[{"id":1,"verses":[{"id":1,"translation":"سورەتى فاتیحە فەزڵى زۆرەو فەرموودەى زۆرى لەسەر هاتووەو گەورەترین سورەتى قورئانە، وە خواى گەورە نە لە تەورات و نە لە ئینجیل و نە لە زەبورو نە لە فورقان هاوشێوەى ئەم سورەتەى دانەبەزاندووە، وە هیچ پێغەمبەرێك پێش پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وسلم پێى نەبەخشراوە، وەپێغەمبەری خوا صلی الله علیه وسلم به‌ (أم القرآن وأم الكتاب والسبع المثاني والقرآن العظيم) ناوى بردووە، هەروەها (الحمد والصلاة والرقیة) یشى پێ دەوترێت [ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (١) ] بۆ جیاكردنەوەى سورەتەكانە، وە پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وسلم نەیدەزانى سورەتەكان لێك جیابكاتەوە تا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ دادەبەزى، واتە: بەناوى خواى بەخشندەى بەسۆزى میهرەبان ."},{"id":2,"translation":"[ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٢) ]حەمدو سەناو ستایش بۆ پەروەردگارو بەدیهێنەرو بەڕێوەبەری هەموو جیهانان، كە ئەمەیش فەرمانكردنى تێدایە بۆ بەندەكان بە حەمدو سەناو ستایشى خواى گەورە، چونكە باشترین دوعایەو خواى گەورە خۆشى دەوێت ."},{"id":3,"translation":"[ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (٣) ] ئەو خوایەی زۆر بەڕەحم و سۆزو بەزەیی و میهرەبانە، دوو ناوى جوانى خواى گەورەن، سیفەتى رەحمەتیان تیایە، بەڵام الرَّحْمَنِ زیاتر لەبەر گشتگیرى رەحمەتەكە بۆ سەرجەم دروستكراوەكان و بۆ دونیاو قیامەتە، بەڵام الرَّحِيمِ تایبەتە بە باوەڕداران لە رۆژى قیامەتدا ."},{"id":4,"translation":"[ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ (٤) ] خاوەنی ڕۆژی سزاو لێپرسینەوەو قیامەتە، چونكە لەو رۆژەدا كەس بانگەشەى هیچ شتێك ناكات و كەس بەبێ ئیزنى خوا ناتوانێت قسە بكات ."},{"id":5,"translation":"[ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ (٥) ] ئەی پەروەردگار هەر تۆ تایبەت ئەكەین بە پەرستن و جگە لە تۆ كەسی تر ناپەرستین، وە هەر تۆ تایبەت ئەكەین بە داوای یارمەتی كردن و داوای یارمەتی لە غەیری تۆ ناكەین."},{"id":6,"translation":"[ اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (٦) ] ئەی پەروەردگار هیدایەتمان بدەو ڕێنماییمان بكە بۆ ڕێگای ڕاست وە بەردەوامیمان پێ ببەخشە لەسەر ڕێگای ڕاست كە ئیسلامە، وە ئەبو عالیە فەرموویەتى: رێگاى راست پێغەمبەری خواو صلی الله علیه وسلم ئەبو بەكرو عومەرە (خوایان لێ‌ رازى بێت) ."},{"id":7,"translation":"[ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ (٧) ] ڕێگای ئەو كەسانەی كەوا نیعمەتی خۆت ڕژاندووە بەسەریاندا لە پێغەمبەران و ڕاستگۆیان و شەهیدان و پیاوچاكان كە ئەوانە باشترین هاوەڵن، نەك ڕێگای ئەو كەسانەی كەوا غەزەبت لێیان گرتووەو لێیان تووڕەبووی كە جوولەكەن، چونكە زانیاریان هەبوو بەڵام كاریان پێ ناكرد، وە نە ڕێگای ئەو كەسانەی كەوا وێڵ و گومڕاو سەرگەردان بوون كە گاورەكانن، چونكە بە نەزانى و بێ زانیارى كاریان دەكرد [ آمِينَ ] واتە: خوایە ئەم دوعایانەمان قەبووڵ بكە ."}]},{"id":2,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (به‌قه‌ره‌) (واته‌: مانگا) سووره‌تێكی مه‌ده‌نی¬یه‌و (٢٨٦) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الم (١) ] ئه‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوونه‌ هه‌یه‌ له‌ زانایان وه‌كو ئیمامی (قورتوبی) هێناوێتی له‌ ئیمامی (ابوبكرو عمرو عثمان و علي و ابن مسعود) (خوایان لی رازی بێت) ئه‌فه‌رموون: نهێنی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ قورئاندا ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی ماناكه‌ی ئه‌زانێ، وه‌ هه‌یشه‌ له‌ زانایان وه‌كو (شیخ الاسلام) ئه‌فه‌رموون: به‌ڵێ ماناكه‌ی ئه‌زانین بۆ ته‌حه‌ددا كردنه‌ بۆچونی ڕاست و دروست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌و پیتانه‌ ته‌حه‌ددای عه‌ره‌بی پێ ئه‌كات كه‌ قورئانی پیرۆز له‌و پیتانه‌ پێك هاتووه‌ ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن ئه‌م قورئانه‌ فه‌رمووده‌و فه‌رمایشت و كه‌لامی خوای گه‌وره‌ نیه‌و قسه‌ی محمده‌ صلی الله علیه وسلم ئێوه‌ش ئه‌و پیتانه‌تان له‌به‌ر ده‌ستدایه‌ ته‌نها سووره‌تێكی هاوشێوه‌ی قورئانی پیرۆز بێننه‌وه‌، له‌و كاته‌وه‌ تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ سووره‌تێكی بچووك هاوشێوه‌ی قورئانی پیرۆز بێننه‌وه‌، وه‌ تا رۆژی قیامه‌تیش ناتوانن، چونكه‌ هه‌رگیز قسه‌ی مرۆڤ وه‌كو قسه‌ی خوای گه‌وره‌ نابێت"},{"id":2,"translation":"[ ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ ] ئه‌م په‌رتووكه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیووه‌ [ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ (٢) ] هیدایه‌ت و رووناكی و ڕێنماییه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خۆیان له‌ تاوان ئه‌پارێزن"},{"id":3,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مرۆڤی خۆپارێزو موتتەقی} [ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ ] یه‌كێك له‌ سیفاتی موتته‌قی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیمان به‌ غه‌یب ئه‌هێنن ئه‌و شتانه‌ی كه‌ شاراوه‌یه‌و نادیاره‌و خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم هه‌واڵیان پێ داوه‌ باوه‌ڕیان به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن به‌ ڕوكن و مه‌رج و واجب و خشوع و سوننه‌ت و شێوازه‌كانی و له‌كاتی خۆیدا [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣) ] وه‌ له‌و ماڵه‌یشی كه‌ پێمان به‌خشیون نه‌فه‌قه‌ی منداڵ و خێزانیان ده‌كه‌ن و زه‌كاتی ماڵه‌كه‌یان ئه‌ده‌ن"},{"id":4,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ] وه‌ ئیمانیان به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هه‌یه‌ كه‌ بۆ تۆ دابه‌زیوه‌ وه‌ به‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ی تر كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆ دابه‌زیوه‌ باوه‌ڕیان به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ (٤) ] وه‌ یه‌قینیشیان هه‌یه‌ به‌ ڕۆژی دوایی و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ ڕۆژی دواییدا ڕووئه‌دات"},{"id":5,"translation":"[ أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ ] ئه‌م كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قواو ئیمانیان كۆ كردۆته‌وه‌ وه‌ فه‌رزه‌كان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێنمایی و ڕووناكین له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاریانه‌وه‌ [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٥) ] وه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ سه‌ربه‌رزو سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون له‌ دونیاو دواڕۆژدا، پاشان خوای گه‌وره‌ دێته‌ سه‌ر باسكردنی كافران"},{"id":6,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مرۆڤی كافر } [ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٦) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن یه‌كسانه‌ ئه‌گه‌ر ئینزارو ئاگاداریان بكه‌یته‌وه‌ یان نا ئیمان ناهێنن چونكه‌ حه‌قه‌كه‌یان بۆ ده‌ركه‌وتووه‌"},{"id":7,"translation":"[ خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ ] خوای گه‌وره‌ مۆری له‌سه‌ر دڵ و گوێیان داوه‌ وه‌ په‌رده‌یه‌ك له‌سه‌ر چاویانه‌، نه‌ حه‌ق ئه‌بینن نه‌ حه‌ق ئه‌بیستن نه‌ حه‌ق ئه‌چێته‌ دڵیانه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆیان ڕوون بۆته‌وه‌و خۆیان شوێنی نه‌كه‌وتوونه‌ [ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٧) ] وه‌ ئه‌وانه‌ له‌ ڕۆژی دوایی سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌"},{"id":8,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مرۆڤی مونافیق‌و دووڕوو} پاشان خوای گه‌وره‌ دێته‌ سه‌ر باسكردنی مونافیقان كه‌ له‌ مه‌دینه‌ ده‌ركه‌وتن: [ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ (٨) ] له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمانمان به‌خوای گه‌وره‌و به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ به‌ڵام ڕاست ناكه‌ن و له‌ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیدا ئیمانیان نیه‌"},{"id":9,"translation":"[ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ (٩) ] به‌ حسابی خۆیان فێڵ له‌ خوای گه‌وره‌و باوه‌ڕداران ئه‌كه‌ن به‌ڵام له‌ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیدا فێڵ له‌ هیچ كه‌سێك ناكه‌ن ته‌نها له‌ خۆیان نه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فێڵ له‌ خوای گه‌وره‌ ناكرێ به‌ڵام خۆیان هه‌ست ناكه‌ن"},{"id":10,"translation":"[ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] ئه‌مانه‌ نه‌خۆشی شه‌ك و گومان و نیفاق له‌ دڵیاندایه‌ [ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا ] خوای گه‌وره‌ش ئه‌و نه‌خۆشییه‌یانی زیاتر كرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌قیان ناسی و لایاندا لێی و ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا نه‌هێنا صلی الله علیه وسلم [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ (١٠) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌و درۆ كردنه‌ی كه‌ ئه‌یانكرد، بانگه‌شه‌ی ئیمانیان ده‌كردو ئیمانداریش نه‌بوون"},{"id":11,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ كاتێك كه‌ پێیان بڵێی ئاشوب مه‌گێڕن و ئاشوب مه‌نێنه‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی به‌ نیفاق و دووڕوویی و خۆشه‌ویستی ده‌ربڕین بۆ كافران و تاوانكردن [ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ (١١) ] ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ته‌نها چاكسازین"},{"id":12,"translation":"[ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِنْ لَا يَشْعُرُونَ (١٢) ] بزانن ئاشوبگێڕی ته‌واو ئه‌وان خۆیانن به‌ڵام هه‌ست ناكه‌ن [ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ ] وه‌ كاتێك كه‌ پێیان بڵێی ئیمان بێنن وه‌كو چۆن خه‌ڵكی (واته‌: صه‌حابه‌) ئیمانیان هێناوه‌"},{"id":13,"translation":"[ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ ] ئه‌ڵێن: ئایا ئێمه‌ ئیمان بێنین هه‌روه‌كو چۆن ئه‌و كه‌سه‌ سه‌فیهـ و گێل و نه‌زان و نه‌فام و كاڵفامانه‌ ئیمانیان هێناوه‌ (مه‌به‌ستیان صه‌حابه‌یه‌) (خوایان لێ رازی بێت) [ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ (١٣) ] خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر صه‌حابه‌ دێته‌ وه‌ڵام و ئه‌فه‌رمووێ: نه‌خێر ئه‌م مونافیقانه‌ ئه‌مانه‌ خۆیان گێل و نه‌زان و نه‌فامن به‌ڵام نازانن"},{"id":14,"translation":"[ وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا ] كاتێك كه‌ ئه‌م مونافیقانه‌ بگه‌یشتنیایه‌ به‌ باوه‌ڕداران (صه‌حابه‌) ئه‌یانووت: ئێمه‌ش وه‌كو ئێوه‌ ئیمانمان هێناوه‌ [ وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ ] وه‌ كاتێك تاك بوونایه‌ته‌وه‌ له‌گه‌ڵ شه‌یتانه‌كانیان له‌سه‌رانی كوفرو نیفاق و جوله‌كه‌ [ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ (١٤) ] ئه‌یانووت: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌داین وه‌كاتێك كه‌ ئێمه‌ تێكه‌ڵ موسڵمانان ئه‌بین ئه‌وه‌ ته‌نها گاڵته‌یان پێ ئه‌كه‌ین"},{"id":15,"translation":"[ اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ ] دیسان خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر صه‌حابه‌ دێته‌ وه‌ڵام كاتێك ئه‌وان گاڵته‌ به‌ صه‌حابه‌ ئه‌كه‌ن له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و گاڵته‌ پێكردنه‌ خوای گه‌وره‌ش گاڵته‌ به‌وان ئه‌كات وه‌ سووك و ڕیسوایان ئه‌كات و تۆڵه‌یان لێ ئه‌سه‌نێ بۆ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی [ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (١٥) ] وه‌ بۆیان درێژ ئه‌كاته‌وه‌ له‌ناو توغیان گومڕایی و كوفری خۆیاندا بگه‌وزێن و به‌رده‌وام بن چونكه‌ شایه‌نی ئیمان نین"},{"id":16,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى ] ئا ئه‌مانه‌ ئه‌و هیدایه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بۆی ناردن گۆڕیانه‌وه‌ به‌ گومڕایی، گومڕاییان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر هیدایه‌تدا [ فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ ] وه‌ ئه‌م بازرگانیه‌ی كه‌ كردیان به‌ شوێنكه‌وتنیان بۆ كوفر له‌ جیاتی ئیمان نه‌یانبرده‌وه‌و قازانجیان نه‌كرد [ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ (١٦) ] وه‌ هیدایه‌ت دراویش نه‌بوون و هیدایه‌تیان وه‌رنه‌گرت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیدایه‌ته‌كه‌یان گۆڕیه‌وه‌ به‌ گومڕایی"},{"id":17,"translation":"[ مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا ] نموونه‌ی ئه‌م كه‌سانه‌ وه‌كو نموونه‌ی كه‌سێك وایه‌ كه‌ ئاگرێك ئه‌كاته‌وه‌ [ فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ (١٧) ] كاتێك كه‌ ئه‌و ئاگره‌ ده‌وروپشتی خۆیان ڕووناك ئه‌كاته‌وه‌و به‌رچاوی خۆیان ئه‌بینن خوای گه‌وره‌ ئاگرو ڕووناكییه‌كه‌یان لێ ئه‌كوژێنێته‌وه‌ وه‌ به‌جێیان دێلێ له‌ تاریكییه‌كدا كه‌ به‌رچاوی خۆیان نه‌بینن، كۆمه‌ڵێ له‌ صه‌حابه‌ ئه‌فه‌رموون: ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ بۆ مونافیقان كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم هاته‌ مه‌دینه‌وه‌ موسڵمان بوون و ئیسلام و ئیمانیان ناسی و به‌رچاویان ڕووناك بوو، به‌ڵام له‌ دوای ئه‌وه‌ پاشگه‌ز بوونه‌وه‌ وه‌ نیفاقیان هه‌ڵبژارد ئه‌و ڕووناكی ئیمان و ئیسلامه‌یان كوژایه‌وه‌و ئه‌و كاته‌ به‌رچاوی خۆیان نه‌ئه‌بینی و نه‌یانزانی كامه‌ خێره‌و كامه‌ شه‌ڕه‌و كامه‌ حه‌ڵاڵ و كامه‌ حه‌ڕامه"},{"id":18,"translation":"‌[ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ (١٨) ] بۆیه‌ ئه‌وانه‌ كه‌ڕن خێرو حه‌ق نابیستن، وه‌ ڵاڵن شتێك ناڵێن كه‌ سودی بۆیان هه‌بێت، وه‌ كوێرن خێرو حه‌ق نابینن، وه‌ هه‌رگیز ناگه‌ڕێنه‌وه‌و له‌و تاریكیه‌دا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":19,"translation":"[ أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ ] یاخود نموونه‌ی ئه‌م قورئانه‌ وه‌كو نموونه‌ی بارانێك وایه‌ كه‌ چۆن له‌ ئاسمانه‌وه‌ باران ئه‌بارێ كه‌ تاریكی و هه‌وره‌ تریشقه‌ و هه‌وره‌ بروسكه‌ی تیایه‌ كه‌ ئه‌م نموونانه‌ تاریكی و هه‌وره‌ بروسكه‌و هه‌وره‌ تریشقه‌ ئه‌مانه‌ ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌و به‌رهه‌ڵستییانه‌یه‌ كه‌ له‌ قورئاندا خوای گه‌وره‌ مونافیقانی پێ ئه‌ترسێنێ ئه‌وانیش [ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ ] مونافیقان له‌ كاتی ئه‌و هه‌وره‌ بروسكه‌و هه‌وره‌ تریشقه‌یه‌ په‌نجه‌یان ئه‌خه‌نه‌ ناو گوێیان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان بپارێزن له‌ مردن، واته‌ كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ قورئانی پیرۆزی داگرتووه‌ ئه‌وان خۆیان لێ كوێر كردووه ‌و گوێی خۆیان گرتووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئایه‌ته‌كانی قورئان نه‌بیستن [ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ (١٩) ] به‌ڵام مونافیقان له‌ ده‌ست خوای گه‌وره‌ ڕزگاریان نابێ خوای گه‌وره‌ ده‌وری كافرو مونافیقانی داوه‌ هه‌موویان له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دان"},{"id":20,"translation":"[ يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ ] نزیكه‌ ئه‌و هه‌وره‌ بروسكه‌یه‌ چاویان ده‌ربكات، واته‌: ئایه‌ته‌كانی قورئان نزیكه‌ ئابڕوویان ببات و په‌رده‌ له‌سه‌ر نهێنیه‌كانیان هه‌ڵماڵێ [ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ ] هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ كاتێك كه‌ ئه‌و هه‌وره‌ بروسكه‌یه‌ كه‌ ڕووناكییه‌ك ئه‌كات كه‌مێك به‌ر پێیان ڕووناك ئه‌بێ ئه‌وان به‌و ڕووناكییه‌ ئه‌ڕۆن [ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا ] وه‌ كاتێك كه‌ تاریك ئه‌بێته‌وه‌ ڕائه‌وه‌ستن توانای ڕۆیشتنیان نابێ واته‌: كاتێك كه‌ سه‌روه‌ت و سامانیان زۆر بێ و غه‌نیمه‌تیان هه‌بێ له‌گه‌ڵ موسڵماناندا ئه‌ڕۆن و ئه‌ڵێن: دینی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم حه‌قه‌، به‌ڵام كاتێك كه‌ نه‌بێ یان تووشی به‌ڵاو موسیبه‌ت و ترسێك ببن ئه‌و كاته‌ ئه‌ڵێن: دینی محمد صلی الله علیه وسلم ناحه‌قه‌و پاشگه‌ز ئه‌بنه‌وه‌ [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌سته‌وه‌ری بیستن و بینینیان لێئه‌سه‌نێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢٠) ] وه‌ به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌"},{"id":21,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (٢١) ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌تان بكه‌ن كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ وه‌ ئه‌وانه‌ی پێش ئێوه‌یشی دروست كردووه‌ به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و لێی بترسێن"},{"id":22,"translation":"[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ی بۆ ئێوه‌ كردووه‌ به‌ ڕاخه‌رو له‌سه‌ری جێگیر بوونه‌ [ وَالسَّمَاءَ بِنَاءً ] وه‌ ئه‌و ئاسمانه‌شی وه‌كو سه‌قفێكی پارێزراو به‌سه‌ر زه‌ویه‌وه‌ داناوه‌ [ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ ] له‌و ئاسمانه‌یشه‌وه‌ بارانتان بۆ ئه‌بارێنێ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌یشه‌وه‌ له‌ زه‌وی جۆره‌ها به‌روبووم و به‌رهه‌متان بۆ ئه‌ڕوێنێ و بۆ ده‌رئه‌كات [ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٢٢) ] ده‌ی ئێوه‌ هیچ هاوه‌ڵێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن له‌ كاتێكدا كه‌ ئێوه‌ ئه‌زانن ئه‌و كه‌سانه‌ی كردووتانن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌وان ئێوه‌یان دروست نه‌كردووه‌و زه‌ویان بۆ ڕانه‌خستوون و ئاسمانیان بۆ ڕانه‌گرتوون و بارانیان بۆ نه‌باراندوون و ڕووه‌ك و به‌روبوومیان له‌ زه‌وییه‌وه‌ بۆ ده‌رنه‌كردوون و ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی نیه‌"},{"id":23,"translation":"{قورئان تەحەددا دەكات} [ وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گومانتان هه‌یه‌ له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ بۆ سه‌ر عه‌بدی خۆمان كه‌ محمده‌ صلی الله علیه وسلم دامان به‌زاندووه‌ ئه‌وا ته‌نها هاوشێوه‌ی سووره‌تێكی قورئان بێننه‌وه‌ ئه‌گه‌ر وه‌كو كورتترین سووره‌تیش بێت [ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٣) ] وه‌ شایه‌ت و پشتیوانه‌كانی خۆیشتان بێنن له‌ غه‌یری خوا شایه‌تیتان بۆ بدات كه‌ ئه‌مه‌ی ئێوه‌ هێناوتانه‌ته‌وه‌ هاوشێوه‌ی سووره‌تێكی قورئانه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن"},{"id":24,"translation":"[ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌م شته‌تان نه‌توانی وه‌ ناشتوانن وه‌ تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌و تا ڕۆژی قیامه‌تیش ناتوانن سووره‌تێكی بچووكی هاوشێوه‌ی قورئان بێننه‌وه‌، چونكه‌ قورئان قسه‌ی خوایه‌ چۆن قسه‌ی مرۆڤـ وه‌كو قسه‌ی خوا ده‌بێت [ فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ (٢٤) ] ده‌ی كه‌واته‌ به‌ ئیمان هێنان و كرده‌وه‌ی چاكتان خۆتان بپارێزن له‌و ئاگره‌ی كه‌ سووته‌مه‌نییه‌كه‌ی خه‌ڵكی و به‌ردی گۆگرده‌، كه‌ ئاماده‌كراوه‌ بۆ كافران، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا دۆزه‌خ دروستكراوه‌)"},{"id":25,"translation":"[ وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] وه‌ مژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ له‌ به‌هه‌شتدا كۆمه‌ڵێك باخ و بێستانیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ئاو به‌ ژێریدا ئه‌ڕوات [ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا ] هه‌ر كاتێك له‌ به‌هه‌شتدا رزق و به‌رهه‌م و میوه‌یه‌كیان پێ بدرێ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ پێشتر ئه‌مه‌مان خواردووه‌، یان له‌ دونیادا ئه‌مه‌مان خواردووه‌ كاتێك كه‌ ئه‌یبینن وا ئه‌زانن هه‌مان میوه‌ی دونیایه‌، به‌ڵام كه‌ ده‌یخۆن نه‌ تامی نه‌ بۆنی نه‌ ڕه‌نگی نه‌ قه‌باره‌ی لێك ناچێت به‌ڵكو هه‌مووی لێك جیاوازه‌ وه‌ له‌وه‌ باشتریان ئه‌ده‌نێ [ وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ ] وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ئافره‌تی پاككراویان بۆ هه‌یه‌ كه‌ تووشی حه‌یزو نیفاس و هه‌موو پیسیه‌كانی تر نابن كه‌ له‌ دونیادا ئافره‌ت هه‌یه‌تی ئه‌وان نیانه‌و پاككراون [ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢٥) ] وه‌ ئه‌وان له‌ به‌هه‌شتدا به‌ هه‌میشه‌یی و نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":26,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ قورئاندا باسی مێشووله‌و مێرووله‌و جاڵجاڵۆكه‌ی كرد كافره‌كان وتیان: ئه‌مانه‌ شایه‌ن نیه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ بۆچی باسی ئه‌م شتانه‌ ئه‌كات؟! خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ شه‌رم ناكات كه‌ نموونه‌ی مێشووله‌یه‌ك یاخود له‌سه‌رووی مێشووله‌یه‌ك بێنێته‌وه‌ له‌ بچووكیدا [ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدارن ئه‌زانن كه‌ ئه‌م نموونه‌ هێنانه‌وه‌یه‌ حه‌قه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌، یان ئه‌زانن كه‌ قسه‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ كافرن ئه‌ڵێن: باشه‌ خوای گه‌وره‌ مه‌به‌ستی چیه‌ به‌ هێنانه‌وه‌ی ئه‌م نموونانه‌ [ يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ (٢٦) ] خوای گه‌وره‌ به‌هۆی ئه‌م نموونانه‌وه‌ كه‌سانێك گومڕا ئه‌كات (واته‌: مونافیقان)، وه‌ كه‌سانێكیش هیدایه‌ت ئه‌دات (واته‌: باوه‌ڕداران)، وه‌ هیچ كه‌سێك به‌هۆی ئه‌م نموونانه‌وه‌ گومڕا نابێ ته‌نها كه‌سانێك كه‌ خۆیان فاسق بن و ده‌رچوو بێتن له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌و گاڵته‌و سووكایه‌تیان به‌ فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌ كرد بێت (واته‌: مونافیقان)"},{"id":27,"translation":"[ الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌هدو په‌یمانی خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌وه‌شێننه‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ عه‌هدو په‌یمانیان داوه‌و خۆیان پێوه‌ په‌یوه‌ست كردووه‌ [ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ ] وه‌ ئه‌و په‌یوه‌ندی خزمایه‌تیه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مری كردووه‌ بیگه‌یه‌نن ئه‌وان ئه‌یپچڕێنن [ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئاشووب ئه‌نێنه‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی به‌ خراپه‌كاری [ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٢٧) ] ئا ئه‌مانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندن له‌ دونیاو له‌ قیامه‌تدا"},{"id":28,"translation":"[ كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنْتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ] ئێوه‌ چۆن كوفر ئه‌كه‌ن به‌ خوایه‌ك له‌ كاتێكدا ئێوه‌ له‌سه‌ره‌تادا بوونتان نه‌بووه‌و ئێوه‌ی دروست كردووه‌ [ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٨) ] پاشان ئه‌تانمرێنێته‌وه‌ پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت زیندووتان ئه‌كاته‌وه‌ پاشان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌"},{"id":29,"translation":"[ هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ بۆ سوودو به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ی دروست كردووه‌. {ماناكانی (استوی) لە قورئاندا} [ ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ ] پاشان خوای گه‌وره‌ ویستی ئاسمانه‌كانی بوو، وه‌ یه‌كسه‌ر حه‌وت ئاسمانی دروست كردو ڕێكیخست، ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌زه‌وی پێش ئاسمان دروستكراوه‌ (اسْتَوَى) له‌ قورئاندا به‌ سێ مانا هاتووه‌: له‌گه‌ڵ (إِلَى) به‌مانای ویست بوون دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌، وه‌ له‌گه‌ڵ (عَلَى) به‌ مانای به‌رزو بڵند بوونه‌وه‌ دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌: (الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى) (طه:٥)، وه‌ به‌ ته‌نهایش به‌بێ حه‌رف به‌مانای پێگه‌یشتن و كامڵ بوون دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌: (وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً) (القصص: ١٤). [ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك"},{"id":30,"translation":"{دروستكردنی ئادەم‌و بەسەرهاتی لەگەڵا ئیبلیسدا} [ وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً ] په‌روه‌ردگارت به‌ فریشته‌كانی فه‌رموو من ئه‌مه‌وێ له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا كه‌سانێك دانێم كه‌ ببن به‌ جێنشینی یه‌كتری [ قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ ] فریشته‌كان وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئایا تۆ كه‌سانێكی تیا دائه‌نێی كه‌ ئاشووب بگێڕن له‌سه‌ر زه‌وی وه‌ خوێن بڕێژن وه‌ تاوان بكه‌ن، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: پێشتر جنی هه‌بووه‌ ئه‌م شتانه‌یان كردووه‌و مه‌لائیكه‌ت ئه‌وه‌یان بینیوه‌ بۆیه‌ وایان وت، وه‌ پرسیاری حیكمه‌ته‌كه‌یان كردووه‌ نه‌ك ره‌خنه‌ بگرن [ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ] له‌ كاتێكدا ئێمه‌ تۆ به‌گه‌وره‌و به‌ پاك ڕائه‌گرین له‌ هه‌موو كه‌موكوڕییه‌ك له‌ هه‌موو شتێك كه‌ شایه‌نی تۆ نه‌بێ، له‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی ئه‌یداته‌ پاڵ تۆ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌ [ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٣٠) ] په‌روه‌ردگار فه‌رمووی: ئه‌وه‌ی كه‌ من ئه‌یزانم ئێوه‌ نایزانن، كه‌ له‌ناو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ من دروستیان ئه‌كه‌م پێغه‌مبه‌ران و راستگۆیان و شه‌هیدان و زانایان و خواپه‌رستان و پیاوچاكانیشیان تیادا ئه‌بێت"},{"id":31,"translation":"[ وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ] خوای گه‌وره‌ ئاده‌می دروست كرد وه‌ ناوی هه‌موو شته‌كانی فێركرد [ ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٣١) ] پاشان خوای گه‌وره‌ پرسیاری له‌ مه‌لائیكه‌ت كرد ده‌رباره‌ی ئه‌و ناوانه‌ و فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن ناوی ئه‌م شتانه‌م پێ بڵێن"},{"id":32,"translation":"[ قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ تۆ ئێمه‌ هیچ زانست و زانیاریه‌كمان نیه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ خۆت فێرمانت كردووه‌ ئێمه‌ غه‌یب نازانین [ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (٣٢) ] هه‌ر تۆ زۆر زاناو كاربه‌جێی"},{"id":33,"translation":"[ قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی ئاده‌م هه‌موو ئه‌و ناوانه‌یان پێ بڵێ [ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ ] كاتێك كه‌ ئاده‌م ناوی هه‌موو شته‌كانی پێ وتن [ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ (٣٣) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئایا من پێتانم نه‌ووت كه‌ من نهێنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی ئه‌زانم، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرای ده‌كه‌ن و ده‌ریئه‌بڕن ئه‌ویش هه‌ر ئه‌زانم كه‌ وتتان ئه‌مه‌ی كه‌ تۆ دروستی ئه‌كه‌یت ئاشوب ئه‌گێڕێ له‌سه‌ر زه‌وی و خوێن ئه‌ڕێژێ، ئه‌وه‌یشی كه‌ شاردووتانه‌وه‌ ئه‌ویش ئه‌زانم له‌وه‌ی كه‌ ئیبلیس له‌ نه‌فسی خۆیدا ته‌كه‌بورو لووتبه‌رزی شاردبۆوه‌"},{"id":34,"translation":"[ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ] په‌روه‌ردگار ئه‌مری كرد به‌ فریشته‌كان كه‌ كڕنۆشی ڕێزو ئیحترام بۆ ئاده‌م به‌رن كه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی خۆماندا حه‌رام كراوه‌ ئه‌م شته‌ تایبه‌ت بووه‌ به‌وانه‌وه‌ [ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (٣٤) ] هه‌موویان سوجده‌یان بۆ برد ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ كه‌ له‌ جن بوو به‌ڵام زۆر خواپه‌رست و چاكه‌كار بوو له‌ناو مه‌لائیكه‌ته‌كاندا بوو ئه‌م سوجده‌ی نه‌بردو ڕه‌فزی كردو ڕه‌تی كرده‌وه‌و خۆی به‌ گه‌وره‌ زانی و وتی من له‌و باشترم من له‌ ئاگر دروستكراوم و ئه‌و له‌ قوڕ، وه‌ له‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ هه‌بوو كه‌ ئه‌مه‌ كافر ده‌رئه‌چێ وه‌ كافر بوو"},{"id":35,"translation":"[ وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی ئاده‌م خۆت و حه‌وای خێزانت نیشته‌جێ بن له‌ به‌هه‌شتدا به‌ ویستی خۆتان ژیانێكی خۆش به‌سه‌ر به‌رن ویستتان له‌ چیه‌ له‌ به‌هه‌شتدا بیخۆن به‌بێ ماندوو بوون به‌ڵام له‌م داره‌ نزیك نه‌كه‌ونه‌وه‌ كه‌ ئایا ئه‌و داره‌ ترێ بووه‌ یاخود گه‌نم بوو یان هه‌نجیر بووه‌ یان هه‌ر شتێكی تر بێت دارێك بووه‌و باس نه‌كراوه‌ [ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ (٣٥) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر له‌و داره‌ نزیك ببنه‌وه‌و له‌و داره‌ بخۆن ئه‌وه‌ زوڵم و سته‌م له‌ نه‌فسی خۆتان ئه‌كه‌ن"},{"id":36,"translation":"[ فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا ] شه‌یتان تووشی زه‌له‌و تاوانی كردن [ فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ] وه‌ ده‌ری كردن له‌ ژیانی خۆشی به‌هه‌شت به‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌رگای به‌هه‌شت پێیانی وت له‌م داره‌ بخۆن وه‌ ئه‌گه‌ر لێی بخۆن ئێوه‌ ئیتر بۆ هه‌میشه‌یی ئه‌ژین، فێڵی لێ كردن و وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست كردن [ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌مری كرد ئه‌ی ئاده‌م له‌گه‌ڵ حه‌وادا دابه‌زنه‌ سه‌ر زه‌وی و له‌ به‌هه‌شت ده‌رچن وه‌ له‌ نه‌وه‌كانی تۆدا هه‌ندێكتان ئه‌بن به‌ دوژمنی هه‌ندێكی ترتان [ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ (٣٦) ] له‌سه‌ر زه‌ویشدا نیشته‌جێ ئه‌بن وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویست بكات له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌و جل و به‌رگ و پۆشاك بۆتان هه‌یه‌ تا كاتی مردن یاخود تا ڕۆژی قیامه‌ت"},{"id":37,"translation":"[ فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ ] ئاده‌م په‌شیمان بۆوه‌و وتی: [ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ] (الْأَعْرَافِ: ٢٣) واته‌: په‌روه‌ردگار زوڵممان له‌ نه‌فسی خۆمان كرد ئه‌گه‌ر لێمان خۆش نه‌بیت و ڕه‌حممان پێ نه‌كه‌ی ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ئه‌بین [ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (٣٧) ] كه‌ وای فه‌رموو خوای گه‌وره‌ش ته‌وبه‌ی لێ قبووڵ كرد، به‌ دڵنیایی هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر ته‌وبه‌ی به‌نده‌كان قبووڵ ئه‌كات وه‌ زۆر به‌ ڕه‌حم و به‌زه‌ییه"},{"id":38,"translation":"[ قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: هه‌مووتان دابه‌زنه‌ سه‌ر زه‌وی [ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى ] هه‌ر كاتێك هیدایه‌ت و وه‌حی و كتابتان له‌ منه‌وه‌ بۆ هات [ فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ ] ئه‌وه‌ی شوێن ئه‌و كتابه‌ بكه‌وێ و كاری پێ بكات [ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] ئه‌وانه‌ ترسیان له‌سه‌ر نیه‌ له‌ داهاتوو له‌ قیامه‌ت [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٣٨) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ رابردوو له‌وه‌ی له‌ دونیا به‌جێیان هێشتووه‌ چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشتریان پێ ده‌به‌خشێت"},{"id":39,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ وه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیووه‌ [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٣٩) ] ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن و به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":40,"translation":"{ئامۆژگاری كردنی بەنی ئیسرائیل} [ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ ] ئیسرائیل واته‌: به‌نده‌ی خوا كه‌ یه‌عقوبی كوڕی ئیسحاقی كوڕی ئیبراهیم بوو (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێت)، ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئیسرائیل یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی من بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ڕژاندم به‌سه‌رتاندا، كه‌ پێغه‌مبه‌رو كتابم بۆ ناردن و له‌ فیرعه‌ون ڕزگارم كردن، وه‌ جۆره‌ها نیعمه‌تی تر [ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي ] وه‌ وه‌فاتان هه‌بێ به‌رامبه‌ر به‌و په‌یمانه‌ی كه‌ به‌منتان داوه‌ كه‌ شوێن محمد صلی الله علیه وسلم بكه‌ون كاتێك كه‌ دێت [ أُوفِ بِعَهْدِكُمْ ] منیش ئه‌و ئه‌جرو پاداشتانه‌ی كه‌ وه‌عدم پێ داون بۆتان جێبه‌جێ ئه‌كه‌م و لێتان رازی ده‌بم و ده‌تانخه‌مه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ (٤٠) ] وه‌ به‌تاك و ته‌نها له‌ من بترسێن"},{"id":41,"translation":"[ وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ ] وه‌ ئیمان بێنن به‌و كتابه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ بۆم دابه‌زاندوون كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ته‌ورات و ئینجیله‌ كه‌ خۆتان پێتانه‌[ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ ] وه‌ مه‌بن به‌ یه‌كه‌م كافرێك له‌ به‌نی ئیسرائیل كه‌ كوفر بكه‌ن به‌ قورئانی پیرۆز یان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم [ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی من مه‌فرۆشن به‌ نرخێكی كه‌م و بۆ دونیایه‌كی كه‌م (كه‌ ئه‌گه‌ر هه‌موو دونیایش بێت هه‌ر كه‌مه‌) [ وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ (٤١) ] به‌تاك و ته‌نها ته‌قوای من بكه‌ن و له‌ من بترسێن"},{"id":42,"translation":"[ وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ ] وه‌ حه‌ق و باتڵ تێكه‌ڵ مه‌كه‌ن و سه‌ر له‌ خه‌ڵك مه‌شێوێنن و حه‌ق مه‌شارنه‌وه‌ كه‌ ناردنی محمدو صلی الله علیه وسلم ئیمان هێنانه‌ پێی [ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٤٢) ] له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌زانن محمد پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم"},{"id":43,"translation":"[ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمان ئه‌بن نوێژ بكه‌ن و زه‌كات بده‌ن [ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ (٤٣) ] وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌چنه‌ ركوع به‌ جه‌ماعه‌ت بچنه‌ ركوع واته‌: نوێژه‌كان به‌ جه‌ماعه‌ت ئه‌نجام بده‌ن"},{"id":44,"translation":"[ أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٤٤) ] ئایا ئێوه‌ فه‌رمان ئه‌كه‌ن به‌ خه‌ڵكی به‌ چاكه‌ و ئیمان هێنان و نوێژو ڕۆژوو وه‌ خۆتان له‌بیر ئه‌كه‌ن و خۆتان نایكه‌ن له‌ كاتێكدا ئێوه‌ كتاب ئه‌خوێننه‌وه‌و له‌ كتابه‌كه‌دا ئه‌و شتانه‌ی تیایه‌ ئه‌ی بۆ عاقڵ نابن و تێناگه‌ن"},{"id":45,"translation":"[ وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ (٤٥) ] وه‌ پشت به‌ صه‌بر گرتن و نوێژ كردن ببه‌ستن له‌سه‌ر چاكه‌، وه‌ به‌ڕاستی نوێژ زۆر گه‌وره‌و قورسه‌ ته‌نها له‌سه‌ر كه‌سانێك نه‌بێ كه‌ خاشع و ملكه‌چی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ن"},{"id":46,"translation":"[ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ (٤٦) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ یه‌قینیان هه‌یه‌ و ئه‌زانن ئه‌گه‌ن به‌ په‌روه‌ردگاریان وه‌ هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌"},{"id":47,"translation":"[ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ ] دیسانه‌وه‌ ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئیسرائیل یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی من بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ڕژاندم به‌سه‌رتاندا له‌ ناردنی پێغه‌مبه‌ران و دابه‌زاندنی په‌رتوكه‌كان و رزگار كردنتان له‌ ده‌ستی فیرعه‌ون [ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ (٤٧) ] وه‌ من فه‌زڵی ئێوه‌م دا به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا (جیهانی سه‌رده‌می خۆیان)، ئه‌مه‌ كاتێك كه‌ ئیماندار بوون و شوێن پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان صلی الله علیه وسلم كه‌وتبوون به‌ڵام دوای ئه‌وه‌ی كه‌ محمد هات صلی الله علیه وسلم ئه‌وه‌ باشترین ئوممه‌ت ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ره‌ صلی الله علیه وسلم وه‌كو خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: [ كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ] (آلِ عِمْرَانَ : ١١٠) واته‌: ئه‌ی موسڵمانان ئێوه‌ باشترین ئوممه‌تن كه‌ هاتبێتن بۆ خه‌ڵكی"},{"id":48,"translation":"[ وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا ] وه‌ خۆتان بپارێزن له‌ ڕۆژێك كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ هیچ كه‌سێك سوود به‌ هیچ كه‌سێك ناگه‌یه‌نێت [ وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ ] وه‌ كه‌س ناتوانێ تكا بۆ كه‌س بكات مه‌گه‌ر خوا ڕێگا بدات و رازی بێت [ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٤٨) ] وه‌ كه‌س به‌ پاره‌و فیدیه‌ ڕزگار ناكرێ وه‌ كه‌س ناتوانێ كه‌س سه‌ربخات و ڕزگاری بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌"},{"id":49,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە بۆ بەنی ئیسرائیل} [ وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ] وه‌ ئه‌ی به‌نی ئیسرائیل یادی نیعمه‌ته‌كانی من بكه‌نه‌وه‌ له‌سه‌رتان كاتێك كه‌ ڕزگارم كردن له‌ فیرعه‌ون و دارو ده‌سته‌كه‌ی [ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] كه‌ ئه‌وان خراپترین و سه‌ختترین سزای ئێوه‌یان ئه‌داو پێیان ئه‌چه‌شتن [ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ] كوڕانتانیان سه‌رئه‌بڕی و ئافره‌ته‌كانیان ئه‌هێشته‌وه‌ بۆ خزمه‌تكاری [ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ (٤٩) ] ئه‌له‌م شته‌یشدا تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌، یاخود ئه‌م رزگاركردنه‌ نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ بوو به‌سه‌ر ئێوه‌وه‌ تا ده‌ركه‌وێت تا چ ڕاده‌یه‌ك شوكرو تاعه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن"},{"id":50,"translation":"[ وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْنَاكُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْن وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (٥٠) ] وه‌ كاتێك ئه‌و ده‌ریایه‌مان له‌ت كرد وه‌ رێگای وشكانیمان بۆ كردنه‌وه‌ تا تیایدا بڕۆن و ڕزگارتان بێت له‌ ده‌ستی فیرعه‌ون، وه‌ ئێوه‌مان ڕزگار كرد له‌ خنكان، وه‌ فیرعه‌ون و شوێن كه‌وتوانیانمان خنكان له‌ناو ئاوه‌كه‌دا وه‌ئێوه‌ش به‌چاوی خۆتان ئه‌و دیمه‌نه‌تان بینی كه‌ خۆتان ڕزگارتان بوو وه‌ فیرعه‌ون و داروده‌سته‌كانی تیاچوون كه‌ له‌ رۆژی عاشورادا بوو"},{"id":51,"translation":"[ وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ] وه‌ كاتێك ئێمه‌ به‌ڵێنمان به‌ موسی دا كه‌ چل شه‌و بێته‌ سه‌ر كێوی (طور) و خوای گه‌وره‌ خۆی قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات و وه‌حی بۆ بنێرێ [ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ (٥١) ] پاشان ئێوه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ هه‌ستان گوێره‌كه‌یه‌كتان په‌رست كه‌ زوڵمتان له‌ نه‌فسی خۆتان كرد به‌ هاوه‌ڵ دانان بۆ خوای گه‌وره"},{"id":52,"translation":"‌[ ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٥٢) ] له‌ دوای ئه‌و هاوه‌ڵ دانانه‌یش ئێمه‌ هه‌ر لێتان بووراین و لێتان خۆش بووین به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن"},{"id":53,"translation":"[ وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (٥٣) ] وه‌ ئێمه‌ كتاب كه‌ ته‌وراته‌ وه‌ فورقانیش كه‌ وتراوه‌: موعجیزه‌كانه‌ كه‌ جیاوازی خسته‌ نێوان حه‌ق و باتڵه‌وه‌ به‌ موسامان به‌خشی به‌ڵكو هیدایه‌ت وه‌ربگرن، ئه‌مه‌ له‌ دوای رزگار بوونیان بوو له‌ ئاوه‌كه‌"},{"id":54,"translation":"[ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ ] موسی صلی الله علیه وسلم به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو (ئه‌وانه‌ی كه‌ گوێره‌كه‌كه‌یان په‌رست): ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ به‌ڕاستی زوڵمتان له‌ نه‌فسی خۆتان كرد به‌وه‌ی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ گوێره‌كه‌یه‌كتان داناو په‌رستان [ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ ] ئێوه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای په‌روه‌ردگارتان و ته‌وبه‌ بكه‌ن [ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ] خۆتان بكوژن واته‌: یه‌كتری بكوژن ته‌وبه‌كه‌یان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ كه‌وتنه‌ ناو یه‌كتری یه‌كتریان كوشت [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ ] ئه‌مه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ لای خوای گه‌وره‌ [ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ] ئه‌وه‌ی كه‌ مایه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی لێ قه‌بوڵ كردو ئه‌وه‌یشی كوژرا به‌شه‌هیدی قه‌بوڵ كرد [ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (٥٤) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر ته‌وبه‌ قه‌بوڵ ئه‌كات و زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":55,"translation":"{بەنی ئیسرائیل لە دونیادا داوای بینینی خوای گەورە دەكەن!} [ وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً ] موسی صلی الله علیه وسلم حه‌فتا كه‌سی هه‌ڵبژارد له‌ باشترین و چاكترینیان تا له‌گه‌ڵیدا بن، ئه‌مانه‌ وتیان ئه‌ی موسی صلی الله علیه وسلم ئێمه‌ ئیمانت پێ ناهێنین تا خوای گه‌وره‌ به‌ چاوی خۆمان نه‌بینین [ فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (٥٥) ] ئاگرێك یان ده‌نگێك له‌ ئاسمانه‌وه‌ هات و هه‌موویانی كوشت و مراندیانی وه‌ ئێوه‌ ئه‌و شته‌تان به‌چاوی خۆتان بینی و ته‌ماشاتان ده‌كرد"},{"id":56,"translation":"[ ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٥٦) ] له‌ دوای مردنتان خوای گه‌وره‌ زیندووی كردنه‌وه‌ به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، له‌ دونیا خوای گه‌وره‌ نابینرێ به‌ڵام فه‌رمووده‌كان موته‌واتیرن له‌سه‌ر بینینی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌لایه‌ن باوه‌ڕدارانه‌وه‌"},{"id":57,"translation":"[ وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ هه‌وری سپی سێبه‌ری فێنكی بۆتان كرد بۆ ئه‌وه‌ی له‌ گه‌رمای خۆر بتانپارێزێ، وه‌ گه‌زۆ كه‌ خواردنێكی شیرینه‌ (وَالسَّلْوَى) وتراوه‌: هه‌نگوینه‌ یاخود باڵنده‌یه‌كه‌ له‌ سوێسكه‌ گه‌وره‌تره‌ گۆشتێكی خۆشی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندن [ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ] ده‌ی بخۆن له‌و ڕزقه‌ پاك و خۆشه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیون [ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٥٧) ] ئێمه‌ زوڵممان لێیان نه‌كرد به‌ڵام خۆیان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان ئه‌كرد به‌ تاوان كردن"},{"id":58,"translation":"[ وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ ] وه‌ به‌ به‌نو ئیسرائیلمان وت بڕۆنه‌ ناو ئه‌م دێیه‌وه‌ كه‌ (بیت المقدس)ه‌ [ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا ] به‌ ویستی خۆتان بخۆن به‌ ژیانێكی خۆش و به‌ فراوانی بژین [ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا ] وه‌ كاتێك كه‌ له‌ ده‌رگاكه‌وه‌ ده‌چنه‌ ژووره‌وه‌ كڕنوش به‌رن و خۆتان بچه‌مێننه‌وه‌ وه‌كو ته‌وازوع و ملكه‌چیه‌ك بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م شوێنه‌ی بۆتان ئازاد كردووه‌ [ وَقُولُوا حِطَّةٌ ] وه‌ بڵێن: خوایه‌ له‌ تاوانمان خۆشبه‌ ئێمه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌و ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ین [ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ ] ئێمه‌ش له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بین [ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ (٥٨) ] ئه‌وه‌یشی كه‌ چاكه‌كار بێ زیاتر فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆمانی بۆ زیاد ئه‌كه‌ین"},{"id":59,"translation":"[ فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ سته‌مكار بوون ئه‌و وشه‌یه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی فه‌رموون گۆڕییان له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ سوجده‌و كڕنوش و خۆچه‌ماندنه‌وه‌ بڕۆن به‌ خشكه‌ ئه‌ڕۆیشتن، وه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی بڵێن (حِطَّةٌ) واته‌: خوایه‌ لێمان خۆشبه‌ وتیان: (حِنْطَّةٌ) یان وتیان: (حَبَةٌ فِي شَعْرَةٍ) واته‌: ده‌نكێك دانه‌وێڵه‌، قسه‌كه‌یان گۆڕی و گاڵته‌یان پێ هات [ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (٥٩) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌م شێوازه‌ زوڵم و سته‌میان كرد خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سزای بۆیان دابه‌زاند به‌هۆی فسق و له‌ ڕێ ده‌رچوونی خۆیانه‌وه"},{"id":60,"translation":"‌[ وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ ] كاتێك كه‌ ئاو نه‌بوو باران نه‌بوو موسی صلی الله علیه وسلم داوای باران بارینی له‌ خوای گه‌وره‌ كرد بۆ قه‌ومه‌كه‌ی [ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ] وتمان: ئه‌و گۆچانه‌ی كه‌ به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ بیكێشه‌ به‌و به‌رده‌دا [ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ] كه‌ له‌ به‌رده‌كه‌ی دا وه‌كو موعجیزه‌یه‌ك دوانزه‌ كانی لێ هه‌ڵقوڵا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان دوانزه‌ هۆز بوون [ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ] وه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌و هۆزانه‌ شوێنی ئاو خواردنی خۆیان زانی [ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ ] بخۆن و بخۆنه‌وه‌ له‌و ڕزقه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون: له‌ گه‌زۆو باڵنده‌كه‌و له‌و ئاوه‌ی كه‌ هه‌ڵقوڵاوه‌ [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٦٠) ] به‌ڵام له‌سه‌ر زه‌ویدا ئاشووب و فه‌ساد مه‌نێنه‌وه‌و ئاشووب مه‌گێڕن"},{"id":61,"translation":"{بەنی ئیسرائیل داوای خواردنی جیاواز دەكەن} [ وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ ] پاش ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئه‌و خواردنانه‌ی بۆیان ناردو ئه‌و ئاوه‌ سازگاره‌ی له‌و به‌رده‌وه‌ بۆیان هه‌ڵقوڵاند ئه‌وان وتیان: ئه‌ی موسی ئێمه‌ ئارام ناگرین له‌سه‌ر ته‌نها خواردنێك و ڕۆژانه‌ هه‌ر ئه‌م خواردنانه‌ دووباره‌ بێته‌وه‌ گۆشتی باڵنده‌و گه‌زۆ و ئاو [ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا ] ئه‌ی موسی تۆ دوعا بكه‌ له‌ په‌روه‌ردگارت با له‌ زه‌وی بۆمان بڕوێنێ له‌ به‌قل: ئه‌وه‌یه‌ كه‌ قه‌دی نیه‌ وه‌كو سه‌وزه‌وات: نه‌عناو كه‌ره‌وزو كه‌وه‌رو هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌ [ وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا ] وه‌ خه‌یارو سیر یاخود وتراوه‌: گه‌نم [ وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ] وه‌ نیسك و پیاز داوای ئه‌م شتانه‌یان كرد [ قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ ] موسی صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی: ئایا شتێك كه‌ باشتره‌ ئه‌یگۆڕنه‌وه‌ به‌ كه‌متر، خوای گه‌وره‌ ئه‌و ڕزقه‌ باش و پاكه‌ی پێتان به‌خشیوه‌ ئه‌یگۆڕنه‌وه‌ به‌ سیرو پیازو پاقله‌مه‌نی و سه‌وزه‌وات [ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ ] ده‌ی فه‌رموو بڕۆنه‌ ناو شارێك له‌ شاره‌كانه‌وه‌، یاخود بڕۆنه‌ میصره‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ داوای ئه‌كه‌ن له‌ میصردا هه‌یه‌ به‌ڵام له‌وێ زه‌لیلی و سه‌رشۆڕیه‌ یاخود هه‌ر ناتوانن بڕۆن [ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ جزیه‌و سه‌رانه‌تان له‌سه‌ر دائه‌نێ، وه‌ هه‌ر ئه‌بێ زه‌لیل و ریسواو سه‌رشۆڕ بن [ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ به‌تووڕه‌بوونی خوای گه‌وره‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌و شایه‌نی ئه‌وه‌بوون كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان تووڕه‌ بێت (تووڕه‌ بوونێك كه‌ شایه‌ن و گونجاو بێت به‌ گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ كه‌ له‌ تووڕه‌ بوونی دروستكراوه‌كانی ناچێت و خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌س چۆنێتیه‌كه‌ی نازانێت) [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كوفریان ئه‌كرد به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ [ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] وه‌ پێغه‌مبه‌رانیشیان (عليهم الصلاة والسلام) به‌ ناحه‌ق ئه‌كوشت وه‌كو: زه‌كه‌ریاو یه‌حیا، وه‌ هه‌وڵی كوشتنی عیسی پێغه‌مبه‌ریشیان دا صلی الله علیه وسلم خوای گه‌وره‌ به‌رزی كرده‌وه‌، وه‌چه‌ند جارێك هه‌وڵی كوشتنی پێغه‌مبه‌ری خوایشیان دا صلی الله علیه وسلم خوای گه‌وره‌ پاراستی [ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ (٦١) ] ئه‌میش به‌هۆی سه‌رپێچی خۆیان وه‌ به‌رده‌وام ده‌ستدرێژیان ئه‌كردو سنوریان ئه‌به‌زاند"},{"id":62,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ یه‌هودی بوونه‌، كه‌ نسبه‌ته‌ بۆ (یهودا) كه‌ گه‌وره‌ترین كوڕی یه‌عقوب بووه‌، یان بۆیه‌ پێیان وتراوه‌ یه‌هود چونكه‌ له‌ كاتی ته‌ورات خوێندندا خۆیان جوڵاندۆته‌وه‌، یان وتراوه‌: (هَادُوا) واته‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ (هُدنا) ته‌وبه‌یان كردووه‌ له‌ په‌رستنی گوێره‌كه‌كه‌ [ وَالنَّصَارَى ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ نه‌صارا بوونه‌ كه‌ نسبه‌ته‌ بۆ دێی ناصیره‌ له‌ فه‌له‌ستین كه‌ عیسی صلی الله علیه وسلم له‌وێ بوو، یاخود له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی خۆی عیسایان سه‌رخستووه‌ بۆیه‌ پێیان وتراوه‌: نه‌صارا [ وَالصَّابِئِينَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ مه‌لائیكه‌ت په‌رست یان ئه‌ستێره‌ په‌رست بوونه‌، یان هیچ دینێكی دیاریكراویان نه‌بووه‌ شوێنی بكه‌ون [ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا ] هه‌ر كه‌سێك له‌مانه‌ ئیمان بێنێ به‌خوای گه‌وره‌و به‌ڕۆژی دوایی وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن [ فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان هه‌یه‌ [ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٦٢) ] وه‌ ترسیان له‌سه‌ر نیه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن بۆ دونیایان چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشتریان ده‌داتێ، ابن عباس ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌مه‌ بۆ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بووه‌ به‌ڵام له‌ دوای ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ] (آلِ عِمْرَانَ : ٨٥) واته‌: هه‌ر كه‌سێك جگه‌ له‌ ئیسلام دینێكی تر هه‌ڵبژێرێ وه‌ داوا بكات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لێی قه‌بوڵ ناكات وه‌ له‌ قیامه‌تدا له‌ زه‌ره‌رمه‌ندانه‌"},{"id":63,"translation":"[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ ] خوای گه‌وره‌ دیسان به‌ به‌نو ئیسرائیل به‌ جووله‌كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: خوای گه‌وره‌ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنی لێتان وه‌رگرت به‌وه‌ی كه‌ له‌ ته‌وراتدا بۆتان هاتبوو كه‌ ئیمان بێنن به‌ پێغه‌مبه‌رانی خوا [ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ ] وه‌ كێوی (طور)یشمان هه‌ڵگرت ئه‌و كێوه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ موسی صلی الله علیه وسلم كرد له‌سه‌ری، كاتێك كه‌ موسی ته‌وراتی هێنا بۆ به‌نی ئیسرائیل وتیان: وه‌ری ناگرین وه‌ شوێنی ناكه‌وین تا خوای گه‌وره‌ خۆی قسه‌مان له‌گه‌ڵدا نه‌كات چۆن قسه‌ی له‌گه‌ڵ تۆدا كردووه‌، خوای گه‌وره‌ش ئه‌مری كرد به‌ مه‌لائیكه‌ت ئه‌و شاخه‌ گه‌وره‌یه‌ كێوی (طور) له‌ فه‌له‌ستین كه‌ ئه‌وترێ: درێژیه‌كه‌ی فه‌رسه‌خێ بووه‌ زیاد له‌ سێ میل بووه‌ له‌ زه‌ویه‌كه‌ هه‌ڵیكێشاوه‌ وه‌ خستۆتیه‌ بان سه‌ریان وه‌كو سێبه‌رێك سێبه‌ری بۆیان كردووه‌ وه‌كو هه‌ور [ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ ] ده‌ی ئێستا ئه‌وه‌ی كه‌ بۆتان هاتووه‌ به‌ جددی و به‌ ڕێكوپێكی وه‌ری بگرن و هیچی لێ مه‌فه‌وتێنن وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ تیایه‌تی با له‌ یادتان بێت و پارێزراو بێت و ئیشی پێ بكه‌ن ئه‌گه‌ر نا شاخه‌كه‌ به‌ر ئه‌ده‌ینه‌وه‌ بان سه‌رتان ئه‌و كاته‌ ته‌وبه‌یان كردو سوجده‌یان بۆ خوای گه‌وره‌ برد [ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (٦٣) ] به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن"},{"id":64,"translation":"[ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌م هه‌موو موعجیزه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كانه‌ دیسان پشتیان هه‌ڵكرد له‌و عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانه‌ی كه‌ دایان [ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٦٤) ] كه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌و خوای گه‌وره‌ به‌ڕه‌حمی خۆی ڕه‌حمی لێتان نه‌كردایه‌ ئه‌وه‌ ئێوه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ئه‌بوون"},{"id":65,"translation":"[ وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ ] وه‌ ئێوه‌ (باوك و باپیرانتان) باش به‌سه‌رهات و رووداوی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌زانن كه‌ له‌ گوندی ئایله‌ ده‌ستدرێژیان كردو سنووری خوای گه‌وره‌یان به‌زاند به‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ی ڕاوی ماسی لی كردن له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌دا به‌ڵام ئه‌وان فێڵیان كردو ڕاوه‌كه‌یان كرد، له‌ سووڕه‌تی (ئه‌عراف) دا (إن شاء الله) به‌ درێژی ڕووداوه‌كه‌یان باس ئه‌كرێ له‌ ئایه‌تی (١٦٢-١٦٦) [ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ (٦٥) ] خوای گه‌وره‌ شێوه‌یانی گۆڕی بۆ مه‌یمونی زه‌لیل و ڕیسوا"},{"id":66,"translation":"[ فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا ] وه‌ به‌سه‌رهات و خه‌ڵكی ئه‌و دێیه‌مان كرد به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ دێیه‌كانی پێش و دوای خۆیان [ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (٦٦) ] وه‌ ببێ به‌ په‌ندو ئامۆژگاری بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن تا ڕۆژی قیامه‌ت"},{"id":67,"translation":"{بەسەرهاتی مانگاكەی بەنی ئیسرائیل} [ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌سێكی ده‌وڵه‌مه‌ند كه‌ منداڵی نه‌بوو له‌ناو به‌نو ئیسرائیلدا كوژرا وه‌ نه‌زانرا كه‌ بكوژه‌كه‌ی كێیه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌سه‌ر خۆی لای ئه‌دا خوای گه‌وره‌ ئه‌مری كرد به‌ موسی پێیان بفه‌رمه‌ با مانگایه‌ك سه‌ر ببڕن، موسی صلی الله علیه وسلم به‌ قه‌ومه‌كه‌ی فه‌رموو په‌روه‌ردگار فه‌رمانتان پێ ئه‌كات كه‌ مانگایه‌ك سه‌ر ببڕن [ قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا ] وتیان: ئه‌ی موسی تۆ گاڵته‌و سووكایه‌تی و یاریمان پێ ئه‌كه‌ی [ قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ (٦٧) ] موسی صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی: په‌نا ئه‌گرم به‌خوای گه‌وره‌ من له‌ نه‌فام و نه‌زانان بم كه‌ به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكه‌م"},{"id":68,"translation":"[ قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ ] وتیان: ئه‌ی موسی داوا له‌ په‌روه‌ردگارت بكه‌ بۆمان ڕوون بكاته‌وه‌ چۆن مانگایه‌ك بێ [ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ ] ئه‌گه‌ر سه‌ره‌تا هه‌ر مانگایه‌كیان بگرتایه‌و سه‌ریان بڕیبایه‌ ئه‌بوو، به‌ڵام خۆیان له‌سه‌ر خۆیان قورس و گرانیان كرد خوای گه‌وره‌ مه‌رجی بۆیان دانا كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: مانگایه‌ك بێت كه‌ زۆر پیر نه‌بێت وه‌ زۆر بچووكیش نه‌بێت كه‌ نه‌زابێت و سكی نه‌كرد بێت [ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ ] به‌ڵكو مام ناوه‌ند بێ واته‌ سكێ دوانی كردبێت [ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ (٦٨) ] ده‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مرتان پێ ئه‌كات ئه‌مری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بكه‌ن، دیسان جێبه‌جێیان نه‌كردو له‌سه‌ر خۆیان قورستریان كرد"},{"id":69,"translation":"[ قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا ] وتیان: ئه‌ی موسی داوا بكه‌ له‌ په‌روه‌ردگارت با پێمان بڵێ ڕه‌نگی چۆن بێت، خوای گه‌وره‌ داوای ڕه‌نگی نه‌كردبوو خۆیان زیادیان كرد [ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ ] فه‌رمووی: په‌روه‌ردگار ئه‌فه‌رمووێ: با مانگایه‌ك بێ كه‌ ڕه‌نگی زه‌رد بێ [ فَاقِعٌ لَوْنُهَا ] به‌ڵام زه‌ردێكی تۆخ و زۆر جوان [ تَسُرُّ النَّاظِرِينَ (٦٩) ] ئه‌وه‌نده‌ جوان بێ كه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌یری بكات پێی سه‌رسام بێ وه‌ ڕه‌نگه‌كه‌ی پێ جوان بێ وه‌ دڵی خۆش بكات"},{"id":70,"translation":"[ قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ ] دیسان داوایان كرده‌وه‌ ئه‌ی موسی داوا بكه‌ له‌ په‌روه‌ردگارت بۆمان ڕوون بكاته‌وه‌ ئه‌م مانگایه‌ چۆن مانگایه‌ك بێت [ إِنَّ الْبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَيْنَا ] نزیكه‌ ئه‌م مانگایه‌مان لێ تێكئه‌چێت و ده‌ستمان ناكه‌وێت [ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ (٧٠) ] وه‌ إن شاء الله ئه‌یدۆزینه‌وه‌ كه‌ چۆن مانگایه‌كه‌"},{"id":71,"translation":"[ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ ] فه‌رمووی: په‌روه‌ردگار ئه‌فه‌رمووێ: با مانگایه‌ك بێت كه‌ ئه‌وه‌نده‌ كاری نه‌كردبێت كه‌ زه‌لیل كرابێ و زۆر ماندوو شه‌كه‌ت بوو بێت [ تُثِيرُ الْأَرْضَ ] به‌وه‌ی كه‌ زه‌وی پێ كێڵرا بێت [ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ ] یاخود ئاوی پێ هێنرابێت و زه‌رعاتی پێ ئاو درابێت [ مُسَلَّمَةٌ ] ئه‌بێت پارێزراو بێت ساغ و سه‌لیم بێ له‌ هه‌موو عه‌یب و كه‌موكوڕیه‌ك [ لَا شِيَةَ فِيهَا ] ئه‌بێت ڕه‌نگه‌كه‌یشی ڕه‌نگێكی زه‌ردی ته‌واو بێت هیچ په‌ڵه‌یه‌ك له‌ ڕه‌نگی تری تیا نه‌بێ، یان هیچ عه‌یب و كه‌موكوڕیه‌كی تیا نه‌بێت [ قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ ] وتیان: ئێستا حه‌قت بۆمان هێنا، كه‌ پێشتریش موسی صلی الله علیه وسلم هه‌ر حه‌قی هێنابوو [ فَذَبَحُوهَا ] مانگاكه‌یان دۆزیه‌وه‌ وه‌ سه‌ریان ئه‌بڕی [ وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ (٧١) ] وه‌ نزیك بووه‌ هه‌ر ده‌ستیان نه‌كه‌وێ كه‌ ئه‌گه‌ر نه‌یانوتایه‌ (إن شاء الله) ئه‌وه‌ ئه‌و مانگایه‌یان ده‌ست نه‌ئه‌كه‌وت"},{"id":72,"translation":"[ وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا ] كاتێك ئێوه‌ كه‌سێكتان كوشت به‌ناحه‌ق وه‌ جیاوازی و ناكۆكی كه‌وته‌ نێوانتانه‌وه‌ هه‌ر كه‌سێ تاوانه‌كه‌ی له‌سه‌ر خۆی لائه‌داو ئه‌یخسته‌ سه‌ر كه‌سێكی تر [ وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ (٧٢) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ شاردوتانه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاشكرای ده‌كات و ده‌ری ده‌كات"},{"id":73,"translation":"[ فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ] وتمان: هه‌ندێك ئه‌ندامی ئه‌و مردووه‌ بكێشن به‌ مانگاكه‌دا ئه‌وانیش پیایاندا كێشا خوای گه‌وره‌ مردووه‌كه‌ی زیندوو كرده‌وه‌ وه‌ وتی كه‌ برازایه‌كی خۆی كوشتویه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ببێ به‌ میراتگری پاشان مراندیه‌وه‌ [ كَذَلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتَى ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٧٣) ] وه‌ نیشانه‌و به‌ڵگه‌كانی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆیتان پێ نیشان ئه‌دات به‌ڵكو ئێوه‌ فێربن و عاقڵ بن و چی تر كاری وا ئه‌نجام نه‌ده‌ن"},{"id":74,"translation":"[ ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌م هه‌موو موعجیزانه‌ دیسانه‌وه‌ ئێوه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر تاعه‌ت و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ دڵتان ڕه‌ق بوو [ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً ] دڵتان وه‌كو به‌رد ڕه‌ق بووه‌ یاخود دڵتان له‌ به‌رد ڕه‌قتر بووه‌ [ وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ ] وه‌ له‌ناو به‌رده‌كانیشدا هه‌یه‌ ئه‌ته‌قێ و كانی ئاوی لێ ده‌رئه‌چێت [ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌ت ئه‌بێت و ئاوی لێ ده‌رئه‌چێت [ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ] وه‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ر شاخه‌كان به‌ر ئه‌بێته‌ خواره‌وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌، مجاهد ئه‌فه‌رمووێت: هه‌ر به‌ردێك له‌سه‌ر شاخ به‌ربۆوه‌ ئه‌وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌یه‌، هه‌ر به‌ردێ شه‌قی بردو ئاوی لێ ده‌رچوو له‌ ترسی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٧٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن"},{"id":75,"translation":"[ أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ ] ئایا ئێوه‌ ته‌ماحی ئه‌وه‌تان هه‌یه‌و چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ن كه‌ جوله‌كه‌ ئێوه‌ به‌ڕاست بزانن و ئیمانتان پێ بێنن [ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٧٥) ] كاتێك كۆمه‌ڵێك له‌وان گوێیان له‌ فه‌رمایشتی خوای گه‌وره‌ ئه‌بوو له‌ ته‌وراتدا (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌ورات و سه‌رجه‌م په‌رتوكه‌ ئاسمانیه‌كان وه‌كو قورئان كه‌ڵام و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌ن) له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ لێی تێ ئه‌گه‌یشتن ده‌ستكاریان ئه‌كردو شتیان لێ زیادو كه‌م ئه‌كردو ئه‌یانگۆڕی به‌ گوێره‌ی هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان وه‌ ئه‌یشیانزانی كه‌ ده‌ستكاری كردنی حه‌رامه‌"},{"id":76,"translation":"{باسی مونافیقی جولەكە} [ وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا ] هه‌ندێك مونافیقی جووله‌كه‌ كه‌ بگه‌یشتنایه‌ به‌ باوه‌ڕداران ئه‌یانووت ئێمه‌ش باوه‌ڕمان هێناوه‌و موسڵمانین [ وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ ] وه‌ هه‌ندێك له‌ جووله‌كه‌كانی تر بگه‌یشتنایه‌ به‌م جووله‌كه‌ مونافیقانه‌ پێیان ئه‌ووتن: ئایا ئێوه‌ باسی ئه‌و سزایانه‌ ئه‌كه‌ن بۆ موسڵمانان كه‌ به‌سه‌ر باب و باپیرانی ئێمه‌ هاتووه‌ له‌ جووله‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیكه‌نه‌ حوجه‌و به‌ڵگه‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٧٦) ] بۆ هه‌ست به‌ زه‌ره‌رو زیانی ئه‌م شته‌ ناكه‌ن؟ بۆ تێ ناگه‌ن لۆمه‌ی؟ جووله‌كه‌ مونافیقه‌كانیان ئه‌كرد بۆ ئه‌و شتانه‌ بۆ موسڵمانان باس ئه‌كه‌ن"},{"id":77,"translation":"[ أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ (٧٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئه‌وان نازانن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یشارنه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ن به‌یه‌كتری و ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ وه‌ هه‌مووی ئاشكرا ئه‌كات"},{"id":78,"translation":"[ وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ ] وه‌ له‌ناو جووله‌كه‌دا كه‌سانێكی نه‌خوێنده‌وار هه‌ن كه‌ خوێنده‌واری نازانن ته‌نها هیواو ئومێدیان هه‌یه‌، یاخود ته‌نها ئه‌زانن بیخوێننه‌وه‌ به‌ڵام لێی تێناگه‌ن، یاخود درۆده‌كه‌ن [ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ (٧٨) ] وه‌ ته‌نها دوای گومان كه‌وتوونه‌و گومانی ناحه‌ق ده‌به‌ن"},{"id":79,"translation":"[ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ] تیاچوون و له‌ناوچوون و هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و سزای دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ ده‌ستی خۆیان و به‌هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان ئه‌و كتابانه‌ ئه‌نووسنه‌وه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر زانایانی جوله‌كه‌ دابه‌زیووه‌ [ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] پاشان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و ئه‌ڵێن ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ [ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دونیایه‌كی كه‌می پێ بكڕن و پاره‌یه‌كی كه‌میان پێ ده‌ست بكه‌وێ [ فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ ] تیابچن بۆ شتێك كه‌ به‌ده‌ستی خۆیان نوسیویانه‌ [ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ (٧٩) ] وه‌ تیابچن بۆ ئه‌و پاره‌ كه‌مه‌ی دونیا كه‌ له‌به‌رامبه‌ر گۆڕینی كه‌لامی خوای گه‌وره‌ ده‌ستی ئه‌خه‌ن"},{"id":80,"translation":"[ وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً ] وه‌ جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بچینه‌ ئاگری دۆزه‌خیش ئاگر نامانگرێته‌وه‌ ته‌نها چه‌ند ڕۆژێكی كه‌م نه‌بێ ئه‌یانووت: دونیا حه‌وت هه‌زار ساڵه‌ له‌ جیاتی هه‌ر هه‌زار ساڵ ته‌نها یه‌ك ڕۆژ واته‌: حه‌وت ڕۆژ ئێمه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌بین پاشان ئێوه‌ی موسڵمان جێمان ده‌گرنه‌وه‌ له‌ دۆزه‌خدا [ قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئایا خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ئێوه‌ داوه‌ ته‌نها حه‌وت ڕۆژ له‌ ئاگری جه‌هه‌ننه‌م بتانسووتێنێ پاشان ده‌رتان بكات [ فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی دابێ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌ر [ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٨٠) ] یاخود له‌ خۆتانه‌وه‌ قسه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ شتی وای نه‌فه‌رمووه‌"},{"id":81,"translation":"[ بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ ] به‌ڵێ هه‌ر كه‌سێك خراپه‌یه‌ك ئه‌نجام بدات له‌ هاوه‌ڵدانان بۆ خواو له‌ تاوان، وه‌ ته‌وبه‌ی لێ نه‌كات و ئه‌وه‌نده‌ تاوان بكات تاوان ده‌وری بدات [ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٨١) ] ئا ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی دۆزه‌خن به‌ نه‌مری له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردوه‌"},{"id":82,"translation":"[ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٨٢) ] ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی به‌هه‌شتن وه‌ به‌ نه‌مری له‌ به‌هه‌شتدا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":83,"translation":"{بەڵێن وەرگرتن لە بەنی ئیسرائیل} [ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ ] وه‌ ئێمه‌ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنمان له‌ به‌نی ئیسرائیل وه‌رگرت له‌ ته‌وراتدا له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانیان [ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ ] كه‌ عیباده‌ت بۆ غه‌یری خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن [ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ ] وه‌ چاكه‌كار بن له‌گه‌ڵ دایك و باوكتان و خزمی نزیك و بێ باوك و هه‌ژاراندا [ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا ] وه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیشدا با قسه‌و گوفتارتان جوان و چاك بێت [ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ ] به‌ڵام له‌ دوای ئه‌م عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنانه‌ ئێوه‌ پشتتان هه‌ڵكرد ته‌نها كه‌مێكتان نه‌بێ له‌ جووله‌كه‌ كه‌ موسڵمان بوون وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) [ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ (٨٣) ] وه‌ ئێوه‌ رووتان وه‌رگێڕاو پشتتان هه‌ڵكرد"},{"id":84,"translation":"[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ ] وه‌ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنمان لێتان وه‌رگرتووه‌ له‌ ته‌وراتدا له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانتان كه‌ خوێنی یه‌كتری نه‌ڕێژن [ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ] وه‌ یه‌كتری له‌ ماڵ و حاڵی خۆتان ده‌رنه‌كه‌ن [ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ (٨٤) ] وه‌ ئێوه‌ دانتان به‌م شته‌دا ناوه‌و پێی ڕازی بوون وه‌ خۆیشتان ئاگادارو شایه‌تن"},{"id":85,"translation":"[ ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ ] پاشان ئێوه‌ كه‌سانێكن عه‌هدو په‌یمانتان شكاندو یه‌كتری ئه‌كوژن وه‌ هه‌ندێكتان هه‌ندێكتان له‌ ماڵ و حاڵی خۆیان ده‌رئه‌كه‌ن [ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ] وه‌ پشتیوانی و هاوكاری یه‌كتری ئه‌كه‌ن به‌تاوان و به‌دژایه‌تی كردن [ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ دیلیشتان ده‌ست بكه‌وێ به‌ پاره‌و فیده‌ به‌ری ئه‌ده‌ن و ئازادی ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن: له‌ ته‌وراتدا هاتووه‌ كه‌ حه‌رامه‌ یه‌كتری ده‌ربكه‌ین [ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ ] ئایا ئێوه‌ باوه‌ڕتان به‌هه‌ندێ له‌و شتانه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ كتابه‌كه‌تاندا هه‌یه‌ كه‌ ته‌وراته‌ وه‌كو ئازاد كردنی دیل به‌ پاره‌، وه‌ باوه‌ڕتان به‌ هه‌ندێكی نیه‌ وه‌كو كوشتنی یه‌كتری و ده‌ركردنی یه‌كتری، هه‌ندێكی جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن و هه‌ندێكی جێبه‌جێ ناكه‌ن [ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] هه‌ر كه‌سێ ئیمانی به‌هه‌ندێ له‌ كتابی خوای گه‌وره‌ هه‌بێ و ئیمانی به‌هه‌ندێكی نه‌بێ سزای ئه‌م كه‌سانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سه‌رشۆڕی نه‌بێ له‌ ژیانی دونیادا [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ختترین سزا [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٨٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن كه‌ یاریكردنه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌، له‌پێش ئیسلامدا له‌ مه‌دینه‌ (ئه‌وس و خه‌زره‌ج) كه‌ بت په‌رست بوون شه‌ڕیان بكردایه‌ (به‌نو نه‌زیرو به‌نو قه‌ینوقاع) كه‌ جوله‌كه‌ بوون هاوپه‌یمانی (خه‌زره‌ج) بوون، وه‌ (به‌نو قوڕه‌یزه‌) كه‌ جوله‌كه‌ بوون هاوپه‌یمانی (ئه‌وس) بوون و كوشتاری یه‌كتریان ده‌كردو یه‌كتریان ده‌رده‌كرد كه‌ حه‌رام بوو له‌سه‌ریان، وه‌ دیلی یه‌كیان به‌پاره‌ ئازاد ده‌كرد كه‌ دروست بوو، باوه‌ڕیان به‌ هه‌ندێك له‌ ته‌ورات هه‌بوو وه‌ باوه‌ڕیان به‌ هه‌ندێكی تری نه‌بوو خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ی دابه‌زاند"},{"id":86,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ ] ئه‌م كه‌سانه‌ قیامه‌تیان گۆڕیه‌وه‌ به‌ دونیا، وه‌ دونیایان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر قیامه‌تدا [ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزایان له‌سه‌ر سووك ناكرێ وه‌ك ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: ته‌نها حه‌وت ڕۆژ بێت یان سووك بكرێ [ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٨٦) ] وه‌ كه‌سیش نیه‌ سه‌ریان بخات و سه‌رناخرێن"},{"id":87,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ ] ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسی به‌خشی و بۆیمان نارد [ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ ] وه‌ له‌ دوای ئه‌ویش چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی ترمان نارد [ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ ] وه‌ بۆ عیسای كوڕی مه‌ریه‌میش جۆره‌ها موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرامان نارد كه‌ مردووی زیندوو ئه‌كرده‌وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌، وه‌ كوێرو كه‌ڕو ڵاڵی چاك ئه‌كرده‌وه‌، وه‌ هه‌واڵی زۆر شتی غه‌یبی پێیان ئه‌دا، وه‌ ئینجلمان بۆی دابه‌زاند [ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ] وه‌ به‌هێزمان كردو پشتیوانیمان كرد به‌ جبریل [ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ ] ئایا ئێوه‌ هه‌ر كاتێك پێغه‌مبه‌رێكتان بۆ بێت كه‌ له‌گه‌ڵ هه‌واو ئاره‌زووی ئێوه‌دا نه‌گونجێ و حه‌زتان پێی نه‌بێ خۆتان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانن له‌وه‌ی كه‌ وه‌ڵامی بده‌نه‌وه‌و شوێنی بكه‌ون [ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ ] كۆمه‌ڵێك له‌ پێغه‌مبه‌رانتان به‌درۆ زانی وه‌كو: عیسی و محمد [ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ (٨٧) ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیشتان ده‌كوشت وه‌كو: یه‌حیاو زه‌كه‌ریا، وه‌ هه‌وڵی كوشتنی عیسی و محمدیان دا (عليهم الصلاة والسلام)"},{"id":88,"translation":"[ وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌ ] وتیان: ئێمه‌ دڵمان په‌رده‌ی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌ هیچ له‌ قسه‌ حاڵی نابین و لێی تێ ناگه‌ین و ناگاته‌ دڵمان تا ئیمان بێنین، وه‌ به‌ [ غُلُفٌ ] ده‌خوێندرێته‌وه‌ واته‌: دڵمان پڕه‌ له‌ زانست و پێویستمان به‌ قورئانی ئێوه‌ نیه‌ [ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ ] به‌ڵكو ئه‌مه‌ خوای گه‌وره‌ له‌عنه‌تی لێیان كردووه‌و ده‌ریانی كردووه‌و دووریانی خستۆته‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم [ فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ (٨٨) ] كه‌مێكیان هه‌ن كه‌ ئیمان بێنن و زۆر عینادیان كردووه‌"},{"id":89,"translation":"{جولەكە لە حەسودیدا ئیمان بە قورئان ناهێنن} [ وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ جووله‌كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كتابێكیان بۆ هات كه‌ قورئانه‌ كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ته‌وراته‌ كه‌ ده‌بوایه‌ ئیمانیان پێ بهێنایه‌ [ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قورئان دابه‌زێنێ و پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم بنێرێ ئه‌وان به‌ كافرانیان ئه‌ووت به‌م نزیكانه‌ پێغه‌مبه‌رێك دێت ئه‌و كاته‌ ئه‌گه‌ر هات بزانن چۆن ئێمه‌ شوێنی ئه‌كه‌وین و ئێوه‌ له‌ناو ئه‌به‌ین [ فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ هات و ناسیان كه‌ محمده‌و صلی الله علیه وسلم له‌ خۆیان نیه‌ كوفریان پێی كردو شوێنی نه‌كه‌وتن [ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكَافِرِينَ (٨٩) ] له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ كافران بێت"},{"id":90,"translation":"[ بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا ] ئه‌مه‌ خراپترین شت بوو كه‌ گۆڕیانه‌وه‌و كڕیان به‌وه‌ی كه‌ نه‌فسی خۆیان به‌هیڵاكداو ڕووبه‌رووی سزای ئاگری دۆزه‌خیان كرده‌وه‌ كه‌ له‌ حه‌سوودیدا كوفریان كرد به‌و قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ [ أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی خۆی دائه‌به‌زێنێ بۆ سه‌ر هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ له‌ به‌نده‌كانی، ئه‌مجاره‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا بوو صلی الله علیه وسلم كه‌ له‌ عه‌ره‌ب بوو له‌ جووله‌كه‌ نه‌بوو [ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ ] ئه‌وان گه‌ڕانه‌وه‌ به‌ تووڕه‌بوون له‌سه‌ر تووڕه‌بوونی خوای گه‌وره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كوفریان به‌ عیسی كردو كوفریان به‌ محمدیش كرد صلی الله علیه وسلم له‌وه‌دا خوای گه‌وره‌ غه‌زه‌بی لێیان گرت له‌میشدا غه‌زه‌بێكی تر، یاخود كوفریان به‌ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم كردو دواتریش زوڵمیان لێی كرد [ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ (٩٠) ] به‌ڕاستی كافران سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازارو ڕیسواكه‌رو ئیهانه‌كراویان بۆ هه‌یه‌"},{"id":91,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] وه‌ كاتێك كه‌ پێیان بڵێی ئیمان بێنن به‌و قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ [ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا ] ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمان دێنن به‌وه‌ی بۆسه‌ر خۆمان دابه‌زیوه‌ واته‌: ته‌ورات [ وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ ] وه‌ كوفریش ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ له‌ دوای ته‌وراتدا هاتووه‌ كه‌ قورئانه‌ [ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَهُمْ ] كه‌ قورئانیش ئه‌و حه‌قه‌یه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی له‌ ته‌وراتدا هه‌یه‌ ئه‌میش به‌ڕاستی دائه‌نێ وه‌ پێچه‌وانه‌ی ناكات و یه‌كسانه‌ [ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٩١) ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بفه‌رمه‌ ئه‌ی ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاست ئه‌كه‌ن بۆچی پێغه‌مبه‌رانی خواتان ئه‌كوشت له‌ پێشتردا كه‌ نه‌هیتان لێ كرابوو بیانكوژن وه‌كو باب و باپیرانتان كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌یان كوشتووه‌"},{"id":92,"translation":"[ وَلَقَدْ جَاءَكُمْ مُوسَى بِالْبَيِّنَاتِ ] وه‌ موسی به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرای بۆتان هێنا كه‌ ته‌ورات بوو یاخود ئه‌و موعجیزانه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشی بوو وه‌كو: زریان و كولله‌ و ئه‌سپێ و بۆق و خوێن و گۆچان و ده‌ستی و له‌تكردنی ده‌ریا و سێبه‌ر كردنی هه‌ور و گه‌زۆو سوێسكه‌و به‌ردو جگه‌ له‌مانه‌ [ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ (٩٢) ] له‌ پاش ئه‌وه‌ش ئێوه‌ چوون گوێره‌كه‌یه‌كتان په‌رست كه‌ زوڵمتان له‌ خۆتان كرد به‌وه‌ی كه‌ شه‌ریكتان بۆ خوای گه‌وره‌ دانا"},{"id":93,"translation":"[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ ] وه‌ ئێمه‌ عه‌هدو په‌یمانمان له‌ ئێوه‌ وه‌رگرت [ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ ] وه‌ وه‌كو باسمان كرد خوای گه‌وره‌ كێوی (طور)ی هه‌ڵكێشاو خستیه‌ بان سه‌ریان و سێبه‌ری بۆیان كرد [ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ ] ده‌ی ئێستا ئه‌وه‌ی كه‌ بۆتان هاتووه‌ به‌ جددی و به‌ گرنگی و پڕ بایه‌خه‌وه‌ وه‌ری بگرن [ وَاسْمَعُوا ] وه‌ ببیستن وه‌ وه‌ری بگرن وه‌ گوێڕایه‌ڵ بن [ قَالُوا سَمِعْنَا ] وتیان: به‌ڵێ ئه‌وه‌ به‌ گوێ بیستمان [ وَعَصَيْنَا ] به‌ڵام سه‌رپێچیت ئه‌كه‌ین و فه‌رمانه‌كانت وه‌رناگرین و قبووڵی ناكه‌ین [ وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ] خۆشه‌ویستی گوێره‌كه‌كه‌ی كه‌ ئه‌یانپه‌رست چوو بووه‌ ناخی دڵیانه‌وه‌ به‌هۆی كوفر كردنیانه‌وه‌ [ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ إِيمَانُكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٩٣) ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم بڵێ: به‌ڕاستی ئه‌م ئیمانه‌ی ئێوه‌ ئه‌مرتان پێ ئه‌كات به‌ خراپترین شت كه‌ كوفر كردن و سه‌رپێچی كردنی پێغه‌مبه‌رانه‌"},{"id":94,"translation":"{جولەكە دەڵێن: بەهەشت تایبەت بۆ ئێمەیە!} [ قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم به‌جوله‌كه‌ بڵێ: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن به‌هه‌شت تایبه‌ته‌ بۆ ئێوه‌ و بۆ غه‌یری ئێوه‌ نیه‌ وه‌كو ئه‌وان خۆیان وایان ئه‌ووت [ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٩٤) ] ده‌ی ئاوات بخوازن كه‌ بمرن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌هه‌شتین بۆ ئاوات ناخوازن كه‌ بمرن ئه‌گه‌ر ڕاستگۆن كه‌ ئه‌گه‌ر ته‌نها ئاواتیان بخواستایه‌ بمردنایه‌ یه‌كسه‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌یانیمراند وه‌ شوێنی خۆیان له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌بینی"},{"id":95,"translation":"[ وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وان هه‌رگیز ئاوات ناخوازن به‌ مردن چونكه‌ ئه‌زانن كه‌ ده‌چنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ خۆیان ئه‌نجامیان داوه‌ خۆیان ئه‌ناسن [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ (٩٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ سته‌مكاران"},{"id":96,"translation":"[ وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ ] نه‌ك هه‌ر ئاوات ناخوازن بمرن به‌ڵكو ئه‌یانبینی له‌ هه‌موو كه‌سێك سوورترن له‌سه‌ر ژیان كه‌ له‌ ژیاندا بمێننه‌وه‌ [ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ] ته‌نانه‌ت ئه‌مان له‌ موشریكانیش زیاتر ئاواته‌خوازن به‌ مانه‌وه‌ له‌ دونیادا [ يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ ] هه‌ر یه‌كێك له‌و جووله‌كانه‌ ئاواته‌ خوازه‌ كه‌ هه‌زار ساڵ بژی [ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَنْ يُعَمَّرَ ] هه‌ر چه‌نده‌ چه‌ندێك ته‌مه‌نیشیان درێژ بێت كه‌ ئیمان نه‌هێنن ئه‌و ته‌مه‌نه‌ درێژه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ دووریان ناخاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ (٩٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئه‌وان وه‌ ئاگای لێیه‌"},{"id":97,"translation":"[ قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ جووله‌كه‌ كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ بۆیه‌ ئیمان ناهێنین چونكه‌ جبیرل وه‌حی دێنێ و ئێمه‌یش ڕقمان له‌وه‌و دوژمنمانه‌ چونكه‌ جه‌نگ و كوشتارو سزا دێنێت، به‌ڵام میكائیل دۆستمانه‌، چونكه‌ ڕه‌حمه‌ت و ڕووه‌ك و باران داده‌به‌زێنێت، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بفه‌رموو هه‌ر كه‌سێك دوژمنی جبریل بێت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ جبریلی دابه‌زاندۆته‌ سه‌ر دڵی تۆ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ دابه‌زیوه‌، كه‌ ئه‌مه‌ زیاده‌ ڕێزێكه‌ بۆ جبریل صلی الله علیه وسلم [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌یشی كه‌ بۆ تۆی هێناوه‌ به‌ڕاستدانه‌ری كتێبه‌كانی پێشتره‌ [ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (٩٧) ] وه‌ هیدایه‌ت و موژده‌یه‌ بۆ باوه‌ڕداران"},{"id":98,"translation":"[ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ (٩٨) ] هه‌ر كه‌سێك دوژمنی خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌ته‌كانی و پێغه‌مبه‌رانی و جبریل و میكائیل بێت (به‌تایبه‌ت باسی كردوون له‌به‌ر ڕێزیان) ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ كافرن و خوای گه‌وره‌ش دوژمنی كافرانه‌"},{"id":99,"translation":"[ وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وه‌ چه‌نده‌ها ئایه‌ت و به‌ڵگه‌و موعجیزه‌ی ڕوون و ئاشكرامان بۆ تۆ ناردووه‌ ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم كه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رایه‌تیت [ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُونَ (٩٩) ] وه‌هیچ كه‌سێك كوفری پێ ناكات ته‌نها كه‌سانێكی فاسق و له‌ ڕێ ده‌رچوو نه‌بێت"},{"id":100,"translation":"[ أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ ]. {جولەكە پەیمان هەڵدەوەشێننەوە} جووله‌كه‌ هه‌ر كاتێك كه‌ عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانێك ئه‌ده‌ن كۆمه‌ڵێك له‌وان هه‌ر زوو به‌ زوویی هه‌ڵیئه‌وشێننه‌وه‌و فڕێی ئه‌ده‌ن [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (١٠٠) ] به‌ڵكو زۆربه‌یان ئیمان ناهێنن"},{"id":101,"translation":"[ وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ هاتووه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ محمده‌ صلی الله علیه وسلم وه‌ ئه‌و قورئانه‌ی هێناویه‌تی به‌ڕاستدانه‌ری ته‌وراته‌ له‌گه‌ڵ ته‌وراتدا یه‌كه‌ له‌ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و هه‌ردووكی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌ [ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ ] دیسانه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ جووله‌كه‌ ئه‌و كتابه‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌ بۆی ناردبوون فڕێیان دایه‌ پشت خۆیان واته‌: ته‌وراتیان فڕێدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ كوفریان كرد به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم ئه‌وه‌ كوفر كردنه‌ به‌ ته‌وراتیش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ته‌وراتیشدا باسی ئه‌وه‌ هاتبوو كه‌ ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌ صلی الله علیه وسلم بێنن [ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (١٠١) ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ شتێك نه‌زانن و عیلمیان نه‌بێ له‌ كاتێكدا كه‌ عیلمیان هه‌بووه‌"},{"id":102,"translation":"{بەسەرهاتی هاروت‌و ماروت} [ وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ ] وه‌ ئه‌وان شوێنی ئه‌و شتانه‌ كه‌وتن كه‌ شه‌یتانه‌كان ئه‌یانخوێنده‌وه‌ له‌سه‌رده‌می سوله‌یمان صلی الله علیه وسلم كه‌ وایانئه‌زانی ئه‌مه‌ زانستێكه‌و سوله‌یمان صلی الله علیه وسلم به‌جێی هێشتووه‌ [ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا ] له‌ كاتێكدا كه‌ سوله‌یمان صلی الله علیه وسلم كوفری نه‌كردو سیحری نه‌كرد ئه‌و پێغه‌مبه‌ری خوا بوو به‌ڵكو شه‌یتانه‌كان كافر بوون به‌هۆی سیحر كردنیانه‌وه‌، كه‌ جووله‌كه‌ ئه‌یانووت سوله‌یمان كوفری كردووه‌ وه‌ سیحرو جادووی كردووه‌ وه‌ سوجده‌ی بۆ بت بردووه‌، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ سوله‌یمان صلی الله علیه وسلم به‌ری ئه‌كات له‌و شتانه‌ [ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ ] كه‌ شه‌یتانه‌كان خه‌ڵكیان فێره‌ سیحرو جادوو ئه‌كرد [ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ دابه‌زی بۆ سه‌ر هه‌ردوو مه‌لائیكه‌ته‌كه‌ له‌ بابل كه‌ ناویان (هاڕوت و ماڕوت) بوو كه‌ دوو مه‌لائیكه‌ت بوون داوایان كردووه‌ خوای گه‌وره‌ دایانبه‌زێنێته‌ سه‌ر زه‌وی وه‌كو تاقیكردنه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندن، ئه‌و كاته‌ شه‌هوه‌تیان تێچوو وه‌ تووشی تاوان بوونه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان داوایان كردووه‌ كه‌ دایانبه‌زێنێته‌ سه‌ر زه‌وی ئه‌وه‌ ته‌فسیرێك، یاخود وتراوه‌: خوای گه‌وره‌ بۆ تاقیكردنه‌وه‌ دایانی به‌زاندووه‌، یاخود وتراوه‌ قیرائه‌تێكی تر (وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلِكَيْنِ) دوو مه‌لیك بوونه‌ له‌ بابل كه‌ ناویان (هاڕوت و ماڕوت) بووه‌، یاخود (ما) نافیه‌یه‌ واته‌ نه‌ سولێمان صلی الله علیه وسلم كوفری كردووه‌، وه‌ نه‌ خوای گه‌وره‌ سیحرو جادووی دابه‌زاندۆته‌ سه‌ر هه‌ردوو مه‌لائیكه‌ته‌كه‌ [ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ ] وه‌ هیچ كه‌سێكیان فێره‌ سیحرو جادوو نه‌ئه‌كرد هه‌تا پێیان نه‌وتنایه‌ كه‌ ئێمه‌ تاقیكردنه‌وه‌ین خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ تاقیئه‌كاته‌وه‌ به‌هۆی ئێمه‌وه‌، وه‌ ئێوه‌ كوفر مه‌كه‌ن و خۆتان فێره‌ سیحرو جادوو مه‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سیحرو جادوو كوفره‌ هه‌ر كه‌سێك فێری بێت كافر ئه‌بێ [ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سیحر فێری ئه‌بوون ئه‌وه‌ بوو كه‌ جیاوازیان ئه‌خسته‌ نێوان ژن و پیاوه‌وه‌ وه‌كو چۆن ئێستاش سیحرو جادوو هه‌یه‌ كه‌ ژن له‌به‌رچاو پیاو ڕه‌ش ئه‌كات یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ [ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وان نه‌یانئه‌توانی زیان به‌ هیچ كه‌سێك بگه‌یه‌نن به‌بێ ئیزنی خوای گه‌وره‌، چونكه‌ به‌بێ ئیزنی خوای گه‌وره‌ هیچ شتێك ته‌ئسیرو كاریگه‌ری نابێ [ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ ] وه‌ فێری شتێك ئه‌بوون له‌ سیحرو جادوو كه‌ زیانی پێیان ئه‌گه‌یاندو هیچ سوودێكی بۆیان نه‌بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سیحرو جادوو هیچ سوودێكی تیا نیه‌ [ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ] وه‌ ئه‌شیانزانی كه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌و سیحره‌ فێربێت و وه‌ری بگرێت و بیگۆڕێته‌وه‌ به‌ كتابی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ به‌شێكی نیه‌ له‌ ئه‌جرو پاداشت، وه‌ كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ [ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (١٠٢) ] به‌ڕاستی ئه‌میش خراپترین شت بوو كه‌ بۆ نه‌فسی خۆیان وه‌ریان گرت كه‌ كتابی خوای گه‌وره‌یان فرۆشت و سیحریان پێی وه‌رگرت ئه‌گه‌ر بیانزانیایه"},{"id":103,"translation":"‌[ وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (١٠٣) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بهاتایه‌ ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌و صلی الله علیه وسلم به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ بهێنایه‌، وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان بكردایه‌و خۆیان له‌ تاوان و سیحرو جادوو پاراستبایه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی یه‌كجار زۆری ئه‌دانه‌وه‌ ئه‌میان بۆیان باشتر بوو له‌ دونیاو قیامه‌تدا ئه‌گه‌ر بیانزانیایه‌"},{"id":104,"translation":"{باوەڕدار نابێت خۆی بچوێنێت بە جولەكە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ مه‌ڵێن (راعینا)، وشه‌یه‌ك بوو كه‌ جووله‌كه‌كان به‌كاریان ئه‌هێنا كاتێك كه‌ بیستیان صه‌حابه‌ ئه‌و وشه‌یان به‌كار هێنا مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌بوو ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم له‌ فێركردندا موراعتمان بكه‌و ڕه‌چاومان بكه‌ به‌ڵام ئه‌وان ئه‌و هه‌له‌یان قۆسته‌وه‌ كه‌ ئه‌یانووت: (راعینا) به‌عیبری مانایه‌كی خراپی هه‌بوو مانای جوێن دان و تانه‌و ته‌شه‌ری تیابوو، بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌هی له‌ موسڵمانان كرد كه‌ مه‌ڵێن (راعینا) [ وَقُولُوا انْظُرْنَا ] به‌ڵكو ئێوه‌ بڵێن: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم ڕوومان تێبكه‌ یان ته‌ماشامان بكه‌ یان چاوه‌ڕێمان بكه‌ [ وَاسْمَعُوا ] بۆیه‌ ئێوه‌ گوێ بگرن و گوێڕایه‌ڵ بن بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم [ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٠٤) ] بۆ ئه‌و جووله‌كه‌ كافرانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار هه‌یه"},{"id":105,"translation":"[ مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ ] كافران له‌ ئه‌هلی كتاب و موشریكان له‌به‌ر سه‌ختی دوژمنایه‌تیان بۆ ئێوه‌ پێیان خۆش نیه‌ هیچ خێرێك له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ئێوه‌ دابه‌زێ، یان (خَيْر) واته‌: وه‌حی [ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش ڕه‌حمه‌تی خۆی كه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی بێت یان هه‌موو ڕه‌حمه‌تێ بێ هه‌ر هه‌مووی تایبه‌ت ئه‌كات به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ [ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (١٠٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خاوه‌نی فه‌زڵێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌"},{"id":106,"translation":"[ مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ ] ئێمه‌ هیچ ئایه‌تێك نه‌سخ ناكه‌ین و حوكمه‌كه‌ی به‌تاڵ ناكه‌ینه‌وه‌ یان لای نابه‌ین یان نایگۆڕین، وه‌ نه‌سخ له‌ قورئانی پیرۆزدا هه‌یه‌ چه‌نده‌ها ئایه‌ت هه‌یه‌ له‌ قورئاندا نه‌سخ بۆته‌وه‌و حوكمه‌كه‌ی سڕاوه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ شوێنی خۆیدا ئاماژه‌یان پێ ده‌كه‌ین [ أَوْ نُنْسِهَا ] یان له‌بیرتانی نابه‌ینه‌وه‌ ئیتر به‌ خوێندنه‌وه‌ی بێ یاخود به‌ حوكمه‌كه‌ی بێ، یان دوایناخه‌ین [ نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا ] ئه‌وا باشتر له‌و ئایه‌ته‌ سه‌باره‌ت به‌ خه‌ڵك حوكمێكی باشتریان بۆ دێنین له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكی وه‌ سوكترو ئاسانترو گونجاوتر یاخود هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ [ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٦) ] ئایا نازانی كه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌"},{"id":107,"translation":"‌[ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئایا نازانی كه‌ خوای گه‌وره‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌و هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خۆی به‌ ته‌نها هه‌ڵسوكه‌وتی تیا ئه‌كات [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (١٠٧) ] وه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌س نیه‌ كه‌ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوان و یارمه‌تیده‌رتان بێت"},{"id":108,"translation":"[ أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ ] یاخود ئایا ئه‌تانه‌وێ پرسیار له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن صلی الله علیه وسلم هه‌روه‌كو چۆن پێشتر پرسیارتان له‌ موسی صلی الله علیه وسلم كرد كه‌ داواتان لێی كرد كه‌ خوای گه‌وره‌مان نیشان بده‌ ئێستاش داوا له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كه‌ن صلی الله علیه وسلم ئه‌ڵێن: با خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌ت هه‌موویان بێن و بیانبینین ئایا ئه‌تانه‌وێ ئاوا پرسیار بكه‌ن [ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ (١٠٨) ] جا هه‌ر كه‌سێك واز له‌ ئیمان بهێنێ و بیگۆڕێته‌وه‌ به‌ كوفر ئه‌وه‌ به‌ڕاستی گومڕا بووه‌و له‌ ڕێگای ڕاست لایداوه‌"},{"id":109,"translation":"[ وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا ] زۆرێك له‌ ئه‌هلی كتاب له‌ جووله‌كه‌و گاور له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئیمانتان هێناوه‌ ئه‌یانه‌وێت پاشگه‌زتان بكه‌نه‌وه‌و هه‌ڵتانگه‌ڕێننه‌وه‌و كافر ببنه‌وه‌ [ حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ ] ئه‌میش له‌ حه‌سودی یه‌ حه‌سودیتان پێ ئه‌به‌ن كه‌ ئێوه‌ موسڵمانن و شوێن ئه‌و دینه‌ پاكه‌ كه‌وتوون، ئه‌وان شوێنی نه‌كه‌وتوونه‌ [ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌قه‌كه‌یان بۆ ڕوون بوه‌وه‌و پێغه‌مبه‌ری خوایان صلی الله علیه وسلم ناسی [ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم تۆ لێیان ببووره‌و لێیان خۆشبه‌ تا خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی خۆیتان بۆ دێنێ به‌ ئه‌مر كردن به‌ كوشتن له‌ كاتی جه‌نگ و غه‌زاكان یاخود جزیه‌یان به‌سه‌ردا بسه‌پێنی یان ده‌ربكرێن [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٩) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌"},{"id":110,"translation":"[ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] ئێوه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن و ئه‌نجامی بده‌ن و ڕای بگرن وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ ] وه‌ له‌ دونیادا هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی چاك پێشبخه‌ن و بینێرن بۆ قیامه‌تی خۆتان ئه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت لای خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشته‌كه‌ی ده‌بیننه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١١٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن و هه‌مووی ئه‌بینێ"},{"id":111,"translation":"[ وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى ] جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: ئه‌وه‌ی جووله‌كه‌ نه‌بێ ناچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ گاوره‌كانیش ئه‌یانووت: ئه‌وه‌ی گاور نه‌بێ ناچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، به‌هه‌شت تایبه‌ته‌ بۆ ئێمه‌ [ تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ ] ئه‌مه‌ هیواو ئومێدو ئاواتی ئه‌وانه‌ به‌ڵام [ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١١١) ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ده‌ی ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن به‌ڵگه‌ و ده‌لیلی خۆتان بێنن له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ كه‌ به‌هه‌شت تایبه‌ته‌ به‌ ئێوه‌ به‌ڵام هیچ به‌ڵگه‌یه‌كیان نیه‌"},{"id":112,"translation":"[ بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ ] به‌ڵێ هه‌ر كه‌سێك خۆی ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردبێت و به‌ ئیخڵاص و دڵسۆزی و نیازپاكی كرده‌وه‌ی چاكی كردبێت وه‌ موافقی شه‌رع بێت و له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا بێت صلی الله علیه وسلم ئه‌وا خوای گه‌وره‌ لێی وه‌رده‌گرێت و قه‌بوڵی ده‌كات و ئه‌جرو پاداشتی لای خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌ [ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ كه‌ مردیشن هیچ ترسێكیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوو [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (١١٢) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردوو له‌ دونیا چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشتریان پێ ده‌به‌خشێت"},{"id":113,"translation":"{جولەكە و گاور یەكدی بە درۆ دەخەنەوە} [ وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ ] جووله‌كه‌ وتیان: گاوره‌كان له‌سه‌ر هیچ شتێك نین و دینه‌كه‌یان پووچه‌ڵ و به‌تاڵه‌ [ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ ] وه‌ گاوره‌كان وتیان: جووله‌كه‌ له‌سه‌ر هیچ شتێك نین و دینه‌كه‌یان پوچه‌ڵ و به‌تاڵه‌ [ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ ] له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌وان كتابیان بۆ هاتبوو كتابیان ئه‌خوێنده‌وه‌ [ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ] به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌وانه‌ی تریش ئوممه‌تانی تریش كه‌ نه‌زان بوونه‌ هاوشێوه‌ی قسه‌ی جووله‌كه‌و گاوره‌كانیان كردووه‌ [ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١١٣) ] خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڕیاریان له‌ نێواندا ئه‌دات له‌و ئیختلاف و جیاوازیه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌"},{"id":114,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ ] كێ له‌و كه‌سه‌ زاڵمترو سته‌مكارتره‌؟ واته‌: كه‌س له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ ڕێگری ئه‌كات له‌ مزگه‌وته‌كانی ماڵی خوای گه‌وره‌ كه‌ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌و نوێژی تیا بكرێ و قورئانی تیا بخوێندرێ و قورئانی تیا فێر بكرێ، وه‌كو قوڕه‌یش له‌ حوده‌یبیه‌ نه‌یانهێشت پێغه‌مبه‌ری خواو صلی الله علیه وسلم هاوه‌ڵانی بچنه‌ ناو كه‌عبه‌ [ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا ] وه‌ هه‌وڵ بدات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ماڵه‌كانی خوای گه‌وره‌ بڕوخێنێ و وێرانی بكات جا به‌ حه‌قیقی وێرانی بكات یاخود به‌وه‌ی كه‌ نه‌یه‌لێ زانست و زانیاری و قورئان خوێندنی تیا ئه‌نجام بدرێت [ أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ ] ئا ئه‌مانه‌ كه‌ دژایه‌تی مزگه‌وته‌كانی ماڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن ناتوانن بچنه‌ ناو مزگه‌وته‌وه‌ ئیلا به‌ ترسه‌وه‌ نه‌بێ، خوای گه‌وره‌ ترس ئه‌خاته‌ دڵیانه‌وه‌ [ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ] ئه‌مانه‌ له‌ دونیادا خوای گه‌وره‌ سه‌رشۆڕو زه‌لیلیان ئه‌كات [ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١٤) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا"},{"id":115,"translation":"[ وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ] ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیشیاندایه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ] ئێوه‌ ڕوو بكه‌نه‌ هه‌ر شوێنێك ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌وێیه‌ (به‌ زانیاری و بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵاتی) وه‌ قیبله‌تان له‌وێیه‌و قیبله‌تان ته‌واوه‌، به‌تایبه‌تی مه‌به‌ست پێی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ قیبله‌ نه‌زانیت نێوان رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوا قیبله‌یه‌، یان مه‌به‌ست پێی نوێژی سوننه‌ت و نوێژی ترسه‌ له‌ كاتی جه‌نگدا كه‌ ڕووبكه‌یته‌ هه‌ر شوێنێ ته‌واوه‌، پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم له‌ مه‌ككه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ نوێژی سوننه‌تی له‌سه‌ر ئاژه‌ڵه‌كه‌ی ئه‌كرد ڕووی له‌ هه‌ر شوێنێك بوایه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (١١٥) ] به‌ڕاستی فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌"},{"id":116,"translation":"[ وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا ] جووله‌كه‌ وتیان: خوای گه‌وره‌ كوڕی هه‌یه‌ كه‌ وتیان: عوزێر كوڕی خوایه‌، وه‌ گاوره‌كان وتیان: خوای گه‌وره‌ كوڕی هه‌یه‌ كه‌ عیسی كوڕی خوایه‌، وه‌ عه‌ره‌به‌ كافره‌كان ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌ په‌نا به‌خوای گه‌وره‌ [ سُبْحَانَهُ ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ گه‌وره‌تره‌ كه‌ پێویستی به‌ مناڵ بێت [ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] به‌ڵكو هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ ته‌نانه‌ت عوزێرو عیسی و مه‌لائیكه‌تیش هه‌موویان عه‌بدی خوای گه‌وره‌ن [ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ (١١٦) ] هه‌موویان عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و ملكه‌چن بۆ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌"},{"id":117,"translation":"[ بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ داهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وی یه‌ كه‌ پێشتر به‌م شێوازه‌ نه‌بووه‌ [ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (١١٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ هه‌ر بڕیارێك بدات و هه‌ر شتێك دروست بكات له‌به‌ر ته‌واوی ده‌سه‌ڵاتی ته‌نها ئه‌فه‌رمووێ: ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ دروست ده‌بێ"},{"id":118,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينَا آيَةٌ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ نه‌زان بوون له‌ موشریكه‌كانی عه‌ره‌ب ئه‌یانووت ئه‌وه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ خۆی قسه‌مان له‌گه‌ڵدا ناكات یان نیشانه‌و عه‌لامه‌ت و موعجیزه‌ی گه‌وره‌مان بۆ ناهێنێ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رایه‌تی محمد صلی الله علیه وسلم [ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ] به‌هه‌مان شێوه‌ كافرانی پێش ئه‌مانیش له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان هه‌مان شتیان وت كه‌ جووله‌كه‌ داوایان له‌ موسی كرد خوای گه‌وره‌ ببینن [ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ ] دڵیان یه‌كی گرتووه‌و وه‌كو یه‌ك وایه‌ له‌سه‌ر كوفرو ئه‌و پێشنیارانه‌ [ قَدْ بَيَّنَّا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ (١١٨) ] به‌ڵام ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون كردۆته‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ یه‌قینیان هه‌بێ"},{"id":119,"translation":"[ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم ئێمه‌ تۆمان ناردووه‌ به‌حه‌ق ئه‌وه‌ی كه‌ به‌تۆدا ناردوومانه‌ حه‌قه‌ وه‌ موژده‌ده‌ری بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمان دێنن، وه‌ ترسێنه‌ری بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانت پێ ناهێنن [ وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ (١١٩) ] وه‌ تۆ پرسیار مه‌كه‌ له‌ هاوه‌ڵانی دۆزه‌خ، یان ئێمه‌ پرسیارت لی ناكه‌ین ده‌رباره‌ی هاوه‌ڵانی دۆزه‌خ بۆ كافر بوونه‌، ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ له‌سه‌رتۆیه‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نه‌"},{"id":120,"translation":"[ وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ] جووله‌كه‌و گاور شوێنی ئێوه‌ ناكه‌ون و لێتان ڕازی نابن تا ئێوه‌ شوێنی دینی ئه‌وان نه‌كه‌ون، ته‌نها به‌وه‌ لێتان ڕازی ئه‌بن شوێنی دینه‌كه‌یان بكه‌ون، بۆیه‌ واز له‌ ره‌زامه‌ندی ئه‌وان بێنن و شوێنی ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ بكه‌ون [ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: هیدایه‌تی حه‌قیقی و ڕاسته‌قینه‌ هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (١٢٠) ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم له‌ دوای ئه‌و عیلم و زانیاری و وه‌حییه‌ی كه‌ بۆت هاتووه‌ ئه‌گه‌ر شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان بكه‌وی ئه‌وكاته‌ خوای گه‌وره‌ پشتیوان و سه‌رخه‌رو دۆست و یارمه‌تیده‌رت نابێت، ئه‌مه‌یش هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خت و قورسه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی شوێنی رێچكه‌و رێگای جوله‌كه‌و گاور ده‌كه‌ون"},{"id":121,"translation":"[ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێمه‌ كتابمان پێیان به‌خشیوه‌ لێره‌ مه‌به‌ست پێی ئه‌وانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌ له‌ جووله‌كه‌و گاور وه‌ له‌ موسڵمانان خۆیان ئه‌وانه‌ به‌ جوانترین شێواز قورئان ئه‌خوێننه‌وه‌و شوێنی ئه‌كه‌ون و حه‌ڵاڵی به‌حه‌ڵاڵ ده‌زانن و حه‌رامی به‌حه‌رام ده‌زانن و شوێنی موحكه‌می ده‌كه‌ون و ئیمان به‌ موته‌شابیهی دێنن [ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئه‌وانه‌ ئیمانی راسته‌قینه‌یان پێی هێناوه‌ [ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٢١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كوفری پێ بكات ئه‌وانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی حه‌قیقی و ڕاسته‌قینه‌ن"},{"id":122,"translation":"[ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئیسرائیل یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ من به‌سه‌رتاندا ڕژاندم [ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ (١٢٢) ] وه‌ من فه‌زڵی ئێوه‌م داوه‌ به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا واته‌: پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئیسلام بێت"},{"id":123,"translation":"[ وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ ] وه‌ خۆتان بپارێزن له‌ ڕۆژێك كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ هیچ كه‌سێك سوود به‌ هیچ كه‌سێك ناگه‌یه‌نێ، وه‌ هیچ كه‌س ڕزگار ناكرێ له‌ ئاگری دۆزه‌خ به‌ پاره‌و فیده‌یه‌و كڕینه‌وه‌ [ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ ] وه‌ هیچ شه‌فاعه‌تێك سوودی نیه‌ مه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوا نه‌بێ [ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (١٢٣) ] وه‌ ئه‌وان كه‌س نیه‌ سه‌ریان بخات"},{"id":124,"translation":"{ تاقیكردنەوەی ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ‌و دروستكردنی كەعبە} [ وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ ] وه‌ په‌روه‌ردگار ئیبراهیمی صلی الله علیه وسلم تاقیكرده‌وه‌ به‌ چه‌ند وشه‌یه‌ك كه‌ وتی (إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا) [ فَأَتَمَّهُنَّ ] ئه‌ویش ته‌واوی كرد وه‌ داوای زیاتری كرد كه‌ ئه‌و ئیمامه‌ته‌ با له‌ نه‌وه‌كانیشمان بێت، یاخود تاقیكرده‌وه‌ و ئارامی گرت له‌سه‌ر هیجره‌ت كردن و سوتاندن و سه‌ربڕینی ئیسماعیلی كوڕی صلی الله علیه وسلم [ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌تكه‌مه‌ ئیمام و پێشه‌وا بۆ خه‌ڵكی [ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار نه‌وه‌كانیشم بكه‌ به‌ پێشه‌وا [ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (١٢٤) ] خوای گه‌وره‌ زانی له‌ نه‌وه‌كانی ئه‌ویشدا كه‌سانێك ئه‌بن كه‌ ناگونجێن بۆ ئیمامه‌ت و پێشه‌وایه‌تی بۆیه‌ فه‌رمووی: ئه‌وه‌ی كه‌ سته‌م بكات ئه‌وه‌ ئه‌و عه‌هدو به‌ڵێن و ئیمامه‌تیه‌ی منی ده‌ست ناكه‌وێت"},{"id":125,"translation":"[ وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا ] وه‌ ئه‌و كه‌عبه‌ پیرۆزه‌مان گێڕاوه‌ به‌ شوێنی كۆبونه‌وه‌و گه‌ڕانه‌وه‌ی حاجیان، وه‌ شوێنی ئه‌من و ئاسایشه‌ نابێ له‌وێ كه‌س بترسێنرێ [ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ] پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ته‌وافی ده‌كرد ئیمامی عومه‌ر وتی: ئه‌مه‌ مه‌قامی ئیبراهیمی باوكمانه‌ صلی الله علیه وسلم؟ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی: به‌ڵی، وتی بیكه‌ین به‌ نوێژگه‌؟ فه‌رمووی به‌ڵی، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ له‌ مه‌قامی ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ئه‌و شوێنه‌ بکەن به‌ موصه‌ڵاو نوێژگه‌، مه‌به‌ست له‌ مه‌قام ئه‌و به‌رده‌یه‌ كه‌ ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ده‌چووه‌ سه‌ری بۆ دروستكردنی كه‌عبه‌ [ وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (١٢٥) ] وه‌ فه‌رمانمان به‌ ئیبراهیم و ئیسماعیل كرد كه‌ ماڵه‌كه‌ی من (كه‌عبه‌ی پیرۆز) پاك بكه‌نه‌وه‌ له‌ بت و له‌ كافران و له‌ پیسی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌واف ئه‌كه‌ن و ئیعتیكاف ئه‌كه‌ن و ڕكوع و سجود ئه‌به‌ن، واته‌: بۆ نوێژخوێنان"},{"id":126,"translation":"[ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا ] وه‌ ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم دوعای كردو فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م شاره‌ كه‌ مه‌ككه‌ی پیرۆزه‌ هه‌میشه‌ هێمن و ئارامی بكه‌و ئاسایش زاڵ بێ به‌سه‌ریدا [ وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه‌ ڕزقی خه‌ڵكی مه‌ككه‌یش بده‌ له‌ هه‌موو به‌روبوومێك به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌و رۆژی دوایی هێناوه‌ [ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٢٦) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: وه‌ هه‌ركه‌سێك كه‌ كافر بێ له‌ دونیادا هه‌ندێك ڕزقیان ئه‌ده‌م به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌وه‌ ڕزقیان بۆ نیه‌ وه‌ په‌یوه‌ستیان ئه‌كه‌م به‌ عه‌زاب و سزای ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه"},{"id":127,"translation":"[ وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ ] ئیبراهیم و ئیسماعیل (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێت) هه‌ردووكیان ئه‌ساسی كه‌عبه‌یان به‌رز ئه‌كرده‌وه‌ له‌و كاته‌دا فه‌رموویان: [ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م كاره‌ پیرۆزه‌مان لێ قبووڵ بكه‌ كه‌ دروست كردنی كه‌عبه‌یه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٢٧) ] هه‌ر تۆ بیسه‌رو وه‌ڵامده‌ری دوعای وه‌ هه‌ر تۆ زۆر زانایت به‌ نیه‌تمان"},{"id":128,"translation":"[ رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ ] وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار جێگیرو دامه‌زراومان بكه‌ له‌سه‌ر ئیسلام و گوێڕایه‌ڵی و دڵسۆزی و كرده‌وه‌ی چاك [ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ ] وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئێمه‌یش واته‌: مه‌به‌ست پێی ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم له‌وانیش با ئوممه‌تێكی موسڵمان بن [ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ] وه‌ شوێنه‌كانی حه‌جمان نیشان بده‌ ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ حه‌جی لێ ئه‌كرێ وه‌ ته‌وبه‌مان لێ قبووڵ بكه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١٢٨) ] هه‌ر تۆ ته‌وبه‌ زۆر قه‌بووڵ ئه‌كه‌ی وه‌ زۆر به‌ ڕه‌حم و به‌زه‌ییت"},{"id":129,"translation":"[ رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار وه‌ پێغه‌مبه‌رێك له‌ خۆیان بنێره‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم [ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ ] تا ئایه‌ته‌كانی تۆیان به‌سه‌ردا بخوێنێته‌وه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ فێره‌ قورئان و تێگه‌یشتن له‌ دین و خێرو دانایی و كاربه‌جێیان بكات، یان حیكمه‌ت واته‌: سوننه‌ت [ وَيُزَكِّيهِمْ ] وه‌ پاكیان بكاته‌وه‌ له‌ شیرك و تاوان [ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١٢٩) ] هه‌ر تۆ به‌ڕاستی زۆر به‌ عیززه‌ت و كاربه‌جێی"},{"id":130,"translation":"[ وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ ] كێ هه‌یه‌ له‌ دینی ئیبراهیم كه‌ دینی ته‌وحیده‌ لابدات وه‌ نه‌یه‌وێ و ڕه‌تی بكاته‌وه‌ ئیلا مه‌گه‌ر كه‌سێك گێل و نه‌فام و كه‌م عه‌قڵ بێت و سته‌م له‌ خۆی بكات [ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (١٣٠) ] وه‌ ئێمه‌ ئیبراهیممان هه‌ڵبژاردووه‌ له‌ دونیادا، وه‌ ئه‌و له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا یه‌كێكه‌ له‌ پیاوچاكان"},{"id":131,"translation":"[ إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ ] كاتێك كه‌ په‌روردگار پێی فه‌رموو: ده‌ست بگره‌ به‌ ئیسلامه‌وه‌ با ئیسلام دینت بێ [ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (١٣١) ] فه‌رمووی: خۆم ته‌سلیمی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان كرد"},{"id":132,"translation":"[ وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ ] وه‌ ئیبراهیم و یه‌عقوبیش هه‌مان ئه‌م وه‌سیه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌یان كرد [ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ ] ئه‌ی نه‌وه‌كانم خوای گه‌وره‌ ئه‌م دینه‌ی بۆ ئێوه‌ هه‌ڵبژاردووه‌ كه‌ ئیسلامه‌ [ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٣٢) ] بۆیه‌ ئێوه‌ نه‌مرن ئیلا به‌ موسڵمانیه‌تی نه‌بێ، وه‌ به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر ئیسلام و واز له‌ ئیسلام نه‌هێنن ئه‌مه‌ وه‌سیه‌تی ئیبراهیم و یه‌عقوب بووه‌"},{"id":133,"translation":"{ یەعقوب صلی الله علیه وسلم ئامۆژگاری نەوەكانی دەكات بە یەكخواپەرستی} [ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي ] گفتوگۆكه‌ لێره‌ له‌گه‌ڵ گاورو جووله‌كه‌یه‌ كه‌ خۆیان ئه‌دایه‌ پاڵ ئیبراهیم ئه‌یانووت: ئێمه‌ له‌سه‌ر دینی ئیبراهیمین، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: یاخود ئایا ئێوه‌ ئاماده‌ بوون كاتێك كه‌ یه‌عقوب له‌سه‌ره‌مه‌رگدا بوو به‌ نه‌وه‌كانی وت: ئه‌ی ڕۆڵه‌كانی خۆم ئێوه‌ له‌ پاش من چی ئه‌په‌رستن؟ [ قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (١٣٣) ] فه‌رموویان: په‌روه‌ردگارو خوای باب و باپیرانتان ئه‌په‌رستین خوای ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق كه‌ ته‌نها خوایه‌كی تاك و ته‌نهایه‌ وه‌ ئێمه‌ش هه‌موومان ته‌سلیمی ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ ئه‌بین وه‌ هه‌موومان گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چ و موسڵمانین"},{"id":134,"translation":"[ تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ] ئه‌مه‌ ئوممه‌تێكه‌ له‌ ئیبراهیم و ئیسحاق و یه‌عقوب و نه‌وه‌كانیان [ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ ] ئه‌وان چیان كردبێ له‌ چاكه‌ بۆ خۆیانه‌ وه‌ ئێوه‌ش چی بكه‌ن بۆ خۆتانه‌ [ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٣٤) ] ئێوه‌ پرسیارتان لێ ناكرێت كه‌ ئه‌وان چ كردارێكیان كردووه‌ واته‌: به‌وه‌ نابێ كه‌ به‌درۆ بڵێن ئێمه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئیبراهیمین و ته‌واو به‌هه‌شت بۆ ئێمه‌یه‌ به‌هیواو ئاوات خواستن نیه‌ ئه‌بێ خۆتان ئیمان بێنن وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن"},{"id":135,"translation":"[ وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا ] دیسان گاورو جووله‌كه‌كان به‌ موسڵمانانیان ئه‌ووت ئێوه‌ ببن به‌ جووله‌كه‌ یان ببن به‌ گاور ئه‌وكاته‌ هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرن و له‌سه‌ر حه‌قن [ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ] ئێوه‌ پێیان بڵێن: به‌ڵكو ئێمه‌ له‌سه‌ر دینی ئیبراهیمین كه‌ دینێكی پاك و ڕاست بووه‌ له‌شیرك لایداوه‌ بۆ حه‌ق و دینی ئیسلام [ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٣٥) ] وه‌ ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم وه‌كو ئێوه‌ی جووله‌كه‌و گاور له‌سه‌ر شیرك نه‌بووه‌و هاوبه‌شی بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌داوه‌"},{"id":136,"translation":"{وەڵامدانەوەی جولەكەو گاورەكان} [ قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا ] موسڵمانان ئێوه‌ بڵێن: ئێمه‌ ئیمانمان به‌خوای گه‌وره‌ و به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هێناوه‌ كه‌ بۆ ئێمه‌ دابه‌زیوه‌ [ وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ ] وه‌ ئیمانمان به‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ هێناوه‌ كه‌ بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یه‌عقوب و ئه‌سباطيش دابه‌زیوه‌ ئه‌سباط: نه‌وه‌كانی یه‌عقوب بوونه‌ [ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ موسی و عیسی دابه‌زیوه‌ وه‌ هه‌رچی كتابێ هه‌یه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ران هاتبێ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگار ئێمه‌ی موسڵمان باوه‌ڕمان به‌ هه‌ر هه‌مووی هه‌یه‌ [ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ ] جیاوازی ناخه‌ینه‌ نێوان هه‌ندێكیان باوه‌ڕ به‌هه‌ندێكی بێنین و باوه‌ڕمان به‌ هه‌ندێكی نه‌بێ به‌ڵكو باوه‌ڕمان به‌ هه‌ر هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (١٣٦) ] وه‌ ئێمه‌ موسڵمانین بۆ خوای گه‌وره‌ خۆمان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌"},{"id":137,"translation":"[ فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا ] ئه‌گه‌ر ئه‌هلی كتابیش له‌ جووله‌كه‌و گاور ئیمان بێنن وه‌ك ئه‌م ئیمانه‌ی ئێوه‌ی هاوه‌ڵان ئه‌وه‌ به‌ڕاستی هیدایه‌تیان وه‌رگرتووه‌ [ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكردو ئیمانیان پێ نه‌هێنا ئه‌وه‌ ئه‌وان له‌ موخاله‌فه‌و سه‌رپێچی و عینادیدان، وه‌ خوای گه‌وره‌ت به‌سه‌ ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانت له‌ كۆڵ بكاته‌وه‌و سه‌رتبخات به‌سه‌ریاندا [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٣٧) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌"},{"id":138,"translation":"[ صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ] خۆتان داپۆشن و ده‌ست بگرن و په‌یوه‌ست بن به‌ دینی خوای گه‌وره‌وه‌، وه‌ دینی كێ باشتره‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌ [ وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ (١٣٨) ] وه‌ ئێمه‌ش هه‌موومان عه‌بدی خوای گه‌وره‌ین و عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین"},{"id":139,"translation":"[ قُلْ أَتُحَاجُّونَنَا فِي اللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ موجاده‌له‌و ده‌مه‌قاڵێ له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی و شوێنكه‌وتنی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێمه‌و ئێوه‌یشه‌ [ وَلَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ (١٣٩) ] ئێمه‌ كرده‌وه‌ی خۆمان هه‌یه‌و ئێوه‌ش كرده‌وه‌ی خۆتان هه‌یه‌ به‌ڵام جیاوازیمان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌ ئیخڵاصه‌وه‌ عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین به‌ڵام ئێوه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێن كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ شیرك ڕازی نیه‌ چۆن ئیتر ئه‌ڵێن: ئێمه‌ له‌ پێشترین بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ ئێوه‌"},{"id":140,"translation":"[ أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى ] یاخود ئێوه‌ ئه‌ڵێن: ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یه‌عقوب و ئه‌سباط ئه‌مانه‌ هه‌مووی جووله‌كه‌و گاور بوونه‌ [ قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ باشتر ئه‌زانن و زاناترن یان خوا؟ به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ وانه‌بووه‌ ئه‌وان موسڵمان بوونه‌ [ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ كێ له‌و كه‌سه‌ زاڵمتره‌؟ واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ زاڵمترو سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ شایه‌تیه‌كی له‌ڵابێت و بیشارێته‌وه‌ كه‌ جوله‌كه‌و گاور ئه‌و شتانه‌یان ئه‌زانی به‌ڵام ده‌یانشارده‌وه‌ له‌ موسڵمانان، وه‌ ئه‌یانزانی كه‌ دینی راست ته‌نها ئیسلامه‌ وه‌ محمد پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم به‌ڵام ده‌یانشارده‌وه‌ [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن له‌م زوڵم و سته‌مه‌"},{"id":141,"translation":"[ تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ ] ئه‌وانه‌ ئوممه‌تێك بوون له‌ پێش ئێوه‌دا ڕۆیشتن هه‌رچی كرده‌وه‌ی چاكیان كردبێ بۆ خۆیان كردوویانه‌ [ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن بۆ خۆتانه‌ [ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٤١) ] وه‌ئێوه‌ پرسیارتان لێ ناكرێ له‌ كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئه‌وان كردبێتیان، وه‌ تا ئیمان نه‌هێنن خۆدانه‌ پاڵی پێغه‌مبه‌ران سودتتان پێ ناگه‌یه‌نێت"},{"id":142,"translation":"[ سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا ] كاتێك كه‌ قیبله‌ له‌ قودسه‌وه‌ گۆڕا بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز كه‌سانێكی گێل و گه‌وج و بێ نرخ له‌ جووله‌كه‌و مونافیقان و هاوبه‌ش بڕیارده‌ران ئه‌یانووت: باشه‌ ئه‌مانه‌ بۆچی ڕووی خۆیان وه‌رگێڕا له‌ قودسه‌وه‌ بۆ كه‌عبه‌؟ خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ ویست و فه‌رمانی ئه‌و ڕوومان وه‌رگێڕاوه‌ [ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٤٢) ] خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات بۆ ڕێگای ڕاست كه‌ ویستی لێ بێت، كه‌واته‌ گۆڕینی قیبله‌ بۆ كه‌عبه‌ ئه‌مه‌ هیدایه‌تێك بوو بۆ پێغه‌مبه‌ری خواو صلی الله علیه وسلم موسڵمانان"},{"id":143,"translation":"{ئوممەتی ئیسلام باشترین ئوممەتە} [ وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا ] به‌م شێوازه‌ ئێوه‌مان گێڕاوه‌ به‌ ئوممه‌تێكی مامناوه‌ند، (وَسَطًا) واته‌: باشترین یان دادپه‌روه‌رترین ئوممه‌تن [ لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ ] بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ببنه‌ شایه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌و شایه‌تی بۆ پێغه‌مبه‌ران ئه‌ده‌ن كه‌ دینیان به‌ ئوممه‌ته‌كانیان گه‌یاندووه‌، وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌تی بۆ نوح پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ده‌ده‌ن كه‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌ی گه‌یاندووه‌ [ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ری خواش صلی الله علیه وسلم شایه‌ت بێ به‌سه‌ر ئێوه‌وه‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ی پێگه‌یاندوون [ وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئێمه‌ ئه‌و قیبله‌یه‌مان گۆڕی له‌ بیت المقدسه‌وه‌ بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ بوو بزانین كێ به‌ڕاستگۆیی شوێنی پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كه‌وێ صلی الله علیه وسلم وه‌ كێیش پاشگه‌ز ئه‌بێته‌وه‌و له‌ دین هه‌ڵئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ] هه‌ر چه‌نده‌ گۆڕینی قیبله‌ زۆر قورس بوو له‌سه‌ر خه‌ڵكی ئیلا له‌سه‌ر كه‌سانێك كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داون له‌سه‌ریان سووك بوو [ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ] كه‌ صه‌حابه‌ شانزه‌ مانگ یان حه‌ڤده‌ مانگ نوێژیان كرد ڕوویان له‌ (بیت المقدس) بوو دوای ئه‌وه‌ وتیان: ئه‌ی ئه‌و شانزه‌ حه‌ڤده‌ مانگه‌ی كه‌ نوێژمان كردووه‌و ڕوومان له‌ (بیت المقدس) بووه‌، وه‌ هه‌ندێكمان مردوونه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند كه‌ خوای گه‌وره‌ ئیمانه‌كه‌تان نافه‌وتێنێ واته‌: نوێژه‌كه‌تان ئه‌و شانزه‌ حه‌ڤده‌ مانگه‌ی كه‌ نوێژتان كردووه‌ خوای گه‌وره‌ نایفه‌وتێنێ وه‌ هه‌مووی بۆتان نووسیوه‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ (١٤٣) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ به‌رامبه‌ر به‌ خه‌ڵكی زۆر به‌ڕه‌ئفه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌"},{"id":144,"translation":"{گۆڕینی قیبلە بۆ كەعبە} [ قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم ئه‌بینین كه‌ تۆ ڕوو ئه‌كه‌یته‌ ئاسمان و ته‌ماشای ئاسمان ئه‌كه‌یت و پێت خۆشه‌ كه‌ قیبله‌كه‌ت بۆ بگۆڕین بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ] ئه‌بێ ڕووت وه‌ربگێڕین بۆ قیبله‌یه‌ك كه‌ خۆت پێی ڕازیت كه‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزه‌ [ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] ده‌ی ئێستا ڕووتان وه‌رگێڕن بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز، كه‌ له‌ناو نوێژی عه‌صردا بوون ڕوویان وه‌رگێڕا بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز، یاخود دوو ركاتی نوێژی نیوه‌ڕۆیان كردووه‌ رووه‌و قودس پاشان دوو ركاته‌كه‌ی تر روویان له‌ قیبله‌ كردووه‌ له‌ مزگه‌وتی به‌نی سه‌له‌مه‌ بۆیه‌ پێی ده‌وترێت مزگه‌وتی قیبله‌ته‌ین، به‌ڵام مزگه‌وتی (قوباء) له‌ رۆژی دواتر هه‌واڵیان پێ گه‌یشت له‌ناو نوێژی به‌یانی بوون روویان وه‌رگێڕا بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز [ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ] وه‌ ئێوه‌ش ئه‌ی موسڵمانان له‌ هه‌ر شوێنێكدا بوون ئیتر له‌نوێژ كردنتاندا ڕووبكه‌نه‌ كه‌عبه‌ی پیرۆز [ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یش كه‌ ئه‌هلی كتابن ئه‌زانن ئه‌م گۆڕینی كه‌عبه‌یه‌ حه‌قه‌و ڕاسته‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌و له‌ كتابه‌كانیاندا باسكراوه‌ [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ (١٤٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ غافڵ و بێ ئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یكه‌ن"},{"id":145,"translation":"[ وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَكَ ] ئه‌گه‌ر تۆ هه‌رچی نیشانه‌و به‌ڵگه‌ هه‌یه‌ بۆ ئه‌هلی كتابی بهێنیته‌وه‌ بۆ جووله‌كه‌و گاوره‌كان ئه‌وان شوێنی قیبله‌و دینی تۆ ناكه‌ون [ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ ] وه‌ تۆش شوێن قیبله‌ی ئه‌وان ناكه‌وی بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌هلی كتاب بێئومێد بكه‌یت له‌و شته‌ [ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ ] وه‌ ئه‌وان نه‌ جووله‌كه‌ شوێنی قیبله‌ی گاور ئه‌كه‌وێت، وه‌ نه‌ گاور شوێنی قیبله‌ی جووله‌كه‌ ئه‌كه‌وێت [ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (١٤٥) ] وه‌ ئه‌گه‌ر تۆ له‌ دوای ئه‌و عیلم و زانیاری و وه‌حیه‌ی بۆت هاتووه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان بكه‌وی ئه‌وه‌ به‌ڕاستی تۆ كه‌سێكی له‌ سته‌مكاران، هه‌ر چه‌نده‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم دوور بووه‌ له‌ شوێنكه‌وتنی هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان به‌ڵام ئه‌مه‌ بۆ ئێمه‌یه‌ كه‌ شوێنی رێچكه‌و رێبازی جوله‌كه‌و گاور نه‌كه‌وین"},{"id":146,"translation":"[ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كتابمان پێ به‌خشیوون له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان ئه‌وانه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم ئه‌ناسن وه‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ هه‌روه‌كو چۆن مناڵه‌كانی خۆیان ئه‌ناسن هیچ گومانێكیان له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی محمد دا نیه‌ صلی الله علیه وسلم [ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٤٦) ] به‌ڵام كۆمه‌ڵێك له‌وان كه‌ زاناكانیانه‌ ئه‌وان زیاتر شاره‌زان ئه‌و حه‌قه‌ ئه‌شارنه‌وه‌ كه‌ شێوازو سیفه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم كه‌ له‌ كتابه‌كانیاندا باسكراوه‌ وه‌ ئه‌یشزانن كه‌ ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم"},{"id":147,"translation":"[ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (١٤٧) ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم ئه‌و حه‌قه‌ت له‌ په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆ هاتووه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ گومانت هه‌بێ له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی ناردوویت، یاخود له‌ گۆڕینی قیبله‌، هه‌رچه‌نده‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم هیچ گومانی نه‌بووه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ بۆ ئێمه‌یه"},{"id":148,"translation":"[ وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا ] وه‌ بۆ ئه‌هلی هه‌موو دینه‌كان ڕووگه‌و قیبله‌ی خۆیان هه‌یه‌ كه‌ ڕووی تێ ئه‌كه‌ن [ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ] ئێوه‌ پێشكبڕكێ بكه‌ن بۆ هه‌موو ئیش و كارێك كه‌ خێر بێ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مرتان پێ بكات به‌تایبه‌تی له‌ ڕووكردنه‌ قیبله‌دا [ أَيْنَ مَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا ] ئێوه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك بن خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌مووتان كۆ ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٤٨) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌"},{"id":149,"translation":"[ وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] ئه‌گه‌ر له‌سه‌فه‌رو گه‌شته‌كانیشدا له‌شار ده‌رچووی ئه‌وه‌ له‌وێش دیسانه‌وه‌ له‌ ده‌ریا بوون یان له‌ وشكانی ڕووبكه‌نه‌وه‌ قیبله‌و كه‌عبه‌ی پیرۆز [ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ ئه‌میش حه‌قێكه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٤٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن"},{"id":150,"translation":"[ وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] دیسانه‌وه‌ هه‌ر كاتێك كه‌ له‌ ماڵ ده‌رچوویت له‌ سه‌فه‌ردا بوویت ڕوو بكه‌ره‌ كه‌عبه‌ی پیرۆز [ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ] وه‌ ئێوه‌ش ئه‌ی موسڵمانان هه‌ر كاتێك له‌ هه‌ر شوێنێكدا بوون ئه‌وا ڕوو بكه‌نه‌ كه‌عبه‌ی پیرۆز [ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی واته‌: جووله‌كه‌كان حوجه‌و به‌ڵگه‌یان نه‌مێنێ كه‌ بڵێن: محمدیش صلی الله علیه وسلم ڕووی كردۆته‌وه‌ قیبله‌و ڕووگه‌كه‌ی ئێمه‌ [ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ ] ئیلا مه‌گه‌ر موشریكه‌كانی قوڕه‌یش كه‌ ئه‌گه‌ر ڕووبكه‌نه‌ كه‌عبه‌ ئه‌وانیش له‌وانه‌یه‌ بڵێن: محمد صلی الله علیه وسلم گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ ڕووگه‌و قیبله‌كه‌ی ئێمه‌، كه‌واته‌ دینه‌كه‌ی ئێمه‌ ته‌واوتره‌ هه‌ر ڕۆژێك بێ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بت په‌رستیش گوێ به‌و قسانه‌ مه‌ده‌ن [ فَلَا تَخْشَوْهُمْ ] وه‌ له‌ خۆیان و له‌ تانه‌و ته‌شه‌رو گومان و قسه‌یان مه‌ترسێن [ وَاخْشَوْنِي ] وه‌ به‌تاك و ته‌نها له‌ من بترسێن [ وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ ] وه‌ تا من نیعمه‌تی خۆم ته‌واو بڕژێنم به‌سه‌رتاندا [ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٠) ] وه‌ به‌ڵكو هیدایه‌تتان بده‌م و هیدایه‌ت وه‌ربگرن به‌وه‌ی كه‌ ڕووبكه‌نه‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزو شه‌ریعه‌تێكی سه‌ربه‌خۆتان هه‌بێ"},{"id":151,"translation":"[ كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا ] پێش ڕووكردنه‌ كه‌عبه‌یش نیعمه‌تی زۆرم به‌سه‌رتاندا ڕژاندووه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌رێكم له‌ خۆتان بۆتان ناردووه‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌تان به‌سه‌ردا ئه‌خوێنێته‌وه‌ [ وَيُزَكِّيكُمْ ] وه‌ پاكتان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ شیرك و كوفرو تاوان و ره‌وشت نزمی و نه‌فامی [ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ فێره‌ قورئان و سوننه‌تتان ئه‌كات [ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ (١٥١) ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ نه‌تانزانیبێ ئێستا ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ صلی الله علیه وسلم فێرتان ئه‌كات"},{"id":152,"translation":"[ فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ] ئێوه‌ یادی من بكه‌ن به‌وه‌ی تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵیم بكه‌ن منیش یادی ئێوه‌ ئه‌كه‌م به‌وه‌ی كه‌ پاداشتتان ئه‌ده‌مه‌وه‌و لێتان خۆش ده‌بم [ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ (١٥٢) ] وه‌ شوكرانه‌بژێری من بكه‌ن و كوفری نیعمه‌ته‌كان مه‌كه‌ن"},{"id":153,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ پشت به‌ ئارام گرتن و نوێژ ببه‌ستن به‌رامبه‌ر ئه‌و به‌ڵاو ناخۆشیانه‌ی كه‌ رووبه‌ڕووتان ئه‌بێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (١٥٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئارامگرانه‌یاندایه‌ به‌وه‌ی سه‌ریان ئه‌خات و پشتیوانیان ئه‌بێ و یارمه‌تیان ئه‌دات"},{"id":154,"translation":"[ وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ (١٥٤) ] كه‌سێك كه‌ له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌دا ئه‌كوژرێ ئێوه‌ پێی مه‌ڵێن: مردووه‌ به‌ڵكو ئه‌وان زیندوون له‌ ژیانی به‌رزه‌خدا به‌ڵام ئێوه‌ هه‌ست ناكه‌ن"},{"id":155,"translation":"{تاقیكردنەوەو ئارامگرتن لەسەری} [ وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ ] به‌ دڵنیایی تاقیتان ده‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ كه‌مێك له‌ ترس كه‌ دوژمن زاڵ بكه‌ین به‌سه‌رتانداو ترسی دوژمنتان هه‌بێ وه‌ به‌ برسێتی و نه‌بوونی [ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ ] وه‌ به‌ كه‌می له‌ ماڵ و سه‌روه‌ت و سامان و نه‌فس و به‌رووبووم [ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ (١٥٥) ] به‌ڵام مژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ كاتی ئه‌و به‌ڵاو موسیبه‌تانه‌ ئارامگرن"},{"id":156,"translation":"[ الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ (١٥٦) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تێك ئه‌بن ئه‌ڵێن: ئێمه‌ هه‌ر موڵكی خوای گه‌وره‌ین وه‌ هه‌موومان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌"},{"id":157,"translation":"[ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ] هه‌ر كه‌سێك بڵێ: (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) صه‌برو ئارام بگرێ ئه‌وانه‌ صه‌ڵاواتی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ره‌ واته‌: خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش ئه‌بێ وه‌ مه‌دحیان ئه‌كات له‌لای فریشته‌كان وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمیان پێ ئه‌كات [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ (١٥٧) ] وه‌ ئه‌وانه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تیان ئه‌دات"},{"id":158,"translation":"[ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ] كێوی (صه‌فاو مه‌ڕوه‌) ئه‌مانه‌ دروشمی خوای گه‌وره‌ن له‌ كاتی حه‌ج و عومره‌دا [ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ ] جا هه‌ر كه‌سێك حه‌جی ماڵی خوای گه‌وره‌ی كرد یان عومره‌ی كرد [ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ] ئه‌وه‌ ئاساییه‌ كه‌ ته‌واف بكات واته‌ سه‌عی بكات له‌ نێوان (صه‌فاو مه‌ڕوه‌)دا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ پێش ئیسلامدا كاتێك خه‌ڵكی مه‌دینه‌ حه‌ج یان عومره‌یان بكردایه‌ بتی خۆیان هه‌بووه‌ (مه‌نات)یان هه‌بووه‌ كه‌ ئه‌یانپه‌رست بۆیه‌ پاش هاتنی ئیسلام به‌لایانه‌وه‌ قورس بووه‌ كه‌ بڕۆن سه‌عی نێوان (صه‌فاو مه‌ڕوه‌) بكه‌ن، بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ وای فه‌رموو، وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، به‌ڵام سه‌عی نێوان (صه‌فاو مه‌ڕوه‌) ڕوكنی حه‌ج و عومره‌یشه‌ كه‌سێك حه‌جی كرد یان عومری كرد ئه‌بێ سه‌عی نێوان (صه‌فاو مه‌ڕوه‌) بكات [ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ (١٥٨) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خێرو چاكه‌ی زیاتر بكات و سوننه‌ته‌كان جێبه‌جێ بكات ئه‌وه‌ خوای كه‌وره‌ سوپاسگوزاره‌و پاداشتی زۆر له‌سه‌ر كرده‌وه‌ی كه‌م ده‌داته‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ چاكه‌ی چاكه‌كاران"},{"id":159,"translation":"{سزای شاردنەوەی دین} [ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و شته‌ ڕوون و ئاشكراو هیدایه‌ته‌ی كه‌ ئێمه‌ ناردوومانه‌ ده‌یشارنه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ كتابه‌كاندا ئێمه‌ ئاشكرامان كردووه‌ واته‌: مه‌به‌ست پێی جووله‌كه‌و گاوره‌ وه‌ له‌ كتابه‌كانی ئه‌واندا باسی هاتنی پێغه‌مبه‌ری خوا كراوه‌ صلی الله علیه وسلم به‌ ئاشكرا ئه‌وانیش ئه‌یشارنه‌وه‌ وه‌ به‌ خه‌ڵكی ناڵێن [ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ (١٥٩) ] ئه‌وانه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تیان لێ ئه‌كات وه‌ هه‌موو نه‌فره‌تكاران له‌ فریشته‌و جنی و مه‌لائیكه‌ت و ماسی و نه‌هه‌نگه‌كان و مێرووله‌كان هه‌موو نه‌فره‌تكارێ نه‌فره‌تیان لێ ئه‌كات"},{"id":160,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌یان نه‌بێ كه‌ ته‌وبه‌یان كردووه‌ وه‌ چاكسازیان كردووه‌ وه‌ ئه‌و شته‌ی كه‌ شاردیانه‌وه‌ ئیعلان و ئاشكرای ئه‌كه‌ن و ڕوونی ئه‌كه‌نه‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی [ فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ ] ئه‌وانه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ته‌وبه‌یان لێ قه‌بوڵ ئه‌كه‌م [ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١٦٠) ] وه‌ من زۆر ته‌وبه‌ قه‌بوڵ ئه‌كه‌م وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییم"},{"id":161,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (١٦١) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ وه‌ به‌كافری مردوونه‌ ئا ئه‌وانه‌ له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌ت و هه‌موو خه‌ڵكیان له‌سه‌ره‌، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك به‌كافری بمرێ، به‌ڵام كافرێكی دیاریكراو كه‌ هێشتا نه‌مردووه‌ زاناكان بۆچونیان جیاوازه‌ له‌سه‌ر دروستێتی نه‌فره‌ت كردن لێی"},{"id":162,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (١٦٢) ] ئه‌و كافرانه‌ به‌ هه‌میشه‌یی و به‌ نه‌مری له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان له‌سه‌ر سووك ناكات وه‌ ئه‌وان مۆڵه‌تیشیان پێ نادرێ [ وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] په‌رستراو و خوای ئێوه‌ یه‌ك خوایه‌كه‌"},{"id":163,"translation":"[ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ (١٦٣) ] هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو میهره‌بانه‌"},{"id":164,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] به‌ڕاستی له‌ دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی وه‌ جیاوازی شه‌و و ڕۆژ كه‌ شه‌و تاریك و فێنكتره‌ وه‌ ڕۆژ ڕووناك و گه‌رمتره‌، وه‌ درێژی و كورتیان [ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ ] وه‌ ژێربار كردنی ده‌ریاكان بۆ هه‌ڵگرتنی ئه‌و كه‌شتیانه‌ی كه‌ له‌ناو ده‌ریاكاندا ئه‌ڕۆن كه‌ سوود به‌ خه‌ڵك ئه‌گه‌یه‌نن [ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] وه‌ ئه‌و ئاوه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ دای ئه‌به‌زێنێته‌ خواره‌وه‌ كه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ ئه‌و زه‌وی یه‌ مردووانه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ ] وه‌ هه‌موو جۆره‌ ئاژه‌ڵێكی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی بڵاو كردۆته‌وه‌ [ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ ] وه‌ گۆڕانكاری بایه‌كان با هه‌یه‌ سارده‌و هه‌یه‌ گه‌رمه‌، هه‌یه‌ هێمن و ئارامه‌، هه‌یه‌ گه‌رده‌لووله‌، یان بای باكور و بای باشور هه‌یه‌، یان بایه‌ك كه‌ عه‌زاب و سزایه‌، وه‌ بایه‌ك خوای گه‌وره‌ به‌ ڕه‌حمه‌ت ئه‌ینێرێ [ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌ورانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ژێرباری كردووه‌ له‌ نێوان ئاسمان و زه‌ویدا [ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (١٦٤) ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی ئایات و نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایی خوای گه‌وره‌ به‌ڵام بۆ كه‌سانێك كه‌ عه‌قڵیان هه‌بێت و بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":165,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا ] له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌نه‌ شه‌ریك و هاوشێوه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ [ يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ] ئه‌و شه‌ریكانه‌یان خۆش ئه‌وێ وه‌كو خۆشه‌ویستی خوا، چه‌ندێك خوای گه‌وره‌یان خۆش ئه‌وێ ئه‌وانیشیان به‌ئه‌ندازه‌ی خوای گه‌وره‌ خۆش ئه‌وێ، یاخود بته‌كانیان خۆش ئه‌وێ به‌ئه‌ندازه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانداران خوایان خۆش ئه‌وێ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ] به‌ڵام باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌یان له‌وان خۆشتر ئه‌وێ، یان ئیمانداران خوای گه‌وره‌یان زیاتر خۆش ئه‌وێ له‌ خۆشه‌ویستی ئه‌وان بۆ بته‌كانیان ئه‌و دوو ته‌فسیره‌ی هه‌یه‌ [ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا ] ئای ئه‌و سته‌مكارانه‌ كه‌ كه‌سانێكیان كردووه‌ به‌ شه‌ریك و وه‌كو خوای گه‌وره‌ خۆشیانیان ئه‌وێ كاتێك كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن ئه‌وكاته‌ ئه‌زانن كه‌ هێزو توانا ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و خوایه‌كانی ئه‌وان بێ ده‌سه‌ڵاتن و ناتوانن سزای خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر لابده‌ن [ وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ (١٦٥) ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌"},{"id":166,"translation":"[ إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا ] كاتێك كه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان و گه‌وره‌كان و پێشه‌وایانی كوفر به‌ڕائه‌ت ئه‌كه‌ن له‌ شوێنكه‌وتوانیان كه‌ شوێنیان كه‌وتونه‌ له‌سه‌ر كوفر [ وَرَأَوُا الْعَذَابَ ] وه‌ كاتێك كه‌ هه‌ردوولایان سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزای هه‌ردوولایان ده‌دات [ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ (١٦٦) ] هه‌رچی په‌یوه‌ندی و خۆشه‌ویستی له‌ نێوانیان له‌ دونیادا هه‌بووه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌پچڕێ"},{"id":167,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا ] شوێنكه‌وتوان به‌ده‌سه‌ڵاتداره‌كان ده‌ڵێن: ئای خۆزگه‌ ئه‌گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ دونیا ئه‌و كاته‌ ئه‌وان چۆن لێره‌دا به‌ڕائه‌ت له‌ ئێمه‌ ئه‌كه‌ن ئێمه‌ش له‌ دونیا به‌ڕائه‌تمان له‌وان بكردایه‌ [ كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانیان نیشانیان ئه‌دات بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر خه‌م و خه‌فه‌تی پێ بخۆن [ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ (١٦٧) ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌ش له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌رناچن و به‌هه‌میشه‌یی له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":168,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا ] ئه‌ی خه‌ڵكی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر زه‌وی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی حه‌ڵاڵ كردوون و پاكه‌و حه‌ڵاڵه‌ ئێوه‌ بخۆن به‌حه‌ڵاڵی و به‌پاكی واته‌: هه‌ندێك له‌ كافره‌كان هه‌ندێك ئاژه‌ڵیان له‌سه‌ر خۆیان حه‌رام ئه‌كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خوا حه‌ڵاڵی كردووه‌ له‌سه‌ر خۆتانی حه‌رام مه‌كه‌ن [ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ] وه‌ شوێن هه‌نگاوه‌كانی شه‌یتان مه‌كه‌ون ئه‌مه‌ شه‌یتانه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوا حه‌ڵاڵی كردووه‌ لێتان حه‌رام ئه‌كات [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (١٦٨) ] به‌ڕاستی شه‌یتان دوژمنێكی زۆر ئاشكرای ئێوه‌یه‌"},{"id":169,"translation":"[ إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاءِ ] شه‌یتان ته‌نها فه‌رمانتان پێ ئه‌كات به‌هه‌موو خراپه‌كاری و كاری ناشرین و زیناكردن و به‌دڕه‌وشتی [ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (١٦٩) ] وه‌ هه‌ر شه‌یتانه‌ فه‌رمانتان پێ ئه‌كات كه‌ قسه‌یه‌ك بده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ كه‌ زانیاریشتان پێ نیه‌و خۆیشتان نازانن، كه‌ هه‌موو كافرو بیدعه‌چییه‌ك ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌بآ زانیاری و به‌ڵگه‌ كوفرو بیدعه‌ ده‌كه‌ن"},{"id":170,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] وه‌ كاتێ به‌ كافران بڵێی: وه‌رن شوێن ئه‌و قورئانه‌ بكه‌ون كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌و واز له‌ گومڕایی و نه‌زانی بێنن [ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا ] ئه‌وان ئه‌ڵێن: به‌ڵكو ئێمه‌ شوێن ئه‌و شته‌ ئه‌كه‌وین كه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ری بینیوه‌ له‌ بت په‌رستی [ أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ (١٧٠) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا نازانن باوك و باپیرانی ئه‌وان عه‌قڵیان به‌ زۆر شتدا نه‌شكاوه‌و ناحاڵی بوونه‌و له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تیش نه‌بوونه‌و له‌سه‌ر ڕێگای گومڕایی بوونه‌ چۆن له‌ گومڕاییدا ئه‌بێ شوێنیان بكه‌ون"},{"id":171,"translation":"[ وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ ] وه‌ نموونه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرن له‌ گومڕایی و نه‌زانیدا، وه‌ نموونه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم كه‌ ئامۆژگاریكارو بانگخوازیانه‌و بانگیان ئه‌كات بۆ ڕێگای ڕاست وه‌كو نموونه‌ی شوانێك وایه‌ كه‌ بانگ له‌ ئاژه‌ڵه‌كانی ئه‌كات [ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً ] كه‌ ئه‌وان ته‌نها ئه‌بیستن به‌ڵام لێی تێ ناگه‌ن چه‌ندێك شوانه‌كه‌ بانگ له‌ ئاژه‌ڵه‌كانی بكات ته‌نها گوێیان له‌ ده‌نگێتی ده‌نگی ئه‌بیستن به‌ڵام هیچ شتێكی لێ تێ ناگه‌ن، كافره‌كانیش گوێیان له‌ ده‌نگی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ صلی الله علیه وسلم به‌ڵام هیچ شتێكی لێ تێناگه‌ن [ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ (١٧١) ] ئه‌وانه‌ كه‌ڕن ڵاڵن كوێرن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان عه‌قڵیان به‌ هیچ شتێكدا ناشكێ وه‌ توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ نه‌ حه‌ق ئه‌بینن نه‌ حه‌ق ئه‌بیستن نه‌ حه‌ق ئه‌ڵێن، خوای گه‌وره‌ مۆری به‌سه‌ر ئه‌م ئه‌ندامانه‌یاندا داوه‌"},{"id":172,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ بخۆن له‌و ڕزقه‌ پاك و حه‌ڵاڵ و به‌تام و چێژانه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون [ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (١٧٢) ] وه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ری ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن واته‌: گوێ مه‌ده‌ن به‌وه‌ی كه‌ كافران هه‌ندێك شت حه‌رام ئه‌كه‌ن"},{"id":173,"translation":"[ إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ ] ئه‌و شتانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ لێتانی حه‌رام كردووه‌ بزانن مرداره‌وه‌ بووی وشكانی نه‌ك ده‌ریا هی ده‌ریا حه‌ڵاڵه‌ [ وَالدَّمَ ] وه‌ خوێنیش جگه‌ له‌ جه‌رگ و سپڵ كه‌ حه‌ڵاڵه‌ [ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ ] وه‌ گۆشتی به‌راز كه‌ حه‌رامه‌ به‌هه‌موو شێوازێك [ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ ] وه‌ هه‌ر ئاژه‌ڵێك كه‌ بۆ جگه‌ له‌ خوا سه‌ر ئه‌بڕێت یان ناوی جگه‌ له‌ خوای له‌سه‌ر ئه‌هێنرێت [ فَمَنِ اضْطُرَّ ] له‌م مرداره‌وه‌بوو له‌ خوێن و له‌ گۆشتی به‌رازو له‌ ئاژه‌ڵێك كه‌ بۆ جگه‌ له‌ خوا سه‌ربڕابێ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش ناچار بوو له‌ ناچاری و زه‌روره‌تدا لێی بخوات بۆ ئه‌وه‌ی له‌ برسا نه‌مرێت دروسته‌ [ غَيْرَ بَاغٍ ] به‌ڵام زیادڕه‌وی نه‌كات و تێری لی نه‌خوات به‌ڵكو ئه‌وه‌نده‌ بخوات كه‌ نه‌مرێ [ وَلَا عَادٍ ] وه‌ جارێكی تریش نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ری [ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ ] ئه‌وه‌ تاوانبار نابێ خوای گه‌وره‌ ڕوخسه‌تی پێداوه‌ بۆ زه‌روره‌ت و ناچاری یه‌ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٧٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":174,"translation":"{سزای ئەوانەی بە دین دونیا دەستدەخەن} [ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و شتانه‌ ئه‌شارنه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كتابدا دایبه‌زاندووه‌ دیسان جووله‌كه‌یه‌ كه‌ سیفه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم ئه‌شارنه‌وه‌ كه‌ له‌ ته‌ورات و ئینجیلدا خوای گه‌وره‌ باسی كردووه‌ [ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] وه‌ ئه‌وانه‌ به‌م كاره‌یان شتێكی كه‌م له‌ دونیای پێ ده‌ست ئه‌خه‌ن [ أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ ] ئا ئه‌مانه‌ هیچ شتێك ناخۆن و ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یدای ئه‌كه‌ن به‌شاردنه‌وه‌ی ئه‌و حه‌قه‌ ته‌نها ئاگرێكه‌ له‌ناو سكیاندا ده‌بێته‌ هۆی سزای ئاگری دۆزه‌خ بۆیان [ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت قسه‌یان له‌گه‌ڵدا ناكات قسه‌یه‌ك كه‌ پێیان خۆشه‌ چونكه‌ لێیان توڕه‌یه‌، وه‌ پاكیان ناكاته‌وه‌ له‌ كرده‌وه‌ پیسه‌كانیان [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٧٤) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاری بۆ داناون"},{"id":175,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى ] چونكه‌ ئه‌مانه‌ هیدایه‌تیان گۆڕیه‌وه‌ به‌ گومڕایی [ وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ ] وه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان گۆڕیه‌وه‌ به‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ (١٧٥) ] ئای چه‌ندێ به‌ئارامن له‌سه‌ر ئاگری دۆزه‌خ، ئایا ئه‌توانن ئارام بگرن له‌سه‌ر ئاگری دۆزه‌خ"},{"id":176,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌م كتابه‌ی به‌ حه‌ق دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ پێویسته‌ زانایان بڵاوی بكه‌نه‌وه‌و نه‌یشارنه‌وه‌ [ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ (١٧٦) ] ئه‌وانه‌یشی كه‌ جیاوازیان هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌و كتابه‌ كه‌ قورئانه‌ هه‌ندێكیان ئه‌ڵێن: سیحره‌و هه‌ندێكیان ئه‌ڵێن: فاڵه‌و هه‌ندێكیان ئه‌ڵێن: شیعره‌، ئه‌وانه‌ له‌ خیلاف و ناكۆكی و جیاوازی و دژایه‌تیه‌كی دووردان و له‌ حه‌ق دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌"},{"id":177,"translation":"{شێوازی چاكە كردن } [ لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ] چاكه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ ڕووبكه‌نه‌ ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا، دیسان ڕه‌دده‌ بۆ جووله‌كه‌و گاوره‌كان كه‌ زۆر قسه‌یان كرد سه‌باره‌ت به‌گۆڕینی قیبله‌ [ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ ] به‌ڵكو چاكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك ئیمان بێنێ به‌خوای گه‌وره‌و به‌ڕۆژی دوایی و به‌ فریشته‌كان و به‌ كتێبه‌ ئاسمانیه‌كان و به‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ [ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ ] وه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ ماڵه‌كه‌ی له‌لا خۆشه‌ویست و شیرینه‌ ببه‌خشێ و بیدات به‌ خزمی نزیكی خۆی و به‌ بێباوكان و هه‌ژاران و ڕێبواران و ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ناچاریدا داوا ئه‌كه‌ن و پێویستیانه‌ و ئه‌وانه‌ی كه‌ كۆیله‌ن به‌و پاره‌یه‌ خۆیانی پێ ئازاد ئه‌كه‌ن [ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا ] وه‌ نوێژه‌كانی بكات و زه‌كاتی ماڵه‌كه‌ی بدات، وه‌ ئه‌وانه‌ی وه‌فایان هه‌یه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و عه‌هدو په‌یمانه‌ی كه‌ به‌خوای گه‌وره‌و به‌خه‌ڵكیان داوه‌ [ وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئارامگرن له‌كاتی سه‌غڵه‌تی و هه‌ژاری و نه‌خۆشیدا، وه‌ له‌ كاتی جه‌نگ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دوژمندا [ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (١٧٧) ] ئا ئه‌مانه‌ ڕاستگۆن له‌ ئیمانه‌كه‌یاندا، وه‌ ئه‌مانه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌و موتته‌قین نه‌ك جوله‌كه‌و گاور"},{"id":178,"translation":"{تۆڵەسەندنەوە لە كوشتندا} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى ] ئه‌ی باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی له‌ كوشتندا له‌سه‌رتان پێویست كردووه‌، كه‌سێك به‌ناحه‌ق كه‌سێك ئه‌كوژێ ئه‌بێ بكوژرێته‌وه‌ [ الْحُرُّ بِالْحُرِّ ] ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ئازاده‌ ئازادی كوشتبوو ئازاده‌كه‌ ئه‌كوژرێته‌وه‌ [ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ ] كۆیله‌ به‌ كۆیله‌ [ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى ] وه‌ ئافره‌ت به‌ ئافره‌ت، وه‌ پیاویش ئافره‌ت بكوژێت ئه‌كوژرێته‌وه‌، چونكه‌ مه‌نسوخه‌ به‌[ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ ] [ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو كه‌سێك له‌ بكوژه‌كه‌ خۆشبوو (كه‌ به‌ براكه‌ی ناوی بردووه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ تاوانی گه‌وره‌ مرۆڤـ كافر نابێت، موسڵمانێكی كوشتووه‌و خوای گه‌وره‌ بكوژه‌كه‌ به‌ برای كه‌سوكاری كوژراوه‌كه‌ ناوده‌بات) [ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ ] ئه‌وه‌ كه‌ داوای حه‌قه‌كه‌ی كرد با به‌چاكه‌ داوا بكات واته‌: ئه‌گه‌ر هاتوو دییه‌كه‌و خوێنه‌كه‌تان سه‌ند مۆڵه‌تی بده‌ن [ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ] بكوژه‌كه‌یش با به‌جوانی پاره‌كه‌ بدات و موماته‌ڵه‌و فێڵ نه‌كات و دوای نه‌خات [ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ] سه‌ندنی خوێنه‌كه‌و نه‌كوشتنه‌وه‌ی بكوژه‌كه‌ ئاسانكاریه‌كه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ ئێوه‌ [ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌مه‌ هه‌ر كه‌سێك ده‌ستدرێژی بكات واته‌: ئه‌گه‌ر به‌ پیاوكوژه‌كه‌ت وت لێت خۆشبووم به‌ڵام دوایی بڕۆی بیكوژیته‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌ستدرێژییه‌، یان پاره‌كه‌ت وه‌رگرت پاشان بیكوژیته‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌ستدرێژییه‌ [ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٧٨) ] ئه‌و كه‌سانه‌ سزای به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌"},{"id":179,"translation":"[ وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ ] له‌ تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌دا ژیان بۆ ئێوه‌ هه‌یه‌ ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌قڵتان هه‌یه‌، كاتێك كه‌ بكوژه‌كه‌ ئه‌كوژرێته‌وه‌ كه‌سانێك پێی ئه‌ژێنه‌وه‌و كوشتن كه‌م ده‌بێت [ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٧٩) ] به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر ده‌ستتان نه‌چێته‌ خوێنی یه‌كتری بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی داناوه‌"},{"id":180,"translation":"[ كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ] خوای گه‌وره‌ له‌سه‌رتانی فه‌رز كردووه‌ كاتێك یه‌كێك له‌ ئێوه‌ له‌سه‌ره‌مه‌رگدایه‌و نیشانه‌كانی مردنی ده‌رئه‌كه‌وێ [ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ ] ئه‌گه‌ر ماڵێكی زۆری به‌جێ هێشت با وه‌سیه‌ت بكات بۆ دایك و باوكی و خزمه‌كانی به‌چاكه‌ كه‌ شتێكیان پێ بدات به‌دادپه‌روه‌ری [ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ (١٨٠) ] ئه‌مه‌ حه‌ق و واجبه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌م ئایه‌ته‌ نه‌سخ بوه‌وه‌ به‌ ئایه‌تی میرات وه‌ پێغه‌مبه‌ریش صلی الله علیه وسلم ئه‌فه‌رمووێ: (لَا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ) (ابن ماجة: ٢٧١٤) (وصححه الألباني في: صحيح الجامع الصغير: ٧٥٧٠) واته‌: وه‌سیه‌ت بۆ واريث و میراتگر نیه‌ و ئه‌و وه‌سێته‌ جێبه‌جێ ناكرێت"},{"id":181,"translation":"[ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَمَا سَمِعَهُ ] ئه‌گه‌ر كه‌سێك ئه‌و وه‌سیه‌تانه‌ی بگۆڕێت دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یبیستێ به‌ زیاد كردن یان كه‌م كردن یان شاردنه‌وه‌ی [ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ ] ئه‌وه‌ تاوان له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ وه‌سیه‌ته‌كه‌ ئه‌گۆڕن یان ئه‌شارنه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٨١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌"},{"id":182,"translation":"[ فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا ] ئه‌گه‌ر كه‌سێك ترسا له‌وه‌ی كه‌ وه‌سیه‌تكاره‌كه‌ تووشی هه‌ڵه‌ یان تاوان بێت به‌ عه‌مدی تاوان بكات و وه‌سێتی ناشه‌رعی بكات با رێگری لی بكات و ئامۆژگاری بكات [ فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ ] ئه‌گه‌ر نه‌یتوانی با دواتر چاكسازی له‌ نێوان وه‌ره‌ثهكاندا بكات و به‌گوێره‌ی شه‌رع بۆیان دابه‌ش بكات [ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ ] له‌م كاته‌دا كه‌ وه‌سێته‌ بێ شه‌رعیه‌كه‌ بگۆڕێت ئه‌وه‌ هیچ تاوانی له‌سه‌ر نیه‌ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٨٢) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":183,"translation":"{فەرز بوونی رۆژووی مانگی رەمەزان} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ڕۆژووی مانگی ڕه‌مه‌زانتان له‌سه‌ر فه‌رز كراوه‌ [ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ] هه‌روه‌كو چۆن له‌سه‌ر ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌ش فه‌رز كرابوو [ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٨٣) ] به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن"},{"id":184,"translation":"[ أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ ] مانگی ڕه‌مه‌زان چه‌ند ڕۆژێكی دیاریكراوه‌ (٢٩ یان ٣٠ رۆژه‌) [ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ ] جا هه‌ر كه‌سێك له‌ مانگی ڕه‌مه‌زاندا نه‌خۆش بوو نه‌یتوانی به‌ڕۆژوو بێت یاخود له‌ سه‌فه‌ردا بوو ڕێبوار بوو له‌ ده‌ره‌وه‌ی شار بوو [ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ] ئه‌وه‌ ئه‌توانێ له‌ دوای ڕه‌مه‌زان به‌ قه‌زا ئه‌و ڕۆژانه‌ بگێڕێته‌وه‌ [ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕۆژوو مه‌شه‌قه‌یه‌ له‌سه‌ریان و له‌ توانایاندا نیه‌ وه‌كو پیره‌مێردو، پیره‌ژن و، ئافره‌تی دووگیان و شیرده‌رو، نه‌خۆشی به‌رده‌وام ئه‌وه‌ فیدیه‌ ئه‌ده‌ن له‌بری هه‌ر ڕۆژێك خواردنی فه‌قیرێك، یاخود نیو صاع له‌ خواردن ئه‌دات كه‌ صاعێك دوو كیۆ و چل گرامه‌، وه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئیسلامدا خه‌ڵكی سه‌رپشك بوون له‌ به‌ڕۆژوو بوون یان فیدیه‌ دان ئاره‌زوی خۆیان بوو پاشان به‌ به‌ڕۆژوو بوونی مانگی ره‌مه‌زان نه‌سخ بووه‌وه‌و فیدیه‌ بۆ پیرو به‌ساڵاچوو و ئافره‌تی دووگیان و شیرده‌رو نه‌خۆشی به‌رده‌وام مایه‌وه‌ [ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ ] ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش زیاتر ئه‌دات له‌بری هه‌ر ڕۆژێك كۆمه‌ڵێك خه‌ڵك تێر ئه‌كات یان چه‌ند كیلۆیه‌ك ئه‌دات ئه‌وه‌ زیاده‌ خێرێكه‌ بۆ خۆی ئه‌یكات و باشتره‌ بۆی [ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (١٨٤) ] به‌ڵام كه‌سێك كه‌ بتوانێ به‌ڕۆژوو بوون باشتره‌ بۆی ئه‌گه‌ر ئه‌زانن"},{"id":185,"translation":"[ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ ] مانگی ڕه‌مه‌زان ئه‌و مانگه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ قورئانی پیرۆزی تیادا نارده‌ خواره‌وه‌ هه‌ر هه‌مووی به‌یه‌كجار له‌ (لوح المحفوظ)هوه‌ بۆ (بيت العزة) له‌ ئاسمانی دونیا، یاخود وتراوه‌: یه‌كه‌م ئایه‌ت له‌ مانگی ڕه‌مه‌زان دابه‌زیوه‌ له‌ شه‌وی قه‌دردا [ هُدًى لِلنَّاسِ ] ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌ته‌ بۆ هه‌موو خه‌ڵكی [ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ ] وه‌ ڕوونكه‌ره‌وه‌ی ئه‌و هیدایه‌ته‌یه‌ وه‌ فورقانیش ئه‌وه‌ی كه‌ جیاكاری ئه‌كاته‌ نێوان حه‌ق و باتڵ هه‌مووی روونكراوه‌ته‌وه‌و درێژ كراوه‌ته‌وه‌ [ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ] هه‌ر كه‌سێك له‌و مانگه‌دا ئاماده‌بوو له‌ شاری خۆی بوو موقیم بوو ئه‌وا با به‌ڕۆژوو بێت [ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ ] به‌ڵام كه‌سێك كه‌ نه‌خۆش بوو یان له‌سه‌فه‌ردا بوو [ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ] ئه‌وه‌ ئه‌توانێ له‌ دوای ڕه‌مه‌زان له‌ چه‌ند ڕۆژێكدا ڕۆژووه‌كانی به‌قه‌زا بگێڕێته‌وه‌ [ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ ] خوای گه‌وره‌ ئاسانكاری بۆ ئێوه‌ ئه‌وێ بۆیه‌ ڕێگای به‌نه‌خۆش و موسافیر داوه‌ كه‌ به‌ڕۆژوو نه‌بن [ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نایه‌وێ شت له‌سه‌ر ئێوه‌ قورس بكات [ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌قه‌زاكردنه‌وه‌ی ئه‌و ڕۆژانه‌ ماوه‌كه‌و مانگه‌كه‌ ته‌واو بكه‌ن [ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ الله أكبر بكه‌ن و خوای گه‌وره‌ به‌ گه‌وره‌ بزانن، وه‌ كه‌ ڕۆژوو ته‌واو ئه‌بێت و ئێوه‌ ئه‌چن بۆ جه‌ژن الله أكبر بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داون [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٨٥) ] وه‌ به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن"},{"id":186,"translation":"[ وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم ئه‌گه‌ر به‌نده‌كانی من پرسیاری منیان لێت كرد ئه‌وه‌ من لێیانه‌وه‌ نزیكم به‌ زانست و زانیاری و بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵات و ویست و ئیراده‌، به‌ڵام زاتی پیرۆزی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر عه‌رشه‌ [ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ] هه‌ر كه‌سێك له‌ من بپاڕێته‌وه‌ ئه‌وا وه‌ڵامی ئه‌ده‌مه‌وه‌ یان ئه‌وه‌تا بۆی جێبه‌جێ ئه‌كه‌م، یان به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌وه‌ به‌ڵاو موسیبه‌تی له‌سه‌ر لائه‌ده‌م، یان له‌ قیامه‌تدا پاداشتی ئه‌ده‌مه‌وه‌ [ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ (١٨٦) ] به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌وانیش با له‌ من بپاڕێنه‌وه‌، یان وه‌ڵامی بانگه‌وازی من بده‌نه‌وه‌، وه‌ با ئیمانم پێ بێنن به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ بیانخاته‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست و هیدایه‌تیان بدات"},{"id":187,"translation":"{هەندێك لە ئەحكامەكانی رۆژوو} [ أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ ] له‌ شه‌وانی ڕه‌مه‌زاندا خوای گه‌وره‌ بۆتانی حه‌ڵاڵ كردووه‌ كه‌ بچنه‌ لای خێزانه‌كانتان و جیماعیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ ] ئه‌وان پۆشاكن بۆ ئێوه‌ ئێوه‌ش پۆشاكن بۆ ئه‌وان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێكه‌ڵی یه‌كتری ئه‌بن [ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ كه‌ ئێوه‌ خۆتان بۆ ناگیرێ له‌ شه‌وانی ڕه‌مه‌زاندا كه‌ نزیك ئه‌بنه‌وه‌ له‌ خێزانه‌كانتان وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ خیانه‌ت ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌گه‌ر حه‌ڵاڵ نه‌بوایه‌ [ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ] بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی لێتان قبووڵ كرد وه‌ ڕێگای پێتان دا له‌ شه‌وانی ره‌مه‌زاندا بچنه‌ لای خێزانه‌كانتان [ وَعَفَا عَنْكُمْ ] وه‌ لێتان بووراوه‌و بۆی ئاسان و فراوان كردن [ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ ] ئێستا ئێوه‌ ئه‌توانن بچنه‌ لای خێزانه‌كانتان [ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ] ئه‌وه‌یشی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆتانی نوسیووه‌ داوای بكه‌ن واته‌: بۆ ئه‌وه‌ی مناڵتان ببێ، یاخود مه‌به‌ست شه‌وی قه‌دره‌ به‌دوای شه‌وی قه‌دردا بگه‌ڕێن [ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ] ئێوه‌ به‌ شه‌وان بخۆن و بخۆنه‌وه‌ هه‌تا په‌تی سپی له‌ په‌تی ڕه‌ش بۆتان جیا ئه‌بێته‌وه‌ له‌ فه‌جردا كه‌ هێڵه‌ سپیه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ ئاسۆدا به‌پانی ده‌رئه‌كه‌وێ فه‌جری صادقه‌ نه‌ك ئه‌وه‌ی وه‌كو كلكی گورگ باریكه‌ ئه‌وه‌یان فه‌جری كاذبه‌، سه‌ره‌تا ئه‌وه‌ی بیویستایه‌ به‌رۆژوو بێت په‌تێكی سپی و په‌تێكی ره‌شی ده‌به‌سته‌ پێیه‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌بوو له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ تا ده‌یبینین و ده‌رده‌كه‌وتن خوای گه‌وره‌[ مِنَ الْفَجْرِ ] دابه‌زاند ئه‌و كاته‌ زانیان مه‌به‌ستی خوای گه‌وره‌ شه‌و و رۆژه‌ [ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ] (قه‌یسی كوڕی صیرمه‌ی ئه‌نصاری) به‌رۆژوو بوو له‌ كاركردن گه‌ڕایه‌وه‌ به‌ خێزانه‌كه‌ی وت: هیچ خواردن هه‌یه‌؟ وتی: نه‌خێر، به‌ڵام ده‌ڕۆم بزانم شتێكت بۆ په‌یدا ناكه‌م، هه‌تا هاته‌وه‌ ئه‌م خه‌وی لێكه‌وت، له‌ سه‌ره‌تادا ئه‌وه‌ی پێش رۆژوو شكاندن خه‌وی لێبكه‌وتایه‌ نابوایه‌ تا سبه‌ی ئێواره‌ هیچی بخواردایه‌، ئه‌میش سبه‌ی نیوه‌ڕۆ له‌هۆش خۆی چوو بورایه‌وه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم باسكرا خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: له‌ فه‌جری صادقه‌وه‌ به‌ڕۆژوو بن وه‌ خۆتان بگرنه‌وه‌ له‌ خواردن و خواردنه‌و جیماع كردن له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانتان تا شه‌و [ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ ] وه‌ له‌ ده‌ شه‌وی كۆتایی كه‌ ئیعتیكافتان كردووه‌ له‌ مزگه‌وتدا ئه‌وكاته‌ به‌ شه‌ویش نابێ بچنه‌ لای خێزانه‌كانتان و لێیان نزیك ببنه‌وه‌ ئه‌وكاته‌ ئیعتیكافه‌كه‌تان هه‌ڵئه‌وه‌شێته‌وه‌ [ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا ] ئا ئه‌مه‌ سنووری خوای گه‌وره‌یه‌ ئێوه‌ له‌ سنووره‌كانی خوا نزیك مه‌بنه‌وه‌و مه‌یبه‌زێنن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (١٨٧) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی بۆ خه‌ڵكی ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن"},{"id":188,"translation":"[ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ ] وه‌ ئێوه‌ له‌ نێوان یه‌كتریدا ماڵه‌كانتان به‌ باتڵ و پووچه‌ڵ مه‌خۆن وه‌كو فاڵچی كه‌ پاره‌ی خه‌ڵكی به‌ناحه‌ق ئه‌خوا، یان ئه‌وه‌ی كه‌ له‌شفرۆشی ئه‌كات، یان ئه‌وه‌ی كه‌ پاره‌ی عه‌ره‌ق ئه‌خوا، یان پاره‌ی خه‌ڵكت له‌لا بێت و به‌ڵگه‌یان نه‌بێت و تۆیش نكوڵی لی بكه‌یت، یان هه‌ر شتێك كه‌ حه‌رام بێت [ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ ] وه‌ ماڵه‌كانتان مه‌ده‌ن به‌ حاكم و ده‌سه‌ڵاتداره‌كان وه‌كو ڕه‌شوه‌و به‌رتیل [ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ (١٨٨) ] بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك له‌ ماڵی خه‌ڵكی بخۆن به‌ ناحه‌ق و زوڵم وه‌ كاتێك كه‌ خۆشتان ئه‌زانن كه‌ ئه‌مه‌ حه‌رامه‌ وه‌ ماڵی ئێوه‌ نیه‌ وه‌ بۆتان دروست نیه‌"},{"id":189,"translation":"[ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی مانگی یه‌ك شه‌وه‌ تۆ پێیان بڵێ: ئه‌وه‌ میقات و كاتی دیاریكراوه‌ بۆ خه‌ڵكی بۆ به‌ڕۆژوو بوونیان و بۆ هاتنی ڕه‌مه‌زان و جه‌ژن و حه‌ج و بۆ عیدده‌ی خێزانه‌كانیان [ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى ] وه‌ چاكه‌ ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ له‌ پشته‌وه‌ بچنه‌ ناو ماڵه‌كانی خۆتانه‌وه‌ به‌ڵكو چاكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌سێك ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا ] ئه‌نصاریه‌كان سه‌ره‌تا وابوون له‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌جیان ته‌واو ئه‌كرد له‌ پشته‌وه‌ ئه‌چوونه‌وه‌ ناو ماڵی خۆیان، پیاوێك له‌ ده‌رگاوه‌ چووه‌ ماڵی خۆیان ره‌خنه‌یان لێ گرت، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، واته‌: وه‌ له‌ ده‌رگاوه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌، یان هه‌موو ئیشێك له‌ شوێنی دیاریكراو تایبه‌تی خۆیه‌وه‌ بكه‌ن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٨٩) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازتان بكات"},{"id":190,"translation":"[ وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ] وه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ كوشتاری ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ن كه‌ كوشتارتان ئه‌كه‌ن به‌ڵام ده‌ستدرێژی مه‌كه‌ن به‌تایبه‌تی له‌ مانگه‌ حه‌رامه‌كان (أشهر الحرم)، كه‌ (ذو القعدة و ذو الحجة و موحه‌ڕه‌م و ڕه‌جه‌به‌) یاخود به‌وه‌ی كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ بكوژن كه‌ شه‌ڕیان نه‌كردووه‌ له‌ ئافره‌ت و مناڵ و پیرو پیاوی كه‌نیسه‌و كڵێسه‌، وه‌ له‌ داربڕین و ئاژه‌ڵ كوشتن و شێواندنی لاشه‌ی كوژراوان ئه‌مانه‌ هه‌مووی ده‌ستدرێژیه‌و [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (١٩٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ ده‌ستدرێژی ئه‌كه‌ن"},{"id":191,"translation":"[ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش له‌ هه‌ر شوێنێكدا بینیانتان وه‌ زاڵ بوون به‌سه‌ریاندا ده‌سه‌ڵاتتان به‌سه‌ریاندا هه‌بوو كوشتاری كافران بكه‌ن هه‌روه‌كو چۆن ئه‌وان كوشتاری ئێوه‌ ئه‌كه‌ن [ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ ] وه‌ له‌ ماڵ و حاڵی خۆیان ده‌ریان بكه‌ن هه‌روه‌كو چۆن ئه‌وان ئێوه‌یان له‌ مه‌ككه‌ ده‌ركردووه‌ [ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ] وه‌ فیتنه‌ لێره‌ به‌مانای كوفرو شیرك دێت كه‌ قورسترو سه‌ختتره‌ له‌ كوشتن، ئه‌وان ویستوویانه‌ ئێوه‌ بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ شیرك و كوفر، { ماناكانی (فیتنە) لە قورئانی پیرۆزدا} فیتنه‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا به‌ حه‌وت مانا هاتووه‌: یه‌كه‌م: به‌مانای كوفر: (فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ) (آل عمران: ٧ ). دووه‌م: به‌مانای لادان: (وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ) (المائدة: ٤٩) . سێیه‌م: به‌مانای تاقیكردنه‌وه‌: (وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ (العنكبوت: ٣ ) . چواره‌م: به‌مانای سووتاندن: (إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُواْ الْمُؤْمِنِينَ) (البروج: ١٠) ، (يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ) (الذاريات: ١٣) . پێنجه‌م: به‌مانای بیانوو عوزر هێنانه‌وه‌: (ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ) ( الأنعام: ٢٣ ) . شه‌شه‌م: به‌مانای كوشتن: ( إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا) (النساء: ١٠١ ). حه‌وته‌م: به‌ مانای سزادان: (جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ) (العنكبوت: ١٠ ) . [ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ ] به‌ڵام وه‌كو ڕێزو حورمه‌تێك بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز لای (مسجد الحرام) كوشتاری كافران مه‌كه‌ن مه‌گه‌ر ئه‌وان ده‌ستپێشخه‌ری بكه‌ن بۆ كوشتاری ئێوه‌ ئه‌و كاته‌ ئێوه‌ به‌رگری بكه‌ن و كوشتاریان بكه‌ن [ كَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ (١٩١) ] به‌م شێوازه‌ سزای كافران ئه‌درێته‌وه‌"},{"id":192,"translation":"[ فَإِنِ انْتَهَوْا ] ئه‌گه‌ر وازیان هێنا و ده‌ستیان هه‌ڵگرت له‌ كوشتاری ئێوه‌ وه‌ موسڵمان بوون [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٩٢) ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌یییه‌ وه‌ زۆر لێخۆشبووه‌"},{"id":193,"translation":"[ وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ ] وه‌ كوشتاری كافران بكه‌ن تا فیتنه‌ دروست نه‌بێت، دیسان فیتنه‌ واته‌: شیرك بڵاو نه‌بێته‌وه‌ واته‌: ڕێگری له‌ دینی خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن [ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دینی خوای گه‌وره‌ به‌رزو بڵندو بڵاو بێته‌وه‌و خه‌ڵك بێته‌ ناو ئیسلامه‌وه‌ [ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ (١٩٣) ] ئه‌گه‌ر ده‌ستیان هه‌ڵگرت له‌ كوفر ئه‌وكاته‌ ئێوه‌ش كوشتارو دژایه‌تی هیچ كه‌سێك مه‌كه‌ن ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ كوشتارتان ئه‌كات و زاڵم و سته‌مكاره‌"},{"id":194,"translation":"[ الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ ] ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ مانگه‌كانی حه‌رامدا كوشتاری ئێوه‌یان كرد ئه‌وه‌ ئێوه‌ش كوشتاریان بكه‌ن وه‌كو رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئه‌وان [ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ ] وه‌ ئه‌و شتانه‌یشی كه‌ حه‌رامه‌ له‌ شه‌رعدا پێشێل بكرێ ئه‌وانه‌ تۆڵه‌یان لێ ئه‌سه‌ندرێ ئه‌گه‌ر هاتوو زوڵم و سته‌میان كرد [ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ ] هه‌ر كه‌سێك كه‌ ده‌ستدرێژی كرده‌ سه‌رتان ئێوه‌ش ده‌ستدرێژی بكه‌نه‌ سه‌ری به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ستدرێژی كردۆته‌ سه‌رتان نه‌ك زیاتر، وه‌ زوڵمیان لێ مه‌كه‌ن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (١٩٤) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و سنوره‌كانی مه‌به‌زێنن، وه‌ بزانن كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دایه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی سه‌ریان ئه‌خات و پشتیوانیان ئه‌كات و یارمه‌تیان ئه‌دات"},{"id":195,"translation":"[ وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] له‌ جیهاد كردن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ببه‌خشن [ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ] ئه‌نصاریه‌كان خێریان زۆر ده‌كرد ساڵێكی گرانی بوو خێریان نه‌كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، یان كه‌سێك تاوانی ده‌كردو ده‌یوت خوا لێم خۆش نابێت خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، واته‌: وه‌ به‌ده‌ستی خۆتان خۆتان تووشی ته‌هلوكه‌و به‌هیلاك دان مه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ خه‌ریكی ماڵ و سه‌روه‌ت و سامان كۆكردنه‌وه‌ بن و واز له‌ جیهاد كردن بهێنن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٩٥) ] وه‌ چاكه‌كار بن به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ چاكه‌كارانی خۆش ئه‌وێ"},{"id":196,"translation":"{فەرمان كردن بە حەج‌و عومرە} [ وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ ] پیاوێك هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم وتی چۆن عومره‌ بكه‌م خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: حه‌ج و عومره‌ هه‌ردووكی به‌یه‌كه‌وه‌ ته‌واو بكه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌ [ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ ] ئه‌گه‌ر ڕێگریتان لێ كرا له‌ چوونه‌ ناو مه‌ككه‌ به‌هۆی نه‌خۆشی یان دوژمنه‌وه‌ [ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ] ئه‌وه‌ چه‌ندێك له‌ تواناتان هه‌بوو (هه‌دی) و ئاژه‌ڵ له‌گه‌ڵ خۆتاندا به‌رن له‌ حوشترو مانگاو مه‌ڕو بزن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ مه‌ككه‌دا سه‌ری ببڕن [ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ئیحرامدان سه‌ر مه‌تاشن تا ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ ئه‌گاته‌ شوێنی خۆی [ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ] ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ نه‌خۆش بوو یان ئازاری له‌سه‌ریدا هه‌بوو وه‌ سه‌ری تاشی ئه‌وه‌ ئه‌بێ فیدیه‌یه‌ك بدات: یان سێ ڕۆژ به‌ڕۆژوو بێ یان شه‌ش فه‌قیر تێر بكات یان ئاژه‌ڵێك سه‌ر ئه‌بڕێ و ئه‌یكاته‌ خێر به‌ ئاره‌زووی خۆی، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (كه‌عبی كوڕی عوجره‌) دابه‌زی [ فَإِذَا أَمِنْتُمْ ] ئه‌گه‌ر ئه‌من و ئاسایش هه‌بوو ڕێگری نه‌كران له‌ چوونه‌ ناو مه‌ككه‌ [ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ ] هه‌ر كه‌سێك (ته‌مه‌توعی) كرد واته‌: عومره‌ی له‌ مانگه‌كانی حه‌جدا كردو له‌وێ مایه‌وه‌و ئیحرامی شكاند له‌ مه‌ككه‌و دوای ئه‌وه‌ ئیحرامی به‌سته‌وه‌ بۆ حه‌ج [ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ] ئه‌وه‌ بۆ ئه‌و ئیحرام شكاندنه‌ی ئه‌ویش ئاژه‌ڵێك سه‌رئه‌بڕێ [ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ ] ئه‌گه‌ر كه‌سێك ئاژه‌ڵی پێ نه‌بوو یان پاره‌ی نه‌بوو [ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ ] ئه‌وه‌ سێ ڕۆژ به‌ڕۆژوو ئه‌بێ له‌ كاتی حه‌جدا له‌ ڕۆژه‌كانی حه‌جدا له‌و كاته‌ی كه‌ ده‌ست ئه‌كات به‌ ئیحرام هه‌تا ڕۆژی جه‌ژنی قوربان، وه‌ ئه‌گه‌ر كاتی نه‌بوو ئه‌توانێ (أَيَّامُ التَّشْرِيق)یش دووه‌م و سێیه‌م و چواره‌م ڕۆژی جه‌ژنیش به‌ڕۆژوو بێت له‌وێ [ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ ] وه‌ حه‌وت ڕۆژیش كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ [ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ] ئه‌مه‌ ده‌ ڕۆژی ته‌واو بۆ ئه‌وه‌ی كه‌س وا نه‌زانێ ئاره‌زووی خۆته‌ سێ ڕۆژ له‌وێ به‌ڕۆژوو بیت یا حه‌وت كه‌ گه‌ڕایته‌وه‌، نه‌خێر سێ له‌وێ و حه‌وت كه‌ گه‌ڕایته‌وه‌ ئه‌كاته‌ ده‌ ڕۆژی ته‌واو [ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] ئه‌مه‌ بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ خه‌ڵكی مه‌ككه‌و ده‌وروبه‌ری مه‌ككه‌ نه‌بێ ئه‌هلی حه‌ره‌م نه‌بێ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (١٩٦) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ بزانن كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌"},{"id":197,"translation":"[ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ ] كاتی حه‌ج چه‌ند مانگێكی دیاری كراوه‌ كه‌ (شه‌وال و ذو القعدة و ذو الحجة) یه‌، یاخود وتراوه‌: (شه‌وال و ذو القعدة و ده‌ی ذو الحجة) یه‌ [ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ ] جا هه‌ر كه‌سێك ئیحرامی به‌ست ئه‌وه‌ پێویسته‌ له‌سه‌ری حه‌ج بكات [ فَلَا رَفَثَ ] ئه‌وكاته‌ كه‌ ئیحرامی به‌ست نابێ جیماع بكات و بچێته‌ لای خێزانی، یان قسه‌ی خراپ له‌گه‌ڵ ئافره‌تدا بكات [ وَلَا فُسُوقَ ] وه‌ نابێ له‌ سنووری شه‌رع ده‌رچێ به‌وه‌ی كه‌ سه‌ری بتاشێ یان هه‌ر شتێكی تر بكات، یان زوڵم بكات یان قسه‌ی ناشرین بكات [ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ ] وه‌ نابێ ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكدا بكات له‌ كاتی حه‌جدا [ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ ] وه‌ئێوه‌ هه‌ر خێرو چاكه‌یه‌ك بكه‌ن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگای لێیه‌و پاداشتتان ده‌داته‌وه‌ [ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى ] خه‌ڵكی یه‌مه‌ن حه‌جیان ده‌كردو خواردنیان له‌گه‌ڵ خۆیان ناهێناو ئه‌یانووت: ئێمه‌ ته‌وه‌كول ئه‌كه‌ینه‌ سه‌ر خوا، كه‌ ده‌گه‌یشتنه‌ مه‌ككه‌ داوایان له‌ خه‌ڵكی ده‌كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندو فه‌رمووی: زادیش له‌گه‌ڵ خۆتاندا به‌رن به‌ڵام باشترین زادیش ته‌قوای خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ قیامه‌ت، وه‌ زادی دونیاش خواردنه‌كه‌یه‌ كه‌ یارمه‌تیده‌رته‌ له‌سه‌ر ته‌قوا [ وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ (١٩٧) ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵن ته‌قوای من بكه‌ن و خۆتان له‌ تاوان بپارێزن و به‌ ته‌نها له‌ من بترسێن"},{"id":198,"translation":"[ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ ] له‌ پێش ئیسلامدا له‌ كاتی حه‌جدا خه‌ڵكی بازرگانیان ده‌كرد به‌ڵام كه‌ ئیسلام هات وایانزانی تاوانبار ده‌بن پرسیاریان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، واته‌: هیچ تاوانتان له‌سه‌ر نیه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ حه‌ج كردنه‌كه‌یشدا كه‌سێك شت بكڕێت و تیجاره‌ت و بازرگانی بكات و به‌ دوای رزق و رۆزی و فه‌زڵی خوای گه‌وره‌دا بگه‌ڕێت [ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ ] پاش ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ (عه‌ره‌فه‌) ڕاوه‌ستان و چوون بۆ (موزده‌لیفه‌) ئه‌وه‌ له‌ (مه‌شعه‌رلحرام) كه‌ شاخی (قوزه‌حه‌) له‌ زه‌وی (موزده‌لیفه‌وه‌) له‌وێ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن كه‌ هیدایه‌تی ئێوه‌ی داوه‌ [ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ (١٩٨) ] هه‌ر چه‌نده‌ ئێوه‌ له‌ پێش ئیسلامدا گومڕابوونه‌"},{"id":199,"translation":"[ ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ] پاشان له‌ (موزده‌لیفه‌وه‌) به‌ره‌به‌یانی ڕۆژی جه‌ژن وه‌كو خه‌ڵك ئه‌ڕوا له‌وێوه‌ بڕۆن بۆ (مینا) [ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن چونكه‌ شوێنی قبووڵ بوونی دوعایه‌ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٩٩) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه"},{"id":200,"translation":"[ فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ كاره‌كانی حه‌جتان ته‌واو كرد له‌ ڕۆژی جه‌ژندا كه‌ (ڕه‌می جه‌مه‌رات) و حه‌یوان سه‌ربڕین و سه‌رتاشین و (ته‌وافی ئيفازهیه‌) [ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ ] ئه‌وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن هه‌روه‌كو چۆن له‌ جاهیلیه‌تدا زیكری باوك و باپیرانتان ئه‌كرد له‌و شوێنانه‌ شانازیتان به‌باوك و باپیرانتانه‌وه‌ ئه‌كرد [ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا ] یاخود له‌وه‌ش زیاتر زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا ] خه‌ڵكی وا هه‌یه‌ ته‌نها داوای شتی دونیایی له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كات [ وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ (٢٠٠) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی دواییدا هیچ به‌ش و هیچ ئه‌جرو پاداشتێكی نیه‌ ته‌نها هه‌وڵی بۆ دونیا بووه‌"},{"id":201,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً ] وه‌ هه‌یشه‌ ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ دونیادا حه‌سه‌نه‌و چاكه‌مان پێ ببه‌خشه‌ له‌ ماڵ و مناڵ و خێزان و له‌ ڕزقی باش [ وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً ] له‌ قیامه‌تیشدا هه‌ر حه‌سه‌نه‌و چاكه‌مان پێ ببه‌خشه‌ له‌ ڕه‌زامه‌ندی خۆت و حۆری و به‌هه‌شت [ وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (٢٠١) ] وه‌ بمانپارێزه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ"},{"id":202,"translation":"[ أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا ] ئا ئه‌مانه‌ی كۆمه‌ڵی دووه‌م به‌شی خۆیان هه‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ستیان خستووه‌ به‌دوعاو دوعاكان سوودی بۆیان هه‌یه‌ [ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٢٠٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ حیساب و لێپرسینه‌وه‌ی زۆر خێرایه‌"},{"id":203,"translation":"[ وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ ] وه‌ ئێوه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ چه‌ند ڕۆژێكی دیاریكراودا كه‌ رۆژه‌كانی (مینا)یه‌ كه‌ (ئه‌یامی ته‌شریقه‌) كه‌ (ڕه‌می جیمار) ئه‌كرێت [ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ ] ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژی دووه‌مدا ڕه‌می جه‌مه‌رات بكات ئاساییه‌ ئه‌وه‌یشی دوای بخات بۆ رۆژی سێیه‌م هه‌ر ئاساییه‌ [ لِمَنِ اتَّقَى ] بۆ كه‌سێك كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات له‌ حه‌جه‌كه‌دا [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٢٠٣) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ بزانن ئێوه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و حه‌شر ئه‌كرێن"},{"id":204,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] له‌ ژیانی دونیادا له‌ناو خه‌ڵكیشدا كه‌سانێك هه‌ن سه‌رسامی به‌ قسه‌ كردنیان، واته‌: مونافیقان [ وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ ] وه‌ سوێندیش ئه‌خوا كه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ له‌ دڵی مندا خۆشه‌ویستی بۆ تۆ یان بۆ ئیسلام هه‌یه‌ [ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ (٢٠٤) ] له‌ كاتێكدا له‌ هه‌موو كه‌س سه‌ختتره‌ له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌دا"},{"id":205,"translation":"[ وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ پشت هه‌ڵكات له‌ پێغه‌مبه‌ری خواو صلی الله علیه وسلم له‌ موسڵمانان ئه‌ڕواو ئه‌گه‌ڕێ بۆ ئه‌وه‌ی ئاشووب بنێته‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا، وه‌ زه‌رعات و كشتوكاڵ و مناڵ و نه‌وه‌كان تێك بدات [ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ (٢٠٥) ] له‌ كاتێكدا كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌سادو ئاشووب و گه‌نده‌ڵی خۆش ناوێ"},{"id":206,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ ] وه‌ كاتێك به‌مانه‌ بڵێی: له‌ خوای گه‌وره‌ بترسن ئه‌وه‌ عیززه‌ت ئه‌یانگرێ به‌ڵام به‌تاوان [ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ (٢٠٦) ] ئه‌مانه‌ دۆزه‌خیان به‌سه‌ كه‌ خراپترین شوێنێكه‌ كه‌ ئاماده‌كرابێت بۆ خه‌وتن كه‌ خه‌ویشی تیا نیه‌"},{"id":207,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ نه‌فسی خۆیان فرۆشتووه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانی ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (صوهه‌یبی رۆمی) دابه‌زی كه‌ كۆچی كرد بۆ مه‌دینه‌ كافران دوای كه‌وتن رێگری لی بكه‌ن وتی له‌ مه‌ككه‌ پاره‌م به‌جێهێشتووه‌ هه‌مووی بۆ ئێوه‌ ته‌نها رێگه‌م بده‌ن بگه‌م به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، (موسڵمانی راسته‌قینه‌ ده‌بێت به‌م شێوازه‌ راستگۆ بێت ته‌نانه‌ت كافرانیش باوه‌ڕیان پێی كرد كه‌ وتی پاره‌كه‌م له‌ فڵانه‌ شوێن داناوه‌ بڕۆن بیبه‌ن، ئه‌وانیش رێگه‌یان داو رۆیشت)، وه‌ كه‌ گه‌یشت به‌ مه‌دینه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم ئایه‌ته‌كه‌ی بۆ خوێنده‌وه‌و فه‌رمووی: ئه‌ی باوكی یه‌حیا كڕین و فرۆشتنه‌كه‌ت قازانجی كرد، وه‌ فه‌رمووی: (صوهه‌یب) قازانجی كرد (صوهه‌یب) قازانجی كرد [ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ (٢٠٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌ئفه‌ت و زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو میهره‌بانه‌"},{"id":208,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً ] ئه‌ی باوه‌ڕداران هه‌مووتان وه‌رنه‌ ناو ئیسلامه‌وه‌و هه‌مووتان موسڵمان بن و كار به‌ هه‌موو شه‌ریعه‌ت بكه‌ن [ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ] وه‌ شوێن هه‌نگاوه‌كانی شه‌یتان مه‌كه‌ون، زیاتر مه‌به‌ست پێی مونافیقه‌كانه‌ كه‌ به‌ ده‌م ئیسلامیان ئاشكرا كردبوو له‌ دڵه‌وه‌ موسڵمان نه‌بوون [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٢٠٨) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌یتان به‌ڕاستی دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌"},{"id":209,"translation":"[ فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْكُمُ الْبَيِّنَاتُ ] ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌تان كردو پێتان هه‌ڵخڵیسكا له‌ حه‌ق لاتاندا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو حه‌قتان بۆ هات كه‌ ئیسلامه‌ [ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٠٩) ] ئه‌وكاته‌ بزانن خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵا ده‌سته‌و تۆڵه‌ ئه‌سه‌نێ وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌"},{"id":210,"translation":"[ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمَامِ وَالْمَلَائِكَةُ ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێك ئه‌كه‌ن كه‌ موسڵمان نابن و نایه‌نه‌ ناو ئیسلامه‌وه‌ ته‌نها مه‌گه‌ر چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ بكه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ بێت بۆ بڕیاردان له‌ نێوان خه‌ڵكیدا له‌ رۆژی قیامه‌ت (هاتنێك كه‌ شایسته‌و شایانی گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌ هاتنی هیچ له‌ دروستكراوه‌كانی ناچێت و چۆنێتیه‌كه‌یشی خوا نه‌بێت كه‌س نایزانێت) وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كانیش بێن له‌ هه‌ورێكی ته‌نكدا [ وَقُضِيَ الْأَمْرُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری داوه‌ كه‌ كافران له‌ناوبدات و كۆتایی پێ هاتووه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٢١٠) ] وه‌ هه‌موو كاره‌كان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌"},{"id":211,"translation":"[ سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم وه‌ ئه‌ی باوه‌ڕداران پرسیار له‌ به‌نو ئیسرائیل بكه‌ن چه‌نده‌ها به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرامان پێیان به‌خشی كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان بۆیان هێنان [ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢١١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌م نیعمه‌ت و هیدایه‌ت و دینه‌ی خوا بگۆڕێته‌وه‌ به‌ كوفر دوای ئه‌وه‌ی كه‌ بۆی هاتووه‌ ئه‌وه‌ عیقاب و سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌"},{"id":212,"translation":"[ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] كافران ژیانی دونیایان بۆ ڕازێندراوه‌ته‌وه‌و له‌ پێش چاویان جوان كراوه‌ [ وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا ] وه‌ گاڵته‌ به‌ موسڵمانان ئه‌كه‌ن كه‌ فه‌قیرو هه‌ژار بن [ وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] به‌ڵام نازانن كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌سه‌رووی ئه‌مانه‌وه‌ن له‌ڕۆژی قیامه‌تدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مان له‌ به‌هه‌شتدان و كافره‌كان له‌ دۆزه‌خدان [ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٢١٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزقی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێ به‌بێ ئه‌ندازه‌"},{"id":213,"translation":"[ كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً ] خه‌ڵكی هه‌ر هه‌موویان له‌سه‌ر یه‌ك دینێك بوون كه‌ دینی ئیسلام بوو له‌ كاتی ئاده‌مه‌وه‌ هه‌تا نوح، یاخود له‌و كاته‌ی كه‌ نوح و ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون له‌ ناو كه‌شتیه‌كه‌ هه‌موویان موسڵمان بوون له‌سه‌ر ته‌وحید بوون دواتر بت په‌رستی بڵاو بوه‌وه‌ [ فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ] خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌رانی نارد كه‌ مژده‌ بده‌ن به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌هلی ئیمانن وه‌ شوێنیان ئه‌كه‌ون وه‌ كرده‌وه‌ی چاك ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ش بترسێنن كه‌ كوفر ئه‌كه‌ن وه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ران ناكه‌ون وه‌ كرده‌وه‌ی خراپ ئه‌كه‌ن [ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] وه‌ كتابی ئاسمانیشی له‌گه‌ڵیاندا دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ به‌حه‌ق [ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ ] تا حوكم و بڕیار له‌ نێوان خه‌ڵكیدا بده‌ن له‌و شتانه‌ی كه‌ خیلاف و جیاوازی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ له‌ عه‌قیده‌و بیروباوه‌ڕو كرده‌وه‌ [ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ ] وه‌ هیچ كه‌سێك له‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ ئیختلاف و جیاوازی نه‌بووه‌ ته‌نها ئه‌وانه‌ نه‌بێ كه‌ بۆیان هاتووه‌ واته‌: ئه‌هلی كتاب خۆیان كێشه‌ كه‌وتۆته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایان بۆ هات له‌لایه‌ن پێغه‌مبه‌رانه‌وه‌ له‌ حه‌سوودی و سوور بوونیان له‌سه‌ر دونیا [ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا ] خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی باوه‌ڕدارانی دا بۆ حه‌ق واته‌: ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم [ لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ ] له‌و ئیختلاف و جیاوازیه‌ی كه‌ ئه‌وان تێی كه‌وتبوون هیدایه‌تی ئه‌مانی دا بۆ حه‌ق به‌ ئیزن و ئه‌مرو زانیاری خۆی [ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٢١٣) ] خوای گه‌وره‌ خۆی هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت بۆ ڕێگای ڕاستی خۆی"},{"id":214,"translation":"[ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ ] ئایا وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ ئێوه‌ بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌بێ تاقیكردنه‌وه‌؟ واته‌: وانیه‌ [ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌ی پێش خۆتانتان به‌سه‌ردا نه‌یات [ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ ] كه‌ ئه‌وان تووشی فه‌قیری و هه‌ژاری و نه‌خۆشی و برینداری بوون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ وَزُلْزِلُوا ] وه‌ ترسێندران وه‌ زه‌وی له‌ ژێریاندا هه‌ژێندرا [ حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ ] تا پێغه‌مبه‌ره‌كه‌و ئه‌و ئیماندارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون وتیان: خوایه‌ كه‌ی سه‌ركه‌وتنی تۆ دێت داوای سه‌ركه‌وتنیان له‌ خوای گه‌وره‌ كرد [ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ (٢١٤) ] خوای گه‌وره‌ موژده‌ی پێدان كه‌ بزانن سه‌ركه‌وتنی خوای گه‌وره‌ نزیكه‌ بۆ باوه‌ڕداران"},{"id":215,"translation":"[ يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن چی ببه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا؟ وه‌به‌كێی ببه‌خشن؟ تۆ پێیان بڵی هه‌ر شتێك كه‌ ئه‌یبه‌خشن له‌ خێرو چاكه‌ بیبه‌خشن به‌ [ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ] دایك و باوكتان و خزمی نزیكتان و بێ باوكان و هه‌ژاران و ڕێبواران [ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ (٢١٥) ] وه‌هه‌ر خێرو چاكه‌یه‌ك ئێوه‌ بیكه‌ن به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ پێی، وه‌ ئه‌جرو پاداشتتان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌ری"},{"id":216,"translation":"[ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ ] خوای گه‌وره‌ كوشتاری كافرانی له‌سه‌رتان فه‌رز كردووه‌ هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م كوشتاره‌ قورسه‌ له‌سه‌رتان [ وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] به‌ڵام له‌وانه‌یه‌ ئێوه‌ شتێك كه‌ پێتان ناخۆشه‌و نایزانن له‌وانه‌یه‌ خێری تیا بێ بۆ ئێوه‌ [ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ ] وه‌ له‌وانه‌یشه‌ كه‌ شتێكتان پێ خۆشه‌و هه‌وڵی بۆ ئه‌ده‌ن به‌ڵام شه‌ڕو خراپه‌ بێ بۆ ئێوه‌ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٢١٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ چ شتێك بۆ ئێوه‌ باشه‌ وه‌ چی خراپه‌ به‌ڵام ئێوه‌ عیلمی غه‌یب و زانیاری نهێنی نازانن و زانیاریتان نیه‌"},{"id":217,"translation":"{كوشتار كردن لە مانگە حەرامەكاندا} [ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ ] دیسان ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی كوشتار كردن له‌ مانگه‌ حه‌رامه‌كاندا (أشهر الحرم) كه‌ (ذو القعدة و ذو الحجة و موحه‌ره‌م و ڕه‌جه‌به‌) [ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم بڵێ: شه‌ڕ كردن له‌و مانگانه‌دا تاوانێكی گه‌وره‌یه‌، ئه‌مه‌ كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم كه‌سانێكی نارد گه‌یشتن به‌ (عه‌مری حه‌زره‌می) كه‌ له‌ (طائیفه‌وه‌) هات كافر بوو نه‌یانزانی كه‌ مانگی ڕه‌جه‌به‌و مانگی حه‌رامه‌ یه‌كێك له‌ موسڵمانه‌كان كوشتی دوای ئه‌وه‌ موشریكه‌كان تانه‌یان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا صلی الله علیه وسلم ئایا كوشتار كردن له‌ مانگی حه‌رامدا حوكمی چیه‌؟ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: بڵێ تاوانێكی گه‌وره‌یه‌ به‌ڵام [ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] ئێوه‌ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ بڵاو بوونه‌وه‌ی دینی خوا وه‌ كوفر ئه‌كه‌ن به‌خوای گه‌وره‌ وه‌ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ (مسجد الحرام) له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆز كه‌ خه‌ڵك عیباده‌تی تیا بكات [ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ ] وه‌ خه‌ڵكی موسڵمانی مه‌ككه‌ ده‌رئه‌كه‌ن ئه‌م هه‌موو تاوانانه‌ ئه‌كه‌ن ئه‌مانه‌ هه‌مووی لای خوای گه‌وره‌ گه‌وره‌تره‌، به‌ڵام به‌سه‌ر خۆتانی ناهێنن كه‌ ئه‌م هه‌موو شته‌ ئه‌كه‌ن له‌ مانگی حه‌رامیشدا ئه‌یكه‌ن [ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ] وه‌ لێره‌ فیتنه‌ واته‌: كوفر، كه‌ ئه‌تانه‌وێ موسڵمانان تووشی فیتنه‌ بكه‌ن له‌ دینداو بیانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ كوفر ئه‌مه‌ گه‌وره‌تره‌ له‌ كوشتن، ئێوه‌ فیتنه‌تان تیایه‌ [ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا ] وه‌ به‌رده‌وام كافران كوشتاری ئێوه‌ ئه‌كه‌ن تا له‌ ئیسلام هه‌ڵتانگه‌ڕێننه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بتوانن و بۆیان بگونجێ [ وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ ئه‌ی موسڵمانان له‌ دینی خۆی پاشگه‌ز بێته‌وه‌ وه‌ به‌ كافری بمرێت [ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئه‌وانه‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ له‌ دونیاو له‌ قیامه‌تیشدا [ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢١٧) ] وه‌ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن و به‌ نه‌مری تێیدا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":218,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌، وه‌ كۆچیان كردووه‌ له‌ ووڵاتی كوفره‌وه‌ بۆ ووڵاتی ئیسلام وه‌ جیهادیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ ] ئه‌وانه‌ به‌ ئومێدی ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ن، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر سه‌ریه‌كه‌ی (عبدالله¬ی كوڕی جه‌حش) دابه‌زی [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢١٨) ] وه‌خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":219,"translation":"{ قۆناغی یەكەمی حەرامكردنی مەی} [ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی عه‌ره‌ق خواردنه‌وه‌و مه‌ی خواردنه‌وه‌و قومار كردن [ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بفه‌رمه‌: تاوانێكی زۆر گه‌وره‌یان تیایه‌ وه‌ سوودیشی بۆ خه‌ڵكی هه‌یه‌ كه‌ كڕین و فرۆشتنی پێوه‌ ئه‌كه‌ن یاخود قوماره‌كه‌ ئه‌به‌نه‌وه‌ [ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا ] به‌ڵام تاوانه‌كه‌یان زۆر زۆر گه‌وره‌تره‌ له‌ سووده‌كه‌یان له‌به‌ر په‌یوه‌ندیان به‌ دین و عه‌قڵه‌وه‌ [ وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ ] وه‌ ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن چ شتێك ببه‌خشن [ قُلِ الْعَفْوَ ] پێیان بفه‌رموو: لێبوورده‌یی و لێبوورده‌بن، یاخود ئه‌وه‌ی له‌ خۆتان زیاده‌ ئه‌وه‌ ببه‌خشن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ (٢١٩) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":220,"translation":"[ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] بۆ ئه‌وه‌ی بیر له‌ دونیاو قیامه‌تی خۆتان بكه‌نه‌وه‌ چی بۆتان باشه‌، یان بیر له‌ له‌ناوچونی دونیاو هاتنی دوارۆژ بكه‌نه‌وه‌ [ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى ] وه‌ پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی بێباوكان و هه‌تیوان [ قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ ] ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پێیان بڵی ئه‌گه‌ر چاكسازی له‌واندا بكه‌ن باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ وازیان لێ بێنن [ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو تێكه‌ڵیشیان بن ئه‌وه‌ برای ئێوه‌ن، واته‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك نه‌یتوانی ماڵ و خواردنیان جیابكاته‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا بخۆن به‌چاكه‌ ئه‌وه‌ براتانن و دروسته‌ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ] خوای گه‌وره‌ش خۆی ئه‌زانێ كه‌ كێ له‌و تێكه‌ڵ كردنی خواردنه‌یه‌ مه‌به‌ستی چاكسازیه‌وه‌و كێیش مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ماڵی هه‌تیوان به‌ناحه‌ق بخوات و مه‌به‌ستی ئاشووب گێڕانه‌ [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئێوه‌ی تووشی مه‌شه‌قه‌ ئه‌كرد ئاوا بۆی ئاسان نه‌ئه‌كردن [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٢٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌"},{"id":221,"translation":"{ حەرامێتی هاوسەرگیری كردن لەگەڵا هاوبەشبڕیاردەراندا} [ وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ئافره‌تانی بت په‌رست و هاوبه‌شبڕیارده‌رو سه‌رجه‌م كافران مه‌خوازن تا ئیمان نه‌هێنن، ته‌نها مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی گاورو جووله‌كه‌یه‌ ئه‌وه‌ دروسته‌ موسڵمان بیانخوازێ به‌ مه‌رجێك داوێن پاك بن (كه‌ دواتر له‌ سووره‌تی مائیده‌ باسی ئه‌كه‌ین إن شاء الله) [ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ ] وه‌ ئافره‌تێكی كۆیله‌ی باوه‌ڕدار باشتره‌ له‌ ئافره‌تێكی ئازادی موشریك و هاوبه‌شبڕیارده‌ر [ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ ] با سه‌رسام بن به‌و ئافره‌ته‌ موشریكه‌ به‌وه‌ی كه‌ جوانه‌ و سه‌روه‌ت و سامانی هه‌یه‌ و به‌ناوبانگه‌ هه‌ر موسڵمانه‌كه‌ باشتره‌ [ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا ] وه‌ كچانی باوه‌ڕدار مه‌ده‌ن به‌ موشریكان تا ئیمان نه‌هێنن كه‌ ئیجماعی له‌سه‌ره‌ دروست نیه‌ به‌هیچ شێوازێ كچی موسڵمان بدرێ به‌ ئه‌هلی كتابیش [ وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ ] وه‌ كچه‌ باوه‌ڕداره‌كه‌ بده‌ن به‌ كۆیله‌یه‌كی ئیماندار ئه‌وه‌ باشتره‌ له‌وه‌ی بیده‌ن به‌ موشریكێك كه‌ ئازادبێ و ده‌وڵه‌مه‌ند بێ و سه‌روه‌ت و سامانی هه‌بێ [ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ ] ئه‌گه‌ر سه‌رسامیش بن به‌و موشریكه‌و به‌و شته‌ دونیایانه‌ [ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ] بۆچی نابێ كچ بده‌ن به‌ كافر؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان بانگه‌وازی خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن بۆ ئاگری دۆزه‌خ بۆ شیرك به‌ وته‌و كرده‌وه‌یان [ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ بانگتان ئه‌كات بۆ به‌هه‌شت و لێخۆشبوون به‌ ئیزنی خۆی [ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٢٢١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆی بۆ خه‌ڵكی ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":222,"translation":"[ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى ] وه‌ ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی حه‌یزو خوێنی بێنوێژی و سووڕی مانگانه‌ی ئافره‌تان تۆ پێیان بڵێ: ئه‌و كاته‌ ئافره‌ت تووشی ئازار ئه‌بێ وه‌ ئه‌و خوێنه‌ پیسه‌ [ فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ ] بۆیه‌ له‌ كاتی سووڕی مانگانه‌دا دووركه‌ونه‌وه‌ له‌ ئافره‌ت و جیماع و سه‌رجێییان له‌گه‌ڵدا نه‌كه‌ن، نه‌ك دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ دانیشتن و ڕاكشان و خواردن به‌ڵكو ته‌نها له‌ جیماعدا، كه‌ جوله‌كه‌ ئافره‌تیان بكه‌وتایه‌ته‌ حه‌یزه‌وه‌ لێیان دوور ده‌كه‌وتنه‌وه‌، هاوه‌ڵن پرسیاریان له‌ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ ] وه‌ لێیان نزیك مه‌بنه‌وه‌ به‌ جیماع كردن تا سووڕی مانگانه‌ و خوێنه‌كه‌یان كۆتایی پێ دێت و پاك ئه‌بنه‌وه‌ [ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ ] ئه‌گه‌ر غوسلیان ده‌ركردو خۆیان شووشت ئه‌وكاته‌ بچنه‌ لایان به‌و شێوازه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێتان كردووه‌ واته‌: له‌ شوێنی منداڵ بوونه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ ته‌وبه‌كارن و له‌ تاوان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ [ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ (٢٢٢) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی خۆش ده‌وێت كه‌ خۆیان پاك ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ تاوان، یان غوسل ده‌رئه‌كه‌ن"},{"id":223,"translation":"[ نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ] جووله‌كه‌ ده‌یانووت له‌ دواوه‌ له‌شوێنی منداڵ بوونه‌وه‌ بچنه‌ لای خێزانتان ئه‌وا منداڵه‌كه‌ حۆل ده‌رده‌چێت، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندو فه‌رمووی: خێزانه‌كانتان كێڵگه‌ن بۆ ئێوه‌ به‌ ویستی خۆتان له‌ شوێنی منداڵ بوونه‌وه‌ بچنه‌ لایان [ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ ] وه‌ چاكه‌و خێر پێش خۆتان بنێرن بۆ قیامه‌تتان [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌بزانن كه‌ ئێوه‌ ئه‌گه‌نه‌وه‌ به‌خوای گه‌وره‌و رووبه‌ڕووی ده‌بنه‌وه‌ [ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (٢٢٣) ] وه‌مژده‌ بده‌ به‌ ئیمانداران"},{"id":224,"translation":"[ وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ ] وه‌سوێند خواردنه‌كانتان به‌خوای گه‌وره‌ مه‌كه‌ن به‌هۆكارێك بۆ بڕینی په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی و چاكه‌ كردن و ته‌قوای خوای گه‌وره‌ كردن و ئیصڵاح كردن له‌ نێوان خه‌ڵكیدا، به‌ڵكو سوێنده‌كه‌تان بشكێنن و كه‌فاره‌ته‌كه‌ی بده‌ن و ئه‌م كاره‌ چاكانه‌ بكه‌ن باشتره‌ [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢٢٤) ] وه‌خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌"},{"id":225,"translation":"[ لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ ] خوای گه‌وره‌ لۆمه‌تان ناكات و سزاتان نادات كه‌ سوێندێكتان خواردبێ سوێنده‌كه‌ به‌ده‌متاندا هاتبێ له‌غو بووبێ و له‌ دڵه‌وه‌ دانه‌مه‌زرابێ كه‌فاره‌تی له‌سه‌ر نیه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌سێك له‌ توڕه‌بووندا سوێندی خواردبێت، یان بڵی: نا والله به‌ڵی والله، یان سوێند بخوات وا گومان به‌رێت وایه‌و وانه‌بێت [ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ ] به‌ڵام لۆمه‌ ئه‌كرێن وه‌ سزاتان له‌سه‌ره‌ كه‌ سوێندێك بخۆن له‌ دڵتانه‌وه‌ دامه‌زرابێ و پاشان بیشكێنن ئه‌مه‌ كه‌فاره‌تی له‌سه‌ره‌ [ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ (٢٢٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێ خۆشبوو به‌حیلم و له‌سه‌رخۆیه‌ په‌له‌ ناكات كه‌ سزادانی به‌نده‌كانی"},{"id":226,"translation":"[ لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ (إيلاء) ئه‌كه‌ن له‌ خێزانه‌كانیان، واته‌: سوێند ئه‌خون كه‌ جیماع له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانیاندا نه‌كه‌ن ئه‌وه‌ تا چوار مانگ ئه‌توانن چاوه‌ڕێ بكه‌ن ئه‌مه‌ ئه‌وپه‌ڕیه‌تی له‌وه‌ زیاتر بۆیان نیه‌ له‌ خێزانه‌كانیان دووربكه‌ونه‌وه‌ ده‌بێت یان ته‌ڵاقی بدات یان بچێته‌وه‌ لای [ فَإِنْ فَاءُوا ] ئه‌گه‌ر له‌و سوێنده‌یان گه‌ڕانه‌وه‌ كه‌ سوێندی خواردووه‌ جیماع له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌ی نه‌كات و سوێنده‌كه‌ی بشكێنێ وه‌ بچێته‌وه‌ لای خێزانی و كه‌فاره‌تی سوێنده‌كه‌ی بدات ئه‌وه‌ باشتره‌ [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٢٦) ] وه‌ به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":227,"translation":"[ وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستیشیان لای قازی ته‌ڵاقی بده‌ن [ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢٢٧) ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو شتێك ئه‌بیستێ وه‌ زانایه‌ به‌هه‌موو شتێك واته‌: ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌چووه‌ لای خێزانه‌كه‌ی دوای چوار مانگه‌كه‌ ئافره‌ته‌ بۆی هه‌یه‌ لای قازی داوای ته‌ڵاق بكات"},{"id":228,"translation":"{عیددەی ئافرەتی تەڵاقدراو} [ وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ ] ئافره‌تانی ته‌ڵاق دراو سێ (قورء) واته‌: سێ حه‌یز چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌ن ئه‌وه‌ عیدده‌كه‌یانه‌ ئافره‌تێك كه‌ ته‌ڵاق بدرێ عیدده‌كه‌ی سێ حه‌یزه‌ [ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ ] وه‌ حه‌ڵاڵ نیه‌ بۆیان ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر له‌ ڕه‌حمیاندا دروستی كردبێ نابێ بیشارنه‌وه‌ واته‌: ئه‌گه‌ر حه‌ملیان هه‌بووبێ و دووگیان بن ئه‌بێ ئاشكرای بكه‌ن، یان ئه‌گه‌ر حه‌یز هات ئه‌بێ ئاشكرای بكه‌ن [ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] ئه‌گه‌ر ئیمانیان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا ] وه‌ مێرده‌كانیان له‌هه‌موو كه‌س له‌پێشترو شایه‌نترن به‌وه‌ی كه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای خۆیان كه‌ ته‌ڵاقی یه‌كه‌م یان دووه‌م بێت، واته‌: ڕه‌جعی بێ ئه‌توانن بیگه‌ڕێننه‌وه‌، به‌ڵام مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌نه‌بێ كه‌ زیان به‌و ئافره‌تانه‌ بگه‌یه‌نن به‌ڵكو مه‌به‌ستیان ئیصڵاح و چاكسازی بێت [ وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ چۆن پیاوان مافیان له‌سه‌ر ئافره‌تان هه‌یه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ ئافره‌تانیش مافیان له‌سه‌ر پیاوان هه‌یه‌ [ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ] به‌ڵام پیاوان پله‌یه‌كیان به‌سه‌رووی ئافره‌تانه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌فه‌قه‌یان له‌سه‌ر پێویسته‌ وه‌ به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری خێزان له‌سه‌ریانه‌ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٢٨) ] وه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌"},{"id":229,"translation":"{ هەندێك لە ئەحكامەكانی تەڵاق} [ الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ] ئه‌و ته‌ڵاقه‌ی كه‌ (ڕه‌جعی¬یه‌ و) پیاو ئه‌توانێ خێزانه‌كه‌ی خۆی بێنێته‌وه‌ دوو جاره‌ كه‌ عیده‌ی ته‌واو نه‌بوو بێت، به‌ڵام عیدده‌ی ته‌واو بوو ئه‌وا پێویستی به‌ ماره‌بڕین و دانانی ماره‌یی تازه‌و ره‌زامه‌ندی ئافره‌ته‌كه‌و وه‌لی ئه‌مره‌كه‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام له‌دوای سێیه‌م ته‌ڵاق بۆ هه‌میشه‌یی لێی حه‌رام ئه‌بێت [ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ ] ئه‌گه‌ر ته‌ڵاقه‌كه‌ (ڕه‌جعی) بوو یان ئه‌وه‌تا خێزانه‌كه‌ی خۆی بێنێته‌وه‌ به‌ڵام به‌چاكه‌و حه‌ق و مافی بدات [ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ] یان به‌یه‌كجاریش وازی لێ بێنێ به‌ڵام دیسانه‌وه‌ به‌چاكه‌ واته‌: ئه‌گه‌ر ته‌ڵاقیشی دا هه‌ر به‌چاكه‌ ته‌ڵاقی بدات و مافه‌كانی بدات [ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا ] وه‌ بۆیشتان نیه‌ كه‌ ئه‌و ماره‌ییانه‌ی به‌ ئافره‌تتان داوه‌ به‌زۆر لێیان بسه‌ننه‌وه‌ [ إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ] ئیلا ئه‌گه‌ر له‌وه‌ ترسان كه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ نه‌كه‌ن ئه‌وكاته‌ [ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ترستان هه‌بوو ئه‌مانه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ناكه‌ن ئه‌وه‌ هیچ تاوانێكیان له‌سه‌ر نیه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و ئافره‌ته‌ ماره‌ییه‌كه‌ی بۆ پیاوه‌كه‌ گه‌ڕانده‌وه‌، واته‌: داوای (خولع) و ته‌ڵاقی كرد ئه‌وكاته‌ ماره‌ییه‌كه‌ بۆ پیاوه‌كه‌ ئه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ [ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا ] ئه‌مه‌ سنووری خوای گه‌وره‌یه‌ مه‌یبه‌زێنن [ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٢٢٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك سنووری خوای گه‌وره‌ ببه‌زێنێ ئه‌وانه‌ به‌ڕاستی زاڵم و سته‌مكارن"},{"id":230,"translation":"[ فَإِنْ طَلَّقَهَا ] ئه‌گه‌ر هاتوو پیاو خێزانی خۆی ته‌ڵاق دا ته‌ڵاقی سێیه‌م [ فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ] ئه‌وه‌ ئه‌وكاته‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ بۆی حه‌ڵاڵ نیه‌ له‌دوای ئه‌و ته‌ڵاقه‌ تا ئه‌و ئافره‌ته‌ شوو نه‌كات به‌ پیاوێكی تر وه‌ نه‌یشی گوازێته‌وه‌و جیماع و سه‌رجێیی له‌گه‌ڵ نه‌كات له‌دوای ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و پیاوه‌ مرد یان خۆی به‌ ویست و ڕه‌زامه‌ندی خۆی ته‌ڵاقی دا [ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا ] ئه‌وكاته‌ ئاساییه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و ژن و پیاوه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای یه‌كتری [ إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ] ئه‌گه‌ر زانیان سنووری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن وه‌ حه‌قی یه‌كتری ئه‌ده‌ن [ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٢٣٠) ] وه‌ ئه‌مه‌ سنووره‌كانی خوای گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ ڕوونی ئه‌كاته‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ زانیاریان هه‌بێت"},{"id":231,"translation":"[ وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئێوه‌ خێزانتان ته‌ڵاقدا وه‌ نزیك بوو بگاته‌ كۆتایی عیدده‌كه‌یان [ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ] ئه‌گه‌ر ویستان لێ بوو ئه‌وه‌ بیانگه‌ڕێننه‌وه‌و بیانهێننه‌وه‌ به‌ڵام به‌چاكه‌و زیانیان پێ مه‌گه‌یه‌نن [ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ] یاخود ئه‌گه‌ر وازیشتان لێیان هێنا ئه‌وه‌ هه‌ر به‌ چاكه‌ وازیان لێ بێنن و ده‌ستبه‌رداریان بن [ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا ] به‌ڵام نه‌كه‌ن لای خۆتان بیانهێڵنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌ره‌رو زیانیان لێ بده‌ن به‌وه‌ی كه‌ عیدده‌كه‌یان درێژ بكاته‌وه‌ چاوه‌ڕێ بن بۆ ئه‌وه‌ی زیان به‌ خێزانه‌كانتان بگه‌ینن و زوڵمیان لێ بكه‌ن [ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ] هه‌ر كه‌سێك وا بكات به‌ دڵنیایی ئه‌وه‌ زوڵمی له‌ خۆی كردووه‌و خۆی رووبه‌ڕووی سزای خوای گه‌وره‌ كردۆته‌وه‌ [ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا ] وه‌ ئێوه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ مه‌كه‌ن به‌ گاڵته‌جاڕی وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و ئایه‌تانه‌ی بۆ گاڵته‌ دانه‌به‌زاندووه‌ به‌ڵكو به‌ جددی وه‌ری بگرن [ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] وه‌ یادی ئه‌و نیعمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتان كه‌ ئیسلام و ئه‌و شه‌ریعه‌ته‌ جوانه‌یه‌ كه‌ پێشتر ئێوه‌ له‌ناو نه‌زانی و نه‌فامی و تاریكیدا بوون [ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ ] وه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌و سوننه‌تی بۆتان دابه‌زاندووه‌، حیكمه‌ت واته‌: سوننه‌ت [ يَعِظُكُمْ بِهِ ] خوای گه‌وره‌ فێرتان ئه‌كات و ئامۆژگاریتان ئه‌كات [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٢٣١) ] وه‌ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن وه‌ بزانن خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌هه‌موو شتێك"},{"id":232,"translation":"[ وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو خێزانی خۆتان ته‌ڵاقدا وه‌ كاتی عیدده‌یان ته‌واو بوو ئه‌وه‌ ڕێگریان لێ مه‌كه‌ن كه‌ بۆ خۆیان شوو بكه‌نه‌وه‌، هه‌یه‌ كه‌ ژنه‌كه‌شی ته‌ڵاق دا دواتر نایه‌لێت شوو بكاته‌وه‌، حه‌رامه‌و وازی لێ بێنه‌و ڕێگری لێ مه‌كه‌ با بۆ خۆی شوو بكاته‌وه‌، یاخود ته‌ڵاقه‌كه‌ ڕه‌جعی یه‌ باوكی ئافره‌ته‌كه‌ یاخود براكانی نه‌یه‌لن بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای مێرده‌كه‌ی خۆی حه‌رامه‌و تاوانبار ده‌بن، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (مه‌عقیلی كوڕی یه‌سار) دابه‌زی كه‌ خوشكه‌كه‌ی ته‌ڵاق دراو عیدده‌ی ته‌واو بوو رازی نه‌بوو بیداته‌وه‌ به‌ مێرده‌كه‌ی، به‌ڵام كه‌ ئایه‌ته‌كه‌ دابه‌زی رازی بوو [ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ] كه‌ ئه‌وان به‌ ڕه‌زامه‌ندی هه‌ردووكیان به‌یه‌كتری ڕازی بوون به‌چاكه‌ [ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ ] خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاریتان ئه‌كات وه‌فه‌رمانتان پێ ده‌كات به‌مه‌ [ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] بۆ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ كه‌ ئیمانی به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی هه‌بێت [ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ ] ئه‌مه‌ بۆتان باشترو پاكتره‌ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٢٣٢) ] خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ كه‌ چی بۆ ئێوه‌ باشه‌ وه‌ ئێوه‌ نایزانن"},{"id":233,"translation":"{ ماوەی شیردان بە منداڵ} [ وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ] وه‌ دایكان شیر به‌ مناڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن دوو ساڵی ته‌واو ئه‌مه‌ خه‌به‌ره‌ به‌ڵام مانای ئه‌مری تیایه‌ واته‌: پێویسته‌ دایكان دوو ساڵی ته‌واو شیر به‌ مناڵه‌كانیان بده‌ن [ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ ] بۆ كه‌سێك كه‌ بیه‌وێ دوو ساڵه‌كه‌ ته‌واو بكات [ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ باوكی مناڵه‌كه‌ ئه‌بێ نه‌فه‌قه‌و پۆشاك و جل و به‌رگ بۆ ئافره‌ته‌كه‌و بۆ مناڵه‌كه‌ بكات ئه‌گه‌ر ته‌ڵاقیشی دابوو [ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ] وه‌ ته‌كلیف له‌ هیچ كه‌سێك ناكرێ به‌گوێره‌ی توانای خۆی نه‌بێ [ لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا ] نابێ دایكێ زیان به‌ مناڵه‌كه‌ی یان به‌ پیاوه‌كه‌ بگه‌یه‌نێ كه‌ شیر به‌ منداڵه‌كه‌ نه‌دات یان شیری پێ بدات به‌ڵام داوای پاره‌ی زۆر له‌ پیاوه‌كه‌ بكات كه‌ له‌ توانایدا نه‌بێ [ وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ ] وه‌ پیاوه‌كه‌ش نابێ زه‌ره‌ر له‌ ئافره‌ته‌كه‌ بدات به‌وه‌ی كه‌ منداڵه‌كه‌ی لی بسه‌نێته‌وه‌ یان پاره‌ی كه‌می بداتێ كه‌ مناڵه‌كه‌ی بۆ به‌خێو ئه‌كات و شیری پێ ئه‌دات [ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پیاوه‌كه‌ش مرد ئه‌وه‌ میراتگرانی ئه‌بێ به‌هه‌مان شێواز نه‌فه‌قه‌ی ئه‌و ئافره‌ته‌و مناڵه‌كه‌ بكه‌ن [ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ] ئه‌گه‌ر هاتوو ژن و پیاوه‌كه‌ هه‌ردووكیان ڕازی بوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و مناڵه‌ له‌ شیر ببڕنه‌وه‌ پێش ته‌واو بوونی دوو ساڵه‌كه‌ وه‌ موشاوه‌ره‌و ڕاوێژیان كرد له‌ نێوان یه‌كتریدا ئه‌وه‌ تاوانبار نابن وه‌ ئاساییه‌، به‌ڵام یه‌كێكیان به‌ ته‌نها بۆی نیه‌ ئه‌و بڕیاره‌ بدات [ وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر دایكه‌كه‌ شیری پێ نه‌دا یان ڕێك نه‌كه‌وتن له‌سه‌ر پاره‌كه‌و ئافره‌تی ترتان گرت بۆ ئه‌وه‌ی شیر به‌ مناڵه‌كانتان بده‌ن ئه‌وا ئاساییه‌و تاوانبار نابن [ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ] ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ چاكه‌ نه‌فه‌قه‌ی دایكه‌كه‌تان دا ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ شیری به‌و مناڵه‌ داوه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٢٣٣) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ بزانن كه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ هه‌موو كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ وه‌ چاوی له‌ هه‌موویه‌تی و هه‌مووی ئه‌بینێ"},{"id":234,"translation":"{عیددەی ئافرەتی مێرد مردوو} [ وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پیاوێك له‌ ئێوه‌ مرد وه‌ خێزانی به‌جێهێشت ئه‌وه‌ عیدده‌كه‌یان چوار مانگ و ده‌ ڕۆژه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چوار مانگ ئه‌وه‌ دروست بوونی مناڵ و كۆرپه‌یه‌ وه‌ ده‌ ڕۆژیش ئیحتیاته‌ [ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئافره‌ت كاتی خۆی و عیدده‌كه‌ی ته‌واو بوو ئه‌و كاته‌ دروسته‌ خۆی بڕازێنێته‌وه‌ وه‌ خۆی ئاماده‌ بكات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ شوو بكات به‌ڵام به‌چاكه‌ شتێك نه‌كات كه‌ پێچه‌وانه‌ی شه‌رع بێت یان پێچه‌وانه‌ی داب و نه‌ریتی جوان بێت [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٢٣٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌"},{"id":235,"translation":"[ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ ] وه‌ ئێوه‌ گوناهبار نابن كه‌ ئه‌گه‌ر به‌ (تعريض) و ناڕاشكاوی و ناڕاسته‌وخۆ داوای ئافره‌ت بكه‌ن كه‌ له‌ عیدده‌دا بێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ بڵێی: من پێویستم به‌ ئافره‌ته‌ و ئه‌مه‌وێ ژن بێنم، یان ئاواته‌خوازم خوا ئافره‌تێكی باشم به‌ قسمه‌ت بكات، شتێكی له‌و جۆره‌ [ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ ] یاخود له‌ نه‌فسی خۆتاندا بیشارنه‌وه‌ تا ئه‌و ئافره‌ته‌ عیدده‌كه‌ی ته‌واو ئه‌بێ [ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ كه‌ ئێوه‌ ئارام ناگرن وه‌ هه‌ر ده‌ریئه‌بڕن و باسی ئه‌كه‌ن بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێگای دا به‌ ناڕاسته‌وخۆ باسی بكه‌ن [ وَلَكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا ] به‌ڵام نه‌چن به‌ نهێنی به‌ ئافره‌ته‌كه‌ بڵێن: شووم پێ بكه‌ یان بڵێی: چاوه‌ڕێت ئه‌كه‌م، یان به‌ڵێنی لێ وه‌ربگریت كه‌ شوو به‌ جگه‌ له‌ تۆ نه‌كات كه‌ هێشتا ئه‌و له‌ كاتی عیدده‌دایه‌ [ إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو قسه‌یه‌كی باش بكه‌ن وتمان: ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێگه‌ی پێدراوه‌ به‌ناڕاسته‌وخۆ وه‌ك ئه‌وه‌ی بڵێ: ئه‌مه‌وێ ژن بێنم یان پێویستم به‌ ژن هێنانه‌، یان به‌ وه‌لی ئه‌مره‌كه‌ی بڵێیت [ وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ] وه‌ عه‌قدی نیكاحه‌كه‌ دامه‌مه‌زرێنن تا عیدده‌ی ئه‌و ئافره‌ته‌ ته‌واو ده‌بێت [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ ] وه‌ بزانن خوای گه‌وره‌ عیلم و زانیاری به‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ناخی ئێوه‌دایه‌ هه‌یه‌ بۆیه‌ خۆتان بپارێزن له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ (٢٣٥) ] وه‌ بزانن خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ حیلم و له‌سه‌رخۆیه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانی"},{"id":236,"translation":"[ لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ ] دیسان گوناهبار نابن ئه‌گه‌ر هاتوو خێزانتان ته‌ڵاق دا كه‌ هێشتا جیماعتان له‌گه‌ڵدا نه‌كردووه‌و نه‌تانگواستۆته‌وه‌ [ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً ] یان هێشتا ماره‌ییه‌كه‌تان پێی نه‌داوه‌ ئه‌وكاته‌ ئه‌گه‌ر ماره‌یی دیاری نه‌كرابوو ماره‌یی ئافره‌تانی هاوشێوه‌ی خۆی پێ ئه‌درێ [ وَمَتِّعُوهُنَّ ] وه‌جگه‌ له‌ ماره‌یی بۆ دڵدانه‌وه‌یان پۆشاك و شتومه‌كیان پێ بده‌ن [ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ ] كه‌سێك كه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌و حاڵی باشه‌ با زیاتر بدات [ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌متر ده‌ستی ئه‌ڕوات كه‌متر بدات به‌چاكه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ عورف و داب و نه‌ریتدا به‌ چاكه‌ ناوبرا بێت [ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ (٢٣٦) ] وه‌ حه‌قه‌ له‌سه‌ر چاكه‌كاران"},{"id":237,"translation":"{مارەیی ئافرەتی تەڵاقدراو پێش گواستنەوەی} [ وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو خێزانه‌كانتان ته‌ڵاق دا پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بیانگوازنه‌وه‌و جیماعیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن وه‌ ماره‌ییه‌كه‌تان دیاری كردبوو [ فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ ] ئه‌وه‌ ئه‌بێ نیوه‌ی ماره‌ییه‌كه‌یان بده‌نێ، كه‌سێك ژنه‌كه‌ی ته‌ڵاق بدات پێش ئه‌وه‌ی بیگوازێته‌وه‌ ئه‌بێ نیوه‌ی ماره‌ییه‌كه‌ی بداتێ له‌ پێشه‌كی و پاشه‌كی [ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو ئافره‌ته‌كه‌ وتی: هیچم ناوێ و به‌ دڵی خۆی و به‌ ڕه‌زامه‌ندی خۆی لێی خۆشبوو [ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ] یان ئه‌گه‌ر هاتوو پیاوه‌كه‌ كه‌ عه‌قدی ماره‌بڕین و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی به‌ده‌سته‌ له‌ ژنه‌كه‌ خۆشبوو وتی: ماره‌ییه‌كه‌ هه‌موویت ئه‌ده‌مێ ئه‌وه‌ ئاساییه‌ [ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى ] وه‌ ئه‌گه‌ر لێ بوورده‌بن به‌رامبه‌ر یه‌كتری ئه‌وه‌ نزیكتره‌ له‌ ته‌قواوه‌ [ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ] وه‌ ئه‌و فه‌زڵ و چاكه‌یه‌ی كه‌ له‌ نێوانتاندا هه‌بووه‌ بیری مه‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٢٣٧) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌"},{"id":238,"translation":"[ حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى ] پارێزگاری له‌سه‌ر نوێژه‌كانتان بكه‌ن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ری به‌تایبه‌تی نوێژی ناوه‌ڕاست كه‌ نوێژی عه‌صره‌ [ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ (٢٣٨) ] سه‌ره‌تا له‌ناو نوێژدا قسه‌یان له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا ده‌كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند ئیتر بێده‌نگ بوون، واته‌ به‌پێوه‌ نوێژه‌كانتان ئه‌نجام بده‌ن له‌ نوێژی فه‌رزدا به‌ڵام سوننه‌ت مرۆڤـ ئه‌توانێ به‌ دانیشتنیشه‌وه‌ بیكات (قَانِتِينَ) واته‌: گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ خشوعتان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌بێ وه‌ بێده‌نگ بن و قسه‌ مه‌كه‌ن له‌ناو نوێژه‌كانتاندا"},{"id":239,"translation":"[ فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ كاتی جه‌نگدا بوون وه‌ ئه‌ترسان ئه‌توانن نوێژه‌كان به‌ پێوه‌ بكه‌ن یاخود به‌ سواری یه‌وه‌، وه‌ ڕوتان له‌ قیبله‌ بێ یان نا، وه‌ حه‌ره‌كه‌ بكه‌ن و له‌ كاتی ڕاكردن و هاتن و ڕۆیشتندا نوێژه‌كان بكه‌ن به‌ ئاماژه‌ [ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ (٢٣٩) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ كاتی ئه‌من و ئاسایشدا بوون ئه‌وا دیسانه‌وه‌ ئه‌بێ به‌پێوه‌ نوێژ بكه‌ن و ڕووتان له‌ قیبله‌ بێت و مه‌رج و ڕوكنه‌كانی تیا جێبه‌جێ بكه‌ن وه‌ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌و شێوازه‌ی كه‌ فێری كردوون كه‌ پێشتر نه‌تانئه‌زانی"},{"id":240,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌مرن و وه‌ خێزان به‌جێ دێلن [ وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ ] له‌ سه‌ره‌مه‌رگدا وه‌سیه‌ت بۆ خێزانه‌كانیان بكه‌ن [ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ ] با ساڵێك چاوه‌ڕێ بكه‌ن و له‌ ماڵه‌وه‌ بمێننه‌وه‌و له‌ ماڵ ده‌رنه‌چن [ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ] ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ ماڵ ده‌رچوون ئه‌وا ئێوه‌ گوناهبار نابن [ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ ] ئه‌گه‌ر هاتوو خۆیان ڕازانده‌وه‌ یان خۆیان ئاماده‌كرد بۆ شووكردن به‌ چاكه‌، كه‌ ئه‌مه‌ له‌سه‌ره‌تادا بوو به‌ڵام دواتر نه‌سخ بۆته‌وه‌ وه‌كو وتمان: عیدده‌ی ئافره‌ت كه‌ مێرده‌كه‌ی بمرێ ته‌نها چوار مانگ و ده‌ ڕۆژه‌ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و داناو كاربه‌جێیه‌"},{"id":241,"translation":"[ وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ (٢٤١) ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ ته‌ڵاق دراون نه‌فه‌قه‌ی خۆیان بۆ هه‌یه‌ به‌چاكه‌ وه‌ حه‌قه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كه‌ خێزانیان ته‌ڵاق دا نه‌فه‌قه‌یان بكه‌ن ئه‌گه‌ر ته‌ڵاقه‌كه‌ ره‌جعی بوو، وه‌ ئه‌و ماره‌ییه‌ی كه‌ له‌شه‌رع دانراوه‌ پێیان بده‌ن"},{"id":242,"translation":"[ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِه لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٢٤٢)ِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ به‌ڵكو ئێوه‌ تێبگه‌ن و بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":243,"translation":"{ بەسەرهاتی تاڵوت‌و جالوت} [ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ ] ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ماڵی خۆیان ده‌رچوون له‌ ترسی مردندا كه‌ هه‌زاره‌ها كه‌س بوون، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: چوار هه‌زار كه‌س بوون له‌ ترسی نه‌خۆشی تاعوندا له‌ شار ده‌رچوون [ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ] خوای گه‌وره‌ پێی فه‌رموون: بمرن، یه‌كسه‌ر هه‌موویان مردن [ ثُمَّ أَحْيَاهُمْ ] پاشان زیندوویانی كرده‌وه‌ تا تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆی نیشانیان بدات كه‌ مردن به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ (٢٤٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌ یه‌كجار زۆره‌ به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن"},{"id":244,"translation":"[ وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئێوه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ كوشتاری كافران بكه‌ن [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢٤٤) ] وه‌ بزانن كه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌"},{"id":245,"translation":"[ مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ] كێ هه‌یه‌ قه‌رزێكی باش به‌خوای گه‌وره‌ی ببه‌خشێ كه‌ له‌ دڵیه‌وه‌ ده‌رچێ، واته‌: خێرو صه‌ده‌قه‌و چاكه‌ بكات [ فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت یه‌ك به‌ده‌ تا یه‌ك به‌ تا حه‌وت سه‌د تا زیاتر پاداشتی ده‌داته‌وه‌ [ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ ] وه‌ كه‌م كردنه‌وه‌ی ڕزق و فراوان كردنی ڕزق به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ ترسی صه‌ده‌قه‌تان نه‌بێت [ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٤٥) ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌شتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌خشیبێتتان وه‌ سزاتان ئه‌دات ئه‌گه‌ر هاتوو ڕه‌زیلیتان كردبێ، كاتێك ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی (ئه‌بو ده‌حداحی ئه‌نصاری) باخێكی خورمای هه‌بوو شه‌ش سه‌د دارخورمای تیا بوو هه‌مووی به‌خشی له‌ پێناو خوای گه‌وره‌"},{"id":246,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى ] ئایا نابینی كۆمه‌ڵێك له‌ خانه‌دان و ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌نی ئیسرائیل له‌ دوای وه‌فاتی موسی [ إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] كاتێك كه‌ به‌ یه‌كێك له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كانی خۆیان وت (كه‌ شمویل یان شه‌معون بوو): پاشایه‌كمان بۆ بنێره‌ تا له‌ ژێر ئاڵای ئه‌و پاشایه‌دا له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌ كوشتار بكه‌ین [ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا ] فه‌رمووی: ئایا له‌بیرتان كرد كه‌ ئێوه‌ كوشتارتان له‌سه‌ر فه‌رز كرا به‌ڵام نه‌تان كرد، یان له‌وانه‌یه‌ كوشتارتان له‌سه‌ر فه‌رز بكرێت و نه‌یكه‌ن [ قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا ] وتیان: باشه‌ ئێمه‌ چیمانه‌ بۆ كوشتار نه‌كه‌ین له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ ئێمه‌ له‌ ماڵ و حاڵی خۆمان ده‌ركراوین و منداڵمان لێسه‌ندراوه‌ [ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ كوشتاریان له‌سه‌ر فه‌رز كرا زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان پشتیان هه‌ڵكرد ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نیه‌تیان باش نه‌بوو عه‌زیمه‌تیان نه‌بوو [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ (٢٤٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زۆر زانایه‌ به‌ سته‌مكاران"},{"id":247,"translation":"[ وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ] پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان پێی فه‌رموون: ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ (طالوتی) بۆ ناردوون وه‌كو پاشایه‌ك له‌ ژێر ئاڵای ئه‌ودا كوشتار بكه‌ن [ قَالُوا أَنَّى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ ] وتیان: چۆن ئه‌بێ ئه‌و ببێ به‌ مه‌لیك و پاشای ئێمه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ ئێمه‌ شایانترین له‌و كه‌ ببین به‌ مه‌لیك [ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ ] وه‌ سه‌روه‌ت و سامانیشی زۆر نیه‌و ده‌وڵه‌مه‌ند نیه‌ [ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ] پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان فه‌رمووی: خوای گه‌وره‌ ئه‌وی هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌دا وه‌ ئه‌و له‌ ڕووی زانست و زانیاری له‌ ئێوه‌ زاناتره‌، وه‌ له‌ ڕووی لاشه‌یشه‌و له‌ ئێوه‌ به‌هێزتره‌ وه‌ توانای به‌ڕێوه‌بردنی جه‌نگی هه‌یه‌ [ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش موڵكی خۆی به‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌به‌خشێ كه‌ خۆی ویستی لێ بێ [ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٢٤٧) ] وه‌ فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوا زۆر فراوانه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ گونجاوه‌ بۆ مه‌لیك و پادشایه‌تی و كێ گونجاو نیه‌"},{"id":248,"translation":"[ وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان صلی الله علیه وسلم پێی فه‌رموون: نیشانه‌ی موڵكی ئه‌و پاشایه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تابوتێكتان بۆ دێنێت تابوته‌كه‌ مه‌لائیكه‌ت هه‌ڵی گرتووه‌ له‌ نێوان زه‌وی و ئاسماندا به‌چاو خۆتان ئه‌بینن كه‌ ئه‌و تابوته‌ دائه‌نێ هێمنی و ئارامی تیایه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ ئێوه‌، وه‌ دڵ و ده‌روونتان هێمن و ئارام ئه‌كات و دامه‌زراوتان ئه‌كات له‌به‌رامبه‌ر گه‌یشتن به‌ دوژمن [ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ ] وه‌ هه‌ندێ له‌و شتانه‌ی كه‌ موسی و هارون یان ئالی موسی و هارون به‌جێیان هێشتووه‌ كه‌ عه‌صاكه‌ی موسی و هه‌ندێ له‌و له‌وحانه‌ی كه‌ ته‌وراتی تیا نووسرابوو وه‌ كۆمه‌ڵێ له‌و شتانه‌ له‌ناو ئه‌و تابووته‌دا بوو [ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ ] كه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كان هه‌ڵیان گرتبوو [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٢٤٨) ] ئه‌مه‌ به‌ڕاستی نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌كه‌ بۆ ئێوه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانتان هه‌بێت"},{"id":249,"translation":"[ فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ ] كاتێك كه‌ (طالوت) سه‌ربازه‌كانی له‌ شار ده‌ركرد و به‌ڕێكه‌وتن پێی فه‌رموون: خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ تاقی ئه‌كاته‌وه‌ به‌ ڕووبارێك كه‌ له‌ نێوان ئوردن و فه‌له‌ستین دایه‌ [ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي ] جا هه‌ر كه‌سێك له‌ ئاوی ئه‌و ڕووباره‌ بخواته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌ من نیه‌ با شوێنم نه‌كه‌وێت [ وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ تامی نه‌كات و لێی نه‌خواته‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌ منه‌ [ إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سێك مشتێك به‌ده‌ستی بخواته‌وه‌ ئه‌وه‌ ڕێگا پێدراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تامی بكه‌ن و تێنوویه‌تیتان بشكێنن، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: ئه‌وه‌ی به‌ ده‌ستی مشتێكی خوارده‌وه‌ ئه‌وه‌ تێر ئاو بوو، به‌ڵام ئه‌وه‌ی لێیخوارده‌وه‌ تێر ئاو نه‌بوو [ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ] به‌ڵام زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان له‌ ئاوه‌كه‌یان خوارده‌وه‌ ته‌نها كه‌مێك له‌وان نه‌بێ كه‌ ژماره‌یان وه‌ك له‌ (بوخاری) هاتووه‌: سێ سه‌دو سیانزه‌ چوارده‌ كه‌سێك بوو به‌ ژماره‌ی ئه‌و صه‌حابانه‌ی به‌شداری جه‌نگی به‌دریان كرد له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا صلی الله علیه وسلم [ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ ] كاتێك (طالوت) خۆی و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ به‌قسه‌یان كردو له‌ ئاوه‌كه‌یان نه‌خوارده‌وه‌ ئه‌و سێ سه‌دو سیانزه‌ چوارده‌ كه‌سه‌ ڕووباره‌كه‌یان تێپه‌ڕاندو ڕۆیشتن [ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ ] ئینجا وتیان: به‌ڕاستی ئێمه‌ توانای جالوت و سه‌ربازه‌كانیمان نیه‌ ئه‌وان زۆرن [ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ یه‌قینیان هه‌بوو ئه‌گه‌ن به‌ په‌روه‌ردگاریان كه‌ زاناكانیان بوو وتیان: ترستان نه‌بێ چه‌نده‌ها كۆمه‌ڵی كه‌م زاڵ بوونه‌ به‌سه‌ر چه‌نده‌ها كۆمه‌ڵی زۆردا به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (٢٤٩) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئارامگراندایه‌ به‌وه‌ی سه‌ریان ئه‌خات و پشتیوانیان ئه‌كات، وه‌ به‌زۆری نیه"},{"id":250,"translation":"[ وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ ] كاتێك كه‌ ده‌ركه‌وتن بۆ (جالوت) و سه‌ربازه‌كانی له‌ زه‌ویه‌كی فراواندا [ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار صه‌بر بڕژێنه‌ به‌سه‌رمانداو ئارامگرمان بكه‌ وه‌ پێمان دامه‌زراو و جێگیر بكه‌ ڕانه‌كه‌ین [ وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (٢٥٠) ] وه‌ سه‌رمان بخه‌ به‌سه‌ر كه‌سانی كافرو بێ باوه‌ڕدا"},{"id":251,"translation":"[ فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ ] به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر (جالوت) و سه‌ربازه‌كانیان [ وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ ] وه‌ داودیش صلی الله علیه وسلم (جالوتی) كوشت وه‌ خوای گه‌وره‌ كردی به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ موڵك و پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێ به‌خشی [ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ فێری كرد، وتراوه‌: فێری قه‌ڵغان دروست كردنی كردووه‌ [ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ نه‌خشه‌و پیلانی كافرانی ره‌تنه‌كردایه‌ته‌وه‌ به‌هه‌ندێ خه‌ڵكی كه‌ كوشتار ده‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌وا زه‌وی تووشی ئاشووب ئه‌بوو به‌وه‌ی كه‌ كافران ده‌ستیان به‌سه‌ردا ده‌گرت و دروشمه‌كانی كوفریان تێدا به‌رپا ده‌كردو قه‌ده‌غه‌ی په‌رستنی خوای گه‌وره‌یان ده‌كرد [ وَلَكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ (٢٥١) ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی یه‌كجار زۆره‌ به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا"},{"id":252,"translation":"[ تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ] ئه‌مه‌ نیشانه‌و ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ به‌حه‌ق بۆتمان خوێنده‌وه‌ كه‌ هه‌واڵێكی ڕاسته‌و گومانی تیادا نیه‌ [ وَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (٢٥٢) ] وه‌ تۆ ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم یه‌كێكی له‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ناردووتیه‌تی"},{"id":253,"translation":"[ تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] ئه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ فه‌زڵی هه‌ندێكیانمان داوه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكیاندا له‌ پله‌و پایه‌دا كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم باشترینیانه‌ [ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ ] وه‌ هه‌یانه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ كردووه‌ وه‌كو موسی صلی الله علیه وسلم [ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ ] وه‌ پله‌وپایه‌ی هه‌ندێكیانی به‌رز كردۆته‌وه‌ وه‌كو ئیدریس كه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌فه‌رمووێ: [ وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا ] (مَرْيَم : ٥٧) یان وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی ئولول عه‌زمه‌ (محمدو ابراهیم و نوح و موسی و عیسی – سه‌ڵات و سه‌لامی خوایان لێبێت-) [ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ ] وه‌ كۆمه‌ڵێك به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌مان به‌ عیسای كوڕی مه‌ریم صلی الله علیه وسلم به‌خشی [ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ] وه‌ پشتیوانیمان كرد به‌ (روح القدس) به‌ جبریل، یان به‌و ڕوحه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ كردیه‌ به‌ری [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ (ویستی كه‌ونی قه‌ده‌ری نه‌ك ویستی شه‌رعی) خه‌ڵكی له‌ دوای ناردنی پێغه‌مبه‌ران كوشتاری یه‌كتریان نه‌ئه‌كرد [ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ ] به‌تایبه‌تی له‌دوای ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایان بۆ هات [ وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا ] به‌ڵام ئیختیلاف و جیاوازی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ ] هه‌یان بوو ئیمانی هێنا به‌ پێغه‌مبه‌ران و شوێن پێغه‌مبه‌ران كه‌وت وه‌ هه‌یان بوو كوفری كرد [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وان كوشتاری یه‌كتریان نه‌ئه‌كرد [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ (٢٥٣) ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێ ئه‌یكات كه‌س نیه‌ ویستی خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌"},{"id":254,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ببه‌خشن له‌و رزقه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ڕۆژێك بێت كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ له‌و ڕۆژه‌دا كڕین و فرۆشتنی تیا نیه‌و كه‌س ناتوانێت به‌ پاره‌ خۆی بكڕێته‌وه‌و خۆی رزگار بكات، وه‌ دۆستایه‌تی و خزمایه‌تی و خۆشه‌ویستی سودی بۆ كه‌س نیه‌، وه‌ كه‌س ناتوانێ شه‌فاعه‌ت بۆ كه‌س بكات به‌ بێ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٢٥٤) ] وه‌ كافران ئه‌وانن كه‌ به‌ڕاستی سته‌مكارن"},{"id":255,"translation":"{گەورەترین ئایەت لە قورئاندا} [ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ] خوای گه‌وره‌ زاتی پیرۆزی الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێكی به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌و كه‌ خوایه‌كه‌ هه‌میشه‌ زیندووه‌ هیچ كاتێك مردنی به‌سه‌ردا نایات و له‌ناوچوونی نیه‌ وه‌ هه‌ڵسوڕێنه‌ری ئیش و كاروباری خه‌ڵكی و بوونه‌وه‌ره‌ [ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ] نه‌ وه‌نه‌وزه‌و خه‌وه‌نوچكه‌ ئه‌یباته‌وه‌ وه‌ نه‌ خه‌ویشی لێ ئه‌كه‌وێ [ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی یه‌ و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ] هیچ كه‌سێك ناتوانێ شه‌فاعه‌ت بكات له‌لای خوای گه‌وره‌ ئیلا به‌ئیزنی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ ئیزن بدات بۆ تكاكارو تكابۆكراوه‌ [ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ زانیاری هه‌یه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ پێشیانه‌وه‌یه‌ كه‌ قیامه‌ته‌ وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ دوایانه‌وه‌یه‌ كه‌ دونیایه‌، یاخود زانیاری هه‌یه‌ به‌ رابردوو ئێستاو داهاتوو [ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ] به‌ڵام مرۆڤه‌كان هیچ زانیاریه‌كیان به‌خوای گه‌وره‌و سیفاته‌كانی نیه‌ ته‌نها مه‌گه‌ر شتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی لێی بێ و له‌ قورئاندا ده‌رباره‌ی خۆی ڕوونی كردبێته‌وه‌ [ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ] وه‌ كورسی خوای گه‌وره‌ فراوانه‌ به‌فراوانی هه‌ر حه‌وت ئاسمان و هه‌ر حه‌وت زه‌وی یه‌كه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم ئه‌فه‌رمووێ: (الْكُرْسِيُّ مَوْضِعُ الْقَدَمَيْنِ), (صححه الألباني في تَخْرِيجِ الطَّحَاوِيَّة ص: ٣١١) واته‌: كورسی شوێن هه‌ردوو پێی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ چۆنیه‌ته‌كه‌ی ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی ده‌یزانێت، وه‌ سیفاتی خوای گه‌وره‌ له‌ سیفاتی دروستكراوه‌كان ناچێت [ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ] وه‌ پاراستنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و هه‌ڵگرتنی خوای گه‌وره‌ ماندوو ناكات و قورس نیه‌ لای خوای گه‌وره‌ [ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ (٢٥٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌رزه‌ له‌ زاتی پیرۆزیدا له‌سه‌رووی عه‌رشی پیرۆزه‌وه‌یه‌، وه‌ له‌ ناو و سیفات و تواناو ده‌سه‌ڵاتی، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر گه‌وره‌یه‌، كه‌ ئه‌م ئایه‌تی كورسی یه‌ گه‌وره‌ترین ئایه‌ته‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا وه‌ فه‌زڵی زۆر گه‌وره‌یه‌"},{"id":256,"translation":"{بەزۆر كەس موسڵمان ناكرێت} [ لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ] زۆر له‌ هیچ كه‌سێك مه‌كه‌ن كه‌ موسڵمان بێت، وه‌ خه‌ڵك به‌ ویستی خۆیانه‌ كه‌ موسڵمان ئه‌بن یان نا، هۆی هاتنه‌ خواره‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌ ئه‌وه‌ بوو ژن له‌ مه‌دینه‌ له‌ پێش ئیسلام كه‌ منداڵی بۆ نه‌مایا نه‌زری ده‌كرد ئه‌گه‌ر منداڵی بۆ بمێنێت بیكات به‌ جوله‌كه‌، كاتێك كه‌ جوله‌كه‌كانی (به‌نی نه‌زیر) له‌ مه‌دینه‌ ده‌ركران منداڵی ئه‌نصاریه‌كانیان تێدا بوو، كه‌سوكاریان وتیان رێگا ناده‌ین منداڵه‌كانمان له‌گه‌ڵ جوله‌كه‌دا بڕۆن ده‌بێت موسڵمان بن، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: كه‌ زۆریان لی مه‌كه‌ن بۆ موسڵمان بوون و ئاره‌زووی خۆیانه‌ [ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئیمان و كوفر و ڕێگای ڕاست و رێگای چه‌وت له‌ یه‌كتری جیا بۆته‌وه‌و بۆ خه‌ڵكی ڕوون بۆته‌وه‌ [ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا ] جا هه‌ر كه‌سێ كوفر به‌ تاغوته‌كان بكات وه‌ ئیمان به‌خوای گه‌وره‌ بێنێ ئه‌وه‌ ده‌ستی گرتووه‌ به‌ حه‌بل و په‌تی هه‌ره‌ به‌هێزه‌وه‌ كه‌ ئیسلام و قورئان و لا إله إلا الله یه‌ كه‌ به‌هیچ شێوازێك ئه‌و حه‌بل و په‌ته‌ پچڕانی بۆ نیه‌ تا ئه‌تگه‌یه‌نێ به‌ به‌هه‌شت [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢٥٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌"},{"id":257,"translation":"[ اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا ] خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌ری باوه‌ڕدارانه‌ [ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و بیدعه‌و گومڕایی و تاوان ده‌ریان ئه‌كات بۆ ڕووناكی ئیسلام و ئیمان و سوننه‌ت و چاكه‌ [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ ] به‌ڵام كافران دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری ئه‌وان تاغوته‌كان و پێشه‌وایانی كوفرن [ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ ] كه‌ له‌ نوورو ڕووناكی ئیسلام و ئیمان و چاكه‌وه‌ ده‌ریان ئه‌كه‌ن بۆ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و تاوان [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢٥٧) ] ئا ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن وه‌ به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌"},{"id":258,"translation":"{گفتوگۆی نێوان ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم ‌و نەمرودی كافر} [ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ ] ئایا نابینی ئه‌وه‌ی كه‌ ویستی حوجه‌و به‌ڵگه‌ بێنێته‌وه‌ به‌سه‌ر ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ردا صلی الله علیه وسلم سه‌باره‌ت به‌ بوونی په‌روه‌ردگار كه‌ (نه‌مرودی) زاڵمی پاشای عێراق بوو [ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ موڵك و ده‌سه‌ڵات و سه‌روه‌ت و سامانی پێ به‌خشی بوو ئه‌ویش له‌خۆی بایی بوو داوای به‌ڵگه‌ی له‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم كرد له‌سه‌ر بوونی خوای گه‌وره‌ [ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ ] ئیبراهیم فه‌رمووی: په‌روه‌ردگاری من ئه‌و الله یه‌ كه‌ ژیان و مردنی به‌ده‌سته‌ خه‌ڵكی ئه‌ژێنێت و خه‌ڵكی ئه‌مرێنێ [ قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ ] (نه‌مرودیش) وتی: منیش ئه‌توانم خه‌ڵك بژێنم و خه‌ڵك بمرێنم دوو كه‌سی هێنا یه‌كێكیانی كوشت و یه‌كێكیانی نه‌كوشت وتی: ئه‌وه‌م مراندو ئه‌وه‌م ژیاند [ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ ] ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم فه‌رمووی: په‌روه‌ردگاری من خۆر له‌ خۆرهه‌ڵاته‌وه‌ هه‌ڵدێنێ و له‌ خۆرئاواوه‌ ئاوای ئه‌كات، ئه‌گه‌ر تۆ ڕاست ئه‌كه‌یت با بۆ سبه‌ینێ خۆر له‌ خۆرئاواوه‌ هه‌ڵبێت [ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ ] (نه‌مرودی) كافری ده‌مكوت كرد وه‌ هیچ به‌ڵگه‌ی پێ نه‌ما وه‌ سه‌رسام بوو [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٢٥٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانی زاڵم و سته‌مكار نادات، خوای گه‌وره‌ به‌ مێشێك سزای دا كه‌ چووه‌ ناو لوتیه‌وه‌ ده‌بوایه‌ به‌ چه‌كوشی ئاسن له‌سه‌ری خۆی بدایا تا هێور بوایه‌ته‌وه‌ وه‌ هه‌ر به‌و مێشه‌ كوشتی"},{"id":259,"translation":"{زیندوو كردنەوەی مردوو} [ أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ ] یاخود ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ به‌لای دێیه‌كدا تێپه‌ڕی كه‌ (عوزێر) پێغه‌مبه‌ر بووه‌ یه‌كێ بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانی به‌نی ئیسرائیل له‌ لای (بیت المقدس) تێپه‌ڕی له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پاشا (نه‌بوخوتنه‌صر) وێرانی كردبوو [ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا ] وه‌ سه‌قفی خانووه‌كان هه‌مووی ڕووخا بوو به‌سه‌ر دیواره‌كانیدا و كه‌سی تیا نه‌مابوو [ قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ] فه‌رمووی: چۆن ئه‌مه‌ له‌ دوای وێران كردن و كاول كردن خوای گه‌وره‌ زیندووی ئه‌كاته‌وه‌، یاخود ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ناویدا مردوون چۆن خوای گه‌وره‌ زیندوویان ئه‌كاته‌وه‌ [ فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ] خوای گه‌وره‌ سه‌د ساڵ له‌وێدا مراندی پاشان زیندووی كرده‌وه‌ [ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ] پێی فه‌رموو: ئایا تۆ چه‌ندێك لێره‌ مایته‌وه‌ چه‌ندێك مردبوویت؟ [ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ] وتی: ڕۆژێك یان به‌شێك له‌ ڕۆژو كه‌متر له‌ ڕۆژێك مامه‌وه‌[ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: به‌ڵكو تۆ سه‌د ساڵه‌ لێره‌ ماویته‌وه‌و مردویت [ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ] ته‌ماشای خواردن و خواردنه‌وه‌كه‌ت بكه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ماوه‌ زۆره‌دا هیچ گۆڕانێكی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌ به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ ] وه‌ ته‌ماشای گوێدرێژه‌كه‌ت بكه‌ چۆن پارچه‌ پارچه‌ بووه‌ وه‌ ئێسكه‌كانی ڕزیوه‌و خوای گه‌وره‌ زیندووی ده‌كاته‌وه‌ [ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ ] بۆ ئه‌وه‌ی تۆ بكه‌ینه‌ نیشانه‌یه‌ك بۆ خه‌ڵكی له‌سه‌ر زیندووبوونه‌وه‌یان [ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ] وه‌ ته‌ماشای ئێسكه‌كانت بكه‌ چۆن هه‌ندێكی به‌رز ئه‌كه‌ینه‌وه‌ بۆ سه‌ر هه‌ندێكی [ ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ] پاشان به‌ گۆشت دای ئه‌پۆشین [ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢٥٩) ] كاتێك كه‌ ئه‌مه‌ی بۆ ده‌ركه‌وت و به‌ چاوی خۆی ئه‌م شته‌ی بینی فه‌رمووی: ئه‌زانم و به‌ڕاستی دڵنیام كه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌"},{"id":260,"translation":"{ئیبراهیم صلی الله علیه وسلم داوای بینینی زیندوو كردنەوەی مردوو دەكات} [ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتَى ] كاتێك ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم به‌ په‌روه‌ردگاری فه‌رموو ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌چاو نیشانم بده‌ چۆن مردوو زیندوو ئه‌كه‌یته‌وه‌ [ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی ئیبراهیم ئایا ئیمانت نه‌هێناوه‌ ئیمانت به‌وه‌ نیه‌ كه‌ من توانام هه‌یه‌ له‌سه‌ر زیندوو كردنه‌وه‌ی مردوو [ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ] فه‌رمووی: به‌ڵێ ئیمانم هه‌یه‌ به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر دڵم ئارام بێ و ئیمانه‌كه‌ی دڵ و بینینی چاوم یه‌ك بگرێ و له‌ (علم الیقین) ه‌وه‌ به‌رز بمه‌وه‌ بۆ (عین الیقین) [ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: بڕۆ چوار باڵنده‌ بێنه‌ كۆیان بكه‌وه‌ لای خۆت پاشان پارچه‌ پارچه‌ و به‌ش به‌شیان بكه‌ [ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ] پاشان هه‌ر پارچه‌ی باڵنده‌یه‌ك بخه‌ره‌ سه‌ر شاخێك و لێكیان جیا بكه‌ره‌وه‌ [ ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا ] پاشان بانگیان بكه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ هه‌موو ئه‌و پارچانه‌ به‌خێرایی ئه‌گه‌نه‌وه‌ به‌ یه‌ك وه‌ زیندوو ئه‌بنه‌وه‌و ئه‌فڕن و دێنه‌وه‌ بۆ لات [ وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٦٠) ] وه‌ بزانه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌"},{"id":261,"translation":"{فەزڵی بەخشین لە پێناو خوای گەورە} [ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] نموونه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵه‌كانی خۆیان له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌دا ئه‌به‌خشن بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی وشه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ جیهاد كردندا [ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ ] وه‌كو نموونه‌ی جووتیارێك وایه‌ كه‌ ده‌نكێك دانه‌وێڵه‌ ئه‌ڕوێنێ پاشان ئه‌و ده‌نكه‌ حه‌وت گوڵ گه‌نم ئه‌گرێ [ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ ] له‌ هه‌ر گوڵه‌ گه‌نمێكدا سه‌د ده‌نكی تیایه‌ واته‌: ئه‌كاته‌ حه‌وت سه‌د [ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ ] هێشتا خوای گه‌وره‌ یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د زیاتری ده‌كات، واته‌: كه‌سێك ئه‌گه‌ر دینارێك بكاته‌ خێر خوای گه‌وره‌ به‌ حه‌وت سه‌د خێر بۆی ئه‌نووسێ تا زیاتریش خوای گه‌وره‌ چه‌ند قاتی ئه‌كات به‌ گوێره‌ی نیه‌تی ئه‌و كه‌سه‌، وه‌ به‌ گوێره‌ی پێویستی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ تۆ خێره‌كه‌ی پێ ئه‌كه‌ی [ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٢٦١) ] به‌ڕاستی فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌"},{"id":262,"translation":"{ئادابی بەخشین لە پێناو خوای گەورە} [ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵی خۆیان له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌به‌خشن [ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى ] پاشان منه‌ت ناكه‌ن به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ پێیان به‌خشیوه‌ وه‌ ئازاریشی ناده‌ن به‌وه‌ی كه‌ ده‌مدرێژی و قسه‌ی پێ بكه‌ن [ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ ماده‌م نیه‌تیان بۆ خوای گه‌وره‌ بووه‌ وه‌ منه‌تیان به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌دا نه‌كردوو ئازاریان نه‌داوه‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان هه‌یه‌ لای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ مردیشن ترسیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوویان [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٢٦٢) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردوویان له‌ دونیادا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ قیامه‌تدا باشتریان پێ ئه‌به‌خشێ"},{"id":263,"translation":"[ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى ] كاتێك كه‌سێك داوات لێ ئه‌كات ئه‌گه‌ر به‌ وته‌یه‌كی باش به‌ڕێی بكه‌ی ئه‌وه‌ باشتره‌، وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو زۆر ئیلحاحی كرد یان كه‌ نه‌تدا پێی قسه‌یه‌كی ناڕێكی كرد لێی خۆشبی ئه‌مه‌ باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ صه‌ده‌قه‌و خێرێك بكه‌ی به‌ڵام پاشان ئازاری ئه‌و كه‌سه‌ بده‌ی كه‌ خێرت پێی كردووه‌، به‌وه‌ی قسه‌ی پێ بكه‌ی و ده‌مدرێژی بكه‌یت و جنێوی پێ بده‌یت و قسه‌ی ناشرینی پێ بكه‌یت و بیشكێنیته‌وه‌ [ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ (٢٦٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌نده‌ وه‌ زۆر به‌ حیلم و له‌سه‌رخۆیه‌"},{"id":264,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ كاتێك كه‌ صه‌ده‌قه‌و خێرێك ئه‌كه‌ن صه‌ده‌قه‌و خێره‌كه‌تان به‌تاڵ مه‌كه‌نه‌وه‌ به‌ منه‌ت كرده‌نه‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ خێره‌كه‌تان پێی كردووه‌ وه‌ به‌ ئازار دانی به‌قسه‌و تانه‌و ته‌شه‌رو ده‌مدرێژی كردنه‌ سه‌ری [ كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ ] وه‌كو كه‌سێك كه‌ ماڵی خۆی ئه‌به‌خشێ به‌ڵام مه‌به‌ستی ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌و ئه‌جرو پاداشتی قیامه‌ت نیه‌، به‌ڵكو بۆ ریایه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵك بیبینێ و مه‌دحی بكه‌ن و وه‌سف و سه‌نای بكه‌ن [ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه‌ ئیمانی به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی نیه‌ [ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ ] نموونه‌ی ئه‌م كه‌سه‌ وه‌كو نموونه‌ی به‌ردێكی لووسی گه‌وره‌ وایه‌ كه‌ خۆڵ و ته‌پوتۆزی پێوه‌ بێت [ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ ] وه‌ بارانێكی به‌لێزمه‌ی سه‌خت ئه‌داته‌ سه‌ر ئه‌و به‌رده‌ گه‌وره‌ لووسه‌دا [ فَتَرَكَهُ صَلْدًا ] كه‌ ئه‌و بارانه‌ به‌لێزمه‌ به‌خوڕه‌ له‌و به‌رده‌ ئه‌دات هیچ ته‌پوتۆزو خۆڵێكی پێوه‌ ناهێلێ و پاكی ئه‌كاته‌وه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ شتێك ئه‌به‌خشێ وه‌ بۆ ڕیایه‌تی له‌ قیامه‌تدا هیچ ئه‌جرو پاداشتێكی نامێنێ وه‌كو ئه‌و به‌رده‌ كه‌ هیچی پێوه‌ نه‌ماوه‌ [ لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ منه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكدا ئه‌كه‌ن و ئازاری خه‌ڵك ئه‌ده‌ن ئه‌و ڕیابازانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ناتوانن ئه‌جرو پاداشت كۆ بكه‌نه‌وه‌ یان وه‌ری بگرن شته‌كه‌شیان له‌ ده‌ست چوو وه‌ ئه‌جرو پاداشتیشیان نه‌ما [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (٢٦٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادا كه‌ كافرو بێ باوه‌ڕ بن"},{"id":265,"translation":"[ وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ] وه‌ نموونه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵی خۆیان له‌ پێناو ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌دا ئه‌به‌خشن [ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ نه‌فسی خۆیان دامه‌زراو و جێگیر ئه‌كه‌ن و ڕائه‌هێنن له‌سه‌ر ئیمان و به‌خشین له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا، وه‌ چاوه‌ڕوانی پاداشتن له‌ خوای گه‌وره‌ [ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ ] نموونه‌ی ئه‌م كه‌سانه‌ وه‌كو نموونه‌ی باخێك وایه‌ كه‌ جۆره‌ها داری تیابێ وه‌ له‌ شوێنێكی به‌رزدا بێ [ أَصَابَهَا وَابِلٌ ] وه‌ بارانێكی به‌خوڕو به‌لێزمه‌ بدات به‌سه‌ر ئه‌و باخه‌دا [ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ ] كاتێك به‌رهه‌مه‌كه‌ی دێت دوو قات به‌رهه‌م دێنێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوێنه‌كه‌ی به‌رزو باش بووه‌ وه‌ باران گرتۆتیه‌وه‌ [ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و بارانه‌ به‌ خوڕه‌ به‌ لێزمه‌یه‌ش نه‌یگرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ بارانێكی كه‌م و سووك و نه‌رم هه‌ر ئه‌یگرێته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوێنه‌كه‌ی به‌رزه‌ هه‌ر سوود ئه‌بینێ، ئه‌مه‌ نمونه‌یه‌ بۆ مرۆڤی باوه‌ڕداره‌ كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌به‌خشێ ئاوا خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی ئه‌داته‌وه‌ [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٢٦٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ هه‌موو ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن"},{"id":266,"translation":"[ أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ ] ئایا یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ئاواته‌خوازه‌ كه‌ باخی هه‌بێ له‌ دار خورماو له‌ ترێ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر ئه‌و دارانه‌دا بڕوات وه‌ له‌ هه‌موو به‌روبوومێكی هه‌بێ [ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ ] وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ خۆی بچێته‌ ناو ساڵه‌وه‌ وه‌ مناڵیشی هه‌بێ مناڵه‌كانیشی لاواز بن و نه‌توانن خزمه‌تی باخ و بێستانه‌كه‌ی بكه‌ن [ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ] وه‌ تووشی بایه‌كی سه‌خت و گه‌رده‌لولێك بێت وه‌ ئه‌و گه‌رده‌لوله‌ ئاگریشی تیا بێ و هه‌موو باخ و داره‌كانی به‌رهه‌مه‌كه‌ی بسووتێنێ، ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌یهێنێته‌وه‌ كه‌ ڕیابازن واته‌: له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا چه‌ندێ موحتاج و لاوازن كه‌س نیه‌ سه‌ریان بخات و ڕزگاریان بكات به‌ڵام هیچ شتێكیان نیه‌ هه‌مووی له‌ دونیادا سووتا و خۆیان سووتاندیان به‌ ڕیا، یان نمونه‌ی كه‌سێكی باشه‌ دواتر خراپ ده‌بێت [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ (٢٦٦) ] خوای گه‌وره‌ به‌م شێوه‌یه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":267,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران له‌ پاكترین و حه‌ڵاڵترین شت ببه‌خشن كه‌ هه‌تانه‌ [ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ] وه‌ ببه‌خشن له‌وه‌ی كه‌ له‌زه‌ویه‌وه‌ بۆتانمان ده‌ركردووه‌ له‌ به‌روبووم و دانه‌وێڵه‌، وه‌ له‌ كانزاكان و له‌و خشڵ و زێڕو زیوانه‌ی كه‌ ئه‌یدۆزنه‌وه‌ له‌ناو زه‌ویدا [ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ ] به‌ڵام مه‌به‌ستان ئه‌وه‌نه‌بێ كه‌ كام ماڵه‌ی خراپه‌ ئه‌وه‌ ببه‌خشن خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ قبوڵ ناكات [ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ ] له‌ كاتێكدا كه‌ خۆتان ئه‌گه‌ر ئه‌و شته‌ خراپه‌تان پێ بدرێ وه‌ری ناگرن، وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ بازاڕ بفرۆشرێ نایكڕن، مه‌گه‌ر چاوتان بنوقێنن یان له‌ شه‌رما وه‌ری بگرن، ئه‌نصاریه‌كان له‌ كاتی رنینی خورما له‌ نێوان دوو كۆڵه‌كه‌ی مزگه‌وت خورمایان به‌ حه‌بلێك هه‌ڵده‌واسی و هه‌ژارو موهاجرین ده‌یانخوارد جا پیاوی وا هه‌بوو خورمای خراپ و وشكی ده‌هێنا خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، له‌ پاش ئه‌وه‌ باشترین جۆریان ده‌هێنا [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ (٢٦٧) ] وه‌ بزانن كه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌نده‌و زۆر بێپێویسته‌ وه‌ زۆر حه‌مدو سه‌ناو ستایش و سوپاسكراوه‌"},{"id":268,"translation":"[ الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ ] به‌ڕاستی شه‌یتان وه‌عدو به‌ڵێنی فه‌قیری و هه‌ژاری به‌ ئێوه‌ ئه‌دات و به‌وه‌ ئه‌تانترسێنێت بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌به‌خشن [ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ] وه‌ فه‌رمانتان پێ ئه‌كات به‌ به‌دڕه‌وشتی و خراپه‌كاری و چروكی و ڕه‌زیلی [ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ وه‌عدو به‌ڵێنی لێخۆشبوون و فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی داوه‌ به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ببه‌خشێ وه‌ جێی بۆ پڕ ئه‌كاته‌وه‌ وه‌ به‌ره‌كه‌تی تێ ئه‌كات [ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٢٦٨) ] به‌ڕاستی فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌ت و میهره‌بانی خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه"},{"id":269,"translation":"[ يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ حیكمه‌ت و كاربه‌جێی و تێگه‌یشتن و دانایی و زانیاری ئه‌به‌خشێ به‌هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت [ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش حیكمه‌تی پێ به‌خشرابێ ئه‌وه‌ به‌ڕاستی خێرێكی یه‌كجار زۆر گه‌وره‌ی پێ به‌خشراوه‌ [ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ (٢٦٩) ] به‌ڵام كه‌س له‌م شتانه‌ تێناگات و بیر ناكاته‌وه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێت كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و فه‌هم و تێگه‌یشتنن"},{"id":270,"translation":"[ وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ ] وه‌ هه‌ر نه‌فه‌قه‌و خێرێك كه‌ ئێوه‌ بیكه‌ن بۆ خۆتان یان بۆ غه‌یری خۆتان، یان هه‌ر نه‌زرێك كه‌ بیكه‌ن خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌موویه‌تی، وه‌ ئه‌جرو پاداشتتان ده‌داته‌وه‌ [ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ (٢٧٠) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زاڵم و سته‌مكار بن به‌وه‌ی كه‌ نه‌یانبه‌خشیبێ یان نه‌زریان كردبێت و نه‌زره‌كه‌یان نه‌بردبێته‌ سه‌ر هیچ پشتیوان و سه‌رخه‌ریان نیه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت"},{"id":271,"translation":"[ إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ ] ئه‌گه‌ر صه‌ده‌قه‌و خێرتان كرد ئاشكرای بكه‌ن ئه‌مه‌ شتێكی چاكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی چاوتان لێ بكات، به‌ڵام ده‌بێت ئاگاتان له‌ نیه‌تتان بێت و توشی ریا نه‌بن [ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ نهێنی بیده‌ن به‌فه‌قیرو هه‌ژاران ئه‌مه‌یان باشتره‌ بۆ ئێوه‌ چونكه‌ پارێزراو ده‌بن له‌ ریا و له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر له‌ ژێر سێبه‌ری عه‌رشی خوای گه‌وره‌دا ده‌بن [ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ خراپه‌كانتان خۆش ئه‌بێ به‌هۆی ئه‌و صه‌ده‌قه‌یه‌ی كه‌ كردووتانه‌ به‌ نهێنی و به‌ ئاشكرا [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٢٧١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی ووردی هه‌یه‌ وه‌ زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه"},{"id":272,"translation":"[ لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] هاوه‌ڵان به‌ خزمه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ره‌كانیان نابه‌خشی خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، ئه‌ی محمد صلی الله علیه وسلم هیدایه‌تی خه‌ڵكی له‌سه‌ر تۆ نیه‌ ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ كه‌ دینه‌كه‌یان پێ بگه‌یه‌نی و ته‌بلیغیان بكه‌یت به‌ڵام خوای گه‌وره‌ خۆی هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ وویستی لێ بێت و شایانی بێت [ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ هیچ خێرێك نیه‌ كه‌ بیبه‌خشن ئیلا سووده‌كه‌ی بۆ خۆتان ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و هیچ سوودێ به‌خوای گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نن [ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ] وه‌ ئێوه‌ هیچ شتێك نابه‌خشن ته‌نها له‌ پێناو رووی پیرۆزو ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌دا نه‌بێت (واته‌: مه‌به‌خشن ته‌نها له‌ پێناو ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌دا نه‌بێت) [ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ (٢٧٢) ] وه‌ هیچ خێرێك نیه‌ كه‌ بیبه‌خشن ئیلا خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتتان ده‌داته‌وه‌ به‌ چه‌ند قاتێك وه‌ ئێوه‌ سته‌متان لێ ناكرێ"},{"id":273,"translation":"[ لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] به‌تایبه‌تی صه‌ده‌قات و خێرتان بده‌ن به‌و فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ی كه‌ گه‌مارۆ دراون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا به‌غه‌زا كردن و جیهاد كردن [ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ ] كه‌ به‌هۆی غه‌زا كردنه‌وه‌ ناتوانن كاسبی و بازرگانی و كشتوكاڵ بكه‌ن یان به‌هۆی هیجره‌ت كردنه‌وه‌ [ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ ] ئه‌گه‌ر كه‌سێك نه‌یانناسێ وا ئه‌زانێ كه‌ ئه‌مانه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان زۆر پاك ڕائه‌گرن وه‌ فه‌قیری و هه‌ژاری خۆیان ده‌رناخه‌ن [ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ بیانبینی به‌ نیشانه‌كانیان ئه‌یانناسی كه‌ چه‌ندێ لاوازی و فه‌قیری و هه‌ژاریان پێوه‌ دیاره‌ [ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ] ئه‌مانه‌ نه‌ك هه‌ر ئیلحاح له‌ خه‌ڵكی ناكه‌ن به‌ڵكو داوایش ناكه‌ن [ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ (٢٧٣) ] وه‌ ئێوه‌ هیچ خێرێك نیه‌ كه‌ بیبه‌خشن ئیلا خوای گه‌وره‌ پێی زانایه‌و ئاگای لێ یه‌و ئه‌جرو پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ری"},{"id":274,"translation":"[ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵی خۆیان ئه‌به‌خشن به‌ شه‌و و به‌ڕۆژ، به‌ نهێنی و به‌ ئاشكرا، پێویستی كرد به‌ نهێنی، وه‌ پێویستی كرد به‌ ئاشكرا بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی چاویان لێ بكات، وه‌نه‌فه‌قه‌ی ماڵ و منداڵی خۆتیش ده‌گرێته‌وه‌ [ فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان هه‌یه‌ لای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ كه‌ مردن ترسیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوویان [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٢٧٤) ] وه‌ خه‌فه‌ت ناخۆن له‌ ڕابردوویان له‌ دونیادا، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشتریان پێ ده‌به‌خشێت"},{"id":275,"translation":"{سزای سوو خۆر} [ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕیبا ئه‌خۆن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌ڵناسنه‌وه‌و زیندوو ناكرێنه‌وه‌ ئیلا وه‌كو كه‌سێك نه‌بێ كه‌ شه‌یتان ده‌ستی لێ وه‌شاندبێ و تووشی صه‌رع و په‌ركه‌م و فێ بووبێت، چۆن بێ ئاگایه‌ ئه‌وانیش ئاوا به‌و شێوازه‌ له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ردا زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ جنی ده‌چێته‌ له‌شی مرۆڤه‌وه‌ و توشی صه‌رع و په‌ركه‌م و فێ ده‌بێت) [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا ] چونكه‌ ئه‌مان له‌ دونیادا وتیان: كڕین و فرۆشتنیش وه‌كو ڕیبایه‌و جیاوازی نیه‌و هه‌ردووكی یه‌كسانه‌، كه‌ ئه‌مه‌یش ره‌خنه‌ گرتن و نارازی بوون بوو به‌ شه‌رع [ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا ] له‌ كاتێكدا كه‌ جیاوازیان هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ كڕین و فرۆشتنی حه‌ڵاڵ كردووه‌ به‌ڵام ڕیبای حه‌رام كردووه‌ ئیتر ئێوه‌ چۆن ئه‌ڵێن: كڕین و فرۆشتن و ڕیبا فه‌رق و جیاوازیان نیه‌ [ فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى ] جا هه‌ر كه‌سێك ئامۆژگاریه‌كی له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ هات كه‌ ڕیبا حه‌رامه‌ وه‌ ده‌ستی لێ هه‌ڵگرت و وازی لێ هێنا و فه‌رمانی خوای جێبه‌جێ كرد [ فَلَهُ مَا سَلَفَ ] ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر به‌ ڕیبا وه‌ری گرتووه‌ لۆمه‌ ناكرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێش حه‌رام بوونی ڕیبا ده‌ستی كه‌وتووه‌ [ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ ] وه‌ كاریشی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ لێی خۆش بێت [ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢٧٥) ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ زانی ڕیبا حه‌رامه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ڕیبا خواردن ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵ و ئه‌هلی دۆزه‌خن و ئه‌وان به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ (به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌حه‌ڵاڵی نه‌زانن ئه‌وه‌ به‌ هه‌میشه‌یی له‌ ئاگری دۆزه‌خدا نامێننه‌وه‌و ده‌رده‌كرێن ئه‌گه‌ر شه‌ریكیان بۆ خوا دانه‌نابێت)"},{"id":276,"translation":"[ يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا ] خوای گه‌وره‌ ڕیبا له‌ناو ئه‌بات و به‌ره‌كه‌تی ناهێلێت هه‌ر چه‌ندێك زۆر بێت بێخێره‌ [ وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ صه‌ده‌قه‌و خێر بكات خوای گه‌وره‌ به‌ره‌كه‌تی تێ ئه‌كات وه‌ گه‌شه‌و نمای پێ ئه‌كات له‌ ئه‌جرو پاداشتدا [ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ (٢٧٦) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌سانێكی خۆش ناوێ كه‌ زۆر كافر بن وه‌ زۆر تاوانبار بن"},{"id":277,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام داوه‌ وه‌ زه‌كاتی ماڵیان داوه‌ [ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان هه‌یه‌ لای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ هیچ ترسێكیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوویان كاتێك كه‌ ئه‌مرن [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٢٧٧) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردوویان له‌ دونیادا چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشتریان ده‌داتێ"},{"id":278,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٢٧٨) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ ئه‌گه‌ر شتێك له‌ ڕیباتان له‌ ده‌ستدا ماوه‌ یان له‌سه‌ر خه‌ڵكی ماوه‌ ئه‌وه‌ وازی لێ بێنن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانداری حه‌قیقی و ڕاسته‌قینه‌ن و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بكه‌ن"},{"id":279,"translation":"[ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مرتان پێ ئه‌كات جێبه‌جێتان نه‌كرد وه‌ به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر ڕیبا ئه‌وه‌ جه‌نگێك رابگه‌یه‌نن له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی صلی الله علیه وسلم واته‌: ئیمام و پێشه‌وای موسڵمانان ئه‌بێ ئیعلانی جه‌نگیان له‌ به‌رامبه‌ردا بكات [ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو ته‌وبه‌تان كرد ئه‌وه‌ ده‌ستمایه‌ی خۆتان بۆ خۆتانه‌ [ لَا تَظْلِمُونَ ] زوڵم له‌ كه‌س ناكه‌ن له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیشتان له‌گه‌ڵیان كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ زیاده‌ و ڕیبایان لێ بسه‌نن [ وَلَا تُظْلَمُونَ (٢٧٩) ] وه‌ ئێوه‌ش زوڵمتان لێ ناكرێ به‌وه‌ی كه‌ ده‌ستمایه‌كه‌یشتان له‌ناو بده‌ن، نه‌خێر ده‌ستمایه‌ی خۆتان بۆ خۆتان ئه‌مێنێته‌وه‌"},{"id":280,"translation":"[ وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ قه‌رزی كردووه‌ پاره‌ی نه‌بوو بیداته‌وه‌ [ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ] ئه‌وا ئێوه‌ چاوه‌ڕێی بكه‌ن و مۆڵه‌تی بده‌ن و زیاده‌ی مه‌خه‌نه‌ سه‌ر و ڕیبای لێ مه‌سه‌نن تا كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی ئاسان ئه‌كات [ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٢٨٠) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ قه‌رزتان پێی داوه‌ هه‌ر لێی خۆش بوون له‌به‌ر خوای گه‌وره‌ وه‌ قه‌رزه‌كه‌ی له‌سه‌ر لاده‌ن ئه‌وه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ بۆ قیامه‌تتان، وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی زۆرتان ده‌داته‌وه‌ ئه‌گه‌ر بزانن، وه‌ ده‌تانخاته‌ ژێر سێبه‌ری عه‌رشی خۆیه‌وه‌، وه‌دواتریش ده‌تانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه"},{"id":281,"translation":"‌[ وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێن له‌ ڕۆژێك كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ تیایدا ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ [ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٢٨١) ] پاشان هه‌موو كه‌سێك كه‌ چی كردبێ ئه‌جرو پاداشتی خۆی وه‌رئه‌گرێت وه‌ هیچ كه‌سێك زوڵم و سته‌می لێ ناكرێ، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌مه‌ دوا ئایه‌ته‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا كه‌ دابه‌زی بێت، وه‌ ئه‌فه‌رمووێ: سی و یه‌ك ڕۆژ دوای ئه‌م ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم وه‌فاتی كرد، وه‌ هه‌یشه‌ له‌ زانایان ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م ئایه‌ته‌ی سووره‌تی (مائیده‌) دوا ئایه‌ته‌ كه‌ هاتبێته‌ خواره‌وه‌ [ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ] (الْمَائِدَةِ: ٣)"},{"id":282,"translation":"{درێژترین ئایەت لە قورئاندا ئایەتی قەرزە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر هاتوو قه‌رزتان به‌ كه‌سێك دا بۆ كاتێكی دیاریكراو ئه‌وه‌ قه‌رزه‌كه‌و كاته‌كه‌یشی بنووسن [ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ ] وه‌ با نووسه‌رێكیش له‌ نێوانتاندا به‌ دادپه‌روه‌ری بینووسێ [ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ ] وه‌ با كه‌سێكیش كه‌ داواتان لێ كرد بۆتان بنووسێ با ئه‌و نووسه‌ره‌ ڕه‌تی نه‌كاته‌وه‌ بڵێ: من ناینوسم، به‌ڵكو با بۆتان بنووسێ به‌و شێوازه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فێری كردووه‌ واته‌: به‌ دادپه‌روه‌ری بینووسێ [ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ ] با بینووسێ وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ قه‌رزاره‌ با خۆی دانی پیادا بنێت و بڵێت من ئه‌وه‌نده‌ قه‌رزارم [ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا ] وه‌ با ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات و هیچی لێ كه‌م نه‌كاته‌وه‌و به‌ته‌واوی پێی بڵێ [ فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا ] ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ قه‌رزت له‌لایه‌تی كه‌سێكه‌ سه‌فیهه‌ زۆر عه‌قڵی ته‌واو نیه‌ ناتوانێ ته‌سه‌ڕوف و هه‌ڵسوكه‌وت بكات [ أَوْ ضَعِيفًا ] یاخود لاوازه‌ به‌وه‌ی پیره‌مێردێكی گه‌وره‌یه‌ یان منداڵێكه‌ یان عه‌قڵی له‌ جێی خۆی نیه‌ [ أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ ] یان ناتوانێ دانی پیادا بنێ به‌وه‌ی ڵاڵه‌ [ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ ] ئه‌وه‌ با وه‌لی ئه‌م كه‌سانه‌ ئه‌و دانی پیادا بنێ و ئیقرار بكات [ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ ] وه‌ با دوو پیاوی دادپه‌روه‌رو موسڵمانیش شایه‌ت بن له‌سه‌ر ئه‌و نووسینه‌، كه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌ بوونی شایه‌ت واجبه‌ [ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ ] وه‌ئه‌گه‌ر دوو پیاو نه‌بوو یان دوو پیاوتان ده‌ست نه‌كه‌وت بۆ شایه‌ت با پیاوێك و دوو ئافره‌ت شایه‌ت بن [ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ ] له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆتان لێیان ڕازین له‌ شایه‌ته‌كان به‌ عه‌داله‌ت و دادپه‌روه‌ری و دینیان ڕازین [ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا ] نه‌وه‌كو ئه‌و دوو ئافره‌ته‌ یه‌كێكیان له‌بیری بچێته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئافره‌تان زیاتر تووشی له‌بیر چوونه‌وه‌ ده‌بن له‌ پیاوان له‌به‌ر ئه‌و خوێنه‌ی لێیان ده‌ڕوات له‌ سوڕی مانگانه‌ و زه‌یستانی كه‌ ئێستاش زانست ئه‌و شته‌ی ده‌رخستووه‌ [ فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى ] كه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیان بڕگه‌یه‌ك شتێكی له‌بیرچوو با ئه‌وه‌ی تر بیری بخاته‌وه‌ [ وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا ] وه‌ شایه‌ته‌كان هه‌ر كاتێك كه‌ بانگ كران بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌تی بده‌ن با ڕه‌تی نه‌كه‌نه‌وه‌و بێن شایه‌تی خۆیان به‌ دادپه‌روه‌ری بده‌ن [ وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ] وه‌ بێزار مه‌بن له‌ نووسین ئه‌گه‌ر شتێكی گه‌وره‌ بێ یان بچووك بێ تا كاتی دیاریكراوی خۆی بینووسن [ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا ] ئا ئه‌م نووسینه‌ كه‌ ئه‌ینووسن لای خوای گه‌وره‌ دادپه‌روه‌رترو ته‌واوترو پارێزه‌رتره‌ بۆ مانه‌وه‌ی شایه‌تیه‌كه‌ وه‌ نزیكتره‌ له‌وه‌ی كه‌ تووشی گومان نابن، كه‌ نه‌ینووسنه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌بیرتان بچێته‌وه‌ یان گومانتان بۆ دروست بێ [ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو بازرگانی بوو هه‌ردوولا كڕیارو فرۆشیار ئاماده‌ بوون ئه‌و شتومه‌كه‌كه‌ی پێیدا ئه‌ویش یه‌كسه‌ر پاره‌كه‌ی پێیدا ئه‌مه‌ پێویست به‌ نووسین ناكات خۆتان ده‌ست به‌ ده‌ست ئه‌یگۆڕنه‌وه‌و ئاڵوگۆڕی پێ ئه‌كه‌ن [ وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كڕین و فرۆشتنیشتان كرد ده‌ست به‌ ده‌ست بوو ئه‌گه‌ر شایه‌ت هه‌بێ باشتره‌، (ابن عمر) (خوای لێ ڕازی بێ) ئه‌گه‌ر ده‌ست به‌ ده‌ستیش بوایه‌ خه‌ڵكی ئه‌كرد به‌ شایه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ قه‌رز بوایه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌ینووسی، وه‌ (شه‌عبی و حه‌سه‌ن) ده‌فه‌رموون ئه‌م بڕگه‌یه‌ مه‌نسوخه‌ [ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ ] وه‌ نه‌ زه‌ره‌رو زیان به‌ نووسه‌ره‌كه‌ بگه‌یه‌نن نه‌ به‌ شایه‌ته‌كان، وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ كاتێك سه‌رقاڵ بوون بانگیان بكه‌ن، یان بانگیان بكه‌ن بۆ شوێنێكی دوور، یان بێزاریان بكه‌ن، یان ئازاریان پێ بگه‌یه‌نن [ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئازارتان به‌ نووسه‌رو شایه‌ته‌كان گه‌یاند كه‌ ئه‌وان له‌به‌ر خوای گه‌وره‌ بۆتانیان نووسیوه‌و بوونه‌ به‌ شایه‌ت ئه‌وه‌ فسیق و مه‌عصیه‌ت و ده‌رچوونه‌ له‌ تاعه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستتان بێ خوای گه‌وره‌ فێرتان ئه‌كات [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٢٨٢) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك، ئه‌م ئایه‌ته‌ ئایه‌تی ده‌ین و قه‌رزی پێ ئه‌ووترێ كه‌ درێژترین ئایه‌ته‌ له‌ قورئاندا یه‌ك لاپه‌ڕه‌یه‌كه‌"},{"id":283,"translation":"[ وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ سه‌فه‌ردا بوون و شتێكتان قه‌رز كردو نووسه‌رتان ده‌ست نه‌كه‌وت بۆتان بنوسێت ئه‌و كاته‌ ئه‌توانن شتێك بكه‌ن به‌ ڕه‌هن و وه‌ری بگرن له‌ جیاتی قه‌رزه‌كه‌ [ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ یه‌كتریش ئه‌مین بوون ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ت و شتێكی پێدراوه‌و قه‌رزاره‌ با قه‌رزه‌كه‌ له‌ كاتی خۆی بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ ] با ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ] وه‌ شایه‌تی مه‌شارنه‌وه‌و هه‌ر كاتێك پێویست بوو بڕۆن شایه‌تی حه‌ق بده‌ن [ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شایه‌تی بشارێته‌وه‌ ئه‌وا به‌ڕاستی دڵی ئه‌و كه‌سه‌ تاوانباره‌ كه‌سێكه‌ سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هۆی ئه‌و شاردنه‌وه‌یه‌ له‌وانه‌یه‌ خاوه‌ن حه‌ق حه‌قه‌كه‌ی له‌ده‌ست بدات [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٢٨٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌"},{"id":284,"translation":"[ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیان دایه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ ] هه‌ر شتێك له‌ نه‌فسی خۆتاندایه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ری ببڕن یان بیشارنه‌وه‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ موحاسه‌به‌تان ئه‌كات واته‌: ئه‌گه‌ر شایه‌تیه‌ك كه‌ ده‌ری ببڕن یان بیشارنه‌وه‌ ناحه‌ق بێ خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات و موحاسه‌به‌تان ئه‌كات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر مرۆڤـ له‌ نه‌فسی خۆیدا قسه‌یه‌ك بكات تا نه‌یكات به‌ كرده‌وه‌ یان به‌ وته‌ نه‌یڵێ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌م ئوممه‌ته‌ بووراوه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌ دڵی خۆیدا ئه‌یڵێت و سزای نادات [ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ خۆش ئه‌بێ له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی [ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت به‌ دادپه‌روه‌ی خۆی [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢٨٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌، كه‌ ئایه‌تی دواتر ئه‌م ئایه‌ته‌ی نه‌سخ كرده‌وه‌"},{"id":285,"translation":"[ آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ] پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم وه‌ باوه‌ڕداران ئیمانیان به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هێناوه‌ كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆیان دابه‌زیوه‌، وه‌ به‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ له‌م قورئانه‌دا هه‌یه‌ [ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ ] هه‌موویان ئیمانیان به‌ خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌ته‌كانی و كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی و پێغه‌مبه‌رانی هێناوه‌ [ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ ] ئێمه‌ جیاوازی ناكه‌ین له‌ نێوان هیچ پێغه‌مبه‌رێك له‌ پێغه‌مبه‌ران و ئیمان به‌ هه‌ر هه‌موویان ئه‌هێنین [ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ] وه‌ باوه‌ڕداران وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كان فه‌رموویان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ به‌گوێ فه‌رمایشتی تۆمان بیست وه‌ لێی تێگه‌یشتین وه‌ گوێڕایه‌ڵی تۆمان كردو وه‌ڵاممان دایته‌وه‌ [ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ (٢٨٥) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆش لێمان خۆشبه‌ وه‌ مه‌صیرو سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێمه‌ هه‌ر بۆ لای تۆیه‌"},{"id":286,"translation":"[ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌رك ناخاته‌ سه‌رشانی هیچ كه‌سێك ته‌نها به‌گوێره‌ی توانای خۆی نه‌بێ [ لَهَا مَا كَسَبَتْ ] هه‌ر كه‌سێك هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك بكات له‌ چاكه‌ ئه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆی ده‌ست ئه‌كه‌وێ [ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ] وه‌ هه‌ر تاوانێكیش بكات له‌ خراپه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ سزای خۆی وه‌رئه‌گرێت [ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌ر شتێك كه‌ له‌بیرمان كرد یان به‌هه‌ڵه‌ كردمان تۆ لێمان مه‌گره‌ وه‌ سزامان مه‌ده‌ له‌سه‌ری، كه‌ له‌ صحیح موسلیم هاتووه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: (قَدْ فَعَلْتُ) ((مسلم) ٢٠٠ - (١٢٦)) واته‌: به‌ڵێ ئه‌وه‌ وام كرد هه‌ر شتێك به‌ له‌بیرچوون بێت یان به‌هه‌ڵه‌بێت موحاسه‌به‌تان ناكه‌م و لۆمه‌تان ناكه‌م له‌سه‌ری و سزاتان ناده‌م [ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار هیچ باری قورس و گران مه‌خه‌ره‌ سه‌رشانمان هه‌روه‌كو چۆن خسته‌ سه‌رشانی ئه‌و كه‌سانه‌ی پێش ئێمه‌ له‌ به‌نی ئیسرائیل كه‌ ئه‌وان بۆ ته‌وبه‌كه‌یان ئه‌بوایه‌ یه‌كتریان بكوشتایه‌، وه‌ شوێنێك كه‌ پیسی به‌ر بكه‌وتایه‌ ئه‌بوایه‌ بیانبڕیایه‌و فڕێیان بدایه‌ به‌ شۆرین پاك نه‌ئه‌بۆوه‌، وه‌ چه‌نده‌ها باری قورس و گرانی تر كه‌ خۆیان ئه‌یانخسته‌ سه‌رشانی خۆیان، ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و باره‌ قورس و گرانانه‌ مه‌خه‌ره‌ سه‌رشانی ئێمه‌، دیسان خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: (قَدْ فَعَلْتُ) ((مسلم) ٢٠٠ - (١٢٦)) به‌ڵێ ئه‌وه‌ هیچ بارێكی قورس و گران ناخه‌مه‌ سه‌رشانتان [ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ] وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌ر شتێك كه‌ له‌ تواناماندا نه‌بوو مه‌یخه‌ره‌ سه‌رشانمان وه‌ داوامان لێ مه‌كه‌، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: (قَدْ فَعَلْتُ) ((مسلم) ٢٠٠ - (١٢٦)) [ وَاعْفُ عَنَّا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانمان ببوره‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوان ئێمه‌و تۆدایه‌ به‌وه‌ی بیسڕیته‌وه‌ [ وَاغْفِرْ لَنَا ] وه‌ لێمان خۆشبه‌و تاوانه‌كانمان بۆ داپۆشه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوان ئێمه‌و به‌نده‌كانتدایه‌ ئابڕومان مه‌به‌ [ وَارْحَمْنَا ] وه‌ ڕه‌حم و به‌زه‌ییت پێماندا بێته‌وه‌ بۆ داهاتوومان [ أَنْتَ مَوْلَانَا ] هه‌ر تۆ سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو پشتیوان و گه‌وره‌و په‌رستراوی ئێمه‌ی [ فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (٢٨٦) ] وه‌ خوایه‌ سه‌رمان بخه‌ به‌سه‌ر كافران و بێباوه‌ڕاندا، خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موویدا فه‌رمووی: (قَدْ فَعَلْتُ) ((مسلم) ٢٠٠ - (١٢٦)) ئه‌و داوایانه‌ی كه‌ كردتان هه‌موویم قبوڵ كرد، كه‌ ئه‌م دوو ئایه‌ته‌ی كۆتایی سووره‌تی به‌قه‌ره‌ سوننه‌ته‌ مرۆڤـ شه‌وان پێش خه‌وتن بیانخوێنێت، وه‌ له‌ كه‌نزێكی ژێر عه‌رشی په‌روه‌ردگار به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صلی الله علیه وسلم به‌خشراوه‌. به‌م شێوه‌یه‌ هاتینه‌ كۆتایی ته‌فسیری سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)، والحمد لله"}]},{"id":3,"verses":[{"id":1,"translation":"{سووره‌تی (ئالى عیمران) (واته‌: خانه‌واده‌ى عیمران كه‌ باوكى مه‌ریه‌م بوو)} {سووره‌تێكى (مه‌ده‌نى یه‌) و (٢٠٠) ئایه‌ته‌} بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الم (١) ] سه‌باره‌ت به‌ ئه‌لیف لام میم له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسى ئه‌و پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانه‌وه‌ هاتوون ."},{"id":2,"translation":"[ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ (٢) ] زاتی پیرۆزی الله ئه‌و په‌رستراوه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێكی به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌و، وه‌ هه‌میشه‌ زیندووه‌، وه‌ هه‌ڵسوڕێنه‌رو به‌ڕێوه‌به‌رو ڕاگری ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌یه‌ ."},{"id":3,"translation":"[ نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خوای گه‌وره‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی به‌ حه‌ق و به‌ به‌ڵگه‌ی ته‌واو دابه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر تۆ كه‌ هیچ گومانى تێدا نیه‌ [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ] وه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ئه‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ی پێش خۆیه‌تی له‌ ته‌ورات و ئینجیل [ وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ (٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پێشتریش ته‌وراتی بۆ موسى - صلی الله علیه وسلم - و ئینجیلی بۆ عیسى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زاندووه‌ ."},{"id":4,"translation":"[ مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ ] كه‌ ئه‌م كتێبانه‌ پێش هاتن و دابه‌زینی قورئانی پیرۆز هیدایه‌ت بوونه‌ بۆ خه‌ڵكی [ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فورقانیشی دابه‌زاندووه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ كه‌ حه‌ق و باتڵ لێك جیا ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفر ئه‌كه‌ن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌و ئیمانی پێ ناهێنن به‌دڵنیایى ئه‌وانه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر باڵاده‌سته‌ وه‌ ئینتیقام و تۆڵه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خت و قورس و گه‌وره‌یه‌ ."},{"id":5,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ (٥) ] به‌ دڵنیایى هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ نه‌ له‌ زه‌وی و نه‌ له‌ ئاسماندا، وه‌ هه‌موو شتێك لای خوای گه‌وره‌ ئاشكرایه‌ ."},{"id":6,"translation":"[ هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ وێنه‌ی ئێوه‌ ئه‌كێشێ له‌ناو ڕه‌حمی دایكتاندا هه‌ر چۆنێك ویستی لێ بێت: له‌ نێرو مێ، له‌ جوان و ناشرین، له‌ ڕه‌ش و سپی، له‌ درێژو كورت، وه‌ شێوازه‌كانی تری له‌شی ئه‌كێشێت به‌ وویستی خۆی، ئه‌م ئایه‌ته‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ عیساى كوڕى مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌ویش خواى گه‌وره‌ له‌ ره‌حمى دایكیدا دروستى كردووه‌و به‌نده‌یه‌كى دروستكراوه‌ نه‌ك خوا بێت یان كوڕى خوا بێت [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٦) ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله، كه‌ خوایه‌كه‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێ و دانایه‌."},{"id":7,"translation":"{ئایەتی موحكەم‌و موتەشابیهـ} [ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ی بۆ سه‌ر تۆ دابه‌زاندووه‌ [ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ ] كه‌ هه‌یه‌ له‌ ئایه‌ته‌كانی قورئانی پیرۆز موحكه‌من واته‌: یه‌ك ته‌فسیرو یه‌ك لێكدانه‌وه‌ی هه‌یه‌ زیاتر له‌ مانایه‌ك هه‌ڵناگرێ و ماناكانی ئاشكراو ڕوونه‌ [ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ ] كه‌ ئه‌مانه‌ ئه‌سڵ و بنچینه‌ی قورئانی پیرۆزن [ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ ] وه‌ هه‌ندێك ئایه‌تی تریش هه‌یه‌ موته‌شابیهن كه‌ زیاتر له‌ ماناو ته‌فسیرێك هه‌ڵئه‌گرێ و هه‌موو كه‌س ماناكانی نازانێ [ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ ] جا ئێمه‌ ئه‌مرمان پێ كراوه‌ شوێن ئایه‌تی موحكه‌م بكه‌وین و ئیشی پێ بكه‌ین، وه‌ ئیمان به‌ ئایه‌تی موته‌شابیهـ بێنین، به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زه‌یغ و لادان له‌ حه‌ق له‌ دڵیاندا هه‌یه‌و دڵیان له‌سه‌ر حه‌ق لایداوه‌ [ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ ] ئه‌مانه‌ ئه‌چن شوێن ئایه‌ته‌ موته‌شابیهه‌كان ئه‌كه‌ون بۆ ئه‌وه‌ی گومان بۆ موسڵمانان دروست بكه‌ن وه‌ مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ فیتنه‌ و ئاشووب بۆ خه‌ڵكی موسڵمان بنێنه‌وه‌و دینه‌كه‌یان لێ تێكبده‌ن وه‌ ئه‌یانه‌وێ ته‌ئویلیشی بكه‌ن و لێكی بده‌نه‌وه‌ به‌و شێوازه‌ی كه‌ گونجاو بێ له‌گه‌ڵ بیروبۆچوونی خراپی خۆیان [ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ] له‌ كاتێكدا ئه‌و ئایه‌ته‌ موته‌شابیهانه‌ هیچ كه‌سێك ته‌فسیرو لێكدانه‌وه‌ی نازانێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا ] جا هه‌یه‌ له‌ زاناكان لێره‌ ڕائه‌وه‌ستێ، واته‌: ته‌نها خوا ئه‌زانێ و ئه‌وانه‌ی له‌ زانست و زانیاری چه‌سپاو و دامه‌زراون ئه‌ڵێن: ئیمانمان پێی هێناوه‌، وه‌ هه‌یشه‌ ئه‌فه‌رمووێ: ته‌نها خوای گه‌وره‌و زانا دامه‌زراوه‌كانیش مانای ئه‌و ئایه‌ته‌ موته‌شابیهانه‌ ئه‌زانن وه‌كو ابن عباس ئه‌فه‌رمووێ: منیش یه‌كێكم له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و ئایه‌تانه‌ ئه‌زانم، وه‌ زانایان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمانمان به‌هه‌مووی هه‌یه‌ به‌ موحكم و به‌ موته‌شابیهه‌وه‌ چونكه‌ هه‌مووی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌ [ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ (٧) ] وه‌ هیچ كه‌سێك بیر ناكاته‌وه‌ مه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و تێگه‌یشتنن ."},{"id":8,"translation":"[ رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا ] ئه‌مه‌ هه‌ر قسه‌ی زانا چه‌سپاو و دامه‌زراوه‌كانه‌ له‌ عیلمدا ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار دڵمان له‌ حه‌ق لانه‌ده‌ی به‌وه‌ی كه‌ شوێن ئایه‌تی موته‌شابیه بكه‌وین له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هیدایه‌تی ئێمه‌ت دا بۆ حه‌ق [ وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ (٨) ] وه‌ له‌ لایه‌ن خۆته‌وه‌ ڕه‌حممان پێ بكه‌ به‌ دڵنیایى هه‌ر تۆ به‌خشه‌ری هه‌موو شتێكی ."},{"id":9,"translation":"[ رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌ دڵنیایى هه‌ر تۆ كۆكه‌ره‌وه‌ی خه‌ڵكیت له‌ ڕۆژێكدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ هیچ گومانێك له‌ ڕوودانی ئه‌و ڕۆژه‌دا نیه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ (٩) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هه‌ر به‌ڵێن و وه‌عدێكی دابێ ئه‌یباته‌ سه‌ر."},{"id":10,"translation":"{ هەندێك لە باسی كافران} [ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] به‌ دڵنیایى كافران و بێباوه‌ڕان ماڵ و منداڵیان هیچ سوودێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ لای خوای گه‌وره‌ وه‌ له‌ عه‌زابی خواى گه‌وره‌ ڕزگاریان ناكات [ وَأُولَئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ (١٠) ] وه‌ ئه‌مانه‌ سووته‌مه‌نی ئاگری دۆزه‌خن."},{"id":11,"translation":"[ كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] هه‌روه‌كو حاڵ و پیشه‌و داب و نه‌ریتی فیرعه‌ون و داروده‌سته‌كه‌ی وه‌ ئوممه‌ته‌ كافره‌كانی پێش ئه‌مانیش كه‌ ده‌سه‌ڵات هیچ سوودى پێ نه‌گه‌یاندن [ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ] ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌ درۆزانی وه‌ خوای گه‌وره‌ بردیانیه‌وه‌و سزای دان به‌هۆی تاوانی خۆیانه‌وه‌ [ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ (١١) ] وه‌ عقوبه‌و سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌ ."},{"id":12,"translation":"[ قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ (١٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ جووله‌كه‌ بڵێ، یاخود وتراوه‌ به‌ موشریكانی قوڕه‌یش بڵێ: ئێوه‌ له‌ دونیادا تێكده‌شكێنرێن وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا حه‌شر ئه‌كرێن بۆ ئاگری دۆزه‌خ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌یه‌ ."},{"id":13,"translation":"[ قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ] ئه‌ی جووله‌كه‌ ئه‌مه‌ی كه‌ به‌سه‌ر كافراندا هات نموونه‌ و نیشانه‌یه‌كی گه‌وره‌ بوو بۆ ئێوه‌ كه‌ دوو كۆمه‌ڵ به‌ یه‌ك گه‌یشتن [ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَى كَافِرَةٌ ] كۆمه‌ڵێكیان له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ كوشتار ئه‌كات كه‌ موسڵمانانن له‌ جه‌نگی به‌دردا، وه‌ كۆمه‌ڵه‌كه‌ی تریش كافرن [ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ] له‌ كاتێكدا كه‌ كافره‌كان سێ ئه‌وه‌نده‌ی موسڵمانان بوون به‌ڵام خوای گه‌وره‌ خۆیانی وا هێنایه‌ پێش چاویان كه‌ به‌قه‌ده‌ر كافرانن و له‌ پێش چاوى خۆیاندا زۆری كردن، وه‌ كافرانی له‌ پێش چاویان كه‌م كرد [ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌سه‌رخستنی خۆی پاڵپشتی هه‌ر كه‌سێك ئه‌كات كه‌ ویستی لێ بێت [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ (١٣) ] ئه‌مه‌ به‌ دڵنیایى په‌ندو ئامۆژگاریه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ چاویان شت ئه‌بینێ وه‌ په‌ند وه‌رئه‌گرن."},{"id":14,"translation":"{شتە رازێنراوەكان لەلای مرۆڤ} [ زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ ] بۆ خه‌ڵكی ڕازێنراوه‌ته‌وه‌و جوانكراوه‌و له‌لایان خۆشه‌ویستكراوه‌ ئه‌و شتانه‌ی كه‌ ئاره‌زووی تیایه‌و دڵ پێی خۆشه‌ له‌ ئافره‌ت و كوڕ [ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ] وه‌ له‌و زێڕو زیو و سه‌روه‌ت و سامانه‌ زۆرانه‌ی كه‌ چه‌ند قاتێكه‌ له‌ ئاڵتون و زیو و ماینی له‌وه‌ڕێنراو و نیشانكراو له‌ ئاژه‌ڵان وه‌ له‌ كێڵگه‌و زه‌رعات، ئه‌نعام حوشترو مانگاو مه‌ڕو بزن ئه‌گرێته‌وه‌ [ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ (١٤) ] به‌ڵام ئه‌مانه‌ هه‌ر هه‌مووی خۆشی و ڕازاوه‌یی ژیانی دونیایه‌ به‌ڵام باشترین گه‌ڕانه‌وه‌و سه‌ره‌نجام و پاداشت لای خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ ."},{"id":15,"translation":"[ قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رموو: ئایا هه‌واڵتان پێ بده‌م له‌ هه‌موو له‌و شتانه‌ باشتر چیه‌؟ [ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ ] بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ له‌ دونیادا له‌ لایه‌نی په‌روه‌ردگاریان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك باخ و باخاتیان له‌ناو به‌هه‌شتدا ئه‌داتێ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو له‌ ژێر ئه‌و دارانه‌دا ئه‌ڕوات وه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ ] وه‌ كۆمه‌ڵێك خێزانی پاكیان ئه‌داتێ كه‌ وه‌ك ئافره‌تانی دونیا نین كه‌ تووشی حه‌یزو نیفاس و ئه‌و شتانه‌ ببن [ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌شیان له‌سه‌ره‌ خوای گه‌وره‌ لێیان ڕازی ئه‌بێ [ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ (١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینه‌ره‌ به‌ به‌نده‌كانی خۆی كێ شایه‌نی ئه‌م پاداشتانه‌یه‌ كه‌ بیداته‌وه‌ ."},{"id":16,"translation":"[ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (١٦) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ باوه‌ڕداران دوعا ئه‌كه‌ن و ئه‌پاڕێنه‌وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ ئیمانمان به‌تۆ هێناوه‌ بۆخاترى ئیمان هێنانمان پێت له‌ تاوانه‌كانمان خۆشبه‌ وه‌ بمانپارێزه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ (ئه‌مه‌ ته‌وه‌سول كردنه‌ به‌ ئیمان و كرده‌وه‌ى چاكى خۆت كه‌ دروسته‌) ."},{"id":17,"translation":"[ الصَّابِرِينَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ صه‌برو ئارامیان گرتووه‌ له‌ دونیا [ وَالصَّادِقِينَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕاستگۆ بوونه‌ له‌ نیه‌ت و له‌ كرده‌وه‌یاندا له‌ نهێنی و ئاشكرادا [ وَالْقَانِتِينَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چی خوای گه‌وره‌ بوونه‌ [ وَالْمُنْفِقِينَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ماڵی خۆیان به‌خشیوه‌ له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌دا [ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ (١٧) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی له‌ به‌ره‌به‌یاندا داوای لێخۆشبوونیان له‌ خوای گه‌وره‌ كردووه‌ ."},{"id":18,"translation":"[ شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] خوای گه‌وره‌ خۆی شایه‌تی ئه‌دات كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ ] وه‌ مه‌لائیكه‌ت و زانایانیش ئه‌م شایه‌تییه‌ ئه‌ده‌ن كه‌ شایه‌تیه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌یه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١٨) ] هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ئیلا زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ كه‌ خوایه‌كی زۆر باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌، ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین شایه‌تییه‌ كه‌ له‌ دونیادا درابێت له‌به‌ر گه‌وره‌یی شایه‌ته‌كان كه‌ خوای گه‌وره‌ و مه‌لائیكه‌ته‌كان و زانایانن كه‌ پێغه‌مبه‌رانیش ئه‌گرێته‌وه‌، وه‌ له‌به‌ر گه‌وره‌یی شایه‌تیدانه‌كه‌ كه‌ له‌سه‌ر ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌سفی شایه‌تیه‌كه‌شیانی كردووه‌ كه‌ شایه‌تییه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌یه‌، (وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ فه‌زڵى زانایانى تێدایه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ شایه‌ت دایانى ناوه‌و به‌ شایه‌تیه‌كه‌یشیان رازیه‌و وه‌سفى ده‌كات)."},{"id":19,"translation":"{ تەنها دینی راست لای خوای گەورە ئیسلامە} [ إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ ] به‌ دڵنیایى ته‌نها دینێك كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی ڕازی بێ و قبووڵی بكات ئیسلامه‌ [ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌هلی كتاب بوون و كتابی ئاسمانیان بۆ هاتبوو له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان ئیختیلاف و جیاوازی نه‌كه‌وته‌ نێوانیان ئیلا له‌ پاش ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ عیلم و زانیاریان بۆ هات له‌ كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی خۆیاندا [ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ] كاتێكیش كه‌ ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌هێنا هه‌ر له‌ حه‌سوودیدا بوو، یاخود له‌نێوان یه‌كتریدا حه‌سودیان به‌یه‌كتر برد [ وَمَنْ يَكْفُرْ بِآيَاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (١٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كوفر بكات به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ و ئیمانی پێ نه‌هێنێ ئه‌وا به‌ راستى حیساب و لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه."},{"id":20,"translation":"[ فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ قسه‌ی پووچه‌ڵ گفتوگۆو ده‌مه‌قاڵێیان له‌گه‌ڵ كردى له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستى خواى گه‌وره‌ ئه‌وه‌ پێیان بڵێ من ڕووی خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌ به‌ ئیخلاصه‌وه‌ عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م به‌ تاك و ته‌نها من و ئه‌و موسڵمانانه‌ى كه‌ شوێن من ئه‌كه‌ون [ وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ ] وه‌ به‌و كه‌سانه‌ بڵێ: كه‌ ئه‌هلی كتابن له‌ جووله‌كه‌و گاور، وه‌ نه‌خوێنده‌واره‌كان كه‌ موشریكانی عه‌ره‌بن: ئایا ئێوه‌ش موسڵمان ئه‌بن [ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا ] ئه‌گه‌ر موسڵمان بوون ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی هیدایه‌تیان وه‌رگرتووه‌و هاتوونه‌ته‌ سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت [ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد وه‌ حه‌قیان وه‌رنه‌گرت ئه‌وه‌ ته‌نها تۆ ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نی، وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌یان بۆ لاى خواى گه‌وره‌یه‌ [ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ (٢٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینه‌ره‌ به‌ به‌نده‌كانی خۆی و ئاگای لێیانه‌."},{"id":21,"translation":"{هەندێك لە باسی جولەكە} [ إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفر ئه‌كه‌ن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كوژن به‌ ناحه‌ق كه‌ مه‌به‌ست پێی جووله‌كه‌یه‌ كه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌یان كوشتووه‌ [ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یش ئه‌كوژن كه‌ فه‌رمان به‌ دادپه‌روه‌ری و چاكه‌ ئه‌كه‌ن له‌ناو خه‌ڵكیدا واته‌: موسڵمانان [ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٢١) ] موژده‌ی سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار بده‌ به‌و جووله‌كانه‌ ."},{"id":22,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئا ئه‌مانه‌ن كه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ ئه‌كاته‌وه‌ ئه‌گه‌ر چاكه‌شیان هه‌بێ [ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٢٢) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش كه‌س نیه‌ كه‌ سه‌ریان بخات و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگاریان بكات ."},{"id":23,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ ] ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی به‌شێك له‌ كتابیان وه‌رگرتووه‌و زانیاریان هه‌یه‌ كه‌ زانایانی جووله‌كه‌ن [ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ] كاتێك كه‌ بانگ ئه‌كرێن بۆ لای كتابه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ حوكم و بڕیار له‌ نێوانیاندا بدات، یان بۆلاى كتابه‌كه‌ى خۆیان كه‌ موژده‌ى هاتنى پێغه‌مبه‌رى خواى - صلی الله علیه وسلم - تێدایه‌ [ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٢٣) ] پاشان كۆمه‌ڵێك له‌وان پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و ئه‌ڕۆن و روو وه‌رئه‌گێڕن ."},{"id":24,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ ] ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ خشته‌ی بردبوون و له‌خۆبایی كردبوون ئه‌وه‌بوو كه‌ به‌ گومانی خۆیان ئه‌یانووت ئاگری دۆزه‌خ ئێمه‌ ناگرێته‌وه‌ ته‌نها چه‌ند ڕۆژێكی كه‌م نه‌بێ چل رۆژه‌، یان حه‌وت ڕۆژه‌، ئه‌یانووت: ژیانى دونیا حه‌وت هه‌زار ساڵه‌ له‌ برى هه‌ر هه‌زار ساڵ یه‌ك رۆژ ئێمه‌ ده‌خرێینه‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خ پاشان ده‌رده‌كرێین و موسڵمانان شوێنمان ده‌گرنه‌وه‌ له‌ناو ئاگردا [ وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ دینه‌كه‌یاندا له‌ خشته‌ی بردبوون و له‌خۆبایی كردبوون ئه‌و درۆیانه‌ بوو كه‌ هه‌ڵیانبه‌ستبوو كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ نه‌وه‌و خۆشه‌ویستی خوای گه‌وره‌ین، ئێمه‌ ناچینه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خ ."},{"id":25,"translation":"[ فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ ] ئه‌بێ حاڵیان چۆن بێ كاتێك كه‌ كۆیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ له‌ ڕۆژێكدا كه‌ هیچ گومانی تیا نیه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٢٥) ] وه‌ هه‌موو كه‌سێك پاداشت یان سزای كرده‌وه‌كانی خۆی وه‌رئه‌گرێ وه‌ هیچ كه‌سێك سته‌می لێ ناكرێ به‌وه‌ی كه‌ چاكه‌كانی بۆ نه‌نووسرێ، یاخود تاوانی خه‌ڵكی تر بخرێته‌ سه‌رشانی ."},{"id":26,"translation":"[ قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ته‌نها تۆ خاوه‌نی هه‌موو موڵكه‌كانی [ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ ] موڵك به‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌به‌خشی كه‌ ویستت لێ بێت [ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ ] وه‌ له‌ هه‌ر كه‌سێكی وه‌رئه‌گریته‌وه‌ كه‌ ویستت لێ بێت [ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك به‌ عیززه‌ت ئه‌كه‌ی كه‌ وویستت لێ بێت [ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك زه‌لیل ئه‌كه‌ی كه‌ ویستت لێ بێت [ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢٦) ] خێرو چاكه‌ ته‌نها به‌ده‌ستی تۆیه‌، وه‌ به‌ دڵنیایى هه‌ر تۆ تواناو ده‌سه‌ڵاتت به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ ."},{"id":27,"translation":"[ تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] شه‌و ئه‌خه‌یته‌ ناو ڕۆژه‌وه‌، وه‌ ڕۆژ ئه‌خه‌یته‌ ناو شه‌وه‌وه‌و تێكه‌ڵیان ئه‌كه‌ی [ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ] وه‌ له‌ مردوو زیندوو ده‌رئه‌كه‌ی وه‌ له‌ زیندووش مردوو ده‌رئه‌كه‌یت وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك كه‌ مردووه‌ مرۆڤێكی زیندوو ده‌رئه‌كه‌یت وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌یشه‌وه‌، وه‌ له‌ هێلكه‌ مریشك ده‌رئه‌كه‌ی وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، وه‌ له‌ تۆوێك جۆره‌ها به‌روبووم ده‌رئه‌كه‌ی وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، یاخود مرۆڤی موسڵمان له‌ كافر ده‌رئه‌كه‌ی وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ [ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٢٧) ] وه‌ ڕزقی هه‌ر كه‌سێك ئه‌ده‌ی كه‌ خۆت ویستت لێ بێت به‌بێ حیساب و به‌بێ ژماره‌."},{"id":28,"translation":"[ لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ] نابێ باوه‌ڕداران كافران بكه‌ن به‌ دۆست و خۆشه‌ویست و سه‌رخه‌رو پشتیوانی خۆیان و خۆشیانیان بوێ له‌ جگه‌ له‌ ئیمانداران [ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك وابكات ئه‌وا خوای گه‌وره‌ به‌ریه‌ له‌و كه‌سه‌و شتێكی لای خوای گه‌وره‌ نامێنێ [ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو ترسان بتانكوژن ئه‌وكاته‌ دروسته‌ به‌ ئاشكرا وه‌لائی خۆتانیان بۆ ده‌ربڕن به‌ڵام دڵتان پڕ بێت له‌ باوه‌ڕ [ وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌تانترسێنێ و ئاگادارتان ئه‌كاته‌وه‌ به‌ نه‌فسی پیرۆزی خۆی نه‌كه‌ن كافران بكه‌نه‌ وه‌لی و دۆست و خۆشه‌ویستی خۆتان چونكه‌ سزاى سه‌ختتان ده‌دات [ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ (٢٨) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی گه‌ڕانه‌وه‌شتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه."},{"id":29,"translation":"[ قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌ر شتێك له‌ سینگتاندا له‌ دڵتاندا بشارنه‌وه‌ یان ئاشكرای بكه‌ن خوای گه‌وره‌ عیلم و زانیاری پێیه‌ وه‌ ئاگای لێیه‌ [ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":30,"translation":"[ يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌موو كه‌سێك هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی كردبێت له‌ چاكه‌ یان خراپه‌ ئه‌بینێ كه‌ ئاماده‌یه‌و نیشانی ئه‌درێ [ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا ] ئه‌گه‌ر خراپه‌ی كردبێ ئاواته‌خوازه‌ كه‌ ماوه‌و مه‌سافه‌یه‌كی یه‌كجار زۆر له‌ نێوان ئه‌م و خراپه‌كانیدا بێت و هه‌ر نه‌یبینێ [ وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ دیسان ئه‌تانترسێنێ به‌نه‌فسی پیرۆزی خۆی له‌ خوای گه‌وره‌و سزاكه‌ى بترسێن [ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ (٣٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ ڕه‌ئفه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ به‌ به‌نده‌كانی."},{"id":31,"translation":"{شوێنكەوتنی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - نیشانەی خۆشویستنی خوایە} [ قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاست ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌تان خۆش ئه‌وێ ئه‌وه‌ شوێن من بكه‌ون ئه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ش خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی خۆش ئه‌وێ وه‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێ، كه‌سانێك بانگه‌شه‌ى خۆشه‌ویستى خوایان كرد خواى گه‌وره‌ به‌م ئایه‌ته‌ تاقیكردنه‌وه‌، كه‌واته‌ هه‌ركه‌سێك شوێن پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كه‌وێت و بیدعه‌ بكات ئه‌وه‌ راستگۆ نیه‌ له‌ خۆشه‌ویستى بۆ خواى گه‌وره‌، وه‌ شوێنكه‌وتنى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر خۆشه‌ویستى خواى گه‌وره‌و هۆكاره‌ بۆ ده‌ستخستنى خۆشه‌ویستى خواى گه‌وره‌و لێخۆشبوونى تاوانه‌كان [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ ."},{"id":32,"translation":"[ قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن [ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ (٣٢) ] ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد له‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ كافرانی خۆش ناوێ ."},{"id":33,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ (٣٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئاده‌م و نوح و ئالی ئیبراهیم خۆی و نه‌وه‌كانی كه‌ پێغه‌مبه‌ر بوونه‌ وه‌ ئالی عیمران كه‌ عیسى له‌وان بووه‌ ئه‌مانه‌ى هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا ."},{"id":34,"translation":"[ ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ] له‌ نه‌سه‌ب و ڕه‌چه‌ڵه‌كدا ئه‌مانه‌ كۆمه‌ڵێكن هه‌ندێكیان له‌ هه‌ندێكی تریانن ته‌نانه‌ت له‌ نیه‌ت و كرده‌وه‌و ئیخلاص و ته‌وحیدیشدا پێغه‌مبه‌ران هه‌موویان یه‌ك بوونه‌ [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٣٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":35,"translation":"{لە دایك بوونی مەریەم} [ إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا ] كاتێك كه‌ خێزانه‌كه‌ی عیمران كه‌ ناوی (حه‌نه‌) بووه‌ دایكی مه‌ریه‌م كه‌ نه‌نكی عیسى بوو - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من ئه‌و كۆرپه‌یه‌ی له‌ناو سكمدایه‌ كه‌ مه‌ریه‌م بوو نه‌زرم كردووه‌ بۆ عیباده‌تی تۆ وه‌ ئازاد بێت بۆ ئه‌وه‌ی خزمه‌تی (بیت المقدس) بكات [ فَتَقَبَّلْ مِنِّي ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و نه‌زره‌م لێ قبووڵ بكه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٣٥) ] هه‌ر تۆ به‌ دڵنیایى زۆرو بیسه‌رو زانای ."},{"id":36,"translation":"[ فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَى ] كاتێك كه‌ مناڵه‌كه‌ی بوو بینی مناڵه‌كه‌ی كچه‌ وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مه‌ كچه‌، خه‌فه‌تی لێ خوارد [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ ] كه‌ ئه‌مه‌یان فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ چی بووه‌ واته‌: بۆ به‌گه‌وره‌زانینی مه‌ریه‌مه‌ كه‌ مه‌ریه‌م كچێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ [ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَى ] دایكی مه‌ریه‌م وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار كوڕ وه‌كو كچ نیه‌ واته‌: كچ ناتوانێ خزمه‌تی مزگه‌وت بكات [ وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ ] وه‌ من ناوم ناوه‌ به‌ مه‌ریه‌م [ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ (٣٦) ] وه‌ من په‌نای خۆى و نه‌وه‌كانیشی ئه‌گرم به‌ تۆ له‌ شه‌یتانی نه‌فرین لێكراو و ڕه‌جم كراو، خوایه‌ خۆی و نه‌وه‌كانی بپارێزه‌، خوای گه‌وره‌ دوعاكه‌ی قبووڵ كردو پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: هیچ منداڵێك نیه‌ له‌ دایك بێت ئیلا شه‌یتان ئازارى ده‌دات بۆیه‌ به‌ گریانه‌وه‌ له‌ دایك ده‌بێت ته‌نها عیسى و - صلی الله علیه وسلم - دایكى نه‌بێت."},{"id":37,"translation":"{زەكەریا - صلی الله علیه وسلم - سەرپەرشتی مەریەم دەكات} [ فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ ] خوای گه‌وره‌ نه‌زره‌كه‌ی لێ قبووڵ كرد [ وَأَنْبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا ] وه‌ به‌جوانی په‌روه‌رده‌ی كرد وه‌ زه‌كه‌ریاش - صلی الله علیه وسلم - مه‌ریه‌می گرته‌ ئه‌ستۆی خۆی و سه‌رپه‌رشتی كرد كه‌ مێردی خوشكه‌كه‌ی بوو، چونكه‌ مه‌ریه‌م باوكى مردو بێ باوك بوو، وه‌ ساڵێكى گرانى بوو [ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا ] هه‌ر كاتێك زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌چووه‌ لای میحرابه‌كه‌ شوێنی عیباده‌ته‌كه‌ی مه‌ریه‌م ئه‌یبینی هه‌ندێ خۆراكی لایه‌ كه‌ له‌ زستاندا میوه‌ی هاوینی لایه‌، وه‌ له‌ هاویندا خۆراك و میوه‌ی زستانی لایه‌ [ قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا ] زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - پێی سه‌یر بوو فه‌رموو: ئه‌ی مه‌ریه‌م ئه‌م میوانه‌ت له‌ كوێ بوو؟ [ قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] فه‌رمووی: ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو كه‌رامه‌ت و ڕێزێك پێی ئه‌به‌خشی [ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٣٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت به‌بێ حیساب."},{"id":38,"translation":"{زەكەریا - صلی الله علیه وسلم - داوای منداڵ لە خوای گەورە دەكات} [ هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ ] له‌وێدا زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ بینی خوای گه‌وره‌ ئه‌و ڕزقه‌ی به‌ مه‌ریه‌م به‌خشیوه‌ ئه‌وكاته‌ هیواو ئومێدی زیاتر بوو كه‌ خۆى پیره‌مێرد بوو، وه‌ خێزانه‌كه‌ى پیره‌ژنێكى نه‌زۆك بوو، دوعای كردو له‌ په‌روه‌ردگار پاڕایه‌وه‌ [ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ (٣٨) ] فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌لایه‌ن خۆته‌وه‌ نه‌وه‌یه‌كی پاك و چاكم پێ ببه‌خشه‌ به‌ دڵنیایى تۆ هه‌موو دوعایه‌ك ئه‌بیستی وه‌ وه‌ڵام ئه‌ده‌یته‌وه‌ ."},{"id":39,"translation":"[ فَنَادَتْهُ الْمَلَائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ ] مه‌لائیكه‌ت واته‌: جبریل بانگی له‌ زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - كرد كاتێك كه‌ ڕاوه‌ستا بوو به‌پێوه‌ له‌ میحرابه‌كه‌یدا نوێژی ئه‌كرد (بۆیه‌ به‌ شوێنى نوێژ كردن ده‌وترێت میحراب (شه‌ڕگه‌) چونكه‌ شوێنى شه‌ڕكردنه‌ له‌گه‌ڵ شه‌یتان) [ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَى ] ئه‌ی زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ موژده‌ی پێدایت به‌ مناڵێك كه‌ ناویشی یه‌حیا ئه‌بێ [ مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌م مناڵه‌ی تۆ باوه‌ڕ به‌ وشه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات، واته‌: له‌ دواترا كه‌ عیسى - صلی الله علیه وسلم - دێت باوه‌ڕ به‌ عیسى ئه‌كات كه‌ پورزاى یه‌كترى بوون و دایكیان خوشك بوو [ وَسَيِّدًا ] وه‌ ئه‌م كوڕه‌ی تۆ یه‌حیا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌بێ به‌ كه‌سێكی گه‌وره‌ له‌زانست و په‌رستن و حیكمه‌ت و ته‌قواو رێزدا، وه‌ ئه‌بێ به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَحَصُورًا ] وه‌ خۆی ئه‌پارێزێ له‌ چوونه‌ لای ئافره‌ت یان له‌ تاوان [ وَنَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ (٣٩) ] وه‌ ئه‌بێته‌ پێغه‌مبه‌رێك له‌ پێغه‌مبه‌ره‌ چاكه‌كان ."},{"id":40,"translation":"[ قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ ] زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - پێی سه‌یر بوو فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من چۆن منداڵم ئه‌بێت له‌ كاتێكدا كه‌ ته‌مه‌نم زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ ته‌مه‌نی سه‌دو بیست ساڵ بووه‌ [ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ ] وه‌ خێزانه‌كه‌م له‌ گه‌نجیه‌تیشدا نه‌زۆك بووه‌و مناڵی نه‌بووه‌ چۆن ئێستا به‌م پیریه‌ مناڵی ئه‌بێ، كه‌ ته‌مه‌نى نه‌وه‌دو هه‌شت ساڵ بووه‌ [ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (٤٠) ] فریشته‌كه‌ فه‌رمووی: خوای گه‌وره‌ به‌م شێوازه‌ وویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت ئه‌نجامی ئه‌دات و ئه‌یكات ."},{"id":41,"translation":"[ قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً ] زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار نیشانه‌یه‌كم پێ بده‌ بزانم تا شوكرانه‌بژێری تۆی پێ بكه‌م له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌ته‌ [ قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا ] خواى گه‌وره‌ فه‌رمووی: نیشانه‌ی تۆ ئه‌وه‌بێت كه‌ سێ ڕۆژ ناتوانیت قسه‌ له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێكدا بكه‌ی ته‌نها به‌ هێماو به‌ ئاماژه‌ نه‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى كه‌ ساغیت، وه‌ ئه‌و سێ ڕۆژه‌ خۆت یه‌كلا بكه‌ره‌وه‌ بۆ شوكرانه‌بژێری و زیكرى خوای گه‌وره‌ [ وَاذْكُرْ رَبَّكَ كَثِيرًا وَسَبِّحْ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ (٤١) ] وه‌ زۆر زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌، (عه‌شی) له‌ دوای زه‌واله‌وه‌ هه‌تا خۆرئاوابوونه‌، (ئیبكار) یش له‌ دوای فه‌جره‌وه‌ تا كاتی چێشته‌نگاو، له‌و كاتانه‌دا زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ بكه‌ ."},{"id":42,"translation":"[ وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كان به‌ مه‌ریه‌میان فه‌رموو: ئه‌ى مه‌ریه‌م له‌به‌ر زۆر په‌رستن و دونیانه‌ویستیت خوای گه‌وره‌ تۆی هه‌ڵبژاردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ناوت به‌رز بكاته‌وه‌ وه‌ تۆی پاك كردۆته‌وه‌ له‌ كوفرو خراپه‌و هه‌موو شتێك [ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ (٤٢) ] وه‌ تۆی هه‌ڵبژاردو فه‌زڵتی داوه‌ به‌سه‌ر ئافره‌تانی هه‌موو جیهاندا تا ڕۆژی قیامه‌ت (باشترین ئافره‌تى دونیا مه‌ریه‌م و خه‌دیجه‌و فاتیمه‌و ئاسیه‌ى خێزانى فیرعه‌ون بوونه‌)."},{"id":43,"translation":"[ يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ (٤٣) ] ئه‌ی مه‌ریه‌م تۆ ملكه‌چبه‌ و نوێژو عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ بكه‌ و به‌رده‌وام به‌ له‌سه‌رى، وه‌ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌ره‌ وه‌ نوێژ بكه‌ له‌گه‌ڵ نوێژخوێنان ."},{"id":44,"translation":"[ ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ] ئه‌مه‌ی كه‌ باسمان كرد ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ندێك له‌ هه‌واڵه‌كانی غه‌یب بوو به‌ وه‌حی بۆ تۆمان نارد، وه‌ تۆ له‌لای ئه‌وان نه‌بووی كاتێك كه‌ قه‌ڵه‌مه‌كانیان هه‌ڵدایه‌ ناو ئاوه‌وه‌ وه‌كو تیروپشكێك بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ كامیان مه‌ریه‌م بگرنه‌ لای خۆیان و سه‌رپه‌رشتی بكه‌ن وتیان: ئه‌گه‌ر هاتوو قه‌ڵه‌می هه‌ر كه‌سێك راوه‌ستاو له‌گه‌ڵ ئاوه‌كه‌دا نه‌ڕۆی ئه‌وا سه‌رپه‌رشتی مه‌ریه‌م ئه‌كات، وه‌ قه‌ڵه‌مه‌كه‌ی زه‌كه‌ریا - صلی الله علیه وسلم - راوه‌ستاو تیروپشكه‌كه‌ بۆ ئه‌و ده‌رچوو سه‌رپه‌رشتی مه‌ریه‌می كرد [ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٤٤) ] وه‌ كاتێك كه‌ مشتومڕیان بوو له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ تۆ له‌لای ئه‌وان نه‌بووی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ بۆ تۆی ئه‌گێڕێته‌وه‌."},{"id":45,"translation":"{فریشتە موژدەی عیسا - صلی الله علیه وسلم - بە مەریەم دەدەن} [ إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ ] كاتێك كه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كان وتیان: ئه‌ی مه‌ریه‌م خوای گه‌وره‌ مژده‌ت ئه‌داتێ به‌ وشه‌یه‌ك كه‌ وشه‌كه‌ ئه‌وه‌بوو خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: (كُنْ) عیسى - صلی الله علیه وسلم - دروستبه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌ویش دروست بوو [ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ ] كه‌ ئه‌و وشه‌یه‌ش كه‌ عیسای لێ دروست ئه‌بێ ناوی مه‌سیحه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ستی به‌سه‌ر هه‌ر نه‌خۆشیه‌كدا بهێنایه‌ ئیلا به‌ئیزنی خوای گه‌وره‌ چاك ئه‌بوو بۆیه‌ پێی وتراوه‌: مه‌سیح، یاخود له‌به‌ر زۆر گه‌ڕان و سه‌فه‌ر كردنى [ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ] عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌بێ باوك له‌ دایك بووه‌ درایه‌ پاڵ دایكی [ وَجِيهًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٥) ] له‌ دونیاو قیامه‌تیشدا خاوه‌ن ڕێزو پله‌و پایه‌و ناوبانگه‌ وه‌یه‌كێكه‌ له‌وانه‌ی كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ نزیكه‌ ."},{"id":46,"translation":"[ وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَمِنَ الصَّالِحِينَ (٤٦) ] وه‌ له‌ناو بێشكه‌دا قسه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی ئه‌كات و بانگه‌وازیان ئه‌كات بۆ یه‌كخواپه‌رستى وه‌كو موعجیزه‌یه‌ك، وه‌ كاتێكیش كه‌ ئه‌چێته‌ ناو ساڵه‌وه‌ وه‌ له‌ به‌نده‌ چاكه‌كانه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌یدا ."},{"id":47,"translation":"[ قَالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ ] مه‌ریه‌میش پێی سه‌یر بوو فه‌رمووى: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من چۆن مناڵم ئه‌بێ له‌ كاتێكدا هیچ مرۆڤێك جیماعی له‌گه‌ڵ مندا نه‌كردووه‌و من شووم نه‌كردووه‌ [ قَالَ كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] فریشته‌كه‌ فه‌رمووی: به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ وویستی له‌هه‌ر شتێك بێت دروستی ئه‌كات (ئه‌مه‌یش ره‌دده‌ بۆ گاوره‌كان كه‌ ده‌ڵێن عیسى خوایه‌ یان كوڕى خوایه‌، به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى دروستى ده‌كات و دروستكراوه‌) [ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٤٧) ] ئه‌گه‌ر خواى گه‌وره‌ بڕیاری هه‌ر شتێك بدات ئه‌وا پێی ئه‌فه‌رمووێ: ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ش ئه‌بێ."},{"id":48,"translation":"[ وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ (٤٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ عیسى - صلی الله علیه وسلم - فێره‌ نوسین و زانیاری و تێگه‌یشتن و حیكمه‌ت و ته‌ورات و ئینجیل ئه‌كات، كه‌ عیسى - صلی الله علیه وسلم - ته‌ورات و ئینجیلیشى له‌به‌ر بووه‌."},{"id":49,"translation":"{هەندێك لە موعجیزەكانی عیسا - صلی الله علیه وسلم - } [ وَرَسُولًا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ ] وه‌ ئه‌یكاته‌ پێغه‌مبه‌رێك و ئه‌ینێرێ بۆ لای به‌نی ئیسرائیل [ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ پێیان ئه‌ڵێ: من لای خوای گه‌وره‌وه‌ موعجیزه‌م بۆتان هێناوه‌ [ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ ] من له‌ قوڕ وه‌كو شێوازی باڵنده‌تان بۆ دروست ئه‌كه‌م وه‌ دوای ئه‌وه‌ كه‌ دروستی ئه‌كه‌م فووی پیا ئه‌كه‌م به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ ئه‌بێته‌ باڵنده‌یه‌ك و ئه‌فڕێ به‌ ئاسماندا [ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ ] وه‌ كوێرو نابینای زكماك و به‌ڵه‌ك چاك ئه‌كه‌مه‌وه‌ به‌ ئیزنی خوا [ وَأُحْيِ الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ مردوو زیندوو ئه‌كه‌مه‌وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م موعجیزانه‌ى پێبه‌خشى چونكه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا زانستى پزیشكى بڵاو بوو، وه‌پزیشكه‌كان تواناى چاره‌سه‌رى ئه‌م شتانه‌یان نه‌بوو [ وَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمْ ] وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ هه‌ر شتێك ئه‌خۆن یان هه‌ڵیده‌گرن بۆ سبه‌ینێ من هه‌واڵتان پێ ئه‌ده‌م وه‌ پێتان ڕائه‌گه‌یه‌نم و ئه‌زانم [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٤٩) ] ئا ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌و موعجیزه‌یه‌ بۆ ئێوه‌ له‌سه‌ر راستى پێغه‌مبه‌رایه‌تى من بۆ ئه‌وه‌ی ئیمان بێنن ئه‌گه‌ر باوه‌ڕدارن ."},{"id":50,"translation":"[ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ ] وه‌ ئه‌و ته‌وراته‌ی كه‌ له‌ پێش مندا بۆ موسى - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ منیش به‌ دڵنیایى دائه‌نێم وه‌ ئه‌ویش مژده‌ی پێ دابوون كه‌ عیسى - صلی الله علیه وسلم - به‌و شێوازه‌ دێت [ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ش هاتوومه‌ كه‌ هه‌ندێك له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ ته‌وراتدا له‌سه‌رتان حه‌رام كرابوو كه‌ خۆتان حه‌رامتان كردبوو له‌سه‌ر خۆتان تا بۆتانی حه‌ڵاڵ بكه‌مه‌وه‌ [ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ موعجیزه‌و نیشانه‌یه‌كیشم له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆتان هێناوه‌ له‌سه‌ر راستگۆییم [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٥٠) ] ئێوه‌ش ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن وه‌ شوێنی من بكه‌ون ."},{"id":51,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ ] به‌ دڵنیایى هه‌ر الله یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ وه‌ ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و شه‌ریكی بۆ دامه‌نێن و من مه‌كه‌ن به‌شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ [ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٥١) ] ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه."},{"id":52,"translation":"‌ [ فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ ] كاتێك كه‌ عیسى - صلی الله علیه وسلم - هه‌ستی كرد به‌رده‌وامن له‌سه‌ر كوفرو ئیمانی پێ ناهێنن فه‌رمووى: كێ پشتیوانی منه‌ له‌ ده‌عوه‌و بانگه‌واز كردن بۆ گه‌یاندنی دینی خوا [ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ ] حه‌واری و قوتابی و كه‌سه‌ تایبه‌ته‌كانی خۆی كه‌ دوانزه‌ كه‌س بوون وتیان: ئێمه‌ پشتیوانی دینی خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌بین بۆ بڵاو كردنه‌وه‌كه‌ی دینی خوا [ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (٥٢) ] ئیمانمان به‌خوای گه‌وره‌ هێناوه‌ وه‌ تۆیش له‌ ڕۆژی قیامه‌ت شایه‌تیمان بۆ بده‌ كه‌ ئێمه‌ موسڵمانین."},{"id":53,"translation":"[ رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئیمانمان هێنا به‌و ئینجیل و دینه‌ی كه‌ بۆ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ت دابه‌زاند وه‌ شوێنی كه‌وتین [ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ (٥٣) ] تۆش له‌و كه‌سانه‌مان ناونووس بكه‌ كه‌ شایه‌تی ئه‌ده‌ین به‌ وه‌حدانیه‌تی تۆو پێغه‌مبه‌رایه‌تی عیسى - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":54,"translation":"[ وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ ] كافران نه‌خشه‌و پیلانیان داناو فێڵیان كرد وه‌ خوای گه‌وره‌ش له‌ به‌رامبه‌ر نه‌خشه‌و پیلان و فێڵی ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلان و فێڵی بۆیان دانا [ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ (٥٤) ] وه‌ باشترین نه‌خشه‌دانه‌ر كه‌ فێڵی ئه‌وان هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌یه‌، كه‌سانێك له‌ به‌نى ئیسرائیل چوونه‌ لاى پاشاى ئه‌و كاته‌ كه‌ كافر بوو وتیان عیسى زۆڵه‌و خه‌ڵكى گومڕا ده‌كات و له‌ گوێڕایه‌ڵى تۆ لایان ده‌بات و كێشه‌ دروست ده‌كات، پاشایش خه‌ڵكى نارد بیكوژن و له‌ خاچى بده‌ن خواى گه‌وره‌ رزگارى كردو له‌ په‌نجه‌ره‌ى ماڵه‌كه‌وه‌ به‌رزى كرده‌وه‌ بۆ ئاسمان و شێوه‌ى خسته‌ سه‌ر یه‌كێك له‌ قوتابیه‌كانى و ئه‌ویان كوشت و له‌ خاچیاندا وایانزانى عیسى یه‌ - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":55,"translation":"{خوای گەورە عیسا - صلی الله علیه وسلم - بەرز دەكاتەوە بۆ ئاسمان} [ إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی عیسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌تخه‌وێنم، وفاة لێره‌ به‌ ماناى خه‌وتن دێت نه‌ك مردن وه‌كو خواى گه‌وره‌ له‌ ئایه‌تى تر ده‌فه‌رمێت: [ وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّكُمْ بِالَّيْلِ ] واته‌: خواى گه‌وره‌ به‌شه‌و ده‌تانخه‌وێنێت نه‌ك ده‌تانمرێنێت، وه‌له‌ دوعاى له‌ خه‌وهه‌ستان سوننه‌ته‌ بڵێیت: (الحَمْدُ للهِ الذي أحيانا بَعدَ ما أماتَنا وإليه النُّشُور) واته‌: حه‌مدو سوپاش بۆ ئه‌و خوایه‌ى كه‌ به‌خه‌به‌رى هێناین پاش ئه‌وه‌ى خه‌واندمانى وه‌گه‌ڕانه‌وه‌یش هه‌ر بۆ لاى ئه‌وه‌ [ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ ] وه‌ به‌رزت ئه‌كه‌مه‌وه‌ بۆ لای خۆم بۆ ئاسمان، یان پاش و پێش له‌ ئایه‌ته‌كه‌ هه‌یه‌، واته‌: به‌رزت ده‌كه‌مه‌وه‌ بۆ لاى خۆم پاشان ده‌تمرێنم [ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ به‌ به‌رزكردنه‌وه‌ت پاكت ئه‌كه‌مه‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌لای ئه‌م كافرانه‌ بیت [ وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێن تۆ كه‌وتوونه‌ موسڵمانان ئه‌بێ به‌رز بن و له‌سه‌رووی كافرانه‌وه‌ ده‌بن تا ڕۆژی قیامه‌ت [ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٥٥) ] پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش گه‌ڕانه‌وه‌تان هه‌ر بۆ لای خۆمه‌و خۆم بڕیار له‌ نێوانتاندا ئه‌ده‌م له‌و ئیختیلاف و جیاوازیه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ كافراندا هه‌تانبووه‌."},{"id":56,"translation":"[ فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوون [ فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئه‌وانه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان ده‌ده‌م له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٥٦) ] وه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ له‌ قیامه‌تدا سه‌ریان بخات و پشتیوانیان بێت و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگاریان بكات ."},{"id":57,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌جرو پاداشتیان به‌ته‌واوی ده‌ده‌مه‌وه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوات بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٥٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زاڵمان و سته‌مكارانی خۆش ناوێت و ڕقی لێیانه‌ ."},{"id":58,"translation":"[ ذَلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ الْآيَاتِ وَالذِّكْرِ الْحَكِيمِ (٥٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ی كه‌ بۆتمان گێڕایه‌وه‌و بۆتمان خوێنده‌وه‌ له‌ باسی عیسادا له‌م ئایه‌ت و زیكره‌ پڕ حیكمه‌تانه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌و وه‌حى بوو له‌ خواوه‌ بۆ تۆ هات ."},{"id":59,"translation":"[ إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ ] نموونه‌ی عیسى - صلی الله علیه وسلم - له‌لای خوای گه‌وره‌ وه‌كو نموونه‌ی ئاده‌م وایه‌ [ خَلَقَهُ مِنْ تُرَابٍ ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاده‌می له‌ خۆڵ دروست كرد به‌بێ دایك و باوك، وه‌ عیسایشى به‌بێ باوك دروست كرد، ئیتر بۆچی باوه‌ڕ به‌ عیسى ناهێنن خۆ ئه‌وه‌تا باوه‌ڕتان به‌ ئاده‌م هه‌یه‌ كه‌ به‌بێ دایك و باوك دروست بووه‌ [ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٥٩) ] پاشان پێی فه‌رموو ببه‌ یه‌كسه‌ر دروست بوو، بوو به‌ مرۆڤ ."},{"id":60,"translation":"[ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (٦٠) ] حه‌ق له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌یه‌ هه‌ر شتێ بفه‌رمێ حه‌قه‌ ئێوه‌ له‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ گومانتان هه‌بێ له‌ فه‌رمووده‌و فه‌رمایشی خوای گه‌وره‌ ."},{"id":61,"translation":"[ فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ زانست و زانیاریت بۆ هات هه‌ر كه‌سێك له‌ گاوره‌كان هاتن ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕ له‌گه‌ڵ تۆدا بكه‌ن سه‌باره‌ت به‌ عیسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌وان ئه‌ڵێن: خوایه‌ یان كوڕی خوایه‌ [ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ] ئه‌وا تۆ بانگیان بكه‌و بڵێ: وه‌رن بانگی مناڵه‌كانمان ئه‌كه‌ین و ئێوه‌یش بانگی مناڵه‌كانتان بكه‌ن، وه‌ بانگی خێزانه‌كانمان ئه‌كه‌ین و ئێوه‌یش بانگی خێزانه‌كانتان بكه‌ن، وه‌ ئێمه‌ دێین و ئێوه‌ش وه‌رن هه‌ر هه‌موومان كۆ ئه‌بینه‌وه‌ [ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ (٦١) ] ئه‌مه‌ (موباهه‌له‌)ی پێ ئه‌ووترێ دوای ئه‌وه‌ دوعا ئه‌كه‌ین له‌ خوای گه‌وره‌و به‌یه‌كه‌وه‌ ده‌ست به‌رز ئه‌كه‌ینه‌وه‌و ئه‌ڵێین: له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌و كه‌سه‌ بێ كه‌ درۆ ئه‌كات له‌عنه‌تی خوا له‌ درۆزنان بێ ئه‌وكاته‌ دوعاكه‌ جێبه‌جێ ئه‌بێ، به‌ڵام ئه‌وان نه‌یانتوانی بێن ئه‌م موباهه‌له‌یه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن زانیان كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ڕاستگۆیه‌و خۆیان درۆ ئه‌كه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ ساڵى نۆى كۆچى له‌سه‌ر گاوره‌كانى نه‌جران دابه‌زى ."},{"id":62,"translation":"[ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ ] به‌دڵنیایى ئه‌م چیرۆك و به‌سه‌رهاته‌ی عیسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆتی گێڕایه‌وه‌ ئه‌مه‌ چیرۆكێكی حه‌ق و ڕاسته‌ [ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ ] وه‌ هیچ خواو په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ئیلا زاتی پیرۆزی الله نه‌بێت و عیسى خوا نیه‌ [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٦٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر باڵاده‌ست و به‌ عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌ ."},{"id":63,"translation":"[ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِالْمُفْسِدِينَ (٦٣) ] ئه‌گه‌ر پشتیان كرد له‌م حه‌قه‌ ئاشكرایه‌ ئه‌وا به‌راستى خوای گه‌وره‌ خۆی زۆر زانایه‌ به‌ هاوبه‌شدانه‌ران و ئاشووبگێڕان له‌سه‌ر زه‌وی وه‌ سزایان ده‌دات."},{"id":64,"translation":"{گفتوگۆ لەگەڵ جولەكەو گاور} [ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی جووله‌كه‌و گاوران وه‌رن بۆ لای وشه‌یه‌ك كه‌ ئێمه‌و ئێوه‌ تیایدا یه‌كسانین [ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ ] ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ با هیچ كه‌سێك نه‌په‌رستین جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا ] وه‌ با هیچ كه‌سێ نه‌كه‌ینه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ] با هه‌ندێكمان هه‌ندێكمان نه‌كه‌ینه‌ ڕه‌ب و په‌روه‌ردگارو له‌ غه‌یری خوا نه‌یانپه‌رستین وه‌كو ئێوه‌ كه‌ جووله‌كه‌ ده‌ڵێن: عوزێر كوڕی خوایه‌، گاوره‌كانیش كه‌ ئه‌ڵێن: عیسى كوڕی خوایه‌ و ئه‌یانكه‌ن به‌ خواو ئه‌یانپه‌رستن [ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (٦٤) ] ئه‌گه‌ر به‌مه‌ ڕازی نه‌بوون و پشتیان هه‌ڵكرد ئه‌وا پێیان بڵێن: شایه‌ت بن ئێمه‌ موسڵمانین خۆمان ته‌سلیم خوای گه‌وره‌ كردووه‌و به‌تاك و ته‌نها ئێمه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستین ."},{"id":65,"translation":"[ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْرَاهِيمَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی جووله‌كه‌و گاوره‌كان بۆچی مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئیبراهیم كه‌ ئه‌ڵێن: ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر دینی ئێمه‌ بووه‌ [ وَمَا أُنْزِلَتِ التَّوْرَاةُ وَالْإِنْجِيلُ إِلَّا مِنْ بَعْدِهِ ] له‌ كاتێكدا ئێوه‌ خۆتان ئه‌زانن ته‌ورات و ئینجیل بۆ موسى و عیسى (عليهما الصلاة والسلام) دانه‌به‌زیوه‌ ئیلا له‌ دوای ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - نه‌بێ ئیتر چۆن ئیبراهیم له‌سه‌ر دینی ئێوه‌ بووه‌ [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٦٥) ] بۆ عاقڵ نابن و بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌ ئیتر چۆن ئیبراهیم جووله‌كه‌ یان گاور بووه‌ ."},{"id":66,"translation":"[ هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ حَاجَجْتُمْ فِيمَا لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ ] ئه‌وه‌تا ئێوه‌ مشتومڕ له‌ شتێكدا ئه‌كه‌ن كه‌ زانیاریتان پێى هه‌یه‌ له‌ ته‌وراتدا كه‌ ئه‌وه‌ی حه‌ڵاڵه‌و ئه‌وه‌ی حه‌رامه‌ له‌و شتانه‌دا مشتومڕو موناقه‌شه‌ ئه‌كه‌ن [ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ ] ئه‌ی بۆچی له‌ شتێكدا كه‌ زانست و زانیاریتان نیه‌ موناقه‌شه‌و موجاده‌له‌ی تیا ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌ڵێن: ئیبراهیم له‌سه‌ر دینی ئێمه‌ بووه‌ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٦٦) ] له‌ كاتێك خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ و زانیارى هه‌یه‌و ئێوه‌ نایزانن ."},{"id":67,"translation":"[ مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا ] ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - نه‌ جووله‌كه‌ بووه‌و نه‌ گاور بووه‌ [ وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا ] به‌ڵكو حه‌نیف بووه‌ له‌ هه‌موو دینه‌كان لایداوه‌ بۆ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ وه‌ موسڵمان بووه‌و تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌و دینه‌كه‌ی ئیسلام بووه‌ [ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٦٧) ] وه‌ ئه‌و له‌ موشركین نه‌بووه‌و هاوبه‌شی بۆ خوا بڕیار نه‌داوه‌ وه‌كو ئێوه‌ ."},{"id":68,"translation":"[ إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا ] له‌ هه‌موو كه‌س له‌پێشترو شایه‌نتر به‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ شوێنی كه‌وتون له‌ كاتی خۆی، وه‌ ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌یه‌ كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ نه‌وه‌ی ئه‌وه‌، وه‌ باوه‌ڕدارانیش له‌ هه‌موو كه‌س له‌ پێشترن به‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - [ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ (٦٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری هه‌موو باوه‌ڕدارانه‌ ."},{"id":69,"translation":"[ وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ ] كۆمه‌ڵێك له‌ ئه‌هلی كتاب واته‌ جووله‌كه‌كانی (به‌نی نه‌زیرو به‌نى قوڕه‌یزه‌و به‌نی قه‌ینوقاع) ئاواته‌خواز بوون كه‌ ئێوه‌ گومڕا بكه‌ن و له‌ دینه‌كه‌تان هه‌ڵتانبگه‌ڕێننه‌وه‌و پاشگه‌زتان بكه‌نه‌وه‌ [ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ (٦٩) ] به‌ڵام ئه‌وان نازانن و هه‌ست ناكه‌ن كه‌ ته‌نها خۆیان گومڕا ئه‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوه‌ڕداران له‌سه‌ر دینه‌كه‌یان دامه‌زراون ."},{"id":70,"translation":"[ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ (٧٠) ] ئه‌ی جووله‌كه‌و گاوره‌كان بۆ كوفر ئه‌كه‌ن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێك خۆتان شایه‌تن ئه‌وه‌ی له‌ كتابه‌كانتاندا هه‌یه‌ باسی ڕاستێتی هاتنی محمدی تیایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":71,"translation":"[ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ ] ئه‌ی ئه‌هلی كتاب بۆ حه‌ق و باتڵ تێكه‌ڵ ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ر له‌ خه‌ڵك بشێوێنن [ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٧١) ] وه‌حه‌قه‌كه‌ ئه‌شارنه‌وه‌ كه‌ هاتنی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - له‌ كاتێكدا ئه‌زانن كه‌ محمد پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - له‌ كتابه‌كانی ئێوه‌دا ئه‌و موژده‌یه‌تان پێدراوه‌ ."},{"id":72,"translation":"[ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٧٢) ] كۆمه‌ڵێك له‌ ئه‌هلی كتاب سه‌ركرده‌و گه‌وره‌كانیان به‌ جووله‌كه‌كانیان وت: له‌سه‌ره‌تای ڕۆژ به‌یانی زووه‌كه‌ی ئێوه‌ش بڕۆن ئیمان بێنن به‌و شته‌ی كه‌ بۆ سه‌ر باوه‌ڕداران دابه‌زیوه‌و موسڵمان بن و نوێژى به‌یانیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن و كۆتایی ڕۆژ ئێواره‌كه‌ی كافر ببنه‌وه‌ به‌ڵكو هه‌ندێك له‌وانه‌ی كه‌ شه‌ك و گومانیان هه‌یه‌ ئه‌وانیش هه‌ڵگه‌ڕێنه‌وه‌و پاشگه‌ز ببنه‌وه‌ ."},{"id":73,"translation":"[ وَلَا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ ] وه‌ جووله‌كه‌ هه‌ندێكیان به‌هه‌ندێكیان وت: ئیمان مه‌هێنن و باوه‌ڕ مه‌كه‌ن ته‌نها به‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ شوێنى دینه‌كه‌ی ئێوه‌ كه‌وتوونه‌ [ قُلْ إِنَّ الْهُدَى هُدَى اللَّهِ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هیدایه‌ت هه‌ر هیدایه‌تی خوایه‌و به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ أَنْ يُؤْتَى أَحَدٌ مِثْلَ مَا أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَاجُّوكُمْ عِنْدَ رَبِّكُمْ ] ئه‌مه‌ هه‌ر له‌ قسه‌ی جووله‌كه‌كانه‌ كه‌ حه‌سوودی به‌ ئیمانداران ئه‌به‌ن كه‌ پێغه‌مبه‌ریان بۆ هاتووه‌و كتابیان بۆ هاتووه‌، ئه‌ڵێن ئه‌و زانیارییه‌ى پێتانه‌ ئاشكراى مه‌كه‌ن بۆ موسڵمانان با فێر نه‌بن و هاوشێوه‌ی ئه‌مه‌ی ئێوه‌یان پێ نه‌درێ یان لای خوای گه‌وره‌ نه‌یكه‌نه‌ به‌ڵگه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ حه‌قه‌كه‌مان ناسیوه‌و شوێنی نه‌كه‌وتووینه‌ [ قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: فه‌زڵی پێغه‌مبه‌رایه‌تی و دینی ئیسلام به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٧٣) ] به‌هه‌ر كه‌سێكی ئه‌به‌خشێت كه‌ خۆی ویستی لێ بێت و شایه‌نی بێت، وه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌ یه‌كجار فراوانه‌ ."},{"id":74,"translation":"[ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (٧٤) ] خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمه‌ت و پێغه‌مبه‌رایه‌تی خۆی تایبه‌ت ئه‌كات به‌هه‌ر كه‌سێك ویستی لێ بێت وه‌ خواى گه‌وره‌ خاوه‌نى فه‌زڵى زۆر گه‌وره‌یه‌ (كه‌ لێره‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - ئوممه‌ته‌كه‌ی تایبه‌ت كرد به‌م فه‌زڵه‌) ."},{"id":75,"translation":"[ وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ ] كه‌ له‌ناو ئه‌هلی كتابیشدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ ئه‌گه‌ر قینتارێك واته‌: سه‌د ڕه‌تڵ ئاڵتوون یان پاره‌یه‌كى یه‌كجار زۆری به‌ئه‌مانه‌ت له‌لا دابنێی بۆت ئه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ ته‌نها یه‌ك دینارێكی به‌ ئه‌مانه‌ت له‌لا دابنێی بۆت ناگه‌ڕێنێته‌وه‌و خیانه‌ت و ناپاكی لێ ئه‌كات [ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو به‌ڵگه‌و شایه‌ت و ئه‌و شتانه‌ت هه‌بێت و به‌زۆر لێی وه‌ربگریته‌وه‌ [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٧٥) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وتیان: عه‌ره‌به‌ نه‌خوێنده‌واره‌كان كه‌ ئه‌هلی كتاب نین چه‌ندێ زوڵم و خیانه‌تیان لێ بكه‌ین ئه‌وه‌ ئاساییه‌و گوناهبار نابین وه‌ ئه‌م شته‌ له‌ كتابه‌كانمان و له‌ دینه‌كه‌ماندا هه‌یه‌، درۆیان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ست و به‌ناوى خواى گه‌وره‌وه‌ قسه‌یان ده‌كرد وه‌ خۆشیان ئه‌یانزانی كه‌ درۆ ئه‌كه‌ن و ئه‌م شته‌ ڕاست نیه‌ و خیانه‌ت و حه‌رامه‌ ."},{"id":76,"translation":"[ بَلَى مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ وَاتَّقَى ] به‌ڵێ هه‌ر كه‌سێك وه‌فای هه‌بێ به‌رامبه‌ر به‌ عه‌هدو په‌یمانی و ماڵی خه‌ڵكی بگه‌ڕێنێته‌وه‌، یان وه‌فای هه‌بێت به‌رامبه‌ر ئه‌و عه‌هدو په‌یمانه‌ى كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ی داوه‌ كه‌ ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بێنن، وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات و ماڵی خه‌ڵكی به‌ناحه‌ق نه‌خوات و ئه‌مانه‌تی خه‌ڵكی بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ (٧٦) ] ئه‌وه‌ هه‌ر كه‌سێك به‌و شێوازه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ خۆشی ئه‌وێ ."},{"id":77,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا ] پیاوێك له‌ بازاڕ شتێكى ده‌فرۆشت سوێندى خوارد به‌ خواى گه‌وره‌ كه‌ ئه‌وه‌نده‌ى پێداوه‌ پێیشى نه‌دابوو راستى نه‌ده‌كرد بۆ ئه‌وه‌ى فێڵ له‌ موسڵمانێك بكات خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند و فه‌رمووى: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌هدو به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌و سوێند خواردن به‌درۆ ئه‌گۆڕنه‌وه‌ به‌ نرخێكی كه‌م، واته‌ دونیاى پێ ده‌ست ده‌خه‌ن [ أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ ] ئه‌وانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هیچ به‌شێكیان نیه‌ له‌ ئه‌جرو پاداشت [ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت قسه‌یان له‌گه‌ڵدا ناكات وه‌ ته‌ماشایان ناكات وه‌پاكیان ناكاته‌وه‌ له‌ تاوان وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌، (ئه‌شعه‌س) ده‌فه‌رمێت ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر من دابه‌زى كه‌ بیرێكم هه‌بوو له‌ناو زه‌وى ئامۆزایه‌كم، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: كێ شایه‌تته‌؟ وتم: شایه‌تم نیه‌، فه‌رمووى: ده‌بێت ئه‌و سوێند بخوات، وتم: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ لایه‌وه‌ ئاساییه‌ سوێند ده‌خوات، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: هه‌ركه‌سێك به‌درۆ سوێند بخوات بۆ ئه‌وه‌ى ماڵى موسڵمانێك داگیر بكات و بخوات به‌ ناحه‌ق ئه‌وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت ده‌گات به‌ خواى گه‌وره‌و لێى توڕه‌یه‌، خواى گه‌وره‌یش بۆ به‌راستدانانى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند."},{"id":78,"translation":"{جولەكە سەر لە خەڵكی دەشێوێنن } [ وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ ] وه‌ له‌ناو جووله‌كه‌كانیشدا كۆمه‌ڵێك هه‌ن كه‌ زمانیان گێڕو خوار ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ كاتی خوێندنه‌وه‌دا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ قسه‌ی تر بده‌نه‌ پاڵ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌و وا بزانن ئه‌میش هه‌ر له‌ ته‌وراته‌كه‌یه‌و ئه‌یخوێننه‌وه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ قسه‌ی خۆیانه‌و له‌ كتابی خوای گه‌وره‌ نیه‌و شتی وا نه‌هاتووه‌ [ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ى كه‌ ئێمه‌ ئه‌یخوێنینه‌وه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌ به‌ڵام ڕاست ناكه‌ن و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نیه‌ [ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٧٨) ] دیسان درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستن و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ درۆ ئه‌كه‌ن له‌ كاتێكدا خۆیشیان ئه‌زانن ئه‌مانه‌ گه‌وره‌ترین تاوانه‌ ."},{"id":79,"translation":"[ مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَادًا لِي مِنْ دُونِ اللَّهِ ] بۆ هیچ مرۆڤێك نیه‌ وه‌ نابێت كه‌ خوای گه‌وره‌ كتاب و حوكم و بڕیار و پێغه‌مبه‌رایه‌تی بۆ بنێرێ پاشان به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ بڵێت: خه‌ڵكه‌كه‌ وه‌رن ببن به‌ به‌نده‌ی من له‌ غه‌یری خوا، واته‌: پێغه‌مبه‌ران بۆیان نیه‌ شتى وا بڵێن، به‌ڵكو ئه‌مه‌ پیشه‌ى زاناو قه‌شه‌ى جوله‌كه‌و گاوره‌كانه‌ [ وَلَكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ ] به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ران به‌ خه‌ڵكى ئه‌ڵێن: ئێوه‌ خواویست و خواناس و خواپه‌رست و زاناو دیندار بن و گوێڕایه‌ڵی خوا بكه‌ن به‌هۆی ئه‌و زانیاریه‌ى كه‌ هه‌تانه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كتابه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندوون [ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ (٧٩) ] وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دیراسه‌ی كتابه‌كه‌ ئه‌كه‌ن و شاره‌زان لێی و له‌به‌رتانه‌ ."},{"id":80,"translation":"[ وَلَا يَأْمُرَكُمْ أَنْ تَتَّخِذُوا الْمَلَائِكَةَ وَالنَّبِيِّينَ أَرْبَابًا ] وه‌ هیچ له‌ پێغه‌مبه‌ران ئه‌مر به‌ ئێوه‌ ناكه‌ن كه‌ فریشته‌كانی خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ران بكه‌ن به‌خواو له‌ غه‌یری خوا ئه‌وان بپه‌رستن [ أَيَأْمُرُكُمْ بِالْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (٨٠) ] ئایا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ موسڵمانن پێغه‌مبه‌ران ئه‌مرتان پێ ئه‌كه‌ن به‌كوفر؟! حاشا شتی وانیه‌و ته‌نانه‌ت ئه‌وان درۆیان بۆ پێغه‌مبه‌رانیش هه‌ڵبه‌ستووه‌."},{"id":81,"translation":"{خوای گەورە بەڵێن لە پێغەمبەران وەردەگرێت كە شوێن محمد - صلی الله علیه وسلم - بكەون} [ وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ] خوای گه‌وره‌ عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانی له‌ پێغه‌مبه‌ران وه‌رگرتووه‌ كاتێك كه‌ كتاب و حیكمه‌تی بۆ ناردن [ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ ] پاشان هه‌ر كات پێغه‌مبه‌رێكتان بۆ هات كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ئه‌وه‌ی لای ئێوه‌یه‌ كه‌ له‌ ته‌ورات و ئینجیلدا هه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌ - صلی الله علیه وسلم - [ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ ] كه‌ ئێوه‌ش عه‌هدو به‌ڵێنتان داوه‌ كه‌ ده‌بێ ئیمانی پێ بێنن و سه‌ری بخه‌ن [ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي ] خواى گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌رانى فه‌رموو: ئایا ئێوه‌ دان به‌م شته‌دا ئه‌نێن ، وه‌ عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانتان له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ داوه‌ [ قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ (٨١) ] وتیان به‌ڵێ دانیپێدا ده‌نێین، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ده‌ی هه‌ندێكتان شایه‌ت بن به‌سه‌ر هه‌ندێكتانه‌وه‌ وه‌ منیش له‌گه‌ڵ ئێوه‌ شایه‌تم له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ ."},{"id":82,"translation":"[ فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ ] جا هه‌ر كه‌سێ له‌و عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانه‌ پشتهه‌ڵكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٨٢) ] ئه‌وانه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌ ."},{"id":83,"translation":"[ أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ ] ئایا داوای جگه‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] له‌ كاتێكدا هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ بوونه‌ [ طَوْعًا وَكَرْهًا ] به‌خۆشی خۆیان بێت یان به‌ پێ ناخۆش بوون بێت ته‌نانه‌ت ئاژه‌ڵان و دارو به‌ردیش ته‌نانه‌ت كافریش به‌ ئه‌مره‌ كه‌ونیه‌كانی خوای گه‌وره‌ ته‌سلیم بوونه‌ [ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (٨٣) ] وه‌ هه‌ر هه‌مووشیان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ."},{"id":84,"translation":"[ قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئێمه‌ ئیمانمان هێناوه‌ به‌خوای گه‌وره‌ وه‌ به‌وه‌ی كه‌ بۆ ئێمه‌ دابه‌زیوه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ ] وه‌ ئیمانمان هێناوه‌ به‌و كتێبانه‌ی كه‌ بۆ سه‌ر ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یه‌عقوب و ئه‌سباطيش (هۆزه‌كانی به‌نی ئیسرائیل) دابه‌زیوه‌ ئیمانمان به‌ هه‌ر هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئیمانمان به‌و كتێبانه‌ هه‌یه‌ كه‌ بۆ موسى و عیسى و سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانی تر هاتووه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ [ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ ] ئێمه‌ جیاوازی ناخه‌ینه‌ نێوان هیچ یه‌كێك له‌و پێغه‌مبه‌رانه‌و باوه‌ڕمان به‌هه‌ر هه‌موویان هه‌یه‌ [ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (٨٤) ] وه‌ ئێمه‌ خۆمان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌و موسڵمان و ملكه‌چی خوای گه‌وره‌ین."},{"id":85,"translation":"{ دینداری بە جگە لە ئیسلام قەبوڵ نیە} [ وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ جگه‌ له‌ ئیسلام داوای دینێكی تر بكات و له‌سه‌ر دینێكى تر بێت ئه‌وا خوای گه‌وره‌ لێی قبووڵ ناكات و لێی وه‌رناگرێ [ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٨٥) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا له‌ زه‌ره‌رمه‌ندانه‌ وه‌ ڕزگاری نابێت."},{"id":86,"translation":"[ كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ] چۆن خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك ئه‌دات كه‌ كافر بنه‌وه‌ له‌ دوای ئیمان هێنانیان [ وَشَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ ] وه‌ شایه‌تیان داوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - حه‌قه‌ [ وَجَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ ] وه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایان بۆ هاتووه‌ [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٨٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێكی ئاوا سته‌مكار نادات كه‌ حه‌قه‌كه‌ بناسن و دواتر لێی پاشگه‌ز ببنه‌وه‌ ."},{"id":87,"translation":"[ أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (٨٧) ] سزای ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ موڕته‌د بوون و هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ له‌ دین ئه‌مانه‌ نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌و فریشته‌كان و سه‌رجه‌م خه‌ڵكیان له‌سه‌ره‌ واته‌: ده‌ركردن و دوورخستنه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا."},{"id":88,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا ] ئه‌وانه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ ] وه‌ سزایان له‌سه‌ر سووك ناكرێ [ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (٨٨) ] وه‌ بۆیشیان دواناخرێ وه‌ مۆڵه‌تیان پێ نادرێ ."},{"id":89,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ مورته‌د بوون سه‌رله‌نوێ ته‌وبه‌ بكه‌ن وه‌ چه‌ندێ فه‌سادو ئاشووب و كرده‌وه‌ی خراپیان كردووه‌ ئه‌مجا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن و چاكسازى بكه‌ن [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٨٩) ] ئه‌وا به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ سه‌باره‌ت به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دووباره‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و موسڵمان ئه‌بنه‌وه‌، پیاوێك له‌ ئه‌نصاریه‌كان موسڵمان بوو پاشان له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕایه‌وه‌ پاشان په‌شیمان بووه‌وه‌ به‌ قه‌ومه‌كه‌ى وت پرسیارم بۆ بكه‌ن له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئایا بۆم هه‌یه‌ ته‌وبه‌ بكه‌م و موسڵمان ببمه‌وه‌؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م چه‌ند ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند (٨٦-٨٩)، قه‌ومه‌كه‌ى ناردیان به‌ شوێنیداو هاته‌وه‌و موسڵمان بووه‌وه‌ ."},{"id":90,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌و هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌، وه‌ دواتر كوفره‌كه‌یان زیاتر كردوه‌و به‌رده‌وام بوونه‌ له‌سه‌رى [ لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ ] له‌سه‌ره‌مه‌رگدا روح بكاته‌ غه‌رغه‌ره‌یان ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌ش بكه‌ن ته‌وبه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ قبووڵ ناكرێ [ وَأُولَئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ (٩٠) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ به‌ دڵنیایى گومڕان و جارێكیتر هیدایه‌ت وه‌رناگرن، كه‌سانێك موسڵمان بوون پاشان هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ پاشان موسڵمان بوونه‌وه‌ پاشان هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ وه‌ڵامیان نارد بۆ قه‌ومه‌كه‌یان پرسیاریان بۆ بكه‌ن، ئه‌وانیش بۆ پێغه‌مبه‌رى خوایان - صلی الله علیه وسلم - باس كرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند ."},{"id":91,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ وه‌ به‌كافری مردوونه‌ [ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ ] ئه‌گه‌ر به‌ پڕایی زه‌وی ئاڵتوونی هه‌بێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بیبه‌خشێ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی پێ بكڕێته‌وه‌و خۆی پێ ڕزگار بكات له‌ ئاگری دۆزه‌خ لێی قبووڵ ناكرێ و لێی وه‌رناگیرێ [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ] ئه‌مانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ [ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٩١) ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش نیه‌ كه‌ ڕزگاریان بكات و سه‌ریان بخات و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ده‌ربازیان بكات ."},{"id":92,"translation":"[ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ] به‌هه‌شت، یان چاكه‌ى ته‌واو به‌ده‌ست ناهێنن و ناگه‌ن به‌ پله‌ی چاكه‌كاران تا ئه‌وه‌ی خۆتان له‌لاتان خۆشه‌ویسته‌ نه‌یبه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ (٩٢) ] وه‌هه‌ر شتێكیش كه‌ ئێوه‌ بیبه‌خشن له‌پێناو خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ پێی و پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ری، وه‌كو (ابو طلحة) كه‌ خۆشه‌ویستترین ماڵى لاى (بیره‌حا) بوو كه‌ باخێك خورما بوو كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى له‌ پێناو خواى گه‌وره‌دا به‌خشى، وه‌ ئیمامى عومه‌ر باشترین ماڵى باخێك بوو له‌ خه‌یبه‌ر كردى به‌ وه‌قف بۆ موسڵمانان له‌رێى خوا ."},{"id":93,"translation":"[ كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِبَنِي إِسْرَائِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسْرَائِيلُ عَلَى نَفْسِهِ ] هه‌موو خواردنێك بۆ به‌نو ئیسرائیل حه‌ڵاڵ بوو ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئیسرائیل واته‌: یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - خۆی له‌سه‌ر خۆی حه‌رامی كرد كه‌ گۆشت و شیری حوشتری له‌سه‌ر خۆی حه‌رام كرد، یاخود هه‌موو گۆشتێكی له‌سه‌ر خۆی حه‌رام كردووه‌ ئه‌وه‌ی ده‌ماری تیابێ، یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - نه‌خۆش كه‌وت نه‌زرى كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ شیفاى بدات ئه‌م شتانه‌ له‌سه‌ر خۆى حه‌رام بكات كه‌ له‌ شه‌ریعه‌تى ئه‌وان دروست بووه‌ [ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرَاةُ ] ئه‌م شتانه‌ پێش ئه‌وه‌ی ته‌ورات دابه‌زێ هه‌مووی حه‌ڵاڵ بووه‌ [ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٩٣) ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ده‌ی وه‌رن ته‌ورات بێنن و بیخوێننه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستگۆن ده‌بینن ئه‌وه‌ى ئێمه‌ ده‌یڵێن هه‌مووى تێدایه‌ ."},{"id":94,"translation":"[ فَمَنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٩٤) ] هه‌ر كه‌سێ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستێ له‌دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌ورات بێنن و بیخوێننه‌وه‌ ئه‌و ئه‌و كه‌سانه‌ زاڵم و سته‌مكارن ."},{"id":95,"translation":"[ قُلْ صَدَقَ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: خوای گه‌وره‌ ڕاستی فه‌رمووه‌ [ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ] ئێوه‌ شوێنی دینی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ون به‌پاكی له‌ شیرك لاده‌ن بۆ سه‌ر ته‌وحید [ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٩٥) ] وه‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - له‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران نه‌بووه‌ به‌ڵكو یه‌كخواپه‌رست بووه‌."},{"id":96,"translation":"{ یەكەم ماڵ خوداپەرستی تێدا كرابێت مەككە بووە} [ إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ ] به‌دڵنیایى یه‌كه‌م ماڵێك كه‌ بۆ خوداپه‌رستى خه‌ڵكى دروست كرابێ له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا (به‌ككه‌) بووه‌ واته‌: مه‌ككه‌ [ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ (٩٦) ] كه‌ شوێنێكی پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ت بووه‌ وه‌ هیدایه‌تیشه‌ بۆ هه‌موو جیهان ڕووی تێ ئه‌كه‌ن بۆ ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌، باشترین و چاكترین و خۆشه‌ویستترین زه‌ویه‌ لاى خواى گه‌وره."},{"id":97,"translation":"‌ [ فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ ] كۆمه‌ڵێ نیشانه‌ی ڕوون و ئاشكراو دروشمه‌كانی خوا له‌وێ هه‌یه‌ وه‌كو صه‌فاو مه‌روه‌ وه‌ شوێنی راوه‌ستانى ئیبراهیمیشى لێیه‌ كه‌ دیواره‌كه‌ی كه‌عبه‌ى دروست كرد چووه‌ سه‌ر ئه‌و به‌ردانه‌ [ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ بچێته‌ ناو كه‌عبه‌ی پیرۆز ئه‌وه‌ ترسی نابێ وه‌ ئه‌مین ئه‌بێ [ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ] حه‌قی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌ر به‌نده‌كانی كه‌ له‌ ته‌مندا جارێك حه‌جی ماڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن هه‌ر كه‌سێ توانای هه‌بێ توانای لاشه‌و جه‌سته‌ و پاره‌، وه‌ ڕێگا ئه‌من و ئاسایش بێ [ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ (٩٧) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ كوفر بكات واته‌: حه‌ج نه‌كات و باوه‌ڕی به‌ حه‌ج نه‌بێ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ بێپێویسته‌و ده‌وڵه‌مه‌نده‌و پێویستی به‌ هیچ كه‌س نیه‌ له‌ جیهان، به‌م ئایه‌ته‌ حه‌ج فه‌رز بوو."},{"id":98,"translation":"{جولەكەو گاور رێگری لە دینی خوا دەكەن} [ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئه‌ی ئه‌هلی كتاب بۆ كوفر ئه‌كه‌ن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ [ وَاللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا تَعْمَلُونَ (٩٨) ] وه‌خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌و ئاگاداره‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ به‌و كرده‌وه‌ كوفریانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن ."},{"id":99,"translation":"[ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] دیسان ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی جووله‌كه‌و گاور بۆ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ بڵاو بوونه‌وه‌ی دینی خوای گه‌وره‌و نه‌خشه‌و پیلان دائه‌نێن بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵك موسڵمان نه‌بێ [ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا ] ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمان دێنێ ئێوه‌ ئه‌تانه‌وێ ڕێگای خوای گه‌وره‌ گێڕو خوار بكه‌نه‌وه‌و سه‌ر له‌ خه‌ڵكی بشێوێنن [ وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ ] له‌ كاتێكدا ئێوه‌ خۆتان شایه‌تن و ئه‌زانن كه‌ دینى خواى گه‌وره‌ حه‌قه‌ [ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٩٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بێئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن وه‌ سزاتان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌رى ."},{"id":100,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا فَرِيقًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی كۆمه‌ڵێك له‌ ئه‌هلی كتاب بكه‌ن و به‌قسه‌یان بكه‌ن [ يَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ كَافِرِينَ (١٠٠) ] ئه‌وه‌ ئه‌وان له‌ دوای ئیمان هێنان پاشگه‌زتان ئه‌كه‌نه‌وه‌و كافرتان ئه‌كه‌نه‌وه‌ ."},{"id":101,"translation":"[ وَكَيْفَ تَكْفُرُونَ وَأَنْتُمْ تُتْلَى عَلَيْكُمْ آيَاتُ اللَّهِ وَفِيكُمْ رَسُولُهُ ] وه‌ ئێوه‌ چۆن جارێكی تر كوفر ئه‌كه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێكدا كه‌ ئێوه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌ردا ئه‌خوێندرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌زانن جووله‌كه‌ چیان له‌ ئێوه‌ ده‌وێ وه‌ پێغه‌مبه‌ری خواش - صلی الله علیه وسلم - له‌ناو ئێوه‌دایه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای [ وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٠١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ ده‌ست بگرێ به‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ هیدایه‌تدراوه‌ وه‌ دامه‌زراوه‌ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ ."},{"id":102,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌نده‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌نێتی، واته‌: گوێڕایه‌ڵى بكه‌ن و سه‌رپێچى مه‌كه‌ن، وه‌ یادى بكه‌ن و له‌ بیرى مه‌كه‌ن، وه‌شوكرانه‌بژێرى بكه‌ن كوفرانه‌ى مه‌كه‌ن، به‌ڵام له‌ توانای صه‌حابه‌دا نه‌بوو بۆیه‌ دواتر ئه‌م ئایه‌ته‌ نه‌سخ بووه‌وه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ی تر دابه‌زى [ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ] (التَّغَابُنِ : ١٦) واته‌: چه‌ندێك له‌ تواناتاندا هه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٠٢) ] وه‌ ئێوه‌ مه‌مرن ئیلا له‌سه‌ر ئیسلام نه‌بێ و به‌ موسڵمانێتی نه‌بێ، وه‌ ئه‌وه‌ى له‌سه‌ر هه‌ر شتێك بژى له‌سه‌ر ئه‌وه‌یش ده‌مرێت، وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌یش زیندوو ده‌كرێته‌وه‌."},{"id":103,"translation":"{فەرمانكردن بەیەكریزی‌و قەدەغە كردنی پەرتەوازەیی} [ وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا ] وه‌ ئێوه‌ هه‌ر هه‌مووتان ده‌ست بگرن به‌ حه‌بل و په‌تی خوای گه‌وره‌وه‌ واته‌: به‌ دینی خواو به‌ ئیسلام و به‌ قورئان [ وَلَا تَفَرَّقُوا ] وه‌ به‌ڵام ته‌فره‌قه‌ مه‌كه‌ن و پارچه‌ پارچه‌و به‌ش به‌ش و په‌رته‌وازه‌ مه‌بن [ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً ] وه‌یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ (ئه‌وس و خه‌زره‌ج) دوژمنی یه‌كتری بوون [ فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ دڵتانی یه‌كخست و به‌هۆی نیعمه‌ت و دینه‌كه‌ى خوای گه‌وره‌ كردنی به‌ برای یه‌كتری [ وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ ] وه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر لێواری چاڵی ئاگری دۆزه‌خ بوون كه‌ به‌و حاڵه‌ بمردنایه‌ ئه‌چوونه‌ ئاگری دۆزه‌خ چونكه‌ كافر بوون [ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا ] خوای گه‌وره‌ له‌و كوفره‌ وه‌ له‌و ئاگری دۆزه‌خ ئێوه‌ی ڕزگار كرد به‌هۆی پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٠٣) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تتان بدات و ڕێگای هیدایه‌ت بگرنه‌به‌ر ."},{"id":104,"translation":"[ وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ ] با له‌ ناو ئێوه‌ ئه‌ی موسڵمانان كۆمه‌ڵێك هه‌بن كه‌ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ن بۆ چاكه‌ [ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٠٤) ] وه‌فه‌رمان بكه‌ن به‌ چاكه‌و ڕێگری بكه‌ن له‌ خراپه‌، وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون ."},{"id":105,"translation":"[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا ] وه‌ ئێوه‌ى موسڵمان وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ ته‌فره‌قه‌یان كرد، واته‌: جووله‌كه‌و گاور كه‌ دینه‌كه‌یان پارچه‌ پارچه‌ كردو بوونه‌ به‌ش به‌شه‌وه‌، وه‌ ئیختیلاف و جیاوازی و ناكۆكى كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هات [ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٠٥) ] وه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ (كه‌واته‌ پارچه‌ پارچه‌یى و په‌رته‌وازه‌یى حه‌رامه‌و پیشه‌ى جوله‌كه‌و گاور بووه‌ نابێت موسڵمانان وابن)."},{"id":106,"translation":"{سپی بوونی رووی ئەهلی سوننە‌و رەش بوونی رووی ئەهلی بیدعە} [ يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ ] ڕۆژی قیامه‌ت ڕۆژێكه‌ كه‌ هه‌ندێ له‌ ڕووه‌كان سپی ئه‌بێ وه‌ هه‌ندێ ڕوو ڕه‌ش ئه‌بێ [ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕوویان ڕه‌ش بووه‌ پێیان ئه‌ووترێ: [ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ] ئایا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانتان هێنا كافر بوونه‌وه‌و مورته‌د بوونه‌وه‌ [ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (١٠٦) ] ده‌ی سزای خوای گه‌وره‌ بچێژن به‌هۆی ئه‌و كوفره‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردتان، وتراوه‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕوویان ڕه‌ش ئه‌بێ مه‌به‌ست پێی ئه‌هلی كتابه‌، وه‌ وتراوه‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ مورته‌د بوونه‌ته‌وه‌، وه‌ وتراوه‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ مونافیق بوونه‌، وه‌ وتراوه‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ بیدعه‌چین، وه‌كو ابن عباس ئه‌فه‌رمووێ: (تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَالْجَمَاعَة) ڕووی ئه‌هلی سوننه‌و جه‌ماعه‌ سپی ئه‌بێ (وَتَسْوَدُّ وُجُوهُ أَهْلِ الْبِدَعِ وَالفُرْقَة) وه‌ ئه‌هلی بیده‌ع و گومڕایی و پارچه‌ پارچه‌یى ڕوویان ڕه‌ش ئه‌بێ له‌ قیامه‌تدا ."},{"id":107,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕوویان سپی ئه‌بێ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١٠٧) ] ئه‌وانه‌ له‌ناو ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانی خوای گه‌وره‌دان له‌ به‌هه‌شتدان وه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ ."},{"id":108,"translation":"[ تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ حه‌ق و به‌دادپه‌روه‌ری بۆت ده‌خوێنینه‌وه‌ [ وَمَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِلْعَالَمِينَ (١٠٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نایه‌وێ زوڵم له‌ جیهان بكات له‌ خه‌ڵكی بكات به‌وه‌ی كه‌ سزایان بدات له‌ كاتێك ئه‌وان شایه‌نی سزای خوای گه‌وره‌ نه‌بن ."},{"id":109,"translation":"[ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ ته‌نها خۆی ته‌سه‌ڕوفی تیادا ئه‌كات [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (١٠٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش هه‌موو كاروباره‌كان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":110,"translation":"{ ئوممەتی ئیسلام باشترین ئوممەتن} [ كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ] ئه‌ی ئوممه‌تی ئیسلام ئێوه‌ له‌ناو حه‌فتا ئوممه‌تدا باشترین و چاكترین و به‌سودترین ئوممه‌تن كه‌ ده‌ركه‌وتبێتن و هاتبێتن بۆ خه‌ڵكی، كه‌ حه‌فتا هه‌زار له‌م ئوممه‌ته‌ به‌بێ لێپرسینه‌و سزا ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داواى كرد خواى گه‌وره‌ بۆى زیاد بكات خواى گه‌وره‌یش له‌گه‌ڵ هه‌ر هه‌زارێك حه‌فتا هه‌زارى ترى بۆ زیاد كرد، ئه‌مه‌یش به‌هۆى گه‌وره‌یى و به‌ڕێزى پێغه‌مبه‌ری خواوه‌یه‌ - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ باشترینى ئوممه‌تى ئیسلامیش هاوه‌ڵانن چونكه‌ گفتوگۆ كردن له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌، وه‌ له‌قیامه‌تیش هه‌ر ئوممه‌تى ئیسلام باشترین ئوممه‌تن و یه‌كه‌م ئوممه‌تن كه‌ ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌و نیوه‌ى خه‌ڵكى به‌هه‌شت پێك ده‌هێنن [ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ ] چونكه‌ فه‌رمان ئه‌كه‌ن به‌چاكه‌و ڕێگری و قه‌ده‌غه‌ی خراپه‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئیمان به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌هێنن [ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌هلی كتابیش له‌ جووله‌كه‌ و گاور ئیمانیان بهێنایه‌ وه‌كو ئێوه‌ ئه‌وه‌ بۆ خۆیان باشتر بوو به‌ڵام ئیمانیان نه‌هێنا [ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ (١١٠) ] كه‌مێكیان ئیمانیان هێنا به‌ڵام زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان فاسق بوون و له‌ ڕێگای حه‌ق ده‌رچوو بوون و له‌ناو كوفرو گومڕایی خۆیاندا مانه‌وه‌."},{"id":111,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی جولەكە} [ لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذًى ] جووله‌كه‌كان ناتوانن هیچ جۆره‌ زیانێك به‌ ئێوه‌ بگه‌یه‌نن ته‌نها ئازار نه‌بێ به‌قسه‌و بوهتان كردن [ وَإِنْ يُقَاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبَارَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كوشتاریشتان بكه‌ن ئه‌وه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و ئه‌دۆڕێن و تێكئه‌شكێن و توانای ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئێوه‌یان نیه‌ [ ثُمَّ لَا يُنْصَرُونَ (١١١) ] وه‌ حاڵیشیان وایه‌ هه‌میشه‌ سه‌رشۆڕن و سه‌رناخرێن ."},{"id":112,"translation":"[ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زه‌لیلی و سه‌رشۆڕى به‌سه‌ر جووله‌كه‌دا داناوه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك بن موسڵمان زاڵ ئه‌بێ به‌سه‌ریاندا [ إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ ] ته‌نها مه‌گه‌ر عه‌هدو په‌یمانێك هه‌بێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ كوشتار نه‌كرێن [ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ ] یاخود موسڵمانان خۆیان عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنێكیان له‌گه‌ڵیاندا هه‌بێ [ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ جووله‌كه‌كان به‌ تووڕه‌بوونی خواى گه‌وره‌وه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان تووڕه‌یه‌ [ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ] وه‌ دیسانه‌وه‌ زه‌لیلی و ڕیسوایی زاڵكراوه‌ به‌سه‌ریانداو نووسراوه‌ له‌سه‌ریان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان كوفر ئه‌كه‌ن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ [ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ] وه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كوژن به‌ناحه‌ق [ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ (١١٢) ] وه‌ ئه‌میش به‌هۆی مه‌عصیه‌ت و له‌ڕێ ده‌رچوونی خۆیان، وه‌ ده‌ستدرێژیان ئه‌كرد."},{"id":113,"translation":"[ لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ (١١٣) ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نوێژى عیشاى دواخست پاشان هاته‌ ناو مزگه‌وت خه‌ڵكى چاوه‌ڕوانیان ده‌كرد فه‌رمووى: شوێنكه‌وتوانى هیچ دینێك نیه‌ زیكرى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن له‌م كاته‌دا جگه‌ له‌ ئێوه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، ئه‌م ئایه‌تانه‌ له‌سه‌ر چه‌ند زانایه‌كى جوله‌كه‌ دابه‌زى كه‌ موسڵمان بوون وه‌كو (عبدالله¬ى كوڕى سه‌لام و سه‌عله‌به‌ى كوڕى سه‌عیدو ئه‌سه‌دى كوڕى سه‌عید) و كه‌سانى تر كه‌ موسڵمان بوون زانا جوله‌كه‌ كافره‌كان وتیان ئه‌مان خراپترینمان بوون ئه‌گه‌ر باشترینمان بوونایه‌ وازیان له‌ دینى باوك و باپیرانیان ناهێنا، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، واته‌: ئه‌هلی كتابیش هه‌موویان یه‌كسان نین كه‌سانێكیان تیادایه‌ كه‌ دامه‌زراو و دادپه‌روه‌ر و گوێڕایه‌ڵ و شوێنكه‌وتوى شه‌رعن، ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ قورئانی پیرۆز ئه‌خوێننه‌وه‌ به‌ به‌رده‌وامی له‌ شه‌ونوێژدا وه‌ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن ."},{"id":114,"translation":"[ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ ئیمانیان به‌خوای گه‌وره‌و به‌ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ وه‌ فه‌رمان ئه‌كه‌ن به‌ چاكه‌ به‌ جووله‌كه‌كانی تریش ئێوه‌ش وه‌رن موسڵمان بن و شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ون - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ خراپه‌ [ وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ ] وه‌ ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌كه‌ن له‌ ئه‌نجامدانی كاری چاكدا [ وَأُولَئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ (١١٤) ] ئا ئه‌وانه‌ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ ئه‌مانیش له‌گه‌ڵ پیاوچاكاندان له‌گه‌ڵ صه‌حابه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوادان - صلی الله علیه وسلم - له‌وانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئێوه‌ باشترین ئوممه‌تن ."},{"id":115,"translation":"[ وَمَا يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ يُكْفَرُوهُ ] وه‌ هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی چاك بكه‌ن ئه‌وه‌ نافه‌وتێت و بێ پاداشت نابن به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ به‌ته‌واوی پاداشتتان ئه‌داته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ (١١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای ئه‌كه‌ن ."},{"id":116,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] به‌دڵنیایى كافران نه‌ ماڵیان نه‌ مناڵیان هیچ سوودێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ سزایان بدات وه‌ تێكیانبشكێنێ به‌رامبه‌ر به‌ موسڵمانان [ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١١٦) ] وه‌ ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵ و ئه‌هلی دۆزه‌خن وه‌ به‌ نه‌مری و به‌هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ ."},{"id":117,"translation":"[ مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] نموونه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵی خۆیان ئه‌به‌خشن له‌ ژیانی دونیادا له‌ دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - [ كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ ] وه‌كو نموونه‌ی بایه‌ك وایه‌ كه‌ سه‌رمایه‌كی زۆر سه‌ختی له‌گه‌ڵدابێ [ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ ] كه‌ بدات له‌ زه‌رعات و كێڵگه‌ی كه‌سانێك كه‌ زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان كردبێ به‌تاوان كه‌ ئه‌و كێڵگه‌و كشتوكاڵ و زه‌رعاته‌ هه‌مووی له‌ناو ئه‌بات [ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١١٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زوڵمیان لێ ناكات به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان كرد به‌ شیرك و به‌ كوفرو دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌ك بوو واته‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر شتێك بكه‌ن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ كوفردا لێیان وه‌رناگرێ."},{"id":118,"translation":"{كافر جێگای متمانە نیە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ كه‌سانێكی كافر مه‌كه‌ن به‌ خاوه‌ن نهێنى خۆتان و نهێنی خۆتان لای ئه‌وان ئاشكرا مه‌كه‌ن و مه‌دركێنن چونكه‌ [ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا ] ئه‌وان كه‌مته‌رخه‌می ناكه‌ن له‌ ئاشووبگێڕان دژی ئێوه‌ [ وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ ] وه‌ ئه‌وان ئاواته‌خوازى هه‌موو شتێكن كه‌ ئێوه‌ تووشی مه‌شه‌قه‌ت و ناڕه‌حه‌تى و زیان بكات [ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ ] له‌به‌ر سه‌ختی ڕق و كینه‌یان ڕق و كینه‌ له‌ ده‌میانه‌وه‌ ده‌رئه‌كه‌وێت و به‌ڕوویانه‌وه‌ دیاره‌ ناتوانن بیشارنه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ كینه‌ له‌ دڵن [ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ ] هێشتا ئه‌وه‌یشی له‌ دڵیاندا شاردوویانه‌ته‌وه‌ یه‌كجار زۆرتره‌ [ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (١١٨) ] به‌دڵنیایى ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمانتان بۆ ڕوون ده‌كه‌ینه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ عه‌قڵتان هه‌بێ و لێی تێ بگه‌ن ."},{"id":119,"translation":"[ هَا أَنْتُمْ أُولَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يُحِبُّونَكُمْ ] ئێوه‌ى ئیماندارن كه‌ دووڕووه‌كانتان خۆش ئه‌وێ كه‌ باوه‌ڕیان ئاشكرا كردووه‌ به‌ڵام ئه‌وان ئێوه‌یان خۆش ناوێ [ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتَابِ كُلِّهِ ] ئێوه‌ ئیمانتان به‌هه‌موو كتابه‌ ئاسمانیه‌كان هه‌یه‌ [ وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا ] كاتێ ئه‌وان ئه‌گه‌ن به‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمانمان هێناوه‌ [ وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ پشت له‌ ئێوه‌ هه‌ڵئه‌كه‌ن و ئه‌ڕۆن و خاڵی ئه‌بنه‌وه‌ و ته‌نها ئه‌بنه‌وه‌ په‌نجه‌ی خۆیان ئه‌گه‌زن له‌ ڕق و كینه‌و خه‌فه‌ت خواردندا [ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: بمرن به‌ ڕق و كینه‌ی خۆتانه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (١١٩) ] به‌ڕاستى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ى كه‌ له‌ناو سینگتاندایه‌ ."},{"id":120,"translation":"[ إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ ] ئه‌گه‌ر هه‌ر چاكه‌یه‌ك تووشی ئێوه‌ بێت له‌سه‌ركه‌وتن و هێزو هه‌بوونى ئه‌وان پێیان ناخۆشه‌ و خه‌فه‌تبار ئه‌بن [ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی خراپه‌یه‌كیش بن له‌ نه‌بوونى یان تێكشكان له‌ شه‌ڕدا ئه‌وان به‌و شته‌ دڵخۆش ئه‌بن [ وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئێوه‌ صه‌بر بگرن وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و ئه‌وانتان خۆش نه‌وێ ئه‌وا نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وان هیچ زیانێك به‌ئێوه‌ ناگه‌یه‌نێ و خوای گه‌وره‌ ئه‌تانپارێزێ [ إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (١٢٠) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانایه‌ وه‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ ده‌وری ئه‌وانی داوه‌و ئاگای لێیانه‌ كه‌ هه‌ر شتێك بكه‌ن."},{"id":121,"translation":"{چەند دیمەنێك لە غەزای ئوحود} [ وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ كاتێك تۆ به‌یانی له‌ ماڵى خۆت ده‌رئه‌چیت و ئه‌ڕۆی بۆ لای ئیمانداران وه‌ شوێنی جه‌نگیان بۆ ده‌ست نیشان ئه‌كه‌ی، باسی جه‌نگی ئوحوده‌ كه‌ رۆژى شه‌ممه‌ له‌مانگى شه‌ووال له‌ ساڵى سێى كۆچى روویدا [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٢١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌ ."},{"id":122,"translation":"[ إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا ] كاتێك كه‌ دوو كۆمه‌ڵ له‌ ئێوه‌ كه‌ (به‌نو سه‌له‌مه‌ له‌ خه‌زره‌ج و به‌نى حاريثه له‌ ئه‌وس) بوون ئه‌مانه‌ نزیك بوو له‌ جه‌نگی ئوحود دا تێكبشكێن كاتێك كه‌ سێ سه‌د كه‌س له‌ مونافیقان به‌سه‌ركردایه‌تى (عبدالله¬ى كوڕى ئوبه‌ى كوڕى سه‌لول) گه‌ڕانه‌وه‌و گومانیان دروست كرد ئه‌مانیش نزیك بوو غه‌زاكه‌ به‌جێ بێلن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ڵام [ وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا ] ئه‌مانه‌ ئیماندار بوون خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوانیان بوو وه‌ پاراستیانی له‌وه‌ی كه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌وان دابه‌زى [ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١٢٢) ] با باوه‌ڕداران پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن وه‌ نه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ له‌ ئیشی خێر."},{"id":123,"translation":"[ وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ ] ئه‌ی باوه‌ڕدارن خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی له‌ جه‌نگی به‌دردا سه‌رخست به‌سه‌ر كافراندا [ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ ] وه‌ كاتێك ئێوه‌ كه‌م و زه‌لیل بوون [ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢٣) ] ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ."},{"id":124,"translation":"[ إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلَاثَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُنْزَلِينَ (١٢٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - یادی ئه‌وه‌ بكه‌وه‌ كاتێك كه‌ له‌ جه‌نگی به‌دردا به‌ باوه‌ڕدارانت وت ئایا ئه‌وه‌نده‌تان به‌س نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ سێ هه‌زار مه‌لائیكه‌تی یه‌ك له‌ دوای یه‌كتان بۆ دابه‌زێنێت؟ ."},{"id":125,"translation":"[ بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا ] به‌ڵێ به‌ستانه‌ ئه‌گه‌ر ئارام بگرن و دامه‌زراو بن له‌ جه‌نگدا وه‌ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ (١٢٥) ] ڕاسته‌وخۆ له‌و كاته‌دا په‌روه‌ردگار پشتیوانتان ئه‌كات و پێنج هه‌زار مه‌لائیكه‌تی تری نیشانكراوتان بۆ ئه‌نێرێ كه‌ وتراوه‌: نیشانكراو بوون به‌ ئازایه‌تی، یاخود عه‌مامه‌یان له‌سه‌ردا بووه‌، یاخود له‌سه‌ر ئه‌سپ بوونه‌و ناوچه‌وانى ئه‌سپه‌كانیان نیشانكراو بووه‌ به‌ صوفى سپى ."},{"id":126,"translation":"[ وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَكُمْ ] دابه‌زینی ئه‌م مه‌لائیكه‌تانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها موژده‌ی سه‌ركه‌وتنه‌ بۆ ئێوه‌ خوای گه‌وره‌ پێتان ئه‌دا [ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ ] وه‌ تا دڵتان ئارام بێ به‌و پشتیوانیه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ مه‌لائیكه‌ت سه‌رى خستن [ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (١٢٦) ] وه‌ سه‌ركه‌وتن نیه‌ ئیلا له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نه‌بێ، واته‌: به‌زۆری و به‌كه‌می و به‌ چه‌ك نیه‌ به‌ڵكو سه‌ركه‌وتن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێ و دانایه‌ ."},{"id":127,"translation":"[ لِيَقْطَعَ طَرَفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئێوه‌ی سه‌رخست له‌ به‌دردا بۆ ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك له‌ كافران تێكبشكێنێ و له‌ناویان ببات [ أَوْ يَكْبِتَهُمْ ] یاخود تووشی غه‌م و خه‌فه‌ت و په‌ژاره‌یان بكات [ فَيَنْقَلِبُوا خَائِبِينَ (١٢٧) ] بۆ ئه‌وه‌ی به‌ نائومێدیه‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ بۆی هاتبوون ده‌ستیان نه‌كه‌وت ."},{"id":128,"translation":"[ لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ ركاتى دووه‌مى نوێژى به‌یانى پاش وتنى: (سمع الله لمن حمده، ربنا ولك الحمد) دوعاى له‌چه‌ند كه‌سێك كردو ناوى هێنان فه‌رمووى: خوایه‌ نه‌فره‌ت له‌ فڵانه‌ كه‌س و فڵانه‌ كه‌س بكه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك به‌ده‌ست تۆ نیه‌، دواتر هه‌موویان موسڵمان بوون كه‌ (صه‌فوانى كوڕى ئومه‌یه‌و سوهه‌یلى كوڕى عه‌مرو حارسى كوڕى هیشام) بوون، وه‌ له‌ جه‌نگى ئوحود كه‌ ددانى پیرۆزى پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - شكاندو بریندارو خوێناویان كرد، فه‌رمووى: چۆن قه‌ومێك رزگاریان ده‌بێت كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان بریندار بكه‌ن خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: هیچ شتێك به‌ ده‌ستى تۆ نیه‌ [ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ] ئایا كافران تێكئه‌شكێن یان ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌یان لێ قبووڵ ئه‌كات ئه‌میش ئاماژه‌یه‌ به‌وه‌ی كه‌ كافرانی قوڕه‌یش له‌ داهاتوودا موسڵمان ئه‌بن یان سزایان ئه‌دا ئه‌گه‌ر موسڵمان نه‌بن [ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ (١٢٨) ] ئه‌وان زاڵم و سته‌مكارن زوڵمیان له‌ خۆیان كردووه‌ واته‌: ئه‌مه‌ ئیشی تۆ نیه‌ هیدایه‌ت به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌و تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ هه‌ر ئیشی خوای گه‌وره‌یه‌ ."},{"id":129,"translation":"[ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت له‌ هه‌ر كه‌سێك خۆشبێ خۆش ئه‌بێ به‌فه‌زڵى خۆى [ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ] ویستی لێ بێت سزای هه‌ر كه‌سێك بدات سزای ئه‌دات به‌عه‌دلی خۆی [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ ."},{"id":130,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ڕیبا مه‌خۆن چه‌ند قاتێ، له‌ پێش ئیسلام حاڵیان وابوو ئه‌گه‌ر قه‌رزیان دوابكه‌وتایه‌ زیاتریان ئه‌خسته‌ سه‌ری بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: چه‌ند ئه‌وه‌نده‌و قات له‌سه‌ر قات مه‌یخۆن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٣٠) ] به‌ڵكو ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازتان بكات ."},{"id":131,"translation":"[ وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ (١٣١) ] وه‌ خۆتان بپارێزن له‌و ئاگره‌ی كه‌ بۆ كافران ئاماده‌كراوه‌ (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ دۆزه‌خ ئێستا دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌) ."},{"id":132,"translation":"[ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٣٢) ] وه‌ ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات."},{"id":133,"translation":"[ وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ پێشبڕكێ و په‌له‌ بكه‌ن بۆ لێخۆشبوونێك له‌ په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌ [ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ ] وه‌ بۆ به‌هه‌شتێك كه‌ پانتایه‌كه‌ی فراوانه‌ به‌ فراوانی ئاسمانه‌كان و زه‌وی كه‌ گه‌وره‌ترین دروستكراون [ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ (١٣٣) ] كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌ی ئاماده‌كردووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ به‌هه‌شت ئێستا دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌)."},{"id":134,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مرۆڤی خۆپارێزو موتتەقی} [ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌به‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ له‌ كاتی هه‌بوونی و نه‌بوونیاندا، له‌ نه‌خۆشى و له‌شساغیاندا [ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕقی خۆیان ئه‌خۆنه‌وه‌و له‌به‌ر خوا ده‌رینابڕن خواى گه‌وره‌ له‌ پێش چاوى خه‌ڵكى بانگى ده‌كات له‌ رۆژى قیامه‌ت تا به‌ ئاره‌زوى خۆى حۆرى هه‌ڵبژێرێت [ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خه‌ڵك ئه‌بوورێن وه‌ سزای خه‌ڵكی ناده‌ن [ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٣٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ چاكه‌كارو لێبوورده‌ن ."},{"id":135,"translation":"[ وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ كارێكی به‌دڕه‌وشتی و زینایه‌كیان كرد [ أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ] یان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان كرد به‌تاوان [ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ ] زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌نه‌وه‌و داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌و تاوانه‌ی كه‌ كردوویانه‌و له‌سه‌ری به‌رده‌وام نابن [ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ له‌تاوان خۆشبێ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌، ته‌نها خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كان خۆش ئه‌بێ [ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا ] وه‌ به‌رده‌وام نه‌بوونه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوویانه‌ [ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٣٥) ] وه‌ ئه‌وان ئه‌زانن ئه‌گه‌ر به‌رده‌وام بن گوناهبار ئه‌بن، یان ئه‌زانن ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌ بكه‌ن خوا لێیان خۆش ده‌بێت ."},{"id":136,"translation":"[ أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ ] ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ سیفه‌تیان باسكرا پاداشتیان لای خوای گه‌وره‌ لێخۆشبوونێكه‌ له‌ خوای گه‌وره‌و لێیان خۆش ئه‌بێ [ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك داری لێیه‌و ئاو به‌ژێری ئه‌و دارانه‌دا ئه‌ڕوات و به‌هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ (١٣٦) ] كه‌ ئه‌مه‌ باشترین پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ له‌ دونیا كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ."},{"id":137,"translation":"[ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ ] له‌دواى ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ جه‌نگى ئوحود حه‌فتا له‌ هاوه‌ڵان كوژرا خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌م تێكشكانه‌ به‌سه‌ر موسڵمانانى ئوممه‌تانی پێشتریشدا ڕوویداوه‌ به‌ڵام سه‌ره‌نجام هه‌ر بۆ موسڵمانانه‌[ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (١٣٧) ] ده‌ی ئێوه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا بگه‌ڕێن بۆ ئه‌وه‌ی په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن، وه‌ ببینن و بزانن سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌ چۆن بووه‌و خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون ."},{"id":138,"translation":"[ هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ (١٣٨) ] ئه‌م قورئانه‌ ڕوون كردنه‌وه‌ی هه‌موو شتێكى تێدایه‌ بۆ خه‌ڵكی، وه‌ هیدایه‌ته‌و په‌ندو ئامۆژگاریشه‌ به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن ."},{"id":139,"translation":"[ وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) ] وه‌ ئێوه‌ لاوازو بێده‌سه‌ڵات مه‌بن وه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆن هه‌ر ئێوه‌ی موسڵمان به‌رزو باڵاده‌ست و سه‌ركه‌وتوو ده‌بن به‌سه‌ر دوژمنتاندا ئه‌گه‌ر ئیماندار بن."},{"id":140,"translation":"{حیكمەت لە جەنگ‌و كوشتاری كافران} [ إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ له‌ جه‌نگی ئوحود دا تووشی برینداری و تێكشكان بوونه‌ ئه‌وا هه‌ر هه‌مان ئه‌م قه‌ومه‌ كافرانه‌ ئه‌وانیش تووشی برینداری و تێكشكان بوون له‌ جه‌نگی به‌دردا هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ [ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ ] وه‌ ئه‌م ڕۆژگارو ڕووداوانه‌ له‌ سه‌ركه‌وتن و تێكشكاندن خوای گه‌وره‌ دابه‌شی كردووه‌ له‌ نێوان خه‌ڵكیدا [ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ ] وه‌ تا باوه‌ڕداران بۆ خوای گه‌وره‌ ده‌ركه‌وێت (هه‌رچه‌نده‌ له‌ ئه‌زه‌له‌وه‌ خواى گه‌وره‌ ده‌یزانی) وه‌ خوای گه‌وره‌ كه‌سانێكتان لێهه‌ڵبژێرێ و ده‌یكات به‌ شه‌هید له‌ پێناو خۆیدا [ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (١٤٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ كه‌سانی زاڵم و سته‌مكاری خۆش ناوێ ."},{"id":141,"translation":"[ وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا ] وه‌ تا خوای گه‌وره‌ باوه‌ڕداران پاك بكاته‌وه‌ له‌تاوان و له‌ بێژنگیان بدات [ وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ (١٤١) ] وه‌ كافرانیش له‌ناوبه‌رێ و ڕیشه‌كێشیان بكات ."},{"id":142,"translation":"[ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ (١٤٢) ] ئایا وا حیساب ئه‌كه‌ن و وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ هێشتا خوای گه‌وره‌ نه‌زانێ كێ له‌ ئێوه‌ جیهاد ئه‌كات وه‌ كێ ئارامگره‌، واته‌: تا تاقی نه‌كرێنه‌وه‌و جیهاد نه‌كه‌ن و ئارام نه‌گرن به‌رامبه‌ر دوژمن به‌ ئاسانی ناچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ."},{"id":143,"translation":"[ وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ ] ئێوه‌ی باوه‌ڕدار ئاواته‌خوازی گه‌یشتن به‌ دوژمن و شه‌هیدى بوون پێش ئه‌وه‌ی به‌ كافران بگه‌ن له‌ جه‌نگی ئوحود دا وه‌ تێكبشكێن له‌وێ [ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (١٤٣) ] ئێو خۆتان به‌چاوی خۆتان مردنتان بینی وه‌ ئێوه‌ش ته‌ماشاتان ئه‌كرد كه‌ چۆن لێتان ئه‌كوژرێ كه‌ حه‌فتاتان لێ كوژرا له‌ جه‌نگی ئوحود ."},{"id":144,"translation":"[ وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ ] كاتێك كه‌ له‌ جه‌نگی ئوحود وتیان: محمد - صلی الله علیه وسلم - كوژراوه‌ هه‌بوو له‌ موسڵمانان نزیك بوو تووشی فه‌شه‌ل بن خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها پێغه‌مبه‌رێك نه‌بێت له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوا [ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ ] كه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی تر پێش محمد - صلی الله علیه وسلم - مردوونه‌ وه‌ كوژراون [ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ ] ئایا ئه‌گه‌ر محمد - صلی الله علیه وسلم - بمرێت یان بكوژرێت ئێوه‌ پاشگه‌ز ئه‌بنه‌وه‌ له‌ دین و هه‌ڵئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و واز له‌ دین دێنن، ئه‌مه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ داببه‌زێ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - ڕاگه‌یاند كه‌ ئه‌تپارێزم و ناتوانن بتكوژن [ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ] (الْمَائِدَة : ٦٧) [ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا ] ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بمرێ یان بكوژرێ هه‌ر كه‌سێك پاشگه‌ز بێته‌وه‌ ئه‌وا هیچ زیانێك له‌ خوای گه‌وره‌ نادات ته‌نها زیان له‌ خۆی ئه‌دات [ وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ (١٤٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌داته‌وه‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری خوایان كردووه‌و ئارامیان گرتووه‌و كوشتاریان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ."},{"id":145,"translation":"[ وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش نیه‌ كه‌ بمرێ ئیلا به‌ ئیزن و به‌قه‌زاو قه‌ده‌رو ئه‌جه‌لى خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ نووسراوه‌و كاته‌كه‌ی دیاریكراوه‌و پێش و دوا ناكه‌وێ [ وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ ئه‌گه‌ر پاداشتی دونیای بوێ وه‌كو غه‌نیمه‌ت ئه‌وه‌ پێی ئه‌به‌خشین له‌ دونیادا [ وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش پاداشتی قیامه‌تی بوێ و به‌هه‌شتی بوێ ئه‌وه‌ پێی ئه‌به‌خشین هه‌ر كه‌سێ به‌ گوێره‌ی نیه‌تی خۆی [ وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ (١٤٥) ] وه‌ پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری خوایان كردووه‌و ئارامیان گرتووه‌و دامه‌زراو بوونه‌ له‌سه‌ر دینه‌كه‌یان ."},{"id":146,"translation":"[ وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ ] زۆرێك له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوا كه‌سانێكی زاناو خواپه‌رست و خواوویست له‌گه‌ڵیدا كوشتاریان كردووه‌ [ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا ] به‌ڵام ئه‌مان تووشی لاوازی و بێده‌سه‌ڵاتى نه‌بوونه‌ كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان كوژرابێ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ وَمَا اسْتَكَانُوا ] وه‌ تووشی زه‌لیلی نه‌بوونه‌ [ وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ (١٤٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ ئارامگرن وه‌ دامه‌زراون وه‌ پشت هه‌ڵناكه‌ن و ڕاناكه‌ن ."},{"id":147,"translation":"[ وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا ] وه‌ ئه‌و پیاوچاكانه‌ی له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌راندا كوشتاری كافرانیان كردووه‌ هیچ وته‌یه‌كیان نه‌بووه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ وتوویانه‌: خوایه‌ له‌ تاوانه‌كانمان خۆشبه‌ تاوانی بچووك [ وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا ] وه‌ له‌ تاوانه‌ گه‌وره‌كان ئه‌گه‌ر سنوورمان به‌زاندبێ [ وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا ] وه‌ پێمان دامه‌زراو بكه‌ له‌ كاتی جه‌نگدا [ وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (١٤٧) ] خوایه‌ سه‌رمان بخه‌ی به‌سه‌ر كه‌سانی كافردا ."},{"id":148,"translation":"[ فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا ] خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا پاداشتی دانه‌وه‌ به‌ سه‌ركه‌وتن و عیززه‌ت و غه‌نیمه‌ت [ وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ ] وه‌ باشترین پاداشتی قیامه‌تیشیان ئه‌داته‌وه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ [ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٤٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ چاكه‌كارانى خۆش ئه‌وێ ."},{"id":149,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی كافران بكه‌ن ئه‌وه‌ له‌ دینه‌كه‌تان پاشگه‌زتان ئه‌كه‌نه‌وه‌ وه‌ كافرتان ئه‌كه‌نه‌وه‌ [ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ (١٤٩) ] ئه‌و كاته‌ زه‌ره‌رمه‌ند ئه‌بن و به‌ زه‌ره‌رمه‌ندی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت ."},{"id":150,"translation":"[ بَلِ اللَّهُ مَوْلَاكُمْ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ پشتیوانی ئێوه‌یه‌و پاشگه‌ز مه‌بنه‌وه‌ [ وَهُوَ خَيْرُ النَّاصِرِينَ (١٥٠) ] وه‌ باشترین سه‌رخه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سه‌رتان ئه‌خات به‌سه‌ر دوژمناندا ."},{"id":151,"translation":"[ سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ] دڵی كافران پڕ له‌ ترس و له‌رز ئه‌كه‌ین چونكه‌ ئه‌وان شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌ی نه‌ناردۆته‌ خواره‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ (١٥١) ] وه‌ ئه‌و موشریكانه‌ شوێنیان ئاگری دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌و زاڵم و سته‌مكارو موشریكانه‌یه‌."},{"id":152,"translation":"{چەند دیمەنێكی تر لە غەزای ئوحود} [ وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ئه‌و وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی به‌ئێوه‌ی دابوو وه‌عدو به‌ڵێنی خۆی برده‌ سه‌ر كاتێك كه‌ ئێوه‌ كوشتاری كافران ئه‌كه‌ن و ڕیشه‌كێشیان ئه‌كه‌ن به‌ ئیزنی خوا، وه‌ له‌سه‌ره‌تاى جه‌نگه‌كه‌ سه‌ركه‌وتن [ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ ] له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌ترسان وه‌ لاواز بوون [ وَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ ] وه‌ كێشه‌ كه‌وته‌ نێوانتانه‌وه‌ تیر هاوێژه‌كان كه‌ هه‌ندێكیان وتیان: با بڕۆین بۆ غه‌نیمه‌ت كۆكردنه‌وه‌، وه‌ هه‌ندێكیان وتیان: با له‌ جێی خۆمان دامه‌زراو بین [ وَعَصَيْتُمْ ] وه‌ سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ری خواتان - صلی الله علیه وسلم - كردو له‌سه‌ر شاخه‌كه‌ هاتنه‌ خواره‌وه‌ [ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاكُمْ مَا تُحِبُّونَ ] كاتێك كه‌ پێتان خۆش بوو سه‌ركه‌ون به‌سه‌ریاندا [ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيَا ] وه‌ له‌ناو ئێوه‌دا هه‌یه‌ دونیای ده‌وێ، واته‌: حه‌زی له‌ غه‌نیمه‌ت بوو [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ] وه‌ هه‌یشتانه‌ قیامه‌تی ئه‌وێ و چاوه‌ڕێی پاداشتی قیامه‌ته‌ [ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ ] دوای ئه‌وه‌ تێكشكان تا خوای گه‌وره‌ تاقیتان بكاته‌وه‌ [ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ زانی په‌شیمانن لێتان بووراو لێتان خۆشبوو [ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ (١٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی زۆره‌ به‌سه‌ر باوه‌ڕداران."},{"id":153,"translation":"[ إِذْ تُصْعِدُونَ ] كاتێك كه‌ ڕائه‌كه‌ن بۆ سه‌ر شاخه‌كه‌ [ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ ] وه‌ ئاوڕ له‌ كه‌س ناده‌نه‌وه‌ له‌وانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵتاندان یان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری خواش - صلی الله علیه وسلم - بانگتان ئه‌كات له‌گه‌ڵ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ی تر كه‌ له‌گه‌ڵیان جه‌نگ ئه‌كه‌ن ئه‌ی به‌نده‌كانی خوا بگه‌ڕێنه‌وه‌ [ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ ] به‌هۆی ئه‌م هه‌ڵهاتنه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ تووشی غه‌م وپه‌ژاره‌ له‌سه‌ر غه‌م و په‌ژاره‌تانی كرد چونكه‌ سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ری خواتان كردو - صلی الله علیه وسلم - بیستان كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كوژراوه‌ [ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌فه‌ت نه‌خۆن له‌و غه‌نیمه‌یه‌ی كه‌ له‌ ده‌ستان چوو [ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ ] وه‌ له‌و تێكشكاندنه‌ش كه‌ ڕووبه‌ڕووتان بوه‌وه‌ [ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٥٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ ."},{"id":154,"translation":"[ ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ ] له‌ دوای ئه‌و تێكشكان و خه‌فه‌ته‌ خوای گه‌وره‌ هێمنی و ئارامی بۆتان دابه‌زاند به‌وه‌ی كه‌ وه‌نه‌وزه‌ و خه‌وه‌نوچكه‌یه‌كی كه‌م بردتانیه‌وه‌ كه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هێمن و ئارام بنه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ جه‌نگه‌كه‌دا مابوونه‌وه‌ كه‌ باوه‌ڕداران بوون [ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ ] به‌ڵام كۆمه‌ڵێكی تر كه‌ هه‌ندێكی خه‌ڵكی مونافیق بوون ته‌نها هه‌م و غه‌میان نه‌فسی خۆیان بوو به‌هۆڵی خۆیانه‌وه‌ بوون، له‌ ترسدا وه‌نه‌وزه‌ نه‌یبردنه‌وه‌ [ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ ] وه‌ گومانی ناحه‌ق و نه‌زانیان به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌برد كه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ریان ناخات و موسڵمانان له‌ناو ده‌چن [ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوایان ئه‌ووت - صلی الله علیه وسلم - ئایا سه‌ركه‌وتن بۆ ئێمه‌ هه‌یه‌ ئایا سه‌ر ئه‌كه‌وین به‌سه‌ر دوژمنان تا غه‌نیمه‌تیان لێ به‌رین ئه‌مان بۆ غه‌نیمه‌ت هاتبوون [ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: سه‌ركه‌وتن هه‌مووی به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ده‌ست كه‌س نیه‌ [ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ ] شتێك له‌ نه‌فسی خۆیان ئه‌شارنه‌وه‌ بۆ تۆی ده‌رنابڕن كه‌ ئه‌مانه‌ وتمان: مونافیق بوون [ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا ] ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر بهاتایه‌و سه‌ركه‌وتن بۆ ئێمه‌ بوایه‌ و ئێمه‌ سه‌ربكه‌وتینایه‌ ئێستا لێره‌دا ئاوا نه‌ئه‌كوژراین، ئه‌مه‌ قسه‌ى (موتعیبى كوڕى قوشه‌یر) بوو خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر له‌ ماڵه‌كانی خۆیشتان بوونایه‌ ئه‌بوایه‌ ده‌رچوونایه‌ بۆ كوشتارو بكوژرانایه‌و ئه‌مه‌ شوێنه‌كانیان بوایه‌ ئه‌مه‌ قه‌زاو قه‌ده‌ری خوای گه‌وره‌یه‌و ناگه‌ڕێته‌وه‌ [ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ ] وه‌ تا خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ی له‌ دڵتاندایه‌ تاقیتان بكاته‌وه‌ كێ ئیخلاصی هه‌یه‌و كێیش شه‌یتان وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست ده‌كات [ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ] وه‌ دڵتان پاك بكاته‌وه‌و پاڵفته‌ی بكات [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (١٥٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ناو سینگتاندایه‌ ."},{"id":155,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ] به‌دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پشتیان هه‌ڵكرد له‌ ئێوه‌ كاتێك كه‌ ئه‌و دوو كۆمه‌ڵه‌ موسڵمان و كافره‌ ڕووبه‌ڕووی یه‌ك بوونه‌وه‌ له‌ جه‌نگی ئوحود دا [ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا ] ئه‌مه‌ ته‌نها شه‌یتان بوو خستیانیه‌ ناو ئه‌و تاوانه‌وه‌و به‌هۆی هه‌ندێك تاوانی پێشترى خۆیان تێكشكان [ وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ ] وه‌ دواتر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌وبه‌یان كردو داوای لێبوردنیان له‌ خوای گه‌وره‌ كرد خوای گه‌وره‌ لێیان بورا [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ (١٥٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو له‌سه‌رخۆیه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانیدا ."},{"id":156,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ وه‌كو كافران مه‌بن كه‌ به‌ برا كافره‌كانی خۆیان ئه‌وت: [ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى ] ئه‌گه‌ر ده‌رچوونایه‌ له‌سه‌ر زه‌وی بگه‌ڕانایه‌ بۆ بازرگانی و كاسبی بۆ كوشتارو له‌ ڕێگا بمردنایه‌ [ لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا ] ئه‌یانووت: ئه‌گه‌ر له‌لای ئێمه‌ بوونایه‌و نه‌چوونایه‌ بۆ بازرگانی یان بۆ سه‌فه‌ر یان بۆ كوشتار ئه‌وه‌ نه‌ئه‌كوژران، ئێوه‌ وه‌كو ئه‌وان مه‌بن قسه‌ی وا مه‌كه‌ن واته‌: ئه‌گه‌ر هاتوو كه‌سێكتان لێ مرد شتی وا نه‌ڵێن ئه‌وه‌ قه‌زاو قه‌ده‌ری خوای گه‌وره‌یه‌ [ لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ ] ئه‌م شتانه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یكاته‌ خه‌فه‌ت و په‌شیمانی له‌ دڵی بێباوه‌ڕاندا [ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] وه‌ ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ ده‌تانژێنێت و ده‌تانمرێنێت [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١٥٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن وه‌ هه‌مووی ئه‌بینێ و چاوی له‌ هه‌مووی هه‌یه."},{"id":157,"translation":"‌ [ وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ ] ئه‌ی صه‌حابه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بكوژرێن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا له‌ جیهاد دا یان له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا بمرن [ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ (١٥٧) ] ئه‌م مردن و كوشتنه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ لێخۆشبوون و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ی له‌گه‌ڵدایه‌، وه‌ باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ كۆی ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ دونیا ."},{"id":158,"translation":"[ وَلَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بمرن یان بكوژرێن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ به‌هه‌ر شێوازێك بێت [ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ (١٥٨) ] ئه‌وا حه‌شر ئه‌كرێن و كۆ ئه‌كرێنه‌وه‌ له‌لای خوای گه‌وره‌و به‌ كه‌سوكارتان شاد ئه‌بنه‌وه‌و یه‌كتری ئه‌بیننه‌وه‌."},{"id":159,"translation":"{ نەرمونیانی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } [ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌هۆی ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌وه‌ به‌سه‌ر تۆوه‌ تۆ ئاوا نه‌رم و نیان بووی له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی ده‌وروبه‌رت [ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تۆ كه‌سێكی قسه‌خراپ و ڕه‌وشت خراپ و ڕه‌ق و ووشك و دڵڕه‌ق بوویتایه‌ [ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ] ئه‌وا له‌ ده‌ورت دوور ئه‌كه‌وتنه‌وه‌ [ فَاعْفُ عَنْهُمْ ] بۆیه‌ له‌ مافی خۆتدا كه‌مته‌رخه‌میان كرد تۆ لێیان ببوره‌ [ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ ] وه‌ له‌ مافی خوای گه‌وره‌ بوو داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكه‌ [ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ ] وه‌ له‌ كاروباردا ڕاوێژیان پێ بكه‌ [ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بۆ هه‌ر كارێكیش دوای ئه‌وه‌ی ڕاوێژت پێیان كرد ویستت بیكه‌یت و عه‌زیمه‌تت هه‌بوو ئه‌وا پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌ له‌ ئه‌نجامدانی [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ (١٥٩) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ پشت به‌ خواى گه‌وره‌ ده‌به‌ستن و كاره‌كانیانى پێ ده‌سپێرن ."},{"id":160,"translation":"[ إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ سه‌رتانبخات كه‌س نیه‌ به‌سه‌رتاندا زاڵ بێت [ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ سه‌رتان نه‌خات و یارمه‌تیتان نه‌دات به‌سه‌ر دوژمنتاندا [ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ ] له‌ پاش خوای گه‌وره‌ كێ هه‌یه‌ ئێوه‌ سه‌رخات؟ واته‌: كه‌س نیه‌ ته‌نها سه‌رخه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١٦٠) ] با باوه‌ڕداران ته‌وه‌كول بكه‌نه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌و پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن و كاره‌كانیان به‌خوای گه‌وره‌ بسپێرن ."},{"id":161,"translation":"[ وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ ] بۆ هیچ پێغه‌مبه‌رێك نیه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ران كه‌ غلول بكات واته‌: له‌ غه‌نیمه‌ت بدزێ (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: پارچه‌ قوماشێك له‌ غه‌نیمه‌كانی به‌در دیار نه‌ما یه‌كێك له‌ دووڕووه‌كان وتوویه‌تی: له‌وانه‌یه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بردبێتی خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: بۆ هیچ پێغه‌مبه‌رێك نیه‌ كه‌ له‌ غه‌نیمه‌ت بدزێ ئیشی ئه‌وان نیه‌ پێغه‌مبه‌ران له‌وه‌ پاكترن و خیانه‌ت ناكه‌ن، وه‌ به‌ (يُغَلَّ) ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: نابێت دزى و ناپاكى له‌ پێغه‌مبه‌ران بكرێت و تۆمه‌تبار بكرێن [ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش شتی وا بكات ئه‌وا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌وه‌ی كه‌ دزیویه‌تی ئه‌یهێنێ واته‌: تاوانه‌ و خوای گه‌وره‌ لێی ئه‌پرسێته‌وه‌ له‌و خیانه‌ته‌ی كردۆتی، (وه‌ دیارى وه‌رگرتن له‌ خه‌ڵكى له‌لایه‌ن فه‌رمانبه‌رانى ده‌وڵه‌ته‌وه‌ جۆرێكه‌ له‌ دزى) [ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ ] پاشان هه‌موو كه‌سێك ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ستی هێناوه‌ له‌ چاك و خراپ ئه‌جرو پاداشتی خۆی یان سزای خۆی به‌ته‌واوی وه‌رئه‌گرێ [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (١٦١) ] وه‌ هیچ كه‌سێ زوڵم و سته‌می لێ ناكرێ ."},{"id":162,"translation":"[ أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ ] ئایا كه‌سێك شوێن ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ كه‌وتبێ وه‌كو پێغه‌مبه‌رانی خوا [ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٦٢) ] وه‌ك كه‌سێك وایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ى له‌ خۆى تووڕه‌ كردبێت (مه‌به‌ست كافران و بێباوه‌ڕانه‌) كه‌ شوێنیان ئاگرى دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ ."},{"id":163,"translation":"[ هُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ اللَّهِ ] ئه‌مه‌ چه‌ند پله‌یه‌كی لێك جیاوازن ئه‌وه‌ی شوێن ڕه‌زامه‌ندی خوا كه‌وتووه‌ جیاوازه‌ له‌وه‌ی كه‌ به‌تووڕه‌بوونی خوای گه‌وره‌وه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ به‌هۆی تاوانه‌وه‌ [ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ (١٦٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بینه‌ره‌ به‌هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن خوای گه‌وره‌ هه‌مووی ئه‌بینێ ."},{"id":164,"translation":"[ لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاند به‌سه‌ر باوه‌ڕداراندا كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رێكی بۆیان نارد له‌ نه‌فسی خۆیان له‌ جنسی خۆیان ئه‌ویش وه‌كو ئه‌وان مرۆڤ بوو [ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ ] كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا ئه‌خوێنێته‌وه‌ ئه‌وان كه‌ نه‌خوێنده‌وار بوون [ وَيُزَكِّيهِمْ ] وه‌ پاكیان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ كوفرو شیرك و تاوان [ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ فێری قورئان و سوننه‌تیان ئه‌كات، حیكمه‌ت، واته‌: سوننه‌ت [ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (١٦٤) ] هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌مانه‌ پێش هاتنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادا بوون."},{"id":165,"translation":"{چەند دیمەنێكی تر لە غەزای ئوحود} [ أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا ] كاتێك كه‌ ئێوه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تێك بوون له‌ جه‌نگی ئوحود دا كه‌ حه‌فتا له‌ موسڵمان كوژرا به‌ڵام له‌ به‌دردا حه‌فتا له‌ كافران كوژراو حه‌فتاشیان لێ به‌دیل گیرا دوو ئه‌وه‌نده‌تان ده‌ست كه‌وت [ قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا ] كه‌ له‌ ئوحود دا تێكشكان وتتان: بۆچی ئێمه‌ تووشی تێكشكان و كوشتن بووین له‌ كاتێكدا له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌جه‌نگین وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵدایه‌ [ قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئه‌م تێكشكانه‌ به‌ هۆى خۆتانه‌وه‌ بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تیر هاوێژه‌كان سه‌رپێچی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوایان كرد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ جێگای خۆیان به‌جێ هێشت (ئه‌مه‌ هاوه‌ڵان كه‌ خۆشه‌ویستى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بوون یه‌ك سه‌رپێچیان كرد خواى گه‌وره‌ سزاى دان، ئه‌ى ئێمه‌ى موسڵمان له‌م رۆژگاره‌دا هه‌زاره‌ها تاوان و سه‌رپێچى ده‌كه‌ین و چاوه‌ڕوانى سه‌ركه‌وتنین چۆن خواى گه‌وره‌ سه‌رمان ده‌خات و سزامان نادات؟!) [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٦٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه."},{"id":166,"translation":"[ وَمَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌ هات و تووشی ئێوه‌ بوو له‌ كوشتن و برینداری و تێكشكان له‌ جه‌نگی ئوحود كه‌ هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌ ڕووبه‌ڕووی یه‌ك بوونه‌وه‌ هه‌مووی قه‌زاو قه‌ده‌ری خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَلِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ (١٦٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تا بزانێ باوه‌ڕداری ڕاسته‌قینه‌ كێیه‌ و ده‌ركه‌وێت ."},{"id":167,"translation":"[ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا ] وه‌ تا مونافیقانیش ده‌ركه‌وێ وه‌ مونافیق و موسڵمان له‌ یه‌كتری جیا بێته‌وه‌ كه‌ (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول) له‌ ئوحود كاتێك كه‌ هات سێیه‌كی سوپاكه‌ی له‌گه‌ڵ خۆیدا گه‌ڕانده‌وه‌ [ وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] هه‌ندێك له‌ هاوه‌ڵان به‌ مونافیقانیان وت: وه‌رن ئێوه‌ش له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا كوشتار بكه‌ن ئه‌گه‌ر ئیمانتان به‌خواو ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ أَوِ ادْفَعُوا ] یاخود ئه‌گه‌ر ئیمانتان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایش نیه‌ هه‌ر هیچ نه‌بێ ئه‌م سوپایه‌ی كه‌ هێرشی كردۆته‌ سه‌ر مه‌دینه‌ بیانگه‌ڕێننه‌وه‌ له‌ ماڵ و منداڵتان، یاخود له‌ دوای ئێمه‌وه‌ پاڵ نێن و پاڵپشتیمان بكه‌ن، یاخود ڕه‌شاییمان زیاد بكه‌ن، به‌ڵام ئه‌وان هیچیان نه‌كرد [ قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ ] وتیان: ئه‌گه‌ر جه‌نگمان بزانیایه‌ ئه‌وا شوێنتان ئه‌كه‌وتین وه‌ كوشتارمان ئه‌كرد له‌گه‌ڵتاندا [ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ ] ئه‌وان له‌و ڕۆژه‌دا له‌ كوفره‌وه‌ نزیكتر بوون وه‌ك له‌ ئیمان كه‌ هه‌ندێ موسڵمان گومانی ئیمانداری پێیان ئه‌برد [ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ ] به‌ده‌م شتێكیان ده‌ووت كه‌ ئیمانیان ده‌رئه‌بڕی به‌ڵام ئیمان له‌ دڵیاندا نه‌بوو كوفریان شاردبۆوه‌ [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ (١٦٧) ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ زۆر زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ شاردوویانه‌ته‌وه‌ له‌ كوفر ."},{"id":168,"translation":"[ الَّذِينَ قَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ وَقَعَدُوا لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا ] ئه‌و مونافیقانه‌ی كه‌ خۆیان دانیشتبوون نه‌هاتن بۆ غه‌زا هێشتا به‌ برا ئیمانداره‌كانى خۆیانیان ئه‌ووت ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ جه‌نگی ئوحود دا كوژران ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ به‌ قسه‌ی ئێمه‌یان بكردایه‌و ده‌رنه‌چوونایه‌ بۆ جه‌نگ ئه‌وه‌ نه‌ئه‌كوژران [ قُلْ فَادْرَءُوا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٦٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ده‌ی ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاست ئه‌كه‌ن مردن له‌سه‌ر خۆتان ڕه‌ت بكه‌نه‌وه‌ ئێوه‌ش هه‌ر ئه‌مرن هیچ كه‌س نیه‌ له‌ مردن ڕزگاری بێ ."},{"id":169,"translation":"[ وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا ] جابرى كوڕى عبدالله (خوایان لێ رازى بێت) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پێى فه‌رمووم ئه‌ى جابر بۆ ئه‌بینم خه‌فه‌تباری؟ وتم ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - باوكم شه‌هید بووه‌و كۆمه‌ڵیك منداڵى به‌جێهێشتووه‌و قه‌رزاریشه‌، فه‌رمووى: ئایا هه‌واڵت پێ بده‌م كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێكدا قسه‌ى نه‌كردووه‌ ئیلا له‌ پشت په‌رده‌وه‌ نه‌بێت به‌ڵام به‌بێ په‌رده‌ رووبه‌ڕوو قسه‌ى له‌گه‌ڵ باوكتدا كردو فه‌رمووى: داوا بكه‌ پێت ببه‌خشم وتى ئه‌ى په‌روه‌ردگار بمگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا تا دووباره‌ له‌ پێناو تۆدا بكوژرێمه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى بڕیارم داوه‌ كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دونیا نیه‌، وتى ئه‌ى په‌روه‌ردگار تا هه‌واڵ بده‌مه‌ ئه‌وانه‌ى دونیا، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، له‌سه‌ر ئه‌و حه‌فتا صه‌حابه‌یه‌ دابه‌زى كه‌ له‌ (بیئر مه‌عونه‌) كوژران، ئه‌وانه‌ی له‌ جه‌نگی ئوحود وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌كوژرێن وانه‌زانن ئه‌وانه‌ مردوون [ بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (١٦٩) ] به‌ڵكو ئه‌وانه‌ زیندوون له‌ حه‌یاتی به‌رزه‌خدا لای په‌روه‌ردگار ڕزق و ڕۆزیان پێ ئه‌درێ به‌ به‌رده‌وامی."},{"id":170,"translation":"[ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] زۆر دڵخۆشن به‌و فه‌زڵ و ڕێزو پله‌و پایه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێیانى به‌خشیوه‌ [ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (١٧٠) ] وه‌ موژده‌ ئه‌ده‌ن به‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ هێشتا نه‌كوژراون و به‌وان نه‌گه‌یشتوونه‌ كه‌ هیچ ترسێكتان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوو، وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردوو له‌ دونیا چیتان به‌جێ هێشتووه‌ خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ باشترتان پێ ئه‌به‌خشێ ."},{"id":171,"translation":"[ يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ ] وه‌ موژده‌ ئه‌ده‌ن به‌ براكانیان ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌هلی ئیمان و ئه‌هلی جیهادن به‌و فه‌زڵ و چاكه‌و ڕێزه‌ زۆره‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون له‌به‌هه‌شتدا [ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ (١٧١) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی باوه‌ڕداران نافه‌وتێنێ ."},{"id":172,"translation":"[ الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ ] پاش ئه‌وه‌ى ئه‌بو سوفیان و كافران له‌ جه‌نگى ئوحود گه‌ڕانه‌وه‌ وه‌ گه‌یشتنه‌ (ره‌وحا) وتیان نه‌ محمدتان كوشت و نه‌ كچانتان له‌ دواى خۆتانه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌سپه‌كان سه‌رخست، خراپترین كارتان كرد، كه‌ ئه‌م قسانه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - گه‌یشت بانگى هاوه‌ڵانى كرد و ئه‌وانیش ئاماده‌ بوون، تا گه‌یشتنه‌ (حه‌مرائل ئه‌سه‌د) یان بیرى (ئه‌بی عویه‌ینه‌) خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ وه‌ڵامی خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - دایه‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ تووشی برینداری و سه‌ختی جه‌نگ بوون [ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ (١٧٢) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ چاكه‌كار بوونه‌ وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ ."},{"id":173,"translation":"[ الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ ] ئه‌بو سوفیان پیاوێكی ده‌شتنشینی نارد بۆ لای ئیمانداران و پێی وتن: كه‌ خه‌ڵكی واته‌: كافران هه‌موویان بۆ ئێوه‌ كۆبوونه‌ته‌وه‌ لێیان بترسێن، ویستی وره‌یان بڕوخێنێ به‌ڵام [ فَزَادَهُمْ إِيمَانًا ] ئیمانداران ئیمانیان زیادی كرد وه‌ نه‌ترسان و وره‌یان نه‌ڕووخاو [ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ (١٧٣) ] وتیان: ئێمه‌ خوای گه‌وره‌مان به‌سه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین خوایه‌كه‌ كه‌ پشتی پێ ببه‌ستین و كاره‌كانی خۆمانی پێ بسپێرین، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند ."},{"id":174,"translation":"[ فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ ] ئه‌بو سوفیان به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وت: مه‌وعیدت لاى به‌در بێت كه‌ له‌وێ هاوڕێكانمانتان كوشت، ترسنۆك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و ئازاو پاڵه‌وان خۆى بۆ كوشتارو بازرگانى ئاماده‌ ده‌كات، كه‌ به‌در بازاڕى بازرگانى بوو، به‌ڵام كاتێك كه‌ رۆیشتن كه‌سیان لێ نه‌بینى و بازرگانى خۆیان كرد، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، باوه‌ڕداران گه‌ڕانه‌وه‌ به‌ نیعمه‌ت و به‌فه‌زڵ و چاكه‌یه‌كی زۆر له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ تووشی شه‌ڕو هیچ زه‌ره‌رو زیانێك نه‌بوون و پاراستیانی [ وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ ] وه‌ شوێن ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ كه‌وتن [ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ (١٧٤) ] وه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌ یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ ."},{"id":175,"translation":"[ إِنَّمَا ذَلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ ] ئه‌وه‌ی كه‌ داتانئه‌نیشێنێت و نایه‌لێ ده‌رچن بۆ جیهاد وه‌ ئه‌تانترسێنێ ئه‌وه‌ ته‌نها شه‌یتانه‌ كه‌ ترسی دۆسته‌كانی خۆی له‌ كافران ئه‌خاته‌ دڵی باوه‌ڕدارانه‌وه‌ [ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧٥) ] به‌ڵام ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ له‌وان مه‌ترسن و ترسی كافرانتان نه‌بێ، ئێوه‌ ته‌نها له‌ من بترسن ئه‌گه‌ر ئیماندارن ."},{"id":176,"translation":"[ وَلَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خه‌فه‌ت نه‌خۆی له‌و كافرانه‌ى كه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ سه‌رپێچى و عینادى كردن [ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا ] ئه‌وان به‌ دڵنیایى هیچ زیانێك به‌ خوای گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نن به‌ڵكو ته‌نها زیان به‌خۆیان ئه‌گه‌یه‌نن [ يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ ئه‌وان هیچ به‌ش و ئه‌جرو پاداشتیان نه‌بێ له‌ قیامه‌تدا [ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٧٦) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ ."},{"id":177,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان گۆڕیه‌وه‌ به‌ كوفر ئه‌وانه‌یش دیسانه‌وه‌ هیچ زیانێك به‌خوای گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نن و ته‌نها زیان به‌خۆیان ئه‌گه‌یه‌نن [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٧٧) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ ."},{"id":178,"translation":"[ وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ ] وه‌ با كافران وا نه‌زانن كه‌ ئێمه‌ ته‌مه‌نیان درێژ ئه‌كه‌ین و ژیانی خۆشیان پێ ئه‌ده‌ین یان له‌ جه‌نگێك به‌سه‌ر موسڵماناندا سه‌ر ئه‌كه‌ون وا نه‌زانن ئه‌مه‌ خێرو چاكه‌یه‌ بۆ ئه‌وان [ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا ] به‌ڵكو ئێمه‌ بۆیان درێژ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ یان پێیان ئه‌به‌خشین بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر تاوانبار بن [ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (١٧٨) ] وه‌ سزایه‌كیان ئه‌ده‌ین كه‌ ڕیسواو زه‌لیل و سه‌رشۆڕیان ئه‌كه‌ین ."},{"id":179,"translation":"[ مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ ] خوای گه‌وره‌ واز له‌ باوه‌ڕداران ناهێنێ به‌م شێوازه‌ی كه‌ ئێوه‌ی له‌سه‌رن هه‌روا بمێننه‌وه‌ [ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ] تا به‌هۆى تاقیكردنه‌وه‌وه‌ پیسه‌كان واته‌: مونافیق و تاوانباران جیا نه‌كاته‌وه‌ له‌ پاكه‌كان، واته‌: باوه‌ڕدارانی پاك به‌وه‌ی كه‌ هه‌ردووكتان له‌ یه‌كتری جیا بكاته‌وه‌ [ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌هۆی جه‌نگه‌وه‌ مونافیق و باوه‌ڕدار له‌ یه‌ك جیا ئه‌كاته‌وه‌ كه‌ غه‌یب نیشانی ئێوه‌ نادات تا له‌ ڕێی غه‌یبه‌وه‌ پێتان بڵێ كێ مونافیقه‌ [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَجْتَبِي مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆی هه‌ڵئه‌بژێرێ تا غه‌یبیان نیشان بدات و پێیان بڵێ، وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ناوی زۆرێ له‌ مونافیقانی به‌ (حوزه‌یفه‌ى یه‌مانى) وت [ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ] ئێوه‌ ئیمان بێنن به‌خوای گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌رانی خوا [ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظِيمٌ (١٧٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان بێنن و ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌تان هه‌یه‌ ."},{"id":180,"translation":"[ وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: هه‌ركه‌سێك خواى گه‌وره‌ ماڵ و پاره‌یه‌كى پێ ببه‌خشێت و زه‌كاته‌كه‌ى نه‌دات ئه‌وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت ئه‌و ماڵ و پاره‌یه‌ى ده‌بێته‌ مارێكى كه‌چه‌ڵله‌به‌ر زۆرى ژه‌هره‌كه‌ى، وه‌ دوو خاڵى ره‌ش له‌ ناوچه‌وانێتى پێوه‌ى ده‌ئاڵێ و هه‌ردوو شه‌ویلگه‌ى ده‌گرێت و پێى ده‌ڵێت من ماڵ و پاره‌كه‌تم، پاشان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌: وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕه‌زیلی و چروكی ئه‌كه‌ن له‌و ماڵه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی پێی به‌خشیون و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نایبه‌خشن با وا نه‌زانن كه‌ ئه‌و ڕه‌زیلیه‌ بۆ ئه‌وان باشتره‌و ماڵه‌كه‌یان به‌وه‌ زیاد ئه‌كات [ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ ] به‌ڵكو ئه‌وه‌ بۆیان خراپه‌و تاوانبار ئه‌بن له‌سه‌ری و تووشی سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بن و ماڵه‌كه‌شیان له‌ناو ئه‌چێ [ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئه‌و ماڵه‌ی كه‌ ڕه‌زیلیان لێی كردووه‌و نه‌یانبه‌خشیوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌بێته‌ ته‌وقێك له‌ ئاگرو مارو ئه‌چێته‌ گه‌رده‌نیان [ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ پێتان ئه‌به‌خشێ ئیتر ئێوه‌ بۆچی ڕه‌زیلی ئه‌كه‌ن [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (١٨٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":181,"translation":"{جولەكە دەڵێن خوا هەژارە!} [ لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ وته‌ی ئه‌و جووله‌كانه‌ى بیست كه‌ وتیان: خوای گه‌وره‌ فه‌قیره‌و ئێمه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندین، كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ] (الْبَقَرَة : ٢٤٥) كێ هه‌یه‌ قه‌رزێكی باش به‌ خوای گه‌وره‌ بدات؟ واته‌: پاره‌ ببه‌خشێ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا خوای گه‌وره‌ به‌باشتر پێی ئه‌به‌خشێ، وتیان: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا په‌روه‌ردگاری تۆ فه‌قیره‌ تا داوای قه‌رز له‌ به‌نده‌كانی بكات كه‌ (فینحاصى) جوله‌كه‌ به‌ ئه‌بو به‌كرى وت و ئه‌بو به‌كریش لێیدا ئه‌ویش هاته‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وتى نابینى هاوه‌ڵه‌كه‌ت چى لێكردووم، ئه‌بو به‌كر وتى ئه‌م جوله‌كه‌یه‌ ده‌ڵێ خواى ئێوه‌ فه‌قیره‌و داواى قه‌رزمان لێ ده‌كات و ئێمه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندین، جوله‌كه‌كه‌ نكوڵى كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌بو به‌كرى به‌راست داناو ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ وته‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی بیست له‌ جووله‌كه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: خوای گه‌وره‌ فه‌قیره‌و ئێمه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندین بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ داوای قه‌رز له‌ ئێمه‌ ئه‌كات [ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا ] ئه‌وه‌ی كه‌ وتیان مه‌لائیكه‌ته‌كان ئه‌ینووسنه‌وه‌و ئه‌یپارێزن تا ڕۆژی قیامه‌ت [ وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ] وه‌ ئه‌وه‌ش ئه‌نووسین كه‌ ئه‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌یان به‌ ناحه‌ق ئه‌كوشت [ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ (١٨١) ] وه‌ پێیان ئه‌ڵێین: ده‌ی بچێژن سزای ئاگرێك كه‌ زۆر سووتێنه‌ره‌."},{"id":182,"translation":"[ ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ ] ئه‌میش به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ پێش خۆتانه‌وه‌ ناردتان و ئه‌نجامتاندا [ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (١٨٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زوڵم له‌ به‌نده‌كانی ناكات به‌ڵكو به‌ دادپه‌روه‌ری خۆی سزایان ئه‌دات له‌سه‌ر كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیان ."},{"id":183,"translation":"[ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ ] وه‌ جووله‌كه‌ عاده‌تیان وابوو به‌درۆ ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانی به‌ ئێمه‌ داوه‌ كه‌ ئیمان به‌هیچ پێغه‌مبه‌رێك نه‌هێنین هه‌تا خێرێك نه‌كه‌ین و ئاگرێك له‌ ئاسمانه‌وه‌ نه‌یات ئه‌و خێره‌ نه‌سووتێنێ، واته‌: داوای ئه‌وه‌یان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كرد - صلی الله علیه وسلم - [ قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: وه‌ له‌ پێش منیشه‌وه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی تر هات به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا وه‌ به‌وه‌ش كه‌ خۆتان ده‌ڵێن كه‌ خێرتان دابنایه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاگر ئه‌هات و ئه‌یسووتان واته‌: خوا لێتانی قبووڵ كردووه‌ ئه‌وه‌یش ڕوویده‌دا به‌ڵام [ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٨٣) ] ئه‌ی بۆچی ئێوه‌ ئیمانتان به‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ نه‌هێناوه‌و ئه‌و پێغه‌مبه‌رانه‌تان كوشت وه‌كو (یه‌حیای كوڕی زه‌كه‌ریاو زه‌كه‌ریاى باوكى) وه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی تر ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن ."},{"id":184,"translation":"[ فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌گه‌ر تۆیان به‌درۆ زانی ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت چونكه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی تر له‌ پێش تۆدا به‌درۆ زانراون كاتێك [ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ ] كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو كتابیان هێناوه‌، زوبور جه‌معی زه‌بوره‌ واته‌: كتاب [ وَالْكِتَابِ الْمُنِيرِ (١٨٤) ] وه‌ كتابێكی ڕوون و ئاشكرایان بۆ خه‌ڵكه‌كه‌ هێناوه‌ هێشتا خه‌ڵك شوێنیان نه‌كه‌وتووه‌ ."},{"id":185,"translation":"[ كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ] هه‌موو نه‌فسێك ئه‌بێ مردن بچێژێ ئه‌گه‌ر چاكه‌كار بێ یان خراپه‌كار، مرۆڤـ بێت یان جنى، مه‌لائیكه‌ت بێت یان شه‌یتان [ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ ئێوه‌ش ئه‌جرو پاداشتی خۆتان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا به‌ته‌واوی وه‌رئه‌گرن [ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ ] جا هه‌ر كه‌سێك خۆی دووربخاته‌وه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ به‌ ئیمان هێنان و كرده‌وه‌ی چاك [ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ] وه‌ بخرێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ دڵنیایى ئه‌وه‌ براوه‌ی حه‌قیقی و ڕزگار بووی ته‌واوه‌ [ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ (١٨٥) ] وه‌ ژیانی دونیا هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها ڕابواردن و هیواو ئومێدو ئاواتێكى كه‌مى له‌ناوچووه‌ كه‌ مرۆڤی پێ له‌ خشته‌ ئه‌برێ ."},{"id":186,"translation":"[ لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خۆت و ئوممه‌ته‌كه‌ت خوای گه‌وره‌ تاقیتان ده‌كاته‌وه‌ له‌ ماڵتاندا به‌وه‌ی كه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تتان ئه‌كات و له‌ناوی ئه‌بات [ وَأَنْفُسِكُمْ ] وه‌ خۆتان به‌هۆی جه‌نگ و غه‌زاوه‌ كه‌ تووشی كوشتن و مردن ئه‌بن [ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا ] وه‌ له‌ گاورو جووله‌كه‌ ئه‌وانه‌ی پێش ئێوه‌ كه‌ كتابیان بۆ هاتووه‌ وه‌ له‌ موشریكه‌كانیش ئازارێكی زۆر ئه‌بیستن تانه‌و ته‌شه‌رتان لێ ئه‌ده‌ن له‌ ناموس و دین و خۆتان، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (كه‌عبى كوڕى ئه‌شره‌فى) جوله‌كه‌ دابه‌زى كه‌ ئازارى پێغه‌مبه‌رى خواى - صلی الله علیه وسلم - ده‌دا كه‌ (محمدى كوڕى مه‌سله‌مه‌) كوشتى [ وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (١٨٦) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئێوه‌ صه‌بر بگرن و ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وا له‌ كاره‌ هه‌ره‌ گرنگه‌كانه‌ عه‌زیمه‌تتان له‌سه‌ری هه‌بێ وه‌ به‌جددی بیگرن ."},{"id":187,"translation":"[ وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێن و په‌یمانی له‌ ئه‌هلی كتاب وه‌رگرت له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان [ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ ] ئه‌بێ پێغه‌مبه‌رایه‌تی محمد - صلی الله علیه وسلم - بۆ خه‌ڵك ڕوون بكه‌نه‌وه‌و نه‌یشارنه‌وه‌ به‌ڵام [ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ ] ئه‌مان ئه‌و عه‌هدو به‌ڵێنه‌یان فڕێدایه‌ پشتیان [ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] وه‌ شتێكی كه‌م و دونیایه‌كی كه‌می له‌ناوچوویان پێ كڕی [ فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ (١٨٧) ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ دڵنیایى خراپترین شته‌ كه‌ دونیایان كڕی و ئه‌و عه‌هدو په‌یمانه‌ی خوای گه‌وره‌یان گۆڕیه‌وه‌ به‌ دونیا ."},{"id":188,"translation":"[ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٨٨) ] وا حیساب مه‌كه‌ن ئه‌و كه‌سانه‌ ڕزگاریان ئه‌بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ كه‌ دڵخۆشن به‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێیانی به‌خشیوه‌، یان دڵخۆشن به‌و خراپه‌و تاوانانه‌ى كه‌ ئه‌نجامى ده‌ده‌ن وه‌ پێیان خۆشه‌ كه‌ خه‌ڵك حه‌مدو سوپاسیان بكات به‌ شتێك و به‌ كارێك كه‌ نه‌یان كردووه‌، كه‌ له‌سه‌ر جووله‌كه‌ دابه‌زى كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بانگى كردن و پرسیارى شتێكى لێ كردن و ئه‌وانیش شاردیانه‌وه‌و شتێكى تریان وت و پێیان خۆش بوو سوپاس بكرێن به‌ شتێك كه‌ نه‌یانكردبوو، وه‌ له‌سه‌ر مونافیقه‌كانیش دابه‌زى كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بچوایه‌ بۆ غه‌زا ئه‌مان ناچوون و دواتر عوزری درۆینه‌یان ده‌هێنایه‌وه‌و سوێندیان ده‌خواردو پێیان خۆش بوو كه‌ خه‌ڵكى سوپاسیان بكات له‌سه‌ر شتێك كه‌ نه‌یانكردبوو، ئه‌وانه‌ وانه‌زانی رزگاریان ده‌بێت له‌ سزاى خواى گه‌وره‌، به‌ڵكو سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ئه‌درێن ."},{"id":189,"translation":"[ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٨٩) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":190,"translation":"{بیركردنەوە لە دروستكراوەكانی خوای گەورە} [ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ (١٩٠) ] به‌ دڵنیایى له‌ دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و جیاوازی نێوان شه‌و و ڕۆژ له‌ تاریكی و ڕووناكی و له‌ كورتی و درێژی و له‌ ساردی و گه‌رمی و له‌ هێمنی و ئارامی و قه‌ره‌باڵغی ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكران له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵێكی ڕاست و ساغ و سه‌لیم و ته‌واو بن ."},{"id":191,"translation":"[ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌پێوه‌ وه‌ به‌ دانیشتنه‌وه‌ وه‌ به‌ڕاكشانه‌وه‌ له‌سه‌ر لایه‌كانیان، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی نوێژه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌توانێ به‌پێوه‌ بیكات به‌ دانیشتنه‌وه‌، وه‌ نه‌توانێت به‌ ڕاكشانه‌وه‌ ئه‌یكه‌ن [ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا ] وه‌ بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی وه‌ ده‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ ئه‌م زه‌وی و ئاسمان و دروستكراوانه‌ت به‌بێ هوده‌و بۆ یاری و گاڵته‌ دروست نه‌كردووه‌ به‌ پووچه‌ڵی [ سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (١٩١) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار كه‌ ئیشی تۆ گاڵته‌و بێ هوده‌یی تیادا نیه‌ خوایه‌ بمانپارێزه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - شه‌وێك له‌ ماڵى عائیشه‌ شه‌ونوێژى كردو گریا تا ریشى پیرۆزى ته‌ڕ بوو، پاشان چووه‌ سوجده‌و گریا تا زه‌وییه‌كه‌ى ته‌ڕ كرد، پاشان بیلال هات ئیزنى وه‌رگرێت بۆ بانگى به‌یانى پێى وت ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - چى ده‌تگرێنێت له‌ كاتێكدا خواى گه‌وره‌ له‌ تاوانى رابردوو داهاتووت خۆش بووه‌؟! فه‌رمووی: ئه‌ی بیلال هاوار بۆ خۆت چى رێگریم لێ بكات له‌ گریان كه‌ ئه‌مشه‌و هه‌ندێك ئایه‌تم بۆ دابه‌زیوه‌ هه‌ڕه‌شه‌ى سه‌خت له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌یخوێننه‌وه‌و بیری لێ ناكه‌نه‌وه‌ واته‌: هه‌ر كه‌سێك ئه‌م ئایه‌تانه‌ی خوێنده‌وه‌ ئه‌بێ بیرى لێبكاته‌وه‌ ."},{"id":192,"translation":"[ رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌ر كه‌سێك تۆ بیخه‌یته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ دڵنیایى زه‌لیل و ئیهانه‌ و سه‌رشۆڕت كردووه‌ [ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ (١٩٢) ] وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ زاڵمانه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ پشتیوانیان بێ و له‌ ئاگری دۆزه‌خ ڕزگاریان بكات ."},{"id":193,"translation":"[ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ گوێمان له‌ بانگخوازێك بوو كه‌ بانگی ئه‌كرد بۆ ئیمان هێنان كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ ] ئه‌یفه‌رموو ئیمان بێنن به‌ په‌روه‌ردگارتان [ فَآمَنَّا ] ئێمه‌ش وه‌ڵاممان دایه‌وه‌ وه‌ ئیمانمان به‌تۆ هێنا [ رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا ] ده‌ی په‌روه‌ردگار بۆ خاتری ئه‌و ئیمان هێنانه‌ی كه‌ ئیمانمان به‌تۆ هێناو شوێن پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ت - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتین له‌ تاوانه‌كانمان خۆشبه‌و بۆمانى داپۆشه‌ [ وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا ] وه‌ خراپه‌كانمان بسڕه‌وه‌ [ وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ (١٩٣) ] وه‌ له‌گه‌ڵ چاكه‌كاراندا بمانمرێنه‌و بمانگه‌یه‌نه‌ به‌ پیاوچاكان ( ئه‌مه‌ ته‌وه‌سول كردنه‌ به‌كرده‌وه‌ى چاكى خۆت كه‌ شه‌رعییه‌و دروسته‌) ."},{"id":194,"translation":"[ رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و شته‌ی كه‌ له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانه‌وه‌ به‌ڵێنت به‌ ئێمه‌ دابوو له‌ پاداشت و به‌هه‌شت پێمان ببه‌خشه‌ وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئابڕوومان مه‌به‌و سه‌رشۆڕمان مه‌كه‌ له‌ پێش چاوى خه‌ڵكى [ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ (١٩٤) ] به‌ دڵنیایى ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ هه‌ر به‌ڵێنێك بده‌ی جێ به‌جێی ئه‌كه‌یت و توانات به‌سه‌ریدا هه‌یه‌ ."},{"id":195,"translation":"[ فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ ] په‌روه‌ردگاریش وه‌ڵامی دوعاكه‌ی دانه‌وه‌ [ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ] كه‌ من كرده‌وه‌ی هیچ كه‌سێك له‌ ئێوه‌ نافه‌وتێنم ئه‌وه‌ی كرده‌وه‌ی چاكی كردبێت پاداشتی ئه‌ده‌مه‌وه‌ ئیتر ئه‌گه‌ر نێر بێ یان مێ جیاوازی نیه‌، ئافره‌تیش وه‌كو پیاو وایه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی و كرده‌وه‌ی چاك و پاداشتدا [ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆچیان كردبێ چ پیاو بن یان ئافره‌ت وه‌ له‌ ماڵ و حاڵی خۆیان ده‌ركرابێتن [ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي ] وه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئازار درابێتن له‌ لایه‌ن موشریكانه‌وه‌ [ وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا ] وه‌ كوشتاری دوژمنانی خوای گه‌وره‌یان كردبێ وه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا كوژرابێتن [ لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ ] ئه‌وه‌ هه‌رچی خراپه‌یان كردبێ هه‌ر هه‌موویان بۆ ئه‌سڕمه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیجره‌ت كردن و جیهاد كردن و شه‌هید بوون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ هه‌موو تاوانی مرۆڤـ ئه‌سڕێته‌وه‌ ته‌نها قه‌رزارى نه‌بێت [ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] وه‌ ئه‌یانخه‌مه‌ ناو به‌هه‌شتانێك كه‌ باخ و داره‌كانی جۆگه‌له‌ ئاوی به‌ژێردا ئه‌ڕوات [ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] ئه‌مه‌ پاداشتێكه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ [ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ (١٩٥) ] وه‌ باشترین پاداشت له‌لای خوای گه‌وره‌یه‌ ."},{"id":196,"translation":"[ لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ (١٩٦) ] ئه‌و كه‌سانه‌ له‌ خشته‌ت نه‌به‌ن و پێیان هه‌ڵنه‌خه‌ڵه‌تێی كه‌ به‌هۆى بازرگانی و سه‌فه‌ره‌وه‌ سه‌روه‌ت و سامانیان زۆره‌ ."},{"id":197,"translation":"[ مَتَاعٌ قَلِيلٌ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و شتانه‌ی پێیان به‌خشیوه‌ بۆ ماوه‌یه‌كی كه‌مه‌ له‌ ژیانی دونیا ڕائه‌بوێرن [ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ (١٩٧) ] پاشان سه‌ره‌نجامیان بۆ دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌یه‌ ."},{"id":198,"translation":"[ لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌و له‌ خوای گه‌وره‌ ترساون [ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر باخ و داره‌كاندا ئه‌ڕوات به‌هه‌میشه‌یی و نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] ئه‌مه‌ شوێنێكه‌ كه‌ تیایدا دائه‌به‌زن وه‌ بۆیان ئاماده‌كراوه‌ له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ [ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ (١٩٨) ] هێشتا ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ چاكه‌كاران باشترین شته‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆیانی ئاماده‌كردووه‌ ."},{"id":199,"translation":"[ وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كاتێك هه‌واڵى مردنى (نه‌جاشى) پاشاى حه‌به‌شه‌ى بیست نوێژى جه‌نازه‌ى غائیبى له‌سه‌ر كرد، وترا ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نوێژ له‌سه‌ر به‌نده‌یه‌كى حه‌به‌شى ده‌كه‌یت؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ ئه‌هلی كتاب له‌ جووله‌كه‌و له‌ گاوره‌كان هه‌موویان وه‌كو یه‌ك نین هه‌یانه‌ ئیمان به‌خوای گه‌وره‌و به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دێنێ [ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ ] وه‌ ئیمان به‌و كتابه‌ دێنێ كه‌ بۆ ئێوه‌ دابه‌زیوه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ وه‌ به‌وه‌ی كه‌ بۆ خۆیان دابه‌زیوه‌ [ خَاشِعِينَ لِلَّهِ ] وه‌ ملكه‌چن بۆ خوای گه‌وره‌ [ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ناگۆڕنه‌وه‌ به‌ دونیایه‌كی كه‌م یان واز ناهێنن له‌ شوێنكه‌وتنی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌به‌ر ده‌سه‌ڵات و پله‌و پایه‌، یان سیفه‌تى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ناشارنه‌وه‌ كه‌ له‌ كتابه‌كانیاندا باسكراوه‌ [ أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان بۆ هه‌یه‌ لای په‌روه‌ردگار به‌ڵكو دوو ئه‌جریان هه‌یه‌ ئه‌جرێكیان كه‌ ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان هێناوه‌ ئه‌جرێكیش كه‌ ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا هێناوه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (١٩٩) ] به‌ دڵنیایى حیساب و لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌ ."},{"id":200,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕتان هێناوه‌ ئارام بگرن [ وَصَابِرُوا ] وه‌ صه‌برێكی زیاتر به‌تایبه‌تی به‌رامبه‌ر به‌ دوژمنان له‌ كاتی سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی جه‌نگدا زۆر دان به‌خۆتاندا بگرن به‌رامبه‌ر دوژمن و زۆر ئارامگر بن [ وَرَابِطُوا ] وه‌ له‌ پاسه‌وانیدا بن له‌ به‌رامبه‌ر دوژمن ئه‌وه‌ (ڕیباطى) پێ ئه‌ووترێ كه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆری هه‌یه‌، یان له‌ شوێنى عیباده‌ت كردنتان جێگیرو به‌رده‌وام بن، یان چاوه‌ڕوانى نوێژ له‌ دواى نوێژ بن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٢٠٠) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازتان بكات له‌ دونیاو له‌ قیامه‌تدا، به‌م شێوازه‌ ته‌فسیری سووره‌تی (ئالی عیمران) كۆتایی هات، والحمد لله ."}]},{"id":4,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نيساء) (واته‌: ئافره‌تان) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (١٧٦) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] ئه‌ی خه‌ڵكی ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ له‌ یه‌ك كه‌س كه‌ ئاده‌م بوو- صلى الله عليه وسلم - [ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا ] وه‌ له‌ په‌راسوى ئاده‌میش خێزانه‌كه‌ی دروست كرد كه‌ حه‌وا بوو [ وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ] وه‌ له‌ ئاده‌م و حه‌واش پیاوان و ئافره‌تانێكی یه‌كجار زۆری له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا بڵاو كردۆته‌وه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ هه‌ندێكتان داوا له‌ هه‌ندێكتان ئه‌كه‌ن به‌خوای گه‌وره‌ واته‌ ده‌ڵێن: له‌به‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌و شته‌مان پێ بده‌ن، وه‌ سیله‌ی ڕه‌حم و په‌یوه‌ندى خزمایه‌تیتان بگه‌یه‌نن و مه‌یپچڕێنن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا (١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ چاودێره‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌و ئاگای لێتانه‌."},{"id":2,"translation":"{ستەم نەكردن لە منداڵی بێباوك} [ وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ ] وه‌ ئه‌و بێباوكانه‌ى كه‌ هێشتا بالغ نه‌بوونه‌و ئێوه‌ سه‌رپه‌رشتیان ئه‌كه‌ن كه‌ بالغ بوون و پێگه‌یشتن ئه‌وا ماڵی خۆیانیان بده‌نێ و پێیان ببه‌خشن و زوڵم و سته‌میان لێ مه‌كه‌ن [ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ ] وه‌ ماڵه‌ پاكه‌كه‌ مه‌گۆڕنه‌وه‌ به‌ پیسه‌كه‌، له‌سه‌رده‌مى نه‌فامى و جاهیلیدا ئه‌گه‌ر كه‌سێكى بێباوك سه‌د مه‌ڕی باشی قه‌ڵه‌وی بۆ جێبمایه‌ ئه‌وه‌ی سه‌رپه‌رشتی ئه‌كرد سه‌د مه‌ڕی لات و لاوازی خۆی ئه‌دا پێی و ئه‌و سه‌ده‌ باشه‌ی بۆ خۆی هه‌ڵئه‌گرت، ئێوه‌ وامه‌كه‌ن ئه‌وه‌ سیفه‌تی خه‌ڵكی سه‌رده‌می نه‌زانی و نه‌فامی بووه‌، یاخود ئه‌وه‌ی ئه‌وان بۆ ئێوه‌ پیسه‌ واته‌: حه‌رامه‌ ئه‌و حه‌رامه‌ مه‌گۆڕنه‌وه‌ به‌حه‌ڵاڵه‌‌كه‌ی خۆتان ئه‌وه‌ی خۆتان حه‌ڵاڵه‌ ئه‌وه‌ی خۆتان بخۆن [ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ ] وه‌ ماڵی ئه‌وانیش تێكه‌ڵ ماڵی خۆتان مه‌كه‌ن و به‌یه‌كه‌وه‌ هه‌مووی مه‌خۆن [ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا (٢) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ تاوانێكی زۆر گه‌وره‌یه‌."},{"id":3,"translation":"{دروستێتی فرەژنی بەمەرجی دادپەروەری} [ وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ ] پیاوێك كچێكى بێباوكى له‌لا بوو كه‌ دارخورماى هه‌بوو بۆ خۆى ماره‌ى كرد ، له‌به‌ر دارخورماكه‌ هێشتبوویه‌وه‌ حه‌زى پێى نه‌بوو، نه‌ ته‌ڵاقى ده‌دا له‌به‌ر دارخورماكه‌ نه‌ ئاره‌زویشى لێبوو، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ كه‌ سه‌رپه‌رشتی كچێكى بێباوكتان كردو گه‌وره‌ بوو ئێوه‌ ویستتان لێبوو بۆ خۆتان ماره‌ی بكه‌ن، به‌ڵام ترسان له‌وه‌ی كه‌ دادپه‌روه‌ر نه‌بن له‌گه‌ڵیدا به‌وه‌ی ماره‌ییه‌كه‌ی هه‌مووی نه‌ده‌نێ یان كه‌می بده‌نێ، كه‌ خه‌ڵكی سه‌رده‌می نه‌فامی وایان ئه‌كرد، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌وان ماره‌ بكه‌ن له‌ ئافره‌تانی تر كه‌ خۆتان به‌ باشی ئه‌زانن، پیاو ئه‌توانێ دوو یان سێ یان چوار ژن بێنێت، به‌ڵام له‌ چوار به‌ولاوه‌ حه‌رامه‌ [ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌وه‌ ترسان كه‌ دادپه‌روه‌ر نه‌بن له‌ نێوانیاندا ئه‌و كاته‌ ته‌نها یه‌ك ژنێك بهێنن [ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] یاخود جاریه‌و كه‌نیزه‌ك كاتی خۆی كه‌ هه‌بووه‌ ئه‌توانن ئه‌وانیش بێنن [ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا (٣) ] ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر یه‌ك خێزانێك بێنن باشتره‌ وه‌ سه‌لامه‌تتره‌ له‌وه‌ی كه‌ زیاتر بێنن و سته‌میان لێ بكه‌ن."},{"id":4,"translation":"{پێدانی مارەیی بە ئافرەتان} [ وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ژنتان هێنا ئه‌وه‌ ماره‌ییه‌كه‌یان بده‌نێ به‌دڵخۆشی و به‌ پێخۆش بوونی خۆتان و له‌ دڵتانه‌وه‌ ده‌رچێ [ فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا (٤) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئافره‌تان خۆیان له‌ دڵیان ده‌رچوو به‌بێ ئه‌وه‌ی زۆریان لێ بكرێ شتێك له‌ ماره‌ییه‌كه‌یان بۆتان گێڕایه‌وه‌ ئه‌وا ئێوه‌ به‌باشی بیخۆن و نۆشی گیانتان بێ مادام فێڵتان لێیان نه‌كردووه‌و زۆرتان لێیان نه‌كردووه‌ به‌ حوسن و ڕه‌زای خۆیان گه‌ڕاندوویانه‌ته‌وه‌ ."},{"id":5,"translation":"[ وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌تیو و بێباوكن و هێشتا منداڵن یان ژیر نین ئێوه‌ى سه‌رپه‌رشتیاریان پاره‌كانیان ته‌سلیم مه‌كه‌ن تا گه‌وره‌ ده‌بن كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌هۆى ئه‌و پاره‌و ماڵه‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندى دونیاو دوارۆژى ئێوه‌ی راگرتووه‌ [ وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ ] به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ پێویستیان بوو له‌ خواردن و پۆشاك و جلو به‌رگ بۆیان سه‌رف بكه‌ن [ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا (٥) ] وه‌ قسه‌یه‌كی جوانیان پێ بڵێن وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ بڵێی هه‌ر كاتێك گه‌وره‌ بووی ئه‌وكاته‌ پاره‌كه‌ت ته‌سلیم ئه‌كه‌م ئێستا تۆ ناتوانی ته‌سه‌ڕوفی پێوه‌ بكه‌یت و له‌وانه‌یه‌ له‌ناوی بده‌یت."},{"id":6,"translation":"[ وَابْتَلُوا الْيَتَامَى ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ بێ باوكن تاقیان بكه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بزانن ئایا گه‌وره‌ بوونه‌و ئه‌توانن پارێزگارى له‌ ماڵی خۆیان بكه‌ن و به‌فیڕۆی نه‌ده‌ن [ حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ ] تا بالغ ده‌بن، نیشانه‌ی بالغ بوون هاتنه‌وه‌ی مه‌نی¬یه‌، یاخود ده‌رچوونی تووكه‌ له‌ عانه‌، یاخود خه‌و بینین و ئیحتیلام بوونه‌، یان ته‌مه‌ن بگاته‌ پانزه‌ ساڵ، وه‌ سه‌باره‌ت به‌ كچ سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ كه‌وتنه‌ سووڕی مانگانه‌وه‌یه‌ [ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا ] سه‌ره‌ڕای بالغ بوونه‌كه‌ ئه‌گه‌ر بینیتان عاقڵ بوونه‌ وه‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ پله‌ی ڕه‌شاده‌ت و ئه‌توانن به‌جوانی هه‌ڵسوكه‌وت و مامه‌ڵه‌ له‌ ماڵی خۆیاندا بكه‌ن [ فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ ] ئه‌وكاته‌ پاره‌كه‌ی خۆیان كه‌ ئه‌مانه‌ته‌ لای ئێوه‌ بیانده‌نێ [ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا ] وه‌ پاره‌ی ئه‌وان مه‌خۆن به‌وه‌ی كه‌ زیادڕه‌وی تیا بكه‌ن یان ده‌ستپێشخه‌ری و په‌له‌ بكه‌ن پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و مناڵه‌ گه‌وره‌ بێت و بالغ بێت ماڵه‌كه‌ی هه‌مووی له‌ناو بده‌یت و چۆن ویستت لێ بوو بۆ خۆتی به‌كار بێنی شتی وا نه‌كه‌ن [ وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ ] وه‌هه‌ر كه‌سێك له‌و سه‌رپه‌رشتیارانه‌ ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌مه‌نده‌ با ده‌ستكاری ماڵی هه‌تیوه‌كه‌ نه‌كات وه‌ بۆی هه‌ڵبگرێ [ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌یشی كه‌ فه‌قیره‌ با له‌ ماڵی هه‌تیوه‌كه‌ بخوات به‌ڵام به‌چاكه‌ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ پێویست بێ به‌گوێره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رپه‌رشتی ئه‌و بێباوكانه‌ ده‌كات، یان به‌ قه‌رز بیبات و دواتر بۆیان بگێڕێته‌وه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ماڵى بێباوكان و سه‌رپه‌رشتیارانى بێباوكان دابه‌زى [ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ بالغ بوون و پاره‌كه‌ی خۆیانتان ته‌سلیم كرد ئه‌وا با كه‌سانێك شایه‌ت بن كه‌ ئێوه‌ ئه‌و پاره‌تان ته‌سلیم كردۆته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى دواتر تۆمه‌تبار نه‌كرێن [ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا (٦) ] وه‌ بۆ قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ كه‌ چاودێری كرده‌وه‌كانی ئێوه‌یه‌و ئاگای لێیه‌و شایه‌ته‌ به‌سه‌ریه‌وه‌."},{"id":7,"translation":"{دابەشكردنی میراتی} [ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ] كه‌سێك كه‌ ئه‌مرێ ئه‌گه‌ر كوڕی له‌دوای خۆی به‌جێ هێشت ئه‌و كوڕانه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ دایك و باوك و خزمه‌ نزیكه‌كانیان به‌جێی دێلن به‌شی خۆیان هه‌یه‌ له‌و میراتیه‌ [ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ] به‌هه‌مان شێوه‌ ئافره‌تانیش ئه‌گه‌ر دایك و باوكیان مرد یان خزمى نزیكیان مردو میراتیان به‌جێ هێشت ئه‌مانیش به‌شی خۆیان له‌و میراتیه‌ هه‌یه‌، كه‌ له‌ سه‌رده‌مى نه‌فامیدا به‌شی ئافره‌تیان نه‌ئه‌داو ئافره‌تیان له‌ میراتی بێبه‌ش ئه‌كرد [ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا (٧) ] ئیتر ئه‌گه‌ر زۆر بێت یان كه‌م ئه‌مه‌ به‌شێكی دیاریكراو و حه‌قێكه‌و خوای گه‌وره‌ جێگیری كردووه‌و نابێ بێبه‌شیان بكه‌ن ."},{"id":8,"translation":"[ وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌كاتی دابه‌ش كردنی میراتیدا كه‌سانێكی خزم یان بێباوك یان فه‌قیرو هه‌ژار كه‌ میراتیان به‌رناكه‌وێ ئاماده‌ بوون به‌شیان بده‌ن به‌گوێره‌ی ئه‌وه‌ی له‌ دڵ و ده‌ستدان ده‌رده‌چێ و بێبه‌شیان مه‌كه‌ن، به‌ڵام به‌شی تایبه‌ت و دیاریكراویان نیه‌ [ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا (٨) ] وه‌ كه‌ شتێكیشتان پێیان دا به‌ قسه‌یه‌كی جوان به‌ڕێیان بكه‌ن و منه‌ت مه‌كه‌نه‌ سه‌ریان و ئازاریان مه‌ده‌ن."},{"id":9,"translation":"[ وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ ] چۆن ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ دوای خۆت مناڵى لاواز به‌جێ بێلیت ترست لێیان هه‌یه‌، وه‌ پێت خۆشه‌ جوان سه‌رپه‌رشتی بكرێن جا تۆش له‌گه‌ڵ مناڵی خه‌ڵكدا به‌هه‌مان شێوه‌یه‌به‌ [ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا (٩) ] وه‌ با ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و قسه‌ی ڕاست و دروست بكه‌ن ئه‌وه‌ی كه‌ موافقی حه‌ق و دادپه‌روه‌ری بێ."},{"id":10,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا (١٠) ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵی هه‌تیو ئه‌خۆن به‌ زوڵم و سته‌م ئه‌وه‌ ئاگریان خواردووه‌و له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خوای گه‌وره‌ ئاگر ئه‌خاته‌ ناو سكیانه‌وه‌، وه‌ ئه‌خرێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خ كه‌ گڕو بڵێسه‌ی هه‌یه‌و ئه‌یانگرێته‌وه‌."},{"id":11,"translation":"[ يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ ] جابرى كوڕى عبدالله (خوا لێیان رازى بێت) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - ئه‌بو به‌كر به‌پێ سه‌ردانیان كردم له‌ به‌نى سه‌له‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بینیمى ئاگام له‌ خۆم نیه‌ داواى ئاوى كردو ده‌ستنوێژى شوشت و پاشان ئاوه‌كه‌ى پرژانده‌ سه‌رما منیش هاتمه‌وه‌ هۆش خۆم و وتم: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمانم پێده‌كه‌یت چى له‌ ماڵه‌كه‌م بكه‌م؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاریتان ئه‌كات سه‌باره‌ت به‌و منداڵانه‌تان كه‌ له‌ دوای خۆتان به‌جێ ئه‌مێنن و میراتیتان لێ ئه‌به‌ن ئه‌گه‌ر كوڕو كچ هه‌ردووكیان به‌جێ مابوون كوڕ دووبه‌ش ئه‌بات و كچ به‌شێك ئه‌بات، واته‌: كوڕ دوو ئه‌وه‌نده‌ی كچ ئه‌بات، چونكه‌ پیاو نه‌فه‌قه‌ و ماره‌یى له‌سه‌ره‌ و له‌سه‌ر كچ نیه‌، وه‌ له‌ سه‌رده‌مى نه‌فامیدا كچیان بێبه‌ش ده‌كرد له‌ میراتى [ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ ] ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و مناڵانه‌ی كه‌ به‌جێ ماون كچ بوون وه‌ له‌ دوو كچ زیاتر بوون وه‌ كوڕیان له‌گه‌ڵدا نه‌بوو ئه‌وه‌ دوو له‌سه‌ر سێی میراتی باوكیان ئه‌به‌ن، جابرى كوڕى عبدالله (خوا لێیان رازى بێت) ده‌فه‌رمێت: خێزانه‌كه‌ى (سه‌عدى كوڕى ره‌بیع) هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌مه‌ هه‌ردوو كچه‌كه‌ى (سه‌عدى كوڕى ره‌بیع)ن باوكیان له‌گه‌ڵ تۆ بوو له‌ جه‌نگى ئوحود شه‌هید بوو، وه‌ مامه‌یان هه‌موو ماڵه‌كه‌ى بردوون و هیچى بۆ نه‌هێشتونه‌، وه‌ ناخوازرێن به‌بێ ئه‌وه‌ى پاره‌یان هه‌بێت، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: خواى گه‌وره‌ خۆى له‌م بابه‌ته‌دا بڕیار ده‌دات و ئایه‌تى میراتى دابه‌زى، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ناردى به‌ شوێن مامه‌یانداو فه‌رمووى: دوو له‌سه‌ر سێى ماڵه‌كه‌ بده‌ به‌ هه‌ردوو كچه‌كه‌و هه‌شت یه‌كى بده‌ به‌ دایكیان، ئه‌وه‌ى مایه‌وه‌ بۆ تۆیه‌ [ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ته‌نها كچێكی به‌جێ هێشت ئه‌وه‌ نیوه‌ی میراتی باوكی ئه‌بات [ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ ] وه‌ بۆ دایك و باوكی مردووه‌كه‌ هه‌ر یه‌كێ له‌وانه‌ شه‌ش یه‌ك ئه‌بات له‌وه‌ی كه‌ كوڕه‌كه‌یان به‌جێی هێشتووه‌ ئه‌گه‌ر مناڵی هه‌بوو ئیتر كوڕ بێ یان كچ بێ [ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ ] ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و پیاوه‌ منداڵى نه‌بوو ته‌نها دایك و باوكێكی به‌جێهێشتبوو میراتگری تری به‌جێ نه‌هێشتبوو ئه‌و كاته‌ دایكه‌كه‌ یه‌ك له‌سه‌ر سێ ئه‌بات و باوكه‌كه‌ش دوو له‌سه‌ر سێ ئه‌بات [ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ ] ئه‌گه‌ر هاتوو خوشك و برای به‌جێ هێشتبوو ئه‌گه‌ر كوڕ بێ یان كچ ئه‌و كاته‌ دایكه‌كه‌ شه‌ش یه‌ك ئه‌بات [ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ ] له‌دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و مردووه‌ ئه‌گه‌ر وه‌سیه‌تی كردبوو وه‌سیه‌ته‌كه‌ی شه‌رعی بوو وه‌سیه‌ته‌كه‌ی جێبه‌جێ ئه‌كرێ، یان ئه‌گه‌ر قه‌رزار بوو قه‌رزاریه‌كه‌ی لێ ده‌رئه‌كرێ ئه‌و كاته‌ میراتیه‌كه‌ی دابه‌ش ئه‌كرێت [ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا ] خوای گه‌وره‌ میراتی به‌م شێوازه‌ دابه‌ش كردووه‌ كه‌ ئێوه‌ نازانن ئایا باوكتان و مناڵتان له‌ دوای خۆتان كامیان زیاتر سوودی بۆتان ئه‌بێ [ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ] ئه‌مه‌ فه‌رزێكه‌ خوای گه‌وره‌ دایناوه‌ ئه‌بێ جێبه‌جێی بكه‌ن نابێ بیگۆڕن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (١١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":12,"translation":"[ وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پیاوێك خێزانه‌كه‌ی مرد وه‌ ماڵی به‌جێ هێشت ئه‌وا نیوه‌ی میراتیه‌كه‌ی بۆ مێرده‌كه‌ی ئه‌بێ ئه‌گه‌ر هاتوو مناڵی به‌جێ نه‌هێشتبوو [ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ ] ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و ئافره‌ته‌ مناڵیشی به‌جێ هێشتبوو مێردیشی هه‌بوو ئه‌وا مێرده‌كه‌ى چوار یه‌ك ئه‌بات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مناڵی هه‌یه‌ [ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ ] ئه‌ویش له‌ دوای ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر ئه‌و ئافره‌ته‌ كه‌ مرد وه‌سیه‌تی كردبوو ئه‌وه‌نده‌ پاره‌كه‌م بكه‌نه‌ خێر به‌مه‌رجێك له‌ سێ یه‌ك زیاتر نه‌بێ، یان قه‌رزاره‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ قه‌رزی خه‌ڵكی لێ ئه‌درێته‌وه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌وه‌ی مایه‌وه‌ به‌م شێوازه‌ دابه‌ش ئه‌كرێ [ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پیاوێك مردو خێزانى به‌جێ هێشت و مناڵی نه‌بوو ئه‌وا ئه‌و خێزانه‌ چوار یه‌ك ئه‌بات له‌ چوار به‌شدا به‌شێك میراتی پیاوه‌كه‌ی ئه‌بات [ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پیاوه‌كه‌ مناڵی به‌جێ هێشت و خێزانیشی هه‌بوو خێزانه‌كه‌ی هه‌شت یه‌ك ئه‌بات [ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ ] ئه‌میش به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و پیاوه‌ وه‌سیه‌تێكی كردبوو وه‌سیه‌ته‌كه‌ی جێبه‌جێ ده‌كرێ ئه‌گه‌ر شه‌رعی بوو، یاخود ئه‌گه‌ر هاتوو قه‌رزار بوو قه‌رزه‌كه‌ی لێ ده‌رئه‌كرێ دواتر دابه‌ش ئه‌كرێ [ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً ] (كه‌لاله‌): به‌ كه‌سێك ئه‌ووترێ كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی نیه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌بێته‌ میراتگری برایه‌تی یان مامه‌یه‌تی یان ئامۆزایه‌تی ئه‌وانه‌ ئه‌بێته‌ میراتگری ئه‌وه‌ كه‌لاله‌ی پێ ئه‌ووترێ، وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو كه‌سێك مردو كوڕو باوكی به‌جێ نه‌هێشت [ أَوِ امْرَأَةٌ ] یاخود ئافره‌تێك به‌هه‌مان شێوه‌ (كه‌لاله‌)یه‌ مێردو ئه‌و شتانه‌ی به‌جێنه‌هێشتووه‌ ته‌نها برای یان مامه‌ی یان ئامۆزای ئه‌بێته‌ میراتگری [ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو خوشك و برای له‌ دایكى هه‌بوو ئه‌وا هه‌ر یه‌كێ له‌وانه‌ شه‌ش یه‌ك ئه‌بات [ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ ] ئه‌گه‌ر ژماره‌یان زیاتر بوو ئه‌و كاته‌ به‌شدارن له‌ سێ یه‌كه‌كه‌دا [ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌گه‌ر وه‌سیه‌تی كردبوو وه‌سیه‌ته‌كه‌ی شه‌رعی بوو جێبه‌جێ ئه‌كرێ، یاخود ئه‌گه‌ر قه‌رزار بوو قه‌رزه‌كه‌ی لێ ئه‌درێته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ وه‌سیه‌ته‌كه‌ى زه‌ره‌ر بگه‌یه‌نێ به‌ میراتگره‌كانی، یاخود وه‌سیه‌ت بكات زیاتر له‌ سێ یه‌كى ماڵه‌كه‌ی بكرێته‌ خێر ئه‌و وه‌سیه‌ته‌ دروست نیه‌و شه‌رعی نیه‌و جێبه‌جێ ناكرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ زیانگه‌یاندنه‌ به‌ میراتگره‌كانی [ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ ] هه‌ر وه‌سێتێك پێچه‌وانه‌ی ئامۆژگارى خوای گه‌وره‌ بوو جێبه‌جێ ناكرێ ئامۆژگارى خوای گه‌وره‌ شه‌رعییه‌و جێبه‌جێ ئه‌كرێ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ (١٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو حه‌لیم و له‌سه‌رخۆیه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانى به‌نده‌كانى."},{"id":13,"translation":"[ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ] ئه‌مه‌ی پێشه‌وه‌ كه‌ باسمان كرد سنووری خوای گه‌وره‌یه‌ نابێ بیبه‌زێنن [ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وا خواى گه‌وره‌ ئه‌یخاته‌ ناو به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێریاندا ئه‌ڕوات به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٣) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین سه‌ركه‌وتن و بردنه‌وه‌یه‌."},{"id":14,"translation":"[ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ سه‌رپێچی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكات [ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ ] وه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ ببه‌زێنێ و ئه‌م حوكمانه‌ بگۆڕێ [ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ئه‌یخاته‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌و به‌ نه‌مری تیایدا ده‌مێنێته‌وه‌ [ وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ (١٤) ] وه‌ سزایه‌كی ئه‌دات كه‌ تیایدا ڕیسواو سه‌رشۆڕو زه‌لیلی ئه‌كات."},{"id":15,"translation":"{سزای ئافرەتی زیناكار} [ وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ زینا ئه‌كه‌ن [ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ ] ئه‌وه‌ چوار كه‌س بكه‌ن به‌ شایه‌ت به‌سه‌ریانه‌وه‌ [ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ ] ئه‌گه‌ر چوار كه‌س شایه‌تیاندا ئه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ بیانهێلنه‌وه‌و به‌ندیان بكه‌ن بۆ هه‌میشه‌یی تا ئه‌مرن [ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا (١٥) ] یان خوای گه‌وره‌ ڕێگایه‌كی تریان بۆ دائه‌نێت، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ نه‌سخ بۆوه‌ به‌ ئایه‌تی سووره‌تی (نور) كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: [ الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ ] (النُّور:٢) واته‌: سه‌د جه‌ڵده‌یان لێ بده‌ن."},{"id":16,"translation":"[ وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو چ پیاو یان ئافره‌ت زینایان كرد ئه‌وه‌ ئێوه‌ ئازاریان بده‌ن به‌ لێدان و سه‌رزه‌نشت كردن [ فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ته‌وبه‌یان كرد له‌و زینایه‌ وه‌ له‌دوای ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كرد ئه‌وه‌ وازیان لێ بێنن و ئازاریان مه‌ده‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَحِيمًا (١٦) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر ته‌وبه‌ قبووڵ ده‌كات وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌، دیسانه‌وه‌ ئه‌مه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئایه‌تی جه‌ڵده‌كه‌ دابه‌زێ كه‌ له‌ سووره‌تی (نور) دا هاتبوو."},{"id":17,"translation":"{تەوبە كردن بۆ كێیە؟} [ إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ] خوای گه‌وره‌ قبووڵ كردنی ته‌وبه‌ی له‌سه‌ر خۆی پێویست كردووه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێ ته‌وبه‌ بكات خوا ته‌وبه‌ی لێ قبووڵ ده‌كات بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خراپه‌ ئه‌كه‌ن به‌ نه‌زانی، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: هه‌ر كه‌سێك خراپه‌ی كرد ئه‌وه‌ جاهیل و نه‌زانه‌ [ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ ] پاشان به‌نزیكى ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ واته‌: پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ڕوح بگاته‌ غه‌رغه‌ره‌یان [ فَأُولَئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] ئا ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌یان لێ قبووڵ ده‌كات و لێیان خۆش ئه‌بێ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا (١٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":18,"translation":"[ وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ ] وه‌ ته‌وبه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ نیه‌ كه‌ هه‌موو جۆره‌ خراپه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن [ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ ] تا یه‌كێكیان ئه‌گاته‌ سه‌ره‌مه‌رگ كه‌ دڵنیایه‌ ئه‌مرێ و ڕوح ئه‌گاته‌ غه‌رغه‌ره‌ی [ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ ] ئه‌ڵێ: ئه‌وه‌ من ئێستا ته‌وبه‌م كرد ته‌وبه‌ بۆ ئه‌وانه‌ نیه‌ [ وَلَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ ] وه‌ ته‌وبه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ نیه‌ كه‌ به‌كافری ئه‌مرن [ أُولَئِكَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (١٨) ] ئا ئه‌مانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازارمان بۆ ئاماده‌ كردوون."},{"id":19,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا ] له‌سه‌رده‌می نه‌فامى و نه‌زانیدا ئافره‌تێ مێرده‌كه‌ی بمردایه‌ ئه‌گه‌ر جوان بوایه‌ بۆ خۆیان به‌ میراتی ئه‌یانبردو ماره‌یان ئه‌كردو خۆیان له‌ هه‌موو كه‌س له‌ پێشتر ده‌زانى پێی، وه‌ ئه‌گه‌ر جوانیش نه‌بوایه‌ نه‌یان ئه‌هێشت شوو بكات تا مردن بۆ ئه‌وه‌ی میراتییه‌كه‌ی به‌رن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران حه‌ڵاڵ نیه‌ بۆ ئێوه‌ به‌زۆر ئافره‌تان به‌میراتی به‌رن [ وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ] وه‌ ئافره‌ت سه‌غڵه‌ت و ناچار مه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ى ماره‌یی بۆ پیاوه‌كه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌و داوای ته‌ڵاق بكات ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو زینای كرد ئه‌و كاته‌ دروسته‌ پیاو ناچارى بكات یاخود زۆری لێ بكات بۆ ئه‌وه‌ى داواى ته‌ڵاق بكات [ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ] به‌ڵام ئێوه‌ به‌جوانی و به‌ باشه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئافره‌تاندا بكه‌ن و كردارو گوفتارتان چاك بێت له‌گه‌ڵیاندا [ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا (١٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك ڕقتان له‌ خێزانه‌كانتان بوو به‌بێ ئه‌وه‌ی فاحیشه‌و زیناو خراپه‌كاری كردبێ ئه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ ئێوه‌ شتێكتان له‌لا ناخۆش بێ و پێتان ناخۆش بێ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ خێرێكی زۆری تێ كردبێ ئێوه‌ نازانن له‌وانه‌یه‌ مناڵی باشی ببێ بۆیه‌ ئارام بگرن له‌سه‌ریان."},{"id":20,"translation":"[ وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو خێزانێكی ترتان هێنا وه‌ قینتارێك ماره‌ییتان پێیدا، واته‌: سه‌د ڕه‌تڵ ئاڵتوونتان پێیدا، ئه‌وه‌نده‌ زۆرتان دا [ فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا ] پاشان ئه‌گه‌ر هاتوو ته‌ڵاقت دا نابێ هیچ له‌ ماره‌ییه‌كه‌ی لێ بسه‌نیته‌وه‌ [ أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٢٠) ] ئایا ئێوه‌ ئه‌و ماره‌ییه‌یان لێ ئه‌سه‌ننه‌وه‌ به‌بێ حه‌ق ئه‌مه‌ بوهتان و ناحه‌قییه‌ وه‌ تاوانێكی زۆر ئاشكرایه‌و حه‌رامه‌."},{"id":21,"translation":"[ وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ ] وه‌ چۆن ئێوه‌ ئه‌و ماره‌ییه‌ له‌ ئافره‌تان ئه‌سه‌ننه‌وه‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ جیماع و سه‌رجێیتان كردووه‌ [ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا (٢١) ] وه‌ پێشتریش عه‌قدو به‌ڵێنێكی ئه‌ستوور له‌ نێوانتاندا هه‌بووه‌ كه‌ عه‌قدی ماره‌بڕین بووه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پیاو خێزانه‌كه‌ی گواسته‌وه‌و جیماعی له‌گه‌ڵ كردو دواى ئه‌وه‌ ته‌ڵاقیدا ئه‌وه‌ ئه‌و ماره‌ییه‌ هه‌مووی بۆ خێزانه‌كه‌ ئه‌بێت، وه‌ ئه‌گه‌ر پێش گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاقى بدات ئه‌وه‌ نیوه‌ى ماره‌ییه‌كه‌ى ده‌كه‌وێت، ئیلا ئه‌گه‌ر ئافره‌ته‌كه‌ خۆی داوای ته‌ڵاق و خولع بكات ئه‌و كاته‌ هیچى ناكه‌وێت و ده‌بێت ماره‌ییه‌كه‌ بۆ پیاوه‌كه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌."},{"id":22,"translation":"{ ئەو ئافرەتانەی كە حەرامن مارە بكرێن} [ وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ] له‌ سه‌رده‌مى نه‌فامیدا ئه‌گه‌ر پیاو باوكی بمردایه‌ یان باوكی ژنه‌كه‌ی ته‌ڵاق بدایه‌ ئه‌چوو باوه‌ژنه‌كه‌ی خۆی ماره‌ ئه‌كرده‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئێوه‌ نه‌كه‌ن باوه‌ژنی خۆتان ماره‌ بكه‌ن چونكه‌ ته‌نها به‌ ماره‌بڕینى له‌ باوكتان له‌ ئێوه‌ حه‌رام ده‌بێت، ئیلا ئه‌وه‌ی له‌ پێشترو له‌ كۆندا ڕوویداوه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان نادات به‌ڵام له‌مه‌ودوا حه‌رامه‌ [ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا (٢٢) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ فاحیشه‌یه‌و به‌زینا حیسابه‌و ماره‌ی نایات وه‌ شتێكی ڕق لێبوو بوغزێنراوه‌ وه‌ خراپترین ڕێگاو كاره‌ كه‌ مرۆڤـ باوه‌ژنی خۆی ماره‌ بكاته‌وه‌."},{"id":23,"translation":"[ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌مانه‌ی لێتان حه‌رام كردووه‌: دایكتان وه‌ نه‌نكتان وه‌ تا به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ بڕوا [ وَبَنَاتُكُمْ ] وه‌ كچتان وه‌ كچی كچتان تا به‌ره‌و خواره‌وه‌ بڕوا [ وَأَخَوَاتُكُمْ ] وه‌ خوشكتان [ وَعَمَّاتُكُمْ ] وه‌خوشكی باوكتان (پور) [ وَخَالَاتُكُمْ ] وه‌ خوشكی دایكتان (میمك) [ وَبَنَاتُ الْأَخِ ] وه‌ كچی برا (برازا) [ وَبَنَاتُ الْأُخْتِ ] وه‌ كچی خوشك (خوشكه‌زا) [ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ ] وه‌ ئه‌و دایكانه‌ی كه‌ شیریان پێتان داوه‌ ئه‌ویش ده‌بێ به‌دایكتان به‌مه‌رجێك ته‌مه‌نتان دوو ساڵ كه‌متر بێت و پێنج جار تێر شیرتان خواردبێ [ وَأَخَوَاتُكُمْ مِنَ الرَّضَاعَةِ ] وه‌ خوشكی شیریتیان [ وَأُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ ] وه‌ دایكی خێزانه‌كانتان (خه‌سو) [ وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێوه‌ژنێكت هێناو گواستته‌وه‌و كچی هه‌بوو ئیتر كچه‌كه‌ی بۆ هه‌میشه‌یی لێت حه‌رام ئه‌بێ، ئیتر ئه‌و كچه‌ تۆ به‌خێوی بكه‌ی كه‌ زیاتر وابووه‌ یان به‌خێویشی نه‌كه‌ی [ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو ئافره‌ته‌ بێوه‌ژنه‌كه‌ت ماره‌ بڕی و نه‌تگواسته‌وه‌و ته‌ڵاقتداو پاشان كچه‌كه‌یت هێنا ئه‌وه‌ دروسته‌ مادام نه‌تگواستۆته‌وه‌ [ وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ ] وه‌ ژنی كوڕه‌كه‌تان (بووكتان) ئه‌و كوڕه‌ی كه‌ له‌ پشتی خۆته‌ ئه‌ویش لێتان حه‌رامه‌ ته‌نها ماره‌ی بكات ئیتر لێتان حه‌رام ئه‌بێ، نه‌ك وه‌كو له‌ سه‌رده‌می نه‌زانیدا كوڕی خه‌ڵكتان ئه‌كرد به‌ كوڕی خۆتان به‌ (ته‌به‌ننی) [ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ ] یاخود ئه‌گه‌ر بێتوو دوو خوشك به‌یه‌كه‌وه‌ ماره‌ بكه‌ن ئیلا ئه‌گه‌ر له‌ سه‌رده‌می نه‌زانیدا كردبێتتان خوای گه‌وره‌ لێتان ناگرێ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌رام بێت كه‌ خه‌ڵكى سه‌رده‌مى نه‌فامى ده‌یانكرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٢٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌تان لێ حه‌رامه‌ كه‌ مێردیان هه‌یه‌ هێشتا مێرده‌كه‌ی ته‌ڵاقی نه‌داوه‌ یان ته‌ڵاقی داوه‌و هێشتا عیدده‌ی ته‌واو نه‌بووه‌ ئیلا ئه‌وه‌ی كه‌ جاریه‌و كه‌نیزه‌یه‌ و ئافره‌تی كافران كه‌ له‌ جه‌نگدا به‌ دیل ئه‌گیرێن حه‌ڵاڵن بۆتان [ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] ئه‌مه‌ حوكمی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ ئێوه‌ی داناوه‌و نابێ بیگۆڕن [ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ ] جگه‌ له‌مانه‌ی كه‌ باسمان كرد خوای گه‌وره‌ ئافره‌تانى ترى بۆتان حه‌ڵاڵ كردووه‌ [ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ ] به‌وه‌ی كه‌ به‌ماڵی خۆتان ماره‌یی بده‌ن به‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ ئه‌یانهێنن [ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆتان داوێن پاك بكه‌ن و خۆتان بپارێزن له‌ زینا كردن [ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ] ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ سوودتان له‌و ئافره‌تانه‌ بینی به‌جیماع كردن و نزیك بوونه‌وه‌و نیكاحی شه‌رعی ئه‌وا ماره‌یی خۆیانیان بده‌نێ، وه‌ وتراوه‌: (فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ) مه‌به‌ست پێی موتعه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ره‌تای ئیسلامدا حه‌ڵاڵ بووه‌ پاشان نه‌سخ بۆوه‌ كه‌ فه‌رمووده‌كه‌ له‌ بوخاری و موسلیم هاتووه‌ ئیمامی عه‌لى گێڕاویه‌تیه‌وه‌: (أَنَّ النَّبِيَّ- صلى الله عليه وسلم - نَهَى عَنْ نِكَاحِ الْمُتْعَةِ يَوْمَ خَيْبَرَ، وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِيَّةِ) (البخاري (٥١١٥) مسلم (١٤٠٧)) پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - نه‌هی كرد له‌ نیكاحی موتعه‌و سیخه‌ وه‌ له‌ گۆشتی گوێدرێژی ماڵی له‌ غه‌زای خه‌یبه‌ردا [ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ ] وه‌ له‌ دوای ده‌ستنیشان كردنی ماره‌ییش گوناهبار نابن ئه‌گه‌ر له‌ نێوان خۆتاندا ڕێ بكه‌ون ئایا زیاتری ئه‌ده‌یتێ یان بۆت ئه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ له‌ دڵه‌وه‌ ده‌رچێت [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (٢٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند نه‌بوو پاره‌ی نه‌بوو كه‌ ئافره‌تێكی ئازادی داوێن پاكى باوه‌ڕدار بێنێ [ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ] ئه‌و كاته‌ ئه‌توانێ جاریه‌و كه‌نیزه‌كێك بێنێ كه‌ ئیمانداره‌ [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ به‌ سوێند خواردنی ئێوه‌ یاخود به‌ ئیمانی ئێوه‌ [ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ] كه‌ هه‌مووتان نه‌وه‌ی ئاده‌من [ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ ] ئه‌وه‌ به‌ ئیزنی خاوه‌نه‌كانیان بیانهێنن [ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ ماره‌ییان بده‌نێ به‌چاكه‌ [ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ داوێن پاكن نه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ زیناكار بن یان ئه‌وانه‌ی كه‌ دۆستیان هه‌یه‌ [ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ] ئه‌گه‌ر هاتوو داوێن پاك بوون و دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هێنایانتان زینایان كرد كه‌ ئافره‌تێكی ئازاد سه‌د جه‌ڵده‌ی لێ ئه‌درێ ئه‌وان كه‌نیزه‌كن نیوه‌ واته‌: په‌نجا جه‌ڵده‌یان لێ ئه‌درێ [ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ ] ئه‌مه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ ناتوانێ ئافره‌تی ئازاد بێنێ و له‌وه‌ ئه‌ترسێ تووشی نه‌هامه‌تى و تاوان بێ ئه‌وا ئه‌و كه‌نیزه‌كانه‌ بێنن [ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئارام بگرن ئافره‌تی ئازاد بێنن ئه‌وه‌ باشتره‌ بۆتان [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٥) ] وه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه."},{"id":26,"translation":"‌[ يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ ئه‌م شتانه‌تان بۆ ڕوون بكاته‌وه‌ وه‌ ڕێگای پێغه‌مبه‌رانی پێش خۆتان بۆ ڕوون بكاته‌وه‌ تا شوێنی بكه‌ون [ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌وبه‌تان لێ قبووڵ بكات [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٢٦) ] وه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ ته‌وبه‌تان لێ قبووڵ بكات و لێتان خۆشبێ [ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا (٢٧) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شوێن شه‌هوه‌ت و ئاره‌زووی خۆیان كه‌وتوونه‌ ئه‌وان ئه‌یانه‌وێ ئێوه‌ لابده‌ن و سه‌رنجتان ڕاكێشن سه‌رنج ڕاكێشان و لادانێكی یه‌كجار گه‌وره‌ بۆ ڕێگای خۆیان بۆ به‌دڕه‌وشتی."},{"id":28,"translation":"[ يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ كارئاسانیتان بۆ بكات و نایه‌وێ كارتان له‌سه‌ر قورس بكات [ وَخُلِقَ الْإِنْسَانُ ضَعِيفًا (٢٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ مرۆڤی وا دروست كردووه‌ كه‌ لاوازه‌ ناتوانێ به‌رگه‌ی زۆر شت بگرێ بۆیه‌ كارئاسانیتان بۆ ده‌كات."},{"id":29,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ماڵی خۆتان له‌نێوان یه‌كتریدا به‌ باتڵ و به‌حه‌رام مه‌خۆن وه‌كو ڕه‌شوه‌و به‌رتیل و پاره‌ی فاڵچێتی و پاره‌ی زیناو قومارو ریباو هه‌ر شتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردبێ [ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ ] ئیلا ئه‌گه‌ر بازرگانیه‌ك بێت به‌ڕه‌زامه‌ندی هه‌ردوولا كڕیارو فرۆشیار، وه‌ غه‌ش و فێڵ و نادیاری تیا نه‌بێت [ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ خۆتان مه‌كوژن چونكه‌ به‌هه‌ر شتێك خۆتان بكوژن له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا به‌و شته‌ سزا ده‌درێن، یاخود هه‌ندێكتان هه‌ندێكتان مه‌كوژن كه‌ هه‌ر كه‌سێكت كوشت وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ خۆتت كوشتبێ [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا (٢٩) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ به‌رامبه‌ر ئێوه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا ] وه‌هه‌ر كه‌سێك ئه‌م شته‌ بكات ماڵی خه‌ڵكی به‌ناحه‌ق و به‌زوڵم بخوات یان كه‌سێك بكوژێ به‌ دوژمنكاری و به‌ زوڵم به‌بێ حه‌ق [ فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (٣٠) ] ئه‌وا ئه‌یخه‌نه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌یش لای خوای گه‌وره‌ زۆر ئاسانه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":31,"translation":"{تاوانی گەورە چییە؟} [ إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ خۆتان به‌ دوور بگرن وه‌ خۆتان بپارێزن له‌ تاوانه‌ گه‌وره‌كان ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ تاوانه‌ بچووكه‌كانتان خۆش ئه‌بین، تاوانی گه‌وره‌ هه‌موو تاوانێكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌ی ئاگری دۆزه‌خی لێ كردبێت، یان غه‌زه‌بی خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بێت، یان له‌عنه‌تی خوای له‌سه‌ر بێت، یان حدودو سنووری خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بێ له‌ دونیا [ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيمًا (٣١) ] وه‌ ئه‌تانخه‌ینه‌ شوێنێكى چاكه‌وه‌و پێی ڕازین كه‌ به‌هه‌شته‌."},{"id":32,"translation":"[ وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ ] ئێوه‌ ئاواته‌خواز مه‌بن و حه‌سوودی مه‌به‌ن به‌و فه‌زڵه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕژاندوویه‌تى به‌سه‌ر هه‌ندێكتاندا، به‌ڵكو داوا له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌ن كه‌ به‌ ئێوه‌یشى ببه‌خشێت [ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا ] پیاوان هه‌ر شتێك خۆیان به‌ده‌ستی بێنن ئه‌وه‌ به‌ش و پشكی خۆیانه‌ [ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ ] وه‌ ئافره‌تانیش هه‌ر شتێك به‌ده‌ست بێنن ئه‌وا به‌ش و پشكی خۆیانه‌ [ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ] له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی حه‌سوودی به‌یه‌كتری ببه‌ن داوای فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٣٢) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌و زانیاری به‌هه‌موو شتێك هه‌یه‌."},{"id":33,"translation":"[ وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ ] وه‌ بۆ ئه‌و هه‌موو كه‌سێك میراتگرمان داناوه‌ له‌وه‌ى كه‌ دایك و باوكی یان خزمه‌كانی به‌جێی دێلن [ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ ] ئه‌وانه‌یشی كه‌ وه‌عدو به‌ڵێنتان به‌یه‌كتر داوه‌ كه‌ له‌سه‌رده‌می نه‌زانیدا پیاو به‌ڵێنی به‌ پیاو ئه‌دا كه‌ ئه‌گه‌ر من مردم تۆ ببه‌ به‌میراتگرم، وه‌ ئه‌گه‌ر تۆ مردی من ئه‌بم به‌ میراتگرت، وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - برایه‌تى خسته‌ نێوان موهاجیرو ئه‌نصاره‌كان میراتیان له‌ یه‌كترى ده‌برد، تا ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى ئه‌م شته‌ نه‌سخ بۆوه‌، وه‌ به‌م ئایه‌ته‌یش كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: [ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ ] (الْأَحْزَابِ: ٦ ، الْأَنْفَالِ: ٧٥) واته‌: خزمه‌كان شایانترن میراتى له‌ یه‌كترى ببه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا (٣٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ شاهێده‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكه‌وه‌."},{"id":34,"translation":"{ چارەسەری ئافرەتی سەرپێچیكار} [ الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ ] پیاوان سه‌رپه‌رشتیارو باڵاده‌ستن به‌سه‌ر ئافره‌تانه‌وه‌ [ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی هه‌ندێكیانی داوه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكیاندا فه‌زڵی پیاوی داوه‌ به‌سه‌ر ئافره‌تدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هێزتره‌ وه‌ توانای ئیشوكاری زیاتره‌ [ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ] وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ماڵی خۆیان ئه‌به‌خشن، وه‌ ماره‌یى و نه‌فه‌قه‌ی ئافره‌ت له‌سه‌ر پیاوه‌ پیاوان نه‌فه‌قه‌ی ئافره‌تان ئه‌كه‌ن [ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ ] ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ چاكن وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - پاشان مێرده‌كانیشیان ئه‌كه‌ن [ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ ] وه‌ له‌ كاتی ئاماده‌ نه‌بوونی مێرده‌كانیاندا له‌ ماڵه‌وه‌ به‌پارێزگاری خوای گه‌وره‌ خۆیان و منداڵیان ئه‌پارێزن وه‌ ماڵی مێرده‌كانیان ئه‌پارێزن [ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ترسی ئه‌وه‌تان لێیان هه‌یه‌ كه‌ سه‌رپێچیتان بكه‌ن و به‌قسه‌تان نه‌كه‌ن و گوێڕایه‌ڵیتان نه‌كه‌ن [ فَعِظُوهُنَّ ] ئه‌وه‌ ئامۆژگاریان بكه‌ن [ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ ] ئه‌گه‌ر ئامۆژگاری سوودی نه‌بوو له‌ جێگادا پشتیان تێ بكه‌ن و جێگایان لێ جیا بكه‌نه‌وه‌و لێیان دووربكه‌ونه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌ویش سوودی نه‌بوو [ وَاضْرِبُوهُنَّ ] وه‌ لێیان بده‌ن به‌ڵام (ضربا غير مبرح) نه‌ شوێنێكی بشكێنی، وه‌ نه‌شوێنه‌واری دیار بێت، وه‌ نه‌ خوێنى لێبێت، ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بزانێ تۆ لێی تووڕه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیصڵاحی بكه‌ی [ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر گوێڕایه‌ڵیان كردن ئه‌و كاته‌ وازیان لێ بێنن نه‌ به‌ قسه‌ نه‌ به‌كرده‌وه‌ هیچ شتێكی خراپیان له‌گه‌ڵدا مه‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا (٣٤) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزه‌ له‌ زاتی پیرۆزیدا وه‌ له‌ كرده‌وه‌یدا وه‌ له‌ سیفاتیدا وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر گه‌وره‌یه‌، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ له‌ پیاوان ئه‌گه‌ر سته‌م بكه‌ن له‌ ئافره‌تان."},{"id":35,"translation":"[ وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا ] ئه‌گه‌ر له‌وه‌ ترسان كه‌ ناكۆكى و كێشه‌ی نێوان ژن و پیاو گه‌وره‌ بێته‌وه‌ [ فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا ] ئه‌وا دوو پیاوی عاقڵ و دیندارو دادپه‌روه‌ر بنێرن یه‌كێك له‌ لایه‌نی پیاوه‌كه‌و یه‌كێك له‌لایه‌نی ئافره‌ته‌كه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وان صوڵح بكه‌ن له‌ نێوان ئه‌و ژن و پیاوه‌دا [ إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ] ئه‌گه‌ر ئه‌و دوو دادوه‌ره‌ مه‌به‌ستیان صوڵح و ڕێكه‌وتن بێت و نیه‌تیان باش بێت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ نێوانی ئه‌و ژن و پیاوه‌ ڕێك ئه‌خاته‌وه‌و به‌یه‌كتریان ئه‌گه‌یه‌نێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا (٣٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ وه‌ زانیاریه‌كی زۆر ووردى هه‌یه‌."},{"id":36,"translation":"{چەند رەوشت‌و ئاكارێكی جوان} [ وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ] وه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و به‌تاك و ته‌نها بیپه‌رستن وه‌ هیچ جۆره‌ شه‌ریكێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن نه‌ شیركی گه‌وره‌ نه‌ بچووك [ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ] وه‌ له‌گه‌ڵ دایك و باوكتاندا چاكه‌كار بن [ وَبِذِي الْقُرْبَى ] وه‌ له‌گه‌ڵ خزمه‌ نزیكه‌كانتاندا [ وَالْيَتَامَى ] وه‌ له‌گه‌ڵ بێ باوكان و [ وَالْمَسَاكِينِ ] هه‌ژاران و [ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى ] وه‌ دراوسێی خزم، یان موسڵمان [ وَالْجَارِ الْجُنُبِ ] وه‌ دراوسێى بێگانه‌، یاخود كه‌ موسڵمان نین [ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ ] وه‌ هاوڕێی سه‌فه‌رو [ وَابْنِ السَّبِيلِ ] ڕێبواران كه‌ شارو وڵاتی خۆیان به‌جێ هێشتووه‌ [ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] وه‌ كه‌نیزه‌ك و كۆیله‌و به‌نده‌كان، له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌دا چاك بن. {چەند رەوشتێكی ناشیرین} [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا (٣٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزن وه‌ فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ئه‌كه‌ن."},{"id":37,"translation":"[ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان ڕه‌زیلن و ئه‌و مافانه‌ی له‌سه‌ریانه‌ جێبه‌جێی ناكه‌ن وه‌ فه‌رمانیش به‌خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن به‌ڕه‌زیلی و چروكی [ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی ئه‌یشارنه‌وه‌و پێیانه‌وه‌ دیار نیه‌و خۆیان واده‌رئه‌خه‌ن كه‌ فه‌قیرو هه‌ژارن، یاخود مه‌به‌ست پێى جوله‌كه‌یه‌ كه‌ ره‌زیلیان كردو پێغه‌مبه‌رایه‌تى پێغه‌مبه‌ری خوایان- صلى الله عليه وسلم - شارده‌وه‌و ده‌ریاننه‌خست [ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا (٣٧) ] وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرن و كوفرانه‌ى نیعمه‌تى خوا ده‌كه‌ن له‌ناو دۆزه‌خدا سزایه‌كمان بۆیان داناوه‌ كه‌ ڕیسواو سه‌رشۆڕیان ئه‌كه‌ین."},{"id":38,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵه‌كانی خۆیان ئه‌به‌خشن به‌ڵام بۆ ڕیاو ڕووبینیانه‌و له‌به‌ر خوای گه‌وره‌یان نیه‌ [ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه‌ ئیمانیان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی نیه‌ [ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا (٣٨) ] وه‌هه‌ر كه‌سێك شه‌یتان دۆست و هاوه‌ڵی بێت و له‌گه‌ڵیدا بێ ئه‌وا خراپترین دۆست و هاوڕێیه‌ چونكه‌ فه‌رمانی پێ ده‌كات به‌ڕه‌زیلی و چرووكی و ڕیاو هه‌موو خراپه‌كاریه‌ك."},{"id":39,"translation":"[ وَمَاذَا عَلَيْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ ] چی ئه‌بوو ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ ئیمانیان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی بهێنایه‌، وه‌ بیبه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیون [ وَكَانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِيمًا (٣٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌وان و ئاگای له‌ حاڵ و نیه‌تیان هه‌یه‌."},{"id":40,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زوڵم و سته‌م له‌ هیچ كه‌سێك ناكات ئه‌گه‌ر به‌ كێشی مێرووله‌یه‌كی بچووكیش بێت، یاخود به‌كێشی گه‌ردێكیش بێت [ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی چاكه‌ بكات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ چه‌ند قاتێ ئه‌جرو پاداشتی ئه‌داته‌وه‌ [ وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا (٤٠) ] وه‌ له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌داته‌وه‌ له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":41,"translation":"[ فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ ] ده‌بێت له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا حاڵى خه‌ڵكى چۆن بێت كاتێك كه‌ له‌ هه‌موو ئوممه‌تێك كه‌سێك ئه‌كه‌ینه‌ شایه‌ت به‌سه‌ریانه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یه‌ [ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا (٤١) ] وه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆیش ئه‌كه‌ین به‌شایه‌ت به‌سه‌ر ئه‌م ئوممه‌ته‌وه‌و كافرانه‌وه‌ كه‌ دینه‌كه‌ت پێیان گه‌یاندووه‌، (عبدالله¬ى كوڕى مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - پێى فه‌رمووم: قورئانم بۆ بخوێنه‌، وتم ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - قورئان بۆ تۆ بخوێنم كه‌ بۆ خۆت دابه‌زیووه‌؟ فه‌رمووى: به‌ڵێ پێم خۆشه‌ له‌ جگه‌ له‌ خۆمى ببیستم: عبدالله ده‌فه‌رمێت: سوره‌تى (نیسائم) خوێند تا گه‌یشتمه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئێستا به‌سه‌، بینیم فرمێسك به‌ هه‌ردوو چاویدا دێته‌ خواره‌وه‌."},{"id":42,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ وه‌ سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ری خوایان كردووه‌- صلى الله عليه وسلم - له‌ دونیاداو ئیمانیان پێی نه‌هێناوه‌و گوێڕایه‌ڵیان نه‌كردووه‌ ئاواته‌خوازن له‌گه‌ڵ زه‌ویه‌كه‌دا ڕێك بخرێنه‌وه‌ واته‌: زه‌وی شه‌ق بوایه‌ بچوونایه‌ته‌ ناویه‌وه‌و قوتى بدانایه‌ به‌ڵام لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا نه‌كرایا [ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا (٤٢) ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا هیچ قسه‌یه‌ك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌و قسه‌كانیان هه‌مووی ئاشكرایه‌و ڕووبه‌ڕوویان ئه‌بێته‌وه‌و دانى پێدا ده‌نێن."},{"id":43,"translation":"{ قۆناغی دووەمی حەرام كردنی مەی} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ ] (ئیمامى عه‌لى) ده‌فه‌رمێت: له‌ ماڵى (عبدالرحمنى كوڕى عه‌وف) ده‌عوه‌ت بووین پێش ئه‌وه‌ى مه‌ى خواردنه‌وه‌ حه‌رام بكرێت نانمان خواردو مه‌ی زۆرمان خوارده‌وه‌و كاتى نوێژ هات و یه‌كێكمان پێشنوێژیمان كردو سوره‌تى (كافرون) مان خوێندو لێمان تێكچوو تێكه‌ڵمان كردو به‌هه‌ڵه‌ خوێندمانه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ نزیكی نوێژ مه‌كه‌ونه‌وه‌ كاتێك كه‌ حاڵتان وایه‌ مه‌یتان خواردۆته‌وه‌و سه‌رخۆشن تا بزانن له‌ نوێژه‌كه‌دا چی ئه‌ڵێن، خوای گه‌وره‌ له‌كاتی نوێژ كردندا مه‌ی خواردنه‌وه‌ی لێ قه‌ده‌غه‌ كردن، كه‌ ئه‌مه‌ قۆناغى دووم بوو له‌ قۆناغه‌كانه‌ی حه‌رام كردنى مه‌ی خواردنه‌وه‌ كه‌ دواتر به‌یه‌كجاری حه‌رام كرا. { تەشریع بوونی تەیەموم} [ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا ] وه‌ نوێژ مه‌كه‌ن له‌ كاتێكدا كه‌ جه‌نابه‌تتان له‌سه‌ره‌ كاتێك كه‌ مه‌نی هاتۆته‌وه‌ تا غوسل ده‌رئه‌كه‌ن ئیلا كاتێك كه‌ ڕێگا ئه‌بڕن و له‌سه‌فه‌ردان ئه‌و كاته‌ دروسته‌ به‌ ته‌یه‌مومه‌وه‌ نوێژ بكه‌ن وه‌ له‌ شوێنی خۆیشتان كه‌ ئاو نه‌بوو ئه‌توانن ته‌یه‌موم بكه‌ن، یاخود كه‌ له‌شتان گران بوو مه‌یه‌نه‌ مزگه‌وت تا غوسڵ ده‌رده‌كه‌ن مه‌گه‌ر له‌سه‌فه‌ردا بن [ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو نه‌خۆش بوون و نه‌تانتوانی ئاو به‌كار بهێنن یاخود له‌سه‌فه‌ردا بوون [ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ ] یان كه‌سێك له‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر ئاوه‌وه‌ هاته‌وه‌ [ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ ] یاخود جیماعتان كردبوو له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانتاندا [ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً ] وه‌ ئاوتان ده‌ست نه‌كه‌وت كه‌ غوسلی پێ ده‌ركه‌ن یان ده‌ستنوێژی پێ بشۆن [ فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا ] ئه‌وا ته‌یه‌موم بكه‌ن به‌ (صَعِيد) واته‌: ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی به‌رزبووبێته‌وه‌ ئه‌توانی ته‌یه‌مومی پێ بكه‌یت به‌مه‌رجێك پاك بێ [ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ] وه‌ ته‌یه‌مومیش ته‌نها مه‌سحی ده‌موچاو و هه‌ردوو ده‌سته‌ له‌وه‌ زیاتر نیه‌، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: له‌سه‌فه‌رێكدا له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ده‌رچوین ملوانكه‌كه‌م لێ بزر بوو كه‌ له‌ (ئه‌سمائى) خوشكم وه‌رمگرتبوو، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - مایه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى بیدۆزینه‌وه‌و چه‌ند كه‌سێكى نارد بۆ گه‌ڕان به‌ دوایدا، وه‌ ئاویش نه‌بوو خه‌ڵكى چوون بۆ لاى (ئه‌بو به‌كر)ى باوكم وتیان نابینى عائیشه‌ چى كردووه‌ به‌هۆى ئه‌وه‌وه‌ ماوینه‌ته‌وه‌و ئاویش نیه‌، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌بو به‌كر) ى باوكم هات و لۆمه‌ى كردم و به‌ده‌ستى ده‌یدا له‌ كه‌له‌كه‌م منیش ناجولامه‌وه‌ چونكه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - له‌سه‌ر رانم خه‌وتبوو، وه‌ كه‌ له‌ خه‌و هه‌ڵسا ئاو نه‌بوو خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى ته‌یه‌مومى دابه‌زاندو ته‌یه‌مومیان كرد، ده‌فه‌رمێت: ئه‌و وشتره‌مان هه‌ڵساند كه‌ من له‌سه‌رى بووم ملوانكه‌كه‌ له‌ ژێریدا بوو [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا (٤٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێبوورده‌و لێخۆشبووه‌."},{"id":44,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ ] ئایا نابینی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌شێك له‌ كتابیان وه‌رگرتووه‌ كه‌ ئه‌هلی كیتابن كه‌ گومڕایی ئه‌كڕن و له‌سه‌ر گومڕایی و دینی جووله‌كه‌ ده‌مێننه‌وه‌و ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ناهێنن [ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ (٤٤) ] وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان گومڕان ئه‌یانه‌وێ ئێوه‌ش گومڕا بكه‌ن."},{"id":45,"translation":"[ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَائِكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ له‌ ئێوه‌ به‌ دوژمنانتان و باشتر ئه‌یانناسێ [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَلِيًّا وَكَفَى بِاللَّهِ نَصِيرًا (٤٥) ] وه‌ ته‌نها خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری ئێوه‌ بێ."},{"id":46,"translation":"{ جولەكە دەستكاری تەورات دەكەن} [ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جووله‌كه‌ن ده‌ستكاری ته‌ورات ئه‌كه‌ن و وشه‌كان له‌ جێی خۆی ئه‌گۆڕن و ماناكانى ده‌گۆڕن و ته‌ئویلی ئه‌كه‌ن [ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ قسه‌ی تۆمان بیست به‌ڵام سه‌رپێچی فه‌رمانی تۆ ئه‌كه‌ین و به‌ قسه‌ت ناكه‌ین [ وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ ] وه‌ دوعا له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌كه‌ن ئه‌ڵێن: ببیسته‌ ده‌ى هه‌رگیز نه‌بیستیت ئا به‌و شێوازه‌ دوعا له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌كه‌ن [ وَرَاعِنَا ] وه‌ له‌ زمانی خۆیاندا (راعینا) وشه‌یه‌ك بوو بۆ تانه‌و ته‌شه‌رو جوێندان بوو، به‌ڵام وایان ده‌رئه‌بڕی كه‌ مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه‌ ڕه‌چاومان بكه‌ن، خوای گه‌وره‌ نه‌هی له‌ موسڵمانانیش كرد وه‌كو له‌ (سووره‌تی به‌قه‌ره‌ له‌ ئایه‌تی سه‌دو چوار) باسمان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌هی كرد كه‌ موسڵمانان مه‌ڵێن: (راعینا) ئه‌وه‌ قسه‌ی جووله‌كه‌كان بوو [ لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ ] وه‌ زمانیان لوول ئه‌كه‌ن و لاری ئه‌كه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ دینه‌كه‌تان بده‌ن [ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌وان بیانووتایه‌: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ وته‌ی تۆمان بیست وه‌ گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی تۆ ئه‌بین [ وَاسْمَعْ ] وه‌ تۆش گوێ بگره‌ كه‌ ئێمه‌ چی ئه‌ڵێین [ وَانْظُرْنَا ] وه‌ چاوه‌ڕێمان بكه‌ یان ڕه‌چاومان بكه‌و چاودێریمان بكه‌ [ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ ] ئه‌وه‌ بۆ ئه‌وان باشترو دادپه‌روه‌رتر بوو له‌و قسانه‌ی تر كه‌ ئه‌یانكرد [ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تی لێ كردن و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی ده‌ری كردن و دووری خستنه‌وه‌ به‌هۆی كوفریانه‌وه‌ كه‌ كوفریان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كردو- صلى الله عليه وسلم - ئیمانیان پێی نه‌هێنا [ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا (٤٦) ] وه‌ ئه‌وان ئیمان ناهێنن ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ."},{"id":47,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كیتابتان بۆ هاتووه‌و وه‌رگرتووه‌و ئه‌هلی كیتابن ئیمان بێنن به‌و قورئانه‌ی كه‌ بۆ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌مان دابه‌زاندووه‌ كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ئه‌و ته‌وراته‌ى لای خۆتانه‌و پێچه‌وانه‌ی نیه‌ [ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌موچاو و ڕوویه‌ك بسڕینه‌وه‌و نه‌یهێلین یان بیگۆڕین و بیخه‌ینه‌ پشته‌وه‌، (كه‌عبى ئه‌حبار) كه‌ زانایه‌كى جوله‌كه‌ بوو ئه‌م ئایه‌ته‌ى بیست موسڵمان بوو [ أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ ] یان نه‌فره‌تیان لێ بكه‌ین هه‌روه‌كو چۆن نه‌فره‌تمان له‌ ئه‌صحابی سه‌بت هاوه‌ڵانی شه‌ممه‌ كرد كه‌ له‌ سوره‌تى (ئه‌عراف) (إن شاء الله) باسى ده‌كه‌ین كه‌ خوای گه‌وره‌ كردیانى به‌ مه‌یمون و به‌راز [ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا (٤٧) ] وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌بێ و كه‌س ناتوانێ بیگه‌ڕێنێته‌وه‌."},{"id":48,"translation":"{ خوای گەورە تەنها لە هاوبەشبڕیاردان خۆش نابێت} [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هه‌رگیز خۆش نابێ له‌ كه‌سێك كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات و له‌سه‌ر شیرك بمرێ و ته‌وبه‌ نه‌كات [ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ ] وه‌ جگه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌ چه‌ندێك مرۆڤـ تاوانی گه‌وره‌ی هه‌بێ ئه‌وه‌ ئه‌كه‌وێته‌ به‌ر ویست و مه‌شیئه‌تی خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت لێی خۆش ئه‌بێت به‌ فه‌زڵی خۆی، وه‌ ویستی لێ بێت سزای ئه‌دات به‌ دادپه‌روه‌رى خۆی، به‌ڵام به‌هه‌میشه‌یی له‌ ئاگری دۆزه‌خدا نامێنێته‌وه‌ [ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا (٤٨) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى درۆو بوهتان و تاوانێكی یه‌كجار گه‌وره‌ی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌."},{"id":49,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ ] ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌زكییه‌ی نه‌فسی خۆیان ئه‌كه‌ن و خۆیان به‌ باش دائه‌نێن كه‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان بوون ئه‌یانووت: ئێمه‌ نه‌وه‌و خۆشه‌ویستی خوای گه‌وره‌ین و ئاگر ئێمه‌ ناگرێته‌وه‌ [ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ كه‌ كێ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پاكی بكاته‌وه‌ ئێوه‌ خۆتان به‌باش دامه‌نێن، وه‌ رووبه‌ڕوو مه‌دحى كه‌س مه‌كه‌ن [ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا (٤٩) ] وه‌ هیچ كه‌سێك زوڵمی لێ ناكرێ به‌ ئه‌ندازه‌ى فه‌تیلێكیش، واته‌: ئه‌و ده‌زوه‌ى كه‌ له‌ خه‌تی ناوكی خورمادایه‌."},{"id":50,"translation":"[ انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ] ته‌ماشا بكه‌ ئه‌وان چۆن درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵده‌به‌ستن [ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا (٥٠) ] كه‌ ئه‌م كاره‌یان به‌سه‌ له‌سه‌رى سزا بدرێن كه‌ درۆهه‌ڵبه‌ستن تاوانێكی زۆر ئاشكرایه‌."},{"id":51,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی خراپی جولەكە} [ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ ] ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌شێك له‌ كتابیان وه‌رگرتووه‌ كه‌ جووله‌كه‌ن و ته‌وراتیان بۆ هاتووه‌ [ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ ] ئیمانیان به‌ (جیبت و تاغوت) هه‌یه‌، (جیبت) واته‌: ساحیرو جادووگه‌رو كاهین و فاڵچى و بت، وه‌ تاغوتیش واته‌: شه‌یتان، یان هه‌موو كه‌سێك كه‌ له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ بپه‌رسترێ وه‌ ڕازی بێ به‌و په‌رستنه‌، یان گوێڕایه‌ڵی بكرێ له‌ مه‌عصیه‌تی خوای گه‌وره‌دا وه‌ ڕازی بێ كه‌ شوێنی بكه‌وی به‌ڕه‌هایى، ئه‌وه‌ تاغوته‌ [ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا (٥١) ] كاتێك (كه‌عبى كوڕى ئه‌شره‌فى) جوله‌كه‌ هات بۆ مه‌ككه‌ قوره‌یش پێیان وت: تۆ باشترین و گه‌وره‌ى خه‌ڵكى مه‌دینه‌ى، وتى: به‌ڵێ، وتیان: نابینى محمدى تاكى لاوازى وجاغكوێر ده‌ڵێ ئه‌و له‌ ئێمه‌ باشتره‌ له‌ كاتێكدا ئێمه‌ خزمه‌تى حاجیان ده‌كه‌ین و كلیلى كه‌عبه‌مان به‌ده‌سته‌و ئاوى زه‌مزه‌میان پێ ده‌ده‌ین، (كه‌عبیش) وتى: به‌ڵكو ئێوه‌ له‌ محمد باشترن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: جووله‌كه‌ به‌ كافرانی قوره‌یش ئه‌ڵێن: ئێوه‌ دین و ڕێگاتان ڕاستتره‌ له‌ دین و ڕێگای ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ له‌ محمدو- صلى الله عليه وسلم - هاوه‌ڵانى ."},{"id":52,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ ] خوای گه‌وره‌ له‌عنه‌تی له‌مانه‌ كردووه‌ كه‌ فه‌زڵی موشریكانی قوره‌یش ئه‌ده‌ن به‌سه‌ر ئیمانداران و پێغه‌مبه‌ری خوادا- صلى الله عليه وسلم - [ وَمَنْ يَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِيرًا (٥٢) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌عنه‌ت و نه‌فره‌تی لێ بكات نابینی كه‌سێك هه‌بێ كه‌ پشتیوان و سه‌رخه‌ری بێت و ڕزگاری بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":53,"translation":"[ أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ ] یاخود ئایا به‌شێك له‌ موڵكیان هه‌یه‌ ئایا موڵك بۆ ئه‌وانه‌؟ واته‌ هیچ موڵكیان نیه‌ [ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا (٥٣) ] ئه‌گه‌ر موڵك هی ئه‌وان بوایه‌ ئه‌وا له‌به‌ر زۆر ڕه‌زیلی و حه‌سوودیان به‌شی هیچ كه‌سێكیان نه‌ئه‌دا ته‌نانه‌ت (نه‌قیر) ێكیش واته‌: ناوكی خورما كونێكی تیایه‌ به‌قه‌ده‌ر ئه‌و كونه‌ی ناوكی خورما به‌شی هیچ كه‌سێكیان نه‌ئه‌دا."},{"id":54,"translation":"[ أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] یاخود هه‌ر جووله‌كه‌ حه‌سوودی به‌خه‌ڵكی ئه‌به‌ن واته‌: به‌ پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - صه‌حابه‌ له‌سه‌ر ئه‌و فه‌زڵه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیون كه‌ پێغه‌میه‌رایه‌تی و سه‌ركه‌وتنه‌ به‌سه‌ر دوژمناندا [ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] ئێوه‌ بۆچی حه‌سوودی به‌ محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌به‌ن ئه‌وه‌تا ئێمه‌ به‌ ئیبراهیم و نه‌وه‌كانی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌رایه‌تی و كیتاب و حیكمه‌تیشمان پێ به‌خشیون [ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا (٥٤) ] وه‌ موڵكێكی زۆر گه‌وره‌مان پێ به‌خشیوون، وه‌ محمد- صلى الله عليه وسلم - یه‌كه‌م كه‌س نیه‌ كه‌ وه‌حی بۆ هاتبێت و كرابێت به‌ پێغه‌مبه‌ر ئه‌وه‌تا ئێوه‌ خۆتان ئاگاتان له‌ ئیبراهیم و سوله‌یمان و داودو پێغه‌مبه‌رانی تر هه‌یه‌."},{"id":55,"translation":"[ فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ ] له‌ناو جووله‌كه‌ هه‌بووه‌ ئیمانی به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا هێناوه‌- صلى الله عليه وسلم - كه‌ كه‌مینه‌یه‌ك بوونه‌ [ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ ] وه‌ هه‌یشیان بووه‌ پشتی هه‌ڵكردووه‌ كه‌ زۆرینه‌ بوونه‌ [ وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا (٥٥) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ پشتیان هه‌ڵكردووه‌و ئیمانیان نه‌هێناوه‌ جه‌هه‌ننه‌م كه‌ ئاگرێكی سووتێنه‌ره‌ به‌سه‌ بۆ ئه‌وان كه‌ خوای گه‌وره‌ تیایدا بیانسووتێنێ."},{"id":56,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ كردووه‌و باوه‌ڕیان پێ نه‌هێناوه‌ ئه‌وانه‌ ئه‌یانخه‌ینه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ ئاگرێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ [ كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ] هه‌ر كاتێك كه‌ پێسته‌كانیان سووتا ئه‌وكاته‌ بۆیان ئه‌گۆڕین به‌ پێسته‌ی تری تازه‌ جگه‌ له‌و پێسته‌ بۆ ئه‌وه‌ی سزا بچێژن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ست كردن به‌ ئێش و ئازار زیاتر له‌ پێسته‌كه‌دایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام له‌ ئێش و ئازاردا بن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا (٥٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌."},{"id":57,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] ئه‌یانخه‌ینه‌ ناو به‌هه‌شتان و باخ و باخاتێكه‌وه‌ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر داره‌كانیاندا ئه‌ڕوا [ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ به‌هه‌شتدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ ] وه‌ ئه‌وانه‌ خێزانی زۆر پاكیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ تووشی حه‌یزو نیفاس نابن [ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا (٥٧) ] وه‌ ئه‌یانخه‌ینه‌ ژێر سێبه‌رێكی زۆر چڕو پڕو پاك و زۆر گه‌وره‌وه‌ كه‌ هیچ گه‌رمیه‌كی تیا نیه‌، كه‌ دارى وا له‌به‌هه‌شتدا هه‌یه‌ سوارچاك سه‌د ساڵ به‌ژێر سێبه‌ره‌كه‌یدا ده‌ڕوات هێشتا نایبڕێت."},{"id":58,"translation":"{فەرمانكردن بە گەڕاندنەوەی راسپاردە بە خاوەنەكانیان} [ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ فه‌رمانتان پێ ده‌كات كه‌ ئه‌مانه‌ته‌كان بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ خاوه‌نی خۆیان، ئه‌م ئایه‌ته‌ هه‌ر چه‌نده‌ ئایه‌تێكی مه‌ده‌نییه‌ له‌ دوای كۆچكردنی پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - بۆ مه‌دینه‌ دابه‌زیوه‌، به‌ڵام له‌ناو مه‌ككه‌دا دابه‌زیوه‌ له‌سه‌ر گه‌ڕاندنه‌وه‌ی كلیله‌كانی كه‌عبه‌ی پیرۆز بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى كه‌ (عثمان بن أبي طلحة) بوو [ وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر حوكم و بڕیاریشتان دا له‌ نێوان خه‌ڵكیدا با به‌ دادپه‌روه‌ری بێ به‌تایبه‌تی قازیه‌كان ئه‌وانه‌ی كه‌ فه‌رمانڕه‌وان، چونكه‌ تا دادپه‌روه‌ر بن خوا له‌گه‌ڵیانه‌و پشتیوانیانه‌ [ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ باشترین شته‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاری ئێوه‌ی پێ ده‌كات [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا (٥٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رى وته‌كانتانه‌و بینه‌رى كرده‌وه‌كانتانه‌."},{"id":59,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانتان هێناوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن- صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ فه‌رمانڕه‌واو كاربه‌ده‌ستی ئێوه‌ن چ فه‌رمانڕه‌وایان وه‌ چ زانایان هه‌ردووكی ئه‌گرێته‌وه‌ له‌ چاكه‌دا به‌ڵام له‌ خراپه‌و تاواندا گوێڕایه‌ڵى بۆ كه‌س نیه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (عبدالله بن حذافة بن قيس بن عدي) دابه‌زى كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كردى به‌ ئه‌میرى سریه‌یه‌ك و فه‌رمانى پێ كردن كه‌ گوێڕایه‌ڵى بكه‌ن، ئه‌ویش توڕه‌ بوو وتى ئایا پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمانى پێ نه‌كردون گوێڕایه‌ڵیم بكه‌ن؟ وتیان به‌ڵێ، وتى دارم بۆ كۆ بكه‌نه‌وه‌، كۆیان كرده‌وه‌، وتى: ئاگرى تێبه‌ر بده‌ن، ئاگریان تێبه‌ردا، وتى: بچنه‌ ناوى، ویستیان بچنه‌ ناوى، به‌ڵام هه‌ندێكیان هه‌ندێكیان ده‌گرت و وتیان: ئێمه‌ له‌ترسى ئاگر رامان كرد بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - به‌ قسه‌یان نه‌كرد تا ئاگره‌كه‌ دامركایه‌وه‌و ئه‌ویش توڕه‌بوونه‌كه‌ى ئارام بوه‌وه‌ كه‌ ئه‌م هه‌واڵه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - گه‌یشت فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر بچونایه‌ته‌ ناو ئاگره‌كه‌ لێى ده‌رناچوون تا رۆژى قیامه‌ت، چونكه‌ گوێڕایه‌ڵى ته‌نها له‌ چاكه‌دایه‌. {گەڕاندنەوەی كێشە بۆ لای خواو پێغەمبەری خوا- صلی الله علیه وسلم -} [ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ هه‌ر شتێكدا كێشه‌ كه‌وته‌ نێوانتانه‌وه‌ له‌ دین و دونیا ئه‌وه‌ بیگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - واته‌: بۆ لای قورئان و سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - پاش مردنی پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - [ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانتان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ ذَلِكَ خَيْرٌ ] كه‌ كێشه‌تان بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای قورئان و سوننه‌ت ئه‌م گه‌ڕاندنه‌وه‌یه‌ بۆ لای قورئان و سوننه‌ت باشترین كارێكه‌ كه‌ ئه‌یكه‌ن [ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا (٥٩) ] وه‌ باشترین سه‌ره‌نجام و شوێنی گه‌ڕاندنه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌ كاتی كێشه‌دا بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای قورئان و سوننه‌ت."},{"id":60,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحَاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ ] (ئه‌بو به‌رزه‌ى ئه‌سله‌مى) پێش موسڵمان بوونى فاڵچى بوو بڕیارى له‌ نێوان جوله‌كه‌كان ده‌دا له‌ كاتى ناكۆكیدا، چه‌ند موسڵمانێكیش چوون بۆ لاى، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ گومانی خۆیان ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئیمانمان هێناوه‌ به‌و قورئانه‌ی كه‌ بۆ تۆ دابه‌زیوه‌ وه‌ به‌و ئه‌و كیتابانه‌ی تریش كه‌ له‌ پێش تۆدا دابه‌زیوه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌یانه‌وێ حوكم و بڕیار به‌رن بۆ لای تاغوت و فاڵچیه‌كان و ئه‌وانه‌ی كه‌ حوكم به‌غه‌یری قورئانی پیرۆز ئه‌كه‌ن [ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ ] له‌ كاتێك كه‌ فه‌رمانیان پێكراوه‌ له‌ هه‌موو كتێبه‌ ئاسمانیه‌كاندا كه‌ كوفر بكه‌ن به‌هه‌موو تاغوتێك [ وَيُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلَالًا بَعِيدًا (٦٠) ] وه‌ شه‌یتان ئه‌یه‌وێ گومڕایان بكات و له‌ ڕێگای ڕاست دووریان بخاته‌وه‌ گومڕاكردنێكی زۆر دوور."},{"id":61,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ ] وه‌ كاتێك كه‌ بانگیان بكه‌یت و پێیان بڵێیت وه‌رن بۆ لای ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندوه‌ وه‌ وه‌رن بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - با حوكم و بڕیار له‌ نێوانتاندا بكات [ رَأَيْتَ الْمُنَافِقِينَ يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُودًا (٦١) ] ئه‌بینی مونافیقان پشتت تێ ئه‌كه‌ن و ڕا ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ حوكم بێننه‌وه‌ بۆ لای قورئان و بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم -."},{"id":62,"translation":"[ فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ] ئه‌ی كاتێك كه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تێك ئه‌بن به‌هۆی كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیانه‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ حوكم ئه‌به‌ن بۆ لای تاغوته‌كان [ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا (٦٢) ] پاشان دێن بۆ لای تۆ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - وه‌ سوێند ئه‌خۆن به‌خوای گه‌وره‌ كه‌ ئێمه‌ حوكممان بردووه‌ بۆ لای تاغوته‌كان یان بۆ لای غه‌یری تۆ ته‌نها مه‌به‌ستمان چاكه‌ بووه‌و مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ بگه‌ینه‌ ڕێككه‌وتن نه‌ك مه‌به‌ستمان سه‌رپێچی كردنی تۆ بێت، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: ئه‌بو به‌رزه‌ى ئه‌سله‌مى پێش موسڵمان بوونى فاڵچى بوو بڕیارى له‌ نێوان جوله‌كه‌دا ده‌دا كه‌ كێشه‌یان هه‌بوایه‌، كه‌سانێك له‌ موسڵمانانیش چوون بۆ لاى خواى گه‌وره‌ ئه‌م سێ ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند:"},{"id":63,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ چی له‌ناو دڵیاندا هه‌یه‌ له‌ نیفاق و له‌ دژایه‌تی كردنی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ ] تۆش ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پشتیان تێ بكه‌و عوزریان قبووڵ مه‌كه‌ وه‌ ئامۆژگاریان بكه‌و بیانترسێنه‌ له‌ نیفاق [ وَقُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلًا بَلِيغًا (٦٣) ] وه‌ له‌ نه‌فسی خۆشیاندا ته‌نهایان بكه‌ره‌وه‌ به‌ته‌نها ئامۆژگاریه‌كی زۆر كاریگه‌ریان بكه‌ به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":64,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ ئێمه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكمان نه‌ناردووه‌ ئیلا بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ گوێڕایه‌ڵی بكرێت [ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ] ئه‌گه‌ر ئه‌وان كاتێك كه‌ زوڵم له‌ نه‌فسی خۆیان ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ تاوان ئه‌كه‌ن [ جَاءُوكَ ] بێن بۆ لای تۆ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - [ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن بۆ تاوانه‌كانیان [ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری خواش- صلى الله عليه وسلم - داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكات له‌ خواى گه‌وره‌ [ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا (٦٤) ] ئه‌وا ئه‌بینن كه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ته‌وبه‌یان لێ قبووڵ ده‌كات وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ له‌گه‌ڵیان."},{"id":65,"translation":"[ فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - سوێند بێ به‌ په‌روه‌ردگارت ئیمان ناهێنن تا تۆ نه‌كه‌نه‌ حاكم و دادوه‌ر له‌و ناكۆكیانه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا ڕوو ئه‌دات [ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ ] پاشان كه‌ تۆ بڕیارت دا له‌ نێوانیاندا نابێ له‌ نه‌فس و ناخیشیاندا هیچ پێ ناخۆش بوونێك هه‌بێ له‌و بڕیاره‌ی كه‌ تۆ داوته‌، وه‌ ئه‌بێ له‌ناخی دڵیاندا پێی ڕازی بن و دڵیان پێی خۆش بێ [ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا (٦٥) ] وه‌ خۆیان ته‌سلیم بكه‌ن به‌و بڕیاره‌ی تۆ ته‌سلیم بوونێكی ته‌واو به‌بێ ره‌تكردنه‌وه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (زوبێری كوڕی عه‌وام) و پیاوێكی ئه‌نصاری دابه‌زى له‌سه‌ر ئاودانی دار خورما، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى (زوبێر) تۆ ئاوى باخه‌كه‌ت بده‌ پاشان ئاوه‌كه‌ به‌ربده‌وه‌ بۆ هاوسێكه‌ت، ئه‌نصاریه‌كه‌ وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بۆیه‌ بڕیاره‌كه‌ت بۆ ئه‌ودا چونكه‌ پورزاى خۆته‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند."},{"id":66,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌سه‌ریان بنووسین وه‌ فه‌رمانیان پێ بكه‌ین كه‌ ئه‌بێ ئێوه‌ خۆتان بكوژن یان یه‌كتری بكوژن [ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ ] یاخود له‌ ماڵه‌كانتاندا ده‌رچن [ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ ] كه‌سیان نه‌یانده‌كرد ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ له‌ خه‌ڵكی كه‌ ئه‌م شته‌ ئه‌كه‌ن، كه‌ صه‌حابه‌كانن كه‌ باوه‌ڕدارانن ئه‌وه‌نده‌ ئیماندارن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بفه‌رمووێ: خۆتان بكوژن یان یه‌كتری بكوژن فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ له‌و شته‌شتدا جێ به‌جێ ئه‌كه‌ن یان له‌ ماڵ و حاڵی خۆتان ده‌رچن ئه‌ڕۆن وه‌كو چۆن كۆچیان كرد له‌ مه‌ككه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ به‌ڵام خه‌ڵكی تر نایكات [ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان كه‌ ئامۆژگاری ئه‌كران به‌وه‌ی كه‌ شوێن شه‌رعی خوای گه‌وره‌ بكه‌ون و ملكه‌چی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوا بن- صلى الله عليه وسلم - ئه‌مه‌یان بكردایه‌ ئه‌وه‌ بۆ ئه‌وان بۆ مونافیقان باشتر بوو له‌ دونیاو له‌ قیامه‌ت [ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا (٦٦) ] وه‌ ئه‌مه‌ زیاتر جێگیرو دامه‌زراوی ئه‌كردن له‌سه‌ر دینه‌كه‌ی خۆیان."},{"id":67,"translation":"[ وَإِذًا لَآتَيْنَاهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْرًا عَظِيمًا (٦٧) ] وه‌ له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌مان ئه‌دانه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ به‌ به‌هه‌شت."},{"id":68,"translation":"[ وَلَهَدَيْنَاهُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا (٦٨) ] وه‌ هیدایه‌تیشمان ئه‌دان بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خوای گه‌وره."},{"id":69,"translation":"[ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ ] پیاوێك له‌ ئه‌نصارییه‌كان هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ غه‌مبار بوو، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - پێى فه‌رموو: ئه‌ى فڵانه‌ كه‌س بۆچى ده‌تبینم خه‌فه‌تباریت؟ وتى ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - شتێكه‌ بیرم لێ كرده‌وه‌، فه‌رمووى چیه‌؟ وتى: ئێمه‌ به‌یانى و ئێواره‌ دێین بۆ خزمه‌تى تۆ و ته‌ماشات ده‌كه‌ین و له‌ خزمه‌تتدا داده‌نیشین، به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا تۆ پله‌ت به‌رزه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌راندایت ئێمه‌ پێت ناگه‌ین، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - هیچ وه‌ڵامى نه‌دایه‌وه‌ یه‌كسه‌ر جبریل ئه‌م ئایه‌ته‌ى بۆ هێنا، پێغه‌مبه‌ری خوایش- صلى الله عليه وسلم - ناردى به‌ شوێن پیاوه‌كه‌داو موژده‌ى پێدا: وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ له‌ به‌هه‌شتدا له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریاندا له‌ پێغه‌مبه‌ران و ڕاستگۆیان و شه‌هیدان و پیاوچاكان [ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا (٦٩) ] كه‌ ئه‌مانه‌یش باشترین ڕه‌فیق و هاوه‌ڵن كه‌ مرۆڤ هاوڕێیه‌تی و هاوه‌ڵێتیان بكات."},{"id":70,"translation":"[ ذَلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ ] ئه‌میش فه‌زڵ و چاكه‌و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ عَلِيمًا (٧٠) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ چه‌ندێ زانایه‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شایانى فه‌زڵ و هیدایتن."},{"id":71,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران حه‌زه‌ری خۆتان وه‌رگرن و ئاگادار بن نه‌وه‌كو دوژمن له‌ناكاو بداته‌ سه‌رتانداو ڕیشه‌كێشتان بكات [ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ ] وه‌ ئێوه‌ هه‌ڵسن بۆ كوشتار كردنی دوژمن كۆمه‌ڵ له‌ دواى كۆمه‌ڵ و سریه‌ له‌ دواى سریه‌ [ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا (٧١) ] یاخود هه‌ر هه‌مووتان به‌یه‌ك كۆمه‌ڵ هه‌ڵسن بۆ كوشتاری دوژمن."},{"id":72,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ ] وه‌ هه‌یه‌ له‌ ئێوه‌ كه‌ مونافیقانن خۆیان و خه‌ڵكى تریش دوا ئه‌خه‌ن له‌ جیهاد كردن وه‌كو (عبدالله‌ى كوڕى ئوبه‌ى كوڕى سه‌لولى) گه‌وره‌ى مونافیقان [ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تێك بن له‌ كوشتن و تێكشكاندن [ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا (٧٢) ] ئه‌و مونافیقانه‌ ئه‌ڵێن: خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاند به‌سه‌ر ئێمه‌دا كه‌ له‌گه‌ڵیاندا ئاماده‌ی جه‌نگه‌كه‌ نه‌بووین و وه‌ك ئه‌وان بكوژرێین یان تێكبشكێین، نازانن چ ئه‌جرو پاداشتێكیان له‌ده‌ست چووه‌ له‌ ئارام گرتن یان شه‌هید بوون."},{"id":73,"translation":"[ وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ بن له‌سه‌ركه‌وتن و ده‌ستكه‌وتنی غه‌نیمه‌ت [ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ ] ئه‌و مونافیقانه‌ خه‌فه‌ت ئه‌خۆن و ئه‌ڵێن: ئایا بۆ ئێمه‌تان به‌شدار نه‌كرد له‌ غه‌نیمه‌ت دا ئایا ئێمه‌ ئێوه‌مان خۆش ناوێ و یارمه‌تیتان ناده‌ین [ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ ] وه‌ خه‌فه‌ت ئه‌خۆن ئه‌ڵێن: خۆزگه‌ ئێمه‌ش له‌گه‌ڵیاندا بووینایه‌ [ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا (٧٣) ] ئه‌و كاته‌ بردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ ئه‌مانبرده‌وه‌، مه‌به‌ستیان له‌وه‌یه‌ كه‌ غه‌نیمه‌تیان ده‌ست ئه‌كه‌وت نه‌ك مه‌به‌ستیان سه‌رخستنی دینی خوا بێت."},{"id":74,"translation":"{ فەرمانكردن بە كوشتاركردن لە پێناو خوای گەورە} [ فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ ] خوای گه‌وره‌ هانی باوه‌ڕداران ئه‌دا با باوه‌ڕداران ئه‌وانه‌ی كه‌ ژیانی دونیا ئه‌فرۆشن به‌ قیامه‌ت با ئه‌وانه‌ كوشتاری كافران بكه‌ن [ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا (٧٤) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا كوشتاری كافران بكات و بكوژرێت ئه‌وه‌ شه‌هیده‌و خوای گه‌وره‌ ئه‌یخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر زاڵ و سه‌ركه‌وتوو بێت به‌سه‌ر كافراندا ئه‌وه‌ ڕێزی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ دونیادا بۆیان و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆریان ئه‌داته‌وه‌."},{"id":75,"translation":"[ وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ چیتانه‌ بۆ كوشتاری كافران ناكه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و رزگار كردنى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ لاواز كراوان و دیلن و كه‌وتوونه‌ته‌ ژێر ده‌ستی كافران، یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ ناتوانن هیجره‌ت و كۆچ بكه‌ن له‌ مه‌ككه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ له‌ پیاوان و ئافره‌تان و مناڵان، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: من و دایكم له‌و كه‌سه‌ لاوازكراوانه‌ بووین له‌ مه‌ككه‌ [ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌ڵێن: خوایه‌ ده‌رمان بكه‌ له‌م شاره‌ كه‌ مه‌ككه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی زاڵم و سته‌مكاره‌ [ وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا (٧٥) ] وه‌ تۆ له‌لایه‌ن خۆته‌وه‌ پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رمان بۆ بنێره‌."},{"id":76,"translation":"[ الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیماندارو باوه‌ڕدارن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و به‌رزبوونه‌وه‌ی دینه‌كه‌ى كوشتار ئه‌كه‌ن [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن له‌ پێناوی تاغوت و شه‌یتاندا كوشتار ئه‌كه‌ن و، گوێڕایه‌ڵى شه‌یتان ده‌كه‌ن [ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ ] ئێوه‌ كوشتاری دۆستانی شه‌یتان بكه‌ن [ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا (٧٦) ] به‌ دڵنیایى نه‌خشه‌و پیلان و فڕوفێڵی شه‌یتان زۆر لاوازه‌."},{"id":77,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] (عبدالرحمانى كوڕى عه‌وف) و چه‌ند هاوه‌ڵێكى له‌ مه‌ككه‌ هاتنه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وتیان: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ كاتێك كه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ر بووین به‌عیززه‌ت بووین به‌ڵام كاتێك كه‌ موسڵمان بووین زه‌لیل بووین، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: من فه‌رمانم پێكراوه‌ به‌ لێبووردن و له‌م كاته‌دا كوشتار مه‌كه‌ن، به‌ڵام كاتێك كه‌ كۆچى كرد بۆ مه‌دینه‌و فه‌رمانى پێكرا به‌ كوشتار كردن هه‌ندێك نه‌یانكردو ده‌ستیان هه‌ڵگرت خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئایا نابینى ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌ره‌تادا كاتێك كه‌ جیهاد فه‌رز نه‌بوو له‌ مه‌ككه‌ بوون پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - پێی فه‌رموون: ده‌ست بگرنه‌وه‌و كوشتاری كافران مه‌كه‌ن و ته‌نها نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ ] وه‌ كاتێك كه‌ له‌ مه‌دینه‌ كوشتاری كافران فه‌رز كرا [ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ] له‌ناو ئه‌واندا كه‌سانێك كه‌ مونافیقان بوون له‌ كافران ئه‌ترسان وه‌كو ترسانیان له‌ خوای گه‌وره‌، یاخود زیاتر له‌وان ئه‌ترسان وه‌ك له‌ خوای گه‌وره‌ [ وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ ] وه‌ ئه‌یانووت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ بۆچی كوشتارت له‌سه‌ر ئێمه‌ فه‌رز كرد [ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ ] بۆ دوات نه‌خست بۆ كات و ماوه‌یه‌كی تر تا له‌ ژیاندا ڕامانبواردایه‌ [ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ژیان و ڕابواردنی دونیا كه‌مه‌و كۆتایی دێت [ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى ] وه‌ ڕۆژی قیامه‌ت باشتره‌ بۆ كه‌سێك كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا (٧٧) ] وه‌ ئێوه‌ هیچ زوڵم و سته‌متان لێ ناكرێ و پاداشتى خۆتان به‌ته‌واوى وه‌رده‌گرن، (فه‌تیله‌) واته‌: ئه‌و ده‌زوه‌ باریكه‌ی له‌ناو ناوكی خورمایه‌ چه‌ندێك كه‌مه‌ ئه‌وه‌نده‌ش كه‌س زوڵمی لێ ناكرێ."},{"id":78,"translation":"{كەس لە مردن رزگاری نابێت} [ أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ ] ئێوه‌ ئه‌گه‌ر خۆیشتان بشارنه‌وه‌ له‌ كوشتارو جیهادی كافران، كه‌ ئه‌جه‌لتان بێ له‌ هه‌ر شوێنێك بن مردن هه‌ر ئه‌تانگرێته‌وه‌و ده‌مرن ئه‌گه‌ر چى ئێوه‌ له‌ناو قه‌ڵای زۆر پته‌و و به‌هێزو به‌رزدا بن. { باوەڕ بوون بە قەدەری خوا} [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر مونافیقان تووشی چاكه‌یه‌ك ببوونایه‌ له‌ رزق و رۆزى و به‌روبووم ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تێكیش ببوونایه‌ له‌ نه‌بوونى و كه‌مى به‌روبووم و مردنى منداڵ ئه‌یانووت: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌مه‌ به‌هۆی تۆو شوێنكه‌وتنى تۆوه‌ بووه‌ [ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: هه‌موو شتێك له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌و به‌ قه‌زاو قه‌ده‌رو به‌ده‌ستى خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَمَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا (٧٨) ] ئه‌وه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ چیانه‌ بۆ له‌ قسه‌ تێ ناگه‌ن."},{"id":79,"translation":"[ مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ] ئه‌ی مرۆڤ تۆ تووشی هه‌ر چاكه‌یه‌ك ببی له‌ ڕزق و ڕۆزی و نازو نیعمه‌ت و له‌شساغی ئه‌مه‌ هه‌مووی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ [ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی ده‌ردو به‌ڵاو نه‌خۆشی و ناخۆشی ببی ئه‌وه‌ به‌هۆی تاوانی خۆته‌وه‌یه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ئارام بگریت و سوپاسگوزار بیت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یكاته‌ هۆى سڕینه‌وه‌ى تاوانه‌كانت و به‌رز بوونه‌وه‌ى پله‌ت [ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ] وه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆمان ناردووه‌ وه‌كو پێغه‌مبه‌رێك بۆ لای خه‌ڵكی كه‌ دینه‌كه‌یان پێ بگه‌یه‌نی ته‌نها ئیشت ئه‌وه‌یه‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا (٧٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ كه‌ شایه‌ت بێ له‌نێوان تۆو خه‌ڵكیدا."},{"id":80,"translation":"[ مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ ] هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكات- صلى الله عليه وسلم - به‌دڵنیایی ئه‌وه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌و سه‌رفراز ده‌بێت [ وَمَنْ تَوَلَّى ] وه‌ هه‌ر كه‌سێ پشت هه‌ڵكات له‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا (٨٠) ] ئه‌وه‌ تۆمان نه‌ناردووه‌ كه‌ كرده‌وه‌كانیان بپارێزی ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نی، وه‌ خۆیان زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن."},{"id":81,"translation":"{ هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ ] مونافیقان لای تۆن ئه‌ڵێن: گوێڕایه‌ڵیت ئه‌كه‌ین، به‌ڵام كاتێك كه‌ له‌لای تۆ ده‌رئه‌چن و وون ده‌بن [ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ ] كۆمه‌ڵێك له‌وان قسه‌ی تۆ ئه‌گۆڕن و ده‌ستكاری ئه‌كه‌ن [ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش ئه‌و قسانه‌ی كه‌ گۆڕیویانه‌و ده‌ستكاریان كردووه‌ له‌ نامه‌ی كرده‌وه‌كانیاندا ئه‌ینووسێ له‌ رێى فریشته‌كانه‌وه‌ تا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزایان بدات [ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ] وه‌ تۆ پشتیان تێ بكه‌و وازیان لێ بێنه‌ [ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌و كاره‌كانت ته‌نها به‌ خواى گه‌وره‌ بسپێره‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٨١) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رت بێت."},{"id":82,"translation":"[ أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ] ئایا بۆ بیر له‌ قورئانی پیرۆز ناكه‌نه‌وه‌و بۆ لێی ناڕوانن تا لێی بگه‌ن [ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر قورئانی پیرۆز له‌لایه‌ن جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ بوایه‌ [ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا (٨٢) ] ئه‌وه‌ ئه‌یانبینی ئیختیلاف و جیاوازی و دژ به‌یه‌كیه‌كی زۆر له‌ قورئاندا هه‌بوایه‌ به‌ڵام هیچ شتێك له‌م جۆره‌ی تیانیه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌."},{"id":83,"translation":"[ وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ مونافیقان هه‌واڵ و پڕوپاگه‌نده‌یه‌كیان بڵاو بكردایه‌ته‌وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ موسڵمانه‌ لاوازه‌كان بڵاویان ئه‌كرده‌وه‌و به‌قسه‌یان ئه‌كردن، ئه‌گه‌ر له‌ شتێك كه‌ هێمنی و ئارامی و سه‌ركه‌وتنی موسڵمانانی تیادا بوایه‌ یان ترس و له‌رزو تێشكانی موسڵمانانی تیا بوایه‌ یه‌كسه‌ر بڵاویان ئه‌كرده‌وه‌ به‌ قسه‌ی مونافیقانیان ئه‌كردو كاریگه‌ریان به‌سه‌ریانه‌وه‌ ئه‌بوو [ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌م هه‌واڵانه‌یان بگه‌ڕاندایه‌ته‌وه‌ بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ بۆ لای زانایان [ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ ] ئه‌وه‌ به‌عاقڵی و زانایی و دانایى خۆیان ئه‌یانزانی كامه‌ی باشه‌ بڵاوی بكه‌نه‌وه‌و كامه‌ی خراپه‌ بڵاوى نه‌كه‌نه‌وه‌، (ئیمامى عومه‌ر) كاتێك بیستى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - خێزانه‌كانى ته‌ڵاق داوه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ هات تا چووه‌ ناو مزگه‌وته‌كه‌ بینى خه‌ڵكى باسى ئه‌م شته‌ ده‌كه‌ن، ئه‌میش ئارامى نه‌گرت تا داواى ئیزنى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كردو پرسیارى لێ كرد ئایا خێزانه‌كانت ته‌ڵاق داوه‌؟ فه‌رمووى نه‌خێر، ده‌ڵى منیش وتم: الله اكبر، وه‌ له‌لاى ده‌رگاى مزگه‌وته‌كه‌ راوه‌ستام و به‌ به‌رزترین ده‌نگم وتم: پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - خێزانه‌كانى ته‌ڵاق نه‌داوه‌، وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند وه‌ من بووم كه‌ له‌ كانگاى خۆى حوكمه‌كه‌م ده‌ركرد [ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا (٨٣) ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ له‌سه‌ر ئێوه‌ ئه‌ی موسڵمانان ئه‌وه‌ ئێوه‌ شوێن شه‌یتان ئه‌كه‌وتن ته‌نها كه‌مێكتان نه‌بێ."},{"id":84,"translation":"[ فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - خۆت كوشتاری كافران بكه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ ] وه‌ ته‌كلیف له‌ هیچ كه‌سێك ناكرێ ته‌نها له‌ نه‌فسی خۆت نه‌بێ [ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ ] به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ كه‌ هانی باوه‌ڕدارانیش بده‌ی بۆ كوشتارو جیهاد كردن [ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ كۆتایی به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتى كافران دێنێ كه‌ (عَسَى) له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ته‌ئكیده‌ [ وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْكِيلًا (٨٤) ] وه‌ تواناو ده‌سه‌ڵات و سزا و زاڵبوونی خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌ختتره‌ به‌سه‌ر كافراندا."},{"id":85,"translation":"[ مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْهَا ] هه‌ر كه‌سێك تكایه‌كی باش بۆ موسڵمانێك بكات ئیشێكی شه‌رعی بۆ ڕاپه‌رێنێ ئه‌وه‌ ئه‌ویش به‌ش و پشكێك له‌و چاكه‌یه‌ی بۆ هه‌یه‌و ده‌ستى ده‌كه‌وێت [ وَمَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك تكایه‌كی خراپ بكات ئه‌ویش به‌شێك له‌و تاوانه‌ ئه‌چێته‌ سه‌رشانی [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقِيتًا (٨٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پارێزه‌رى كرده‌وه‌كانتانه‌و هه‌مووی ئه‌پارێزێ و ئاگای لێیه‌تی."},{"id":86,"translation":"[ وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر سڵاوتان لێكرا ئه‌وه‌ ئێوه‌ به‌جوانترو باشتر وه‌ڵامی سه‌لامه‌كه‌ بده‌نه‌وه‌ كه‌ سوننه‌ته‌، یاخود وه‌كو خۆی وه‌ڵامى بده‌نه‌وه‌ كه‌ واجبه‌ [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيبًا (٨٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئاگادارى هه‌موو شتێكه‌و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ده‌كات له‌سه‌رى."},{"id":87,"translation":"[ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] زاتی پیرۆزی الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ ] كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌دڵنیایی كۆتان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثًا (٨٧) ] وه‌ كێ هه‌یه‌ قسه‌و هه‌واڵه‌كانی له‌ خوای گه‌وره‌ ڕاستگۆتر بێ، واته‌: كه‌س نیه‌."},{"id":88,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ ] ئه‌ی موسڵمانان ئێوه‌ چیتانه‌ بۆچى سه‌باره‌ت به‌ مونافیقان بوونه‌ته‌ دوو به‌شه‌وه‌، (زه‌یدى كوڕى سابت) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ده‌رچوو بۆ غه‌زاى ئوحود (سێ سه‌د) كه‌س له‌ مونافیقان كه‌ له‌گه‌ڵى ده‌رچوو بوون گه‌ڕانه‌وه‌، هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بوونه‌ دوو كۆمه‌ڵه‌وه‌: كۆمه‌ڵێكیان وتیان ده‌یانكوژین، كۆمه‌ڵێكیان وتیان نایانكوژین، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: مه‌دینه‌ (طيبة) یه‌و پاكه‌و، پیسه‌كان دوورده‌خاته‌وه‌ وه‌كو چۆن ئاگر پیسى زیو ناهێلێت [ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌م مونافیقانه‌ى پاشگه‌ز كرده‌وه‌و گه‌ڕانده‌وه‌و به‌هیلاكى بردن به‌ هۆى سه‌رپێچى و خراپه‌ى خۆیانه‌وه‌ [ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ ] ئایا ئێوه‌ ئه‌تانه‌وێ هیدایه‌تی كه‌سانێك بده‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای كردوون [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا (٨٨) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات هیچ ڕێگایه‌كی نیه‌ بۆ هیدایه‌ت و ئه‌مانه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نین وازیان لێ بێنن."},{"id":89,"translation":"[ وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَوَاءً ] ئه‌و مونافیقانه‌ ئاواته‌خوازن كه‌ ئێوه‌ش كافر بن وه‌كو چۆن خۆیان كافرن تاوه‌كو له‌ كوفردا یه‌كسان بن و وه‌كو یه‌ك وابن نه‌ك ئێوه‌ موسڵمان بن، له‌ حه‌سوودی و رق و كینه‌و دوژمنایه‌تیان [ فَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ ] ئێوه‌ هیچ كه‌س له‌و مونافیقانه‌ مه‌كه‌ن به‌ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانی خۆتان [ حَتَّى يُهَاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] تا كۆچ نه‌كه‌ن له‌ پێناو خواى گه‌وره‌، ئه‌گه‌ر ڕاستگۆن و موسڵمانن با له‌ مه‌ككه‌وه‌ كۆچ بكه‌ن بۆ مه‌دینه‌ [ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پشتیان هه‌ڵكرد له‌ كۆچ كردن و نه‌هاتن و له‌ناو كافران مانه‌وه‌ هه‌ر كاتێك ده‌سه‌ڵاتتان به‌سه‌ریان هه‌بوو بیانگرن [ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ] وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك بینیانتان بیانكوژن مادام له‌ناو كافراندا ماونه‌ته‌وه‌ حیسابی كافرانیان بۆ بكه‌ن خۆیشیان له‌ ئه‌سڵدا مونافیقن [ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (٨٩) ] وه‌ هیچ كه‌سێك له‌وان مه‌كه‌ن به‌ پشتیوان و سه‌رخه‌رو دۆست و یارمه‌تیده‌ری خۆتان."},{"id":90,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ ] ته‌نها ئه‌و مونافیقانه‌ نه‌بێ كه‌ له‌ناو قه‌ومێكی كافران كه‌ ئێوه‌ په‌یوه‌ندی و به‌ڵێننامه‌ له‌ نێوانتاندا هه‌یه‌ ئه‌وا كوشتاری ئه‌و مونافیقانه‌ مه‌كه‌ن [ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ ] یاخود دێن سنگیان ته‌سك بۆته‌وه‌، واته‌ خۆیان گرتۆته‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ كافراندا كوشتاری ئێوه‌ ناكه‌ن نه‌ كوشتارى ئێوه‌ ئه‌كه‌ن نه‌ كوشتاری قه‌ومه‌كه‌ی خۆیان ئه‌كه‌ن له‌و نێوانه‌دا ماونه‌ته‌وه‌ [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ ] خوای گه‌وره‌ وه‌كو تاقیكردنه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وانی زاڵ ئه‌كرد به‌سه‌ر ئێوه‌ی ئیمانداردا وه‌ كوشتاری ئێوه‌یان ئه‌كرد [ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان خۆیان دوور گرت و كوشتاری ئێوه‌یان نه‌كرد [ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ ] وه‌ ڕه‌غبه‌تیان هه‌بوو كه‌ ئاشته‌واییتان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا (٩٠) ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ڕێگای نه‌داوه‌ كه‌ ئێوه‌ كوشتاری ئه‌وان بكه‌ن یاخود به‌ ئه‌سیری بیانگرن واته‌: ئه‌م دوو كۆمه‌ڵه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ مونافیقن و له‌ناو كافرانێكان كه‌ ئێوه‌ عه‌هدو په‌یمانتان له‌گه‌ڵیان هه‌یه‌ كوشتاری ئه‌و مونافیقانه‌ مه‌كه‌ن، ئه‌وانه‌یشی كه‌ خۆیان دوور گرتووه‌ نه‌ كوشتاری ئێوه‌ ئه‌كه‌ن و نه‌ كوشتاری كافران ئه‌كه‌ن و حه‌زیان له‌ صوڵح و ئاشته‌واییه‌ ئه‌وه‌ كوشتاری ئه‌وانیش مه‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌و مونافیقانه‌ی له‌ناو كافراندا ماونه‌ته‌وه‌ كه‌ كوشتاری ئه‌و كافرانه‌ ئه‌كه‌ن كوشتاری ئه‌وانیش بكه‌ن ئه‌بوایه‌ كۆچیان بكردایه‌."},{"id":91,"translation":"[ سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ ] وه‌ كه‌سانێكی تریش ئه‌بینن كه‌ ئه‌یانه‌وێ ئه‌مین بن له‌ ئێوه‌و له‌ كافرانیش [ كُلَّ مَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا ] وه‌ هه‌ر كاتێك كافران بانگیان بكه‌ن بۆ شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌و كوشتاری موسڵمانان ئه‌وان پاشگه‌ز ئه‌بنه‌وه‌و ئه‌ڕۆنه‌وه‌ ناویان و وه‌ڵامیان ئه‌ده‌نه‌وه‌ [ فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ ] ئه‌گه‌ر خۆیان دوور نه‌گرن له‌ كوشتاری ئێوه‌ وه‌ عه‌هدو په‌یمانی ئاشته‌وایی و سلمیان به‌ئێوه‌ نه‌دا [ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ ] وه‌ ده‌ستی خۆیان نه‌گرته‌وه‌ له‌ كوشتاری ئێوه‌ [ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ] ئه‌وه‌ ئه‌وانیش به‌ دیل بگرن، وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك پێیان گه‌یشتن و ده‌ستان به‌سه‌ریاندا ڕۆیشت و زاڵ بوون به‌سه‌ریان كوشتاریان بكه‌ن [ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا (٩١) ] ئا ئه‌مانه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵگه‌ی ئاشكرای ئێوه‌ی زاڵ كردووه‌ به‌سه‌ریاندا وه‌ كوشتاریان بكه‌ن."},{"id":92,"translation":"{كەفارەتی كوشتنی هەڵە} [ وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً ] وه‌ بۆ هیچ باوه‌ڕدارێك نیه‌ باوه‌ڕدارێك بكوژێ ته‌نها مه‌گه‌ر به‌هه‌ڵه‌و به‌نه‌زانین ئه‌گه‌رنا به‌مه‌به‌ست حه‌رامه‌و تاوانی گه‌وره‌یه‌ [ وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً ] وه‌ ئه‌گه‌ر باوه‌ڕدارێك باوه‌ڕدارێكی كوشت به‌هه‌ڵه‌ [ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ] ئه‌وه‌ ئه‌بێ كۆیله‌یه‌كی باوه‌ڕدار ئازاد بكات چ پیاو بێ یان ئافره‌ت [ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ ] وه‌ ئه‌بێ كه‌سوكارى بكوژه‌كه‌ (دیه‌) و خوێنی كوژراوه‌كه‌ بده‌ن به‌ وه‌ره‌سه‌و میراتگرى كوژراوه‌كه‌ (مُسَلَّمَةٌ) واته‌: ته‌سلیمی بكات و بیدات [ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو كه‌سوكاری كوژراوه‌كه‌ خۆش بوون و كردیان به‌صه‌ده‌قه‌، خوای گه‌وره‌ به‌صه‌ده‌قه‌ ناوی بردووه‌ ئه‌مه‌یش هاندانه‌ بۆ لێ بووردن [ فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر موسڵمانێك به‌هه‌ڵه‌ موسڵمانێكی كوشت له‌ وڵاتی كافراندا له‌ناو ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ كوشتاری موسڵمان ئه‌كه‌ن ئه‌و موسڵمانه‌ كۆچی نه‌كردبوو له‌وێ كوژرا ئه‌وه‌ خوێنی نیه‌ به‌ڵكو ته‌نها ئه‌م كه‌سه‌ی كه‌ كووشتوویه‌تی كۆیله‌یه‌كی باوه‌ڕدار ئازاد ده‌كات پیاو بێ یان ئافره‌ت [ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو باوه‌ڕدارێك كوژرا به‌هه‌ڵه‌ له‌ناو كافرانێكدا كه‌ ئێوه‌ عه‌هدو به‌ڵێنتان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵیاندا [ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ ] ئه‌وه‌ ئه‌بێ خوێنه‌كه‌ی بدات به‌ كه‌سوكاری كوژراوه‌كه‌ [ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ] وه‌ ئه‌بێ كۆیله‌یه‌كی باوه‌ڕداریش ئازاد بكات [ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كۆیله‌ نه‌بوو وه‌كو ئێستا له‌م سه‌رده‌مه‌دا [ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ ] ئه‌بێ دوو مانگی له‌سه‌ر یه‌ك به‌ڕۆژوو بێ ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی لێ قبووڵ ئه‌كات، واته‌: یه‌كه‌م ئه‌بێ خوێنه‌كه‌ی بدات به‌ كه‌سوكاری كوژراوه‌كه‌و میراتگرانی، وه‌ ئه‌بێ دوو مانگیش له‌سه‌ر یه‌ك به‌ڕۆژوو بێ ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی لێ قبووڵ ده‌كات، دوو مانگ له‌سه‌ر یه‌ك ئه‌گه‌ر هاتوو مانگێك یان زیاتر به‌ڕۆژوو بوو پاشان ڕۆژێك به‌ڕۆژوو نه‌بوو به‌بێ عوزر ئه‌بێ له‌ یه‌كه‌وه‌ ده‌ست پێ بكاته‌وه‌ ئیلا ئه‌گه‌ر عوزری هه‌بوو وه‌كو ئافره‌ت ئه‌كه‌وێته‌ سووڕی مانگانه‌وه‌، پیاوه‌ له‌سه‌فه‌ردایه‌ یان نه‌خۆش ئه‌كه‌وێ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ڕه‌مه‌زاندا عوزره‌ لێره‌شدا عوزره‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا (٩٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":93,"translation":"{سزای كوشتنی باوەڕدار بە عەمدی} [ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك باوه‌ڕدارێك بكوژێ به‌عه‌مدی و مه‌به‌ستی كوشتنی بێ به‌شتێك كه‌ پێى بكوژێت وه‌كو ئه‌وه‌ى ته‌قه‌ی لێ بكات یان به‌ شمشێرو چه‌قۆ لێیبدات [ فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا ] ئه‌وه‌ سزای ئه‌و كه‌سه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ وه‌ به‌نه‌مری تیایدا ئه‌مێنێته‌وه‌ [ وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا (٩٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ غه‌زه‌بی لێ ئه‌گرێ وه‌ نه‌فره‌تی لێ ده‌كات و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی ده‌ری ده‌كات وه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌ی بۆ ئه‌و كه‌سه‌ ئاماده‌ كردووه‌، به‌ڵام به‌هه‌میشه‌یی له‌ ئاگری دۆزه‌خدا نامێنێته‌وه‌ بچێته‌ دۆزه‌خیش دواتر ده‌رئه‌چێت ئه‌وه‌ عه‌قیده‌ی ئه‌هلی سوننه‌و جه‌ماعه‌یه‌، به‌ڵام له‌ دونیادا كه‌سوكارى كوژراوه‌كه‌ سه‌رپشكن له‌ نێوان كوشتنه‌وه‌ى له‌لایه‌ن حاكمه‌وه‌ یان وه‌رگرتنى خوێنه‌كه‌ى یان لێخۆشبوونى."},{"id":94,"translation":"{دڵنیابوون پێش كوشتن لە كاتی غەزادا} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ده‌رچوون بۆ جیهاد كردن له‌پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌وه‌ ئێوه‌ ته‌ئكیدو دڵنیایی بكه‌ن له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌یانكوژن بزانن ئایا باوه‌ڕدارن یان نا [ وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا ] ئه‌گه‌ر هاتوو كه‌سێك (السَّلَامَ) واته‌: ووشه‌ی ئیسلام و شه‌هاده‌و (لا إله‌ إلا الله) ی وت ئیتر ئێوه‌ پێی مه‌ڵێن تۆ موسڵمان نیت مادام شایه‌تمانی هێنا ئه‌وه‌ به‌ موسڵمان حیسابه‌، یاخود هه‌ر كه‌سێك كه‌ سه‌لامی لێتان كرد ئه‌وه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ باوه‌ڕداره‌ (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: پیاوێك له‌ (به‌نی سوله‌یم) به‌ ته‌نیشت هه‌ندێ له‌ صه‌حابه‌ی پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - ڕه‌ت بوو ئه‌م شوانی مه‌ڕ بوو سه‌لامی لێیان كرد ئه‌وانیش وتیان: ئه‌وه‌ بۆیه‌ سه‌لامی كرد بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی بپارێزێ كوشتیان وه‌ غه‌نیمه‌كه‌یان هێنا بۆ لای پێغه‌مبه‌رو- صلى الله عليه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی و خوای گه‌وره‌ نه‌هی كرد هه‌ر كه‌سێك سه‌لامی كرد ئێوه‌ مه‌ڵێن: تۆ باوه‌ڕدار نیت ئه‌وه‌ی سه‌لامی كرد دیاره‌ موسڵمانه‌ بۆیه‌ سه‌لام ده‌كات [ تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئایا ئێوه‌ مه‌به‌ستتان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دونیا به‌ده‌ست بێنن بۆ ئه‌وه‌ی غه‌نیمه‌كه‌ی به‌رن [ فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ ] غه‌نیمه‌ت و پاداشتی زۆر گه‌وره‌ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ ] ئێوه‌ش پێشتر خۆتان كافر بوون وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمان بوون خوێنتان پارێزرا [ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاند به‌سه‌رتانداو هیدایه‌تی دان [ فَتَبَيَّنُوا ] دیسان خوای گه‌وره‌ جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ كه‌ دڵنیایى بكه‌ن له‌ كاتی غه‌زاو جه‌نگدا پێش ئه‌وه‌ی كه‌سێك بكوژن بزانن موسڵمانه‌ یان نا [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (٩٤) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌، وه‌ زانیاریه‌كی وورده‌كاری هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌."},{"id":95,"translation":"{موجاهیدان‌و دانیشتووان یەكسان نین} [ لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دانیشتوونه‌ له‌ باوه‌ڕداران و جیهاد ناكه‌ن یه‌كسان نین له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جیهاد ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ به‌ماڵ و نه‌فسی خۆیان، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بانگى (زه‌ید)ى كردو ئه‌ویش نوسى، وه‌ (عبدالله¬ى كوڕى ئوم مه‌كتوم) كه‌ نابینا بوو شه‌كواى نابیناییه‌كه‌ى كرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م به‌شه‌ى ترى دابه‌زاند: [ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ] ته‌نها ئه‌وانه‌ی كه‌ عوزری شه‌رعیان هه‌یه‌ له‌ كوێر و شه‌ل و نه‌خۆش ئه‌وانه‌ عوزره‌كه‌یان قبووڵه‌ وه‌ له‌و پاداشته‌ به‌شدارن [ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ] ئه‌و موجاهیدانه‌ی به‌ماڵ و نه‌فسی خۆیان جیهاد ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ فه‌زڵیانی داوه‌ به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دانیشتوونه‌ به‌ پله‌یه‌ك، واته‌: پله‌یه‌كی یه‌كجار گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌یان هه‌یه‌ [ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى ] به‌ڵام هه‌ردوو لایان ئه‌وانه‌ی كه‌ جیهاد ئه‌كه‌ن و ئه‌وانه‌یشى كه‌ نایكه‌ن مادام باوه‌ڕدارن خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی پاداشت و به‌هه‌شتی به‌هه‌ردوو لایان داوه‌، ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ جیهاد فه‌رزی كیفایه‌یه‌ [ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا (٩٥) ] دیسان خوای گه‌وره‌ جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ كه‌ فه‌زڵی موجاهیده‌كانی داوه‌ به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ دانیشتوونه‌و جیهاد ناكه‌ن به‌ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌."},{"id":96,"translation":"[ دَرَجَاتٍ مِنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً ] ئه‌جرو پاداشته‌كه‌ش چه‌نده‌ها پله‌یه‌ له‌ پله‌كانی به‌هه‌شت كه‌ به‌هه‌شت سه‌د پله‌یه‌ وه‌ك پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ خوای گه‌وره‌ دایناوه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جیهاد ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ نێوان هه‌ر دوو پله‌ نێوان ئاسمان و زه‌وی چه‌ندێ فراوانه‌ ئه‌وه‌نده‌ فراوانه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ لێیشیان خۆش ئه‌بێ، وه‌ ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی خۆی ئه‌ڕژێنێ به‌سه‌ریان [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٩٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":97,"translation":"{ كۆچ كردن بۆ وڵاتی موسڵمانان} [ إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ ] كه‌سانێك له‌ موسڵمانان له‌ناو هاوبه‌شبڕیارده‌ران مابوونه‌وه‌و ره‌شایى ئه‌وانیان زیاد كردبوو له‌ دژى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم -، وه‌ كه‌ موسڵمانان كوشتاری كافرانیان ده‌كرد تیرێك به‌ر یه‌كێكیان ده‌كه‌وت و ده‌یكوشت یان ده‌كوژران خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ فریشته‌ی گیانكێشان گیانیان ئه‌كێشێ كه‌ زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان كردووه‌ له‌ مه‌ككه‌وه‌ كۆچیان نه‌كردووه‌ بۆ مه‌دینه‌ وه‌ له‌ناو كافراندا ماونه‌ته‌وه‌ وه‌ نه‌یانتوانیوه‌ دروشمه‌كانی دین جێبه‌جێ بكه‌ن [ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ ] كاتێك كه‌ ڕوحیان ئه‌كێشن مه‌لائیكه‌ت سه‌رزه‌نشتیان ده‌كات و پێیان ئه‌ڵێن: ئێوه‌ له‌ كوێ بوون و بۆ له‌ناو كافران مانه‌وه‌و كۆچتان نه‌كرد؟ [ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌وانیش ئه‌ڵێن: ئێمه‌ لاوازو زه‌عیف و بێده‌سه‌ڵات بووین له‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌مانئه‌توانی دینه‌كه‌مان ئاشكرا بكه‌ین له‌به‌ر كافران و نه‌مانده‌توانى كۆچ بكه‌ین [ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا ] مه‌لائیكه‌ت پێیان ئه‌فه‌رموون: ئایا زه‌وی خوای گه‌وره‌ فراوان نه‌بوو تا هیجره‌ت و كۆچ بكه‌ن و بڕۆن بۆ شوێنێكی تر كه‌ بتوانن دروشمی دینه‌كه‌تان ئاشكرا بكه‌ن واته‌: ئه‌و عوزره‌یان لێ قبووڵ ناكرێ [ فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا (٩٧) ] شوێنی ئه‌م كه‌سانه‌ دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌، هه‌ر چه‌نده‌ باوه‌ڕداریش بوونه‌ به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ناو كافراندا ماونه‌ته‌وه‌و كۆچیان نه‌كردووه‌و نه‌یانتوانیوه‌ دروشمه‌كانی دین ئاشكرا بكه‌ن، ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ نه‌یتوانی دینه‌كه‌ی ئاشكرا بكات واجبه‌ له‌ وڵاتی كافرانه‌وه‌ كۆچ بكات بۆ وڵاتی ئیسلام، نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌."},{"id":98,"translation":"[ إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا (٩٨) ] ته‌نها ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا لاوازو زه‌عیف كرابوون له‌لایه‌ن كافرانه‌وه‌ یان خۆیان زه‌عیف و لاوازو بێده‌سه‌ڵات بوونه‌ له‌ پیاو و ئافره‌ت و مناڵ و نه‌خۆشی به‌رده‌وام وه‌كو شه‌ل و كوێر كه‌ ناتوانن هۆكاره‌كانی خۆ ڕزگار كردن بیگرنه‌ به‌رو خۆیان ڕزگار بكه‌ن وه‌ ڕێگا نازانن له‌وانه‌یه‌ ئه‌گه‌ر كۆچیش بكه‌ن له‌و ڕێگایه‌ تیاچن ."},{"id":99,"translation":"[ فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌م كه‌سانه‌ خۆش ئه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی عوزره‌كه‌یان شه‌رعیه‌ وه‌ ڕاستگۆ بوونه‌، (عَسَى) له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ته‌حقیق و ته‌ئكیده‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا (٩٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێبوورده‌و لێخۆشبووه‌."},{"id":100,"translation":"[ وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا كۆچ بكات و نیه‌تی بۆ خوای گه‌وره‌ بێ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا په‌ناگه‌و شوراو شوێنی باش و فراوان و ڕزقی فراوانی پێ ئه‌به‌خشێ، كه‌ ئه‌مه‌ هاندانه‌ بۆ كۆچ كردن و نه‌مانه‌وه‌ له‌ناو كافراندا [ وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ] (زه‌مڕه‌ی كوڕی جوندوب) نه‌خۆشبوو به‌ كه‌سوكارى وت له‌ مه‌ككه‌ ده‌رم بكه‌ن من هه‌ست به‌ گه‌رمى ده‌كه‌م وتیان بۆ كوێ ده‌رت بكه‌ین؟ به‌ده‌ستى ئاماژه‌ى بۆ مه‌دینه‌ كرد، له‌ ماڵی خۆی ده‌رچوو كۆچ بكات له‌ وڵاتی شیركه‌وه‌ بۆ لای پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - پێش ئه‌وه‌ی بگاته‌ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - له‌ ڕێگا مرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ماڵ خۆی ده‌رچێ نیه‌تی كۆچ كردن بێ بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌و نیه‌ته‌ پاكه‌وه‌ [ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ] پاشان مردن پێی بگات و له‌ ڕێگادا بمرێ ئه‌مه‌ ئه‌جرو پاداشتی ته‌واوی لای خوای گه‌وره‌ بۆ جێگیر ئه‌بێ و ده‌ست ئه‌كه‌وێ با نه‌شگه‌یشتبێته‌ شوێنی خۆی، [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (١٠٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":101,"translation":"{كورتكردنەوەی نوێژەكان لەكاتی سەفەردا} [ وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئێوه‌ سه‌فه‌رتان كرد له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌وا تاوانبار نابن كه‌ نوێژه‌كانتان كورت بكه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر له‌وه‌ ترسان كافران تووشی فیتنه‌تان بكه‌ن و به‌سه‌رتاندا زاڵ بن و بتانكوژن واته‌: له‌ كاتی ترسدا كه‌ له‌ سه‌ره‌تادا نوێژ كورت ئه‌كرایه‌وه‌ ته‌نها له‌ كاتی ترس، وه‌ ئه‌گه‌ر ترس نه‌بوایه‌ نوێژ كورت نه‌ئه‌كرایه‌وه‌ به‌ڵام پاشان له‌ سوننه‌تدا هاتووه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌فه‌ری كرد وه‌ ترسیشی له‌سه‌ر نه‌بوو ئه‌وه‌ هه‌ر نوێژه‌كانی كورت ئه‌كاته‌وه‌و پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ صه‌حابه‌ش دوای پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - كردوویانه‌ [ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا (١٠١) ] به‌ دڵنیایى كافران بۆ ئێوه‌ی موسڵمان دوژمنێكی زۆر ئاشكران و دژایه‌تی خۆیان بۆ ئێوه‌ ئاشكرا كردووه‌."},{"id":102,"translation":"{تەشریع بوونی نوێژی ترس} [ وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ ] (ئه‌بى عه‌ییاشى زورقى) ده‌فه‌رمێت: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوادا- صلى الله عليه وسلم - بووین له‌ (عه‌سه‌فان) كافران رووبه‌ڕوومان بوونه‌وه‌ كه‌ (خالیدى كوڕى وه‌لید) سه‌ركرده‌یان بوو، وه‌ ئه‌وان له‌ نێوان ئێمه‌و قیبله‌دا بوون، پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - نوێژى نیوه‌ڕۆى بۆ كردین، ئه‌وان وتیان موسڵمانان له‌ حاڵه‌تێكدا بوون ده‌مانتوانى له‌ناكاو بده‌ین به‌سه‌ریاندا و له‌ناویان ببه‌ین، پاشان وتیان ئێستا نوێژى عه‌صر دێت كه‌ له‌ خۆیان و منداڵه‌كانیان له‌لایان خۆشه‌ویستتره‌ ده‌ده‌ین به‌سه‌ریاندا، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى له‌ نێوان نیوه‌ڕۆ و عه‌صردا دابه‌زاندو نوێژى ترسى ته‌شریع كرد، ئه‌ی محمد – صلی الله علیه وسلم - كاتێك كه‌ تۆ له‌ناو صه‌حابه‌دا بوویت له‌كاتی غه‌زاو جه‌نگدا به‌رامبه‌ر كافران وه‌ كه‌ پێشنوێژیت بۆیان كرد [ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ ] با كۆمه‌ڵێك له‌ صه‌حابه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا نوێژ بكه‌ن واته‌: بیانكه‌نه‌ دوو به‌شه‌وه‌ به‌شێكیان به‌رامبه‌ر دوژمن ڕاوه‌ستن و به‌شێكیشیان له‌گه‌ڵ تۆدا نوێژ بكه‌ن [ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ نوێژت له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یان با چه‌كیشیان پێ بێت [ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ ] ئه‌مانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵتدا نوێژ ئه‌كه‌ن چوونه‌ سوجده‌وه‌ با ئه‌وانه‌ی تر له‌ پشتانه‌وه‌ چاودێری ئێوه‌ بكه‌ن و له‌به‌رامبه‌ر دوژمن ڕابوه‌ستن بۆ پاسه‌وانی [ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ ] وه‌ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ی كه‌ نوێژیان نه‌كردووه‌ له‌به‌رامبه‌ر دوژمن ڕاوه‌ستاون ئینجا با ئه‌وان بێن ئه‌مانه‌ی كه‌ نوێژیان كردووه‌ بچنه‌ شوێن ئه‌وان ئه‌وان بێنه‌ شوێن ئه‌مان ئه‌مانیش نوێژ بكه‌ن [ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ] ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ش با حه‌زه‌ری خۆیان بكه‌ن وه‌ چه‌كه‌كانیان پێ بێت، كه‌ ئه‌مه‌ (صَلَاةُ الْخَوْفِ) نوێژی ترسه‌ كه‌ شێوازی زۆری هه‌یه‌ له‌ كتێبی فه‌رمووده‌و فیقهدا باسكراوه‌و ڕوون كراوه‌ته‌وه‌ جاری وا هه‌یه‌ هه‌ر كۆمه‌ڵێكیان دوو ڕكات دوو ڕكات ئه‌كه‌ن و پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - چوار ده‌كات، وه‌ جاری وا هه‌یه‌ هه‌ر كۆمه‌ڵێكیان یه‌ك ڕكات یه‌ك ڕكات ئه‌كه‌ن وه‌ پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - دوو ڕكات ده‌كات پاشان هه‌موویان به‌یه‌كه‌وه‌ سه‌لام ئه‌ده‌نه‌وه‌ یان به‌ چه‌ند شێوازێكی تر، كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌یه‌كى به‌هێزه‌ له‌سه‌ر واجب بوونى نوێژى جه‌ماعه‌ت، كه‌ له‌ كاتى ترس و رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ى دوژمن خواى گه‌وره‌ فه‌رمان بكات به‌ نوێژى جه‌ماعه‌ت ئه‌ى ئه‌گه‌ر ترس نه‌بوو وه‌ له‌ شارى خۆت بوویت چۆن واجب نیه‌؟! [ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً ] كافران ئاواته‌خوازن كه‌ ئێوه‌ بێئاگابن له‌ چه‌ك و شتومه‌كتان به‌سه‌ختی دێن به‌یه‌كجار به‌هه‌موو هێزو توانایان په‌لامارتان ئه‌ده‌ن و له‌ناوتان ئه‌به‌ن [ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ ] وه‌ تاوانبار نابن و ئاسانكاریتان بۆ كراوه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو باران بوو بارانه‌كه‌ ئازاری ئه‌دان، یاخود نه‌خۆش بوون (كه‌ عبدالرحمنى كوڕى عه‌وف بریندار بوو) چه‌كه‌كانتان دابنێن به‌ڵام حه‌زه‌ری خۆتان وه‌ربگرن [ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا (١٠٢) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆ كافران و بێباوه‌ڕان سزای بۆیان داناوه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا كه‌ سه‌رشۆڕو ڕیسوا ئه‌كرێن."},{"id":103,"translation":"[ فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ نوێژ ته‌واو بوون نوێژی ترس كه‌ به‌رامبه‌ر دوژمنن ئه‌وه‌ ئێوه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكتاندا كه‌ به‌پێوه‌ بوون یان دانیشتبوون یاخود ڕاكشا بوون له‌سه‌ر لایه‌كانتان [ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو هێمن و ئارام بوون و ترسی دوژمنتان له‌سه‌ر نه‌ما ئه‌وه‌ وه‌كو جاران نوێژه‌كانتان بكه‌ن به‌پێوه‌و ڕوو له‌ قیبله‌و به‌ ركوع و سجودو به‌ته‌واوی بیكه‌ن [ إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا (١٠٣) ] به‌ دڵنیایى نوێژ كردن فه‌رز كراوه‌ له‌سه‌ر ئیمانداران وه‌ كاتی دیاریكراوی خۆی هه‌یه‌ له‌ كه‌یه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كات وه‌ له‌كه‌یدا كۆتایی دێت نابێ له‌وه‌ دوابخرێ ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك عوزری هه‌بێ وه‌كو خه‌وتن یاخود له‌ بیرچوون ئه‌گه‌رنا له‌ كاتی ترسیشدا له‌ ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌ی دوژمنیشدا خوای گه‌وره‌ ڕێگه‌ی نه‌دا كه‌ نوێژه‌كانیان دوابخه‌ن وه‌ به‌جه‌ماعه‌تیش فه‌رمانی پێ كردن كه‌ بیكه‌ن."},{"id":104,"translation":"[ وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ ] وه‌ ئێوه‌ خۆتان لاواز مه‌كه‌ن له‌ گه‌ڕان به‌دوای دوژمندا به‌ڵكو هێزو قوه‌ت ده‌ربڕن و له‌ هه‌موو شوێنێك بۆیان دابنیشن و له‌ كه‌میندا بن بۆیان [ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئێش و ئازارتان هه‌بێ له‌كاتی جه‌نگدا له‌ گه‌رماو ناخۆشی و سه‌ختی جه‌نگ [ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ ] ئه‌وه‌ كافرانیش وه‌كو ئێوه‌ هه‌مان ئێش و ئازارو ناڕه‌حه‌تیان تووش ئه‌بێ [ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ ] به‌ڵام ئێوه‌ به‌ ئومێدی ئه‌جرو پاداشتی خواى گه‌وره‌ن به‌ڵام ئه‌وان به‌ ئومێدی ئه‌و ئه‌جرو پاداشته‌ش نین له‌به‌ر كافر بوون و بێباوه‌ڕ بوونیان كه‌واته‌ ئێوه‌ شایه‌نترن به‌وه‌ی كه‌ صه‌بر بگرن [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا (١٠٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه."},{"id":105,"translation":"[ إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆ دابه‌زاندوویت كه‌ حه‌قه‌ [ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ حوكم و بڕیار له‌ نێوان خه‌ڵكیدا بده‌ی به‌حه‌ق و دادپه‌روه‌ری [ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ ] به‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ نیشانت ئه‌دا به‌وه‌حی یان به‌ ئیلهام یان ڕێنماییت ده‌كات [ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا (١٠٥) ] هۆی هاتنه‌ خواره‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌: پیاوێك له‌ مونافیقان له‌ (به‌نی ئه‌به‌یڕه‌ق) له‌ جووله‌كه‌یه‌ك خواردن و چه‌ك و ئه‌و شتانه‌ی دزی، وه‌ دواتر پیاوچاكێكی له‌ ئه‌نصاریه‌كان پێ تۆمه‌تبار كرد، دوای ئه‌وه‌ هه‌ندێك له‌ خه‌ڵكى هه‌ستیان كرد كه‌ دزه‌كه‌ كێیه‌و چوون له‌لای پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - به‌رگریان له‌ دزه‌كه‌ كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ ئێوه‌ مشتومڕو به‌رگری له‌و كه‌سانه‌ مه‌كه‌ن كه‌ دزی ئه‌كه‌ن و خائین و ناپاكن تا نه‌زانی كێ له‌سه‌ر حه‌قه‌و كێ له‌سه‌ر حه‌ق نیه‌."},{"id":106,"translation":"[ وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رگریت له‌و كه‌سه‌ كرد له‌ (به‌نی ئه‌به‌یڕه‌ق) [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (١٠٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":107,"translation":"[ وَلَا تُجَادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتَانُونَ أَنْفُسَهُمْ ] وه‌ تۆ موجاده‌له‌و موناقه‌شه‌و ده‌مه‌قاڵێ و به‌رگری له‌و كه‌سانه‌ مه‌كه‌ كه‌ خیانه‌ت ئه‌كه‌ن له‌ خۆیان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر كه‌سێك دزی بكات یان سته‌م بكات ئه‌وه‌ خیانه‌ت و زوڵمی له‌خۆی كردووه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا (١٠٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ زۆر خیانه‌تكارو ناپاكن وه‌ زۆر تاوانبارن."},{"id":108,"translation":"[ يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ ] دووڕووه‌كان خۆیان له‌ خه‌ڵكی ئه‌شارنه‌وه‌ له‌ كاتى تاواندا، به‌ڵام به‌ كردنی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ خۆیان له‌ خوای گه‌وره‌ ناشارنه‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ وازی لێ بێنن له‌ كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانبینێ [ وَهُوَ مَعَهُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵیاندایه‌ به‌ بینین و بیستن و زانیاری و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆی [ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ ] كاتێك كه‌ له‌ شه‌ودا بیروبۆچوون ئه‌گۆڕنه‌وه‌و پیلان دائه‌نێن به‌شتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی ڕازی نیه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا (١٠٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیارى هه‌یه‌و زانیارى خوای گه‌وره‌ ده‌وری ئه‌وانی داوه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":109,"translation":"[ هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ جَادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ ئێوه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕو موناقه‌شه‌و به‌رگریتان له‌وان كرد له‌ ژیانی دونیادا [ فَمَنْ يُجَادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئه‌ی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كێ هه‌یه‌ له‌لای خوای گه‌وره‌ به‌رگریان لێ بكات و موناقه‌شه‌یان له‌سه‌ر بكات [ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا (١٠٩) ] یان كێ هه‌یه‌ كه‌ وه‌كیلی ئه‌وان بێت و له‌ جیاتی ئه‌وان قسه‌ بكات، واته‌: كه‌س نیه‌."},{"id":110,"translation":"[ وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خراپه‌و تاوانێك بكات گه‌وره‌ بێت یان بچوك یان زوڵم و سته‌م له‌ نه‌فسی خۆی بكات به‌وه‌ی كه‌ تاوان بكات یان ده‌ستدرێژی بكاته‌ سه‌ر خه‌ڵكی [ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ ] پاشان داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكات و ده‌ست هه‌ڵگرێ له‌و تاوانه‌ [ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا (١١٠) ] ئه‌بینێ كه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":111,"translation":"[ وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش تاوان به‌ده‌ست بێنێ ئه‌وه‌ سه‌ره‌نجامی خراپه‌كه‌ی بۆ نه‌فسی خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا (١١١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":112,"translation":"[ وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ تاوانێك بكات به‌مه‌به‌ست یان به‌ بێ مه‌به‌ست، یان وتراوه‌: (خَطِيئَةً) تاوانی بچووكه‌ (إِثْم)یش تاوانی گه‌وره‌یه‌، یان هه‌ر كه‌سێك تاوان ئه‌نجام بدات [ ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا ] خۆی تاوانه‌كه‌ ئه‌نجام بدات پاشان بیداته‌ پاڵ كه‌سێكی بێ تاوان [ فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (١١٢) ] ئه‌مه‌ به‌ڕاستی بوهتانی كردووه‌و درۆی هه‌ڵبه‌ستووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ بێتاوانه‌ وه‌ تاوانێكی ئاشكرای كردووه."},{"id":113,"translation":"[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و چاكه‌و ڕه‌حمه‌ت و سۆزی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - بۆ تۆ و موسڵمانان [ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ ] ئه‌وا كۆمه‌ڵێك له‌ خه‌ڵكی وویستیان تۆ به‌هه‌ڵه‌دا به‌رن، له‌ چیرۆكی به‌نی ئه‌به‌یڕه‌قدا كه‌ كۆمه‌ڵێك به‌رگریان لێ كرد [ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌مانه‌ ته‌نها خۆیان گومڕا ئه‌كه‌ن و خۆیان وێڵ ئه‌كه‌ن و له‌ حه‌ق لائه‌ده‌ن [ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ هیچ زیانێك به‌تۆ ناگه‌یه‌نن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌تپارێزێ وه‌ ئاگادارت ئه‌كاته‌وه‌ [ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ قورئانی پیرۆزو سوننه‌تیشی بۆ تۆ دابه‌زاندووه‌، حیكمه‌ت واته‌: سوننه‌ت [ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ ] وه‌ فێری ئه‌و شتانه‌ى كردوویت كه‌ له‌ پێش ئه‌وه‌ی وه‌حیت بۆ بێت و تۆ ببیت به‌ پێغه‌مبه‌ر نه‌ت ئه‌زانی [ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا (١١٣) ] وه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ر تۆوه‌ یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ وه‌حی بۆت دابه‌زاندو كردتی به‌ پێغه‌مبه‌ر – صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":114,"translation":"[ لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ ] خێر له‌ زۆرێك له‌ چپه‌ چپ و نهێنی قسه‌كردنى خه‌ڵكیدا نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی له‌ تاواندایه‌ [ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سانێ كه‌ فه‌رمان بكه‌ن به‌ صه‌ده‌قه‌و به‌خێر كردن بۆ ئه‌وه‌ی نه‌بێ به‌ ڕیا [ أَوْ مَعْرُوفٍ ] یان فه‌رمان بكه‌ن به‌چاكه‌ [ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ ] یاخود چاكسازی و صوڵح بكه‌ن له‌ نێوان خه‌ڵكی [ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا (١١٤) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌م شتانه‌ بكات و نیه‌ت و مه‌به‌ستی ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ بێت ئه‌وه‌ ئێمه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":115,"translation":"{فەرمان كردن بە شوێنكەوتنی رێبازی صەحابە} [ وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك دژایه‌تی و سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكات [ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاستی بۆ ڕوون بۆوه‌ [ وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ ] وه‌ شوێن ڕێگای جگه‌ له‌ باوه‌ڕداران بكه‌وێ، واته‌: شوێن ڕێگای جگه‌ له‌ صه‌حابه‌ بكه‌وێ لێره‌ باوه‌ڕداران مه‌به‌ست صه‌حابه‌یه‌ كه‌ فه‌رمانمان پێكراوه‌ به‌ شوێن كه‌وتنی صه‌حابه‌ له‌ تێگه‌یشتنى دین، نه‌ك دیندارى بكه‌ین به‌ فه‌هم و تێگه‌یشتنى خه‌ڵكى ئه‌م سه‌رده‌مه‌ كه‌ ئه‌مه‌ جیاوازى و ناكۆكى دروست كردووه‌ له‌ نێوان موسڵماناندا، ئه‌گه‌ر موسڵمانان هه‌موویان شوێن هاوه‌ڵان بكه‌ن و وه‌كو ئه‌وان له‌ دین تێبگه‌ن ئه‌وا یه‌كڕیزو یه‌ك ده‌ست و یه‌ك دڵ ده‌بن [ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى ] ئه‌وه‌ بۆى ده‌ڕازێنینه‌وه‌ تا زیاتر گومڕا بێت [ وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا (١١٥) ] وه‌ ئه‌یخه‌ینه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ سزاكه‌ی بچێژێت كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ {فەرمان كردن بە شوێنكەوتنی رێبازی صەحابە} [ وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك دژایه‌تی و سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكات [ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاستی بۆ ڕوون بۆوه‌ [ وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ ] وه‌ شوێن ڕێگای جگه‌ له‌ باوه‌ڕداران بكه‌وێ، واته‌: شوێن ڕێگای جگه‌ له‌ صه‌حابه‌ بكه‌وێ لێره‌ باوه‌ڕداران مه‌به‌ست صه‌حابه‌یه‌ كه‌ فه‌رمانمان پێكراوه‌ به‌ شوێن كه‌وتنی صه‌حابه‌ له‌ تێگه‌یشتنى دین، نه‌ك دیندارى بكه‌ین به‌ فه‌هم و تێگه‌یشتنى خه‌ڵكى ئه‌م سه‌رده‌مه‌ كه‌ ئه‌مه‌ جیاوازى و ناكۆكى دروست كردووه‌ له‌ نێوان موسڵماناندا، ئه‌گه‌ر موسڵمانان هه‌موویان شوێن هاوه‌ڵان بكه‌ن و وه‌كو ئه‌وان له‌ دین تێبگه‌ن ئه‌وا یه‌كڕیزو یه‌ك ده‌ست و یه‌ك دڵ ده‌بن [ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى ] ئه‌وه‌ بۆى ده‌ڕازێنینه‌وه‌ تا زیاتر گومڕا بێت [ وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا (١١٥) ] وه‌ ئه‌یخه‌ینه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ سزاكه‌ی بچێژێت كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌."},{"id":116,"translation":"{خوای گەورە تەنها لە هاوبەشبڕیاردان خۆش نابێت} [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆش نابێ له‌هیچ كه‌سێك كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات [ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ ] وه‌ جگه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌ تاوان چه‌ندێك گه‌وره‌ بێ هه‌ر كه‌سێك ئه‌نجامی بدات حه‌ڵاڵی نه‌كات خوای گه‌وره‌ خۆش ئه‌بێ له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت ئه‌كه‌وێته‌ به‌ر ویست و مه‌شیئه‌تی خوا [ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات [ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا (١١٦) ] ئه‌وه‌ گومڕاو وێڵ بووه‌ گومڕابوونێكی زۆر دوورو له‌ حه‌ق دووركه‌وتۆته‌وه."},{"id":117,"translation":"[ إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِنَاثًا ] ئه‌و بتانه‌ى كه‌ موشریكان ئه‌یانپه‌رستن و هاواریان پێ ئه‌كه‌ن هه‌موویان ناوی مێن، وه‌كو لات و عوززاو مه‌نات، یاخود كافرانی قوڕه‌یش ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطَانًا مَرِيدًا (١١٧) ] وه‌ ئه‌وان دوعاو عیباده‌ت بۆ هیچ كه‌سێك ناكه‌ن ته‌نها بۆ شه‌یتان نه‌بێ كه‌ ئه‌مه‌ شه‌یتانه‌ وای لێ كردوون و گوێڕایه‌ڵی شه‌یتانیان كردووه‌ كه‌ ئه‌و شه‌ریك دانانه‌ی بۆیان ڕازاندۆته‌وه‌ (مَرِيدًا) واته‌: شه‌یتان ته‌مه‌ڕودی كردووه‌و هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ته‌وه‌و زۆر سه‌ركه‌شه‌."},{"id":118,"translation":"{ شەیتان خەڵكی گومڕا دەكات} [ لَعَنَهُ اللَّهُ ] نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ شه‌یتان بێ له‌ ئیبلیس بێ، وه‌ دور بێت له‌ ره‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌ [ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا (١١٨) ] كه‌ به‌خوای گه‌وره‌ی وت ئه‌بێ به‌شێك له‌ به‌نده‌كانی تۆ بخه‌مه‌ ژێر ڕكێفی خۆم وه‌ گومڕایان بكه‌م و وایان لێ بكه‌م كه‌ تۆ نه‌په‌رستن و شه‌ریك بۆ تۆ دابنێن و كافریان بكه‌م."},{"id":119,"translation":"[ وَلَأُضِلَّنَّهُمْ ] وه‌ گومڕایان ده‌كه‌م و له‌ ڕێگای ڕاستی تۆ ده‌ریان ده‌كه‌م [ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ ] وه‌ هیواو ئومێدو ئاواتی پووچه‌ڵیان پێ ئه‌به‌خشم و له‌لایان جوانی ئه‌كه‌م بۆ ئه‌وه‌ى ته‌وبه‌ نه‌كه‌ن [ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ ] وه‌ فه‌رمانیان پێ ئه‌كه‌م كه‌ گوێی ئاژه‌ڵه‌كان ببڕن كه‌ كافرانی قوره‌یش له‌م شتانه‌دا شوێنی شه‌یتان كه‌وتبوون كه‌ گوێی هه‌ندێك له‌ ئاژه‌ڵه‌كانیان ئه‌بڕی وه‌ حه‌رامیان ئه‌كرد له‌سه‌ر خۆیان وه‌كو دواتر إن شاء الله دێینه‌ سه‌ری له‌ سووره‌تی (مائیده‌)دا [ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ ] وه‌ شه‌یتان ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌بێ فه‌رمانیشیان پێ بكه‌م ئه‌بێ دینه‌كه‌ى تۆ بگۆڕن، یان دروستكراوی تۆ بگۆڕن به‌وه‌ی كه‌ چاوی هه‌ندێك له‌ ئاژه‌ڵیان ده‌رئه‌كرد یان گوێی هه‌ندێكیان ئه‌بڕی، یاخود خاڵ كوتین و تاتۆیه‌، یان گۆڕینی سونه‌نی فیتڕه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ خه‌ڵكی له‌سه‌ر دروست كردووه‌ وا له‌ خه‌ڵكی ده‌كات كه‌ سونه‌نی فیتڕه‌ بیگۆڕن وه‌كو ڕیش تاشین، یاخود خه‌ساندنى ئاژه‌ڵ كه‌ (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ دابه‌زى [ وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِينًا (١١٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌یتان بكات به‌ دۆستی خۆی له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ شوێن شه‌یتان بكه‌وێ و گوێڕایه‌ڵی شه‌یتان بكات به‌ڕاستی ئه‌مه‌ خه‌ساره‌تمه‌ندو زه‌ره‌رمه‌ندى دونیاو دوارۆژ بووه‌ زه‌ره‌رمه‌ندێكی زۆر ئاشكرا."},{"id":120,"translation":"[ يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ ] شه‌یتان ته‌نها به‌ڵێن و هیواو ئومێدی پووچه‌ڵ و درۆیینه‌یان پێ ئه‌دا [ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا (١٢٠) ] ئه‌و وه‌عدو به‌ڵێنانه‌ی كه‌ شه‌یتان پێیان ئه‌دا هه‌مووی وه‌سوه‌سه‌ی به‌تاڵه‌و به‌هۆیه‌وه‌ له‌ خشته‌یان ئه‌بات و زه‌ره‌رێكی ته‌واوه‌و هیچ سوودێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":121,"translation":"[ أُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ] سه‌رنجام و شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شوێنی شه‌یتان ئه‌كه‌ون ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَلَا يَجِدُونَ عَنْهَا مَحِيصًا (١٢١) ] وه‌ هیچ په‌ناگه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ په‌نای بۆ به‌رن و لێی ڕاكه‌ن."},{"id":122,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] ئه‌مانه‌ ئه‌خه‌ینه‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كۆمه‌ڵه‌ باخ و باخاتێك كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێریدا ئه‌ڕوات و به‌هه‌میشه‌یی و به‌نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا ] ئه‌مه‌ به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ڵێنێكی ڕاستگۆیانه‌و حه‌قه‌ وه‌كو به‌ڵێنه‌كانی شه‌یتان نیه‌ [ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا (١٢٢) ] وه‌ كێ هه‌یه‌ وته‌ی ڕاستگۆتر بێ له‌ وته‌ی خوای گه‌وره‌، واته‌: هیچ كه‌سێك نیه‌."},{"id":123,"translation":"[ لَيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ] چوونه‌ به‌هه‌شتیش به‌هیواو ئومێدی ئێوه‌ نیه‌ ئه‌ى موسڵمانان، وه‌ به‌هیواو ئومێدی ئه‌هلی كتابیش نیه‌ له‌ جووله‌كه‌و گاور كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ نه‌وه‌و خۆشه‌ویستی خواین و ئاگر چه‌ند ڕۆژێك نه‌بێ ئێمه‌ ناگرێته‌وه‌و به‌هه‌شت تایبه‌ت بۆ ئێمه‌ دروستكراوه‌، به‌و هیواو ئومێدانه‌ نیه‌، به‌ڵكو به‌ یه‌كخواپه‌رستى و كرده‌وه‌ى چاكه‌ [ مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ] هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی خراپ بكات ئه‌وه‌ سزای له‌سه‌ر وه‌رئه‌گرێ، (ئه‌بو هوڕه‌یره‌) ده‌فه‌رمێت: كاتێك ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى زۆر له‌سه‌ر موسڵمانان قورس بوو، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - پێى فه‌رموون: (موسڵمان توشى هه‌ر نه‌خۆشى و ناخۆشى و به‌ڵایه‌ك بێت هه‌مووى ده‌بێته‌ هۆى سڕینه‌وه‌ى تاوانه‌كانى ته‌نانه‌ت دڕكێكیش بچێت به‌ پێیدا) [ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (١٢٣) ] وه‌ نابینێ له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ دۆست و خۆشه‌ویست و پشتیوان و سه‌رخه‌ریان هه‌بێت."},{"id":124,"translation":"[ وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی چاك بكات ئه‌گه‌ر پیاو بێ یان ئافره‌ت به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بێ ئه‌مانه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا (١٢٤) ] وه‌ هیچ زوڵم و سته‌مێكیان لێ ناكرێ به‌ئه‌ندازه‌ی (نه‌قیرێك)، (نه‌قیر) ناوكی خورما كونێكی تیایه‌ به‌ئه‌ندازه‌ی ئه‌و كونه‌ بچووكه‌."},{"id":125,"translation":"[ وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ ] كێ دینی له‌و كه‌سه‌ باشتره‌ كه‌ ڕووی خۆی ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردبێ، واته‌: به‌ ئیخلاص و به‌دڵسۆزیه‌وه‌ كرده‌وه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام بدات [ وَهُوَ مُحْسِنٌ ] وه‌ چاكه‌كار بێ واته‌: كرده‌وه‌كانی له‌سه‌ر سوننه‌ت بێ، كه‌ ئه‌مه‌ هه‌ردوو مه‌رجه‌كه‌ى وه‌رگرتنى كرده‌وه‌یه‌ لاى خواى گه‌وره‌ به‌بێ ئه‌م دوو مه‌رجه‌ خواى گه‌وره‌ كرده‌وه‌ له‌ هیچ كه‌س وه‌رناگرێت [ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ] وه‌ شوێنی دینی ئیبراهیم كه‌وتبێ به‌ حه‌نیفی واته‌: له‌ هه‌موو دینه‌ پووچه‌ڵ و شیركه‌كان لایدابێ بۆ دینی حه‌قی ئیسلام [ وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا (١٢٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئیبراهیمی كردووه‌ به‌ خه‌لیل و خۆشه‌ویستی خۆی خَلِيل ئه‌وپه‌ڕی خۆشه‌ویستییه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایشى- صلى الله عليه وسلم - كردووه‌ به‌ خۆشه‌ویستى خۆى."},{"id":126,"translation":"[ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خۆى به‌ ته‌نها هه‌ڵسوكه‌وتى تیادا ده‌كات [ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا (١٢٦) ] وه‌ زانیارى خوای گه‌وره‌ ده‌وری هه‌موو شتێكی داوه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":127,"translation":"[ وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - خه‌ڵكى داوای ڕوونكردنه‌وه‌و فه‌توات لێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئافره‌تان [ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ ] بڵێ: په‌روه‌ردگار له‌ قورئانی پیرۆزدا سه‌باره‌ت به‌ ئافره‌تان بۆتان ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ قورئاندا بۆتان ئه‌خوێندرێته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ره‌تای ئه‌م سووره‌ته‌ باسمان كرد [ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ] له‌و كچانه‌ی كه‌ بێباوكن و ئه‌تانه‌وێ بۆ خۆتان ماره‌یان بكه‌ن به‌ڵام ماره‌یی ته‌واویان پێ ناده‌ن وه‌كو كچانى تر، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: پیاو هه‌بووه‌ كچى بێباوكى لا بووه‌ خۆى سه‌رپه‌رشتیارو میراتگرى بووه‌، كچه‌كه‌ پیاوه‌كه‌ى به‌شدار كردووه‌ له‌ هه‌موو ماڵه‌كه‌یدا كه‌ هه‌یبووه‌، پیاوه‌كه‌ ئاره‌زووى خواستنى ده‌كات و پێى ناخۆشه‌ كه‌سێكى تر بیخوازێت و به‌شدارى بێت له‌ ماڵه‌كه‌یدا بۆیه‌ نه‌یانده‌هێشت شوو بكه‌ن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، یان ئه‌گه‌ر جوان نه‌بوونایه‌ نه‌یانیانده‌خواست و نه‌یشیانده‌هێشت شوو بكه‌ن له‌به‌ر پاره‌كه‌یان بۆ ئه‌وه‌ى بۆ خۆیان بێت، خواى گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ى ئه‌م شته‌ی لێ كردن [ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ ] یان ئه‌و كوڕانه‌ی كه‌ بێباوك و بێده‌سه‌ڵاتن خوای گه‌وره‌ ئه‌ویشی هه‌ر بۆتان ڕوون كرده‌وه‌، كه‌ له‌ پێش ئیسلامدا منداڵیشیان وه‌كو ئافره‌ت بێبه‌ش ده‌كرد له‌ میراتى [ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ ] وه‌ هه‌ڵسن سه‌رپه‌رشتی ئه‌و مناڵه‌ بێباوكانه‌ بكه‌ن به‌ دادپه‌روه‌ری، چۆن ئه‌گه‌ر جوان و ده‌وڵه‌مه‌ند بن بۆ خۆتان ماره‌یان ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر ناشیرین و هه‌ژاریش بوون هه‌رماره‌یان بكه‌ن، یان رێگه‌یان بده‌ن با شوو بكه‌ن، هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌سه‌ره‌تای سووڕه‌ته‌كه‌دا باسكراوه‌ [ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا (١٢٧) ] وه‌ ئێوه‌ هه‌ر خێرو چاكه‌یه‌ك بكه‌ن له‌و مافانه‌ى كه‌ باسكرا ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ پێی و ئاگای لێیه‌و پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ری به‌ ته‌واوترین پاداشت."},{"id":128,"translation":"{رێككەوتنی نێوان هاوسەران} [ وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئافره‌تێك ترسا له‌وه‌ی كه‌ پیاوه‌كه‌ی لێی دوور بكه‌وێته‌وه‌ یان حه‌زی پێی نه‌بێ یان بیه‌وێ لێی جیابێته‌وه‌ یان قسه‌ی له‌گه‌ڵدا نه‌كات یان خۆشی پێیدا نه‌یات [ أَوْ إِعْرَاضًا ] یان پشتی تێ بكات [ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا ] ئه‌وه‌ ئاساییه‌و تاوانبار نابن ئه‌گه‌ر له‌ نێوان یه‌كدا صوڵح بكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو زیاتر له‌ ئافره‌تێكی هه‌بوو ئه‌میان سه‌ره‌ی شه‌وی خۆی كه‌م بكاته‌وه‌، یان هه‌ندێك له‌ نه‌فه‌قه‌ی كه‌م بكاته‌وه‌، یان هه‌ندێ له‌ ماره‌یی كه‌م بكاته‌وه‌، تا به‌یه‌كه‌وه‌ صوڵح بكه‌ن و ڕێك بكه‌ون، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: پیاو خێزانى هه‌بوو نه‌یده‌ویست ژیانى له‌گه‌ڵ به‌سه‌ر به‌رێت و ده‌یویست ته‌ڵاقى بدات، ئافره‌ته‌كه‌ ده‌یووت: گه‌ردنت ئازاد ده‌كه‌م ته‌ڵاقم مه‌ده‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌مه‌ دابه‌زى [ وَالصُّلْحُ خَيْرٌ ] وه‌ ئه‌م ڕێكه‌وتنه‌ باشتره‌ له‌ ناكۆكی نێوانیان یان لێك جیابوونه‌وه‌یان [ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ كه‌ هه‌موو نه‌فسێك به‌شی خۆی ڕه‌زیلی تیایه‌و ڕه‌زیلی حازره‌ له‌گه‌ڵیداو ئاماده‌یه‌و له‌سیفه‌تی مرۆڤدا هه‌یه‌و لێی جیا نابێته‌وه‌ [ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو به‌چاكه‌ مامه‌ڵه‌ی ئافره‌تان بكه‌ن وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (١٢٨) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌و زانیاریه‌كی ورده‌كاری هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌، وه‌ پاداشتتان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌رى."},{"id":129,"translation":"[ وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر چه‌ندێك سووربن وه‌ هه‌وڵ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دادپه‌روه‌ر بن له‌ نێوان خێزانه‌كانتاندا ناتوانن له‌ خۆشه‌ویستی و جیماعدا [ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ ] با مه‌یلتان به‌ڵای یه‌كێكیاندا نه‌بێ واز له‌وانه‌ی تر بێنن وه‌كو هه‌ڵواسراوی نه‌ ئه‌وه‌تا خێزانی بێ كه‌ بچێته‌ لای و لێی نزیك بێته‌وه‌ نه‌ ئه‌وه‌تا ته‌ڵاقیشی دابێ كه‌ بتوانێ بۆ خۆی شوو بكاته‌وه‌ [ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (١٢٩) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێتوو ئه‌وه‌ی كه‌ تێكتان داوه‌ له‌ خراپه‌كاری و نادادپه‌روه‌ری چاكی بكه‌نه‌وه‌ وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌دڵنیایی زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":130,"translation":"[ وَإِنْ يَتَفَرَّقَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو به‌یه‌كه‌وه‌ نه‌گونجان و لێك جیا بوونه‌وه‌ [ يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ژن و پیاوه‌كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ ئافره‌تێكی باشترو گونجاوتر بۆ ئه‌و پیاوه‌، وه‌ پیاوێكی باشترو گونجاوتر بۆ ئه‌و ئافره‌ته‌ دابین ده‌كات كه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ بگونجێن وه‌ ڕزقیان ئه‌دا له‌ ڕزقی فراوانی خۆی [ وَكَانَ اللَّهُ وَاسِعًا حَكِيمًا (١٣٠) ] وه‌ فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر كاربه‌جێیه."},{"id":131,"translation":"[ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ته‌نها خۆى هه‌ڵسوكه‌وتى تیادا ده‌كات و به‌ڕێوه‌ى ده‌بات [ وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَإِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئامۆژگاری ئه‌وانه‌ی پێش ئێوه‌ له‌ ئه‌هلی كتاب وه‌ ئێوه‌ش ئه‌كه‌ین به‌وه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ته‌قوای خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن و كوفر بكه‌ن ئه‌وا هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌ ئێوه‌ نیه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ غَنِيًّا حَمِيدًا (١٣١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویست و سوپاسكراوه‌ هه‌رچی له‌ زه‌وى و ئاسمان هه‌یه‌ سوپاسی خوای گه‌وره‌ ده‌كات."},{"id":132,"translation":"[ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و نێوانیان هه‌یه‌ موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ته‌نها خۆى هه‌ڵسوكه‌وتى تیادا ده‌كات [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (١٣٢) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ مرۆڤ پشتی پێ ببه‌ستێ و كاره‌كانی خۆی به‌خوای گه‌وره‌ بسپێرێ."},{"id":133,"translation":"[ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ وَيَأْتِ بِآخَرِينَ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات و ئه‌تانمرێنێ وه‌ كه‌سانێكی تر ئه‌هێنێت كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، (مرۆڤ چه‌ند بێنرخ و سوكه‌ كاتێك كه‌ تاوان و سه‌رپێچى ده‌كات و خواى گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌ى له‌ناوبردنى لێده‌كات) [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى ذَلِكَ قَدِيرًا (١٣٣) ] وه‌خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر ئه‌م شته‌دا هه‌یه‌."},{"id":134,"translation":"[ مَنْ كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا ] هه‌ر كه‌سێك به‌ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌كانی ته‌نها پاداشتی دونیای ئه‌وێ [ فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشتی دونیاو قیامه‌تیشی لایه‌ واته‌: زیاتر هه‌وڵ بده‌ن بۆ پاداشتی قیامه‌ت، یان داواى خێرى دونیاو قیامه‌ت له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا (١٣٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌ قسه‌كانتان، وه‌ بینه‌ره‌ به‌ كرده‌وه‌كانتان و هه‌موو شتێك ئه‌بیستێ و ئه‌بینێ."},{"id":135,"translation":"{شایەتیدان بە دادپەروەری} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ هه‌ر كارێك كه‌وته‌ ژێر ده‌ستان دادپه‌روه‌ر بن له‌ نێوان خه‌ڵكیدا وه‌ شایه‌تى بده‌ن بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و شته‌ له‌ دژی خۆشتاندا بوو یان دژى دایك و باوك و خزمی نزیكتان بوو حیساب بۆ ئه‌م شتانه‌ مه‌كه‌ن و ئێوه‌ دادپه‌روه‌ر بن [ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا ] ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ شایه‌تی له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن ده‌وڵه‌مه‌ند بوو یان فه‌قیر شایه‌تی به‌حه‌ق بده‌ن له‌سه‌ری و ڕه‌چاوی ئه‌و شتانه‌ مه‌كه‌ن و شایه‌تی به‌حه‌ق بده‌ن [ فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا ] خوای گه‌وره‌ له‌پێشتره‌ بۆ هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ [ فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زوو مه‌كه‌ون وه‌ به‌هۆی خزمایه‌تی و ئه‌و شتانه‌ واز له‌ دادپه‌روه‌ری مه‌هێنن [ وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بێتوو حه‌قه‌كه‌ بشارنه‌وه‌ یان بیگۆڕن یان پشتی تێ بكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ شایه‌تیه‌كه‌ نه‌ده‌ن و شایه‌تیه‌كه‌ بشارنه‌وه‌و درۆ بكه‌ن ئیتر چی قازی بێ چ شایه‌ته‌كان بێ هه‌ردووكیان ئه‌گرێته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ قسه‌كان بگۆڕن یاخود شایه‌تیه‌كه‌ بشارنه‌وه‌ ئه‌وه‌ تاوانبار ده‌بن [ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (١٣٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانیارییه‌كی ورده‌كاری هه‌یه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن و ئه‌یكه‌ن وه‌ سزاتان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌رى."},{"id":136,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئیمان بێنن به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - واته‌: دامه‌زراو بن له‌سه‌ر ئیمانه‌كه‌تان وه‌ به‌رده‌وام بن له‌سه‌ری [ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ ئیمان بێنن به‌و كتابه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی- صلى الله عليه وسلم - كه‌ قورئانی پیرۆزه‌، وه‌ ئیمان بێنن به‌هه‌موو ئه‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ی تر كه‌ له‌ پێش قورئاندا خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌، بۆ قورئان ده‌فه‌رمێت: (نَزَّلَ) چونكه‌ به‌ش به‌ش و سوره‌ت سوره‌ت دابه‌زیوه‌، به‌ڵام بۆ كتابه‌ ئاسمانییه‌كانى تر ده‌فه‌رمێت: (أَنْزَلَ) چونكه‌ هه‌مووى به‌ یه‌كجار دابه‌زیووه‌و هاتۆته‌ خواره‌وه‌ [ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا (١٣٦) ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك كوفر بكات به‌ خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌ته‌كانی و كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی و پێغه‌مبه‌رانی و ڕۆژی دوایی ئه‌وه‌ گومڕاو وێڵ بووه‌و له‌ ڕێگای ڕاست لایداوه‌ گومڕابوونێكی زۆر دوور."},{"id":137,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ پاشان كافر بوونه‌ته‌وه‌ پاشان ئیمانیان هێناوه‌ته‌وه‌ پاشان كافر بوونه‌ته‌وه‌ پاشان كوفره‌كه‌یان زیاتر كردووه‌و له‌سه‌رى مردون [ لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ ] ئا ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش نابێ [ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ سَبِيلًا (١٣٧) ] وه‌ هیدایه‌تیان نادات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":138,"translation":"[ بَشِّرِ الْمُنَافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (١٣٨) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - مژده‌ بده‌ به‌ مونافیقان به‌ دووڕووه‌كان به‌وه‌ی كه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":139,"translation":"[ الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ] ئه‌و مونافیقانه‌ی كه‌ كافران ئه‌كه‌نه‌ دۆست و خۆشه‌ویست و پشتیوانی خۆیان جگه‌ له‌ ئیمانداران كه‌ ئه‌بوایه‌ ئیماندارانیان بكردایه‌ به‌دۆست و پشتیوان و خۆشه‌ویستی خۆیان به‌ڵام كافرانیان كرد [ أَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ ] ئایا به‌دوای عیززه‌تدا ئه‌گه‌ڕێن له‌لای كافران وا ئه‌زانن عیززه‌ت و سه‌ركه‌وتن و زاڵ بوون و هێز لای كافرانه‌ [ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا (١٣٩) ] به‌ دڵنیایى عیززه‌ت هه‌ر هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ بیه‌وێ هه‌ر كه‌سێك به‌عیززه‌ت بكات به‌عیززه‌تی ده‌كات و عیززه‌ت لای كافران نیه‌."},{"id":140,"translation":"{دانەنیشتن لەو مەجلیسانەی كە گاڵتەی بەدین تێدا دەكرێت} [ وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ ] وه‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا بۆ ئێوه‌ دابه‌زیوه‌ ئه‌گه‌ر له‌ هه‌ر مه‌جلیس و شوێنێكدا بیستتان ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ كوفری پێ ئه‌كرێ وه‌ گاڵته‌ی پێ ئه‌كرێ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا دامه‌نیشن و ئه‌و مه‌جلیسانه‌ به‌جێ بێلن یاخود ئینكاری بكه‌ن [ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ] تا ئه‌و قسانه‌ ئه‌گۆڕن وه‌ ده‌ست ئه‌كه‌ن به‌قسه‌ی تر [ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ ] ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ دانیشن كه‌ گاڵته‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ كوفری پێ ئه‌كه‌ن وه‌ ئینكاریتان نه‌كرد ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى ئێوه‌ش وه‌كو ئه‌وان وان، واته‌: له‌ كوفردا ئێوه‌ش كافر ئه‌بن بۆیه‌ ئه‌بێ ئه‌و مه‌جلیسانه‌ به‌جێ بهێلن یاخود ئینكاری بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا (١٤٠) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ مونافیقان و كافران هه‌ر هه‌موویان له‌ ئاگری دۆزه‌خدا كۆ ئه‌كاته‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ گاڵته‌یان به‌ دینی خوای گه‌وره‌ كردووه‌."},{"id":141,"translation":"[ الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ مونافیقان كه‌ چاوه‌ڕێن ڕووداو و به‌سه‌رهاتێك به‌سه‌ر ئێوه‌ ڕووبدات و له‌ناوبچن [ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر كافران و بێ باوه‌ڕاندا له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ خوا سه‌رتان بخات [ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ ] مونافیقان به‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن: ئایا ئێمه‌ له‌گه‌ڵتاندا نه‌بووین ئێمه‌ش وه‌ك ئێوه‌ موسڵمان نه‌بووین به‌شمان بده‌ن له‌ غه‌نیمه‌ت [ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو كافران سه‌ركه‌ون به‌سه‌ر موسڵماناندا [ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ] ئه‌چن به‌كافران ئه‌ڵێن: ئێمه‌ كه‌ له‌ناو موسڵمانانین بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ وایان لێ بكه‌ین وره‌یان بڕوخێنین نه‌توانن له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا شه‌ڕ بكه‌ن، وه‌ ئێوه‌مان قه‌ده‌غه‌ كرد له‌ موسڵمانان وامان كرد كه‌ موسڵمانان لاواز بن و شه‌ڕی ئێوه‌یان پێ نه‌كرێت [ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] خوای گه‌وره‌ خۆی حوكم و بڕیار ئه‌دا له‌ نێوان ئه‌م مونافیقانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا وه‌ نهێنیان ده‌رئه‌خات [ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا (١٤١) ] وه‌ هه‌رگیز خوای گه‌وره‌ كافران زاڵ ناكات به‌سه‌ر باوه‌ڕداراندا هه‌تا باوه‌ڕداران ده‌ستگرتوو بن به‌ دینه‌كه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ریان ئه‌خات به‌سه‌ر كافراندا، وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌تیشدا به‌هه‌مان شێوه‌."},{"id":142,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ ] به‌ دڵنیایى مونافیقان له‌به‌ر نه‌زانى و نه‌فامیان به‌گومانی خۆیان فێڵ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَهُوَ خَادِعُهُمْ ] له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و تاوانه‌یان خوای گه‌وره‌ هاوشێوه‌ی خۆیان له‌گه‌ڵیاندا ده‌كات وه‌ ئه‌یانخه‌ڵه‌تێنێ و فێڵیان لێ ده‌كات، تا به‌رده‌وام بن له‌ گومڕایى خۆیان و نه‌چنه‌ سه‌ر رێگاى راست، (ئه‌م سیفه‌ته‌ به‌ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نادرێ به‌ڵكو له‌به‌رامبه‌ر كافراندا وه‌كو تۆڵه‌سه‌ندن و ئینتیقام بۆ باوه‌ڕداران) [ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَى ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌م مونافیقانه‌ هه‌ڵسن بۆ نوێژ كردن ئه‌وه‌ زۆر به‌ته‌مبه‌ڵی هه‌ڵئه‌سن وه‌ قورسن و ناتوانن هه‌ڵسن نوێژه‌كانیان بكه‌ن [ يُرَاءُونَ النَّاسَ ] وه‌ بۆ ڕیاو ڕووبینی خه‌ڵك ئه‌یكه‌ن نه‌ك وه‌كو گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - نه‌ چاوه‌ڕێی پاداشتن نه‌ له‌ سزا ئه‌ترسێن [ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا (١٤٢) ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن له‌ ناو نوێژه‌كه‌یاندا زۆر به‌كه‌می نه‌بێ ئه‌ویش له‌ پێش چاوی موسڵمانان."},{"id":143,"translation":"[ مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذَلِكَ لَا إِلَى هَؤُلَاءِ وَلَا إِلَى هَؤُلَاءِ ] مونافیقان دوو دڵن له‌ نێوان موسڵمانان و له‌ نێوان موشریكاندا خۆیان یه‌كلا نه‌كردۆته‌وه‌ بۆ لای هیچ كامێكیان نه‌ بۆ لای ئه‌مان خۆیان یه‌كلا كردۆته‌وه‌ نه‌ بۆ لای ئه‌وان، به‌ڵكو له‌ رووكه‌شدا له‌گه‌ڵ باوه‌ڕدارانن و له‌ ناوه‌ڕۆك و ناخدا له‌گه‌ڵ كافرانن [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا (١٤٣) ] وه‌هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات ئه‌وه‌ هیچ ڕێگایه‌ك نابینی كه‌ بیگه‌ینێ به‌حه‌ق ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای كردوون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌قیان ناسی و شوێنی نه‌كه‌وتن شایه‌نی هیدایه‌ت نین."},{"id":144,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران نه‌كه‌ن ئێوه‌ كافران بكه‌ن به‌دۆست و پشتیوان و ڕاوێژكاری خۆتان و نهێنی خۆتانیان پێ بڵێن له‌ جگه‌ له‌ ئیمانداران هه‌روه‌كو چۆن مونافیقان وایان كرد ئێوه‌ ته‌نها باوه‌ڕدار بكه‌ن به‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌ری خۆتان و نهێنی خۆتان له‌لای ئه‌وان باس بكه‌ن [ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُبِينًا (١٤٤) ] ئایا ئه‌تانه‌وێ حوجه‌و به‌ڵگه‌یه‌كی ئاشكرا بده‌ن به‌خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سزاتان بدا به‌وه‌ی كه‌ وه‌لائتان بۆ كافران هه‌بێ، واته‌: وا مه‌كه‌ن."},{"id":145,"translation":"[ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ ] به‌دڵنیایی مونافیقان له‌ خوارترین پله‌ی ئاگری دۆزه‌خن، كه‌ (ده‌رك) یان (ده‌ره‌كات) پله‌یه‌ بۆ خواره‌وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی (ده‌ره‌ج) یان (ده‌ره‌جات) كه‌ پله‌یه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌، بۆیه‌ به‌هه‌شت (ده‌ره‌جاتی) هه‌یه‌ پله‌كانی بۆ سه‌ره‌وه‌یه‌و دۆزه‌خ (ده‌ره‌كاتی) هه‌یه‌ پله‌كانی بۆ خواره‌وه‌یه‌، خوارترین پله‌ی ئاگری دۆزه‌خ كه‌ سه‌ختترین سزایه‌ بۆ مونافیقانه‌ [ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا (١٤٥) ] وه‌ نابینی كه‌س پشتیوانیان بێ وه‌ ڕزگاریان بكات له‌ ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":146,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن و ده‌ست هه‌ڵگرن له‌ نیفاق وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ تێكیان داوه‌ چاكی بكه‌نه‌وه‌ [ وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ ] وه‌ پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن وه‌ به‌ ئیخلاصه‌وه‌ عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ ] ئا ئه‌مانه‌ له‌گه‌ڵ باوه‌ڕدارانن له‌ دونیاو له‌ قیامه‌تدا [ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا (١٤٦) ] ئه‌و كاته‌یش خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی بۆ باوه‌ڕداران داناوه."},{"id":147,"translation":"[ مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری خوا بكه‌ن و ئیمان به‌ خوای گه‌وره‌ بێنن خوای گه‌وره‌ چی ئه‌كات له‌ سزای ئێوه‌ واته‌: به‌سزادانی ئێوه‌ هیچ شتێك له‌ موڵكی خوای گه‌وره‌ زیاد نابێ كه‌ ئه‌میش هاندانی مونافیقانه‌ بۆ ته‌وبه‌ كردن [ وَكَانَ اللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا (١٤٧) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر سوپاسگوزاره‌و سوپاسگوزاری به‌نده‌كانی خۆی ده‌كات له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵی، وه‌ پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ پێیان."},{"id":148,"translation":"[ لَا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ ] خوای گه‌وره‌ به‌ئاشكرا قسه‌ی خراپی پێ خۆش نیه‌و خۆشی ناوێ وه‌كو جوێندان و تانه‌و ته‌شه‌ردان ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك سته‌می لێ كرابێ ئه‌وه‌ دروسته‌ لای حاكم بڵێ: فڵانه‌ كه‌س سته‌می لێ كردووم و حاڵی خۆی باس بكات گوناهبار نابێ، یاخود خواى گه‌وره‌ پێى خۆش نیه‌ كه‌س دوعا له‌ كه‌س بكات، مه‌گه‌ر كه‌سێك سته‌مى لێ كرابێت ئه‌ویش بڵێت خوایه‌ حه‌قمى لێ بسه‌نیت، وه‌ ئه‌گه‌ر ئارام بگرێت باشتره‌، یاخود وتراوه‌ مه‌به‌ست پێى كه‌سێكه‌ میواندارى نه‌كرێت و باسى بكات [ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا (١٤٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":149,"translation":"[ إِنْ تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ كرده‌وه‌ی خێرو چاكه‌ به‌ئاشكرا بكه‌ن یان به‌نهێنی [ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا (١٤٩) ] یاخود ببورن له‌ كه‌سێك كه‌ خراپه‌ی له‌گه‌ڵتاندا كردووه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌یش زۆر لێبوورده‌یه‌ له‌ به‌نده‌كانی وه‌ پاداشتتان ده‌داته‌وه‌، وه‌ زۆر به‌تواناشه‌ كه‌ تۆڵه‌یان لێ بسه‌نێت."},{"id":150,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفر ئه‌كه‌ن به‌خوای گه‌وره‌و به‌ پێغه‌مبه‌رانی [ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ ] وه‌ ئه‌یانه‌وێ جیاوازی بخه‌نه‌ نێوان خواو پێغه‌مبه‌رانی به‌وه‌ی كه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمانمان به‌خوا هه‌یه‌ به‌ڵام ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌ران ناهێنن، یاخود ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمان به‌هه‌ندێ له‌ پێغه‌مبه‌ران دێنین وه‌ كوفریش به‌ هه‌ندێكیان ئه‌كه‌ین، كه‌ جووله‌كه‌ ئیمانیان به‌ موسى هێنابوو كوفریان به‌ عیسى و محمد كرد- صلى الله عليه وسلم - وه‌ گاوره‌كان كه‌ ئیمانیان به‌ عیسى هێنا وه‌ كوفریان به‌ محمد كرد- صلى الله عليه وسلم - (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر هه‌موویان بێت) [ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا (١٥٠) ] وه‌ ئه‌یانه‌وێ به‌ حیسابی خۆیان ڕێگاو دینێكی مام ناوه‌ند بگرنه‌ به‌ر."},{"id":151,"translation":"[ أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا ] به‌ڕاستی كافری راسته‌قینه‌ و ته‌واو ئه‌مانه‌ن [ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا (١٥١) ] وه‌ بۆ كافرانیش له‌ناو ئاگری دۆزه‌خ سزایه‌كمان داناوه‌ كه‌ ڕیسواو سه‌رشۆڕیان ئه‌كه‌ین (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا دۆزه‌خ هه‌یه‌و دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌)."},{"id":152,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌خواو به‌ پێغه‌مبه‌رانی خوا هێناوه‌ كه‌ باوه‌ڕدارانن [ وَلَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ ] وه‌ جیاوازیان نه‌خستۆته‌ نێوان هیچ كام له‌ پێغه‌مبه‌ران باوه‌ڕیان به‌ هه‌ر هه‌موویان هێناوه‌ [ أُولَئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ ] ئه‌مانه‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان وه‌رئه‌گرن به‌دڵنیایی [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (١٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":153,"translation":"{پەڵپ‌و بیانووی ناڕەوای جولەكە} [ يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌هلی كیتاب جووله‌كه‌كان داوات لێ ئه‌كه‌ن كه‌ كیتابێكیان له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ دابه‌زێنی، كه‌ داوایان كرد له‌ پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - به‌رز به‌ره‌وه‌ بۆ ئاسمان به‌چاو خۆمان بتبینین كیتابێكمان بۆ دابه‌زێنه‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی تیا نووسرابێ تۆ ڕاستگۆیت و تۆ پێغه‌مبه‌ری خوای- صلى الله عليه وسلم - [ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسَى أَكْبَرَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً ] به‌دڵنیایى داواى له‌مه‌ گه‌وره‌تریان له‌ موسى كرد- صلى الله عليه وسلم - كه‌ وتیان: ئه‌ی موسى خوای گه‌وره‌مان نیشان بده‌ با به‌چاوى خۆمان بیبینین [ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ] له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاگرێك هات و هه‌موویانی له‌ناو برد به‌هۆی زوڵم و سته‌می خۆیانه‌وه‌ كه‌ داوای بینینی خوای گه‌وره‌یان كرد كه‌ له‌ دونیادا كه‌س ناتوانێ خوای گه‌وره‌ ببینێ ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌رانیش مه‌گه‌ر له‌ خه‌ودا به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا فه‌رمووده‌كان موته‌واتیرن كه‌ باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ ئه‌بینین له‌ ڕۆژی قیامه‌ت وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا [ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ ] وه‌ له‌دوای ئه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایان بۆ هات كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و موعجیزانه‌ی به‌ موسى- صلى الله عليه وسلم - دا له‌ دوای ئه‌وه‌ ئه‌مان چوون گوێره‌كه‌یه‌كیان په‌رست و كردیان به‌خوا بۆ خۆیان وه‌كو له‌ سووره‌تی (ئه‌عراف) و (طه) دا خوای گه‌وره‌ به‌درێژتر بۆمان باس ئه‌كات [ فَعَفَوْنَا عَنْ ذَلِكَ ] له‌مه‌یشیان بووراین كه‌ شیركیان بۆ خوای گه‌وره‌ دانا [ وَآتَيْنَا مُوسَى سُلْطَانًا مُبِينًا (١٥٣) ] وه‌ حوجه‌و به‌ڵگه‌ و موعجیزه‌ی زۆرو ئاشكرامان به‌ موسى به‌خشی- صلى الله عليه وسلم - بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئیمان بێنن."},{"id":154,"translation":"[ وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ ] وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ شه‌ریعه‌تی موسایان وه‌رنه‌گرت و ره‌تیان كرده‌وه‌ خوای گه‌وره‌ كێوی (طور)ی هه‌ڵكێشاو كردیه‌ بان سه‌ریان وه‌كو هه‌ورێك سێبه‌ری بۆیان كرد كه‌ ئه‌مان به‌ڵێنیان به‌خوای گه‌وره‌ دابوو به‌ڵێنه‌كه‌یان نه‌برده‌ سه‌ر وه‌ له‌وه‌ ترسان خواى گه‌وره‌ كێوه‌كه‌ بداته‌ سه‌ریانداو له‌ ناویان ببات پاشان په‌یوه‌ست و ملكه‌چ بوون [ وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا ] وه‌ پێشتریش فه‌رمانمان پێ كردن كه‌ له‌ ده‌رگاكه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ بۆ (بیت المقدس) وه‌ به‌ كڕنوش بردن بۆ خوای گه‌وره‌ وه‌كو شوكرانه‌بژێریه‌ك بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ بۆی فه‌تح كردوون به‌ڵام ئه‌وان گۆڕیان وه‌ له‌سه‌ر سمتیان ئه‌ڕۆیشتنه‌ ژووره‌وه‌ به‌ خشۆكی [ وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ ] وه‌ پێشتریش به‌ جووله‌كه‌كانى ترمان وت كه‌ له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌دا ده‌ستدرێژی مه‌كه‌ن و ڕاوه‌ ماسی مه‌كه‌ن به‌ڵام ئه‌ویشتان كرد [ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا (١٥٤) ] وه‌ عه‌هدو به‌ڵێنێكی ئه‌ستوورو ته‌واومان لێتان وه‌رگرت له‌ ته‌وراتدا كه‌ ئیمان بێنن به‌ڵام سه‌رپێچیتان كرد."},{"id":155,"translation":"[ فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مان دیسانه‌وه‌ عه‌هدو په‌یمانیان له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا ئه‌شكاند [ وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ ] وه‌ كوفریان ئه‌كرد به‌ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ [ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ] وه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كوشت به‌ناحه‌ق وه‌كو (یه‌حیا)و (زه‌كه‌ریا)و جگه‌ له‌وان [ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ ] وه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ دڵمان وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ په‌رده‌یه‌كی به‌سه‌ردابێ هیچ شتێك نابیستین و هیچ شتێك تێناگه‌ین [ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ به‌هۆی كوفری خۆیانه‌وه‌ مۆری له‌سه‌ر دڵیان داوه‌ [ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا (١٥٥) ] بۆیه‌ ئیمان ناهێنن ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێت."},{"id":156,"translation":"[ وَبِكُفْرِهِمْ وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا (١٥٦) ]. {عیسا- صلی الله علیه وسلم - نەكوژراوە بەڵكو خوای گەورە بەرزی كردەوە بۆ ئاسمان} وه‌ به‌هۆی كوفر كردنیان به‌ (عیسى) وه‌ بوهتانیان بۆ (مه‌ریه‌م)ی دایكی كرد كه‌ وتیان: له‌گه‌ڵ (یوسفی دارتاشدا) زینای كردووه‌ كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌ پیاوچاكان."},{"id":157,"translation":"[ وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ ] وه‌ درۆیشیان كردو شانازیان ئه‌كرد به‌ كوشتنی عیساوه‌- صلى الله عليه وسلم - ئه‌یانووت: ئێمه‌ (عیسای كوڕی مه‌ریه‌م)مان- صلى الله عليه وسلم - كوشتووه‌ [ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ ] خوای گه‌وره‌ به‌درۆیان ئه‌خاته‌وه‌ ئه‌وان نه‌ عیسایان- صلى الله عليه وسلم - كوشت وه‌ نه‌ له‌ خاچیشیاندا [ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ ] به‌ڵكو لێیان تێكچوو شێوه‌ی عیسا- صلى الله عليه وسلم - خرایه‌ سه‌ر یه‌كێك له‌ حه‌واریه‌كانى و ئه‌ویان كوشت وه‌ خۆشیان هه‌ر گومانیان هه‌بوو ئایا ئه‌مه‌ عیسایه‌- صلى الله عليه وسلم - یان حه‌وارییه‌كه‌یه‌ [ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیختیلاف و جیاوازیان هه‌بوو له‌ عیسادا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ هه‌ندێكیان وتیان: كوشتمان وه‌ هه‌ندێكیان بینیان كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌رزی كرده‌وه‌ بۆ ئاسمان وتیان: نه‌مان كوشتووه‌و جیاوازی كه‌وته‌ نێوانیان ئا ئه‌مانه‌ خۆیان گومانیان هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - [ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ ] وه‌ هیچ زانیارییه‌كیان نیه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ ته‌نها شوێنی گومان كه‌وتوونه‌و دوو دڵن [ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا (١٥٧) ] وه‌ به‌ یه‌قینی ئه‌وان عیسایان- صلى الله عليه وسلم - نه‌كوشت."},{"id":158,"translation":"[ بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ عیسای- صلى الله عليه وسلم - به‌رز كرده‌وه‌ بۆ لای خۆی وه‌كو له‌ سوره‌تى (ئالی عیمران ئایه‌تی په‌نجاو پێنج) باسمان كرد [ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا (١٥٨) ] وه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خوای گه‌وره‌ ئاسانه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌ ئیشه‌كانی خوای گه‌وره‌ پڕه‌ له‌ حیكمه‌ت."},{"id":159,"translation":"[ وَإِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ ] وه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ له‌ ئه‌هلی كتاب جووله‌كه‌ بێ یان گاور ئیلا ئیمان به‌ عیسى ئه‌هێنن پێش ئه‌وه‌ی كه‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - بمرێ واته‌: دوای ئه‌وه‌ی له‌ كۆتایی زه‌ماندا خوای گه‌وره‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - دائه‌به‌زێنێته‌وه‌ بۆ سه‌ر زه‌وی هه‌موویان ئیمانی پێ دێنن وه‌كو چه‌نده‌ها فه‌رمووده‌ی صه‌حیح له‌و باره‌یه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - پیاوێكى چوارشانه‌ى سورو سپیه‌ شێوه‌ى له‌ (عوروه‌ى كوڕى مه‌سعودى) هاوه‌ڵى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ده‌چێت، له‌لاى مناره‌ى رۆژهه‌ڵات له‌ دیمه‌شق داده‌به‌زێت له‌ كاتى نوێژى به‌یانى هه‌ردوو ده‌ستى له‌سه‌ر باڵى دوو فریشته‌یه‌، قژه‌كه‌ى وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ ئاوى پیابچۆڕێته‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ ئاوى به‌رنه‌كه‌وتووه‌، وه‌ كار به‌ شه‌ریعه‌تى ئیسلام ده‌كات و خاچ ده‌شكێنێت و به‌راز ده‌كوژێت و سه‌رانه‌ له‌سه‌ر گاورو جوله‌كه‌ هه‌ڵده‌گرێت و به‌ جگه‌ له‌ ئیسلام لێیان رازى نابێت، وه‌ ده‌ججالیش ده‌كوژێت، وه‌ له‌سه‌رده‌مى عیسادا- صلى الله عليه وسلم - هێمنى و ئارامى بڵاو ده‌بێته‌وه‌ تا شێر له‌گه‌ڵ وشترو پڵنگ له‌گه‌ڵ مانگاو گورگ له‌گه‌ڵ مه‌ڕ ده‌له‌وه‌ڕێن، وه‌ منداڵ یارى به‌ مار ده‌كات و زیانى پێ ناگه‌یه‌نێت، وه‌ رق و كینه‌ له‌ دڵى كه‌سدا نامێنێت، وه‌ زه‌وى پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ت ده‌بێت تا هه‌نارێك به‌شى كۆمه‌ڵێك له‌ خه‌ڵكى ده‌كات، حه‌وت ساڵ ده‌مێنێته‌وه‌ پێشتریش سى وسێ ساڵ ژیاوه‌ هه‌مووى ده‌كاته‌ چل ساڵ پاشان ده‌مرێت و موسڵمانان نوێژى له‌سه‌ر ده‌كه‌ن [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا (١٥٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا عیسى- صلى الله عليه وسلم - شایه‌تی ئه‌دات له‌سه‌ریان له‌سه‌ر جووله‌كه‌ به‌وه‌ی كه‌ درۆیان كردووه‌ كه‌ وتیان مه‌ریه‌م زیناى كردووه‌و عیسایش زۆڵه‌، وه‌ به‌سه‌ر گاوره‌كان شایه‌تی ئه‌دات كه‌ زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ عیسادا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ وتیان: كوڕی خوایه‌ یان خۆی خوایه‌ یان یه‌كێكه‌ له‌سێ خوایه‌كه‌."},{"id":160,"translation":"[ فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ ] به‌هۆی زوڵم و سته‌می جووله‌كه‌كانه‌وه‌و سه‌رپێچی كردنى پێغه‌مبه‌رانیان هه‌ندێك شتی حه‌ڵاڵ و پاكمان له‌سه‌ریان حه‌رام كرد كه‌ پێشتر بۆیان حه‌ڵاڵ كرابوو [ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا (١٦٠) ] وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێگری و به‌ربه‌ستیان ئه‌كرد له‌ ڕێگای خوای گه‌وره‌ له‌ ئیسلام و شوێنكه‌وتنی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ له‌ كوشتنیان بۆ پێغه‌مبه‌ران."},{"id":161,"translation":"[ وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا ] وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ مامه‌ڵه‌یان به‌ ریباوه‌ ئه‌كردو ماڵی خه‌ڵكیان به‌ناحه‌ق ئه‌خوارد [ وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ ] له‌ كاتێك كه‌ نه‌هیان لێكرابوو قه‌ده‌غه‌ كرابوون كه‌ ڕیبا بخۆن [ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ ] وه‌ ماڵی خه‌ڵكیان به‌ناحه‌ق و به‌ باتڵ ئه‌خوارد وه‌كو به‌ ڕه‌شوه‌و به‌ به‌رتیل [ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (١٦١) ] وه‌ بۆ كافران له‌وان سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازارمان داناوه‌."},{"id":162,"translation":"[ لَكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ زانیاریدا زۆر دامه‌زراو و جێگیرو چه‌سپاون [ وَالْمُؤْمِنُونَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێنا له‌ جوله‌كه‌ وه‌كو (عبدالله¬ى كوڕى سه‌لام) و (سه‌عله‌به‌ى كوڕى سه‌عید) و (زه‌یدى كوڕى سه‌عید) و (ئه‌سه‌دى كوڕى عوبێد) [ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ ] ئیمانیان به‌و قورئانه‌ هه‌یه‌ كه‌ بۆ سه‌ر تۆ دابه‌زیووه‌ [ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ] وه‌ ئیمانیان به‌هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ پێش تۆ بۆ پێغه‌مبه‌رانی تر دابه‌زیووه‌ [ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن [ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن، یان ده‌رونى خۆیان پاك ده‌كه‌نه‌وه‌ [ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه‌ ئیمان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی ئه‌هێنن [ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا (١٦٢) ] ئه‌مانه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان ئه‌ده‌ینه‌وه‌ به‌ به‌هه‌شت."},{"id":163,"translation":"[ إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ وه‌حیمان بۆ تۆ ناردووه‌ هه‌روه‌كو چۆن وه‌حیمان بۆ نوح و بۆ پێغه‌مبه‌ره‌كانی دوای نوحیش ناردووه‌، كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی نوح یه‌كه‌م پێغه‌مبه‌ر بوو بۆیه‌ باسی ده‌كات و پێغه‌مبه‌رانی تر له‌دوای ئه‌و باس ده‌كات وه‌ له‌ له‌ فه‌رمووده‌ی شه‌فاعه‌تدا هاتووه‌ كه‌ نوح یه‌كه‌م پێغه‌مبه‌ر بووه‌ خوای گه‌وره‌ ناردوویه‌تی [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ ] وه‌ وه‌حیمان بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یه‌عقوب و هۆزه‌كانی تر له‌ نه‌وه‌ی یه‌عقوب پێغه‌مبه‌ر له‌ پێغه‌مبه‌رانیان وه‌ بۆ عیسى و ئه‌یوب و یونس و هارون و سوله‌یمان ناردووه‌ [ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا (١٦٣) ] وه‌ زه‌بوریشمان به‌ داود پێغه‌مبه‌ر به‌خشیوه‌- صلى الله عليه وسلم - كه‌ ئیمامی (قورتوبی) ده‌فه‌رمووێ: (سه‌دو په‌نجا) سووره‌ت بووه‌ حوكم و حه‌ڵاڵ و حه‌ڕامی تیا نه‌بووه‌ به‌ڵكو هه‌مووی په‌ندو ئامۆژگاری بووه‌ (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر هه‌موویان بێت)."},{"id":164,"translation":"[ وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رى تر كه‌ له‌ پێشتردا یان له‌ پێش ئه‌م سووره‌ته‌دا چیرۆك و به‌سه‌رهاتیمان بۆ تۆ گێڕاوه‌ته‌وه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - له‌ قورئانی پیرۆزدا [ وَرُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ ] وه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی تریش هه‌یه‌ كه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتیمان بۆ تۆ نه‌گێڕاوه‌ته‌وه‌ وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌دا هاتووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: ژماره‌ی پێغه‌مبه‌ران سه‌دو بیست و چوار هه‌زار (١٢٤٠٠٠) پێغه‌مبه‌ر بووه‌ [ وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا (١٦٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ موسادا كردووه‌ به‌ دڵنیایی و به‌ حه‌قیقه‌ت كه‌ ئه‌مه‌یش رێزێكه‌ بۆ موسى هه‌ر بۆیه‌ پێى وتراوه‌: (كه‌لیم الله)، (ئه‌م ئایه‌ته‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر قسه‌ كردنى خواى گه‌وره‌ كه‌ هه‌ر كاتێك ویستى لێبێت قسه‌ ده‌كات، به‌ڵام له‌ قسه‌ كردنى دروستكراوه‌كانى ناچێت و چۆنێتیه‌كه‌یشى خواى گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌س نایزانێت)."},{"id":165,"translation":"[ رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ] پێغه‌مبه‌رانێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ناردوویانیه‌تی موژده‌ده‌رن بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گوێڕایه‌ڵیان ئه‌كه‌ن به‌ به‌هه‌شت وه‌ ترسێنه‌رن بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی سه‌رپێچیان ئه‌كه‌ن به‌ دۆزه‌خ [ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ ] تا له‌ دوای ناردنی پێغه‌مبه‌ران خه‌ڵكی حوجه‌و به‌ڵگه‌و عوزریان نه‌مێنێ لای خوای گه‌وره‌و بڵێن: خوایه‌ هیچ كه‌سێك په‌یامی تۆی به‌ ئێمه‌ نه‌گه‌یاندووه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا (١٦٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":166,"translation":"[ لَكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِمَا أَنْزَلَ إِلَيْكَ ] خوای گه‌وره‌ خۆی شایه‌تی ئه‌دات به‌وه‌ی كه‌ بۆ تۆی ناردۆته‌ خواره‌وه‌ له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ وه‌ له‌ وه‌حی و پێغه‌مبه‌رایه‌تی [ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ ] خوای گه‌وره‌ به‌ زانیاری خۆی ناردوویه‌تی و ئاگاداره‌ كه‌ تۆی هه‌ڵبژاردووه‌، یاخود له‌و قورئانه‌دا زانیارى و هیدایه‌ت و شه‌ریعه‌تى تیایه‌ [ وَالْمَلَائِكَةُ يَشْهَدُونَ ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كانیش شایه‌تن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ پێغه‌مبه‌ری خوایت و- صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ تۆی هه‌ڵبژاردووه‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا (١٦٦) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ كه‌سێك خوای گه‌وره‌ شایه‌تی بۆ بدات له‌سه‌ر ڕاستی پێغه‌مبه‌رایه‌تییه‌كه‌ی بۆیه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌وه‌ی كه‌ كافران به‌درۆت ئه‌زانن و باوه‌ڕت پێ ناكه‌ن."},{"id":167,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ وه‌ ڕێگریان كردووه‌ له‌ ڕێگاو دینی خواو له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی محمد- صلى الله عليه وسلم - [ قَدْ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِيدًا (١٦٧) ] ئه‌مانه‌ گومڕا بوونه‌ گومڕابوونێكی زۆر دوور له‌ حه‌ق دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌."},{"id":168,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقًا (١٦٨) ] به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ وه‌ زوڵمیان كردووه‌ ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش نابێ وه‌ هیدایه‌تیان نادات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":169,"translation":"[ إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ ] ته‌نها ڕێنماییان ده‌كات بۆ ڕێگای دۆزه‌خ و ئه‌یانخاته‌ دۆزه‌خه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان ئه‌وه‌یان هه‌ڵبژاردووه‌ [ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] وه‌ له‌ دۆزه‌خیشدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌نه‌مری و به‌ هه‌میشه‌یی كه‌ كۆتایی نایات [ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (١٦٩) ] وه‌ ئه‌مه‌یش كه‌ خوای گه‌وره‌ كافران بخاته‌ دۆزه‌خه‌وه‌ به‌هه‌میشه‌یی بیانهێلێته‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ زۆر ئاسانه‌و قورس نیه‌."},{"id":170,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكی پێغه‌مبه‌رێكتان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هاتووه‌ كه‌ محمده‌- صلى الله عليه وسلم - حه‌قه‌و ڕاسته‌ [ فَآمِنُوا خَيْرًا لَكُمْ ] ئیمانی پێ بێنن ئه‌مه‌ بۆ خۆتان باشتره‌ [ وَإِنْ تَكْفُرُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر كوفری پێ بكه‌ن و له‌سه‌ر كوفرتان به‌رده‌وام بن ئیمانی پێ نه‌هێنن [ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌وا به‌ دڵنیایى هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ توانای هه‌یه‌ كه‌ سزاتان بدات وه‌ هیچ له‌ موڵكی خوا كه‌م ناكات وه‌ خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌ ئیمان هێنانی ئێوه‌ نیه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا (١٧٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":171,"translation":"{حەرامێتی زیادڕەوی كردن لە دیندا} [ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ ] ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی جوله‌كه‌و گاوره‌كان زیادڕه‌وی مه‌كه‌ن و سنوور مه‌به‌زێنن له‌ دینه‌كه‌تاندا كه‌ جووله‌كه‌ زیادڕه‌ویان ئه‌كرد تا وتیان: عوزێر كوڕى خوایه‌، وه‌ گاوره‌كانیش زیادڕه‌ویان كرد له‌ عیسادا تا وتیان: كوڕی خوایه‌، دواتر وتیان: خوایه‌ [ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ] ئه‌وه‌ی حه‌ق نه‌بێ مه‌یڵێن بۆ خوای گه‌وره‌و درۆى بۆ هه‌ڵمه‌به‌ستن و خێزان و منداڵى بۆ بڕیار مه‌ده‌ن [ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ ] به‌ڵكو عیسای كوڕی مه‌ریه‌م ته‌نها به‌نده‌و پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و كوڕی خوا نیه‌ [ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ ] وه‌ وشه‌یه‌كی خوای گه‌وره‌ بووه‌ خوای گه‌وره‌ ناردوویه‌تی بۆ مه‌ریه‌م كه‌ وشه‌كه‌ش (كُنْ) بوو خوای گه‌وره‌ به‌ جبریلی فه‌رموو پێی بفه‌رمه‌: (كُنْ) دروست به‌ به‌و وشه‌یه‌ یه‌كسه‌ر عیسى دروست بوو [ وَرُوحٌ مِنْهُ ] وه‌ ڕوحێك بوو كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ خوای گه‌وره‌ كردیه‌ به‌ر عیسى- صلى الله عليه وسلم - كه‌ وه‌كو زیاده‌ ڕێزێكه‌ بۆ عیسى نه‌ك به‌شێك بێت له‌ روحى خواى گه‌وره‌، به‌ڵكو ئیزافه‌كه‌ بۆ به‌گه‌وره‌زانین و رێزلێنانه‌ وه‌كو (بيت الله و ناقة الله)، وه‌ جبریل فووی كرده‌ ناو ملوانى كراسه‌كه‌ی مه‌ریه‌مدا وه‌ عیسا به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ به‌بێ باوك دروست بوو [ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ] وه‌ ئێوه‌ ئیمان به‌خواو به‌سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ بێنن كه‌ خواى گه‌وره‌ تاك و ته‌نهایه‌و منداڵ و خێزان و شه‌ریكى نیه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌رانیش به‌نده‌و نێردراوى خواى گه‌وره‌ن [ وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ] مه‌ڵێن: سێ خوا هه‌یه‌ وه‌كو گاوره‌كان ئه‌ڵێن: سێ خوا هه‌یه‌ الله ئه‌وه‌ باوكه‌ وه‌ عیسى كوڕه‌ وه‌ مه‌ریه‌میش سێیه‌م خوایه‌ [ انْتَهُوا خَيْرًا لَكُمْ ] واز له‌م بیروباوه‌ڕی سێ خوایه‌تیه‌ بێنن ئه‌وه‌ بۆ خۆتان باشتره‌و له‌سه‌ر كوفر به‌رده‌وام مه‌بن [ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زاتی پیرۆزی الله تاك و ته‌نهایه‌ و هیچ شه‌ریكێكی نیه‌: نه‌ كوڕی هه‌یه‌ نه‌ خێزان نه‌ شه‌ریك نه‌ تكاكه‌ر [ سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ ] پاك و مونه‌ززه‌یی بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ زۆر له‌وه‌ پاكتره‌ كه‌ مناڵی هه‌بێ و پێویستی به‌ مناڵ بێ [ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (١٧١) ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ چ پێویستی به‌ شه‌ریك و به‌ مناڵ هه‌یه‌ وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌مووی موڵكی خوا بێ موڵك چۆن ئه‌بێ به‌ شه‌ریكی خاوه‌نه‌كه‌ی."},{"id":172,"translation":"[ لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ ] عیسى- صلى الله عليه وسلم - ڕه‌تی ناكاته‌وه‌ وه‌ خۆی به‌ گه‌وره‌ نازانێ له‌وه‌ی كه‌ عه‌بدی خوای گه‌وره‌ بێ به‌ڵكو شانازی ده‌كات به‌ عبودیه‌ت و به‌ندایه‌تی كردنی بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ ] وه‌ ته‌نانه‌ت فریشته‌ نزیكه‌كانیش له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانیش خۆیان به‌گه‌وره‌ نازانن وه‌ ڕه‌تی ناكه‌نه‌وه‌ كه‌ عه‌بدو به‌نده‌ی خوای گه‌وره‌ بن [ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك عیباده‌تى خوا ڕه‌ت بكاته‌وه‌و خۆی به‌ گه‌وره‌ بزانێ [ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا (١٧٢) ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌ر هه‌موویان كۆ ده‌كاته‌وه‌ وه‌ سزایان ئه‌دات."},{"id":173,"translation":"[ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی خۆیان به‌ته‌واوی ئه‌داته‌وه‌ هیچیان لێ كه‌م ناكات (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی زیاده‌ى خۆیان پێ ئه‌به‌خشێ و چاكه‌ی زیاتریان له‌گه‌ڵدا ده‌كات [ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ڕه‌ت ئه‌كه‌نه‌وه‌ وه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانن له‌ ئاست عیباده‌ت و په‌رستنی خوای گه‌وره‌ ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان ئه‌دا [ وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (١٧٣) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ نابینن كه‌سێك دۆست و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانیان بێ و ڕزگاریان بكات له‌ ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":174,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكی ئێوه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراتان بۆ هاتووه‌ ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌یه‌ى كه‌ به‌ پێغه‌مبه‌راندا ناردوویه‌تی [ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا (١٧٤) ] وه‌ نوورو ڕووناكییه‌كی زۆر ئاشكراشمان بۆتان دابه‌زاندووه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ كه‌ مرۆڤـ له‌ تاریكییه‌وه‌ ده‌رده‌كات بۆ ڕووناكی."},{"id":175,"translation":"[ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌خوای گه‌وره‌ هێناوه‌ وه‌ پشتیان به‌خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌و ده‌ستیان به‌دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌وه‌ گرتووه‌ [ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا (١٧٥) ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت ئه‌یانخاته‌ ناو ڕه‌حمه‌ت و فه‌زڵ و چاكه‌و به‌هه‌شتی خۆیه‌وه‌، وه‌ هیدایه‌تیان ئه‌دات بۆ ڕێگای ڕاستی خۆی."},{"id":176,"translation":"{دابەشكردنی میراتی} [ يَسْتَفْتُونَكَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - خه‌ڵكى داوای ڕوون كردنه‌وه‌ت لێ ئه‌كه‌ن [ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ ] بڵێ: خوای گه‌وره‌ خۆى سه‌باره‌ت به‌ (كه‌لاله‌) ڕوونكردنه‌وه‌تان بۆ ئه‌دات كه‌ له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م سووره‌ته‌دا ئایه‌تی (دوانزه‌) باسی (كه‌لاله‌)مان كرد كه‌سێك كه‌ ئه‌مرێ كوڕو كچ و مناڵ له‌ دوای خۆی به‌جێ ناهێلێ به‌ڵكو مامه‌و ئامۆزاو ئه‌وانه‌ ئه‌بن به‌ میراتگری، (جابرى كوڕى عبدالله) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - سه‌ردانى كردم من نه‌خۆش بووم ئاگام له‌ خۆم نه‌بوو، ده‌ستنوێژى شوشت پاشان ئاوى كرد به‌ سه‌رمدا، یان فه‌رمووى ئاو بكه‌ن به‌سه‌ریدا، منیش هاتمه‌وه‌ هۆش خۆم و وتم: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - كه‌س میراتگرم نیه‌ ته‌نها (كه‌لاله‌) نه‌بێت میراتیه‌كه‌م چۆنه‌؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ ] ئه‌گه‌ر هاتوو كه‌سێك بمرێت وه‌ كوڕو كچ و مناڵ و باوكى نه‌بێت، وه‌ خوشكی له‌ دایك و باوكه‌وه‌ هه‌بێ نه‌ك ته‌نها له‌ دایكه‌وه‌ [ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ ] ئه‌وا خوشكه‌كه‌ى نیوه‌ی میراتی براكه‌ی ئه‌بات [ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و خوشكه‌ بمرێت و مناڵی نه‌بێ وه‌ باوكى نه‌بێت ئه‌و برایه‌ میراتی خوشكه‌كه‌ی ئه‌بات، ئه‌گه‌ر ئه‌و خوشكه‌ مێردی هه‌بێ ئه‌وه‌ مێرده‌كه‌ی نیوه‌ی ئه‌بات وه‌ نیوه‌كه‌ی تریشی براكه‌ی ئه‌یبات [ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو دوو خوشك یاخود زیاتر بوون [ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ ] ئه‌وه‌ دوو له‌سه‌ر سێی میراتی براكه‌یان ئه‌به‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌و برایه‌ كوڕی نه‌بوو [ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ میراتی ئه‌به‌ن ئه‌گه‌ر خوشك و برا تێكه‌ڵ بوون [ فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ ] ئه‌و كاته‌ كوڕ دوو به‌ش ئه‌بات و كچ به‌شێك ئه‌بات، كوڕ دوو ئه‌وه‌نده‌ی كچ ئه‌بات، چونكه‌ كوڕ نه‌فه‌قه‌و ماره‌یی له‌سه‌ره‌وله‌سه‌ر ئافره‌ت نیه‌ [ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئه‌حكامانه‌تان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ گومڕا نه‌بن وه‌ له‌ ڕێی ڕاست ده‌رنه‌چن [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٧٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی به‌ هه‌موو شتێك زانایه‌و زانیاری به‌هه‌موو شتێك هه‌یه‌، والله أعلم، بةم شيَوازة تةفسيرى سوورةتي (نيساْ ) كؤتايي هات، والحمد لله."}]},{"id":5,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (مائيده) (واته‌: سفره‌و خوان، كه‌ حه‌وارییه‌كانى عیسا داوایان لێكرد كه‌ داوا له‌ خواى گه‌وره‌ بكات له‌ ئاسمانه‌وه‌ سفره‌و خوانێكیان بۆ داببه‌زێنێت) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (١٢٠) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {وەفابوون بەرامبەر بە پەیمان} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران وه‌فاتان هه‌بێت به‌رامبه‌ر ئه‌و عه‌قدو به‌ڵێننامه‌و په‌یمانانه‌ى كه‌ داوتانه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ وه‌ له‌ نێوان یه‌كتریشدا به‌یه‌كتریتان داوه‌ جێبه‌جێی بكه‌ن و بیبه‌نه‌ سه‌ر، یاخود ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ قورئاندا حه‌ڵاڵى كردووه‌و حه‌رامى كردووه‌و فه‌رزى كردووه‌و دیارى كردووه‌ ئێوه‌ هه‌ڵیمه‌وه‌شێننه‌وه‌ [ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ ] خوای گه‌وره‌ هه‌موو ئاژه‌ڵانی بۆتان حه‌ڵاڵ كردووه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ ئێستا باس ئه‌كرێ له‌سه‌رتان حه‌رام كراوه‌، (ئه‌نعام): به‌ وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن ئه‌ووترێ [ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ ] ته‌نها له‌ كاتی ئیحرامدا ئیحرامتان به‌ستبێ به‌ حه‌ج یان به‌ عومره‌ ئه‌وكاته‌ ڕاوكردن حه‌رامه‌ وه‌ قه‌ده‌غه‌یه‌ لێتان تا ئیحرام ئه‌شكێنن [ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ (١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات وه‌ ئه‌و حوكمانه‌ ده‌رئه‌كات كه‌ ویستی لێ بێت."},{"id":2,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌و دروشمانه‌ی خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ ئێوه‌ حه‌ڵاڵی مه‌كه‌ن، یان ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رزی كردووه‌ یان له‌ كاتی ئیحرامدان شتێك مه‌كه‌ن كه‌ كه‌موكوڕى بخاته‌ ناو ئیحرامه‌كه‌تان [ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ ] وه‌ كوشتار كردن له‌ مانگه‌ حه‌رامه‌كان حه‌ڵاڵ مه‌كه‌ن كه‌ (ذو القعدة و ذو الحجة و موحه‌ڕه‌م و ڕه‌جه‌ب)ه‌ چونكه‌ له‌و مانگانه‌دا كوشتار كردن حه‌رامه‌ [ وَلَا الْهَدْيَ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كاتێك كه‌ حاجیان بۆ حه‌ج دێن بۆ كه‌عبه‌ له‌گه‌ڵ خۆیاندا ئه‌یهێنن له‌ وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن ڕێگری له‌وانه‌ش مه‌كه‌ن با خه‌ڵك بیهێنێ، یان خۆتان بیهێنن ئه‌مه‌ به‌ گه‌وره‌زانینى دروشمه‌كانى خواى گه‌وره‌یه‌ [ وَلَا الْقَلَائِدَ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ ڕه‌شمه‌ كراوه‌و ئه‌هێندرێت بۆ كه‌عبه‌ى پیرۆز رێگری لێ مه‌كه‌ن، یان ره‌شمه‌یان بكه‌ن و دیاریان بكه‌ن تا جیابكرێنه‌وه‌ له‌ ئاژه‌ڵى تر [ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ ] وه‌ ڕێگری و كوشتارى ئه‌و كه‌سانه‌ش مه‌كه‌ن كه‌ مه‌به‌ستیان هاتنه‌ بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆزه‌ بۆ حه‌ج یان بۆ عومره‌ [ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا ] كه‌ مه‌به‌ستیان فه‌زڵی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ بازرگانی كردن وه‌ مه‌به‌ستیان ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ حه‌ج كردن [ وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ئیحرامتان شكاند به‌ حه‌ج یان به‌ عومره‌ ئه‌و كاته‌ ڕاو بكه‌ن له‌ غه‌یری حه‌ره‌مدا، هۆی هاتنه‌ خواره‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌تانه‌ ئه‌وه‌ بوو كه‌ موشریكان ئه‌هاتن بۆ حه‌ج و عومره‌و (هه‌دی)یان له‌گه‌ڵ خۆیاندا ئه‌هێنا موسڵمانیش ویستیان بده‌ن به‌سه‌ریاندا خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ی كرد مادام دێن بۆ حه‌ج و عومره‌ ڕێگریان لێ مه‌كه‌ن با حه‌ج و عومره‌ی خۆیان بكه‌ن به‌ڵام دواتر ئه‌و ئایه‌ته‌ نه‌سخ بۆوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: [ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا ] (التَّوْبَة : ٢٨) له‌ پاش ئه‌م ساڵ با ئیتر موشریك نزیكى كه‌عبه‌ی پیرۆز نه‌كه‌ون [ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا ] وه‌ ڕق و بوغزو كینه‌تان له‌ كه‌سانێك واتان لێ نه‌كات كه‌ ده‌ستدرێژی بكه‌نه‌ سه‌ریان و سته‌میان لێ بكه‌ن كه‌ ئه‌وان پێشتر له‌ ساڵى حوده‌یبیه‌ ڕێگری ئێوه‌یان كردووه‌ له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆز، به‌ڵكو كار به‌ فه‌رمایشتى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ دادپه‌روه‌رى به‌رامبه‌ر هه‌موو كه‌سێك [ وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى ] وه‌ ئێوه‌ هاوكاری یه‌كتری بكه‌ن له‌سه‌ر چاكه‌و ته‌قوای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ] وه‌ هاوكاری یه‌كتری مه‌كه‌ن له‌سه‌ر خراپه‌و تاوان و دوژمنكاری و ده‌ستدرێژی كردنه‌ سه‌ر یه‌كتری [ وَاتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢) ] به‌ دڵنیایى سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":3,"translation":"{حەرامكراوەكان} [ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌رتان حه‌رامه‌ مرداره‌وه‌ بووه‌ ته‌نها ماسی و كولله‌ نه‌بێت [ وَالدَّمُ ] وه‌ خوێن له‌سه‌رتان حه‌رامه‌ كه‌ بیخۆن ته‌نها جه‌رگ و سپڵ نه‌بێت [ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ ] وه‌ گۆشتی به‌راز به‌هه‌موو شێوازێك حه‌رامه‌ [ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ غه‌یری خوا سه‌رئه‌بڕێ له‌سه‌ر بته‌كان و ناوی غه‌یری خوای له‌سه‌ر ئه‌هێنرێ هه‌مووی حه‌رامه‌ بیخۆن [ وَالْمُنْخَنِقَةُ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ ئه‌خنكێنرێن ئیتر خۆیان ئه‌خنكێن یان مرۆڤ ئه‌یانخنكێنێ ئه‌مه‌ حه‌رامه‌ [ وَالْمَوْقُوذَةُ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ بریندار ئه‌بن به‌ به‌رد یان به‌ چه‌قۆ یان به‌ هه‌ر شتێكی ترو مردار ئه‌بنه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی سه‌رببڕێن ئه‌ویش حه‌رامه‌ [ وَالْمُتَرَدِّيَةُ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر شاخێك یان له‌سه‌ر شوێنێكی به‌رز به‌ر ئه‌بنه‌وه‌ یان ئه‌كه‌ونه‌ ناو بیره‌وه‌ مردار ده‌بنه‌وه‌ به‌بێ سه‌ربڕین ئه‌وانیش حه‌رامه‌ [ وَالنَّطِيحَةُ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ شه‌ڕه‌ شاخ و شۆق ئه‌كه‌ن ئه‌ویش به‌بێ سه‌ربڕین حه‌رامه‌ كه‌ مردار ببنه‌وه‌ [ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ دڕنده‌كان بیخوات وه‌كو شێرو پڵنگ و گورگ به‌بێ سه‌ربڕین مردار ئه‌بنه‌وه‌ ئه‌وانیش حه‌رامه‌ بۆ ئێوه‌ بیخۆن [ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ ] ته‌نها له‌مانه‌ی كه‌ باسمان كرد ئه‌وه‌ی فریا بكه‌ون و روحى له‌به‌ر مابێت و سه‌ری ببڕن ئه‌وه‌ حه‌ڵاڵه‌ [ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی بۆ بته‌كان سه‌رئه‌بڕێ بۆ به‌گه‌وره‌زانینیان ئه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ حه‌رامه‌ [ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ] وه‌ تیروپشكیش كه‌ له‌ سه‌رده‌مى نه‌فامیدا ئه‌یانكرد حه‌رامه‌: كه‌ سێ داریان ئه‌هێنا له‌ یه‌كیان ده‌یاننووسی بیكه‌، له‌ یه‌كیان ده‌یاننووسی مه‌یكه‌، له‌ یه‌كێكیان هیچیان نانوسی، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی بیكه‌ بهاتایه‌ته‌وه‌ ئیشه‌كه‌یان ئه‌كرد سه‌فه‌ر بوایه‌ جه‌نگ بوایه‌ هه‌ر شتێك بوایه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌یكه‌ ده‌ربچوایه‌ ئه‌وا ئیشه‌كه‌یان نه‌ئه‌كرد، وه‌ ئه‌گه‌ر سپیه‌كه‌ ده‌ربچووایه‌ ئه‌وا دووباره‌یان ئه‌كرده‌وه‌ تا یه‌كێك له‌و دووانه‌ ده‌رئه‌چوو، ئه‌میش هه‌ر حه‌رامه‌و ئیشی سه‌رده‌می نه‌فامییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بانگه‌شه‌ی زانیارى غه‌یبی تیایه‌ وه‌ به‌شێكه‌ له‌ فاڵچیه‌تی، له‌ ئیسلامدا له‌ جیاتى ئه‌مه‌ نوێژى (ئیستیخاره‌) دانراوه‌ [ ذَلِكُمْ فِسْقٌ ] ئه‌مانه‌ی كه‌ باسمان كرد هه‌مووی فسق و له‌ڕێده‌رچوون و حه‌رام و تاوانه‌ [ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ ] ئه‌مڕۆ كافران بێ ئومێد بوونه‌ له‌ دینه‌كه‌ی ئێوه‌ كه‌ بتانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ سه‌ر دینی خۆیان [ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ ] ئێوه‌ له‌وان مه‌ترسێن كه‌ زاڵبن به‌سه‌رتانداو ته‌نها له‌ من بترسێن من سه‌رتانده‌خه‌م به‌سه‌ریانداو پشتیوانتانم [ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ] ئه‌مڕۆ دینه‌كه‌ی خۆم بۆتان ته‌واو كرد، هه‌رگیز پێویستتان به‌ زیاده‌ نابێت بیهێننه‌ ناو دینه‌كه‌تانه‌وه‌، وه‌ ئاشكرام كرد به‌سه‌ر هه‌موو دینه‌كاندا، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى بیدعه‌ى حه‌سه‌نه‌ له‌ دیندا نیه‌، (ئیمامى مالیك) ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك له‌ ئیسلامدا بیدعه‌یه‌ك بكات و بڵێت حه‌سه‌نه‌یه‌ ئه‌وا بڕیارى ئه‌وه‌ى داوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - خیانه‌ت و ناپاكى له‌م دینه‌ كردووه‌، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌مڕۆ من دینه‌كه‌ى خۆمم بۆتان ته‌واو كرد، بۆیه‌ ئه‌وه‌ى ئه‌و رۆژه‌ دین نه‌بووبێت ئه‌مرۆیش دین نیه‌، وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌و كردى به‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر قسه‌كه‌ى) له‌ پاش ئه‌م ئایه‌ته‌ هیچ حه‌ڵاڵ و حه‌رامێك دانه‌به‌زى [ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي ] وه‌ نیعمه‌تی خۆم ته‌واو ڕژاند به‌سه‌رتاندا به‌وه‌ی كه‌ مه‌ككه‌م بۆ ئازاد كردن و به‌سه‌ر كافراندا زاڵم كردن [ وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا ] وه‌ ڕازی بووم كه‌ ئیسلام دینی ئێوه‌ بێ تا ڕۆژی قیامه‌ت، وه‌ ئێوه‌یش رازى بن كه‌ دینتان بێت، ئه‌مه‌ دوا ئایه‌ت بووه‌ له‌ قورئانی پیرۆز دابه‌زی له‌ (حَجَّةُ الْوَدَاع) له‌ حه‌جی ماڵئاوایی له‌ ڕۆژی عه‌ره‌فه‌ له‌ ڕۆژی جومعه‌دا كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - به‌ پێوه‌ راوه‌ستا بوو، وه‌هه‌شتاو یه‌ك رۆژ پاش ئه‌م ئایه‌ته‌ كۆچى دوایى كرد [ فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ناچار بوو ناچاری و برسیه‌تی وای لێكرد كه‌ مرداره‌وه‌بوو یان ئه‌و شتانه‌ی كه‌ حه‌رامه‌ بیخوات ئه‌وا دروسته‌، به‌ڵكو ئه‌گه‌ر له‌ برسا بمرێت ئه‌وكاته‌ واجبه‌ له‌سه‌رى بیخوات [ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ ] به‌ڵام به‌مه‌رجێك مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ بكات و بۆ تاوان بیخوات به‌ڵكو له‌ ناچاریدا بیخوات [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":4,"translation":"[ يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن چ شتێك بۆ ئه‌وان حه‌ڵاڵ كراوه‌ [ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ] بفه‌رمه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ پاك و به‌تام و چێژه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ باسكراوه‌ به‌شێوازێكى گشتى بۆتان حه‌ڵاڵ كراوه‌ ته‌نها ئه‌وانه‌ی كه‌ وتمان: خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ باسی كرد [ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ ] وه‌ ئه‌و ڕاو كردنانه‌شتان بۆ حه‌ڵاڵه‌ كه‌ به‌ سه‌گی ڕاو (تانجی) ده‌یكه‌ن و خۆتان فێری ڕاوتان كردوون، یاخود ئه‌و باڵندانه‌ی كه‌ فێره‌ ڕاوتان كردوون وه‌كو بازو هه‌ڵۆ و ئه‌وانه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ڕاوه‌كه‌ی نه‌خواردو فێرتان كردبوو بۆ ئێوه‌ی بگرێ، وه‌ ناوی خوای گه‌وره‌ بهێنن كه‌ سه‌گه‌كه‌ به‌ر ئه‌ده‌ن ئه‌وه‌ ئه‌و ڕاوه‌ حه‌ڵاڵه‌ [ مُكَلِّبِينَ ] ئه‌و سه‌گانه‌ موعه‌له‌م و فێركراون كه‌ چۆن ڕاو بكه‌ن [ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ ] به‌و شێوازه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ عه‌قڵی به‌ ئێوه‌ داوه‌و فێری كردوون ئێوه‌ش به‌و شێوازه‌ سه‌گه‌كان فێربكه‌ن و ڕایانبێنن كه‌ نێچیره‌كان بۆ ئێوه‌ بگرن و خۆیان لێی نه‌خۆن، نیشانه‌ى فێر كردنیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێى بڵێیت بڕۆ بڕوات، وه‌ بڵێیت راوه‌سته‌ راوه‌ستێت، وه‌ نێچیره‌كه‌ بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى بگرێت و خۆى نه‌یخوات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌م ئایه‌ته‌ فه‌زڵى زانست و زانیارى و فیركردنى تێدایه‌: كه‌ ئه‌و سه‌گانه‌ى فێركراو بن راوه‌كانیان حه‌ڵاڵه‌ بۆمان، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى فێرنه‌كرابێتن راویان حه‌رامه‌ بۆمان) [ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ ] ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ ئێوه‌یان گرت وتمان: ئه‌گه‌ر لێی خوارد دیاره‌ ئه‌و سه‌گه‌ بۆ خۆی گرتۆتی نابێ بیخۆی به‌ڵام كه‌ گرتی و لێی نه‌خوارد وه‌ ناوی خوای گه‌وره‌تان هێنا كاتێك كه‌ سه‌گه‌كه‌ به‌ر ئه‌ده‌ن ئه‌وه‌ بیخۆن و حه‌ڵاڵه‌ بۆتان، وه‌ هه‌یشه‌ له‌ زانایان ده‌فه‌رموون ئه‌گه‌ر لێیشى خواردبوو هه‌ر دروسته‌ بیخۆن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٤) ] به‌راستى لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌."},{"id":5,"translation":"{سەربڕاوی ئەهلی كتاب حەڵاڵە بۆمان} [ الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ ] ئه‌مڕۆ هه‌موو خواردنێكی پاك و چاك و به‌تام بۆ ئێوه‌ حه‌ڵاڵ كراوه‌ [ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ ] (طَعَامُ) لێره‌ مه‌به‌ست پێی سه‌ربڕاوه‌ كه‌ (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: سه‌ربڕاوی ده‌ستی ئه‌هلی كتاب له‌ جووله‌كه‌و گاور بۆ ئێوه‌ حه‌ڵاڵه‌، به‌ڵام بت په‌رست و ئاگر په‌رست و كافرانی تر له‌ شیوعی و بێ دینه‌كانه‌ سه‌ربڕاوی ده‌ستى ئه‌وان حه‌رامه‌ [ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ] وه‌ خواردنی ئێوه‌ش بۆ ئه‌وان بۆ ئه‌هلی كتاب حه‌ڵاڵه‌و ده‌توانن سه‌ربڕاوى خۆتانیان پێ بده‌ن [ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ داوێن پاكن له‌ باوه‌ڕداران ئه‌وانیش بۆتان حه‌ڵاڵن كه‌ بیانهێنن [ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ داوێن پاكانه‌ی كه‌ ئه‌هلی كتابن له‌ گاورو جووله‌كه‌ دروسته‌ ماره‌یان بكه‌ن، به‌ڵام حه‌رامه‌ ئافره‌تی كافر یان موشریك ماره‌ بكه‌ی، وه‌ دروست نیه‌ ئافره‌تی موسڵمان بدرێ به‌ ئه‌هلی كتابیش [ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ] ئه‌گه‌ر هاتوو ماره‌یه‌كانیان بده‌نێ [ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ ] وه‌ مه‌به‌ستتان له‌و ماره‌ كردنه‌ داوێن پاكی بێ نه‌ك زیناكردن و ئاشكراكردنی زینا، یاخود ده‌بێت پیاوانیش داوێن پاك بن و داوێن پیس و زیناكار نه‌بن [ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ ] وه‌ نابێت دۆستتان هه‌بێت و له‌گه‌ڵ ئافره‌تانی تردا ڕابوێرن [ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كوفر به‌ ئیمان بكات و كافر بێت ئه‌وه‌ كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ [ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٥) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش له‌ زه‌ره‌رمه‌ندانه‌."},{"id":6,"translation":"{شێوازی دەستنوێژ شوشتن‌و تەیەموم كردن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران كه‌ هه‌ستان بۆ نوێژ كردن ئه‌وه‌ پێش نوێژ كردن ده‌ستنوێژ بشۆن (ده‌ستنوێژ واجبه‌ له‌سه‌ر كه‌سێك كه‌ ده‌ستنوێژى نه‌بێت، وه‌ سوننه‌ته‌ بۆ كه‌سێك كه‌ ده‌ستنوێژى هه‌بێت، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خواو- صلى الله عليه وسلم - خوله‌فاى راشدین ده‌سنوێژیشیان هه‌بوایه‌ بۆ هه‌موو نوێژێك ده‌ستنوێژیان ده‌شوشته‌وه‌، به‌ڵام هاوه‌ڵان وایان ناكرد، وه‌ ده‌بێت پێش ده‌ستنوێژ بسم الله بكه‌یت) به‌م شێوازه‌: رووخسارتان بشۆن كه‌ ئاو له‌ ده‌م وه‌ردان و ئاو له‌ لووت وه‌ردانیش ئه‌گرێته‌وه‌، (شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدي) له‌ ته‌فسیره‌كه‌یدا (په‌نجاو یه‌ك) حوكم له‌م ئایه‌ته‌ ده‌رده‌كات زۆر به‌سوده‌ بگه‌ڕێوه‌ سه‌رى) [ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ ] وه‌ ده‌سته‌كانیشتان له‌گه‌ڵ ئانیشكتان بشۆن (إِلَى) به‌مانای (مَعَ) دێت [ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ ] وه‌ مه‌سحی سه‌رتان بكه‌ن، به‌هه‌ردوو ده‌ست له‌پێشه‌ سه‌ره‌وه‌ بۆ پشتى سه‌رو پاشان بیهێنیته‌وه‌ بۆ پێشه‌وه‌، وه‌ هه‌ردوو گوێش ده‌بێت مه‌سح بكرێ [ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ] وه‌ هه‌ردوو پێتان له‌گه‌ڵ قوله‌پێتاندا (كه‌عبتاندا) ئه‌و دوو ئێسقانه‌ ڕه‌قه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا بیانشۆن (إِلَى) دیسان به‌مانای (مَعَ) دێت، وه‌ به‌ (كه‌سرى لامى) [ وَأَرْجُلِكُمْ ] ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: مه‌سحى پێتان بكه‌ن كه‌ (خوف) یان گۆره‌ویتان له‌ پێ بوو [ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو (جه‌نابه‌ت)تان له‌سه‌ر بوو له‌شگران بوون ئه‌وا غوسل ده‌ركه‌ن [ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر نه‌خۆش بوون و نه‌تانتوانی غوسل ده‌ركه‌ن، یاخود له‌سه‌فه‌ردا بوون وه‌ ئاو نه‌بوو [ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ ] یان یه‌كێك له‌ ئێوه‌ له‌سه‌رئاو گه‌ڕایه‌وه‌ [ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ ] یاخود ئه‌گه‌ر جیماع و سه‌رجێییتان كرد له‌گه‌ڵ خێزانتاندا، (ابن عباس) ده‌فه‌رمووێ: (لَامَسْتُمُ) واته‌: جیماع كردن [ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا ] وه‌ ئاو نه‌بوو ئه‌وا ته‌یه‌موم بكه‌ن به‌ ڕووی زه‌وی، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - ده‌رچووین بۆ سه‌فه‌رێك ملوانكه‌كه‌م بزر بوو پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - مایه‌وه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ى و خه‌ڵكیش مانه‌وه‌و ئاو نه‌بوو هاتن بۆ لاى (ئه‌بو به‌كر)ى باوكم و گله‌ییان كردو وتیان: نابینیت (عائیشه‌) چى كردووه‌؟ (ئه‌بو به‌كر) هات پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - سه‌رى خستبووه‌ سه‌ر رانم و خه‌وتبوو، وتى: پێغه‌مبه‌رى خواو- صلى الله عليه وسلم - خه‌ڵكیت هێشتۆته‌وه‌ بۆ ملوانكه‌یه‌ك و ئاویش نیه‌ زۆر گله‌یی لێكردم و به‌ده‌ستى ده‌یدا به‌ كه‌له‌كه‌مداو منیش بۆ ئه‌وه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - به‌خه‌به‌ر نه‌یات ناجولامه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - هه‌ڵساو ئاو نه‌بوو خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى ته‌یه‌مومى دابه‌زاندو ته‌یه‌مومیان كرد [ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ ] ( هه‌ردوو ناو له‌پت ده‌ده‌یت به‌ زه‌ویداو فوى لێ ده‌كه‌یت و مه‌سحى ده‌م وچاو و هه‌ردوو ده‌ستى پێ ده‌كه‌یت) وه‌ ته‌یه‌موم ته‌نها ده‌م و چاوه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ردوو ده‌سدا [ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ ] خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌مرتان پێ ده‌كات به‌ ده‌ستنوێژو خۆپاك كردنه‌وه‌ نایه‌وێ كه‌ قورسی و بارگرانی بخاته‌ سه‌ر شانتان، به‌ڵكو كارئاسانیتان بۆ ده‌كات به‌ ته‌یه‌موم كردن له‌كاتى نه‌خۆشى و نه‌بوونى ئاودا [ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ به‌مه‌ له‌تاوان پاكتان بكاته‌وه‌ وه‌ نیعمه‌تی خۆی ته‌واو بڕژێنێ به‌سه‌رتان كه‌ ئه‌گه‌ر ئاویش نه‌بوو ته‌یه‌موم بكه‌ن [ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ش شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":7,"translation":"[ وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] وه‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ كه‌ گه‌وره‌ترینیان ناردنى ئیسلام و پێغه‌مبه‌ری خوایه‌- صلى الله عليه وسلم - [ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ ] وه‌ یادى ئه‌و عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌ئێوه‌ی داوه‌، وه‌ ئێوه‌ به‌خوای گه‌وره‌تان دا كه‌ خوای گه‌وره‌ بپه‌رستن و شه‌ریكى بۆ دانه‌نێن، یاخود (به‌یعه‌ی عه‌قه‌به‌) بوو كه‌ خه‌ڵكی مه‌دینه‌ هاتن بۆ مه‌ككه‌و به‌یعه‌تیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ ئه‌گه‌ر بچێت بۆ مه‌دینه‌ بیپارێزن، وه‌ ئه‌مه‌ یادخستنه‌وه‌ى جوله‌كه‌یه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ په‌یمان و به‌ڵێنى لێ وه‌رگرتوون كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكه‌ون [ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ] كاتێك كه‌ ئێوه‌ وتتان: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ فه‌رمایشتی تۆمان بیست وه‌ گوێڕایه‌ڵیشت ئه‌بین [ وَاتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٧) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدایه‌و دڵ شاردوویه‌تییه‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران دادپه‌روه‌ر بن به‌رامبه‌ر خێزان و مناڵه‌كانتان یان له‌ نێوان خه‌ڵكدا، یان فه‌رمانڕه‌وایان هه‌مووتان دادپه‌روه‌ر بن بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌ك بۆ ریاو ناوبانگ ده‌ركردن [ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ] شایه‌تى بده‌ن به‌دادپه‌روه‌ری [ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا ] وه‌ ڕق لێبونتان بۆ كه‌سانێك واتان لێ نه‌كات كه‌ دادپه‌روه‌ر نه‌بن [ اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى ] به‌ڵكو ئێوه‌ دادپه‌روه‌ر بن له‌ نێوان دۆست و دوژمندا ئه‌مه‌ نزیكتره‌ له‌ ته‌قواوه‌ یان نزیكتره‌ له‌وه‌ی كه‌ خۆتانی پێ بپارێزن له‌ ئاگری دۆزه‌خ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (٨) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زانستێكی ورده‌كاری هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌ باوه‌ڕداران ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوونه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ (٩) ] كه‌ لێخۆشبوونیان بۆ هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانیان خۆش ئه‌بێ وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌."},{"id":10,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كوفریان كردووه‌ وه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (١٠) ] ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن و ئه‌خرێنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ به‌هه‌میشه‌یى."},{"id":11,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران یادی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ ] كاتێك كه‌ كه‌سانێك ویستیان ده‌ستان لێ بكه‌نه‌وه‌و بتانكوژن، كه‌ (به‌نو نه‌زیر) ویستیان له‌سه‌ربانێكه‌وه‌ به‌ردێك به‌رده‌نه‌وه‌ بان سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوون و بیكوژن، به‌ڵام جبریل ئاگاداری كرده‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌و شێوازه‌ پاراستی، یان (كه‌عبى كوڕى ئه‌شره‌ف) ویستى له‌ ماڵى خۆیدا پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكوژێت خواى گه‌وره‌ پاراستى، وه‌ پیاوێكى ده‌شتنشین كه‌ شمشێره‌كه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - هه‌ڵگرت و سێ جار وتى: كێ ده‌تپارێزێت له‌من؟ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: الله، به‌ئیزنى خوا شمشێره‌كه‌ى له‌ده‌ست به‌ر بووه‌و خواى گه‌وره‌ پاراستى و ئه‌ویش له‌ كابرا خۆش بوو [ فَكَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ ] وه‌ ده‌ستی ئه‌وانی گرته‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بكوژن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١١) ] وه‌ با باوه‌ڕداران ته‌نها پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن و سه‌رجه‌م كاره‌كانیان ته‌نها به‌خوای گه‌وره‌ بسپێرن و ته‌وه‌كول بكه‌نه‌ سه‌ر خوا."},{"id":12,"translation":"[ وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ عه‌هدو به‌ڵێنی له‌ به‌نی ئیسرائیل وه‌رگرت وه‌ دوانزه‌ نه‌قیبمان لێ هه‌ڵبژاردن بۆ ئه‌وه‌ی كاروباریان به‌ڕێوه‌به‌رن، واته‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ گه‌وره‌ی قه‌ومه‌كه‌ن، پێغه‌مبه‌ری خوایش- صلى الله عليه وسلم - له‌شه‌وى (عه‌قه‌به‌) به‌یعه‌تى له‌ دوانزه‌ له‌ ناودارو گه‌وره‌كانى ئه‌نصار وه‌رگرت كه‌ سیانیان له‌ (ئه‌وس) بوون و نۆیان له‌ (خه‌زره‌ج) ئه‌مان چوون به‌یعه‌تیان له‌ قه‌ومه‌كه‌یان وه‌رگرت بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پێی فه‌رموون: من له‌گه‌ڵتانم به‌وه‌ی سه‌رتان ئه‌خه‌م و یارمه‌تیتان ئه‌ده‌م و پشتیوانیتان ئه‌كه‌م و ده‌تانپارێزم [ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي ] ئه‌گه‌ر نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانتان بده‌ن وه‌ ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌رانی من بێنن [ وَعَزَّرْتُمُوهُمْ ] وه‌ به‌ گه‌وره‌یان بزانن وه‌ سه‌ریان بخه‌ن [ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ] وه‌ قه‌رزێكی باش به‌ خوای گه‌وره‌ بده‌ن به‌وه‌ى كه‌ ببه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ خوا پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ [ لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تاوانه‌كانتان ئه‌سڕێته‌وه‌ [ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] وه‌ ئه‌تانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات و جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر دارو كۆشكه‌كاندا ئه‌ڕوات [ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ ] وه‌ له‌ دوای ئه‌م عه‌هدو به‌ڵێنه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ كوفر بكات [ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ (١٢) ] ئه‌وه‌ ڕێگای ڕاستی وون كردووه‌و گومڕا بووه‌و له‌ ڕێگای ڕاست لایداوه‌."},{"id":13,"translation":"[ فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ ] جووله‌كه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م به‌ڵێن و په‌یمانه‌یان شكاندو هه‌ڵیانوه‌شانده‌وه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تی لێ كردن و له‌ ڕه‌حمه‌ت و هیدایه‌تی خۆی ده‌ری كردن [ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً ] وه‌ دڵیانمان ڕه‌ق كرد كه‌ په‌ندو ئامۆژگارى وه‌رناگرن [ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ ] وه‌ قسه‌و فه‌رمووده‌كانى خواى گه‌وره‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی ته‌ورات بوو له‌ جێی خۆی ئه‌یانگۆڕی و ده‌ستكاریان ئه‌كردو ته‌ئویلیان ئه‌كرد (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ سه‌رجه‌م كتێبه‌ ئاسمانیه‌كان قسه‌و فه‌رمووده‌ى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ یادیان خرایه‌وه‌ له‌بیریان كرد كه‌ چ به‌شێكیان هه‌یه‌ له‌ قیامه‌تدا ئه‌گه‌ر وا نه‌كه‌ن و ئیمان بێنن، یاخود كاریان پێ نه‌كرد [ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ] وه‌ به‌رده‌وام ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ ئاگات لێیه‌و ئه‌بینی كه‌ ئه‌وان خیانه‌ت و ناپاكی و خراپه‌كاری به‌رامبه‌ر تۆو هاوه‌ڵانت ئه‌كه‌ن، پیلانتان بۆ داده‌ڕێژن ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ [ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ ] به‌ڵام تۆ لێیان ببوره‌و لێخۆشبوو به‌ [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ چاكه‌كارن، دواتر ئه‌و ئایه‌ته‌ نه‌سخ بۆوه‌ به‌م ئایه‌ته‌ی سووره‌تی (ته‌وبه‌) [ قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ] (التَّوْبَة: ٢٩) خوای گه‌وره‌ ئه‌مری كرد به‌ كوشتار كردنی كافران."},{"id":14,"translation":"[ وَمِنَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى أَخَذْنَا مِيثَاقَهُمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ وتیان: ئێمه‌ نه‌صاراو گاورین عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانمان له‌وانیش وه‌رگرت كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكه‌ون و ئیمانى پێ بێنن و سه‌ریبخه‌ن [ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ ] ئه‌وانیش به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنه‌یان له‌بیر كرد كه‌ لێیان وه‌رگیرابوو، وه‌ پشتگوێیان خست [ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] له‌ سزاى ئه‌و كاره‌یان ئێمه‌یش تا ڕۆژی قیامه‌ت ڕق و كینه‌و دژایه‌تیمان خستۆته‌ نێوانیانه‌وه‌، نێوان گاورو جووله‌كه‌، یاخود نێوان گاوره‌كان خۆیان كه‌ چه‌ند فیرقه‌و تاقم و گروپێكن و دژایه‌تى یه‌كترى ده‌كه‌ن [ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ (١٤) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ هه‌واڵیان پێ ده‌دات سه‌باره‌ت به‌ كرده‌وه‌كانی خۆیان وه‌ ئاگاداریان ئه‌كاته‌وه‌ وه‌ سزایان ئه‌دات له‌سه‌ری."},{"id":15,"translation":"[ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا ] ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی جووله‌كه‌و گاوران ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری ئێمه‌ كه‌ محمده‌- صلى الله عليه وسلم - بۆ ئێوه‌ هاتووه‌ به‌ هیدایه‌ت و دینى حه‌ق [ يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ ] كه‌ زۆرێك له‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ ته‌ورات و ئینجیل دا ده‌تانشارده‌وه‌و ده‌ستكاریتان ده‌كردو ده‌تانگۆڕى ئه‌م بۆتانى ئاشكرا ده‌كات و ده‌ری ئه‌خات وه‌كو ئایه‌تی ڕه‌جم و چیرۆك و به‌سه‌رهاتی هاوه‌ڵانی ڕۆژی شه‌ممه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ كردنی به‌ مه‌یمون و به‌راز [ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ ] هێشتا له‌ زۆرێكیش له‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یشارنه‌وه‌ ڕوونى ناكاته‌وه‌ كه‌ بێسود بێت و لێتان ئه‌بوورێ [ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ ] بۆیه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نوورێكتان بۆ هاتووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌- صلى الله عليه وسلم - یان ئیسلامه‌ یان قورئانه‌ [ وَكِتَابٌ مُبِينٌ (١٥) ] وه‌ كتابێكی ئاشكراش كه‌ قورئانی پیرۆزه‌."},{"id":16,"translation":"[ يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ ] به‌هۆی ئه‌و قورئانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ شوێن ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌و ڕێگای سه‌لامه‌تی و پارێزراوی له‌ سزای خوا وه‌ ڕێگای گه‌یشتن به‌ (دار السلام) كه‌ به‌هه‌شته‌ بكه‌وێت [ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ ] وه‌ ده‌ریان ده‌كات له‌ تاریكییه‌كانی كوفرو شیرك و گومڕایی بۆ ڕووناكی ئیسلام و ئیمان و سوننه‌ت و چاكه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٦) ] وه‌ هیدایه‌تیان ئه‌دات بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌."},{"id":17,"translation":"[ لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ] به‌دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ كافر بوون كه‌ ئه‌یانووت: به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌مه‌و عیسى خوایه‌ ئه‌مانه‌ كافرن [ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: كێ توانای به‌سه‌ر خوای گه‌وره‌دا هه‌یه‌ و ئه‌توانێ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌گه‌ر بیه‌وێ عیسای كوڕی مه‌ریه‌م و مه‌ریه‌می دایكیشی له‌ناوبدات؟ ئه‌ی كه‌ مه‌ریه‌م مرد كێ هه‌بوو بتوانێ مردنی لێ بگه‌ڕێنێته‌وه‌؟ یان كه‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن: عیسى كوژراوه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ خوا بوایه‌ چۆن خوا ئه‌كوژرێ؟! چۆن خوا له‌ خاچ ئه‌درێ؟! چۆن خوا ناتوانێ به‌رگری له‌ خۆی بكات؟! [ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ] نه‌ك ئه‌مانه‌ به‌ڵكو ئه‌گه‌ر هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ هه‌موویان له‌ناو بدات كێ هه‌یه‌ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات و مه‌نعی خوای گه‌وره‌ بكات؟! به‌ دڵنیایى كه‌س نیه‌ [ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] وه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیان دا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ى ویستی لێ بێت دروستى ده‌كات وه‌كو چۆن عیسای به‌بێ باوك دروستكرد، وه‌ ئاده‌می به‌بێ دایك و باوك دروستكرد [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":18,"translation":"{جولەكەو گاور دەڵێن: ئێمە نەوەو خۆشەویستی خواین!} [ وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ ] وه‌ جووله‌كه‌و گاور ئه‌یانووت: ئێمه‌ نه‌وه‌و خۆشه‌ویستی خوای گه‌وره‌ین و خوای گه‌وره‌ سزای ئێمه‌ نادات [ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: باشه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ نه‌وه‌و خۆشه‌ویستی خواى گه‌وره‌ن بۆچی خوای گه‌وره‌ هه‌ر له‌ دونیادا به‌هۆی تاوانه‌كانتانه‌وه‌ سزاتان ئه‌دات و تووشی كوشتنتان ده‌كات و شێوه‌تان ئه‌گۆڕێ بۆ مه‌یمون و به‌راز؟ وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا سزای سه‌ختی ئاگرى دۆزه‌خى بۆتان داناوه‌ [ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ ] به‌ڵكو ئێوه‌ش مرۆڤێكن وه‌كو سه‌رجه‌م ئه‌و مرۆڤانه‌ی تر كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون [ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت له‌ هه‌ر كه‌سێك خۆش بێ خۆش ئه‌بێ به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى خۆى، وه‌ ویستى لێبێت سزای هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات به‌ دادپه‌روه‌رى خۆى [ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] وه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌تاك و ته‌نها هه‌ڵسوكه‌وتى تیادا ده‌كات [ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (١٨) ] وه‌ سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌ش هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":19,"translation":"[ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا ] ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی جووله‌كه‌و گاوره‌كان ئه‌وه‌ محمد- صلى الله عليه وسلم - كه‌ پێغه‌مبه‌رو نێردراوى ئێمه‌یه‌ بۆ ئێوه‌ هات [ يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ ] كه‌ دینتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ كه‌ سه‌رده‌م و ماوه‌یه‌كه‌ پێغه‌مبه‌ران نه‌هاتوونه‌و پچڕاون، كه‌ ئیمامى (بوخارى) له‌ (سه‌لمانى فارسی)ه‌وه‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌و ماوه‌یه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌رى تیادا نه‌هاتووه‌ (شه‌ش سه‌د) ساڵ بووه‌ [ أَنْ تَقُولُوا مَا جَاءَنَا مِنْ بَشِيرٍ وَلَا نَذِيرٍ ] بۆ ئه‌وه‌ی دواتر نه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هیچ موژده‌ده‌رو ترسێنه‌رێك بۆ ئێمه‌ نه‌هاتووه‌ كه‌ ئاگادارمان بكاته‌وه‌ [ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَشِيرٌ وَنَذِيرٌ ] ئه‌وه‌ به‌دڵنیایی عوزرتان نه‌ما موژده‌ده‌رو ترسێنه‌رتان بۆ هات كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌- صلى الله عليه وسلم - ، (ابن عباس) (خوای لێ ڕازی بێت) ده‌فه‌رمووێ: له‌ نێوان له‌ دایك بوونی عیسى و هاتنی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - (پێنج سه‌دو شه‌ست و نۆ) ساڵ بووه‌ [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":20,"translation":"{گفتوگۆی نێوان موسا- صلی الله علیه وسلم - و بەنی ئیسرائیل} [ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ ] كاتێك موسا- صلى الله عليه وسلم - به‌ قه‌ومه‌كه‌ی فه‌رموو ئه‌ی قه‌ومی خۆم یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ كه‌ له‌ناو ئێوه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی هه‌ڵبژاردووه‌و ناردووه‌و به‌رده‌وام پێغه‌مبه‌رتان له‌ناودا بووه‌ [ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا ] وه‌ چه‌نده‌ها مه‌لیك و پادشای له‌ناو ئێوه‌دا داناوه‌ وه‌ موڵكی پێ به‌خشیوون، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: له‌ناو به‌نى ئیسرائیل ئه‌گه‌ر پیاو خێزان و ماڵ و خزمه‌تكارى هه‌بوایه‌ پێى ده‌وترا پاشا [ وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ (٢٠) ] وه‌ ئه‌وه‌ی به‌ ئێوه‌ی به‌خشیووه‌ به‌هیچ كه‌سێكی تری نه‌به‌خشیووه‌ له‌ جیهاندا له‌سه‌رده‌مى خۆتاندا."},{"id":21,"translation":"[ يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم بڕۆنه‌ ناو ئه‌و زه‌ویه‌ پاك و پیرۆزه‌ كه‌ قودسه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌رتانی نووسیوه‌ كه‌ بچنه‌ ناویه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ پیاوچاك بن ئه‌چنه‌ ناویه‌وه‌و تیایدا جێگیرو نیشته‌جێ ئه‌بن، یان خواى گه‌وره‌ به‌ڵێنى پێداون [ وَلَا تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ (٢١) ] به‌ڵام هه‌ڵمه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و واز له‌ گوێڕایه‌ڵی من و جیهاد كردن مه‌هێنن ئه‌و كاته‌ خه‌ساره‌تمه‌ندو زه‌ره‌رمه‌ندی دونیاو قیامه‌ت ئه‌بن."},{"id":22,"translation":"[ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ ] وتیان: ئه‌ی موسى له‌ناو قودسدا قه‌ومێكی تیایه‌ كه‌ زۆر به‌هێزو زۆر گه‌وره‌ن كه‌ (عیملاقه‌كانن) [ وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْهَا ] تا ئه‌وان ده‌رنه‌چن ئێمه‌ ناچینه‌ ناویه‌وه‌ [ فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ (٢٢) ] ئه‌گه‌ر ئه‌وان ده‌رچوون ئه‌و كاته‌ ئێمه‌ ئه‌چینه‌ ژووره‌وه‌، به‌ڵام كوشتاری ئه‌وان ناكه‌ین."},{"id":23,"translation":"[ قَالَ رَجُلَانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ] دوو پیاو له‌وانه‌ی كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسان و خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاندبوو به‌سه‌ریان به‌ ئیمان و به‌ یه‌قین، وه‌ خه‌ڵكى رێزى لێ ده‌گرتن كه‌ (یوشه‌ع بن نون) و (كاله‌ب بن یوقنا) بوون كه‌ له‌ دوانزه‌ نه‌قیبه‌كه‌ بوون، وتیان: [ ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبَابَ ] بڕۆن له‌ ده‌رگاوه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ بۆ لای ئه‌و قه‌ومه‌ [ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ ] ته‌نها بڕۆنه‌ ژووره‌وه‌ سه‌رده‌كه‌ون و متمانه‌تان به‌به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ هه‌بێ خوای گه‌وره‌ وه‌عدی داوه‌ ئێوه‌ سه‌رئه‌خات [ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٢٣) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌نها پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیماندارن."},{"id":24,"translation":"[ قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ (٢٤) ] وتیان: ئه‌ی موسا- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ هه‌رگیز ناچینه‌ ناو قودسه‌وه‌ تا ئه‌وان له‌و شاره‌دا بن، تۆ خۆت و خواكه‌ت بڕۆن كوشتار بكه‌ن ئێمه‌ش لێره‌ دائه‌نیشین و ئه‌م جێگایه‌ به‌جێ ناهێلین و شه‌ڕو كوشتاری ئه‌وان به‌ ئێمه‌ ناكرێ، ئه‌مه‌ له‌ ترس و تێكشكاندن و سه‌رپێچى و عینادیدا وایان وت، به‌ڵام هاوه‌ڵان له‌ غه‌زاى (به‌در) وتیان ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ وه‌ك به‌نى ئیسرائیل ناڵێین تۆ خۆت و خواكه‌ت بڕۆن كوشتار بكه‌ن و ئێمه‌ لێره‌ داده‌نیشین به‌ڵكو ئه‌گه‌ر پێشمان بكه‌ویت بۆ ناو ده‌ریا شوێنت ده‌كه‌وین و به‌ دواتدا دێین و له‌ پێش و پاش و لاى راست و چه‌پت كوشتار ده‌كه‌ین، پێغه‌مبه‌رى خوایش- صلى الله عليه وسلم - رووى پیرۆزى گه‌شایه‌وه‌و پێى خۆش بوو."},{"id":25,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي ] موسى- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من ته‌نها خۆم و هارونی برامم كه‌سی تر گوێڕایه‌ڵیم ناكات [ فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ (٢٥) ] وه‌ جیاوازی بخه‌ره‌ نێوان ئێمه‌و ئه‌م قه‌ومه‌ فاسقه‌وه‌و ئه‌گه‌ر سزای ئه‌وان ئه‌ده‌ی سزای ئێمه‌ مه‌ده‌، وه‌ خۆت بڕیار بده‌ له‌ نێوانماندا."},{"id":26,"translation":"[ قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌م زه‌ویه‌ پیرۆزه‌ كه‌ قودسه‌ ئه‌وه‌ چل ساڵ حه‌رامی ئه‌كه‌م له‌سه‌ریان بچنه‌ ناوى به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌چوون كوشتاری ئه‌و قه‌ومه‌ بكه‌ن له‌ناو قودسدا، وه‌ سه‌ریان لێ ئه‌شێوێ له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویداو دێن و ئه‌ڕۆن و سه‌رگه‌ردان ده‌بن، كه‌ له‌زه‌وی (سه‌ینائه‌) به‌بێ ئه‌وه‌ی شاری قودس بدۆزنه‌وه‌، وه‌كو (ابن عباس)یش ده‌فه‌رمووێ: چل ساڵ سه‌ریان لێشێواو ڕێگایان لێ ون بوو موسى و هارونیشیان له‌گه‌ڵدا بوو ئه‌هاتن و ئه‌ڕۆیشتن ئه‌و شاره‌یان نه‌ئه‌دۆزیه‌وه‌، له‌م چل ساڵه‌دا بوو كۆمه‌ڵێك موعجیزه‌ بۆ موسى روویدا له‌ دابه‌زینى گه‌زۆ و سوێسكه‌و سێبه‌ر كردنى هه‌ور بۆیان و ده‌ركردنى ئاو له‌ به‌ردى ره‌ق، پاشان هارون كۆچى دوایى كردو موسایش سێ ساڵ دواى ئه‌و كۆچى دوایى كرد، وه‌ زۆربه‌ى به‌نى ئیسرائیل له‌م ماوه‌ى چل ساڵه‌دا مردن، تا دوای چل ساڵه‌كه‌ خوای گه‌وره‌ (یوشه‌عی كوڕی نون)ی كرد به‌ پێغه‌مبه‌رو ناردى و ئه‌وان چوون فه‌تحی (بیت المقدس)یان كرد له‌ رۆژى هه‌ینى پاش عه‌صر، وه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى به‌ (یوشع) كرد پێیان بڵێ كه‌ چوونه‌ (به‌یتولمه‌قدیس) به‌ كوڕنوشه‌وه‌ بچن و داواى لێخۆش بوون بكه‌ن به‌ڵام ئه‌وان گۆڕیان وه‌كو له‌ سوره‌تى (به‌قه‌ره‌)دا باسمان كرد [ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ (٢٦) ] تۆ ئه‌ی موسا خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌و كه‌سه‌ فاسق و له‌ڕێ ده‌رچووانه‌ هه‌ر سزایه‌كیان بده‌م شایانین."},{"id":27,"translation":"{بەسەرهاتی هەردوو كوڕەكەی ئادەم- صلی الله علیه وسلم -} [ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ هه‌واڵی هه‌ردوو كوڕه‌كه‌ی ئاده‌میان به‌حه‌ق بۆ بگێڕه‌وه‌ واته‌: به‌ ئاشكراو بێ زیادو كه‌م و گۆڕان و ئاڵۆزى، كه‌ زانایان ده‌فه‌رموون: یه‌كێكیان ناوی (قابیل) بوو ئه‌وه‌ی تر ناوی (هابیل) بووه‌ [ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا ] ئاده‌م و حه‌وا ساڵى كچ و كوڕێكیان ده‌بوو كچى ئه‌م ساڵیان ده‌دا به‌ كوڕى ساڵه‌كه‌ى ترو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بۆ ناچارى و بڵاوبوونه‌وه‌ى مرۆڤ، خوشكه‌كه‌ى هابیل جوان نه‌بوو خوشكه‌كه‌ى قابیل جوان بوو ویستى نه‌یدا به‌ هابیل و بۆ خۆى بێت، وه‌ ئاده‌مى باوكیان رێگرى لێكردو وتى: چۆن ده‌بێت خوشكى خۆت بخوازیت، (قابیل) هه‌ر سور بوو له‌سه‌رى، (ئاده‌م) فه‌رمووى: خێرێك بكه‌ن له‌ كێتان قه‌بوڵ كرا بۆ ئه‌وه‌تان ده‌بێت، كه‌ خێرێكیان كرد [ فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا ] له‌ یه‌كێكیان قبووڵ كرا كه‌ (هابیل) ئاژه‌ڵی هه‌بووه‌ به‌رانێكی قه‌ڵه‌وی هێناو كردی به‌خێرو خوای گه‌وره‌ لێی قبووڵ كردووه‌ [ وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ ] وه‌ قابیل دانه‌وێڵه‌و كشتوكاڵى هه‌بووه‌ گه‌نمی خراپی هێناو خوای گه‌وره‌ لێی قبووڵ نه‌كرد [ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ ] ئه‌میش له‌ حه‌سوودیدا وتی: ئه‌بێ بتكوژم [ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (٢٧) ] (هابیل)یش به‌ براكه‌ی وت: خوای گه‌وره‌ خێر له‌ كه‌سانێك قبووڵ ده‌كات كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ ماڵی باش ببه‌خشن."},{"id":28,"translation":"[ لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي ] ئه‌گه‌ر تۆ ده‌ستدرێژ بكه‌یته‌ سه‌رم و مه‌به‌ستت كوشتنم بێت و بۆ ئه‌وه‌ی بمكوژیت [ مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ (٢٨) ] ئه‌وه‌ من ده‌ستت بۆ درێژ ناكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی بتكوژم چونكه‌ من له‌ الله ى په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان ئه‌ترسێم، (عبدالله¬ى كوڕى عه‌مر) ده‌فه‌رمێت: سوێند به‌ خوا له‌و به‌هێزتر بوو به‌ڵام له‌ ترسى خوا ده‌ستى لێنه‌كرده‌وه‌و نه‌یكوشت، وه‌ له‌ كاتى فیتنه‌دا كه‌ موسڵمانان یه‌كترى ده‌كوژن پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: وه‌كو كوڕه‌كه‌ى ئاده‌م بن (واته‌ كوژراو بن نه‌ك بكوژ) (ئه‌یوبى سوختیانى) ده‌فه‌رمێت: یه‌كه‌م كه‌س له‌م ئوممه‌ته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى جێبه‌جێ كردو ده‌ستى نه‌كرده‌وه‌ تا به‌ ناحه‌ق شه‌هیدیان كرد (ئیمامى عوسمان) بوو."},{"id":29,"translation":"[ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ ] من ئه‌مه‌وێ تۆ تاوانی كوشتنی من و تاوانی پێشتری خۆتیش هه‌ڵبگری [ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ ] ئه‌و كاته‌ ئه‌بیته‌ هاوه‌ڵی دۆزه‌خ و ئه‌چیته‌ دۆزه‌خه‌وه‌ [ وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ (٢٩) ] كه‌ ئه‌میش سزای هه‌موو سته‌مكارانه‌."},{"id":30,"translation":"[ فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ ] نه‌فسی خراپه‌كاری هانی داو بۆی ئاسان كردو بۆى رازانده‌وه‌ كه‌ براكه‌ی خۆی بكوژێ و كوشتى به‌ شیشێك یان به‌ به‌رد یان خنكاندى [ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٣٠) ] وه‌ دواتر له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان بوو، (تا رۆژى قیامه‌ت هه‌ركه‌سێك بكوژرێت به‌شێك له‌ تاوانه‌كه‌ى له‌سه‌ر (قابیله‌) چونكه‌ یه‌كه‌م كه‌س بوو كه‌ كوشتنى داهێنا به‌بێ ئه‌وه‌ى له‌ تاوانى بكوژه‌كه‌ كه‌م بێته‌وه‌)."},{"id":31,"translation":"[ فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م كوشتن بوو له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ڕوویدا نه‌یزانی چۆن براكه‌ی بشارێته‌وه‌، وه‌ چه‌نده‌ها ڕۆژ به‌سه‌ر شانییه‌وه‌ بوو دڕنده‌و باڵنده‌ ئه‌یانوویست داینێت بۆ ئه‌وه‌ی بیخۆن ئه‌ویش ده‌ستی تێ نه‌ئه‌چوو داینێت خوای گه‌وره‌ قه‌له‌ڕه‌شێكی نارد له‌ زه‌ویدا ئه‌گه‌ڕا [ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی نیشانی بدات چۆن لاشه‌ی براكه‌ی بشارێته‌وه‌، واته‌: دوو قه‌له‌ڕه‌ش یه‌كیان ئه‌وی تری كوشت وه‌ دواتر چاڵی بۆ هه‌ڵكه‌ندو كردییه‌ ناوێوه‌و خۆڵى پیادا كرد [ قَالَ يَا وَيْلَتَا ] وتی: هاوار بۆ خۆم (وشه‌یه‌كه‌ بۆ په‌شیمانی و غه‌م و خه‌فه‌ت تیاچوون به‌كاردێت) [ أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ ] ئایا من ناتوانم و بێده‌سه‌ڵات بوومه‌ ته‌نانه‌ت وه‌ك ئه‌و قه‌له‌ڕه‌شه‌شم پێ نه‌كرا [ فَأُوَارِيَ سَوْءَةَ أَخِي ] كه‌ لاشه‌و ته‌رمی براكه‌م له‌ناو خۆڵدا بشارمه‌وه‌ [ فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ (٣١) ] وه‌ بوو به‌ كه‌سێك له‌ په‌شیمانان."},{"id":32,"translation":"[ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ ] له‌ پێناو ئه‌م كوشتنه‌دا كه‌ یه‌كه‌م كوشتن بوو له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ڕوویدا، وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م خوێن له‌ناو ئه‌واندا ڕژا، وه‌ ئه‌وان زیاتر خوێنڕێژی له‌ناویاندا بووه‌و پێغه‌مبه‌رانیان كوشتووه‌: له‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكی و به‌تایبه‌تی به‌نو ئیسرائیلمان نووسی وه‌ ته‌شریعمان كردو رامانگه‌یاند كه‌ هه‌ر كه‌سێك به‌ناحه‌ق كه‌سێك بكوژێ كه‌ تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ نه‌بێت و كه‌سێكى به‌ ناحه‌ق نه‌كوشتبێت، یاخود فه‌سادى له‌سه‌ر زه‌وی نه‌نابێته‌وه‌، واته‌: شه‌ریكى بۆ خوا دانه‌نابێت، یان كوفرى نه‌كردبێت، یان ڕێگری و چه‌ته‌یى نه‌كردبێت (ئه‌وه‌ى ئه‌مانه‌ بكات ده‌كوژرێت به‌ڵام حاكمى موسڵمان ده‌یانكوژێت نه‌ك تاكه‌ تاكى خه‌ڵكى) [ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا ] یه‌ك كه‌سێك بكوژیت وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ هه‌موو خه‌ڵكت كوشتبێت له‌ تاواندا [ وَمَنْ أَحْيَاهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش بژێنیته‌وه‌و ئه‌توانی بیكوژی به‌ڵام له‌به‌ر خوا لێی خۆش ئه‌بیت، یان كه‌سێك ڕزگار ئه‌كه‌یت له‌ خنكاندن و سووتاندن و تیاچوون [ فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا ] وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ هه‌موو خه‌ڵكی سه‌ر ڕووی زه‌ویت ژیاندبێته‌وه‌و ڕزگار كردبێت له‌ ئه‌جرو پاداشتدا [ وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ] وه‌ پێغه‌مبه‌رانی ئێمه‌ به‌به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا بۆ لای خه‌ڵكى هاتوون و ناردوومانن [ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ (٣٢) ] پاشان زۆرێك له‌ خه‌ڵكی له‌ دوای ناردنی پێغه‌مبه‌ران له‌سه‌ر زه‌ویدا ئیسراف و خراپه‌كاری ئه‌كه‌ن له‌ كوشتندا."},{"id":33,"translation":"[ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا ] سزای ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌كه‌ن (ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر موسڵمانیش بن) كه‌ ڕێگری له‌ خه‌ڵكى بكه‌ن و چه‌ته‌یی بكه‌ن وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی ئاشووب و فه‌ساد بنێنه‌وه‌و ماڵی خه‌ڵكى ببه‌ن و خه‌ڵكی بكوژن [ أَنْ يُقَتَّلُوا ] ئه‌مانه‌ ئه‌بێ بكوژرێنه‌وه‌، واته‌: ئه‌گه‌ر ڕێگریان له‌ خه‌ڵكى كردو خه‌ڵكیان كوشت كه‌ گیران ئه‌مانه‌ ئه‌كوژرێنه‌وه‌ [ أَوْ يُصَلَّبُوا ] یاخود ئه‌گه‌ر خه‌ڵكیان كوشت و ماڵه‌كه‌شیان برد ئه‌و كاته‌ ئه‌مان ئه‌كوژرێن و هه‌ڵئه‌واسرێن و له‌ خاچ ئه‌درێن [ أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ماڵیان بردو نه‌یانكوشت ئه‌و كاته‌ ده‌ستی ڕاست و پێی چه‌پیان ئه‌بڕێته‌وه‌ یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ [ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ] یاخود ئه‌گه‌ر كه‌سیان نه‌كوشت و ماڵیشیان نه‌برد به‌ڵكو هه‌ر ڕێگریان له‌ خه‌ڵك ئه‌كردو خه‌ڵكیان ئه‌ترساند ئه‌وه‌ ڕاوئه‌نرێن و له‌سه‌ر زه‌وی دوور ئه‌خرێنه‌وه‌ له‌و شارو وڵاته‌ یاخود له‌ شارێكى تر به‌ند ده‌كرێن [ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا ] ئا ئه‌م خراپه‌كارو ڕێگرو پیاوكوژانه‌ له‌ دونیا خوای گه‌وره‌ سه‌رشۆڕیان ئه‌كات [ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٣٣) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌ی بۆیان داناوه‌، هه‌شت كه‌س له‌ هۆزى (عوره‌ینه‌) هاتنه‌ مه‌دینه‌و موسڵمان بوون و به‌یعه‌تیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا- صلى الله عليه وسلم - پاشان نه‌خۆش كه‌وتن پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - له‌گه‌ڵ وشترى صه‌ده‌قه‌ ناردیانى و فه‌رمووى له‌ میزو شیره‌كه‌یان بخۆن چاك ده‌بن ئه‌وانیش خواردیان چاك بوونه‌وه‌ پاشان هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌و شوانه‌كه‌یان كوشتوو وشتره‌كانیان برد، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - خه‌ڵكى به‌ دوایاندا ناردو گرتیانن و هێنایان، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو چۆن شوانه‌كه‌یان كوشبوو به‌و شێوازه‌ كوژرانه‌وه."},{"id":34,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ته‌وبه‌یان كردووه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بیانگرن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر گرتیانتان ته‌وبه‌ش بكه‌ن سنورى خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌كرێ [ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٤) ] ئه‌وا بزانن خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":35,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ ] وه‌ هه‌موو وه‌سیله‌و هۆكارێكى شه‌رعی بگرنه‌به‌رو داوای بكه‌ن كه‌ بتانگه‌یه‌نێ به‌خواو له‌ خوای گه‌وره‌تان نزیك بكاته‌وه‌، وه‌ خۆتان له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك بكه‌نه‌وه‌ به‌ گوێڕایه‌ڵى كردنى و كاركردن به‌ رازى بوونى، وه‌سیله‌ به‌رزترین پله‌و شوێنه‌ له‌ به‌هه‌شت، وه‌ نزیكترین شوێنى به‌هه‌شته‌ له‌ عه‌رشى پیرۆزى خواى گه‌وره‌ كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ ] وه‌ جیهاد بكه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازتان بكات له‌ دونیاو قیامه‌ت."},{"id":36,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌شیان هه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی خۆیانی پێ بكڕنه‌وه‌و خۆیانى پێ ڕزگار بكه‌ن له‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ت [ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ ] خوای گه‌وره‌ لێیان قبووڵ ناكات و ڕزگاربوون و خۆ كڕینه‌وه‌ نیه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٣٦) ] وه‌ ئه‌مانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":37,"translation":"[ يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا ] ئه‌مانه‌ ئه‌یانه‌وێ له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌رچن به‌ڵام به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ده‌رناچن، واته‌: كافران، به‌ڵام سه‌رپێچیكارو تاوانباری موسڵمانان كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ دانه‌نابێ له‌ دۆزه‌خ ده‌رئه‌چن، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كافرن له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌رناچن و بۆ هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٧) ] وه‌ سزایه‌كی به‌رده‌وام و هه‌میشه‌ییان بۆ هه‌یه‌."},{"id":38,"translation":"{دەستی دز ببڕن} [ وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا ] دز چ پیاو بێ یان ئافره‌ت ئه‌وه‌ ده‌ستی ڕاستیان ببڕن تا مه‌چه‌كیان نه‌وه‌كو قۆڵ، ئه‌گه‌ر ئه‌و ماڵه‌ی دزیویانه‌ نرخه‌كه‌ی له‌ ڕوبعه‌ دینارێكی ئاڵتوون زیاتر بێت، واته‌: ڕوبعه‌ مسقالێكی ئاڵتوون زیاتر بێ، وه‌ ماڵه‌كه‌ پارێزراو بێت و چووبێتن بۆی [ جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ ] ئه‌وه‌ وه‌كو سزایه‌ك به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپه‌ی خۆیان كه‌ دزیه‌و كردوویانه‌، وه‌ وه‌كو سزایه‌كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ ببنه‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ خه‌ڵكی تر [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٣٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":39,"translation":"[ فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ ] جا ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ دوای ئه‌و دزی و سته‌مه‌ی كه‌ كردی ته‌وبه‌ بكات وه‌ چاكسازی بكات، واته‌: ئه‌و ماڵه‌ی كه‌ دزیویه‌تی بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نی خۆی [ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی لێ قبووڵ ده‌كات و لێی خۆش ئه‌بێ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٩) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":40,"translation":"[ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئایا نازانی هه‌رچی موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و نێوانیانه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ سزای هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت به‌ عه‌داله‌تی خۆی [ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ ] وه‌ خۆش ئه‌بێ له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":41,"translation":"{ گوێ‌ نەگرتن لە درۆ} [ يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - خه‌فه‌ت له‌و كه‌سانه‌ نه‌خۆی كه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ كافر بوون و كافر ئه‌بنه‌وه‌ له‌وانه‌ی كه‌ به‌ده‌م وتیان: ئێمه‌ ئیمانمان هێناوه‌ به‌ڵام به‌دڵ ئیمانیان نه‌هێنا بوو كه‌ مونافیقان بوون [ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ ] وه‌ خه‌فه‌ت له‌ جووله‌كه‌كانیش نه‌خۆی كه‌ گوێ بۆ درۆی گه‌وره‌كانیان ئه‌گرن ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌ستكاری ته‌ورات ئه‌كه‌ن [ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ ] وه‌ گوێ له‌ كه‌سانێكی تریش ئه‌گرن ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆیان نایه‌ن له‌ مه‌جلیسی تۆدا دانیشن له‌ ته‌كه‌بورو لووتبه‌رزیدا [ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ ] ده‌ستكاری ته‌ورات ئه‌كه‌ن كه‌ وته‌ و فه‌رمووده‌ى خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ له‌ شوێنه‌كانی خۆی ئه‌یگۆڕن وه‌كو ئایه‌تی ڕه‌جم كه‌ ده‌ستكاریان كردبوو [ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ ] ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌و دوو جوله‌كه‌یه‌ دابه‌زى كه‌ زینایان كرد بوو ئه‌یانووت: ئه‌گه‌ر هاتوو محمد- صلى الله عليه وسلم - بڕیارى دا به‌ سه‌د جه‌ڵده‌ ئه‌وه‌ وه‌ری بگرن وه‌ ئیشی پێ بكه‌ن [ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر وانه‌بوو وه‌ بڕیارى ره‌جم كردنى دا ئه‌وه‌ وه‌ری مه‌گرن و كاری پێ مه‌كه‌ن، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: له‌ ته‌وراتدا چى باسكراوه‌؟ وتیان ئابڕویان ده‌به‌ین و جه‌ڵده‌یان لێ ده‌ده‌ین، (عبدالله¬ى كوڕى سه‌لام) فه‌رمووى: درۆتان كرد به‌ڵكو ره‌جم كردنه‌، ته‌ورات بێنن، هێنایان وخوێندیانه‌وه‌ یه‌كێكیان ده‌ستى خستبووه‌ سه‌ر ئایه‌تى ره‌جمه‌كه‌ پێش و پاشیان خوێنده‌وه‌، (عبدالله) فه‌رمووى ده‌ستت لاببه‌، ده‌ستى لابرد ئایه‌تى ره‌جمه‌كه‌ ده‌ركه‌وت وتیان راستتكرد ئه‌ى محمد ده‌بێت ره‌جم بكرێن و پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بڕیارى دا ره‌جم كران [ وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ گومڕای بكات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ [ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] ئه‌وا تۆ موڵكی هیچ شتێكت نیه‌ لای خوای گه‌وره‌و ناتوانی هیچ شتێكی بۆ بكه‌یت، یان سزای خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بگه‌ڕێنیته‌وه‌ [ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌یوویست دڵیان پاك بكاته‌وه‌ له‌ كوفرو شیرك و نیفاق هه‌روه‌كو چۆن دڵی صه‌حابه‌ باوه‌ڕداره‌كانی پاك كرده‌وه‌ [ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ] ئه‌مانه‌ له‌ دونیادا خوای گه‌وره‌ سه‌رشۆڕیان ئه‌كات [ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٤١) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌ی بۆ داناون."},{"id":42,"translation":"[ سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ ] ئه‌مانه‌ دیسان گوێ ئه‌گرن له‌ درۆی گه‌وره‌كانیان [ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ ] وه‌ ماڵی حه‌رام ئه‌خۆن ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ ڕه‌شوه‌و به‌رتیل بێ یان هه‌ر جۆره‌ حه‌رامێك بێت لێی ناگه‌ڕێنه‌وه‌ [ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ ] ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ ئه‌هلی كتاب هاتن بۆ لات ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وا تۆ حوكم و بڕیار بده‌ له‌ نێوانیاندا به‌ قورئانی پیرۆز [ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ] یان پشتیان تێبكه‌و خۆت سه‌رپشكی ئایا بڕیار ده‌ده‌ی له‌ نێوانیاندا یاخود ئه‌یانگه‌ڕێنیته‌وه‌ [ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان تێ بكه‌ی ئه‌وان هیچ زیانێك به‌تۆ ناگه‌یه‌نن، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ مه‌نسوخه‌و خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كردووه‌ كه‌ حوكم و بڕیار له‌نێوانیاندا بدات به‌ قورئانى پیرۆز [ وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ] ئه‌گه‌ر پیاوێك له‌ به‌نى قوره‌یزه‌ پیاوێكى له‌ (به‌نى نه‌زیر) بكوشتایه‌ ئه‌وا ده‌یانكوشته‌وه‌، به‌ڵام پیاوێك له‌ (به‌نى نه‌زیر) پیاوێكى بكوشتایه‌ له‌ (به‌نى قوڕه‌یزه‌) ئه‌وا به‌ (سه‌د وه‌سق، كه‌ ده‌كاته‌ شه‌ش سه‌د صاع) خورما ئازادیان ده‌كردو لێی خۆش ده‌بوون، كاتێك كه‌ خواى گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌رى- صلى الله عليه وسلم - نارد پیاوێك له‌ به‌نى نه‌زیر پیاوێكى له‌ به‌نى قوره‌یزه‌ كوشت وتیان بمانده‌نێ ده‌یكوژینه‌وه‌، ئه‌وانیش وتیان با پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - بڕیار بدات له‌ نێوانماندا، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌گه‌ر حوكمت له‌ نێوانیاندا كرد ئه‌وه‌ به‌ دادپه‌روه‌ری حوكم بكه‌ له‌ نێوانیاندا به‌و قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ بۆت (دادپه‌روه‌رى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت بكوژرێته‌وه‌) [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (٤٢) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ دادپه‌روه‌رن [ وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - چۆن ئه‌وان تۆ ئه‌كه‌نه‌ حه‌كه‌م و دادوه‌رو حوكم بۆ لای تۆ دێنن له‌ كاتێكدا خۆیان ته‌وراتیان بۆ هاتووه‌ كه‌ ته‌وراتیش حوكمی خوای گه‌وره‌ی تیایه‌، واته‌: له‌ ته‌وراتیشدا هه‌مان حوكمه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ژن و پیاو له‌ دوای زه‌واجێكی شه‌رعی زینایان كرد ڕه‌جم ده‌كرێن."},{"id":43,"translation":"[ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن له‌ حوكمه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌و ئه‌یگۆڕن [ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ (٤٣) ] ئه‌وان به‌ڕاستی ئیماندار نین."},{"id":44,"translation":"[ إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ ] ئێمه‌ ته‌وراتمان دابه‌زاندووه‌ كه‌ هیدایه‌ت و نوورو ڕووناكی تیا بووه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ قورئان دابه‌زێ، وه‌ موژده‌ی هاتنی تیا بووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ پێویسته‌ شوێنی بكه‌ون [ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا ] كۆمه‌ڵێك پێغه‌مبه‌ر له‌ دوای موسا هاتن حوكمیان به‌ ته‌ورات ئه‌كردو له‌سه‌ر ئه‌و شه‌ریعه‌ته‌ ئه‌ڕۆیشتن ئه‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌و خۆیان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌ كه‌ ئه‌میش لووتشكاندنی جووله‌كه‌ی تیایه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانی ئه‌وانیش له‌سه‌ر دینی ئیسلام بوونه‌ جووله‌كه‌ و گاور نه‌بوونه‌ به‌ڵكو هه‌موویان موسڵمان بوونه‌ [ لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری ئه‌و كه‌سانه‌ بوونه‌ كه‌ یه‌هودی بوونه‌ وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕه‌بانی بوونه‌ واته‌: زاناخواپه‌رست و كاركه‌رو فێركاره‌كان، وه‌ زانا گه‌وره‌كان كه‌ خه‌ڵكى شوێنیان ده‌كه‌ون [ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ ] كه‌ فه‌رمانیان پێكرابوو له‌لایه‌ن پێغه‌مبه‌رانیانه‌وه‌ كه‌ كتابی خوای گه‌وره‌ بپارێزن و ئاشكراى بكه‌ن و نه‌یشارنه‌وه‌و كارى پێبكه‌ن و خه‌ڵكى فێر بكه‌ن وه‌ ده‌ستكاری نه‌كه‌ن و نه‌یگۆڕن [ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ ] وه‌ ئه‌وانیش شایه‌ت و چاودێر بوون به‌سه‌ر ئه‌و كتێبانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌گۆڕدرێ و ده‌ستكارى نه‌كرێت [ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ ] ئه‌ى زانایان ئێوه‌ له‌ خه‌ڵكی مه‌ترسێن و به‌تاك و ته‌نها له‌ من بترسێن [ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی من مه‌گۆڕنه‌وه‌ به‌نرخێكی كه‌م به‌ دونیایه‌ك كه‌ كه‌مه‌ كه‌ حوكم به‌ كتابی خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن له‌به‌ر دونیاو به‌رژوه‌ندی و ڕه‌شوه‌و به‌رتیل [ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] وه‌هه‌ر كه‌سێك حوكم به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ نه‌كات كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ (٤٤) ] ئا ئه‌و كه‌سانه‌ كافرن، ئه‌مه‌ له‌سه‌ر جووله‌كه‌ دابه‌زیووه‌ به‌ڵام موسڵمانیش ئه‌گرێته‌وه‌ كه‌ حوكم به‌قورئانی پیرۆز نه‌كه‌ن، (ابن عباس) ده‌فه‌رمووێ: هه‌ر كه‌سێك ئینكاری حوكمی خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌وه‌ كافر ئه‌بێ به‌ڵام دانی پیادا بنێ و حوكمی پێ نه‌كات ئه‌وه‌ زاڵمه‌و فاسقه‌، وه‌ له‌ ڕیوایه‌تێكی تر ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌مه‌ كوفرێك نیه‌ كه‌ له‌ دینی ئیسلام ده‌رتان بكات به‌ڵكو كوفری بچووكه‌ (كُفْرٌ دُونَ كُفْرٍ)، وه‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌مه‌ ئه‌و كوفره‌ نیه‌ كه‌ ئێوه‌ بۆى ده‌چن، (طاوس) ده‌فه‌رمێت: كوفرێك نیه‌ له‌ ئیسلام ده‌رت بكات، ئه‌گه‌ر كه‌سێك سووكایه‌تی به‌ حوكمی خوای گه‌وره‌ كرد، یاخود به‌حه‌ڵاڵی زانی كه‌ حوكم به‌غه‌یری قورئان بكات، یان ئینكاری حوكمی خوای گه‌وره‌ی كرد، یان به‌كۆنه‌په‌رستی ناوی برد، یاخود ئه‌گه‌ر وتی: حوكمی خواو حوكمی غه‌یری خوا یه‌كسانه‌و وه‌كو یه‌ك وایه‌و جیاوازى نیه‌، یان وتی: حوكمی خوا باشتره‌و دروسته‌ كار به‌ غه‌یری قورئانیش بكه‌ی، ئه‌مانه‌ هه‌مووی كافر ئه‌بێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دانی به‌ حوكمی خوای گه‌وره‌دا نا به‌ڵام ئیشی پێ نه‌كرد ئه‌وكاته‌ كافر نابێ و زاڵم و فاسقه‌."},{"id":45,"translation":"{تۆڵە سەندن بە دادپەروەری} [ وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ] وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ له‌ ته‌وراتدا له‌سه‌ر جووله‌كه‌مان نووسیوه‌ كه‌ ئه‌ویش حوكمی خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌كو قورئان تیایدا هاتووه‌ كه‌سێك به‌ ناحه‌ق یه‌كێك بكوژێ ئه‌بێ بكوژرێته‌وه‌ [ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر چاوی كه‌سێك به‌ ناحه‌ق كوێر بكات یان چاوی ده‌ربكات ئه‌بێ چاوی ده‌ربكرێ و چاوی كوێر بكرێته‌وه‌ [ وَالْأَنْفَ بِالْأَنْفِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر لووتی كه‌سێك ببڕێ به‌ناحه‌ق ئه‌بێ لووتی ببڕێته‌وه‌ [ وَالْأُذُنَ بِالْأُذُنِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر گوێی كه‌سێك ببڕێته‌وه‌ به‌ناحه‌ق ئه‌بێ گوێی ببڕێته‌وه‌ له‌و شوێنه‌وه‌ كه‌ بڕیویه‌تی [ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ددانی كه‌سێكی شكاند یان ده‌ركرد ئه‌بێ ددانی هه‌ڵكێشرێ یان بشكێندرێته‌وه‌ [ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ ] وه‌ له‌ برینیشدا تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر شوێنێكت بریندار بكات له‌وانه‌یه‌ تۆ نه‌توانی وه‌كو ئه‌و برینداری بكه‌یته‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ زیاتر بێت و زه‌ره‌ری زیاترى لێ بده‌ی بۆیه‌ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ له‌ویشدا هه‌یه‌ [ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سێك خۆشبێ له‌و كه‌سه‌ی كه‌ ده‌ستدرێژی كردۆته‌ سه‌ری ئه‌وه‌ ئه‌بێته‌ سڕینه‌وه‌ی تاوانی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ خۆش بووه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى ئه‌و لێخۆشبوونه‌ له‌ تاوانه‌كانی خۆش ئه‌بێ، یاخود سڕینه‌وه‌ى تاوانى ده‌ستدرێژیكاره‌كه‌یه‌و خوا پاداشتى ئه‌و كه‌سه‌ ده‌داته‌وه‌ كه‌ لێی خۆش بووه‌ [ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك حوكم نه‌كات به‌و كتابه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ [ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٤٥) ] ئه‌و كه‌سانه‌ زاڵم و سته‌مكارن."},{"id":46,"translation":"[ وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ] وه‌ له‌دوای پێغه‌مبه‌رانی تر عیسای كوڕی مه‌ریه‌ممان- صلى الله عليه وسلم - نارد [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ ] كه‌ ئینجیلیش به‌ڕاستدانه‌ری ئه‌و ته‌وراته‌ بووه‌ كه‌ له‌ پێش خۆی هاتبوو [ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ ] وه‌ ئینجیلیشمان به‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - به‌خشیووه‌ كه‌ ئه‌میش هیدایه‌ت و نوورو ڕووناكی تیادا بووه‌ بۆ كاتی خۆی وه‌ موژده‌دانی تیادا بووه‌ به‌ هاتنی پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئه‌مری تیا بووه‌ كه‌ شوێن ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌- صلى الله عليه وسلم - بكه‌ون هه‌ر كاتێك ده‌ركه‌وت [ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ ] وه‌ ئینجیل به‌ڕاستدانه‌رى ته‌ورات بووه‌ كه‌ له‌ پێش ئینجیل هاتووه‌ [ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (٤٦) ] وه‌ هیدایه‌ت و ئامۆژگاری بووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":47,"translation":"{فەرمان كردن بە حوكم كردن بە قورئان} [ وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ ] وه‌ با ئه‌هلی ئینجیلیش حوكم به‌و ئینجیله‌ بكه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ پێش هاتنی قورئان، به‌ڵام له‌ دوای دابه‌زینی قورئان ئینجیل و ته‌روات و ئه‌وانه‌ هه‌مووی نه‌سخ بۆته‌وه‌و ئه‌بێ هه‌موویان ئیش به‌ قورئانی پیرۆز بكه‌ن، پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رێت: (سوێند به‌ خوا ئه‌گه‌ر موسا- صلى الله عليه وسلم - زیندووبێته‌وه‌ ده‌بێت شوێنم بكه‌وێت)، وه‌ له‌ كۆتایى زه‌مانه‌دا كه‌ عیسا- صلى الله عليه وسلم - داده‌به‌زێت حوكم به‌ قورئانى پیرۆز ده‌كات و به‌راز ده‌كوژێت و خاچ ده‌شكێنێت و سه‌رانه‌ هه‌ڵده‌گرێت و به‌ جگه‌ له‌ ئیسلام رازى نابێت [ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك حوكم نه‌كات به‌و قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٤٧) ] ئه‌وا ئه‌و كه‌سانه‌ فاسقن و له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا ده‌رچوونه."},{"id":48,"translation":"[ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ قورئانی پیرۆزمان بۆ دابه‌زاندووى به‌حه‌ق كه‌ هیچ گومانێكى تێدا نیه‌ [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ ] كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری كتێبه‌كانی پێش خۆیه‌تی له‌ ته‌ورات و ئینجیل [ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ ] به‌ڵام ئه‌م شایه‌ت و ئه‌میندارو باڵاده‌ست و حاكمه‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و كتابانه‌ی تری هه‌مووی نه‌سخ كرده‌وه‌و حوكمیانی سڕیه‌وه‌، وه‌ له‌ دوای دابه‌زینی قورئان دروست نیه‌ كار به‌و كتابانه‌ی تر بكرێ وه‌ بخوێندرێنه‌وه‌ [ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] تۆ له‌ نێوان ئه‌وانیشدا حوكم به‌و قورئانه‌ بكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌( له‌ نێوان عه‌ره‌ب و عه‌جه‌م و ئه‌هلى كتاب) [ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان مه‌كه‌وه‌ له‌و حه‌قه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆتی دابه‌زاندووه‌ [ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ] بۆ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ شه‌ریعه‌ت و مه‌نهه‌ج و رێبازێكمان داناوه‌، ته‌ورات شه‌ریعه‌ت بوو بۆ ئه‌هلی ته‌ورات، ئینجیل شه‌ریعه‌ت بوو بۆ ئه‌هلی ئینجیل، قورئان شه‌ریعه‌ته‌ بۆ ئه‌هلی قورئان، ئه‌میش پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و شه‌ریعه‌تانه‌ نه‌سخ بێته‌وه‌، به‌ڵام ئێستا له‌ دوای هاتنی قورئان وتمان: هه‌مووی نه‌سخ بۆته‌وه‌و سڕاوه‌ته‌وه‌ ته‌نها ئه‌بێ ئیش به‌ قورئان بكرێ، وه‌ به‌ڵگه‌یشه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ران له‌ ته‌وحیدو عه‌قیده‌و بیروباوه‌ڕدا هه‌موویان یه‌ك بوونه‌ به‌ڵام له‌ شه‌ریعه‌تدا جیاواز بوونه‌و هه‌ر یه‌كێكیان شه‌ریعه‌تی تایبه‌تی خۆی بۆ هاتووه‌ [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئه‌یكردن به‌یه‌ك ئوممه‌ت و یه‌ك شه‌ریعه‌ت و یه‌ك كتاب و یه‌ك پێغه‌مبه‌ری ئه‌نارد به‌ڵام خوای گه‌وره‌ شه‌ریعه‌تی جیاواز كردوون بۆ ئه‌وه‌ی تاقیتان بكاته‌وه‌ له‌و كتێبانه‌ی كه‌ بۆی ناردوون و ده‌ركه‌وێت كامتان شوێنی ئه‌كه‌ون و كامتان شوێنی ناكه‌ون، وه‌ كامتان ده‌ستكاری ئه‌كه‌ن و كامتان نایكه‌ن [ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ] بۆیه‌ ئێوه‌ ده‌ستپێشخه‌ری و پێشبڕكێ بكه‌ن له‌ گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌و شوێنكه‌وتنى شه‌ریعه‌ته‌كه‌ى و باوه‌ڕ كردن به‌ قورئانه‌ پیرۆزه‌كه‌ى و كاری چاكه‌ [ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا ] گه‌ڕانه‌وه‌تان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ و هه‌مووتان پێكه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٤٨) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ ئیختیلاف و جیاوازی و ناكۆكیتان هه‌بووه‌ له‌سه‌ری، وه‌ پاداشتى موسڵمانان ده‌داته‌وه‌و سزاى كافران ده‌دات."},{"id":49,"translation":"[ وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ ] وه‌ ئه‌وان هه‌ر كێشه‌یه‌كیان هێنایه‌ لای تۆ جووله‌كه‌كان یان گاوره‌كان ئه‌وه‌ تۆ حوكم و بڕیار بده‌ له‌ نێوانیاندا به‌و قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ نه‌ك به‌هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان و شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان نه‌كه‌وی [ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ ] وه‌ ئاگادار به‌ حه‌قه‌كه‌ت لێ نه‌شێوێنن و فێڵت لێ نه‌كه‌ن له‌ هه‌ندێك له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ به‌وه‌ى ده‌ستكاری بكه‌ن و پێتی بگۆڕن [ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ ] ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكردو ئه‌و حه‌قه‌یان له‌ تۆ وه‌رنه‌گرت ئه‌وه‌ بزانه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ به‌هۆی هه‌ندێك له‌ تاوانه‌كانیانه‌وه‌ سزایان بدات [ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ (٤٩) ] وه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی فاسیقن و له‌ ڕێگاو گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌."},{"id":50,"translation":"[ أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ] ئایا پشت له‌ حوكمه‌كه‌ی خوا ئه‌كه‌ن و حوكمی جاهیلی و نه‌زانی و نه‌فامیان ئه‌وێ، (جگه‌ له‌ حوكمى خواى گه‌وره‌ هه‌موو حوكم و بڕیارێكى ترى پێچه‌وانه‌ى حوكمى خوا سته‌م و نه‌فامییه‌) [ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ (٥٠) ] كێ هه‌یه‌ حوكمی باشترو دادپه‌روه‌رترو به‌ره‌حم و سۆزو به‌زه‌ییتر بێ له‌ حوكمی خوای گه‌وره‌ به‌ڵام بۆ كه‌سانێك كه‌ یه‌قینیان هه‌بێ نه‌ك بۆ كه‌سانێك كه‌ نه‌فام و نه‌زان بن وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان كه‌وتبێتن و به‌هه‌واو ئاره‌زوى خۆیان یاساو رێسا دابنێن هه‌روه‌كو خه‌ڵكى سه‌رده‌مى نه‌فامى وایان ده‌كرد."},{"id":51,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان مه‌كه‌ن به‌دۆست و خۆشه‌ویستی خۆتان و ئه‌وانتان خۆش نه‌وێت و باوه‌ڕدارانتان خۆش بوێ، وتراوه‌: مه‌به‌ست له‌ مونافیقان بووه‌ كه‌ به‌ئیماندار ناوبراون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئیمانیان ئاشكرا كردووه‌ به‌ڵام خۆشه‌ویستی و پشتیوانی خۆیان بۆ گاورو جووله‌كه‌ ده‌رئه‌بڕی [ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] ئه‌وان جووله‌كه‌كان هه‌ندێكیان دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری هه‌ندێكی تریانن وه‌ گاوره‌كان هه‌ندێكیان دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری هه‌ندێكی تریانن [ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ] ئه‌ی موسڵمانان ئاگادار بن هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ وه‌لائی بۆ گاورو جووله‌كه‌ هه‌بێ و خۆشیانی بوێت و سه‌ریان بخات و پشتیوانیان بێت و یارمه‌تیان بدات ئه‌وه‌ له‌وان حیساب ئه‌كرێت و له‌وانه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٥١) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێكی ئاوا زاڵم و سته‌مكار نادات كه‌ وه‌لائو خۆشه‌ویستیان بۆ گاورو جووله‌كه‌ هه‌بێت."},{"id":52,"translation":"[ فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ ] ئه‌بینی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نه‌خۆشی گومان و نیفاق له‌ دڵیاندایه‌ كه‌ مونافیقانن په‌له‌و ده‌ستپێشخه‌ری و پێشبڕكێ ئه‌كه‌ن له‌ ده‌ربڕینی خۆشه‌ویستی و سه‌رخستنیان بۆ گاورو جووله‌كه‌ [ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ ] ئه‌ڵێن: له‌وه‌ ئه‌ترسێین نه‌وه‌كو كافران زاڵبن به‌سه‌ر محمد داو- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وان ده‌سه‌ڵاتدار بن و ده‌وڵه‌تیان هه‌بێت ئه‌و كاته‌ ئێمه‌ش تووشی زه‌ره‌رو زیان ببین [ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - بڵێ: نزیكه‌ و به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ موسڵمانان سه‌ر ئه‌خات وه‌ فه‌تحیان بۆ ده‌كات وه‌كو ده‌ركردنى (به‌نی قوره‌يضه) و (به‌نی نه‌ضير) له‌ مه‌دینه‌، وه‌ فه‌تحى مه‌ككه‌، یاخود هه‌ر كارێكی تر كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ موسڵمانان بێ كه‌ ده‌سه‌ڵات و توانای جووله‌كه‌كان نه‌هێڵێ و موسڵمانان زاڵ بكات به‌سه‌ریاندا، یاخود كاروباری مونافیقان بۆ موسڵمانان ئاشكرا بكات و ئابڕویان ببات [ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ (٥٢) ] ئه‌و كاته‌ مونافیقان ئه‌وه‌ی له‌ دڵی خۆیاندا له‌ نیفاق شاردوویانه‌ته‌وه‌ په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌ لێى."},{"id":53,"translation":"[ وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ ] باوه‌ڕدارانیش به‌سه‌رسوڕمانه‌وه‌ ئه‌ڵێن: ئایا ئا ئه‌م مونافیقانه‌ كه‌ سوێندی ئه‌ستووریان ئه‌خواردو ئه‌یانووت: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌داین و سه‌رتان ئه‌خه‌ین له‌ كاتی كوشتاردا ڕاستیان نه‌كرد ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ كردنه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و خۆشویستن و سه‌رخستن و یارمه‌تیدانه‌یان بۆ گاورو جووله‌كه‌ [ فَأَصْبَحُوا خَاسِرِينَ (٥٣) ] وه‌ زه‌ره‌رمه‌ندو خه‌ساره‌تمه‌ندى دونیاو قیامه‌ت بوون."},{"id":54,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ له‌ دینه‌كه‌ی خۆی پاشگه‌ز بێته‌وه‌ هه‌ڵگه‌ڕێته‌وه‌ [ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ زه‌ره‌رو زیانی پێناگات، به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات و كه‌سانێكی تر دێنێ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ وه‌ ئه‌وانیش خوای گه‌وره‌یان خۆش ئه‌وێ [ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ] زه‌لیلی و خۆبه‌كه‌مزانین و ڕه‌حم و سۆزو ته‌وازوع بۆ باوه‌ڕداران ده‌رئه‌بڕن [ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ ] به‌عیززه‌ت ئه‌بن به‌رامبه‌ر به‌ كافران [ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] جیهاد ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ] وه‌ له‌ لۆمه‌ی لۆمه‌كاران ناترسێن له‌ وتنى حه‌قدا كه‌ بیبین، چونكه‌ نه‌ ئه‌جه‌ل نزیك ده‌كاته‌وه‌ نه‌ رزق و رۆزى دوور ده‌كاته‌وه‌ [ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌ به‌ هه‌ر كه‌سێك ببه‌خشێ ئه‌وه‌ فه‌زڵی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌هه‌ر كه‌سێكی ئه‌به‌خشێ كه‌ ویستی لێ بێت، (حه‌سه‌نى به‌صرى) ده‌فه‌رمێت: سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م كه‌سانه‌ (ئه‌بو به‌كرى صدیق) و هاوه‌ڵه‌كانى بوون كه‌ جه‌نگى هه‌ڵگه‌ڕاوه‌كانیان كرد [ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٥٤) ] وه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌و زانیاری هه‌یه‌ به‌ به‌نده‌كانی."},{"id":55,"translation":"[ إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا ] ته‌نها و ته‌نها دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رو خۆشه‌ویستی ئێوه‌ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - باوه‌ڕدارانن [ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نوێژ ئه‌كه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَهُمْ رَاكِعُونَ (٥٥) ] وه‌ ملكه‌چ و خۆبه‌كه‌مزانن له‌ كاتی نوێژ كردندا، وه‌ له‌ كاتی زه‌كات دانیشدا ته‌كه‌بور ناكه‌ن به‌سه‌ر فه‌قیرو هه‌ژاراندا به‌ڵكو خۆیان به‌كه‌م ئه‌زانن."},{"id":56,"translation":"‌[ وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك وه‌لائو خۆشویستنی بۆ خوای گه‌وره‌و بۆ پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - بۆ باوه‌ڕداران هه‌بێت [ فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ (٥٦) ] ئه‌وه‌ حیزب و كۆمه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌وان هه‌میشه‌ سه‌ركه‌وتوو زاڵن به‌سه‌ر كافراندا."},{"id":57,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گاڵته‌و یاری به‌ دینه‌كه‌ی ئێوه‌ ئه‌كه‌ن له‌ ئه‌هلی كتاب له‌ جووله‌كه‌ و گاوره‌كانى پێش خۆتان وه‌ له‌ كافران ئه‌وانه‌ مه‌كه‌ن به‌ دۆست و پشتیوانی خۆتان [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٥٧) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌گه‌ر باوه‌ڕدارن."},{"id":58,"translation":"[ وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا ] له‌ كاتی نوێژدا كه‌ صه‌حابه‌ هه‌ڵسانایه‌ بۆ نوێژه‌كان له‌ ڕكوع یان له‌ سجودا بوونایه‌ هه‌ندێك له‌ جووله‌كه‌ گاڵته‌یان پێ ئه‌كردن و پێیان پێ ئه‌كه‌نین، یان كه‌ گوێیان له‌ بانگ بوایه‌ گاڵته‌یان پێ ده‌كرد [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ (٥٨) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن كه‌م عه‌قڵ و عه‌قڵ سووكن بۆیه‌ گاڵته‌ به‌ دروشمه‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن ئه‌گه‌ر وانه‌بوایه‌ چۆن گاڵته‌یان به‌ دروشمی خوای گه‌وره‌ ئه‌كرد."},{"id":59,"translation":"[ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌ ئه‌هلی كتاب به‌ جووله‌كه‌ بڵێ: ئایا ئێوه‌ تۆڵه‌و ئینتیقام له‌ ئێمه‌ ئه‌سه‌نن و تانه‌و ته‌شه‌رمان لێ ده‌ده‌ن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانمان به‌خوای گه‌وره‌و به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هێناوه‌ كه‌ بۆ ئێمه‌ دابه‌زیوه‌ وه‌ به‌و كتابه‌ ئاسمانییانه‌ی كه‌ له‌ پێش قورئانیشدا دابه‌زیوون؟! [ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ (٥٩) ] وه‌ ئێوه‌ زۆربه‌ی زۆرتان فاسقن و ده‌رچوونه‌ له‌رێگاى راست و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌."},{"id":60,"translation":"[ قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ ] دیسان ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئه‌ی جووله‌كه‌ هه‌واڵتان پێ بده‌م به‌ خراپتر له‌م ئیشه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ ئێمه‌ ئه‌ده‌ن ئه‌ى بۆ تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ خۆتان ناده‌ن كه‌ له‌مه‌ خراپترتان تیایه‌ كه‌ كوفر كردنه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ (مَثُوبَةً) واته‌: شتی واتان تیایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات [ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ ] كه‌سانێك له‌ ئێوه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌ری كردوون له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆى و له‌عنه‌ت و نه‌فره‌تی لێ كردوون [ وَغَضِبَ عَلَيْهِ ] وه‌ غه‌زه‌بی لێ گرتوون و لێتان تووڕه‌ بووه‌ [ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ ] وه‌ كه‌سانێكی لێ كردوون به‌ مه‌یمون و به‌راز وه‌كو هاوه‌ڵانی ڕۆژی شه‌ممه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕاوه‌ ماسییه‌كه‌یان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ كردیانی به‌ مه‌یمون و به‌راز [ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ ] وه‌ كه‌سانێكتان هه‌ن كه‌ زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن له‌ په‌رستنی تاغوته‌كاندا ئیتر ئایا شه‌یتانه‌ یان كاهین و فاڵچیه‌كانه‌ یان جادووگه‌رانه‌ یان هه‌موو كه‌سێك كه‌ بپه‌رسترێ و ڕازی بێ به‌و په‌رستنه‌ [ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا ] ئا ئه‌مانه‌ كه‌ ئێوه‌ن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا شوێن و جێگاو پله‌تان زۆر خراپه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ (٦٠) ] وه‌ گومڕاش بوونه‌ له‌ ڕێگای ڕاست كه‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن: موسڵمانان گومڕا بوونه‌ به‌ڵام گومڕای ڕاسته‌قینه‌ خۆتانن."},{"id":61,"translation":"[ وَإِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا ] كاتێك كه‌ مونافیقان دێن بۆ لای ئێوه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمانمان هێناوه‌و ئیمان ئاشكرا ئه‌كه‌ن [ وَقَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَهُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ ] كه‌ چوونه‌ته‌ ناو كوفره‌وه‌ وه‌ ئه‌مان به‌كوفریشه‌وه‌ ده‌رچوونه‌ واته‌: كه‌ دێنه‌ لای تۆ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌كوفره‌وه‌ دێن وه‌ كه‌ ده‌ریش ئه‌چن هه‌ر به‌ كوفره‌وه‌ ده‌رئه‌چن واته‌: له‌لای تۆ هیچ سوودێك نابینن [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا يَكْتُمُونَ (٦١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ دڵیاندا شاردوویانه‌ته‌وه‌ له‌ كوفر كردن."},{"id":62,"translation":"[ وَتَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ ] ئه‌بینی زۆرێك له‌وان له‌ مونافیقان یان له‌ جووله‌كه‌ په‌له‌ و ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌كه‌ن له‌ تاوان و شیركدا [ وَالْعُدْوَانِ ] وه‌ له‌ دژایه‌تی كردن و ده‌ستدرێژی كردنه‌ سه‌ر غه‌یری خۆیان و سنوور به‌زاندن و سته‌م كردن [ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ] وه‌ له‌ خواردنی ماڵی حه‌رام [ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٦٢) ] كه‌ ئه‌مه‌ خراپترین كارێكه‌ كه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":63,"translation":"[ لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ] ئه‌وه‌ بۆچی قه‌شه‌ی گاورو زانای جووله‌كه‌كان قه‌ده‌غه‌و به‌رهه‌ڵستیان ناكه‌ن له‌وه‌ی كه‌ ئه‌م قسه‌ خراپانه‌ بكه‌ن وه‌ ئه‌م حه‌رامانه‌ بخۆن [ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ (٦٣) ] كه‌ ئه‌مه‌ خراپترین كارێكه‌ كه‌ زاناكانیان ئه‌یكه‌ن كه‌ كه‌مته‌رخه‌می ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ ئینكاری ئه‌م خراپه‌یه‌ بكه‌ن كه‌ ئه‌وانی تیایه‌."},{"id":64,"translation":"{جولەكە دەڵێن: خوا رەزیلە!} [ وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ ] جووله‌كه‌ نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌یان لێ بێ وتیان: ده‌ستی خوای گه‌وره‌ به‌ستراوه‌، واته‌: خوای گه‌وره‌ ڕه‌زیله‌و ده‌ستی كراوه‌ نیه‌و نابه‌خشێ كه‌ ئه‌مه‌ قسه‌ی یه‌كێك بوو له‌ جووله‌كه‌كان كه‌ ناوى (فنحاص) بوو له‌ پێشتریش له‌ سووره‌تی (ئالی عیمران) باسمان كرد كه‌ وتیان: [ إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ ] (آلِ عِمْرَانَ : ١٨١) خوا فه‌قیره‌و ئێمه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندین، خوای گه‌وره‌ش فه‌رمووى: [ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ ] ده‌ى ده‌ستی خۆیان به‌ستراو بێت و كراوه‌ نه‌بێ، واته‌: ڕه‌زیل بن، یاخود له‌ حه‌قیقه‌تدا ده‌ستیان ببه‌سترێته‌وه‌و ئه‌سیر و دیل بكرێن و له‌ جه‌نگه‌كاندا تێكبشكێندرێن [ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا ] وه‌ نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌یان لێ بێ به‌هۆى ئه‌و قسه‌ خراپانه‌ی كه‌ به‌رامبه‌ر به‌ خوای گه‌وره‌ كردیان [ بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ ] به‌ڵكو هه‌ردوو ده‌ستی خوای گه‌وره‌ كراوه‌یه‌، (كه‌ جێگیر كردنی دوو ده‌ستی تیایه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دوو ده‌ستی هه‌یه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا كه‌ له‌ ده‌ستی هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێ، وه‌ چۆنیه‌تیه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نایزانێ، وه‌ هه‌ردوو ده‌ستی خوای گه‌وره‌ كراوه‌یه‌ له‌ به‌خشیندا، وه‌ مانای ئه‌وه‌شی تیایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌خشێت و جه‌وادو سه‌خیه‌) [ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ ] چۆن ویستی لێ بێت ئاوا ئه‌یبه‌خشێ به‌گوێره‌ی مه‌شیئه‌ت و ویست و حیكمه‌تی خۆی، كه‌ له‌و رۆژه‌ى ئاسمانه‌كان و زه‌وى دروستكردووه‌ به‌شه‌و و به‌رۆژ به‌رده‌وام ده‌به‌خشێت و هیچ له‌ موڵكى خواى گه‌وره‌ كه‌مى نه‌كردووه‌، وه‌ پێى خۆشه‌ به‌رده‌وام به‌نده‌كان داواى لێ بكه‌ن تا پێیان ببه‌خشێت [ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا ] وه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ بۆ تۆ دابه‌زیوه‌ كه‌ ئه‌م حوكمه‌ جوانانه‌ی له‌ خۆ گرتووه‌ زۆرێك له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان له‌ جیاتی ئیمانی پێ بێنن ئه‌وان زیاتر تووشی توغیان و كوفر ئه‌بن پێی له‌به‌ر حه‌سوودییان [ وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌تیش دژایه‌تی و ڕق و كینه‌مان خستۆته‌ نێوانیانه‌وه‌ نێوان جووله‌كه‌كان خۆیان یان نێوان جووله‌كه‌و گاوره‌وه‌ [ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ] هه‌ر كاتێك كه‌ ئه‌وان كۆببنه‌وه‌ بۆ جه‌نگ یان ئاگری جه‌نگ داگیرسێنن خوای گه‌وره‌ ئه‌یكوژێنێته‌وه‌، واته‌: ئه‌مه‌ پیشه‌ی ئه‌وانه‌ جووله‌كه‌كان به‌ به‌رده‌وامی خه‌ریكی هه‌ڵگیرساندنی شه‌ڕو ئاژاوه‌و خراپه‌كارین، وه‌ زۆربه‌ى ئه‌و شه‌ڕو ئاژاوه‌و خوێنڕێژانه‌ى كه‌ له‌ جیهان رووده‌دات ده‌ستى جوله‌كه‌ى تێدایه‌ [ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا ] وه‌ به‌ به‌رده‌وام كۆشش ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر زه‌ویدا كه‌ ئاشووب و گه‌نده‌ڵى و خراپه‌كاری بنێنه‌وه‌ [ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (٦٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ ئاشووبگێڕن و گه‌نده‌ڵن و ئاژاوه‌ ئه‌نێنه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا."},{"id":65,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُوا وَاتَّقَوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌هلی كتاب گاورو جووله‌كه‌ ئیمانیان بهێنایه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان بكردایه‌و خۆیان بپاراستایه‌ له‌ تاوان له‌ هه‌مووشی گه‌وره‌تر له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌ [ لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ ] ئه‌وا ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ پێشتر كردبوویان هه‌موویانمان بۆ ئه‌سڕینه‌وه‌ [ وَلَأَدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٦٥) ] وه‌ ئه‌یانمانخسته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ به‌هه‌شتێك كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت."},{"id":66,"translation":"{جێبەجێ‌ كردنی شەریعەت هۆكارە بۆ خۆشگوزەرانی} [ وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مان جووله‌كه‌و گاوره‌كان ئه‌و ئه‌حكامانه‌ی كه‌ له‌ ته‌ورات و ئینجیلدا هه‌یه‌ جێبه‌جێیان بكردایه‌و پێی هه‌ڵسانایه‌ كه‌ له‌ كۆی ئه‌و ئه‌حكامانه‌ی له‌ ته‌ورات و ئینجیلدا هاتووه‌ ئیمان هێنان و ئه‌مر كردنه‌ به‌ ئیمان هێنان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ مژده‌دان به‌ هاتنى پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - قورئان ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌یان بكردایه‌ [ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆیان دابه‌زیوه‌ له‌ هه‌موو كتێبه‌كانی تردا [ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ڕزقی ئه‌دان له‌سه‌رووی خۆیانه‌وه‌ به‌ باران بارین [ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ ] وه‌ له‌ ژێر پێیانه‌وه‌ له‌ زه‌ویه‌وه‌ جۆره‌ها ڕزق و ڕۆزیانی ئه‌دا به‌هۆی ئیمان هێنانیان، كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئیمان و ته‌قوا هۆكاره‌ بۆ رزق و رۆزى و به‌ره‌كه‌ت، هه‌روه‌كو چۆن كوفرو تاوان هۆكاره‌ بۆ نه‌بوونى و برسێتى و گرانى [ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ ] له‌ناویاندا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ دادپه‌روه‌رو باوه‌ڕدارن وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) كه‌ جووله‌كه‌ بوو وه‌ ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوون موسڵمان بوون، وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ گاوره‌كانیش كه‌ موسڵمان بوون [ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ (٦٦) ] به‌ڵام زۆربه‌یان خراپترین كار ئه‌كه‌ن كه‌ به‌رده‌وامن له‌سه‌ر كوفریان وه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ناكه‌ون وه‌ ئیمانی پێ ناهێنن."},{"id":67,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌و په‌یامه‌ی كه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆت دابه‌زیوه‌ تۆ به‌سه‌رجه‌م خه‌ڵكی بیگه‌نه‌ [ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ ] ئه‌گه‌ر نه‌یگه‌یه‌نی به‌وه‌ی كه‌ بیشاریته‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ هیچی نه‌شاردۆته‌وه‌ وه‌ هه‌مووی گه‌یاندووه‌ [ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ ] ئه‌وه‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌ت نه‌گه‌یاندووه‌ بۆیه‌ له‌ زۆر شوێندا پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - فه‌رموویه‌تی: {اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ} (أخرجه: البخاري ٣/٢٠٩ ( ٢٥٩٧ )، ومسلم ٦/١١ ( ١٨٣٢ ) ( ٢٦ )) ئایا په‌یامی خوای گه‌وره‌م نه‌گه‌یاند صه‌حابه‌ شایه‌تیان بۆ ئه‌دا كه‌ {نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ} به‌ڵێ شایه‌تی ئه‌ده‌ین په‌یامی خوای گه‌وره‌ت به‌جوانترین شێواز گه‌یاندووه‌ [ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ] پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - له‌ ژێر دارێكدا خه‌وتبوو شمشێره‌كه‌ى پیادا هه‌ڵواسیبوو، پیاوێكى ده‌شتنشین هات و شمشێره‌كه‌ى هه‌ڵگرت و نزیك بوه‌وه‌و پێغه‌مبه‌رى خواى- صلى الله عليه وسلم - له‌ خه‌و هه‌ڵساندو وتى: ئه‌ى محمد- صلى الله عليه وسلم - كێ ئه‌مشه‌و رزگارت ده‌كات له‌ ده‌ستم؟ پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: الله، شمشێره‌كه‌ى له‌ده‌ست به‌ربووه‌وه‌و پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - هه‌ڵى گرت و لێیخۆشبوو، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ خوای گه‌وره‌ تۆ ئه‌پارێزێ له‌ خه‌ڵكی، كه‌ پێش دابه‌زینی ئه‌م ئایه‌ته‌ صه‌حابه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایان- صلى الله عليه وسلم - ئه‌پاراست وه‌ پاسه‌وانیان ئه‌كرد به‌ڵام كاتێك كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا دا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ خه‌ڵكی ئه‌تپارێزێ وه‌ ناتوانن لێت نزیك ببنه‌وه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى خه‌ڵكى بڕۆن و بڵاوه‌ى لێ بكه‌ن به‌دڵنیایى خواى گه‌وره‌ ده‌مپارێزێت [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (٦٧) ] به‌ڕاستى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ كافر بن."},{"id":68,"translation":"[ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَى شَيْءٍ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌ ئه‌هلی كتاب به‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان بفه‌رمه‌: ئێوه‌ له‌سه‌ر هیچ شتێك نین ئه‌و دینه‌ی كه‌ ئێستا ئێوه‌ی له‌سه‌رن پووچه‌ڵ و به‌تاڵه‌ [ حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ ] تا ته‌ورات و ئینجیل جێبه‌جێ نه‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ته‌ورات و ئینجیلدا مژده‌ی هاتنی محمد- صلى الله عليه وسلم - هه‌یه‌ وه‌ فه‌رمانیشتان پێكراوه‌ كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكه‌ون [ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ تا شوێن ئه‌وه‌یش نه‌كه‌ون كه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆتان دابه‌زیوه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌و بۆ تێكڕای خه‌ڵكى دابه‌زیوه‌ [ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا ] دیسانه‌وه‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان ئه‌و قورئانه‌ی كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ تۆ دابه‌زیوه‌ له‌جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانی پێ بێنن له‌ حه‌سوودیدا زیاتر توغیان ئه‌كه‌ن و سنوور ئه‌به‌زێنن و كوفر ئه‌كه‌ن [ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (٦٨) ] بۆیه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌ كه‌سانێكی كافر كه‌ شوێنت ناكه‌ون."},{"id":69,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ كه‌ موسڵمانانن وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ یه‌هودین جوله‌كه‌ن [ وَالصَّابِئُونَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی له‌ دینی یه‌هودی وازیان هێناو ده‌ستیان كردووه‌ به‌ ئه‌ستێره‌ په‌رستن، یان فریشته‌ ده‌په‌رستن كه‌ له‌ عێراقدا هه‌ن [ وَالنَّصَارَى ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ گاورن [ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان بێنن به‌خوای گه‌وره‌و به‌ڕۆژی دوایی، واته‌: موسڵمان بن [ وَعَمِلَ صَالِحًا ] وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن [ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] ئه‌مانه‌ كه‌ ئه‌مرن ترسیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوو [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٦٩) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردوویان له‌ دونیادا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ باشتریان پێ ئه‌به‌خشێ ئه‌گه‌ر ئیمان بێنن."},{"id":70,"translation":"[ لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ ] ئێمه‌ به‌ دڵنیایى عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانمان له‌ به‌نی ئیسرائیل وه‌رگرت كه‌ ئیمان بێنن [ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا ] وه‌ كۆمه‌ڵێك پێغه‌مبه‌رانمان بۆ ناردن [ كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ ] هه‌ر كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ ڕۆیشتبێ كه‌ به‌گوێره‌ی هه‌واو ئاره‌زوو حه‌زی ئه‌وان نه‌بووبێ [ فَرِيقًا كَذَّبُوا ] كۆمه‌ڵێكیان پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ ئه‌زانی و ئیمانیان پێی نه‌ئه‌هێنا [ وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ (٧٠) ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیان پێغه‌مبه‌رانیان ئه‌كوشت وه‌كو جووله‌كه‌ باوه‌ڕیان به‌ عیسا نه‌كردو وتیان: ئه‌مه‌ مناڵی زینایه‌و زۆڵه‌، وه‌ یه‌حیاو زه‌كه‌ریاشیان كوشت، وه‌ هه‌وڵی كوشتنی عیسى و محمدیشیان دا خواى گه‌وره‌ پاراستنى (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر هه‌موویان بێت)."},{"id":71,"translation":"[ وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ ] وایانزانی كه‌ خوای گه‌وره‌ تاقیان ناكاته‌وه‌و سزایان نادات له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ [ فَعَمُوا وَصَمُّوا ] بۆیه‌ خۆیان كوێر كرد له‌ ئاست بینینی حه‌ق و هیدایه‌تدا، وه‌ خۆیان كه‌ڕ كرد له‌ ئاستی بیستنی حه‌ق و هیدایه‌تدا، وه‌ سه‌رپێچی ئه‌حكامه‌كانی ته‌وراتیشیان ئه‌كرد وه‌ پێغه‌مبه‌رانیان ئه‌كوشت [ ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] دوای ئه‌وه‌ كاتێك كه‌ ته‌وبه‌یان كرد خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی لێیان قبووڵ كرد [ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ ] دیسانه‌وه‌ زۆرێك له‌وان خۆیان كوێرو كه‌ڕ كرد له‌ ئاست بینین و بیستنی حه‌قدا [ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ (٧١) ] وه‌خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌و هه‌موو كرده‌وه‌كانتان ئه‌بینێت."},{"id":72,"translation":"{بەهەشت حەرامە لە هاوبەشبڕیاردەران} [ لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ] به‌دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ كافر بوون كه‌ ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌مه‌- صلى الله عليه وسلم - كه‌ ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ تێكه‌ڵ بووه‌ له‌گه‌ڵ عیسادا- صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ش ڕه‌ددیانی دایه‌وه‌ به‌وه‌ی فه‌رمووی: [ وَقَالَ الْمَسِيحُ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ ] عیسى- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی به‌نی ئیسرائیل ئێوه‌ عیباده‌تی الله بكه‌ن عیباده‌تی من مه‌كه‌ن كه‌ الله په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌شه‌ منیش هه‌ر عه‌بدی خوام و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م ئێوه‌ش له‌گه‌ڵ مندا عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ ] ئه‌مه‌ هه‌ر قسه‌ی عیسایه‌- صلى الله عليه وسلم - هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات و من بكاته‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ یان هه‌ر كه‌سێكی تر بكاته‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌هه‌شتی له‌سه‌ر حه‌رام ده‌كات وه‌ شوێنی ئه‌و ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ (٧٢) ] وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ سته‌مكارو موشریكانه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ كه‌ پشتیوانیان بێ و له‌ ئاگری دۆزه‌خ رزگاریان بكات."},{"id":73,"translation":"{ئەوانەی باوەڕیان بەسێ‌ خوا هەیە كافرن} [ لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ ] به‌دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ كافربوون كه‌ ئه‌یانووت: سێ خوا هه‌یه‌و خوای گه‌وره‌ یه‌كێكه‌ له‌ سێ خوایه‌كه‌ كه‌ مه‌به‌ستیان زاتی پیرۆزی الله و عیسا و مه‌ریه‌م بوو، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر گاوره‌كان دابه‌زى ئه‌وان واده‌ڵێن [ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا إِلَهٌ وَاحِدٌ ] وه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ هیچ خواو په‌رستراوێك نیه‌ به‌حه‌ق شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ وَإِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر واز نه‌هێنن له‌و قسه‌و كوفرانه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن [ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٣) ] ئه‌و كاته‌ كافران تووشی سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ئه‌بن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌."},{"id":74,"translation":"[ أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ ] ئه‌وه‌ بۆ ته‌وبه‌ ناكه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ ناگه‌ڕێنه‌وه‌و داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن بۆ ئه‌و هه‌موو بوهتانه‌ی كه‌ بۆ خوای گه‌وره‌تان هه‌ڵبه‌ستووه‌و خوای گه‌وره‌تان له‌ خۆتان تووڕه‌ كردووه‌ [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٧٤) ] له‌ كاتێك ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌، (ته‌ماشاى ئه‌م سۆزو به‌زه‌ییه‌ بكه‌ن ئه‌وان شه‌ریك بۆخوا داده‌نێن، خواى گه‌وره‌یش بانگیان ده‌كات بۆ ته‌وبه‌ كردن و لێخۆشبوون)."},{"id":75,"translation":"[ مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ ] عیسای كوڕی مه‌ریه‌م- صلى الله عليه وسلم - هیچ شتێك نه‌بووه‌ نه‌ خوا بووه‌و نه‌ كوڕی خوا به‌ڵكو ته‌نها پێغه‌مبه‌ری خوا بووه‌ [ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ ] وه‌ چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی تریش له‌ پێش عیساوه‌- صلى الله عليه وسلم - ڕۆیشتوونه‌و مردوونه‌ [ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ ] وه‌ دایكیشی ڕاستگۆ بووه‌ له‌و قسه‌یه‌ی كه‌ كردۆتی كه‌ وتى زینام له‌گه‌ڵ كه‌س نه‌كردووه‌و به‌ ئیزنى خوا منداڵم بووه‌، یاخود به‌ڕاستدانه‌ری ئه‌و په‌یامه‌ بووه‌ كه‌ كوڕه‌كه‌ی هێناویه‌تی له‌ یه‌كخواپه‌رستى [ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ ] كه‌ هه‌ردووكیان خواردنیان ئه‌خوارد، واته‌: مرۆڤـ بوونه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ په‌روه‌ردگارو خوا بێت پێویستی به‌ خواردن نیه‌، به‌ڵام ئه‌مان خوا نه‌بوونه‌و خواردنیان خواردووه‌ وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خواردن بخوات پێویستی به‌ چوونه‌ سه‌ر ئاو هه‌یه‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ به‌رزو بڵندترو گه‌وره‌تره‌ كه‌ ئه‌وان ئه‌و شتانه‌ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ [ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ] سه‌یر بكه‌و بزانه‌ چۆن ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمانیان بۆ ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ (٧٥) ] پاشان ته‌ماشا بكه‌ن ئه‌مان چۆن له‌ حه‌ق لائه‌ده‌ن له‌دوای ئه‌م ڕوون كردنه‌وه‌یه‌ش."},{"id":76,"translation":"[ قُلْ أَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئایا ئێوه‌ عیباده‌تى غه‌یری خوای گه‌وره‌ ده‌كه‌ن و عیباده‌ت بۆ كه‌سانێك ئه‌كه‌ن كه‌ هیچ زه‌ره‌رو سوودێكیان به‌ده‌ست نیه‌ بۆ خۆیان چ جای بۆ غه‌یری خۆیان چۆن ئه‌یانكه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو عیساو دایكی، كه‌ به‌ حیسابی ئێوه‌ ئه‌ڵێن: عیسا- صلى الله عليه وسلم - كوژراوه‌و له‌ خاچ دراوه‌ ئه‌ی بۆ نه‌یتوانی خۆی له‌ كوشتن ڕزگار بكات؟ وه‌ دایكی كه‌ مرد بۆ نه‌یتوانی خۆی له‌ مردن ڕزگار بكات؟ چۆن ده‌بێت خوا بكوژرێت و له‌ خاچ بدرێت یان بمرێت؟ [ وَاللَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٧٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك وه‌ سوود پێگه‌یاندن و زیان ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":77,"translation":"[ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئه‌ی ئه‌هلی كتاب ئه‌ی گاورو جووله‌كه‌ زیادڕه‌وی مه‌كه‌ن له‌ دینه‌كه‌تاندا جگه‌ له‌ حه‌ق، به‌تایبه‌تی گاوره‌كان مه‌ڵێن: عیسا- صلى الله عليه وسلم - خوایه‌ یان كوڕی خوایه‌ [ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا ] وه‌ شوێنی هه‌واو ئاره‌زووی كه‌سانێك مه‌كه‌ون كه‌ پێشتر گومڕابوون له‌ پێشینه‌كانی خۆیان له‌ جووله‌كه‌و گاور وه‌ خه‌ڵكێكی زۆریشیان گومڕا كرد [ وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ (٧٧) ] وه‌ گومڕابوون و له‌ ڕێگای ڕاست لایاندا پێش هاتنی پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم -."},{"id":78,"translation":"{چەند سیفەتێكی خراپی بەنی ئیسرائیل} [ لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُودَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ (٧٨) ] خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تى له‌ كافرانی به‌نی ئیسرائیل كرد له‌سه‌ر زمانی داودو عیسای كوڕی مه‌ریه‌م له‌ زه‌بورو ئینجیلدا به‌هۆی ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ ئه‌یانكرد وه‌ سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد وه‌ كوفریان ئه‌كرد به‌ عیسا، وه‌ ده‌ستدرێژیان ئه‌كردو سنووریان ئه‌به‌زاند."},{"id":79,"translation":"[ كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ ] وه‌ نه‌هی و قه‌ده‌غه‌ی تاوانیان نه‌ئه‌كرد كه‌ بكرایه‌، واته‌: قه‌ده‌غه‌شیان ئه‌كرد یه‌ك جار به‌ڵام به‌یانی بیبینیایه‌ هه‌مان تاوان ده‌كات پێی نه‌ئه‌وته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌عنه‌تی لێیان كرد، كه‌ ئه‌بێ فه‌رمان به‌چاكه‌ بكرێ وه‌ ڕێگری له‌ خراپه‌ بكرێ، چونكه‌ تاوان كرا ئه‌وه‌ى كه‌ قه‌ده‌غه‌و به‌رهه‌ڵستى بكات وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ له‌وێ نه‌بوو بێت، وه‌ ئه‌وه‌ى پێى رازى بێت و له‌وێیش نه‌بێت وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ ئاماده‌ بووبێت [ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٧٩) ] كه‌ ئه‌مه‌ش خراپترین كارێك بوو كه‌ ئه‌وان ئه‌یانكرد كه‌ ڕێگریان نه‌ئه‌كرد له‌ خراپه‌."},{"id":80,"translation":"[ تَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ زۆرێك له‌ جووله‌كه‌ یان مونافیقان ئه‌بینی وه‌لائو خۆشه‌ویستیان بۆ موشریك و كافران هه‌یه‌ كه‌ ئه‌میش خراپترین شته‌ كه‌ نه‌فسیان به‌هۆی ئه‌م كاره‌وه‌ تووڕه‌ بوونى خوای گه‌وره‌ی پێشخست بۆ قیامه‌تیان [ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ (٨٠) ] وه‌ ئه‌وان به‌نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":81,"translation":"[ وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئیمانیان بهێنیایه‌ به‌خوای گه‌وره‌ و به‌ پێغه‌مبه‌ری خواو- صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ دابه‌زیوه‌ له‌ قورئانى پیرۆز [ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ ] ئه‌وا ئه‌م موشریكانه‌یان نه‌ئه‌كرده‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆیان [ وَلَكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ (٨١) ] به‌ڵام زۆرێك له‌وان فاسقن و له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌."},{"id":82,"translation":"{جولەكە دوژمنی سەرسەختی موسڵمانانن} [ لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا ] ئێوه‌ی موسڵمان ئه‌بینن سه‌ختترین كه‌سێك كه‌ دژایه‌تی ئێوه‌ى باوه‌ڕدار بكات جووله‌كه‌و هاوبه‌شبڕیارده‌رانن ئه‌مانه‌ سه‌ختترین دژایه‌تی موسڵمانان ئه‌كه‌ن، چونكه‌ كوفرى جوله‌كه‌ كوفرى عینادى و نكوڵى و ره‌تكردنه‌وه‌ى حه‌ق و سوكایه‌تى كردنه‌ به‌ زانایان هه‌ربۆیه‌ زۆرێك له‌ پێغه‌مبه‌رانیان كوشتووه‌و چه‌ند جارێك هه‌وڵى كوشتنى پێغه‌مبه‌ری خوایان- صلى الله عليه وسلم - داوه‌و سیحریان لێ كردووه‌ [ وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ] وه‌ ئه‌بینن له‌ هه‌موویان نزیكتر خۆشه‌ویستیان هه‌بێ بۆ باوه‌ڕداران ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ نه‌صاراین گاورین [ ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ (٨٢) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ زاناو وتاربێژو خواپه‌رستیان تیایه‌ وه‌ ته‌كه‌بوریان نه‌بووه‌ له‌ وتنی حه‌قدا به‌ڵكو خۆبه‌كه‌م زان بوونه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی جووله‌كه‌وه‌."},{"id":83,"translation":"[ وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌و ئایه‌تانه‌ ببیستن كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - دابه‌زیوه‌ ئه‌بینیت فرمێسك به‌چاوه‌كانیاندا دێته‌ خواره‌وه‌ كه‌ ئه‌زانن ئه‌مه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (نه‌جاشی) و هاوڕێكانى دابه‌زى كه‌ ڕاهیب و قه‌شه‌كانى كۆكرده‌وه‌، وه‌ (جه‌عفه‌ری كوڕی ئه‌بوتاڵیب) (خوای لێ ڕازی بێت) قورئانی به‌سه‌ریاندا خوێنده‌وه‌، وه‌ (نه‌جاشی) ئیمانی هێنا وه‌ فرمێسك به‌چاویاندا هاته‌ خواره‌وه‌ كه‌ زانیان ئه‌مه‌ وه‌حی خوای گه‌وره‌یه‌و حه‌قه‌ [ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ ئیمانمان هێنا به‌م كتابه‌ی كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوات- صلى الله عليه وسلم - دابه‌زاندووه‌ [ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ (٨٣) ] ئێمه‌ش له‌گه‌ڵ شاهیده‌كاندا ناونوس بكه‌، واته‌: له‌گه‌ڵ ئوممه‌تی محمدا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شایه‌تی ئه‌ده‌ن به‌ڕاستگۆیی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم -."},{"id":84,"translation":"[ وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ ] وه‌ هه‌ر ئه‌وان ده‌ڵێن: هیچ ڕێگرو به‌ربه‌ستێك نیه‌ له‌ ئیمان هێنانى ئێمه‌ به‌ خوای گه‌وره‌و ئه‌و حه‌قه‌ی كه‌ بۆمان هاتووه‌ [ وَنَطْمَعُ أَنْ يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ (٨٤) ] وه‌ به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ین كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ كه‌سانی صاڵح و پیاوچاكان و پێغه‌مبه‌ران و شوێنكه‌وتوانیاندا بمانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":85,"translation":"[ فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌هۆی ئه‌م قسه‌و ئیمان هێنان و به‌راست دانان و دانپێدانانه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ به‌دڵسۆزیه‌وه‌ وتیان خوای گه‌وره‌ پاداشتیان ده‌داته‌وه‌ به‌ به‌هه‌شت و ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر دارو كۆشكه‌كانیدا ئه‌ڕوات كه‌ به‌هه‌میشه‌یی و به‌نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ (٨٥) ] وه‌ ئه‌مه‌یش پاداشتی ئه‌و كه‌سه‌ چاكه‌كارانه‌یه."},{"id":86,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌و كوفریان كردووه‌ وه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (٨٦) ] ئا ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن و ئه‌خرێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":87,"translation":"{حەڵاڵەكان لە خۆتان حەرام مەكەن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران خواردنێك كه‌ پاك و به‌تام و چێژه‌و خوای گه‌وره‌ بۆى حه‌ڵاڵ كردوون ئێوه‌ له‌سه‌ر خۆتانی حه‌رام مه‌كه‌ن بڵێی: ئه‌مه‌ له‌به‌ر زوهدمه‌ یان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من كه‌سێكی خواپه‌رستم ئه‌و خواردن و خواردنه‌وه‌یه‌ ناخۆم، كه‌سانێك كه‌ گۆشت خواردن و ژن هێنان و خه‌وتنیان له‌سه‌ر راخه‌ر له‌سه‌ر خۆیان حه‌رام كرد پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئینكارى كردو فه‌رمووى: چیه‌ كه‌سانێك وایان وتووه‌، به‌ڵام من هه‌ندێك رۆژ به‌رۆژوو ده‌بم و هه‌ندێكیش به‌رۆژوو نابم، وه‌ هه‌ندێك له‌شه‌و ده‌خه‌وم و هه‌ندێكى شه‌ونوێژ ده‌كه‌م، وه‌ گۆشتیش ده‌خۆم و ژنیش ده‌هێنم، وه‌ هه‌ركه‌سێك له‌ سوننه‌ت و رێبازى من لا بدات ئه‌وه‌ له‌ من نیه‌ [ وَلَا تَعْتَدُوا ] وه‌ سنووریش مه‌به‌زێنن و ده‌ستدرێژیش مه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ حه‌ڵاڵی بكه‌ن، نه‌خێر حه‌ڵاڵ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوا حه‌ڵاڵی كردووه‌، وه‌ حه‌رامیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌، هیچ شتێك له‌سه‌ر خۆتان حه‌رام مه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وه‌شی كه‌ خوا حه‌رامی كردووه‌ حه‌ڵاڵی مه‌كه‌ن، یاخود حه‌ڵاڵ له‌سه‌ر خۆتان حه‌رام مه‌كه‌ن و له‌سه‌ر خۆتان فراوانى ته‌سك مه‌كه‌ن، یاخود حه‌ڵاڵیش به‌ گوێره‌ى پێویستیتان به‌كار بهێنن و زیادڕه‌وى تێدا مه‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (٨٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ ده‌ستدرێژی ئه‌كه‌ن و سنووری خوا ئه‌به‌زێنن و ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌رامه‌ بۆ خه‌ڵكی حه‌ڵاڵ ئه‌كه‌ن، یان ئه‌وه‌ى كه‌ حه‌ڵاڵه‌ له‌ خه‌ڵكى حه‌رام ده‌كه‌ن."},{"id":88,"translation":"[ وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا ] وه‌ ئه‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون و حه‌ڵاڵی كردووه‌ وه‌ پاكه‌ ئێوه‌ بیخۆن و حه‌رامی مه‌كه‌ن له‌سه‌ر خۆتان، (هه‌ر كه‌سێك شتێكى حه‌ڵاڵ له‌سه‌ر خۆى حه‌رام بكات به‌وه‌ حه‌رام نابێت و ده‌بێت كه‌فاره‌تى سوێند خواردن بدات) [ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ (٨٨) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ ئێوه‌ ئیمانتان پێی هێناوه‌."},{"id":89,"translation":"{جۆرەكانی سوێند خواردن} [ لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ ] خوای گه‌وره‌ لۆمه‌تان ناكات و لێتان ناگرێت و تاوانبار نابن ئه‌گه‌ر هاتوو سوێندێكتان خواردو سوێنده‌كه‌تان له‌غو بوو پاشان بیشكێنن ئاساییه‌ وه‌كو كه‌سێك ئه‌ڵێ: به‌خوا ئه‌خۆی به‌خوا ئه‌ڕۆی به‌خوا دێیت، یان له‌ كاتى توڕه‌ بووندا سوێند بخوات، یان له‌بیرى بچێت سوێندى خواردووه‌، ئاوا سوێندێك كه‌ به‌ده‌میدا دێت و له‌ دڵیدا دانه‌مه‌زراوه‌ ئه‌مه‌ له‌غوه‌ ئه‌گه‌ر سوێنده‌كه‌شی بشكێنێ ئاساییه‌ هیچى له‌سه‌ر نیه‌ [ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ لۆمه‌تان ده‌كات وه‌ لێتان ئه‌گرێ وه‌ سزاتان ئه‌دات له‌سه‌ر سوێندێك كه‌ له‌ دڵه‌وه‌ دامه‌زرابێ وه‌ نیه‌تتان هه‌بێ و دوای ئه‌وه‌ بیشكێنن ئه‌وه‌ كه‌فاره‌ت ئه‌كه‌وێته‌ سه‌رتان [ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ ] پیاو هه‌بوو خواردنى باشى ده‌دا به‌ منداڵه‌كانى، وه‌ هه‌بوو خراپى پێیان ده‌دا، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، كه‌فاره‌تی ئه‌و سوێنده‌ ئه‌بێ ده‌ فه‌قیر تێر بكه‌ن له‌ خواردنێكی مام ناوه‌ند ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یده‌ن به‌ ماڵ و منداڵی خۆتان نه‌ به‌رزترین و باشترین نه‌ خراپترین به‌ڵكو مامناوه‌ند بێت، ئیمامی (عومه‌رو عه‌لى و عائیشه‌) (خوایان لێ ڕازی بێ) ئه‌فه‌رموون: دروسته‌و ئه‌توانن نیو صاع واته‌: كیلۆیه‌ك و بیست گرام له‌ برنج یان خورما یان هه‌ر خواردنێك بده‌ن به‌ فه‌قیر [ أَوْ كِسْوَتُهُمْ ] یاخود ئه‌توانی جلوبه‌رگ بۆ ده‌ فه‌قیر بكه‌ی كه‌ سوێنده‌كه‌ت شكاند یان ده‌ فه‌قیر تێربكه‌ ژه‌مه‌ خواردنێك یاخود جلوبه‌رگ بۆ ده‌ فه‌قیر بكه‌ جلوبه‌رگیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دروست بێ نوێژی پێوه‌ بكه‌ی [ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ ] یاخود كۆیله‌یه‌ك ئازاد بكه‌ن كه‌ ئێستا كۆیله‌ نیه‌ [ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ ] ئه‌گه‌ر كه‌سێك نه‌یتوانی ده‌ فه‌قیر تێر بكات یان جلوبه‌رگ بۆ ده‌ فه‌قیر بكات [ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ] ئه‌وه‌ سێ ڕۆژ به‌ڕۆژوو ئه‌بێ وه‌ (ئوبه‌ى كوڕى كه‌عب) و (عبدالله¬ى كوڕى مه‌سعود)و قوتابیانى وایان خوێندۆته‌وه‌: له‌سه‌ر یه‌ك بێت [ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ ] ئه‌مه‌ كه‌فاره‌تی سوێند خواردنتانه‌ ئه‌گه‌ر سوێندتان خواردو پاشان سوێنده‌كه‌تان شكاند [ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ سوێنده‌كانتان بپارێزن به‌وه‌ی كه‌ سوێند زۆر مه‌خۆن تا گرنگ نه‌بوو، وه‌ ئه‌گه‌ر سوێندیشتان خوارد ئه‌وه‌ سوێنده‌كانتان مه‌شكێنن، وه‌ ئه‌گه‌ر شكاندتان كه‌فاره‌ته‌كه‌ی بده‌ن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٨٩) ] به‌ڵكو ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری و سوپاسگوزاری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌سه‌رتاندا ڕژاندۆتی له‌ شه‌ریعه‌ت و له‌ ڕوون كردنه‌وه‌ی حوكمه‌كان."},{"id":90,"translation":"{قۆناغی سێیەم‌و كۆتایی حەرام كردنی مەی} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ ] دوو هۆزى ئه‌نصار عه‌ره‌قیان خوارد تا سه‌رخۆش بوون و گاڵته‌یان به‌ یه‌كترى كرد، كاتێك هاتنه‌وه‌ هۆش خۆیان شوێنه‌واره‌كه‌یان به‌ ده‌موچاو و ریشیانه‌وه‌ بینى، وتیان ئه‌مه‌ فڵان كه‌سى برام واى لێم كردووه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ره‌حم و سۆزو به‌زه‌یى بوایه‌ به‌رامبه‌رم واى لێم نه‌ده‌كرد كه‌ رق و كینه‌ له‌ دڵیاندا نه‌بوو به‌هۆى ئه‌مه‌ رق و كینه‌ چووه‌ دڵیان به‌رامبه‌ر یه‌كترى خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران به‌دڵنیایی و بێگومان ئه‌م شتانه‌ حه‌رامه‌: خواردنه‌وه‌ی مه‌ی كه‌ هه‌ركه‌سێك له‌ دونیا بیخواته‌وه‌و خواى گه‌وره‌ چل رۆژ نوێژى لێ قه‌بوڵ ناكات، وه‌ بمرێت و ته‌وبه‌ نه‌كات خواى گه‌وره‌ له‌رۆژى قیامه‌ت مه‌ى پێ نابه‌خشێت، وه‌ هه‌ر كه‌سێك چوار جار بیخواته‌وه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناو دۆزه‌خ برین و كێماوى دۆزه‌خیه‌كانى ده‌رخوارد ده‌دات، وه‌ هه‌ركه‌سێك ئالوده‌ى بێت ناچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ قومار كردنیش حه‌رامه‌، وه‌ ئه‌و بتانه‌ی كه‌ ئه‌په‌رستران، وه‌ ئه‌و تیرو پشكه‌ی ئه‌یانكرد له‌سه‌رده‌می نه‌فامى كه‌ بیانوویستایه‌ هه‌ر كارێك بكه‌ن سێ داریان هه‌بوو له‌ یه‌كێكیان ئه‌یاننووسی بیكه‌، له‌ یه‌كیان ئه‌یاننووسی مه‌یكه‌ و یه‌كیان به‌سپێتی، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی بیكه‌ ده‌ربچوایه‌ ئه‌وه‌ ئیشه‌كه‌یان ئه‌كرد، وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌یكه‌ ده‌رچوایه‌ نه‌یان ئه‌كرد، وه‌ ئه‌گه‌ر سپیه‌كه‌ ده‌ربچوایه‌ دووباره‌یان ئه‌كرده‌وه‌ تا یه‌كێك له‌و دووانه‌ ده‌رئه‌چوو، خێرو شه‌ڕو سوودو زیانیان دابووه‌ ده‌ست ئه‌وانه‌ [ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی پیس و حه‌رامن وه‌ كرده‌وه‌ی شه‌یتانن و شه‌یتان لاتان جوانی ده‌كات و ئه‌یڕازێنێته‌وه‌ ئێوه‌ لێی دووربكه‌ونه‌وه‌و خۆتانی لێ دووربخه‌نه‌وه‌ [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٩٠) ] به‌ڵكو سه‌رفراز بن ئه‌مه‌ دوا ئایه‌ت بوو له‌ قۆناغه‌كانی حه‌رام كردنی عه‌ره‌ق خواردن كه‌ ئایه‌تی یه‌كه‌م [ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ] (الْبَقَرَة: ٢١٩) دابه‌زی، دواتر ئایه‌تی [ لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى ] (النِّسَاء: ٤٣) وه‌ قۆناغی سێیه‌میش ئه‌م ئایه‌ته‌ بوو به‌یه‌كجاری خوای گه‌وره‌ مه‌ی خواردنه‌وه‌ی حه‌رام كرد تا ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":91,"translation":"{قوماركردن حەرامە} [ إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ] وه‌ شه‌یتان ئه‌یه‌وێ دژایه‌تی و ڕق و كینه‌ بخاته‌ نێوانتانه‌وه‌ به‌هۆی عه‌ره‌ق خواردنه‌وه‌و قومار كردنه‌وه‌ [ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ ] وه‌ئه‌یكاته‌ ڕێگریه‌ك له‌ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌و له‌ نوێژ كردن [ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ (٩١) ] ئایا ئێوه‌ كۆتایتان پێ هێناو به‌ یه‌كجاری و هه‌میشه‌یی وازتان لێ هێنا؟ هاوه‌ڵان فه‌رموویان به‌ڵێ وازمان لێ هێناو كوپه‌له‌ عاره‌قه‌كانیان رژاندو به‌ كۆڵانه‌كانى مه‌دینه‌دا ده‌رۆیشت."},{"id":92,"translation":"[ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا ] وه‌ ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن- صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئاگادار بن له‌سه‌رپێچی كردنی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٩٢) ] ئه‌گه‌ر پشت هه‌ڵكه‌ن له‌گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ بزانن ته‌نها پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ئێمه‌ گه‌یاندنێكی ئاشكرای له‌سه‌ره‌، واته‌: هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات."},{"id":93,"translation":"[ لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا ] كاتێك كه‌ عه‌ره‌ق خواردن حه‌رام بوو هه‌ندێك له‌ صه‌حابه‌ پرسیاریان كرد وتیان: ئه‌ی كه‌سانێك له‌ صه‌حابه‌ پێش ئه‌مه‌ عه‌ره‌قیان خواردووه‌و مردوونه‌؟ خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ تاوانبار نین كه‌ پێشتر عه‌ره‌قیان خواردووه‌و حه‌رام نه‌بووه‌ ئه‌وان گوناه و تاوانیان له‌سه‌ر نیه‌ ئه‌گه‌ر خۆیان پاراستبێت له‌و شتانه‌ی كه‌ حه‌رام بووه‌ وه‌ ئیمانیان هێنابێ و كرده‌وه‌ی چاكیان كردبێ وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كرد بێ، دیسان ئیمانیان هێنابێ و خۆیان پاراستبێ له‌و شتانه‌ی كه‌ حه‌رامه‌ و ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردبێ وه‌ چاكه‌یان كردبێ [ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (٩٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ چاكه‌كارانی خۆش ئه‌وێ."},{"id":94,"translation":"{حەرامێتی راوكردن لەكاتی ئیحرامدا} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ تاقیتان ئه‌كاته‌وه‌ به‌ شتێك له‌ ڕاو كردن چۆن هاوه‌ڵانی ڕۆژی شه‌ممه‌ى به‌نی ئیسرائیلی تاقیكرده‌وه‌ كه‌ حه‌رامی كرد له‌سه‌ریان ڕاو بكه‌ن به‌ڵام ئه‌وان ڕاویان كردو له‌ تاقیكردنه‌وه‌كه‌ ده‌رنه‌چوون [ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ ] (موقاتیل) ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌ (عومره‌ى حوده‌یبیه‌) دابه‌زى، كه‌ صه‌حابه‌ له‌ ئیحرام دا بوون خوای گه‌وره‌ ڕاوی لێ حه‌رام كردن له‌و كاتانه‌ باڵنده‌و گیانه‌وه‌ره‌كان ئه‌هاتنه‌ نزیكیانه‌وه‌ كه‌ به‌ده‌ست ئه‌یانتوانی نێچیرى لاوازو بێچووه‌كان بگرن وه‌ ڕمه‌كانیان ئه‌گه‌یشت به‌ نێچیرى گه‌وره‌، به‌ڵام صه‌حابه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ی كرد نه‌یانكردو له‌ تاقیكردنه‌وه‌كه‌دا ده‌رچوون [ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ ] تا ده‌ركه‌وێ كێ به‌نهێنی له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێ و كاتێك كه‌ چاو كه‌سی لێوه‌ دیار نه‌بێ (هه‌رچه‌نده‌ خواى گه‌وره‌ ده‌زانێت، به‌ڵام بۆ تاقیكردنه‌وه‌ى خه‌ڵكیه‌) [ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٩٤) ] جا هه‌ر كه‌سێك له‌دوای ئه‌مه‌ ده‌ستدرێژی بكات ئه‌وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاری بۆ هه‌یه‌."},{"id":95,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ڕاو مه‌كه‌ن له‌ كاتێكدا له‌ ئیحرام دان ئیحرام به‌ حه‌ج یان به‌ عومره‌ [ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك به‌ عه‌مدی ڕاوی كرد [ فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ ] ئه‌وه‌ سزاكه‌ی هاوشێوه‌ی ئه‌و ڕاوه‌یه‌ كه‌ كردۆتی ئه‌بێ بیكات به‌خێر ئه‌وه‌ كه‌فاره‌كه‌یه‌تی [ مِنَ النَّعَمِ ] له‌ وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن [ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ ] كه‌ دوو پیاوی دادپه‌روه‌ر له‌ موسڵمانان ئه‌وان بڕیار ئه‌ده‌ن كه‌ چیت كوشتووه‌ ئه‌بێ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ بكه‌ی به‌خێر [ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا ] وه‌ ئه‌بێ وه‌كو هه‌دی بێت نه‌ك بیبه‌ی بۆ كه‌عبه‌ لێره‌ مه‌به‌ستی پێى حه‌ره‌مه‌ ده‌بێت بیبه‌ی بۆ حه‌ره‌م و له‌وێ سه‌ری ببڕیت و گۆشته‌كه‌ى دابه‌ش بكه‌یت به‌سه‌ر هه‌ژارانى حه‌ره‌مدا، یاخود ئه‌گه‌ر توانیت ئه‌و ئاژه‌ڵه‌ی كه‌ كوشتووته‌ هاوشێوه‌كه‌ی بكه‌ به‌ خێر، ئه‌گه‌ر نه‌تتوانی خواردنی فه‌قیر بده‌ ئه‌گه‌ر نه‌تتوانی ئه‌وه‌ به‌ڕۆژوو ئه‌بی كه‌ ئه‌میش ئه‌و دوو كه‌سه‌ دادپه‌روه‌ره‌ له‌ موسڵمانان بڕیار ئه‌ده‌ن، بۆ نموونه‌: ئه‌گه‌ر ئاسكێكی كوشت هاوشێوه‌ی ئاسكه‌ ئه‌وه‌یه‌ مه‌ڕێك یان بزنێك له‌ مه‌ككه‌دا سه‌رئه‌بڕێ و ئه‌یكات به‌ خێر، ئه‌گه‌ر نه‌یبوو ئه‌وه‌ شه‌ش فه‌قیر تێر ده‌كات، ئه‌گه‌ر نه‌یبوو سێ ڕۆژ به‌ڕۆژوو ئه‌بێ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر حوشترێكی ڕاو كرد یان هاوشێوه‌ی حوشتر ئه‌وه‌ مانگایه‌ك ده‌كات به‌خێر ئه‌گه‌ر نه‌یبوو ئه‌وه‌ بیست فه‌قیر تێر ده‌كات ئه‌گه‌ر نه‌یبوو ئه‌وه‌ بیست ڕۆژ به‌ڕۆژوو ئه‌بێ، ئه‌گه‌ر نه‌عامه‌یه‌كی كوشت ئه‌وه‌ ئه‌بێ حوشترێك بكات به‌خێر، ئه‌گه‌ی نه‌یبوو سی فه‌قیر تێر ده‌كات ئه‌گه‌ر نه‌یبوو سی ڕۆژ به‌ڕۆژوو ئه‌بێ به‌و شێوازه‌ دیاری كراوه‌ [ لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی خراپی سه‌ره‌نجامی كاره‌كه‌ی خۆی بچێژێ كه‌ له‌ كاتى ئیحرامدا ڕاوی كردووه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ قه‌ده‌غه‌ بووه‌ [ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ پێش ئه‌م ئایه‌ته‌ كردبێتی ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان ئه‌بوورێ [ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ڕاو كردن له‌ دوای ئه‌م ڕوون كردنه‌وه‌یه‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌ی لێ ئه‌سه‌نێ، وتراوه‌: تۆڵه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌بێ كه‌فاره‌ت بدات، یاخود وتراوه‌: له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌ی لێ ئه‌سه‌نێ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ (٩٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ته‌و تۆڵه‌و ئینتیقام له‌و كه‌سانه‌ ئه‌سه‌نێ كه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌زێنن."},{"id":96,"translation":"[ أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ ] به‌ڵام ڕاوی ده‌ریاو خواردنی ئه‌و گیانله‌به‌رانه‌ی كه‌ ئاوین و له‌ناو ده‌ریادان بۆ ئێوه‌ حه‌ڵاڵ كراوه‌، یاخود به‌ ته‌ڕى و به‌ وشكى حه‌ڵاڵه‌، یاخود به‌ زیندوویى و به‌مردوویى حه‌ڵاڵه‌، یاخود ئه‌وه‌ى خۆتان ده‌رى بكه‌ن و ئه‌وه‌ى خۆى فڕێى بداته‌ ده‌ره‌وه‌ هه‌مووى حه‌ڵاڵه‌ [ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ ] ئه‌مه‌ سودو خواردنێكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاماده‌ بووه‌ به‌حازری ئه‌یخوات ئه‌وه‌یشی كه‌ موسافیره‌ له‌سه‌فه‌ردایه‌ دواتر هه‌ر كاتێك ده‌ستی كه‌وت بۆ خۆی ئه‌یخوات [ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا ] به‌ڵام ڕاوی وشكانی له‌سه‌رتان حه‌رامه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ له‌ ئیحرام دا بن [ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٩٦) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ ئێوه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای و كۆتان ده‌كاته‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ده‌كات."},{"id":97,"translation":"[ جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌عبه‌ پیرۆزه‌ى داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی دین و بژێوی ژیانی دونیایان له‌وێ ده‌ست بكه‌وێ، ئه‌وه‌ی كه‌ ترساو بێ له‌وێ ئه‌مین ئه‌بێ، ئه‌وه‌ی لاواز بێ له‌وێ به‌هێز ئه‌بێ، ئه‌وه‌ی ئه‌توانێ تیجاره‌ت و بازرگانی لێ بكات، ئه‌وه‌ی ئه‌توانێ عیباده‌تى لێ بكات [ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ ] وه‌ له‌و مانگانه‌ی كه‌ (أشهر الحرم)ن (ذو القعدة و ذو الحجة و موحه‌ڕه‌م و ڕه‌جه‌ب)ه‌ كوشتار تیایاندا حه‌رامه‌ [ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ] وه‌ (هه‌دى) ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ كه‌سێك بۆ حه‌ج یان بۆ عومره‌ ئه‌چێ له‌گه‌ڵ خۆیدا ئه‌یبات بۆ حه‌ره‌م له‌وێ سه‌ری ئه‌بڕێ، وه‌ (قه‌لائید) ئه‌وه‌ی كه‌ نیشانه‌ی كردووه‌ به‌ ملوانه‌كه‌یه‌ك به‌ شتێك كردۆتیه‌ ملی و دیاری كردووه‌ [ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] تا بزانن كه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری هه‌یه‌ به‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٩٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك."},{"id":98,"translation":"[ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ ] بزانن كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ سنووری خوا ئه‌به‌زێنێ [ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩٨) ] ئه‌وه‌یشی كه‌ ته‌وبه‌ ده‌كات خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ به‌زه‌ییه‌."},{"id":99,"translation":"[ مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ ] هیچ شتێك له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا نیه‌- صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی نه‌كه‌ن ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌تان پێ بگه‌یه‌نێ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٩٩) ] وه‌ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن وه‌ ئه‌یشارنه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ عیلم و زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌."},{"id":100,"translation":"[ قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: پیس و پاك یه‌كسان نیه‌، واته‌: حه‌رام و حه‌ڵاڵ، یان كافرو باوه‌ڕدار، یان سه‌رپێچیكارو گوێڕایه‌ڵ، یان خراپ و باش، یان بیدعه‌و سوننه‌ت یه‌كسان نیه‌ [ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ ] با پیسه‌كه‌ یان خراپه‌كه‌ ئه‌گه‌ر زۆریش بێ و پێی سه‌رسام بیت بێ به‌ره‌كه‌ت و بێسووده‌، كه‌مێكى حه‌ڵاڵه‌ باشتره‌ له‌ زۆرێكى حه‌رام [ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و ژیرین ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و كرده‌وه‌ی چاك و حه‌ڵاڵ هه‌ڵبژێرن و له‌گه‌ڵ پیاوچاكاندا بن و خۆتان له‌حه‌رام بپارێزن [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٠٠) ] به‌ڵكو سه‌رفرازى دونیاو قیامه‌ت بن."},{"id":101,"translation":"{زۆر پرسیار نەكردن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ] كه‌سانێك وه‌كو گاڵته‌پێكردن پرسیاریان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌كرد یه‌كێك ئه‌یوت: باوكم كێیه‌؟ وه‌ یه‌كێك حوشتره‌كه‌ى ون بوایه‌ ئه‌یوت حوشتره‌كه‌م له‌ كوێیه‌؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى خه‌ڵكینه‌ خواى گه‌وره‌ حه‌جى له‌سه‌رتان فه‌رز كردووه‌ حه‌ج بكه‌ن، پیاوێك وتى هه‌موو ساڵێك؟ سێ جار وتى، پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ڵامى نه‌دایه‌وه‌، پاشان فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر بمووتایه‌ به‌ڵێ ئه‌وا هه‌موو ساڵێك له‌سه‌رتان فه‌رز ده‌بوو وه‌ نه‌یشتان ده‌توانى، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران پرسیار له‌ هه‌ندێك شت مه‌كه‌ن كه‌ پێویستتان پێی نیه‌و خوای گه‌وره‌ خۆی بۆی ڕوون نه‌كردوونه‌ته‌وه‌ ئه‌گه‌ر بۆتان ده‌ركه‌وێ له‌وانه‌یه‌ زه‌ره‌رو زیانی بۆتان هه‌بێت و مه‌شه‌قه‌و ناڕه‌حه‌تی تیابێ [ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ ] وه‌ له‌و كاته‌یشدا كه‌ قورئان دائه‌به‌زێ پرسیار بكه‌ن بۆتان ده‌رئه‌كه‌وێ خوای گه‌وره‌ به‌وه‌حی بۆتان ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا ] هه‌ندێك شت هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ لێی بێده‌نگ بووه‌و قورئان باسی نه‌كردووه‌ ته‌كلیف له‌ ئێوه‌ نه‌كراوه‌ خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ بووراوه‌ ئێوه‌ خۆتان پرسیار مه‌كه‌ن ده‌رباره‌ى با نه‌بێته‌ باری قورس به‌سه‌ر شانتان و دواتر بۆتان جێبه‌جێ نه‌كرێت، پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - سێ شه‌و له‌ مزگه‌وت ته‌راویحى كرد، كه‌ بینى خه‌ڵكى لێیكۆده‌بنه‌و تامه‌زرۆن دواتر نه‌یكرد نه‌وه‌كو فه‌رز بكرێت له‌سه‌ریان و توانایان نه‌بێت و تاوانبار بن [ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ (١٠١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و له‌سه‌رخۆیه‌ په‌له‌ ناكات له‌ سزادان و عقوبه‌دانی به‌نده‌كانی."},{"id":102,"translation":"[ قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ (١٠٢) ] كه‌سانێك له‌ پێش ئێوه‌ پرسیاری هه‌ندێك له‌م بابه‌تانه‌یان كرد دوای ئه‌وه‌ نه‌یانتوانی و له‌ توانایاندا نه‌بوو كه‌ جێبه‌جێی بكه‌ن و پێی كافر بوون، وه‌كو جوله‌كه‌ كه‌ داوایان كرد له‌ ئاسمانه‌وه‌ كتابێكیان بۆ دابه‌زێت، وه‌ گاوره‌كان كه‌ داوایان كرد خواى گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سفره‌و خوانێكیان بۆ دابه‌زێنێت، وه‌ قوره‌یش كه‌ داوایان كرد خواى گه‌وره‌ كێوى صه‌فایان بۆ بكات به‌ ئاڵتوون."},{"id":103,"translation":"{داب‌و نەریتی سەردەمی نەفامی} [ مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ ] خه‌ڵكی سه‌رده‌می نه‌زانی هه‌ندێك ئاژه‌ڵیان له‌سه‌ر خۆیان حه‌رام كردبوو خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی نه‌كردووه‌ (بَحِيرَةٍ) وشترێك بوو كه‌ گوێیان له‌ت ئه‌كرد وه‌ شیره‌كه‌یان بۆ تاغوته‌كان دائه‌ناو هیچ كه‌سێك نه‌ئه‌بوایه‌ بیدۆشیایه‌، وه‌ گوێ له‌ت كردنه‌كه‌ی نیشانه‌ بوو له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ [ وَلَا سَائِبَةٍ ] وه‌ سائیبه‌ش دیسان وشترێك بووه‌ كه‌سێك ئه‌یكرده‌ نه‌زر ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ له‌م نه‌خۆشییه‌ چاكی كردمه‌وه‌ یان گه‌یاندمییه‌وه‌ ماڵ خۆم ئه‌وه‌ به‌ره‌ڵا ئه‌كرێ له‌ هه‌ر له‌وه‌ڕێك بخوات و له‌ هه‌ر ئاوێك بخواته‌وه‌نابێت رێگرى لێبكرێت و نابێ هیچ كه‌سێك سواری بێ و باربكرێت [ وَلَا وَصِيلَةٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌صیله‌یشی دانه‌ناوه‌ ئاژه‌ڵێك بووه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر وه‌چه‌كه‌ی مێ بوایه‌و مێ له‌ دوای مێی بهێنایه‌ ئه‌وه‌ بۆ خۆیان بوو، به‌ڵام ئه‌گه‌ر نێر بوایه‌ ئه‌وه‌ دایان ئه‌نا بۆ خواكانیان و له‌ خۆیانیان حه‌رام ئه‌كرد [ وَلَا حَامٍ ] حامیش ئه‌گه‌ر نێره‌ی ئاژه‌ڵێك له‌ ده‌ پشتی هه‌ر مێ بهاتایه‌ ئیتر ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ پشتی پارێزراوه‌و نابێ هیچ كه‌سێك سواری ببێ وه‌ نه‌ئه‌بوایه‌ قه‌ده‌غه‌ بكرایه‌ له‌ هه‌ر له‌وه‌ڕو ئاوێك كه‌ خۆی بچووایه‌ته‌ سه‌ری، وه‌ به‌چه‌ند شێوازێكى تریش ته‌فسیر كراون، وه‌ ئه‌مانه‌ خۆیان دایان هێنابوو خوای گه‌وره‌ حه‌رامی نه‌كرد بوو له‌سه‌ریان [ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ] به‌ڵام كافران درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستن، پێغه‌مبه‌رى خوا- صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: یه‌كه‌م كه‌س كه‌ ئه‌م شتانه‌ى داناو دینى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌رى گۆڕى (عه‌مرى كوڕى لوحه‌ى) بوو كه‌ له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خ بینیم ریخۆڵه‌ى راده‌كێشا [ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ (١٠٣) ] وه‌ زۆربه‌یان عه‌قڵیان به‌م شتانه‌دا ناشكێت ئه‌مانه‌ كه‌ خۆیان له‌ خۆیانیان حه‌رام كردووه‌."},{"id":104,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ ] وه‌ كاتێك بانگیان بكه‌یت بڵێی: وه‌رن بۆ لای ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ وه‌ وه‌رن بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا ] ئه‌یانووت: ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ری بینیوه‌ ئه‌وه‌مان به‌سه‌و ئیمان به‌ قورئان و به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ناهێنین و دینی باوك و باپیرانمان به‌سه‌ [ أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ (١٠٤) ] ئایا نازانن كه‌ باوك و باپیرانی ئه‌وان زانیاریان به‌هیچ شتێك نه‌بووه‌ وه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاست نه‌بوونه‌ به‌ڵكو له‌سه‌ر نه‌زانی و شه‌ریك دانان بوونه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئیتر چۆن ئه‌بێت شوێنیان بكه‌ون، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى لاسایی كردنه‌وه‌و چاولێكردنى كوێرانه‌ى بێ به‌ڵگه‌، به‌ڵكو مرۆڤـ ده‌بێت شوێنى به‌ڵگه‌ بكه‌وێت)."},{"id":105,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئاگاتان له‌ نه‌فسی خۆتان بێ [ لَا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ خۆتان له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت و ڕێگای حه‌ق و ڕاستی بن هه‌ر كه‌سێك گومڕا بێ زه‌ره‌ر به‌ ئێوه‌ ناگه‌یه‌نێ، ئه‌مه‌ سه‌باره‌ت به‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ناتوانن فه‌رمان به‌چاكه‌و ڕێگری له‌ خراپه‌ بكه‌ن، ئاگاتان له‌ خۆتان بێ خۆتان له‌سه‌ر هیدایه‌ت بمێننه‌وه‌، به‌ڵام ئایه‌تی ترو فه‌رمووده‌ی تر یه‌كجار زۆره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ ئه‌بێ فه‌رمان به‌چاكه‌ بكات و ڕێگری له‌ خراپه‌ بكات [ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا ] گه‌ڕانه‌وه‌ى هه‌مووتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٠٥) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دا له‌ هه‌موو ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ كردووتانه‌."},{"id":106,"translation":"{وەسێت كردن لەسەرەمەرگدا} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ له‌سه‌ره‌مه‌رگدا بوو كاتێك كه‌ وه‌سیه‌ت ده‌كات با دوو پیاوی دادپه‌روه‌ر له‌ خۆتان له‌ موسڵمانان شایه‌ت بن [ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ ] یاخود دوو كه‌س له‌ غه‌یری خۆتان له‌ كافرانیش كاتێك كه‌ ئێوه‌ له‌سه‌فه‌ردا بوون واته‌: ئه‌گه‌ر له‌سه‌فه‌ردا بوون و موسڵمانی لێ نه‌بوو دوو موسڵمانی دادپه‌روه‌ر نه‌بوو كه‌ شایه‌تی بدا ته‌نها كافری لێ بوو ئه‌وه‌ دروسته‌ ئه‌و دوو كافره‌ شایه‌تیتان بۆ بده‌ن ته‌نها له‌سه‌فه‌رداو ته‌نها بۆ وه‌سیه‌ته‌ [ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ ] كه‌ ئێوه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تی مردن بوون [ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ ] ئه‌و دوو شایه‌ته‌ ڕائه‌گرن له‌دوای نوێژ كه‌ شایه‌تیتان بۆ بده‌ن ئه‌وانیش شایه‌ته‌كان سوێند ئه‌خۆن به‌خوای گه‌وره‌ [ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا ] ئه‌گه‌ر گومانیشتان له‌ ئێمه‌ هه‌بێ ئێمه‌ به‌م سوێنده‌مان ناچین به‌شێكی كه‌م له‌ دونیا بكڕین، واته‌ كه‌سێك پاره‌ی پێمان دابێ شایه‌تیه‌كه‌ بگۆڕینه‌وه‌و به‌ درۆ سوێند بخۆین [ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى ] با ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ شایه‌تی بۆ ئه‌ده‌ین خزمى نزیكیش بێ لێمانه‌وه‌ ئێمه‌ حه‌ق و ڕاستگۆیی پێش ئه‌خه‌ین [ وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ ] وه‌ شایه‌تی خوای گه‌وره‌ ناشارینه‌وه‌ [ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ (١٠٦) ] ئه‌گه‌ر شایه‌تیمان شارده‌وه‌ ئێمه‌ له‌ تاوانبارانین، (ته‌میمى دارى) ده‌فه‌رمێت: هه‌موو خه‌ڵكى له‌م ئایه‌ته‌ دورن ته‌نها من و (عه‌دى كوڕى به‌دداء) نه‌بێت، كه‌ هه‌ردووكیان گاور بوون و له‌ پێش ئیسلامدا ده‌چوون بۆ بازرگانى بۆ شام، وه‌ كۆیله‌یه‌كى (به‌نى سه‌هم) له‌گه‌ڵیاندا رۆیشت كه‌ ناوى (به‌دیلى كوڕى ئه‌بى مه‌ریه‌م) بوو وه‌قاپێكى له‌ زیو پێ بوو بۆ پاشاى ده‌برد، كه‌ گه‌وره‌ترین بازرگانیه‌كه‌ى بوو، نه‌خۆش كه‌وت و وه‌سێتى بۆ كردن ئه‌وه‌ى به‌جێى هێشتووه‌ بیگه‌یه‌نن به‌ كه‌سوكارى، (ته‌میم) ده‌فه‌رمێت: كه‌ مرد قاپه‌كه‌مان فرۆشت و دامان به‌ هه‌زار درهه‌م و دابه‌شمان كرد له‌ نێوانماندا، كاتێك كه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ لاى كه‌سوكارى ئه‌وه‌ى پێمان بوو دامان پێیان و ئه‌وانیش داواى قاپه‌ زیوه‌كه‌یان كرد، وتمان جگه‌ له‌مانه‌ هیچى ترى به‌جێنه‌هێشتووه‌ هیچى ترى پێمان نه‌داوه‌، (ته‌میم) ده‌فه‌رمێت: له‌ پاش هاتنى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ موسڵمان بووم زۆرم پێناخۆش بوو خۆم به‌ تاوانبار زانى چووم بۆ لاى كه‌سوكارى و هه‌واڵم پێدان و بۆم گێڕانه‌وه‌و پێنج سه‌د درهه‌مم پێدان، وه‌ پێم وتن: هاوڕێكه‌یشم ئه‌وه‌نده‌ى ترى لایه‌، ئه‌وانیش چوون سوێندیاندا به‌ سوێندێك كه‌ له‌ دینه‌كه‌ى ئه‌ودا گه‌وره‌ بوو ئه‌ویش سوێندى خوارد به‌ درۆ وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند."},{"id":107,"translation":"[ فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌م دوو شایه‌ته‌ كافره‌ تاوانیان ئه‌نجام داوه‌ به‌وه‌ى شایه‌تیه‌كه‌ یان وه‌سیه‌ته‌كه‌یان گۆڕیوه‌ یان شاردوویانه‌ته‌وه‌ ئه‌وا دوو كه‌سی ترى نزیك له‌ مردووه‌كه‌ كه‌ شایه‌نى میراتیه‌كه‌ن له‌جێی ئه‌وان هه‌ڵئه‌ستن سوێند ئه‌خۆن به‌خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م شایه‌تیه‌ی ئێمه‌ ئه‌یده‌ین ته‌واوترو دادپه‌روه‌رتره‌ له‌ شایه‌تی ئه‌و دوو كه‌سه‌ی پێشتر كه‌ شایه‌تیان داو ئه‌وان درۆیان كرد یان خیانه‌تیان كرد یان شاردیانه‌وه‌ [ وَمَا اعْتَدَيْنَا ] وه‌ ئێمه‌ ده‌ستدرێژی ناكه‌ین و شایه‌تی ناحه‌ق ناده‌ین [ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (١٠٧) ] ئه‌گه‌ر شایه‌تی ناحه‌قمان دا ئێمه‌ له‌ زاڵم و سته‌مكارانین."},{"id":108,"translation":"[ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهَادَةِ عَلَى وَجْهِهَا ] به‌م شێوازه‌ ئه‌مه‌ نزیكترو باشتره‌ به‌وه‌ی كه‌ شایه‌تیه‌كه‌ وه‌كو خۆی بده‌ن و ده‌ستكاری نه‌كه‌ن و خیانه‌تی لێ نه‌كه‌ن و نه‌یشارنه‌وه‌ [ أَوْ يَخَافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ ] یاخود له‌وه‌ بترسێن كه‌ سوێند خواردنی ئه‌مان ڕه‌ت بكرێته‌وه‌ له‌ دوای سوێند خواردنێكی تر [ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاسْمَعُوا ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێ بگرن له‌ حه‌ق [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (١٠٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ تاوانبار بن."},{"id":109,"translation":"[ يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ران كۆ ئه‌كاته‌وه‌و پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئوممه‌ته‌كانتان چی وه‌ڵامێكی ئێوه‌یان دایه‌وه‌ له‌ دونیا؟ [ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ هیچ زانیاریه‌كمان نیه‌و ئاگامان لێ نیه‌ ئێمه‌ كه‌ هاتین خۆت ئاگاداری و زانیارى ئێمه‌ له‌ چاو زانیارى تۆ هیچ نیه‌، یاخود وتراوه‌: له‌به‌ر سه‌ختی ڕۆژی قیامه‌ت له‌بیریان ئه‌چێ كه‌ ئوممه‌ته‌كانیان چی وه‌ڵامیان داوه‌ته‌وه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (١٠٩) ] هه‌ر تۆ خۆت زانای نهێنیه‌كانی و ئاگات له‌ هه‌مووى هه‌یه‌."},{"id":110,"translation":"{هەندێك لە موعجیزەكانی عیسا- صلی الله علیه وسلم -} [ إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی عیسای كوڕی مه‌ریه‌م- صلى الله عليه وسلم - باسی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی من بكه‌ به‌سه‌ر خۆت و دایكته‌وه‌ كه‌ به‌ بێ باوك دروستم كردیت، وه‌ كردتم به‌ پێغه‌مبه‌ر، وه‌ له‌بێشكه‌دا هێناتمه‌ قسه‌ تا شایه‌تى بده‌یت له‌سه‌ر داوێن پاكى دایكت، وه‌ دانت نا به‌ په‌رستنى مندا، وه‌ تا بیسه‌لمێنێ كه‌ ئه‌وانه‌ خوا نه‌بوونه‌و خوای گه‌وره‌ پشتیوانی كردوون و نیعمه‌تی خۆی ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریاندا [ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ ] كه‌ من پشتیوانی تۆم كرد وه‌ به‌هێزم كردیت به‌ (روح القدس) به‌و ڕوحه‌ پاكه‌ی كه‌ خستمه‌ به‌رت، یاخود به‌ جبریل- صلى الله عليه وسلم - [ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا ] كۆمه‌ڵێك موعجیزه‌ی به‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - به‌خشی بۆ پشتیوانی كردنی كه‌ تۆ له‌ ناو بێشكه‌دا مناڵ بووی قسه‌ت له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا ئه‌كرد، وه‌ كاتێ كه‌ به‌ته‌مه‌ن بووی له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا وه‌كو یه‌ك قسه‌ت ئه‌كرد [ وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وه‌ فێری نوسین و تێگه‌یشتنتم كرد [ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ ] وه‌ فێری ته‌ورات و ئینجیلم كردیت [ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي ] وه‌ له‌ قوڕ شێوه‌ی باڵنده‌ت دروست ئه‌كردو فووت پیا ئه‌كرد به‌ئیزنی خوای گه‌وره‌ ئه‌بووه‌ باڵنده‌و ئه‌فڕی به‌ ئاسماندا [ وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر له‌ زگماكه‌وه‌ كوێره‌ به‌ ئیزنی خوا چاكت ئه‌كرده‌وه‌ وه‌به‌ڵه‌كت چاكت ئه‌كرده‌وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ تا بزانن كه‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - خوا نه‌بووه‌و كوڕی خوا نه‌بووه‌ به‌ڵكو عه‌بدی خواو پێغه‌مبه‌رى بووه‌ [ وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي ] وه‌ له‌ناو گۆڕه‌كاندا مردووت ده‌رئه‌كردو زیندووت ئه‌كردوه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ ] وه‌ یادى ئه‌م نیعمه‌ته‌م بكه‌وه‌ به‌سه‌رته‌وه‌ كه‌ نه‌م هێشت و مه‌نعی به‌نی ئیسرائیلم كردو له‌سه‌ر تۆم لادان كاتێك كه‌ ویستیان بتكوژن به‌رزم كردیته‌وه‌ بۆ ئاسمان [ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] كاتێك كه‌ ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ روون و ئاشكرایه‌ت بۆیان هێنا [ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (١١٠) ] كافران وتیان: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سیحرو جادوویه‌كی ئاشكرا نه‌بێ."},{"id":111,"translation":"[ وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي ] وه‌حی لێره‌ واته‌: ئیلهام دێت، وه‌ ئیلهامم خسته‌ دڵی حه‌وارییه‌كانه‌وه‌ شوێنكه‌وتوانی عیسى- صلى الله عليه وسلم - كه‌ ئیمان به‌ من و به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی من بێنن كه‌ عیسایه‌- صلى الله عليه وسلم -، یاخود له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌ر عیسى وه‌- صلى الله عليه وسلم - پێم وتن [ قَالُوا آمَنَّا ] وتیان: ئیمانمان هێناو وه‌ڵامی خوای گه‌وره‌و ده‌عوه‌و بانگه‌وازی عیسى پێغه‌مبه‌ریان دایه‌وه‌- صلى الله عليه وسلم - [ وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ (١١١) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار شایه‌ت به‌ كه‌ ئێمه‌ موسڵمانین و موسڵمان بووینه."},{"id":112,"translation":"{داوای دابەزینی سفرەو خوان لە عیسا- صلی الله علیه وسلم – دەكرێت} [ إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ ] ئه‌م حه‌واریانه‌ قوتابیانی عیسا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ گومانیان نه‌بووه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ چۆن ئیبراهیم فه‌رمووی: [ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتَى ] (الْبَقَرَةِ : ٢٦٠) خوایه‌ نیشانم بده‌ چۆن مردوو زیندوو ئه‌كه‌یته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دڵی ئارام بێ، ئه‌مانیش بۆ دڵئارامی و دڵنه‌وایی وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ برسی بوون و خواردنیشیان نه‌بوو وتیان: ئه‌ی عیسای كوڕی مه‌ریه‌م- صلى الله عليه وسلم - ئایا په‌روه‌ردگارت ئه‌توانێ سفره‌و خوانێكمان له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ داببه‌زێنێ كه‌ لێی بخۆین وه‌ برسیه‌تیمان نه‌هێلێت [ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١١٢) ] ئه‌ویش فه‌رمووی: ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و واز له‌و پرسیاره‌و هاوشێوه‌ی ئه‌مانه‌ بێنن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌ڕاستگۆیی ئیمانتان هێناوه‌و ئیمانداری ڕاستگۆن."},{"id":113,"translation":"[ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا ] وتیان: ئه‌ی عیسى- صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ ئه‌مانه‌وێ لێی بخۆین و پێویستمانه‌ [ وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا ] وه‌ تا دڵئارام بین و به‌چاوی خۆمان تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ببینین [ وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا ] وه‌ بگه‌ینه‌ یه‌قین و ئیمانمان زیاد بكات كه‌ تۆ ڕاستگۆ بوویته‌ له‌گه‌ڵمان له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌كه‌ت [ وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ (١١٣) ] وه‌ تا شایه‌تیش بین له‌سه‌ری بۆ به‌نی ئیسرائیل، یان بۆ تێكڕای خه‌ڵكی."},{"id":114,"translation":"[ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا ] عیسای كوڕی مه‌ریه‌م- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار خوانێكمان له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ داببه‌زێنه‌ تا ببێته‌ جه‌ژنێك بۆ ئێمه‌و ئه‌وانه‌ی دوای ئێمه‌ش و ئه‌و ڕۆژه‌ بكه‌ین به‌ جه‌ژن [ وَآيَةً مِنْكَ ] وه‌ ببێته‌ به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرا له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵاتی تۆ [ وَارْزُقْنَا ] وه‌ ڕزق و ڕۆزیمان بده‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (١١٤) ] وه‌ هه‌ر تۆ باشترین ڕۆزی ده‌ری."},{"id":115,"translation":"[ قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: من ئه‌و خواردن و سفره‌یه‌تان بۆ دائه‌به‌زێنم، (موجاهیدو حه‌سه‌نى به‌صرى) ده‌فه‌رموون: خواى گه‌وره‌ بۆى دانه‌به‌زاندن، به‌ڵام (جمهورو ابن جریرو ابن كثير) ده‌فه‌رموون: خواى گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندن [ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ كوفر بكات [ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لَا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ (١١٥) ] ئه‌وه‌ من سزایه‌كی ئه‌ده‌م كه‌ سزای هیچ كه‌سێكم له‌ جیهانى سه‌رده‌مى خۆتاندا به‌و شێوازه‌ نه‌دابێ، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سفره‌و خوانێكی بۆیان دابه‌زاند كه‌ ماسی و نانی له‌سه‌ر بوو وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێكه‌وه‌ لێیان بخواردایه‌ پڕ بوو له‌سه‌ری."},{"id":116,"translation":"[ وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ ] خوای گه‌وره‌ به‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌م- صلى الله عليه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ كاتێك كه‌ به‌رزی كرده‌وه‌ بۆ ئاسمان یان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئایا تۆ به‌ خه‌ڵكیت وتووه‌ من و دایكم بكه‌ن به‌ دوو خواو له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ بپه‌رستن [ قَالَ سُبْحَانَكَ ] عیسى- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: پاك و مونه‌زه‌هی بۆ تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌وه‌ی كه‌ تۆ شه‌ریكت هه‌بێ یان ئێمه‌ شه‌ریكی تۆ بین [ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ ] من شتێك كه‌ حه‌ق و مافی من نه‌بێ چۆن قسه‌ی وا ئه‌كه‌م ئه‌مه‌ بۆ من نیه‌ شتی وا بڵێم [ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ ] ئه‌گه‌ر قسه‌ی وام كردبێ ئه‌ی په‌روه‌ردگار خۆت عیلم و زانیاریت پێیه‌ [ تَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي ] تۆ ئه‌زانی له‌ نه‌فسی مندا چی هه‌یه‌ [ وَلَا أَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِكَ ] وه‌ من نازانم چی له‌ نه‌فسی تۆدا هه‌یه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (١١٦) ] هه‌ر تۆ زانای هه‌موو نهێنیه‌كانی."},{"id":117,"translation":"[ مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَا أَمَرْتَنِي بِهِ ] هیچ شتێكم پێیان نه‌وتووه‌ ته‌نها ئه‌و شته‌ نه‌بێ كه‌ تۆ فه‌رمانت به‌من كردووه‌ [ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ ] من پێیانم وتووه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی الله بكه‌ن كه‌ په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یشه‌ [ وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ ] تا خۆم له‌ ناویاندا بووم من شایه‌ت بووم به‌سه‌ریانه‌وه‌و چاودێریانم ئه‌كرد [ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي ] به‌ڵام كاتێك كه‌ منت به‌رز كرده‌وه‌ بۆ ئاسمان، لێره‌ (وه‌فات) به‌مانای مردن نایات، به‌ڵكو عیسى- صلى الله عليه وسلم - ماوه‌و ده‌مێنێت تا ڕۆژی قیامه‌ت وه‌كو له‌ چه‌نده‌ها فه‌رمووده‌دا هاتووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دایئه‌به‌زێنێ وه‌ ده‌جال ئه‌كوژێ [ كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ ] كه‌ منت به‌رز كرده‌وه‌ تۆ خۆت چاودێر بووی به‌سه‌ریانه‌وه‌ وه‌ ئاگاداریان بووی وه‌ شایه‌ت بووی به‌سه‌ریانه‌وه‌ [ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (١١٧) ] وه‌ تۆ شایه‌تی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا."},{"id":118,"translation":"[ إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌گه‌ر سزایان بده‌ی ئه‌وا ئه‌وان به‌نده‌ی تۆن [ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر لێشیان خۆشبی [ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١١٨) ] ئه‌وه‌ تۆ زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌ستی وه‌ زۆر كاربه‌جێی."},{"id":119,"translation":"[ قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌مه‌ ڕۆژێكه‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ڕاستگۆبوونه‌ ئێستا ڕاستگۆییه‌كه‌یان سوودیان پێ ئه‌گه‌یه‌نێ، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمێت: رۆژێكه‌ یه‌كخواپه‌رستى سود به‌ یه‌كخواپه‌رستان ده‌گه‌یه‌نێت [ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] ئه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات و جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر خانو داره‌كاندا تێ ئه‌په‌ڕێ [ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] به‌هه‌میشه‌یی و به‌نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ ] خوای گه‌وره‌ لێیان ڕازیه‌ به‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ [ وَرَضُوا عَنْهُ ] ئه‌وانیش به‌و به‌ش و پاداشته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانداتێ پێی ڕازین كه‌ هه‌رگیز به‌ خه‌یاڵیاندا نه‌هاتووه‌ [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١١٩) ] ئا ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ر گه‌وره‌یه‌ كه‌ مرۆڤ بچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":120,"translation":"[ لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا فِيهِنَّ ] هه‌رچی موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ وه‌ عیسا- صلى الله عليه وسلم - و دایكی و وه‌ هه‌موو ئه‌وانی تر هه‌مووی موڵك و عه‌بدی خوای گه‌وره‌ن [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٢٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌، به‌م شێوازه‌ ته‌فسیرى سووره‌تی (مائیده‌) كۆتایی هات، والحمد لله."}]},{"id":6,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئه‌نعام) (واته‌: ئاژه‌ڵان، كه‌ وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن ده‌گرێته‌وه‌) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (١٦٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ ئه‌و الله یه‌ی كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ [ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ] وه‌ تاریكی شه‌و و ڕووناكی ڕۆژ، یان تاریكی كوفرو ڕووناكی ئیمانى دروست كردوو [ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ (١) ] له‌ پاش ئه‌م دروستكردنه‌ گه‌وره‌یه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ شه‌ریك بۆ خوا داده‌نێن و كه‌سانی تر یه‌كسان ئه‌كه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ توانای دروستكردنی ئه‌و شتانه‌شیان نیه‌، یاخود له‌ په‌رستنى خواى گه‌وره‌ لاده‌ده‌ن بۆ په‌رستنى جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌."},{"id":2,"translation":"[ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی له‌ قوڕ دروست كردووه‌، واته‌: ئه‌سڵه‌كه‌تان كه‌ ئاده‌مه‌ [ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ] پاشان كاتێكی دیاریكراوی بۆ داناون كه‌ مردنه‌، وه‌ كاتێكی دیاریكراوی تر له‌لای خۆیه‌تی كه‌ كه‌س نایزانێ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یاخود وتراوه‌: ئه‌جه‌لی یه‌كه‌م ماوه‌ی دونیایه‌و دووه‌میشیان ته‌مه‌نی مرۆڤه‌ تا مردنى، یاخود وتراوه‌: یه‌كه‌م له‌ دروستكردنى مرۆڤ تا مردنى، وه‌ دووه‌م له‌ مردنى تا زیندووبوونه‌وه‌ى [ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ (٢) ] له‌ دوای ئه‌وه‌ش ئێوه‌ گومانتان هه‌یه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و قیامه‌ت."},{"id":3,"translation":"[ وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ زاتی پیرۆزی الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هه‌ر ئه‌و په‌رستراوه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی، یان هه‌ر ئه‌و خاوه‌نداره‌و هه‌ڵسوكه‌وت ئه‌كات له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وى، یاخود وتراوه‌: [ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ (٣) ] خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدا نهێنی و ئاشكرای ئێوه‌ ئه‌زانێت و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن له‌ كرده‌وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌، یاخود [ وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ ]خواى گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌، [ وَفِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ (٣) ] وه‌ له‌ زه‌ویدا نهێنى و ئاشكراى ئێوه‌ ده‌زانێت."},{"id":4,"translation":"[ وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (٤) ] كافران هیچ نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك له‌ موعجیزه‌كانی خوای گه‌وره‌یان بۆ نایات له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى خواى گه‌وره‌و راستێتى پێغه‌مبه‌رانى ئیلا ئه‌وان پشتی تێ ئه‌كه‌ن."},{"id":5,"translation":"[ فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ ] به‌ دڵنیایی ئه‌وان ئه‌و حه‌قه‌ی كه‌ بۆیان هات كه‌ قورئانی پیرۆز بوو، یان پێغه‌مبه‌ری خوا بوو- صلى الله عليه وسلم - به‌درۆیان زانی و باوه‌ڕیان پێی نه‌كرد [ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٥) ]."},{"id":6,"translation":"{لەناوبردنی ئوممەتان بە هۆی تاوانی خۆیانەوەیە} له‌ داهاتووا هه‌واڵی ئه‌و شته‌ ئه‌زانن كه‌ گاڵته‌یان پێی كردووه‌ ئایه‌ شایه‌نی گاڵته‌پێكردنه‌ یان نا، واته‌: كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌) [ أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ ] ئایا نابینن له‌ پێش ئه‌ماندا چه‌نده‌ها ئوممه‌ت و نه‌ته‌وه‌ی ترمان له‌ناوبرد [ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ ] كه‌ ئه‌وانمان جێگیر كرد له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌ شێوازێك كه‌ ئێوه‌مان ئه‌وه‌نده‌ جێگیر نه‌كرد، واته‌: ته‌مه‌نیان درێژتر بووه‌و به‌هێزتر بوونه‌و ماڵ و منداڵ و سامان و ده‌سه‌ڵات و سه‌ربازیان له‌ ئێوه‌ زیاتر بووه‌ به‌ڵام هه‌موومان له‌ناوبردن كه‌واته‌ له‌ناوبردنی ئێوه‌ ئاسانتره‌ [ وَأَرْسَلْنَا السَّمَاءَ عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا ] وه‌ بارانی به‌لێزمه‌و به‌خوڕڕو زۆریشمان بۆ ئه‌باراندن [ وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ ] وه‌ ڕووباره‌كان به‌ژێر دارو ماڵیاندا ئه‌ڕۆی [ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ ] به‌ڵام به‌هۆی تاوانی خۆیانه‌وه‌ له‌ناومان بردن [ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ (٦) ] وه‌ له‌ پاش ئه‌مان ئوممه‌تان و میلله‌تانێكی ترمان دروست كرد ئه‌گه‌ر ئێوه‌ش ئیمان نه‌هێنن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر كوفر ئێوه‌ش وه‌ك ئه‌و ئوممه‌تانه‌ی تر له‌ناو ئه‌به‌ین."},{"id":7,"translation":"[ وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (٧) ] ئه‌گه‌ر بێتوو كتابێكت له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ دابه‌زێنین له‌ناو په‌ڕاوێكدا وه‌ كافران به‌چاوى خۆیان بیبینن و به‌ ده‌ستی خۆیان ده‌ستی لێ بده‌ن ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سیحرێكی ئاشكرا نه‌بێ وه‌ سیحرو جادوومان لێكراوه‌."},{"id":8,"translation":"{كافران داوای دابەزینی فریشتە دەكەن!} [ وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ بۆچی فریشته‌یه‌ك دانابه‌زێته‌ سه‌ر محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌چاوی خۆمان بیبینین وه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌ین و پێمان بڵێ ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌- صلى الله عليه وسلم - تا ئیمانی پێ بێنین وه‌ شوێنی بكه‌وین [ وَلَوْ أَنْزَلْنَا مَلَكًا ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ مه‌لائیكه‌تێكمان داببه‌زاندایه‌ له‌سه‌ر ئه‌و شێوازه‌ی كه‌ ئه‌وان پێشنیاریان ئه‌كرد [ لَقُضِيَ الْأَمْرُ ] ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئیمانیان نه‌هێنایه‌ ئه‌و كاته‌ یه‌كسه‌ر له‌ناویانمان ئه‌بردو سزایانمان ئه‌دا [ ثُمَّ لَا يُنْظَرُونَ (٨) ] پاشان هیچ مۆڵه‌تێكیان پێ نه‌ئه‌درا به‌ بینینه‌كه‌ی ده‌بوایه‌ یه‌كسه‌ر باوه‌ڕیان بهێنایه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَكًا لَجَعَلْنَاهُ رَجُلًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر داوای خۆیان فریشته‌یه‌كمان بناردایه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر ئه‌وه‌ هه‌ر له‌سه‌ر شێوه‌ی پیاوێكدا ده‌ماننارد چونكه‌ ئه‌وان توانای بینینی فریشته‌یان نیه‌ [ وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِمْ مَا يَلْبِسُونَ (٩) ] وه‌ ئه‌و كاته‌ شته‌كه‌یان زیاتر لێ تێك ئه‌چوو، واته‌: ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر شێوه‌ی مرۆڤدا بیانبینیایه‌ ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ مرۆڤه‌و فریشته‌ نیه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی فریشته‌ بێ ناتوانن بیبینن كه‌واته‌ شته‌كه‌یان لێ تێكه‌ڵ ئه‌بوو."},{"id":10,"translation":"[ وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - له‌ پێش تۆدا گاڵته‌ به‌ پێغه‌مبه‌رانێكی یه‌كجار زۆر كراوه‌ [ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (١٠) ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دابه‌زیوه‌ته‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ گاڵته‌یان به‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ كردووه‌ به‌هۆی گاڵته‌ پێ كردنه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن."},{"id":11,"translation":"[ قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (١١) ] ئه‌ى محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: به‌سه‌ر زه‌ویدا بگه‌ڕێن و گه‌شت بكه‌ن پاشان ببینن سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سانه‌ چی بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌و شوێنیان نه‌كه‌وتوون سه‌ره‌نجامی ئێوه‌ش وا ئه‌بێ."},{"id":12,"translation":"[ قُلْ لِمَنْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ موڵكی كێیه‌؟ [ قُلْ لِلَّهِ ] بڵێ: ته‌نها هی په‌روه‌ردگاره‌ [ كَتَبَ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ] خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر نه‌فسی پیرۆزی خۆی نووسیوه‌ كه‌ به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی بێ وه‌ په‌له‌ نه‌كات له‌ سزادانی به‌نده‌كانیدا، وه‌ ره‌حمه‌تى پێش توڕه‌بوونێتى [ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ ] خوای گه‌وره‌ سوێن ده‌خوات به‌ نه‌فسى پیرۆزى كه‌ كۆتان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (١٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان دۆڕاندووه‌ به‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ رۆژى دوایى نه‌هێناوه‌ ئه‌وان ئیمان ناهێنن."},{"id":13,"translation":"[ وَلَهُ مَا سَكَنَ فِي اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] وه‌ هه‌رچی به‌شه‌و و ڕۆژ هه‌یه‌و هێمن و ئارامه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌ژێر ده‌سه‌ڵات و توانایدایه‌ له‌ بێگیان و گیانله‌به‌ر [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌ وته‌و قسه‌تان، وه‌ زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌تان."},{"id":14,"translation":"[ قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا ] ئه‌ى محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌ كافران بڵێ ئایا ئێوه‌ داوام لێ ئه‌كه‌ن كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بپه‌رستم و بیكه‌مه‌ دۆست و پشتیوان و په‌رستراوی خۆم [ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] له‌ كاتێكدا كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ سه‌ره‌تا ئاسمانه‌كان و زه‌وی له‌ عه‌ده‌م و نه‌بوون و هیچه‌وه‌ دروست كردووه‌ [ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ ] هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ ڕزق و ڕۆزی به‌ به‌نده‌كان ده‌به‌خشێ كه‌ بخۆن به‌ڵام ئه‌و بێ پێویسته‌ له‌ خواردن و هیچ شتێك ناخوات و پێویستی به‌ خواردن نیه‌ [ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: من فه‌رمانم پێكراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ یه‌كه‌م كه‌س بم كه‌ خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م وه‌ یه‌كه‌م موسڵمان بووه‌ له‌ ئومه‌ته‌كه‌ی خۆی [ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٤) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":15,"translation":"[ قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٥) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر من سه‌رپێچی په‌روه‌ردگارم بكه‌م ئه‌وه‌ له‌ سزای ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌ ئه‌ترسێم كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌وێ ئه‌وانه‌ی سه‌رپێچیكار بوونه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات."},{"id":16,"translation":"[ مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ ] هه‌ر كه‌سێك له‌و ڕۆژه‌دا سزای قیامه‌تی له‌سه‌ر لابچێ ئه‌وه‌ به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمی به‌و كه‌سه‌ كردووه‌و ئه‌هلی به‌هه‌شته‌ [ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ (١٦) ] وه‌ ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌یه‌كی ئاشكرایه‌."},{"id":17,"translation":"{سوودو زیان تەنها بەدەست خوایە} [ وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ تووشی زیانێكت بكات له‌ هه‌ژاری و نه‌خۆشی و كێشه‌و گرفت، وه‌ به‌ڵاو موسیبه‌تێك دابه‌زێنێته‌ سه‌رت ئه‌وه‌ كه‌س ناتوانێ له‌سه‌رتی هه‌ڵبگرێ ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ [ وَإِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ تووشی خێرێكت بكات له‌ ڕزق و ڕۆزی و له‌شساغی و هه‌ر نیعمه‌تێكی تر [ فَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٧) ] ئه‌وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":18,"translation":"[ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باڵاده‌سته‌ به‌سه‌ر به‌نده‌كانیداو هه‌موویان ملكه‌چ و بێده‌سه‌ڵاتن له‌ ئاستیدا [ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ (١٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر دانایه‌و زانیارییه‌كی وردی هه‌یه‌."},{"id":19,"translation":"[ قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: چ شتێك گه‌وره‌ترین شایه‌تیه‌؟ پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ له‌ نێوان من و ئێوه‌دا وه‌ زانایه‌ به‌و دینه‌ى كه‌ من هێناومه‌و له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌یه‌، وه‌زانایه‌ به‌ وه‌ڵام و قسه‌ى ئێوه‌، كه‌ ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین شایه‌تیه‌ [ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ ] وه‌ من ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌م به‌وه‌حی بۆ هاتووه‌ تا ئینزاری ئێوه‌و هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌م كه‌ ئه‌م قورئانه‌یان پێ ئه‌گات به‌هه‌موو نه‌ته‌وه‌و میلله‌ته‌كانه‌وه‌ [ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى ] ئایا ئێوه‌ شایه‌تی ئه‌ده‌ن كه‌ له‌گه‌ڵ زاتی پیرۆزی الله دا خواو په‌رستراوێكی تر هه‌یه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ [ قُلْ لَا أَشْهَدُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ پێیان بڵێ: من ئه‌م شایه‌تیه‌ ناحه‌قه‌ ناده‌م و له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ هیچ په‌رستراوێكی ترى حه‌ق نیه‌ كه‌ شایانى په‌رستن بێت، وه‌ ئه‌مه‌ به‌تاڵترین و پوچه‌ڵترین شایه‌تیه‌ [ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] به‌ڵكو پێیانبڵێ: خوای گه‌وره‌ ته‌نها په‌رستراوی حه‌قه‌و تاك و ته‌نهایه‌و هه‌ر ئه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌و جگه‌ له‌و په‌رستراوێكی تری حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت [ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (١٩) ] وه‌ من به‌ریم له‌و شه‌ریك دانانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌و بت و خوایانه‌ی ترتان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":20,"translation":"{ئەهلی كتاب پێغەمبەر- صلی الله علیه وسلم - دەناسن وەكو منداڵەكانی خۆیان} [ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كتابمان پێ به‌خشیوون وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل ده‌زانن كه‌ كه‌عبه‌ قیبله‌یه‌و هیچ گومانێكیان تێیدا نیه‌، یان پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌ناسن هه‌روه‌كو چۆن منداڵه‌كانى خۆیان ده‌ناسن، وه‌ چۆن گومانیان له‌ منداڵه‌كانی خۆیاندا نیه‌ ئاواش گومانیان له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی محمد دا نیه‌- صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌- صلى الله عليه وسلم - چونكه‌ پێغه‌مبه‌رانیان له‌ كتابه‌كانیاندا باسى هاتنى پێغه‌مبه‌ری خوایان- صلى الله عليه وسلم - بۆ ئوممه‌ته‌كانیان كردووه‌و سیفاته‌كانی و شاره‌كه‌ى و شوێنى كۆچكردنه‌كه‌یان باس كردووه‌، كه‌ (عبدالله¬ى كوڕى سه‌لام) ى زاناى جوله‌كه‌ موسڵمان بوو (ئیمامى عومه‌ر) پێى فه‌رموو: خواى گه‌وره‌ وا ده‌فه‌رمێت ئایا ئێوه‌ پێشتریش ده‌تانزانى كه‌ محمد- صلى الله عليه وسلم - پێغه‌مبه‌رى خوایه‌؟ وتى: به‌ڵێ چۆن ده‌مانزانى ئه‌مه‌ منداڵى خۆمانه‌ ئاوایش ده‌مانزانى كه‌ محمد- صلى الله عليه وسلم - پێغه‌مبه‌رو نێردراوى خوایه‌، به‌ڵكو زیاتریش له‌ منداڵى خۆمان چونكه‌ گومانمان هه‌بووه‌ له‌ منداڵى خۆمان به‌ڵام گومانمان نه‌بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تى محمد- صلى الله عليه وسلم - [ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٢٠) ] كافران كه‌ خۆیان دۆڕاندووه‌ به‌ عینادی كردن و ئیمان نه‌هێنانیان ئه‌مانه‌ ئیمان ناهێنن."},{"id":21,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ ] كێ هه‌یه‌ له‌و كه‌سه‌ سته‌مكار تر، واته‌: كه‌س له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستێ بۆ خوای گه‌وره‌ یان ئایه‌ته‌كانی قورئان یان موعجیزه‌كان به‌درۆ ئه‌زانێ [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ (٢١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و زاڵمانه‌ سه‌رفراز ناكات و تۆڵه‌و ئینتیقامیان لێئه‌سه‌نێت."},{"id":22,"translation":"وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌موویان كۆ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ پاشان به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ ئه‌ڵێین: [ أَيْنَ شُرَكَاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (٢٢) ] ئه‌وه‌ كوا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌گومانی خۆتان كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بۆ ئێستا دیار نین بۆ نایه‌ن فریاتان بكه‌ون كه‌ ئه‌وانه‌ به‌ حیسابی خۆتان سوودتان پێ ئه‌گه‌یه‌نن و زیانتان له‌سه‌ر لائه‌ده‌ن بۆ ئێستا نایه‌ن و سوودتان پێ بگه‌یه‌نن."},{"id":23,"translation":"[ ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا وَاللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ (٢٣) ] پاشان عاقیبه‌ت و سه‌ره‌نجامی كوفریان، یان حوججه‌و به‌ڵگه‌و بیانویان، یان قسه‌كردنیان هیچ شتێك نه‌بوو ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ به‌درۆ سوێند ئه‌خۆن ئه‌ی په‌روه‌ردگار سوێند به‌خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ موشریك نه‌بووینه‌و شه‌ریكمان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌داوه‌."},{"id":24,"translation":"[ انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ته‌ماشا بكه‌ چۆن درۆ به‌ده‌م خۆشیانه‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ له‌ دونیا شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌ ئێستا سوێند ئه‌خۆن ئه‌ڵێن: ئێمه‌ نه‌بووینه‌ شه‌ریكمان بۆ تۆ داناوه‌ [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌و درۆ هه‌ڵبه‌ستنانه‌ كه‌ له‌ دونیا ئه‌یانكرد هه‌مووی ڕۆیشت و هیچی نه‌ما، یاخود ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئه‌یانكرد به‌شه‌ریك بۆ خوا هه‌موویان ڕۆیشتن و هیچیان سوودیان پێیان نه‌گه‌یاند."},{"id":25,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - گوێ له‌ تۆ ئه‌گرێ [ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ ] به‌ڵام ئێمه‌ په‌رده‌مان داوه‌ به‌سه‌ر دڵیاندا تا له‌ قورئانی پیرۆز تێنه‌گه‌ن، چونكه‌ شایانى هیدایه‌ت نین [ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ] وه‌ گوێشیان كه‌ڕ بووه‌ له‌ بیستنی حه‌ق و شایه‌نی بیستنى حه‌ق نین [ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌موو نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك ببینن ئه‌وان ئیمانی پێ ناهێنن [ حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ ] نه‌ك هه‌ر ئیمان ناهێنن به‌ڵكو كاتێك ئه‌وان كه‌ دێن بۆ لای تۆ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێیشت له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن [ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٢٥) ] كافران ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها به‌سه‌رهات و چیرۆك و سه‌رگوزشته‌ی ئوممه‌تانی پێشتره‌ ئه‌مه‌ قورئان نیه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نه‌هاتووه‌."},{"id":26,"translation":"[ وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ ] ئه‌وان كافران و موشریكان نه‌هی ئه‌كه‌ن كه‌ خه‌ڵك ئیمان بێنێ به‌ قورئان یان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ خۆشیان دوور ئه‌گرن و دوور ئه‌خه‌نه‌وه‌، یاخود وه‌كو (ئه‌بو تالب) قه‌ده‌غه‌ى خه‌ڵكى ئه‌كات كه‌ ئازارى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بده‌ن و بیكوژن، وه‌ خۆیشى لێ دور ئه‌گرێت و ئیمانى پێ ناهێنێت [ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ (٢٦) ] به‌م كاره‌شیان ته‌نها خۆیان به‌هیلاك ئه‌ده‌ن و ڕووبه‌رووی سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بنه‌وه‌ به‌ڵام ئێستا هه‌ست ناكه‌ن."},{"id":27,"translation":"[ وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ ] ئای محمد- صلى الله عليه وسلم - له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ ئه‌و كافرانه‌ ئه‌بینی به‌ندكراون و ڕاوه‌ستێندراون له‌سه‌ر ئاگری دۆزه‌خ و به‌چاوى خۆیان سزاكانى ناو دۆزه‌خ ده‌بینن كه‌ ئه‌وه‌ دیمه‌نێكی زۆر ترسناكه‌. {لە رۆژی قیامەت كافران پەشیمانن لە بیروباوەڕیان} [ فَقَالُوا يَا لَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢٧) ] ئه‌و كاته‌ كافران ئه‌ڵێن: خۆزگایا ئه‌گه‌ڕێندراینه‌وه‌ بۆ دونیا و ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌مان به‌ درۆ نه‌ئه‌زانی وه‌ ئه‌بووین به‌ باوه‌ڕدارو باوه‌ڕمان پێ ئه‌هێناو كرده‌وه‌ى چاكمان ده‌كرد."},{"id":28,"translation":"[ بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر له‌ دونیا شاردبویانه‌وه‌ له‌ نیفاق و كوفرو كرده‌وه‌ی خراپ ئێستا هه‌موویان بۆ ده‌ركه‌وت، وه‌ ئه‌زانن كه‌ به‌هیلاك ئه‌چن و حه‌قیقه‌تی شته‌كانیان بۆ ده‌ركه‌وت، یان ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ دونیا له‌ دڵى خۆیاندا ده‌یانزانى و باوه‌ڕیان پێى بوو له‌ راستێتى دین و پێچه‌وانه‌كه‌یان بۆ شوێنكه‌وتوانیان ده‌رده‌خست ئێستا بۆیان ده‌ركه‌وت، یان مه‌به‌ست پێى دووڕووه‌كانه‌ كه‌ ئیمانیان ئاشكرا ده‌كردو كوفریان له‌ دڵیاندا شاردبووه‌وه‌ ئێستا ئه‌وه‌ى شاردبوویانه‌وه‌ ده‌ركه‌وت [ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (٢٨) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێستاش ئه‌مانه‌ بگه‌ڕێنینه‌وه‌ بۆ دونیا به‌ گوێره‌ی هیواو ئاواتی خۆیان ئه‌وا ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ئه‌و شته‌ی كه‌ نه‌هیان لێ كرابوو واته‌: بۆ كوفرو شیرك و خراپه‌كاری، وه‌ ڕاست ناكه‌ن كه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دونیا ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ین و ئیمان دێنین و كرده‌وه‌ى چاك ده‌كه‌ین، وه‌ ئه‌وان درۆزنن له‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ ئه‌یده‌ن ته‌نها بۆ ئه‌وه‌یانه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ ڕزگاریان بێت."},{"id":29,"translation":"[ وَقَالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ (٢٩) ] وه‌ ئه‌وان له‌ دونیادا ئه‌یانووت: ژیان ته‌نها ژیانی دونیایه‌ وه‌ ئێمه‌ زیندوو نابینه‌وه‌و قیامه‌ت نیه‌ و له‌ پاش مردن زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى رَبِّهِمْ ] ئای ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌و كافرانه‌ ببینی كه‌ ڕاوه‌ستێندراون له‌به‌ر ده‌ستى خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت به‌ راستى دیمه‌نێكى زۆر ترسناك ده‌بینیت [ قَالَ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ ] كه‌ پێیان ئه‌ووترێ: ئا ئه‌مه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئینكاریتان ئه‌كرد ئایا ڕۆژێكی حه‌ق و ڕاست نه‌بوو [ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا ] ئه‌ڵێن: به‌ڵێ سوێند بێ به‌ په‌روه‌ردگارمان حه‌ق و ڕاست بوو [ قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٣٠) ] ده‌ی بچێژن سزای خوای گه‌وره‌ به‌هۆی ئه‌و كوفرانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌تانكرد."},{"id":31,"translation":"[ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گه‌یشتنیان به‌ خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانی و باوه‌ڕیان به‌زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ نه‌بوو ئه‌وانه‌ به‌ دڵنیایى دۆڕاون [ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً ] تا كاتێك كه‌ قیامه‌ت دێت له‌ ناكاودا [ قَالُوا يَا حَسْرَتَنَا عَلَى مَا فَرَّطْنَا فِيهَا ] په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌و غه‌م و خه‌فه‌ت ئه‌خۆن و ئه‌ڵێن هاوار بۆ خۆمان كه‌ ئێمه‌ چه‌ندێك كه‌مته‌رخه‌میمان كرد له‌ دونیاداو كرده‌وه‌ى چاكمان نه‌كردو خۆمان ئاماده‌ نه‌كرد بۆ ئه‌م رۆژى قیامه‌ته‌ [ وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَى ظُهُورِهِمْ ] وه‌ ئه‌وان قورسایی تاوانه‌كانیان هه‌ڵگرتووه‌ له‌سه‌ر پشتیان [ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ (٣١) ] به‌ڕاستی ئه‌و تاوانانه‌ خراپترین شته‌ كه‌ هه‌ڵیانگرتووه‌."},{"id":32,"translation":"[ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ] وه‌ ژیانی دونیا هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها یاری كردن و ڕابواردن و كات به‌سه‌ربردن نه‌بێ [ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ ] به‌ڵام ڕۆژی قیامه‌ت باشترین شوێنه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خۆیان ئه‌پارێزن له‌ شیرك و تاوان [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٣٢) ] ئه‌وه‌ بۆ تێناگه‌ن."},{"id":33,"translation":"[ قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌دڵنیایی ئه‌زانین كه‌ تۆ خه‌فه‌ت له‌ قسه‌ی كافران ئه‌خۆی [ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ ] به‌ڵام باش بزانه‌ كه‌ ئه‌وان تۆ به‌درۆ نازانن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دان ئه‌نێن به‌ڕاستگۆیی تۆدا [ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (٣٣) ] به‌ڵام ئه‌و زاڵم و سته‌مكارانه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌و كتابی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و ئینكاری و نكوڵی لێ ئه‌كه‌ن."},{"id":34,"translation":"[ وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - خه‌فه‌ت مه‌خۆ پێغه‌مبه‌رانێكی یه‌كجار زۆر له‌لایه‌ن نه‌ته‌وه‌كانیانه‌وه‌ له‌ پێش تۆدا به‌درۆ زانراون [ فَصَبَرُوا عَلَى مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا ] ئه‌وان ئارامیان گرتووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و به‌درۆ زانینه‌، وه‌ ئازار دراون تا سه‌ركه‌وتنی ئێمه‌یان بۆ هاتووه‌ تۆیش وه‌كو ئه‌وان ئارام بگره‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو ئه‌وان سه‌رت ئه‌خات [ وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ] وه‌ وشه‌كان و بڕیاره‌كانی خوای گه‌وره‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا نایات كه‌ سه‌ركه‌وتنى نوسیوه‌ بۆ باوه‌ڕداران له‌ دونیاو دوارۆژدا [ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ (٣٤) ] وه‌ تۆ به‌دڵنیایی هه‌واڵی پێغه‌مبه‌رانی ترت بۆ هات كه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ باوه‌ڕداراندا ڕزگاری كردوون و سه‌رى خستوون، وه‌ چۆن كافرانی له‌ناوبردووه‌."},{"id":35,"translation":"[ وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ ] هه‌رچه‌نده‌ پشتهه‌ڵكردنی ئه‌وان له‌ ئیمان هێنان له‌لای تۆ زۆر گه‌وره‌یه‌ وه‌ خه‌فه‌تی لێ ئه‌خۆی [ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ ] ئه‌گه‌ر ئه‌توانی نه‌فه‌ق و تونێلێك له‌ زه‌ویدا لێ بده‌ی [ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ ] یاخود په‌یژه‌ دانێیت و سه‌ركه‌ویت بۆ ئاسمان [ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ ] تا ئایه‌ت و نیشانه‌یه‌كیان بۆ بێنی باشتر له‌وه‌ى من تا ئیمان بێنن بۆیان بێنه‌ واته‌: هیچ شتێك نه‌ماوه‌و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر كراوه‌ [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى ] وه‌ ئه‌گه‌ر شایه‌نی هیدایه‌ت بوونایه‌ و خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ هه‌موویانی له‌سه‌ر هیدایه‌ت كۆ ئه‌كرده‌وه‌، كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - زۆر سور بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خه‌ڵكى ئیمان بێنن [ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ (٣٥) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ نه‌زانن و ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نیت."},{"id":36,"translation":"[ إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ وه‌ڵامت ئه‌ده‌نه‌وه‌ كه‌ ببیستن به‌ڵام بیستنێك كه‌ سوودی بۆیان هه‌بێ [ وَالْمَوْتَى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ] وه‌ مردووه‌كان خوای گه‌وره‌ خۆی زیندوویان ئه‌كاته‌وه‌، واته‌: ئه‌م كافرانه‌ وه‌ك مردوو وان چۆن مردوو هیچ نابیستێ وه‌ له‌ هیچ تێناگات ئه‌وانیش هیچ نابیستن و له‌ هیچ تێناگه‌ن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ مردوو قسه‌ى زیندوو نابیستێت) [ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (٣٦) ] به‌ڵام پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":37,"translation":"[ وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ ] وه‌ ئه‌ڵێن: باشه‌ بۆچی ئایه‌ت و نیشانه‌یه‌ك له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دانابه‌زێ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌لائیكه‌ت به‌چاوی خۆمان ببینن [ قُلْ إِنَّ اللَّهَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ كه‌ ئایه‌ت و نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك بۆ ئه‌وان دابه‌زێنێ و به‌چاوی خۆتان بیبینن به‌ڵام ئه‌گه‌ر دایبه‌زێنێت و ئیمان نه‌هێنن ئه‌و كاته‌ مۆڵه‌تتان نادات و یه‌كسه‌ر سزاتان ئه‌دات وه‌كو ئوممه‌تانى تر [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٣٧) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆریان زانیارییان نیه‌و نازانن."},{"id":38,"translation":"[ وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ ] هیچ ئاژه‌ڵێك نیه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا بڕوات [ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ ] وه‌ هیچ باڵنده‌یه‌ك نیه‌ كه‌ به‌ هه‌ردوو باڵه‌كه‌ی بفڕێت ئیلا هه‌موویان وه‌كو ئێوه‌ نه‌ته‌وه‌ن و زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ ] له‌م كتابه‌دا كه‌ قورئانی پیرۆزه‌، یاخود (لوح المحفوظ) ه‌ هه‌موو شتێكمان تیادا باسكردووه‌و كه‌مته‌رخه‌میمان له‌ هیچ شتێكدا نه‌كردووه‌ كه‌ باسی نه‌كه‌ین و هه‌موو ڕووداوه‌كانی تیادا باس كراوه‌، یاخود كه‌سمان له‌ بیر نه‌كردووه‌ له‌ رزق و رۆزیدان و به‌ڕێوه‌بردن و سه‌رپه‌رشتى كردن [ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ (٣٨) ] پاشان هه‌موو ئه‌م نه‌ته‌وانه‌ به‌مرۆڤ و باڵنده‌و گیانه‌وه‌ران هه‌موویان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و لای خوای گه‌وره‌ حه‌شر ئه‌كرێن، به‌ڵام ئاژه‌ڵان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت دوای ئه‌وه‌ی تۆڵه‌ له‌ شاخدار ئه‌سه‌ندرێ بۆ بێ شاخ له‌ پاشاندا ئه‌بن به‌خۆڵ."},{"id":39,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ ئه‌وانه‌ كه‌ڕن هیچ شتێك نابیستن، وه‌ لاڵن ناتوانن هیچ قسه‌یه‌ك بكه‌ن، وه‌ له‌ تاریكی كوفرو نه‌زانی و دوودڵیدان چۆن ئه‌مانه‌ رێگاى راست ده‌دۆزنه‌وه‌ [ مَنْ يَشَإِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ ] هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت گومڕاى ئه‌كات به‌ دادپه‌روه‌رى خۆى ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ و ڕێگای هیدایه‌ت نه‌گرێته‌ به‌رو به‌دوای هیدایه‌تدا نه‌گه‌ڕێ [ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٣٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت ئه‌یخاته‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست به‌فه‌زڵی خۆی ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و به‌دوای هیدایه‌تدا بگه‌ڕێ."},{"id":40,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ بێت یاخود ئه‌گه‌ر قیامه‌ت بێت به‌سه‌رتاندا [ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٤٠) ] ئایا ئێوه‌ له‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستگۆن له‌وه‌ی كه‌ ئه‌ڵێن: بته‌كان سوودو زیانیان به‌ده‌سته‌و وه‌ك خوان به‌گومانی خۆتان."},{"id":41,"translation":"[ بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ ] به‌ڵكو له‌م حاڵه‌دا ئێوه‌ به‌وپه‌ڕی ئیخلاصه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێنه‌وه‌ چونكه‌ ده‌زانن جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ كه‌س ناتوانێت سزاى خواى گه‌وره‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِنْ شَاءَ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ پاڕاونه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌رتانی لائه‌بات له‌ سزا ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت [ وَتَنْسَوْنَ مَا تُشْرِكُونَ (٤١) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌تانكرد به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و له‌ كاتی خۆشیدا لێیان ئه‌پاڕانه‌وه‌ هه‌مووی له‌بیر ئه‌كه‌ن و پشتیان تێ ئه‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌زانن هیچ سوودێكی نیه‌."},{"id":42,"translation":"{سزای خوا بۆ تەوبە كردن‌و گەڕاندنەوەیە لە تاوان} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ ] وه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێغه‌مبه‌رانمان بۆ ئوممه‌تانی پێش تۆش ناردووه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌ تووشی فه‌قیری و نه‌خۆشی و به‌ڵاو موسیبه‌تمان كردوون له‌ لاشه‌یاندا [ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ (٤٢) ] به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و به‌زه‌لیلی و ملكه‌چیه‌وه‌ دوعا له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":43,"translation":"[ فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا ] ئه‌بوایه‌ كاتێك كه‌ به‌ڵاو موسیبه‌تی ئێمه‌یان بۆ بهاتایه‌ به‌زه‌لیلی و ملكه‌چیه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بپاڕانایه‌ته‌وه‌ [ وَلَكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ ] به‌ڵام ئه‌وان دڵیان زیاتر ڕه‌ق بوو [ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٤٣) ] وه‌ شه‌یتانیش كرده‌وه‌ خراپه‌كانی بۆ ڕازاندنه‌وه‌و له‌لایان جوانی كرد تا گومڕای كردن و له‌ خشته‌ی بردن."},{"id":44,"translation":"[ فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ ] كاتێك كه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ یادیان خرایه‌وه‌ له‌بیریان كرد وه‌ په‌ندو ئامۆژگاریان وه‌رنه‌گرت له‌و نه‌خۆشی و فه‌قیری و هه‌ژاری و ده‌ردو به‌ڵاو موسیبه‌تانه‌ [ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ ] ئه‌و كاته‌ ده‌رگای هه‌موو شتێكمان لێ كردنه‌وه‌ له‌ خێرو چاكه‌ كه‌ بۆ (ئیستیدراجه‌) چونكه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نین، وه‌ هه‌ر كه‌سێك تاوان بكات و خوا پێى ببه‌خشێت ئه‌وه‌ (ئیستیدراجه‌) با ئاگادار بێت و زوو ته‌وبه‌ بكات [ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا ] تا له‌خۆبایی بوون و دڵخۆش بوون به‌و نازو نیعمه‌ته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیبوون وه‌ ته‌كه‌بوریان كرد [ أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً ] له‌ناكاودا بردماننه‌وه‌ [ فَإِذَا هُمْ مُبْلِسُونَ (٤٤) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌وان خه‌فه‌تبارو په‌شیمان و بێئومێد ئه‌بن به‌ڵام هیچ سوودێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ، خواى گه‌وره‌ ئوممه‌تان سزا ده‌دات له‌ كاتى خۆشى و نازو نیعمه‌تدا."},{"id":45,"translation":"[ فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ دوای كه‌سانی زاڵم و سته‌مكار ئه‌بڕێته‌وه‌و ڕیشه‌كێشیان ده‌كات [ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٥) ] وه‌ حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ الله كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌، كه‌ ئه‌میش فێركردنی ئیماندارانه‌ له‌ كاتی هاتنی نیعمه‌تدا حه‌مدو سه‌نای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":46,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ (٤٦) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: هه‌واڵم بده‌نێ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیستن و بینینتان بباته‌وه‌ یان گوێ و چاوتان نه‌هێلێت، وه‌ مۆر بدات له‌سه‌ر دڵتان جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ هیچ خواى تر هه‌یه‌ كه‌ بۆتان بێنێته‌وه‌و پێتان ببه‌خشێته‌وه‌، ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ته‌ماشا بكه‌و بزانه‌ چۆن نیشانه‌كانى خۆمان جۆراو جۆرو روون ده‌كه‌ینه‌وه‌ پاشان ئه‌وان پشت له‌ حه‌ق هه‌ڵده‌كه‌ن و لاده‌ده‌ن و رێگرى خه‌ڵكیش ده‌كه‌ن، یاخود مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌توانن حه‌ق ببیستن و بینین."},{"id":47,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ (٤٧) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر له‌ ناكاودا سزاى خواى گه‌وره‌تان بۆ بێت، یان به‌ ئاشكرا ئایا جگه‌ له‌ قه‌ومی زاڵم و سته‌مكاران كێی تر هه‌یه‌ كه‌ له‌ناوچێ، واته‌: خوای گه‌وره‌ ته‌نها زاڵمان و سته‌مكاران له‌ناو ئه‌بات و یه‌كخواپه‌رستان رزگار ده‌كات."},{"id":48,"translation":"[ وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ران نانێرین ئیلا مژده‌ده‌رن به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان پێ دێنن وه‌ شوێنیان ده‌كه‌ون به‌ به‌هه‌شت [ وَمُنْذِرِينَ ] وه‌ ترسێنه‌رن بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچیان ئه‌كه‌ن به‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ت [ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ ] جا هه‌ر كه‌سێك ئیمان بێنێ به‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ران هێناویانه‌ وه‌ چاكه‌ بكات و شوێنیان بكه‌وێت [ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] ئه‌مانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هیچ ترسێكیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوویان [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٤٨) ] وه‌ هیچ خه‌فه‌تێكیش ناخۆن له‌ ڕابردوو له‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا له‌ده‌ستیان چووه‌و به‌جێیان هێشتوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌به‌هه‌شتدا باشتریان پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":49,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (٤٩) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ ئه‌مانه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌یانگرێته‌وه‌ به‌هۆی فیسق و له‌ڕێده‌رچوونی خۆیانه‌وه‌."},{"id":50,"translation":"{پێغەمبەر- صلی الله علیه وسلم - غەیبی نەزانیووە} [ قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: من پێتان ناڵێم خه‌زێنه‌كانی خوای گه‌وره‌ لای منه‌ یان غه‌یب ئه‌زانم، به‌ڵكو هیچ شتێك له‌ غه‌یب نازانم ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ هه‌ندێك جار خوای گه‌وره‌ خۆی نیشانم بدات، وه‌ من ناڵێم مه‌لائیكه‌تم تا داوای هه‌ندێك شتم لێ بكه‌ن كه‌ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتمدا نه‌بێ [ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ ] به‌ڵكو من ته‌نها شوێنی ئه‌و وه‌حیه‌ ئه‌كه‌وم كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆم ئه‌نێرێ كه‌ فه‌رمانم پێكراوه‌ بیگه‌یه‌نم و لێى لاناده‌م [ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا نابیناو بینا یه‌كسانن و وه‌كو یه‌ك وان؟ واته‌: ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ گومڕایه‌و ئه‌و كه‌سه‌ی له‌سه‌ر هیدایه‌ته‌، یان ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ موسڵمانه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ كافره‌ وه‌كو یه‌ك وان؟ نه‌خێر، هه‌رگیز یه‌كسان نین [ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ (٥٠) ] ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌ له‌م شتانه‌ تا ڕێگای حه‌ق و هیدایه‌ت بگرنه‌به‌ر."},{"id":51,"translation":"[ وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ ئینزاری ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ كه‌ ئه‌ترسێن له‌وه‌ی كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خوای گه‌وره‌ حه‌شریان بكات و زیندوویان بكاته‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكات [ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ ] كه‌ له‌و ڕۆژه‌دا هیچ دۆست و خۆشه‌ویستێكیان نیه‌ كه‌ دۆستایه‌تی و خۆشه‌ویستییان بكات، وه‌ هیچ پشتیوانێكیان نیه‌ كه‌ پشتیوانیان بێت، وه‌ سه‌رخه‌رو تكاكارێكیان لای خوای گه‌وره‌ نیه‌ تكایان بۆ بكات [ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (٥١) ] به‌ڵكو به‌م ئاگاداركردنه‌وه‌و ترساندنه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":52,"translation":"{فەرمان كردن بەڕێزگرتن لە فەقیرو هەژاران} [ وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ] (ئیبن مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: ده‌سه‌ڵاتدارانى قوڕه‌یش به‌ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - تێپه‌ڕین كه‌ (خه‌باب و صوهه‌یب و بیلال و عه‌ممار) ى لا بوو، وتیان ئه‌ى محمد ئایا تۆ به‌مانه‌ رازى بوویت؟ ئایا ئێمه‌ شوێن ئه‌مانه‌ بكه‌وین؟ ئه‌مانه‌ ده‌ربكه‌ ئێمه‌ شوێنت ده‌كه‌وین، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌رمه‌كه‌ كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌ به‌ به‌یانیان و ئێواران و زیكره‌كانی به‌یانیان و ئێواران ئه‌خوێنن، یاخود به‌ به‌یانیان و ئێواران نوێژ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ ته‌نها مه‌به‌ستیان ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یه‌ واته‌: موسڵمانه‌ فه‌قیرو هه‌ژاره‌كان [ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ ] لێپرسینه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ له‌سه‌ر خۆیانه‌ وه‌ لێپرسینه‌وه‌ی تۆش له‌سه‌ر خۆته‌ هیچ شتێكی ئه‌وان نایه‌ته‌ سه‌رشانی تۆ بۆچی ده‌ریانده‌كه‌ی [ فَتَطْرُدَهُمْ ] ده‌ریانمه‌كه‌ به‌ڵكو بایه‌خیان پێ بده‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌هلی دینن [ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ (٥٢) ] ئه‌گه‌ر ئه‌م موسڵمانه‌ فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ ده‌ركه‌یت كه‌ زیكرو عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ كافران موسڵمان بن و گرنگی و بایه‌خ به‌وان بده‌ی ئه‌مه‌ تۆ به‌م حاڵه‌ت سته‌مێكت له‌وان كردووه‌و له‌ سته‌مكاران ئه‌بیت."},{"id":53,"translation":"[ وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ ] به‌م شێوازه‌ هه‌ندێك له‌ كافرانمان به‌ هه‌ندێكیان تاقیكردۆته‌وه‌، واته‌: خۆبه‌گه‌وره‌زان و ده‌سه‌ڵاتدارانمان به‌ لاوازه‌كان تاقیكردۆته‌وه‌، یاخود كافران كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارو خۆبه‌گه‌وره‌زانن تاقیمان كردونه‌ته‌وه‌ به‌و موسڵمانه‌ لاوازانه‌ [ لِيَقُولُوا أَهَؤُلَاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا ] تا كافران بڵێن: ئایا له‌ناو ئێمه‌دا خوای گه‌وره‌ ڕێزی له‌مانه‌ ناوه‌و ئه‌مانه‌ی كردووه‌ به‌ موسڵمان به‌وه‌ی كه‌ ئه‌مان له‌سه‌ر حه‌ق بن و ئێمه‌ له‌سه‌ر باتڵ بین خوای گه‌وره‌ش ده‌فه‌رمووێ: [ أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ (٥٣) ] ئایا خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتر نیه‌ كه‌ كێ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ده‌كات و كێ شایه‌نی هیدایه‌ته‌ وه‌ كێیش ئینكاری فه‌زڵ و چاكه‌ى خوای گه‌وره‌ ده‌كات بۆ ئێوه‌و ڕه‌خنه‌ ئه‌گرن و گله‌یی ئه‌كه‌ن."},{"id":54,"translation":"[ وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕداره‌ لاوازانه‌ی كه‌ به‌ به‌یانیان و ئێواران زیكری خوای گه‌وره‌یان ئه‌كردو نوێژیان ئه‌كرد ئه‌گه‌ر هاتن تۆ پێیان بڵێ: سڵاوی خوای گه‌وره‌تان لێ بێت، واته‌: دڵیان بده‌وه‌و ڕێزیان لێ بگره‌، له‌ دوای دابه‌زینی ئه‌و ئایه‌ته‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕداره‌ فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ى ببینیایه‌ ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌كرد له‌سه‌لام كردن لێیان [ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ] خوای گه‌وره‌ له‌ (لوح المحفوظ) دا چاكه‌و فه‌زڵ و ئیحسانی له‌سه‌ر نه‌فسی پیرۆزی خۆی نووسیوه‌و پێویستی كردووه‌ كه‌ به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی بێت، وه‌ ره‌حمه‌تى خوا پێش توڕه‌بوونێتى، وه‌ (سه‌د) ره‌حمه‌تى هه‌یه‌ ته‌نها یه‌كێكى دابه‌زاندووه‌ بۆ ناو دروستكراوه‌كانى و (نه‌وه‌دو نۆى) هێشتۆته‌وه‌ بۆ رۆژى قیامه‌ت، به‌و ته‌نها ره‌حمه‌ته‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكى و گیانله‌به‌ران ره‌حم به‌ یه‌كدى ده‌كه‌ن [ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ی موسڵمان ئه‌گه‌ر خراپه‌یه‌ك بكات به‌نه‌زانین كه‌ (ابن عباس) (خوای لێ ڕازی بێ) ده‌فه‌رمووێ: هه‌موو كه‌سێك كه‌ خراپه‌ ده‌كات ئه‌وه‌ له‌ نه‌زانیه‌تی ئه‌گه‌ر نه‌زان نه‌بێ خراپه‌ ناكات [ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ ته‌وبه‌ بكات له‌و خراپه‌یه‌ی كه‌ كردۆتی و بگه‌ڕێته‌وه‌و په‌شیمان بێته‌وه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ به‌خراپه‌ ئه‌نجامی داوه‌و خراپی كردووه‌ چاكی بكاته‌وه‌و بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ڕێگای ڕاست وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكات [ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥٤) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":55,"translation":"{دەرخستنی رێچكەو رێبازی خراپەكاران} [ وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ (٥٥) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ئه‌حكام و ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ تا ڕێگاو رێچكه‌و ڕێبازی كافران و خراپه‌كاران ده‌ركه‌وێت، وه‌ به‌ فه‌تحه‌ى (سَبِيلَ) ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: تا تۆ رێبازى كافران و تاوانباران ئاشكرا بكه‌یت."},{"id":56,"translation":"{قەدەغە كردنی شوێنكەوتنی هەواو ئارەزووی كافران} [ قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌ كافران بڵێ: من نه‌هیم لێكراوه‌و قه‌ده‌غه‌كراوم له‌ لایه‌نی خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ عیباده‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌م كه‌ ئێوه‌ له‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌تیان بۆ ده‌كه‌ن [ قُلْ لَا أَتَّبِعُ أَهْوَاءَكُمْ ] وه‌ پێیان بڵێ: من شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئێوه‌ ناكه‌وم كه‌ عیباده‌تی غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ ئه‌و باوه‌ڕداره‌ لاوازو فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ ده‌رناكه‌م ئه‌وه‌ هه‌واو ئاره‌زووی ئێوه‌یه‌و ئێوه‌ واتان پێ خۆشه‌، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ نه‌هی ئه‌م شته‌ى لێ كردووم [ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ (٥٦) ]."},{"id":57,"translation":"{حوكم‌و بڕیاردان تەنها بۆ خوایە} ئه‌گه‌ر شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئێوه‌ بكه‌وم كه‌واته‌ من گومڕا بوومه‌ وه‌ من كه‌سێك نابم له‌ هیدایه‌تدراوان [ قُلْ إِنِّي عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: من له‌سه‌ر چاوڕۆشنى و حه‌ق و یه‌قینم له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌و وه‌كو ئێوه‌ نیم له‌سه‌ر هه‌واو ئاره‌زوو بژیم [ وَكَذَّبْتُمْ بِهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ ئێوه‌ن كه‌ ئه‌و حه‌قه‌ به‌درۆ ئه‌زانن كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆم هاتووه‌ [ مَا عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ ] ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ داوای ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ سزاتان بۆ بێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ یان داوای موعجیزه‌ له‌ من ئه‌كه‌ن ئه‌وه‌ نه‌ سزای ئێوه‌و نه‌ موعجیزه‌ به‌ده‌ست منه‌ [ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ] له‌ هه‌موو شتێكدا حوكم و بڕیار هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ داوای ئه‌كه‌ن یان پێشنیاری ده‌كه‌ن، ویستى لێبێت سزادانتان دوا ده‌خات و ویستى لێبێت پێشى ده‌خات [ يَقُصُّ الْحَقَّ ] هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ حه‌قتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌و بۆتان باس ده‌كات [ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ (٥٧) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ باشترین خوایه‌ كه‌ بڕیار ئه‌دات له‌ نێوان حه‌ق و باتڵ وه‌ لێكیان جیا ده‌كاته‌وه‌."},{"id":58,"translation":"[ قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ داوای ئه‌كه‌ن و په‌له‌ی لێ ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌گه‌ر من پێغه‌مبه‌ری خوا بم- صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات یان داوای موعجیزه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌وه‌ به‌ده‌ست من نیه‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ر لای من بوایه‌و داواتان بكردایه‌و بۆم جێبه‌جێ بكردنایه‌ [ لَقُضِيَ الْأَمْرُ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دان وه‌ بڕیاری ئه‌دا له‌ نێوان من و ئێوه‌دا [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِالظَّالِمِينَ (٥٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ به‌ سته‌مكاران."},{"id":59,"translation":"{تەنها خوا غەیب دەزانێت} [ وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ ] وه‌ كلیله‌كانی غه‌یب ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و هیچ كه‌سێك غه‌یب و نهێنی نازانێ ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ [ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ وشكانی و ده‌ریادا هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا ] وه‌ گه‌ڵای هیچ دارێك هه‌ڵناوه‌رێ و به‌رنابێته‌وه‌ ئیلا خوای گه‌وره‌ زانیاری پێیه‌ گه‌ڵای ئه‌و داره‌ كه‌ی پێ ئه‌گات، وه‌ كه‌ی زه‌رد ئه‌بێ، وه‌ كه‌ی هه‌ڵئه‌وه‌رێ، (ئینو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت هیچ دارێك نیه‌ له‌ وشكانى یان ده‌ریا ئیلا فریشته‌یه‌كى پێ سپێردراوه‌ كه‌ ده‌ینوسێت كه‌ى گه‌ڵاى ئه‌و داره‌ چه‌كه‌ره‌ ده‌كات و سه‌وز ده‌بێت و زه‌رد هه‌ڵده‌گه‌ڕێت و وشك ده‌بێت و هه‌ڵده‌وه‌رێت [ وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (٥٩) ] وه‌ هیچ تۆ و دانه‌وێڵه‌یه‌ك نیه‌ له‌ تاریكی و ناخی زه‌ویدا یاخود هیچ شتێكی ته‌ڕ یان وشك له‌سه‌ر زه‌ویدا نیه‌ ئیلا خوای گه‌وره‌ له‌ (لوح المحفوظ) دا باسی هه‌ر هه‌مووی كردووه‌و زانیارى پێى هه‌یه‌."},{"id":60,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ به‌ شه‌و ئێوه‌ ئه‌خه‌وێنێ (يَتَوَفَّاكُمْ) وه‌فات به‌مانای خه‌وتن دێت [ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ] وه‌ زانیاری هه‌یه‌ كه‌ به‌ ڕۆژ ئێوه‌ چ كرده‌وه‌یه‌كتان كردووه‌ له‌ چاك و خراپ [ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ ] پاشان به‌ڕۆژ به‌خه‌به‌رتان دێنێته‌وه‌ [ لِيُقْضَى أَجَلٌ مُسَمًّى ] بۆ ئه‌وه‌ی كاتێكی دیاریكراوی خۆتان به‌سه‌ر به‌رن [ ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٦٠) ] پاشان گه‌ڕانه‌وه‌تان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت پاشان خوای گه‌وره‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامتان داوه‌."},{"id":61,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ باڵاده‌ست و به‌توانایه‌ له‌سه‌رووی به‌نده‌كانیه‌وه‌ [ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً ] وه‌ مه‌لائیكه‌تیش ئه‌نێرێته‌ سه‌رتان كه‌ كرده‌وه‌كانتان بپارێزێ و بینوسێت، یاخود خۆتان بپارێزێ له‌ به‌ڵاو موسیبه‌ت [ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا ] تا مردن ئه‌گات به‌ یه‌كێكتان فریشته‌كانی ئێمه‌ ڕوحی ئه‌كێشن، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: فریشته‌ی گیانكێشان یارمه‌تیده‌رى هه‌یه‌ له‌ فریشته‌كانى تر كه‌ ئه‌وان گیان ده‌كێشن و روح بگاته‌ گه‌روو (ملك الموت) ده‌یكێشێت [ وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ (٦١) ] وه‌ ئه‌وان هیچ كه‌مته‌رخه‌میه‌ك ناكه‌ن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێیان كردبێ له‌ گیانكێشان."},{"id":62,"translation":"[ ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ ] پاشان فریشته‌ی گیانكێشان ڕوحتان ئه‌كێشێ و ئه‌یگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوایه‌كی حه‌قه‌، یان خه‌ڵكى هه‌موویان له‌ رۆژى قیامه‌ت ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌ [ أَلَا لَهُ الْحُكْمُ ] ئایا هه‌ر حوكم و بڕیار بۆ خوای گه‌وره‌ نیه‌ [ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ (٦٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خێراترین حساب و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات و پێویستی به‌ بیركردنه‌وه‌و تێڕوانین نیه‌."},{"id":63,"translation":"[ قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: كێ هه‌یه‌ ئێوه‌ ڕزگار بكات له‌ تاریكیه‌كانی وشكانی و ده‌ریادا [ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً ] كه‌ دوعا ئه‌كه‌ن وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێنه‌وه‌ به‌ زه‌لیلی و به‌ملكه‌چی و بێده‌سه‌ڵاتی وه‌ به‌ نهێنی، یان به‌ ئاشكراو نهێنى [ لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ (٦٣) ] ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ له‌م ناخۆشی و سه‌غڵه‌تی و تاریكییانه‌ ڕزگارمان بكات ئه‌وا له‌و كه‌سانه‌ی ئه‌بین كه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین."},{"id":64,"translation":"[ قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُمْ مِنْهَا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ توانای هه‌یه‌ ئێوه‌ ڕزگار بكات له‌و ناخۆشی و سه‌غڵه‌تی و تاریكییانه‌ [ وَمِنْ كُلِّ كَرْبٍ ] وه‌ له‌ هه‌موو غه‌م و په‌ژاره‌و ناخۆشییه‌ك [ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ (٦٤) ] به‌ڵام پاشان ئێوه‌ ئه‌م شته‌ له‌بیر ئه‌كه‌ن وه‌ له‌ كاتى خۆشیدا شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":65,"translation":"[ قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ كه‌ سزایه‌كتان بۆ بنێرێ له‌سه‌رووی خۆتانه‌وه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ به‌رد بارین یان باران بارین یان با یان هه‌ر سزایه‌كی تر، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى په‌روه‌ردگار په‌نا ده‌گرم به‌ڕووى پیرۆزت [ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ ] یاخود له‌ ژێر پێیه‌كانتانه‌وه‌ به‌ بوومه‌له‌رزه‌و ڕۆچوون به‌ناخی زه‌ویدا یان به‌غه‌رق بوون یان به‌هه‌ر شێوازێكی تر، دیسان پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى په‌روه‌ردگار په‌نا ده‌گرم به‌ڕووى پیرۆزت [ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ ] یان بتانكاته‌ به‌ش به‌ش و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ و گروپ گروپ و پارچه‌ پارچه‌، وه‌ شه‌ڕو ئاژاوه‌ بكه‌ن و هه‌ندێكتاندا به‌سه‌ر هه‌ندێكتاندا زاڵ بن به‌ كوشتن و دیل گرتن و وێرانكاری، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌مه‌یان سوكتره‌ [ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ] ته‌ماشا بكه‌ و بزانه‌ چۆن ئێمه‌ نیشانه‌و به‌ڵگه‌ ئاشكراكانی خۆمانیان بۆ ڕوون ده‌كه‌ینه‌وه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ (٦٥) ] به‌ڵكو تێبگه‌ن و بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":66,"translation":"[ وَكَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - قه‌ومه‌كه‌ی تۆ كه‌ قوره‌یشه‌ ئه‌م قورئانه‌یان به‌درۆزانی، یاخود سزای خوای گه‌وره‌یان به‌درۆزانی له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌مه‌ حه‌ق و ڕاستیه‌و هیچ گومانێكی تیا نیه‌ [ قُلْ لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ (٦٦) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: من ناتوانم كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ بپارێزم تا پاداشت یان سزاتان بده‌مه‌وه‌ له‌سه‌ری ته‌نها ئیشی من گه‌یاندنی دینی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":67,"translation":"[ لِكُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (٦٧) ] هه‌موو هه‌واڵێك جێگیر ئه‌بێت و روو ده‌دات، واته‌: له‌ داهاتوودا ڕاستیه‌تی ئه‌و شتانه‌تان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ من هه‌واڵتان پێ ئه‌ده‌م."},{"id":68,"translation":"{دانەنیشتن لە مەجلیسی خراپەكاراندا} [ وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - كاتێك ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌بینی كه‌ ڕۆئه‌چن له‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌وه‌ی به‌درۆی ئه‌زانن و ڕه‌تی ئه‌كه‌نه‌وه‌و گاڵته‌ی پێ ئه‌كه‌ن [ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ] ئه‌وا تۆ پشتیان تێ بكه‌و له‌گه‌ڵیان دامه‌نیشه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر دانیشتبووی ئه‌وه‌ ئه‌و مه‌جلیسانه‌ به‌جێ بێله‌ [ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ] تا قسه‌كانیان ئه‌گۆڕن و ئه‌چنه‌ سه‌ر باس و خواسێكی تر، كه‌ نه‌هی كراوه‌ له‌ دانیشتن له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفر ئه‌كه‌ن، وه‌ نه‌هی كردنه‌ له‌ دانیشتن له‌گه‌ڵ ئه‌هلی بیده‌عیشدا ئه‌وانیش به‌هه‌مان شێوه‌ دروست نیه‌ مرۆڤـ له‌گه‌ڵیان دابنیشێ [ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٦٨) ] وه‌ ئه‌گه‌ر شه‌یتان ئه‌وه‌ی له‌بیرت برده‌وه‌ كه‌ هه‌ڵسیت و ئه‌و مه‌جلیسانه‌ به‌جێ بێلی دوای ئه‌وه‌ی كه‌ بیرت كه‌وته‌وه‌و یادت خرایه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ دامه‌نیشه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سانێكی ئاوا زاڵم و سته‌مكار كه‌ گاڵته‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ یان به‌ سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكه‌ن."},{"id":69,"translation":"[ وَمَا عَلَى الَّذِينَ يَتَّقُونَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ خۆیان ئه‌پارێزن هیچ شتێكیان له‌سه‌ر نیه‌ كه‌ خه‌ڵكی تر گاڵته‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌گه‌ر ئه‌و شوێنه‌ به‌جێ بێلن و بڕۆن [ وَلَكِنْ ذِكْرَى لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (٦٩) ] به‌ڵكو ئه‌مه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆیان لم كاره‌ بپارێزن."},{"id":70,"translation":"[ وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا ] وه‌ تۆ واز له‌و كه‌سانه‌ بێنه‌ كه‌ دینه‌كه‌یان كردووه‌ به‌ یاری و گاڵته‌جاری و كاتی پێ به‌سه‌ر ئه‌به‌ن [ وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] وه‌ ژیانی دونیا له‌ خشته‌ی بردوون و فریوی داون [ وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ ] وه‌ یادی ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ره‌وه‌ كه‌ خۆیان تووشی به‌هیلاك دان و ئابڕوو بردن و سزا كردووه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌ وه‌ خۆیان له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگار بكه‌ن [ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ ] كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌و كه‌سانه‌ هیچ دۆست و خۆشه‌ویست و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو تكاكارێكیان نیه‌ [ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لَا يُؤْخَذْ مِنْهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌موو شتێك ببه‌خشن و فیدیه‌ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕزگاریان بێت له‌ سزاى ڕۆژی قیامه‌ت، ئه‌وا هیچ فیدیه‌و ڕزگاركردنێك نیه‌و كه‌س ناتوانێ ڕزگاریان بكات [ أُولَئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا ] ئه‌مانه‌ كه‌ دینیان كردووه‌ به‌ یاری و گاڵته‌جاڕی و سووكایه‌تی پێ ئه‌كه‌ن خۆیان رووبه‌ڕووی به‌هیلاك دان كردۆته‌وه‌و نه‌فسی خۆیان به‌هیلاك داوه‌ [ لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ ] ئه‌مانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئاو و خواردنه‌وه‌یه‌كیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌ ئاگری دۆزه‌خ گه‌رم كراوه‌ كه‌ كاتێك ئه‌یخۆن هه‌موو پێست و ناوسكیان ئه‌توێنێته‌وه‌ [ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ (٧٠) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌و كوفرانه‌ی كه‌ كردوویانه‌."},{"id":71,"translation":"[ قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێمه‌ دوعا بكه‌ین و بپاڕێینه‌وه‌ له‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌و بت و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یانپه‌رستن كه‌ نه‌ سوودیان به‌ده‌سته‌ نه‌ زیان، وه‌ سوودو زیانی ئێمه‌ به‌ده‌ست ئه‌وان نیه‌ [ وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ ] وه‌ هه‌ڵگه‌ڕێینه‌وه‌و پاشه‌وپاش بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ گومڕایی و كوفر له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داوین [ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا ] وه‌كو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌یتان وێڵی كردوون و سه‌ری لێ شێواندوون له‌سه‌ر زه‌ویدا كه‌ نازانن به‌ چ ئاڕاسته‌و به‌ چ لایه‌كدا بڕۆن وه‌ هاوڕێشیان هه‌یه‌ له‌ ڕێگاكه‌دا كه‌ بانگیان لێ ئه‌كه‌ن بۆ ڕێگای ڕاست به‌ڵام ئه‌م له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رلێشێواو بووه‌ نازانێ كام ڕێگایه‌ بگرێته‌به‌ر، ئه‌مه‌ نمونه‌ى كه‌سێكه‌ كه‌ شوێن شه‌یتان كه‌وتووه‌و له‌ حه‌ق لایداوه‌و وه‌ڵامى خواى گه‌وره‌و بانگخوازانى حه‌ق ناداته‌وه‌ [ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: به‌ته‌نها ڕێگای ڕاست و هیدایه‌ت هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕازی بووه‌ بۆ به‌نده‌كانی جگه‌ له‌وه‌ هه‌مووی ڕێگای به‌تاڵ و پووچه‌ڵه‌ [ وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٧١) ] وه‌ فه‌رمانمان پێكراوه‌ كه‌ خۆمان ته‌سلیمی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان بكه‌ین."},{"id":72,"translation":"[ وَأَنْ أَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَاتَّقُوهُ ] وه‌ فه‌رمانمان پێكراوه‌ كه‌ نوێژه‌كانمان بكه‌ین وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ین [ وَهُوَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٧٢) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌شر كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌و بۆ لای كه‌سی تر نیه‌."},{"id":73,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌رى [ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ ] وه‌ هه‌ر كاتێكیش له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ بفه‌رمووێ: (كُنْ) ببه‌ یان فه‌رمان بكات به‌ زیندووبوونه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ خه‌ڵكی هه‌ر هه‌مووی زیندوو ئه‌بێته‌وه‌ [ قَوْلُهُ الْحَقُّ ] ته‌نها قسه‌و فه‌رمووده‌و فه‌رمایشتی خوای گه‌وره‌ حه‌قه‌ به‌ ره‌هایى [ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ] وه‌ موڵكیش هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپوورا له‌ دونیاشدا موڵك هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ڵام بۆیه‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌و ڕۆژه‌دا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و ڕۆژه‌ كه‌س ناتوانێ بانگه‌شه‌ی موڵك بكات [ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] خوای گه‌وره‌ زانای نهێنی و په‌نهان و ئاشكراكانه‌ [ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ (٧٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر كاربه‌جێیه‌و زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌هه‌موو شتێك."},{"id":74,"translation":"{گفتوگۆی نێوان ئیبراهیم پێغەمبەر- صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً ] كاتێك ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - به‌ باوكی وت كه‌ ناوى (ئازه‌ر) و (تارح) بووه‌، یان یه‌كێكیان نازناو بووه‌: ئایا تۆ ئه‌و بتانه‌ ئه‌كه‌یته‌ خواو جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و بتانه‌ ئه‌په‌رستی كه‌ به‌ده‌ستی خۆت دروستی ئه‌كه‌یت و ئه‌یتاشیت [ إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٧٤) ] به‌راستى من خۆت و قه‌ومه‌ بت په‌رسته‌كه‌یشت ئه‌بینم كه‌ ئێوه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادان وه‌ له‌ ڕێگای حه‌ق لاتان داوه‌."},{"id":75,"translation":"[ وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی نیشانی ئیبراهیم- صلى الله عليه وسلم - ئه‌ده‌ین (مجاهد) ده‌فه‌رمێت: خوای گه‌وره‌ هه‌موو شتێكی نیشان داوه‌ ته‌نانه‌ت ئاسمانه‌ به‌رزه‌كان و زه‌ویش [ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ (٧٥) ] تا له‌و كه‌سانه‌ بێ كه‌ به‌چاوی خۆی ئه‌و شته‌ سه‌رسوڕهێنه‌رانه‌ ببینێ وه‌ زیاتر یه‌قینی له‌لا دروست بێ."},{"id":76,"translation":"[ فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ ] كاتێك كه‌ شه‌و ڕووناكی ڕۆژی داپۆشی به‌ تاریكیه‌كه‌ی [ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي ] ئه‌ستێره‌یه‌كی بینی وتی: ئه‌مه‌ خوای منه‌، وتراوه‌: بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مه‌ بكاته‌ حوجه‌و به‌ڵگه‌ به‌سه‌ر قه‌ومه‌كه‌یه‌وه‌ [ فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ (٧٦) ] كاتێك كه‌ ئه‌ستێره‌كه‌ ئاوا بوو وه‌ دیار نه‌ما وتی: من خوایه‌كم خۆش ناوێ كه‌ ئاوا بێت و دیار نه‌مێنێ."},{"id":77,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا ] دوای ئه‌وه‌ كاتێك كه‌ مانگی بینی ده‌ركه‌وت [ قَالَ هَذَا رَبِّي ] وتی: ئه‌مه‌یان خوای منه‌ [ فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ (٧٧) ] كاتێك كه‌ مانگیش ئاوا بوو دیار نه‌ما وتی: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تم نه‌دات ئه‌وه‌ منیش یه‌كێك ئه‌بم له‌و قه‌ومه‌ وێڵ و گومڕاو سه‌رلێشێواوانه‌ی كه‌ ڕێگای حه‌قیان ون كردووه‌."},{"id":78,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً ] كاتێك كه‌ خۆری بینی و خۆر ده‌ركه‌وت [ قَالَ هَذَا رَبِّي هَذَا أَكْبَرُ ] وتی: ئه‌مه‌یان خوای منه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ له‌ هه‌موویان گه‌وره‌تره‌ ئه‌مه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوا بێ [ فَلَمَّا أَفَلَتْ ] كاتێك كه‌ خۆریش ئاوا بوو [ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (٧٨) ] وتی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌ی خۆم من به‌ریم له‌ هه‌موو ئه‌و په‌رستراوانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یانپه‌رستن له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌و بت و په‌یكه‌ر ئه‌وه‌تا به‌چاوی خۆتان ئه‌بینن كه‌ هه‌مووی ئاوا ئه‌بێت و نامێنێ ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ خوا بن چۆن ئه‌بێ خوا ئاوابێت و دیار نه‌مێنێ."},{"id":79,"translation":"[ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا ] من ڕووی خۆم كردۆته‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌وییه‌و به‌تاك و ته‌نها ئه‌و ده‌په‌رستم، له‌ شیرك و هه‌موو دینه‌كانی تر لائه‌ده‌م بۆ دینی حه‌قی ئیسلام و ته‌وحید [ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٧٩) ] وه‌ من له‌و كه‌سانه‌ نیم كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌م."},{"id":80,"translation":"[ وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ ] قه‌ومه‌كه‌ی ده‌مه‌قاڵێ و موناقه‌شه‌و گفتوگۆیان له‌گه‌ڵ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ردا- صلى الله عليه وسلم - كرد [ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ ] فه‌رمووى: ئایا ئێوه‌ مشتومڕو گفتوگۆ له‌گه‌ڵ مندا ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێكدا كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریك و هاوشێوه‌ی نیه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی منی داوه‌ بۆ ئه‌م ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستیه‌ ئێوه‌ ئه‌تانه‌وێ من بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ شیرك و گومڕایی و نه‌زانی [ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ ] وه‌ من ناترسێم له‌و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانه‌ به‌خوا بۆ خۆتان و ئه‌یانپه‌رستن كردووتانه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا ] ئه‌وان ناتوانن زیانم پێ بگه‌یه‌نن ئیلا ئه‌گه‌ر خوا خۆی زیانم پێ بگه‌یه‌نێ به‌هۆی تاوانێكه‌وه‌ كه‌ كردبێتم [ وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ (٨٠) ] وه‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ یه‌كجار فراوانه‌و ده‌وری هه‌موو شته‌كانی داوه‌ ئه‌وه‌ بۆ یاد ناكه‌نه‌وه‌و بیر ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":81,"translation":"[ وَكَيْفَ أَخَافُ مَا أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا ] وه‌ چۆن من بترسێم له‌ ئه‌و بت و خوایانه‌ی ئێوه‌ كه‌ سوودو زیانیان به‌ده‌ست نیه‌ وه‌ ئێوه‌ ناترسێن له‌و هه‌موو شه‌ریك دانانه‌ی بۆ خوای گه‌وره‌ی بڕیار ئه‌ده‌ن له‌ كاتێكدا كه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی نه‌ناردۆته‌ خواره‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ شه‌ریكى بۆ بڕیار بده‌ن [ فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ ] ئایا له‌م دوو كۆمه‌ڵه‌ كامیان شایانترن به‌وه‌ی كه‌ ئه‌مین بن له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ وه‌ نه‌ترسێن؟ ئایا باوه‌ڕداران ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌ یان ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌و بت و دروستكراوه‌ لاوازانه‌ هه‌یه‌؟ [ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٨١) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌ڵگه‌كان ئه‌زانن و حه‌ق و باتڵ لێك جیا ئه‌كه‌نه‌وه‌ كامیان شایه‌نترن به‌وه‌ی كه‌ له‌ ئه‌من و ئاسایشدا بژین."},{"id":82,"translation":"[ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ ئه‌هلی ته‌وحیدن به‌تاك و ته‌نها خوا ئه‌په‌رستن وه‌ ئیمانه‌كه‌یان واته‌: ته‌وحیده‌كه‌یان تێكه‌ڵ به‌ زوڵم واته‌: به‌ شیرك نه‌كردووه‌، كه‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ دابه‌زی صه‌حابه‌ له‌سه‌ریان قورس بوو تا (عبدالله¬ی كوڕی مه‌سعود) فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كێ هه‌یه‌ له‌ ئێمه‌ زوڵم له‌ خۆی نه‌كات؟ فه‌رمووی: ئه‌و زوڵمه‌ نیه‌ كه‌ ئێوه‌ گومان ئه‌به‌ن گوێتان لێ نه‌بووه‌ كه‌ لوقمان به‌ كوڕه‌كه‌ی ئه‌فه‌رمووێ: [ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ] (لُقْمَان: ١٣) واته‌: ئه‌ی كوڕی خۆم شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ چونكه‌ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌ گه‌وره‌ترین زوڵم و سته‌مه‌، كه‌واته‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی ئه‌هلی ته‌وحیدن و یه‌كخواپه‌رستییه‌كه‌یان تێكه‌ڵ به‌ شیرك نه‌كردووه‌ [ أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ن كه‌ ئه‌مینن له‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌ قیامه‌تدا [ وَهُمْ مُهْتَدُونَ (٨٢) ] وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تیشدا خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تیان ئه‌دا بۆ ڕێگای ڕاست ئه‌مانه‌ن كه‌ شایه‌نن به‌ ئه‌من و ئاسایش نه‌ك كافران و موشریكان."},{"id":83,"translation":"[ وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ عَلَى قَوْمِهِ ] ئه‌مه‌ی كه‌ باسمان كرد حوجه‌و به‌ڵگه‌یه‌ك بوو كه‌ دامان به‌ ئیبراهیم- صلى الله عليه وسلم - به‌سه‌ر قه‌ومه‌كه‌یداو بۆی باس كردن [ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ ] ویستمان لێ بێت پله‌ی هه‌ر كه‌سێك به‌رز ئه‌كه‌ینه‌وه‌ به‌هیدایه‌ت بۆ ڕێگای حه‌ق هه‌روه‌كو پله‌ی ئیبراهیممان- صلى الله عليه وسلم - به‌رز كرده‌وه‌ [ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (٨٣) ] په‌روه‌ردگاری تۆ به‌ڕاستی زۆر كاربه‌جێ و زانایه‌."},{"id":84,"translation":"[ وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ ] وه‌ ئیسحاقمان به‌ ئیبراهیم به‌خشی كاتێك كه‌ خۆى و ساره‌ى خێزانى بێئومێد بوون له‌ منداڵ، وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئیسحاقیش یه‌عقوبیشمان پێی به‌خشی و كوڕه‌زاى خۆى بینى [ كُلًّا هَدَيْنَا ] وه‌ هیدایه‌تی هه‌موویانمان دا [ وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ ] وه‌ پێش ئه‌مانیش هیدایه‌تی نوحمان دا- صلى الله عليه وسلم - [ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ ] وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئه‌مانیش داودو سوله‌یمان و ئه‌یوب و یوسف و موسى و هارون هیدایه‌تی هه‌موومان داون وه‌ هه‌موومان كردوون به‌ پێغه‌مبه‌ر (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێت) [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (٨٤) ] به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":85,"translation":"[ وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَى وَعِيسَى وَإِلْيَاسَ ] وه‌ هیدایه‌تی زه‌كه‌ریاو یه‌حیاو عیسى و ئیلیاسمان داوه‌و كردوومانن به‌ پێغه‌مبه‌ر [ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ (٨٥) ] وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موویان له‌ پیاوچاكان و پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ بوونه‌."},{"id":86,"translation":"[ وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا ] وه‌ ئیسماعیل و یه‌سه‌ع، كه‌ وتراوه‌: خضره‌، یاخود وتراوه‌: هاوه‌ڵی ئیلیاس بووه‌، وه‌ یونس و لوطيش ئه‌مانه‌ هه‌موومان هیدایه‌ت داون وه‌ كردوومانن به‌ پێغه‌مبه‌ر (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان لێ بێت) [ وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ (٨٦) ] وه‌ هه‌موو ئه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ فه‌زڵمان داون به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا به‌وه‌ی ئه‌مانه‌ وه‌حیان بۆ هاتووه‌و كراون به‌ پێغه‌مبه‌رو له‌ خه‌ڵكی باشترن."},{"id":87,"translation":"[ وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ ] وه‌ هه‌ندێ له‌ باوك و نه‌وه‌و براو خێزانیانمان هیدایه‌ت داوه‌ [ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٨٧) ] وه‌ هه‌ڵمانبژاردوون و هیدایه‌تمان داون بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خوای گه‌وره‌."},{"id":88,"translation":"[ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] ئا ئه‌مه‌ هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ ویستی لێ بێت هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دا بۆى له‌ به‌نده‌كانی بۆ ڕێگای ڕاست به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى خۆى [ وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٨٨) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ یان هه‌ر كه‌سێكی تر شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ن ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ چاكه‌كانی پێشتریان هه‌مووی به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه."},{"id":89,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ] ئا ئه‌مانه‌ن كه‌ كتاب و حوكم و بڕیارو زانیاری و پێغه‌مبه‌رایه‌تی و په‌یاممان پێ به‌خشیوون [ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ ] ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یشیش كوفر بكه‌ن به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ (٨٩) ] ئه‌وه‌ ئیمان ئه‌به‌خشین به‌ كه‌سانێكی تر كه‌ موهاجیرو ئه‌نصارو صه‌حابه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوان- صلى الله عليه وسلم - وه‌ شوێنكه‌وتوانیانن تا رۆژى قیامه‌ت كه‌ ئه‌مانه‌ كافر نین و ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - هێناوه‌."},{"id":90,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ] ئا ئه‌مانه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داون [ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆش شوێنی هیدایه‌تی ئه‌وان بكه‌وه‌، وه‌ شوێنى پێغه‌مبه‌رانی پێش خۆت بكه‌وه‌ [ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: من داوای ئه‌جرو پاداشت و پاره‌ له‌ ئێوه‌ ناكه‌م له‌سه‌ر ئیمان هێنان و هیدایه‌ت [ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ (٩٠) ] به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌موو جیهان به‌ قورئان یادتان ئه‌خه‌مه‌وه‌."},{"id":91,"translation":"[ وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ] كافران خوای گه‌وره‌یان به‌ گه‌وره‌ نه‌زانیوه‌ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌نی به‌گه‌وره‌ زانینه‌ [ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ ] ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر قوڕه‌یش دابه‌زى كاتێك كه‌ وتیان: خوای گه‌وره‌ هیچ شتێكی دانه‌به‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر هیچ مرۆڤێك، واته‌: هیچ كتابی بۆ هیچ پێغه‌مبه‌رێك دانه‌به‌زاندووه‌، مه‌به‌ستیان پێغه‌مبه‌ری خوایه‌- صلى الله عليه وسلم - [ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی كێ ئه‌و كتابه‌ی دابه‌زاند كه‌ ته‌وراته‌و موسا هێنای؟ چونكه‌ قوڕه‌یشیه‌كان دانیان به‌ ته‌وراتی موسادا نا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌واڵانه‌یان له‌ جووله‌كه‌وه‌ پێ گه‌یشتبوو [ نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ ] كه‌ له‌ كاتی خۆیدا ته‌ورات نوورو ڕووناكی و هیدایه‌ت بووه‌ بۆ خه‌ڵكی [ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ ] به‌ڵام جووله‌كه‌ ئه‌یان كرده‌ به‌ش به‌ش [ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا ] كه‌ هه‌ندێكیان ده‌رئه‌بڕی و ئاشكرایان ئه‌كرد وه‌ زۆرێكیشیان ئه‌شارده‌وه‌، ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستیان بوایه‌ ئاشكرایان ئه‌كرد ئه‌وه‌یشی مه‌به‌ستیان بوایه‌ ئه‌یانشارده‌وه‌ وه‌كو مژده‌دان به‌ هاتنی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - وه‌ باس كردنی سیفاته‌كانی [ وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ ] وه‌ به‌هۆی هاتنی پێغه‌مبه‌ری خواوه‌- صلى الله عليه وسلم - پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌نده‌ شتی پێیان وت له‌ ڕێگای وه‌حیه‌وه‌ كه‌ نه‌ خۆیان و نه‌ باوك و باپیرانیان نه‌یانزانیبوو وه‌ نه‌یانبیستبوو [ قُلِ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ وه‌ڵامیان بده‌ره‌وه‌ بڵێ: ئه‌م كتابه‌یش خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ چۆن ئه‌و كتابانه‌ی پێشتری دابه‌زاند [ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ (٩١) ] پاشان وازیان لێ بێنه‌ با له‌ناو نه‌زانى و باتڵ و پووچه‌ڵی خۆیاندا وه‌كو منداڵ یاری بكه‌ن و ڕۆبچن دواتر سه‌ره‌نجامى كاره‌كه‌یان ده‌زانن."},{"id":92,"translation":"[ وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ش كتابێكه‌ دامان به‌زاندووه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - كه‌ پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ته‌ [ مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ی پێشتره‌ كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ران هاتووه‌و به‌ڕاستیانى داناوه‌ وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل [ وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكى مه‌ككه‌و ده‌وروبه‌ری و سه‌رجه‌م خه‌ڵكى ئاگادار بكه‌یته‌وه‌، مه‌ككه‌ دایك و گه‌وره‌ی هه‌موو دێ و شاره‌كانه‌، چونكه‌ گه‌وره‌یه‌ و كه‌عبه‌ی پیرۆزی تیایه‌ كه‌ قیبله‌ی موسڵمانانه‌ وه‌ شوێنی حه‌ج كردنیانه‌ [ وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌یه‌ ئه‌وه‌ ئیمان به‌م كتابه‌ش ئه‌هێنن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئیمان هێنان به‌ڕۆژی دوایی وا پێویست ده‌كات كه‌ ئیمان به‌ قورئانی پیرۆزیش بهێنن [ وَهُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ (٩٢) ] وه‌ ئه‌وان پارێزگاری له‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن و له‌ كاتى خۆیدا ئه‌نجامى ده‌ده‌ن."},{"id":93,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] كێ له‌و كه‌سه‌ زاڵمترو سته‌مكارتره‌، واته‌: كه‌س له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستێ بۆ خوای گه‌وره‌و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ده‌كات، واته‌ چۆن پێغه‌مبه‌رێك له‌ پێغه‌مبه‌ران ئه‌توانێ به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكات و درۆ هه‌ڵبه‌ستێ و بڵێ: ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ بۆم هاتووه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌یشه‌وه‌ بۆی نه‌هاتبێ [ أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ ] یاخود بڵێ: وه‌حیم بۆ هاتووه‌ به‌ڵام وه‌حیشی بۆ نه‌هاتبێ خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌رانی پاراستووه‌ له‌وه‌ی كه‌ قسه‌ی وا بكه‌ن ئه‌مه‌ پیشه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ وه‌كو (موسه‌یله‌مه‌ی درۆزن) و ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ درۆ بانگه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تیان ئه‌كرد [ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] یاخود كه‌سێك كه‌ بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌ بكات بڵێ: منیش ئه‌توانم هاوشێوه‌ی قورئان داببه‌زێنم وه‌كو هه‌ندێك ئه‌یانووت: [ لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا ] (الْأَنْفَال: ٣١) ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت ئێمه‌ش هاوشێوه‌ی قورئان ئه‌ڵێین كه‌ وتراوه‌: (عبدالله¬ی كوڕی ئه‌بی سه‌رح) بووه‌ كه‌ سه‌ره‌تا نووسه‌ری وه‌حی پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بووه‌، وه‌ دواتر هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ته‌وه‌و وتوویه‌تی: منیش ئه‌توانم هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌یڵێ بیهێنم، به‌ڵام دواتر له‌ فه‌تحی مه‌ككه‌دا موسڵمان بۆته‌وه‌. {حاڵی هاوبەشبڕیاردەران لە سەرەمەرگدا} [ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئای كاتێك كه‌ سته‌مكاران و هاوبه‌شبڕیارده‌ران ببینی له‌ كاتی گیانكێشان و سه‌ره‌مه‌رگدا كه‌ چه‌ند حاڵیان سه‌خت و ناڕه‌حه‌ته‌ [ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُو أَيْدِيهِمْ ] وه‌ فریشته‌كانیش ده‌ستیان لێ كردوونه‌ته‌وه‌ بۆ ڕوح كێشانیان یاخود بۆ سزا دانیان كه‌ چه‌كوشی ئاسنینیان پێیه‌و له‌ كاتی گیانكێشاندا لێیان ئه‌ده‌ن، وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: [ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ ] ده‌ی ئێوه‌ ڕوحی خۆتان له‌م ناڕه‌حه‌تییه‌ ده‌ركه‌ن و ده‌ربازو ڕزگاری بكه‌ن، یاخود ڕوحی خۆتان ڕزگار بكه‌ن له‌ده‌ست ئێمه‌ مه‌هێلن سزای بده‌ین، یان مه‌هێلن ڕوحتان بكێشین بیگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ جێی خۆی، یاخود ڕوحتان ده‌ركه‌ن و بیده‌نه‌ ده‌ستمان و ته‌سلیمی بكه‌ن [ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ ] ئه‌مڕۆ ئێوه‌ سزا ئه‌درێن به‌ڵام سزایه‌ك كه‌ ریسواو سه‌رشۆڕ ئه‌كرێن له‌گه‌ڵیدا [ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جگه‌ له‌ حه‌قتان ئه‌دایه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌تان ئه‌كردو درۆتان هه‌ڵئه‌به‌ست و هاوبه‌شتان بۆ خواى گه‌وره‌ داده‌نا [ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ (٩٣) ] وه‌ ئێوه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌دا خۆتان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی."},{"id":94,"translation":"[ وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] وه‌ ئێوه‌ كاتێك كه‌ ئه‌مرن تاك تاك و یه‌ك یه‌ك دێن كه‌سوكارتان له‌گه‌ڵدا نیه‌ هه‌مووتان به‌یه‌كه‌وه‌ نین، به‌ڵكو هه‌روه‌كو چۆن سه‌ره‌تا دروستمان كردن به‌و شێوازه‌ دێنه‌وه‌، چۆن سه‌ره‌تا به‌ڕووتی و به‌پێی په‌تی و به‌خه‌ته‌نه‌ نه‌كراوی له‌ دایك بوون ئاواش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوا [ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ دونیادا پێمان به‌خشین له‌سه‌روه‌ت و سامان و ماڵ و ده‌سه‌ڵات هه‌موویتان له‌ دواى خۆتان به‌جێ هێشت له‌ دونیادا [ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ ] وه‌ نابینن ئێستا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و ئه‌تانپه‌رستن و ئه‌تانووت ئه‌مانه‌ ناپه‌رستین ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ له‌ خوامان نزیك بكه‌نه‌وه‌ ئه‌ی كوا ئێستا بۆ له‌گه‌ڵتاندا نین [ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ ] به‌ دڵنیایی هه‌موو په‌یوه‌ندیه‌كانى نێوان ئێوه‌و په‌رستراوه‌كانتان پچڕا [ وَضَلَّ عَنْكُمْ مَا كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (٩٤) ] وه‌ئه‌وه‌ی كه‌ به‌گومانی خۆتان كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌مووی ون و وێڵ بوو هیچی نه‌ما."},{"id":95,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ إِنَّ اللَّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ دانه‌وێڵه‌و ناوك و تۆو ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ناو زه‌ویدایه‌ هه‌ر هه‌مووی له‌ت ده‌كات، وه‌ دارو دره‌ختی جۆراوجۆرى لێ ئه‌ڕوێنێ [ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ ] زیندوو ده‌رده‌كات له‌ مردوو، واته‌: مرۆڤـ دروست ده‌كات له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك، یاخود باڵنده‌ دروست ده‌كات له‌ هێلكه‌، یاخود مرۆڤێكى موسڵمان له‌ باوكێكى كافر دروست ده‌كات [ وَمُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ] به‌ پێچه‌وانه‌یشه‌وه‌ له‌ زیندوو مردوو ده‌رده‌كات بۆ نموونه‌: له‌ باڵنده‌یه‌ك كه‌ زیندووه‌ هێلكه‌ ده‌رئه‌كات، له‌ مرۆڤێك كه‌ زیندووه‌ مه‌نی ده‌رئه‌كات، له‌ موسڵمانێك كه‌ زیندووه‌ كافر ده‌رئه‌كات كه‌ ئه‌م پێچه‌وانانه‌ به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ ذَلِكُمُ اللَّهُ ] ئه‌وه‌ی ئه‌م كارو ئیشه‌ سه‌رسوڕهێنه‌رانه‌ ده‌كات ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٩٥) ] ئیتر بۆچی ئێوه‌ له‌ حه‌ق لائه‌ده‌ن بۆ باتڵ له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌م تواناو ده‌سه‌ڵاته‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن وه‌ ئه‌زانن."},{"id":96,"translation":"[ فَالِقُ الْإِصْبَاحِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕووناكی ده‌رده‌كات و له‌ت ده‌كات له‌ناو تاریكی شه‌وه‌وه‌ [ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا ] وه‌ شه‌ویشی وا گێڕاوه‌ كه‌ هێمن و ئارام بێت و خه‌ڵك تیایدا پشوو بده‌ن له‌ ماندوو بوونی ڕۆژ [ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ] وه‌ خۆرو مانگیشی وا داناوه‌ كه‌ خه‌ڵكی حسابی خۆیانی پێ بكه‌ن به‌هۆی خۆرو مانگه‌وه‌ ڕۆژژمێرو كاتی خۆیان بزانن [ ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (٩٦) ] ئه‌م ته‌قدیرو ڕێكخستنه‌ جوانه‌ هی خوایه‌كه‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و زانایه‌."},{"id":97,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌ستێره‌كانیشی بۆ ئێوه‌ دروست كردووه‌ تا ڕێگای خۆتانی پێ بدۆزنه‌وه‌ له‌ تاریكیه‌كانی شه‌ودا له‌ وشكانی و ده‌ریادا، هه‌روه‌ها بۆ جوانى ئاسمان و ره‌جمكردنى شه‌یتانه‌كانیشه‌ [ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٩٧) ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون كردۆته‌وه‌و درێژه‌مان پێداوه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بزانن و زانیاریان هه‌بێ."},{"id":98,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ له‌ یه‌ك نه‌فس كه‌ ئاده‌مه‌- صلى الله عليه وسلم - [ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ ] وه‌ جێنشین و جێگیرتان ده‌كات له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی و ئه‌تانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ناخی زه‌وی، یاخود ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ له‌ناو ڕه‌حمی ئافره‌تدا جێگیر ئه‌بێت وه‌ له‌ پشتی پیاواندا ده‌رده‌چێت [ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ (٩٨) ] ئایه‌ته‌كانی خۆمان درێژه‌ پێداوه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ تێ بگه‌ن"},{"id":99,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ باران بۆ ئێوه‌ دائه‌به‌زێنێ [ فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ ] كه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ جۆره‌ها ڕووه‌ك بۆ ئێوه‌ ده‌رئه‌كه‌ین و ئه‌ڕوێنین [ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ سه‌وزایى و دارى سه‌وزتان بۆ ئه‌ڕوێنین [ نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا ] وه‌ هه‌ندێك دانه‌وێڵه‌ی كه‌ڵه‌كه‌ بوو له‌سه‌ر یه‌ك ده‌رده‌كه‌ین وه‌كو گوڵه‌گه‌نم كه‌ له‌ناو ئه‌و گوڵه‌دا چه‌ندێك گه‌نم له‌سه‌ر یه‌ك كۆبۆته‌وه‌ [ وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ ] وه‌ له‌ په‌له‌كانی دارخورما كه‌ ئه‌و هه‌موو خورمایه‌ی پێوه‌یه‌ وه‌ نزیكن و ئه‌توانن لێی بكه‌نه‌وه‌ [ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ ] وه‌ جۆره‌ها باخ له‌ ترێ و زه‌یتون و هه‌نار [ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ ] كه‌ ته‌ماشا بكه‌ی له‌ قه‌باره‌دا یان له‌ ڕه‌نگدا له‌وانه‌یه‌ لێك بچن به‌ڵام له‌ تامدا لێك ناچن و هه‌ر یه‌كه‌و تامێكی جیاوازی هه‌یه‌ ئه‌میش دیسانه‌وه‌ تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ده‌رئه‌خات [ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ ] ته‌ماشاى به‌رهه‌مه‌كه‌ی بكه‌ن كاتێك كه‌ دێته‌ به‌رهه‌م و پێ ئه‌گات بزانن چۆنه‌ [ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٩٩) ]دیسانه‌وه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ی كه‌ باسكرا به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵات و حیكمه‌تى خواى گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیماندار بن"},{"id":100,"translation":"{خوای گەورە بێ هاوەڵ و بێ‌ شەریكە} [ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ ] له‌ناو مرۆڤدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ جنیان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و عیباده‌تیان ده‌كه‌ن و به‌گه‌وره‌یان ده‌زانن، یان گوێڕایه‌ڵى جنیان كردووه‌ له‌ په‌رستنى بته‌كانیان [ وَخَلَقَهُمْ ] له‌ كاتێك كه‌ ئه‌زانن خوای گه‌وره‌ ئه‌وانی دروست كردووه‌ نه‌ك جنیه‌كان ئه‌وانی دروست كردبێ ئه‌ی بۆ ئه‌یانكه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] موشریكان ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌، گاوره‌كان ئه‌یانووت: عیسى كوڕی خوایه‌، جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: عوزێر كوڕی خوایه‌، كوڕو كچیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌داو درۆیان هه‌ڵئه‌به‌ست به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ زانیاریان هه‌بێ به‌ڵكو له‌ نه‌زانى و نه‌فامى¬یانه‌وه‌ بوو [ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ (١٠٠) ] پاك و مونه‌ززه‌هی و به‌رزو بڵندی بۆ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هو به‌رزو بڵندتره‌ له‌و قسه‌ پووچه‌ڵانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یكه‌ن كه‌ كوڕو كچ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ پێویستی پێی نیه‌"},{"id":101,"translation":"[ بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ داهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وییه‌و دروستی كردوون به‌ شێوازێك كه‌ پێشتر وانه‌بوونه‌ [ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ ] خوای گه‌وره‌ چۆن مناڵی ئه‌بێت له‌ كاتێك كه‌ خێزانی نیه‌ ئه‌مه‌ شتێكی ئه‌سته‌مه‌ [ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو شتێكی دروست كردووه‌ به‌ مه‌لائیكه‌ت و عیسى و عوزێرو هه‌موو ئه‌و كه‌س و شتانه‌ی تر كه‌ ئه‌وان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ هه‌مووی عه‌بدو دروستكراوی خوای گه‌وره‌ن [ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٠١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌موو شتێك هه‌یه‌"},{"id":102,"translation":"[ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئه‌و الله یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ فَاعْبُدُوه وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ (١٠٢)ُ ] كه‌ دروستكاری هه‌موو شتێكه‌، ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌ت بۆ ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن چونكه‌ ته‌نها ئه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌ وه‌ هه‌ر ئه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ وه‌ پارێزه‌ری هه‌موو شتێكه‌"},{"id":103,"translation":"[ لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ ] چاوه‌كان ناتوانن خوای گه‌وره‌ ببینن له‌ دونیادا به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن [ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (٢٢) إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ (٢٣) ] (الْقِيَامَة) واته‌: كۆمه‌ڵێك ڕوو گه‌شاوه‌و پڕشنگداره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌ماشای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ فه‌رمووده‌كانیش موته‌واتیرن كه‌ هیچ گومانێكی تیا نیه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانداران له‌ ڕۆژی قیامه‌ت، وه‌ له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن [ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ هه‌موو چاوه‌كان ئه‌بینێ وه‌ حه‌قیقه‌تی ئه‌زانێ وه‌ ئاگای لێیه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ [ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ (١٠٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر نه‌رمونیانه‌ به‌ به‌نده‌كانی، یان هه‌ست به‌ نهێنیه‌كان ده‌كات به‌ ئاسانی، وه‌ زانیاریه‌كی زۆر وردی هه‌یه‌"},{"id":104,"translation":"[ قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌وه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراتان بۆ هاتووه‌ [ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك ئه‌و به‌ڵگه‌ ڕوون و ئاشكرایانه‌ ببینێ كه‌ له‌ قورئاندا هاتووه‌و لێی تێ بگات ئه‌وه‌ سووده‌كه‌ی بۆ خۆیه‌تی [ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خۆی كوێر بكات له‌ ئاست بینینی ئه‌و به‌ڵگه‌ ڕوون و ئاشكرایانه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها زیان له‌ خۆی ئه‌دات [ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ (١٠٤) ] وه‌ من چاودێر نیم به‌سه‌ر ئێوه‌وه‌و كرده‌وه‌كانتان بپارێزم به‌ڵكو ته‌نها په‌یامی خوای گه‌وره‌تان پێ ئه‌گه‌یه‌نم"},{"id":105,"translation":"[ وَكَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ] به‌م شێوازه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ ] وه‌ موشریكان ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ ئه‌م قورئان و ڕوونكردنه‌وه‌یه‌ له‌ شوێنێكی تر لای ئه‌هلی كتاب خوێندووته‌و له‌وانه‌وه‌ فێر بوویته‌ [ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (١٠٥) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ ئاشكرا ئه‌كه‌ین وه‌ ڕوونی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ زانیاریان هه‌بێ"},{"id":106,"translation":"[ اتَّبِعْ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - شوێنی ئه‌و وه‌حی یه‌ بكه‌وه‌ كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆت هاتووه‌، وه‌ گوێ به‌وان مه‌ده‌و خۆتیان پێوه‌ سه‌رقاڵ مه‌كه‌، (ئه‌مه‌ فه‌رمانكردنه‌ به‌ ئێمه‌یش به‌ شوێنكه‌وتنى وه‌حى) [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ (١٠٦) ] وه‌ تۆ پشت له‌ موشریك و هاوبه‌شبڕیارده‌ران بكه‌و لێیان ببوره‌، ئه‌مه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئایه‌تی كوشتارو جه‌نگ دابه‌زێت، پاشان خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كرد به‌ كوشتار كردنیان"},{"id":107,"translation":"[ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكُوا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وا وای ئه‌كرد كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌ده‌ن و هه‌موو خه‌ڵك باوه‌ڕدار بوایه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ حیكمه‌تی تیایه‌ كه‌ هه‌یه‌ موسڵمانه‌و هه‌یه‌ موسڵمان نیه‌ [ وَمَا جَعَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ] وه‌ تۆمان دانه‌ناوه‌ كه‌ پارێزه‌رو چاودێر بیت به‌سه‌ریانه‌وه‌و كرده‌وه‌كانیان بپارێزی [ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (١٠٧) ] وه‌ تۆ سه‌رپه‌رشتیارو هه‌ڵسوڕێنه‌ری رۆزى و ئیشوكاریان نیت ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نی."},{"id":108,"translation":"{جوێن نەدان بە خوای كافران} [ وَلَا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ ] ئه‌ی موسڵمانان ئێوه‌ نه‌كه‌ن جوێن به‌ خوای كافران بده‌ن چونكه‌ ئه‌وانیش به‌بێ زانیارى و به‌ نه‌زانی جوێن به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌ن، مه‌بنه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵك جوێن به‌ خوای گه‌وره‌ بدات، ئه‌و كه‌سه‌ى ببێته‌ هۆى ئه‌وه‌ى جوێن به‌ خواى گه‌وره‌ بدرێت و كوفر بكرێت تاوانێكی یه‌كجار گه‌وره‌ی ئه‌نجام داوه‌، (له‌م ئایه‌ته‌وه‌ ئه‌و بنچینه‌یه‌ وه‌رگیراوه‌ كه‌: ره‌تكردنه‌وه‌ى خراپه‌كارى و زیان پێش هێنانى سودو به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانه‌) [ كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ] به‌م شێوازه‌ بۆ هه‌موو ئوممه‌تێك كرده‌وه‌كانیان بۆ ده‌رازێنینه‌وه‌و له‌به‌رچاویان جوانمان كردووه‌ [ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ ] به‌ڵام پاشان گه‌ڕانه‌وه‌یان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٠٨) ] هه‌واڵیان پێ ئه‌دات له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامیان داوه‌و كردوویانه‌"},{"id":109,"translation":"[ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ ] وه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران سوێندیان خوارد به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وپه‌ڕی سوێند خواردن [ لَئِنْ جَاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِهَا ] وتیان: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر یه‌ك موعجیزه‌مان بۆ بێنی به‌چاو خۆمان بیبینین ئه‌وا ئیمانت پێ ئه‌هێنین [ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - بڵێ: هه‌رچی موعجیزه‌ هه‌یه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ پێشنیاری ئه‌كه‌ن و داوای ئه‌كه‌ن لای خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌، كه‌ ئه‌وان مه‌به‌ستیان كوفرو عینادى بوو نه‌ك هیدایه‌ت وه‌رگرتن و باوه‌ڕهێنان [ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لَا يُؤْمِنُونَ (١٠٩) ] وه‌ ئێوه‌ ئه‌ی باوه‌ڕداران نازانن ئه‌مانه‌ ئه‌گه‌ر موعجیزه‌یشیان بۆ بێت ئیمان ناهێنن بۆیه‌ سوور مه‌بن له‌سه‌ر ئیمان هێنانی ئه‌وان"},{"id":110,"translation":"[ وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَارَهُمْ ] وه‌ دڵ و چاویان وه‌رده‌گێڕین و جێگیریان ناكه‌ین له‌سه‌ر ئیمان هێنان، یان دڵ و چاویان له‌ناو گڕو بڵێسه‌ی ئاگری دۆزه‌خدا وه‌رده‌گێڕین [ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] چۆن له‌ دونیادا یه‌كه‌مجار ئیمانیان پێ نه‌هێنا [ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (١١٠) ] وه‌ له‌ دونیادا وازیان لێ دێنین با له‌ناو كوفرو توغیان و سه‌ركه‌شی و له‌ڕێ ده‌رچوونی خۆیاندا بگه‌وزێن و یارى بكه‌ن و به‌رده‌وام بن."},{"id":111,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّنَا نَزَّلْنَا إِلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةَ ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ مه‌لائیكه‌تیان بۆ داببه‌زێنین تا به‌چاوی خۆیان مه‌لائیكه‌تی خوای گه‌وره‌ ببینن و هه‌واڵى راستێتى پێغه‌مبه‌ریان- صلى الله عليه وسلم - بداتآ [ وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتَى ] وه‌ مردوویان بۆ زیندوو بكه‌ینه‌وه‌و خۆیان قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌ن و ئه‌وانیش هه‌واڵى راستێتى پێغه‌مبه‌ریان- صلى الله عليه وسلم - بده‌نێ [ وَحَشَرْنَا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا ] وه‌ له‌و شتانه‌ی كه‌ داوای ئه‌كه‌ن هه‌موو شتێكیان بۆ كۆ بكه‌ینه‌وه‌ رووبه‌ڕووی خۆیان، یان ئومه‌تان كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ بێن و هه‌واڵى راستێتى پێغه‌مبه‌ریان- صلى الله عليه وسلم - بده‌نێ [ مَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ ] ئه‌مانه‌ ئیمان ناهێنن مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی لێ بێت بۆیه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - بایه‌خیان پێ مه‌ده‌ وه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌وه‌ی كه‌ ئیمان ناهێنن [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ يَجْهَلُونَ (١١١) ] به‌ڵام زۆربه‌یان جاهیل و نه‌زانن."},{"id":112,"translation":"{سەرجەم پێغەمبەران دوژمنیان هەبووە} [ وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا ] به‌م شێوازه‌ بۆ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران ئێمه‌ دوژمنمان داناوه‌ كه‌ دوژمنیان هه‌بووه‌ له‌ كافران كه‌ دژایه‌تیان كردوون بۆیه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - به‌ڵاته‌وه‌ ئاسایى بێت [ شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ ] دوژمنه‌كانیان له‌ شه‌یتانی مرۆڤ (فاڵچی و جادووگه‌رو سه‌رانی كافران) و شه‌یتانی جنین ئه‌مانه‌ دوژمنی پێغه‌مبه‌ران بوونه‌ كه‌ هه‌ندێك له‌ شه‌یتانه‌ جنیه‌كان وه‌سوه‌سه‌ ئه‌خه‌نه‌ دڵی شه‌یتانه‌ مرۆڤه‌كانه‌وه‌، وه‌حی لێره‌ واته‌: وه‌سوه‌سه‌ [ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا ] قسه‌كانیان بۆ ئه‌ڕازێننه‌وه‌و بۆیان جوان ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پێی هه‌ڵخه‌ڵه‌تێن و له‌ خشته‌یان ئه‌به‌ن [ وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئیشی وایان نه‌ئه‌كرد [ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ (١١٢) ] تۆ لێیان بگه‌ڕێ و وازیان لێ بێنه‌ چی بوهتان و درۆ هه‌ڵبه‌ستنێك ئه‌كه‌ن با بیكه‌ن زه‌ره‌رو زیانی ته‌نها بۆ خۆیانه‌"},{"id":113,"translation":"[ وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌شی كه‌ ئیمانیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌و دڵیان به‌ڵای ئه‌واندا لار ئه‌بێته‌وه‌ وه‌ گوێیان بۆ ئه‌گرن وه‌ به‌و گوێ گرتنه‌ بۆ خۆیان ڕازی ئه‌بن و پێیان خۆشه‌ [ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ (١١٣) ] وه‌ هه‌ر تاوانێك كه‌ ئه‌یانه‌وێ با ئه‌نجامی بده‌ن ته‌نها خۆیان زه‌ره‌ر ده‌كه‌ن."},{"id":114,"translation":"{ئەهلی كتاب دەزانن قورئان حەقە} [ أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا ] كاتێ داوایان له‌ پێغه‌مبه‌ر كرد- صلى الله عليه وسلم - حه‌كه‌م و ناوبژیوان و دادوه‌رێك بخاته‌ نێوان خۆی و كافرانه‌وه‌، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: پێیان بڵێ ئایا له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌تانه‌وێ من كه‌سێكی تر بكه‌م به‌ حه‌كه‌م و دادوه‌ر له‌ كاتێكدا دادوه‌رترین دادوه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كتابه‌ی به‌درێژی و ڕوونكراوی بۆ ئێوه‌ دابه‌زاندووه‌ [ وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كتابمان پێ به‌خشیون له‌ ئه‌هلی كتاب له‌ جوله‌كه‌و گاور ئه‌زانن كه‌ قورئان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌ به‌حه‌ق چونكه‌ له‌ كتابه‌كانیاندا ئه‌م موژده‌یه‌ دراوه‌ [ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (١١٤) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ گومانت هه‌بێ"},{"id":115,"translation":"[ وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا ] وه‌ وشه‌و وه‌عدو به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ هه‌مووی ته‌واو و ڕاست بوو، هه‌واڵه‌كانی له‌وپه‌ڕی ڕاستگۆییدایه‌، وه‌ ئه‌حكامه‌كانیشی له‌وپه‌ڕی دادوه‌ریدایه‌ [ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ ] وه‌ هیچ گۆڕانێك به‌سه‌ر وشه‌و بڕیارو حوكمی خوای گه‌وره‌دا نایات [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌ وته‌كانتان، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانتان"},{"id":116,"translation":"[ وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر تۆ گوێڕایه‌ڵی زۆربه‌ی خه‌ڵكی سه‌ر زه‌وی بكه‌ی ئه‌وه‌ گومڕات ئه‌كه‌ن و له‌ ڕێگای ڕاست لات ئه‌ده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆربه‌یان شوێنى هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان ئه‌كه‌ون، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ نابێت له‌ خراپه‌و تاواندا شوێن خه‌ڵكى بكه‌وێت و له‌ لۆمه‌ى لۆمه‌كاران بترسیت، به‌ڵكو ده‌بێت ته‌نها شوێن به‌ڵگه‌ بكه‌ویت) [ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ] وه‌ ئه‌وان له‌ گومڕاییدان و له‌سه‌ر یه‌قین نین به‌ڵكو ته‌نها شوێنی گومان ئه‌كه‌ون [ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ (١١٦) ] وه‌ ته‌نها خه‌مڵاندن و ته‌قدیر كردنه‌و هیچ حه‌قیقه‌ت و یه‌قینێكیان نیه‌"},{"id":117,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ ] خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ كێ گومڕا ئه‌بێ و له‌ڕێگای ڕاستی خوا لائه‌دات [ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (١١٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ به‌وانه‌ی كه‌ هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرن."},{"id":118,"translation":"{حەڵاڵێتی ئەو سەربڕاوانەی كە ناوی خوایان لەسەر هێنراوە} [ فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآيَاتِهِ مُؤْمِنِينَ (١١٨) ] ئه‌و سه‌ربڕاوانه‌ی ناوی خوای گه‌وره‌ی لێ هێنراوه‌ بیخۆن و له‌سه‌ر خۆتانی حه‌رام مه‌كه‌ن، شتێك كه‌ خوا حه‌ڵاڵی كردووه‌ حه‌رامی مه‌كه‌ن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ باوه‌ڕدارن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌"},{"id":119,"translation":"[ وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ] ئه‌وه‌ چیتانه‌ بۆ خواردنێك ناخۆن كه‌ ناوی خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر هێنراوه‌ له‌ كاتى سه‌ربڕیندا؟ چی ڕێگری ئێوه‌ ئه‌كات كه‌ بیخۆن؟ [ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ ] له‌ كاتێك ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردبوو له‌سه‌رتان هه‌مووی به‌درێژی بۆ باسكردن [ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ ] ته‌نها له‌ كاتی ناچاریدا ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌رامیشه‌ بۆتان حه‌ڵاڵ ئه‌بێ [ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] وه‌ به‌ دڵنیایی زۆرێك له‌ كافران به‌هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان خه‌ڵكى گومڕا ئه‌كه‌ن، (كه‌ باسمان كرد هه‌ندێك له‌و ئاژه‌ڵانه‌ خۆیان له‌سه‌ر خۆیان حه‌رامی ئه‌كه‌ن و نایخۆن) [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ (١١٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆى زاناتره‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌زێنن و ده‌ستدرێژی ئه‌كه‌ن"},{"id":120,"translation":"[ وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ ] وه‌ ئێوه‌ ده‌ستهه‌ڵگرن و واز بێنن له‌ تاوان ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرایه‌و به‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌ش ئه‌یكه‌ن، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ نهێنیه‌ له‌ دڵتاندایه‌ [ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ تاوان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن وه‌ تاوان ئه‌كه‌ن و به‌ده‌ستی دێنن [ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ (١٢٠) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی سزای ئه‌و تاوانه‌ی خۆیان وه‌رئه‌گرن."},{"id":121,"translation":"{حەرامێتی ئەو سەربڕاوانەی كە ناوی خوایان لەسەر نەهێنراوە} [ وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ] وه‌ ئێوه‌ له‌و سه‌ربڕاوانه‌ مه‌خۆن كه‌ ناوی خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر نه‌هێنراوه‌، یان ئه‌وه‌ی كه‌ مردار بۆته‌وه‌ یان ئه‌وه‌ی كه‌ ناوی غه‌یری خوای له‌سه‌ر هێنراوه‌ [ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ ] ئه‌وه‌ تاوانه‌و حه‌رامه‌ [ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ ] وه‌ شه‌یتانه‌كان وه‌حی ئه‌نێرن واته‌: وه‌سوه‌سه‌ دروست ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌ولیاو دۆست و خۆشه‌ویستانی خۆیان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا بكه‌ن كه‌ ئه‌یانووت: بۆچی ئێوه‌ شتێك كه‌ به‌ده‌ستی خۆتان ئه‌یكوژن واته‌: سه‌ری ئه‌بڕن حه‌ڵاڵه‌و ئه‌یخۆن به‌ڵام شتێك كه‌ خوا كوشتۆتی واته‌: مردار بۆته‌وه‌ نایخۆن؟ ئه‌وه‌ وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتان بوو ئه‌یخسته‌ دڵی دۆسته‌كانی خۆی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێى له‌گه‌ڵ موسڵماناندا پێ بكه‌ن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ (١٢١) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی ئه‌وان بكه‌ن ئه‌وا ئێوه‌ش له‌ موشریكان ئه‌بن، نابێ گوێڕایه‌ڵی موشریك بكه‌ن و ئه‌وان حه‌ڵاڵ و حه‌رامتان بۆ دیارى بكه‌ن"},{"id":122,"translation":"[ أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ ] ئایا كه‌سێك كه‌ مردبێ و زیندوومان كردبێته‌وه‌، واته‌ كافر بێ و هیدایه‌تمان دابێ بۆ ئیسلام [ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ ] وه‌ نوورو ڕووناكیمان پێ به‌خشی بێت كه‌ له‌ناو خه‌ڵكدا بتوانێ پێی بڕوات كه‌ قورئان و ئیسلامه‌ [ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا ] ئایا وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ له‌ناو تاریكییه‌كانى كوفرو نه‌زانى و گومڕاییدا بێت كه‌ نه‌توانێ لێی ده‌رچێ [ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٢٢) ] به‌م شێوازه‌ كافران كرده‌وه‌كان و كوفریان بۆ جوان كرابوو وه‌ ڕازێندرابۆوه‌"},{"id":123,"translation":"[ وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ أَكَابِرَ مُجْرِمِيهَا لِيَمْكُرُوا فِيهَا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - چۆن له‌ مه‌ككه‌دا كافرو تاوانبارانى لێیه‌ به‌م شێوازه‌ له‌ هه‌موو شارو دێ¬یه‌كدا گه‌وره‌ موجریم و سه‌ره‌ كافره‌كانمان داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌كرو فێڵ بكه‌ن و خه‌ڵكی گومڕا بكه‌ن و بخه‌ڵه‌تێنن، به‌ڵام سه‌ره‌نجام هه‌ر بۆ باوه‌ڕدارانه‌ [ وَمَا يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَمَا يَشْعُرُونَ (١٢٣) ] له‌ كاتێكدا فێڵ له‌ هیچ كه‌سێك ناكه‌ن ته‌نها له‌ خۆیان نه‌بێت و زه‌ره‌رو زیانه‌كه‌ى بۆ خۆیان ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ڵام هه‌ست ناكه‌ن"},{"id":124,"translation":"[ وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك، یان ئایه‌تێك له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان بۆ بێت ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئیمان ناهێنین تا ئێمه‌ش نه‌بین به‌ پێغه‌مبه‌ری خواو وه‌كو ئه‌و وه‌حیمان بۆ نه‌یات [ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ ] خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ كه‌ په‌یامی خۆی به‌كێ ئه‌دا وه‌ كێ هه‌ڵئه‌بژێرێ و كێ گونجاوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیكات به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سه‌ موجریم و تاوانبارانه‌ لای خوای گه‌وره‌ تووشی زه‌لیلی و ڕیسوایی ئه‌بن [ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ (١٢٤) ] وه‌ تووشی سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ئه‌بن به‌هۆی فێڵ و پیلان گێڕان و گومڕاكردنى خه‌ڵكى"},{"id":125,"translation":"[ فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ ] هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ هیدایه‌تی بدات بۆ ئیسلام ئه‌وه‌ سینگی فراوان و چالاك ئه‌كات بۆ وه‌رگرتنی ئیسلام و یه‌كخواپه‌رستى [ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ گومڕای بكات ئه‌وا سینگی زۆر ته‌سك و ته‌نگ ئه‌كات كه‌ شوێنى ئیمان و یه‌كخواپه‌رستى چاكه‌ى تیادا نه‌بێته‌وه‌و وه‌رى نه‌گرێت [ كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رز بێته‌وه‌ بۆ ئاسمان، كه‌ ئێستا زانستى سه‌رده‌م سه‌لماندوویه‌تی ئه‌وه‌ی به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ بۆ ئاسمان دڵی ته‌نگ ئه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌وا نامێنێ، ئه‌میش یه‌كێكه‌ له‌ موعجیزاتی قورئانى پیرۆز [ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ (١٢٥) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ پیسی واته‌ شه‌یتان یاخود سزا دائه‌به‌زێنێته‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمان ناهێنن"},{"id":126,"translation":"[ وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا ] وه‌ ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاست و دینه‌كه‌ی په‌روه‌ردگارته‌ كه‌ هیچ گێڕی و چه‌وتى و خواريیه‌كی تیا نیه‌ [ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ (١٢٦) ] ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان درێژه‌ پێداوه‌و ڕوونمان كردۆته‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":127,"translation":"[ لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] له‌لای په‌روه‌ردگاریان شوێنێكیان هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ شوێنی سه‌لامه‌تی و پارێزراویه‌ له‌ هه‌موو خراپه‌یه‌ك [ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٢٧) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری ئه‌وانه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ چاكه‌كانیان كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامیان ئه‌دا"},{"id":128,"translation":"[ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ مرۆڤ و جنی هه‌ر هه‌موویان كۆ ئه‌كاته‌وه‌و ئه‌فه‌رمێت: ئه‌ی گرۆی جنی ئێوه‌ زۆرێك له‌ مرۆڤه‌كانتان گومڕا كرد تا بوون به‌ شوێنكه‌وته‌ی ئێوه‌ [ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ ] وه‌ دۆستانی جنیه‌كان له‌ مرۆڤه‌كان ئه‌ڵێن [ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ هه‌ندێكمان تام و چێژو له‌زه‌تمان كرد له‌ هه‌ندێكمان، جنیه‌كان تام و چێژو له‌زه‌تیان كردووه‌ له‌ مرۆڤه‌كان به‌وه‌ی كه‌ شوێنیان كه‌وتوونه‌ وه‌ گوێڕایه‌ڵیان كردوون، وه‌ مرۆڤه‌كانیش تام و چێژو له‌زه‌تیان كردووه‌ له‌ جنیه‌كان به‌وه‌ی كه‌ تاوانیان بۆ ڕازاندونه‌ته‌وه‌و جوان كردووه‌و ئاسان كردووه‌، یاخود فاڵچییه‌كان شتیان له‌ جنی و شه‌یتانه‌كان وه‌رگرتووه‌ [ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا ] وه‌ گه‌یشتین به‌و كاته‌ دیاریكراوه‌ی كه‌ بۆمانت دیاری كردبوو كه‌ مردنه‌، یان ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئاگری دۆزه‌خ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌مووتانه‌و به‌نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ مه‌گه‌ر كه‌سانێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌ریان بكات كه‌ تاوانبارانی ئه‌هلی ته‌وحیدن له‌ باوه‌ڕداران كه‌ به‌ شه‌فاعه‌تى پێغه‌مبه‌ران و فریشته‌كان و شه‌هیدان و باوه‌ڕداران و منداڵى موسڵمانان ده‌رده‌چن [ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (١٢٨) ] به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارت زۆر كاربه‌جێ و زانایه‌."},{"id":129,"translation":"{خەڵكانی ستەمكار فەرمانڕەوای ستەمكاریان دەبێت} [ وَكَذَلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضًا ] به‌م شێوازه‌ هه‌ندێك له‌ سته‌مكاران زاڵ ئه‌كه‌ین به‌سه‌ر هه‌ندێكیانداو ئه‌یانكه‌ینه‌ ده‌سه‌ڵاتدار به‌سه‌ر هه‌ندێكیان، هه‌ندێك خه‌ڵك كه‌ سته‌مكار بوون سه‌ركرده‌ی سته‌مكاریشیان ده‌بێت، یاخود هه‌ندێك له‌ جنیه‌ سته‌مكاره‌كان زاڵ ئه‌كه‌ین به‌سه‌ر هه‌ندێك مرۆڤی سته‌مكاردا، یاخود موسڵمان دۆستى موسڵمانه‌و كافر دۆستى كافره‌و زاڵم دۆستى زاڵمه‌ [ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (١٢٩) ] به‌هۆی كرده‌وه‌ی خراپ و تاوانی خۆیانه‌وه‌"},{"id":130,"translation":"[ يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا ] ئه‌ی گرۆی جنی و مرۆڤه‌كان ئایا پێغه‌مبه‌رتان له‌ خۆتان بۆ نه‌هات كه‌ ئایه‌ته‌كانی منتان به‌سه‌ردا بخوێننه‌وه‌، وه‌ ئاگادارتان بكه‌نه‌وه‌و بتانترسێنن له‌وه‌ی كه‌ ئه‌م ڕۆژه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌و رووبه‌ڕووی خوای گه‌وره‌ ئه‌بنه‌وه‌و ئه‌گه‌ن به‌خواى گه‌وره‌، (پێغه‌مبه‌ران هه‌موویان له‌ مرۆڤ بوونه‌ به‌ڵام بۆ جنیه‌كانیش هاتوونه‌، هیچ پێغه‌مبه‌رێك له‌ جنى نه‌بووه‌) [ قَالُوا شَهِدْنَا عَلَى أَنْفُسِنَا ] ئه‌ڵێن: به‌ڵێ ئێمه‌ شایه‌تین به‌سه‌ر خۆمانه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ران هاتوون وه‌ ئێمه‌یان ئاگادار كردۆته‌وه‌ [ وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] به‌ڵام ژیانی دونیا له‌خشته‌ی بردوون و فریوی داون [ وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ (١٣٠) ] وه‌ شایه‌تی تریش ئه‌ده‌ن به‌سه‌ر خۆیاندا له‌ رۆژى قیامه‌ت كه‌ ئێمه‌ به‌ڕاستی له‌ دونیا كافرو بێباوه‌ڕ بووین كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ران نه‌كه‌وتین"},{"id":131,"translation":"[ ذَلِكَ أَنْ لَمْ يَكُنْ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا غَافِلُونَ (١٣١) ] به‌م شێوازه‌ په‌روه‌ردگار هیچ شارو دێ¬یه‌ك له‌ناو نادات كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ى بێئاگابن و پێغه‌مبه‌ریان بۆ نه‌چووبێت و زوڵم و سته‌میان لێ بكات خوای گه‌وره‌ دووره‌ له‌ زوڵم و سته‌م"},{"id":132,"translation":"[ وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا ] وه‌ جن و مرۆڤ پله‌یان جیاوازه‌ له‌ قیامه‌تدا جا له‌ به‌هه‌شتدا بێ یان له‌ دۆزه‌خدا بێت و هه‌ر كه‌س به‌گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆیانه‌ چ چاك یان خراپ [ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ (١٣٢) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت بێ ئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن، به‌ڵكو هه‌مووى تۆمار كراوه"},{"id":133,"translation":"‌ [ وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ ] وه‌ په‌روه‌ردگارت ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌ له‌ دروستكراوه‌كانى وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ [ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت ئه‌ی سته‌مكاران ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات و ڕیشه‌كێشتان ده‌كات [ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ ] وه‌ له‌ دوای ئێوه‌ كه‌سانێكی تر ئه‌هێنێ كه‌ خۆی ویستی لێ بێت و گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تى بكه‌ن [ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ (١٣٣) ] هه‌روه‌كو چۆن ئێوه‌ی دروست كرد له‌نه‌وه‌ی كه‌سانێكی تر ئه‌وانه‌ی له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌ی نوح دا بوون مرۆڤایه‌تی له‌وان دروست بوه‌وه‌"},{"id":134,"translation":"[ إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَآتٍ ] به‌دڵنیایی ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێتان ئه‌دا له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و پاداشت و سزا هه‌مووی دێته‌جێ و خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌ر [ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (١٣٤) ] وه‌ ئێوه‌ ڕزگارتان نابێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌و شوێنێك نیه‌ كه‌ بۆی هه‌ڵبێن، وه‌ ببن به‌خۆڵیش خواى گه‌وره‌ تواناى هه‌یه‌ زیندوتان بكاته‌وه‌"},{"id":135,"translation":"[ قُلْ يَا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی قه‌ومی خۆم كار بكه‌ن له‌ جێی خۆتان و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر كوفرو به‌رنامه‌ى خۆتان من گوێ ناده‌م و زه‌ره‌رو زیان به‌ من ناگات، وه‌ منیش به‌رده‌وام ده‌بم له‌سه‌ر رێگاو مه‌نهه‌جى خۆم، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌ [ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ ] له‌ داهاتوودا ئه‌زانن سه‌ره‌نجام و عاقیبه‌تی دونیاو قیامه‌ت بۆ كێیه‌و كێ له‌سه‌ر حه‌ق و كێ له‌سه‌ر باتڵه‌ [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ (١٣٥) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زاڵم و سته‌مكاران سه‌رفراز ناكات"},{"id":136,"translation":"[ وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا ] كافرانی قوڕه‌یش به‌ گومانی خۆیان به‌شیان بۆ خوای گه‌وره‌ دانابوو له‌وه‌ى كه‌ دروستى كردووه‌ له‌ كێڵگه‌و زه‌رعات و ئاژه‌ڵ [ فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ ] به‌ گومانی خۆیان ئه‌یانووت: ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌ یان ئه‌م زه‌رعاته‌ تایبه‌ته‌ به‌خوای گه‌وره‌ [ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا ] ئه‌مانه‌ی تریشیان دائه‌نا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كردبوویان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ یان بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ خزمه‌تی بت و شته‌كانیان ئه‌كرد [ فَمَا كَانَ لِشُرَكَائِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ ] ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ بته‌كان دایان نابوو نه‌ئه‌گه‌یشت به‌ خوای گه‌وره‌ واته‌ خوای گه‌وره‌ لێیان وه‌رناگرێ، یاخود هه‌ر نه‌ئه‌گه‌یشت به‌ خوای گه‌وره‌ واته‌ هه‌موویان بۆ بته‌كانیان سه‌رف ئه‌كرد یان بۆ سه‌ده‌نه‌و خزمه‌تكاری بته‌كان سه‌رف ئه‌كرد [ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَى شُرَكَائِهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی بۆ خوایان دانابوو دواتر كه‌ ئه‌وه‌ نه‌مایه‌ ئه‌میشیان هه‌ر بۆ بته‌كانی خۆیان و بۆ سه‌ده‌نه‌و خزمه‌تكاری بته‌كانیان سه‌رف ئه‌كردو ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌مه‌ نیه‌ [ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ (١٣٦) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ خراپترین بڕیاره‌ كه‌ ئه‌یده‌ن كه‌ فه‌زڵی خواكان و بته‌كانی خۆیان ئه‌ده‌ن به‌سه‌ر خوای گه‌وره‌دا له‌ كاتێكدا خواى گه‌وره‌ په‌روه‌ردگارو خاوه‌ندارو هه‌ڵسوڕێنه‌رى هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌"},{"id":137,"translation":"[ وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ شه‌یتانه‌كان كوشتنی زۆرێك له‌ مناڵی موشریكانیان ڕازاندبۆوه‌و جوان كردبوو بۆیان كه‌ كوڕیان ئه‌كوشت له‌ ترسی برسێتی و فه‌قیریداو كچیشیان ئه‌كوشت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ گه‌وره‌ نه‌بن و به‌شوویان نه‌ده‌ن چونكه‌ ئه‌بێته‌ مایه‌ی شه‌رمه‌زاری بۆیان [ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌هیلاكیان بده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و تاوانه‌ گه‌وره‌یه‌ ئه‌كه‌ن وه‌ دینه‌كه‌شیان لێیان تێكدابوو [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ویستی كه‌ونی ئه‌وه‌ ئه‌و شته‌یان نه‌ئه‌كرد [ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ (١٣٧) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - لێیانگه‌ڕێ و وازیان لێ بێنه‌ ئه‌و بوهتان و درۆیانه‌ی كه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ی ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ خۆی سزایان ئه‌دات و زه‌ره‌رو زیان به‌ تۆ ناگه‌یه‌نن."},{"id":138,"translation":"{كافران بە نەزانی‌و نەفامی شت لەسەر خۆیان حەرام دەكەن} [ وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ ] ئه‌یانووت: ئه‌م ئاژه‌ڵ و كێڵگه‌و زه‌رعاتانه‌ هه‌مووی (حیجره‌)، واته‌: حه‌رام و قه‌ده‌غه‌یه‌ نابێ كه‌س بیخوات و سواری بێت ته‌نها ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆمان به‌گومانی خۆیان بڕیاریان له‌سه‌ردابوو بۆ خواكانیان یان خزمه‌تكاری خواكانیان [ وَأَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا ] وه‌ پشتی هه‌ندێ ئاژه‌ڵی تریشیان قه‌ده‌غه‌ كردبوو كه‌س نابێ سواری بێت یاخود باری لێ بنێت كه‌ باسمان كرد (به‌حیره‌و سائیبه‌و وه‌صیله‌و حام) بوون [ وَأَنْعَامٌ لَا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ ] وه‌ ئاژه‌ڵانی تریش كه‌ سه‌ریئه‌بڕن ناوی خوای گه‌وره‌ی لێ ناهێنن، وه‌ بۆ بته‌كانیانی سه‌رئه‌بڕن و ناوی بته‌كانیانی له‌سه‌ر ئه‌هێنن، وه‌ ئه‌مه‌ درۆیه‌كه‌و هه‌ڵیئه‌به‌ستن و شتی وا له‌ دینی خوای گه‌وره‌دا نیه‌ [ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (١٣٨) ] خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات به‌هۆی ئه‌و درۆو بوهتان كردنه‌ی كه‌ ئه‌یاندایه‌ پاڵ دینی خوای گه‌وره‌"},{"id":139,"translation":"[ وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا ] وه‌ ئه‌یانووت: هه‌رچی له‌ بێچووی ناو سكی ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ هه‌یه‌ له‌ (به‌حیره‌و سائیبه‌) یان شیره‌كه‌یان ئه‌مانه‌ تایبه‌ته‌ بۆ پیاوان و ئافره‌ت نابێ لێی بخوات و حه‌رامه‌ له‌سه‌ر ئافره‌ت، خۆیان حه‌رامیان ئه‌كرد [ وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر مردار بوایه‌ته‌وه‌ ئه‌و كاته‌ ئافره‌تانیشیان به‌شدار ئه‌كردو شه‌ریكیان ئه‌كردن له‌ گۆشته‌كه‌یدا [ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌م درۆهه‌ڵبه‌ستن و بڕیاردانه‌یان [ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (١٣٩) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر كاربه‌جێ و زانایه‌"},{"id":140,"translation":"[ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ ] به‌دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ زه‌ره‌رمه‌ند بوون كه‌ مناڵه‌كانی خۆیان ئه‌كوژن به‌نه‌زانی و به‌كه‌م عه‌قڵی به‌بێ زانیاری [ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو ڕزقێك پێی به‌خشیوون ئه‌وان خۆیان له‌سه‌ر خۆیانی حه‌رام ئه‌كه‌ن و درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن و به‌ناوى خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: ئه‌گه‌ر پێت خۆشه‌ نه‌زانى و نه‌فامى عه‌ره‌ب بزانیت و بۆت ده‌ربكه‌وێت ئه‌وا ئه‌م ئایه‌تانه‌ بخوێنه‌وه‌ [ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ (١٤٠) ] به‌دڵنیایی ئه‌مانه‌ گومڕا بوونه‌و هه‌رگیز ئه‌مانه‌ هیدایه‌تدراو نین و له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت نین."},{"id":141,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ باخ و بێستانی بۆتان ڕواندووه‌ كه‌ هه‌یانه‌ به‌رزن وه‌كو دارخورماو دارهه‌نارو ئه‌وانه‌ [ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ ] وه‌ هه‌یشه‌ نزمه‌ وه‌كو كاڵه‌ك و شووتی و ترێ و ئه‌وانه‌، یاخود (مه‌عروشات): ئه‌وانه‌ن كه‌ به‌ده‌ستی خۆتان ئه‌یچێنن، وه‌ (غیر مه‌عروشات): ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ له‌و ده‌شته‌ ده‌ستی ئێوه‌ی تیادا نیه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یڕوێنێت خوای گه‌وره‌ ئه‌مانه‌ی هه‌موو بۆ ڕواندوون [ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ ] وه‌ له‌ دارخورماو زه‌رعاتی تر كه‌ خواردنیان تامی جۆراوجۆره‌، وه‌ له‌ زه‌یتون و هه‌نار جۆره‌ها خورماو هه‌نار هه‌یه‌ له‌ شێوه‌دا له‌یه‌ك ئه‌چێ به‌ڵام تامی جیاوازه‌ [ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ ] كاتێك كه‌ دێته‌ به‌رهه‌م ئێوه‌ به‌رهه‌می بخۆن [ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ ] له‌ كاتی ڕۆژی دروێنه‌شدا ئێوه‌ زه‌كاتی لێ بده‌ن به‌فه‌قیرو هه‌ژاران [ وَلَا تُسْرِفُوا ] به‌ڵام زیادڕه‌وی مه‌كه‌ن له‌ خواردندا، یان له‌ هه‌موو شتێكدا ته‌نانه‌ت له‌ صه‌ده‌قه‌و خێریشدا [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (١٤١) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن"},{"id":142,"translation":"[ وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاژه‌ڵى بۆ دروست كردوون كه‌ هه‌یه‌ باری پێ ئه‌گوازنه‌وه‌ وه‌كو حوشترو ئه‌سپ و ماین و هێسترو گوێدرێژ، وه‌ هه‌یشه‌ بۆ گۆشت و شیره‌و له‌ خوریه‌كه‌ى جێگای پێ دروست ئه‌كه‌ن وه‌كو مه‌ڕو بزن [ كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ] ئێوه‌ بخۆن له‌و ڕزقه‌ حه‌ڵاڵه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی داون له‌مانه‌ی كه‌ باسكرا [ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ] وه‌ شوێنى هه‌نگاو نه‌خشه‌ی شه‌یتان مه‌كه‌ون تا له‌سه‌رتانی حه‌رام نه‌كات و بێبه‌شتان نه‌كات لێی [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (١٤٢) ] بزانن كه‌ شه‌یتان به‌ دڵنیایی دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌"},{"id":143,"translation":"[ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ ] هه‌شت جۆر ئاژه‌ڵ هه‌یه‌ كه‌ به‌نێرو مێ ئه‌كاته‌ هه‌شت جووت [ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ ] له‌ مه‌ڕدا نێرو مێ هه‌یه‌ [ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ ] وه‌ له‌ بزنیشدا نێرو مێ هه‌یه‌ ئه‌مه‌ چوار [ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا خوای گه‌وره‌ نێره‌ی مه‌ڕو بزنی لێ حه‌رام كردوون؟ واته‌: به‌ران له‌گه‌ڵ ته‌گه‌دا [ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ ] یاخود مێ یه‌كه‌ی لێ حه‌رام كردوون كه‌ مه‌ڕو بزنه‌كه‌یه‌؟ نه‌خێر هیچی حه‌رام نه‌كردووه‌ [ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ ] یاخود ئه‌و بێچوانه‌ی له‌ناو سكی مێ یه‌كاندا هه‌یه‌ به‌رخ و كار ئایا ئه‌مانه‌ی لێ حه‌رام كردوون؟ [ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٤٣) ] هه‌واڵم پێ بده‌ن به‌ زانیاری ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن به‌ڵگه‌یه‌ك بێنن لای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شتێ له‌مانه‌ی له‌سه‌رتان حه‌رام كردبێ كه‌ ئێوه‌ خۆتان له‌سه‌ر خۆتانی حه‌رام ئه‌كه‌ن"},{"id":144,"translation":"[ وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ ] وه‌ له‌ حوشتریش دوو دانه‌ نێرو مێ یه‌ك [ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ ] وه‌ له‌ مانگاش نێرو مێ یه‌ك [ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ ] دیسانه‌وه‌ پێیان بڵێ: ئایا خوای گه‌وره‌ نێره‌ی حوشترو جوانه‌گاى حه‌رام كردووه‌ [ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ ] یاخود مێیه‌ی حوشترو مانگای لێ حه‌رام كردوون [ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ ] یاخود ئه‌و بێچوانه‌ی له‌ناو سكی مێ یه‌ی حوشترو مانگادا هه‌یه‌ ئه‌مانه‌ی حه‌رام كردووه‌ لێتان [ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا ] ئایا ئێوه‌ شایه‌ت و ئاماده‌بوون كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌م شتانه‌ی لێتان حه‌رام كردووه‌ شتی وا هه‌یه‌؟ شتی وا نه‌بووه‌ [ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] كێ زاڵمتره‌ واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ زاڵمترو سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستێ بۆ خوای گه‌وره‌و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ده‌كات و شت حه‌ڵاڵ و حه‌رام ئه‌كات [ لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] تا خه‌ڵكی گومڕا بكات به‌بێ زانیاری [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٤٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێكی سته‌مكار نادات كه‌ به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكه‌ن و خۆیان شت بۆ خه‌ڵك حه‌ڵاڵ بكه‌ن و حه‌رام بكه‌ن."},{"id":145,"translation":"{هەندێك لە حەرامكراوەكان} [ قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: من نابینم شتێك له‌وه‌ی كه‌ به‌ وه‌حی بۆم هاتووه‌ حه‌رام بێ له‌سه‌ر كه‌سێك كه‌ بیخوات [ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً ] مه‌گه‌ر مرداره‌وه‌ بوو ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌گات به‌چه‌قۆدا ئه‌وه‌ حه‌رامه‌ ته‌نها مرداره‌وه‌ بووی كولله‌و ماسی نه‌بێت كه‌ حه‌ڵاڵه‌ [ أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا ] یان خوێنێك كه‌ ده‌رپه‌ڕێت و بڕوات و برژێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ناو ده‌ماره‌كاندا هه‌یه‌ ئه‌وه‌ حه‌ڵاڵه‌، یاخود جگه‌رو سپڵ حه‌ڵاڵه‌ [ أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ ] یان گۆشتی به‌راز هه‌مووی حه‌رامه‌ [ فَإِنَّهُ رِجْسٌ ] ئه‌مانه‌ پیس و حه‌رامن [ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ ] یان حه‌رامه‌ كه‌ بۆ غه‌یری خوا سه‌ربڕابێت وه‌كو بۆ بته‌كان، یان ناوی غه‌یری خوای له‌سه‌ر هێنرابێت [ فَمَنِ اضْطُرَّ ] به‌ڵام له‌ ناچاریدا كه‌سێك كه‌ نزیك بێ له‌برسان بمرێ له‌م حه‌رامانه‌ش بخوا چ مرداره‌وه‌ بوو بێ چ گۆشتی به‌راز بێ یان هه‌ر شتێكی تر بێ بۆی حه‌ڵاڵ ئه‌بێ به‌دوو مه‌رج: [ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ ] كه‌ زیادڕه‌وی تیا نه‌كات ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ بخوات كه‌ نه‌مرێ، وه‌ دواتر نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ری كه‌ پێویستی نه‌بوو [ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤٥) ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ مه‌ككی¬یه‌ به‌ڵام له‌ دوای ئه‌وه‌ سووره‌تی (مائیده‌)یش دابه‌زی كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ندێك شتی تری حه‌رام كرد وه‌كو باسمان كرد: ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ خنكێنراون و نه‌گه‌یشتوونه‌ به‌ چه‌قۆدا، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ شه‌ڕه‌ قۆچیان كردووه‌و، ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ شاخ به‌ر بوونه‌ته‌وه‌و، ئه‌وانه‌ی كه‌ بریندار كراون، ئه‌مانه‌ كه‌ نه‌گه‌ن به‌ چه‌قۆدا هه‌مووی حه‌رامه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - له‌ دڕه‌نده‌كاندا ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌ڵبه‌ی هه‌بێ حه‌رامی كردووه‌و له‌ باڵنده‌دا ئه‌وه‌ی چڕنووكی هه‌بێ حه‌رامی كردووه‌، وه‌ گوێدرێژی ماڵی و سه‌گی حه‌رام كردووه‌، ئه‌مانه‌ هه‌مووی حه‌رامه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌م ئایه‌ته‌دا باسكرا، واته‌: ئه‌ی موشریكان بۆچی له‌ خۆتانه‌وه‌ شتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆى حه‌ڵاڵ كردوون بۆ له‌خۆتانی حه‌رام ئه‌كه‌ن."},{"id":146,"translation":"{ئەو شتانەی كە جولەكە لەسەر خۆیانیان حەرام كرد} [ وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ ] وه‌ له‌سه‌ر جووله‌كه‌مان حه‌رام كرد هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ نینۆكی هه‌بێ به‌مه‌رجێك نینۆكى په‌نجه‌كانی پێیان لێك جیانه‌كرابێته‌وه‌و نێوانی نه‌بێ ئه‌وانه‌یان لێ حه‌رام بووه‌ وه‌كو حوشتر و نه‌عامه‌و قازو مراوی، كه‌ جووله‌كه‌ خۆیان له‌سه‌ر خۆیانیان حه‌رام كردبوو، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ په‌نجه‌كانی پێیان لێك جیا بووبێته‌وه‌ ئه‌یانخوارد وه‌كو مریشك و باڵنده‌كان [ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا ] وه‌ له‌ مانگاو مه‌ڕو بزنیش به‌زو چه‌وریه‌كانمان لێ حه‌رام كردبوون [ إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ] ته‌نها ئه‌و چه‌وریانه‌ی كه‌ به‌پشتی ئاژه‌ڵه‌كانه‌وه‌ بێ یاخود ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڕیخۆڵه‌كانه‌وه‌ بێ یان ئه‌وه‌ى كه‌ به‌ ئێسقانه‌وه‌ بێ ئه‌مانه‌یان بۆ حه‌ڵاڵ بوو جگه‌ له‌وه‌ چه‌وری تری ئاژه‌ڵیان لێ حه‌رام بوو ئه‌وه‌ی كه‌ به‌گورچیله‌و به‌و شتانه‌وه‌ بێ هه‌موویان لێ حه‌رام بوو، به‌ڵام جوله‌كه‌ ده‌چوون به‌زو چه‌وریان ده‌توانده‌وه‌و پاشان ده‌یانفرۆشت خواى گه‌وره‌یش نه‌فره‌تى لێكردن، چونكه‌ هه‌رشتێك حه‌رام بكات نرخه‌كه‌یشى حه‌رام ده‌كات و كڕین و فرۆشتنیشى حه‌رامه‌ [ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ ] ئه‌مه‌ بۆچی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ریان حه‌رامی كرد؟ به‌هۆی زوڵم و سته‌می خۆیان كه‌ خۆیان له‌سه‌ر خۆیانیان حه‌رام كردبوو [ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ (١٤٦) ] وه‌ ئێمه‌ ڕاستگۆین له‌م هه‌واڵانه‌دا، یان دادپه‌روه‌رین له‌م بڕیارانه‌دا"},{"id":147,"translation":"[ فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر جووله‌كه‌ یان موشریكان تۆیان به‌درۆ زانی له‌م شته‌دا ئه‌وا بڵێ: په‌روه‌ردگارتان خاوه‌ن ڕه‌حمه‌تێكی زۆر فراوانه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانتاندا [ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (١٤٧) ] به‌ڵام كاتێك كه‌ سزای موجریم و تاوانباران بدات كه‌س ناتوانێ سزای خوای گه‌وره‌ ڕه‌ت بكاته‌وه‌و بیگه‌ڕێنێته‌وه‌"},{"id":148,"translation":"[ سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا ] موشریكان ئه‌یانووت: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ نه‌ ئێمه‌و نه‌ باوك و باپیرانیشمان شه‌ریكمان بۆ خوا دانه‌ئه‌نا [ وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ هیچ شتێكیشمان له‌سه‌ر خۆمان حه‌رام نه‌ئه‌كرد هه‌موو ئه‌و خراپانه‌ی كه‌ ئه‌یان كرد دایانه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ [ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] به‌م شێوازه‌ موشریكانی پێش ئه‌مانیش ئاوا درۆیان ئه‌كردو درۆیان ئه‌دایه‌ پاڵ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - [ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا ] تا سزای ئێمه‌یان چه‌شت تا خوای گه‌وره‌ سزای بۆیان دابه‌زاند [ قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا هیچ زانیاریه‌كتان هه‌یه‌ تا بۆمانی ده‌ركه‌ن و ئاشكراى بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌و خواى گه‌وره‌ رازیه‌ به‌م كارانه‌ى ئێوه‌ [ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ] ئێوه‌ هیچ زانیاریه‌كتان نیه‌و ته‌نها شوێنی گومان و خه‌یاڵ كه‌وتوونه‌ [ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ (١٤٨) ] وه‌ ته‌نها وه‌هم و گومان و درۆو خه‌مڵاندێكه‌ خۆتان داتانناوه‌"},{"id":149,"translation":"[ قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: حوجه‌و به‌ڵگه‌ی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ به‌سه‌رتاندا جێگیرى كردووه‌، بۆیه‌ هیچ كه‌سێك به‌ڵگه‌و بیانوى نیه‌ له‌ كوفرو تاوانكردندا [ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ (١٤٩) ] ئه‌گه‌ر ویستی لێ بوایه‌ هیدایه‌تی هه‌مووتانی ئه‌دا به‌ڵام خۆتان ڕێگای هیدایه‌ت ناگرنه‌ به‌رو لێی لائه‌ده‌ن"},{"id":150,"translation":"[ قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: شایه‌ته‌كانتان بێنن و ئاماده‌یان بكه‌ن ئه‌وانه‌ی كه‌ شایه‌تن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌م شتانه‌ی له‌سه‌ر ئێوه‌ حه‌رام كردووه‌ [ فَإِنْ شَهِدُوا ] ئه‌گه‌ر شایه‌تی درۆینه‌شیان هێنا به‌بێ زانیاری [ فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ ] ئه‌وا تۆ باوه‌ڕیان پێ مه‌كه‌و به‌ڕاستیان دامه‌نێ ئه‌وانه‌ درۆ ئه‌كه‌ن [ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌كه‌وه‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌درۆ ئه‌زانن وه‌ ئیمانیان به‌ڕۆژی دوایی نیه‌ [ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ (١٥٠) ] وه‌ كه‌سانی ترو بت یه‌كسان ئه‌كه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌و وه‌كو خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن."},{"id":151,"translation":"{ئەو شتانەی كە خوای گەورە حەرامی كردووە} [ قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: وه‌رن با من پێتان بڵێم و بۆتان بخوێنمه‌وه‌ ئه‌و شتانه‌ی كه‌ په‌روه‌ردگار له‌سه‌ر ئێوه‌ی حه‌رام كردووه‌ نه‌ك خۆتان له‌ خۆتانه‌وه‌ شت حه‌رام بكه‌ن [ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ] له‌ هه‌موو شتێك گه‌وره‌تر كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ری حه‌رام كردوون ئه‌وه‌یه‌ هیچ جۆره‌ شه‌ریكێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن، ئێوه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن به‌ڵام له‌ولاوه‌ ئه‌وه‌ی خوا حه‌ڵاڵی كردووه‌ له‌سه‌ر خۆتانی حه‌رام ئه‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر له‌ رۆژى قیامه‌ت به‌ پڕایى زه‌وی به‌ تاوانه‌وه‌ بگه‌یت به‌ خواى گه‌وره‌و شه‌ریكت بۆ بڕیار نه‌دابێت ئه‌وا خواى گه‌وره‌ به‌ پڕایى زه‌وى به‌ لێخۆشبوونه‌وه‌ بۆت دێت و لێت خۆش ده‌بێت [ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ] وه‌ چاكه‌كار بن له‌گه‌ڵ دایك و باوكتاندا ئه‌گه‌ر كافریش بن [ وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ ] وه‌ مناڵی خۆتان مه‌كوژن له‌به‌ر فه‌قیری و هه‌ژاری، كه‌ هه‌ندێكیان كوڕیان له‌به‌ر هه‌ژارى و كچیان له‌به‌ر شه‌رمه‌زارى زینده‌به‌چاڵ ده‌كرد [ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ ] ئێمه‌ ڕزقی ئێوه‌و ئه‌وانیش ئه‌ده‌ین [ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ ] وه‌ نزیكی فاحیشه‌و به‌دڕه‌وشتی مه‌كه‌ونه‌وه‌ وه‌كو زینا ئه‌وه‌ی ئاشكرایه‌و ئه‌وه‌ی نهێنیه‌و خۆتانی لێ دووربخه‌نه‌وه‌ [ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ] وه‌ ئه‌و نه‌فسه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ بیكوژن ئێوه‌ مه‌یكوژن ئیلا به‌حه‌ق نه‌بێ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌سێكی به‌ناحه‌ق كوشتبێ ئه‌بێ بكوژرێته‌وه‌، یان له‌ دوای زه‌واجێكی شه‌رعی زینا بكات ئه‌بێ بكوژرێته‌وه‌، یان له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕێته‌وه‌ ئه‌بێ بكوژرێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مانه‌ش حاكمی موسڵمان ئه‌یكات نه‌ك تاك تاكه‌ی خه‌ڵكی [ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (١٥١) ] ئا ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ پێویستی كردووه‌ له‌سه‌رتان و فه‌رمانی پێ كردوون و ئامۆژگاری كردوون به‌ڵكو عاقڵ بن و فێر بن و شت وه‌ربگرن."},{"id":152,"translation":"[ وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ ] وه‌ نزیك ماڵی هه‌تیو مه‌كه‌ونه‌وه‌ ئیلا به‌ باشترین شێواز نه‌بێ كه‌ چاكسازی له‌ ماڵه‌كه‌یاندا بكه‌ن وه‌ سوودیان پێ بگه‌یه‌نن تا بالغ ده‌بن و چاك و خراپی خۆیان لێك جیا ئه‌كه‌نه‌وه‌ [ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ ] وه‌ له‌ كێشانه‌و پێوانه‌یشدا دادپه‌روه‌ر بن و حه‌قی ته‌واوی خه‌ڵك بده‌ن له‌ كاتی كڕین و فرۆشتندا [ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ] وه‌ ته‌كلیف له‌ هیچ كه‌سێك ناكه‌ین ته‌نها به‌گوێره‌ی توانای خۆی نه‌بێ [ وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى ] وه‌ كاتێك كه‌ قسه‌تان كرد یان شایه‌تیتان دا دادپه‌روه‌ر بن با كه‌سێكی نزیك و خزمی خۆتیش بێ له‌به‌ر خزمایه‌تی نادادپه‌روه‌ری مه‌كه‌و خۆت گوناهبار مه‌كه‌ [ وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ] وه‌ وه‌فاتان هه‌بێ به‌رامبه‌ر ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ به‌خوای گه‌وره‌تان داوه‌، یان ئه‌م وه‌سێت و ئامۆژگاریانه‌ى خواى گه‌وره‌ جێبه‌جێ بكه‌ن، وه‌فاداریش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و كار به‌ قورئان و سوننه‌ت بكه‌ن [ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (١٥٢) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانتان پێ ده‌كات و ئامۆژگاریتان ده‌كات به‌ڵكو ئێوه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌"},{"id":153,"translation":"[ وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ ] پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - به‌ده‌ستى هێڵێكى راستى كێشاو فه‌رمووى: ئه‌مه‌ رێگاى راستى خواى گه‌وره‌یه‌، وه‌ چه‌ند هێڵكى ترى لاى راست و چه‌پى كێشاو فه‌رمووى: ئه‌مه‌ رێچكه‌كانه‌ كه‌ له‌سه‌ر هه‌ر رێچكه‌یه‌ك شه‌یتانێكى له‌سه‌ره‌ بانگى خه‌ڵكى بۆ ده‌كات، پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌، ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی منه‌ كه‌ دینی ئیسلامه‌ كه‌ بریتیه‌ له‌ قورئان و سوننه‌ت به‌تێگه‌یشتنی سه‌له‌فی ئوممه‌ت ئێوه‌ شوێنی بكه‌ون، وه‌ یه‌كڕیز و یه‌ككۆمه‌ڵ بن و به‌ش به‌ش و پارچه‌ پارچه‌ مه‌بن [ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ ] وه‌ شوێن ڕێچكه‌و ڕێبازه‌كانی تر مه‌كه‌ون له‌ جووله‌كه‌و گاورو ئاگرپه‌رستان و سه‌رجه‌م دینه‌ پووچه‌ڵه‌كانی ترو هه‌موو ئه‌هلی بیده‌ع و گومڕایی و هه‌واو ئاره‌زووه‌كان شوێن هیچی مه‌كه‌ون، وشه‌ى (صِرَاطِي) به‌ تاك هێنا چونكه‌ رێگاى راستى خوا یه‌ك رێگایه‌و حه‌ق یه‌كه‌و فره‌ نیه‌، به‌ڵام وشه‌ى (السُّبُلَ) ى به‌ كۆ هێنا چونكه‌ رێچكه‌و رێبازه‌كانى تر زۆرو فره‌ن [ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌مانه‌ هه‌مووی ته‌فره‌قه‌و جیاوازی ئه‌خاته‌ نێوانتانه‌وه‌ وه‌ له‌ ته‌نها ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ لاتان ئه‌دا [ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٥٣) ] به‌م شته‌ خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاری كردوون و وه‌سێتی بۆ كردوون و فه‌رمانی پێ كردوون به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن"},{"id":154,"translation":"[ ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ ] پاشان ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسى به‌خشی به‌ته‌واوى ئه‌وه‌ى كه‌ پێویستى بێت له‌شه‌ریعه‌ته‌كه‌ى تایدایه‌، یان نیعمه‌تی خۆمان ته‌واو ڕژاند به‌سه‌ریدا، چونكه‌ موسا چاكه‌كار بوو وه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ی ئه‌كرد [ وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ ته‌وراتیش ڕوون كردنه‌وه‌و درێژه‌پێدانی ئه‌حكامی هه‌موو شتێكی تیا بوو بۆ ئه‌وان [ وَهُدًى وَرَحْمَةً ] وه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ت بووه‌ بۆ كاتی خۆی [ لَعَلَّهُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (١٥٤) ] به‌ڵكو ئیمان بێنن به‌ گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت"},{"id":155,"translation":"[ وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ ] وه‌ ئه‌م كتابه‌ش كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ دامانبه‌زاندووه‌ كتابێكی موباره‌ك و پیرۆزو پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ته‌ سوودی دونیاو قیامه‌تتانی تیایه‌ بۆیه‌ ئێوه‌ شوێنی بكه‌ون [ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٥٥) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ خۆتان بپارێزن له‌سه‌رپێچی كردنی فه‌رمانه‌كانی قورئان به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات"},{"id":156,"translation":"[ أَنْ تَقُولُوا إِنَّمَا أُنْزِلَ الْكِتَابُ عَلَى طَائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنَا ] تا ئێوه‌ش نه‌ڵێن: كتاب بۆ دوو كۆمه‌ڵی پێش ئێمه‌ دابه‌زیوه‌ كه‌ جووله‌كه‌و گاورن كه‌ ته‌ورات و ئینجیلیان بۆ دابه‌زی [ وَإِنْ كُنَّا عَنْ دِرَاسَتِهِمْ لَغَافِلِينَ (١٥٦) ] وه‌ ئێمه‌ ناتوانین كتێبی ئه‌وان بخوێنینه‌وه‌و ئاگامان لێ نیه‌، تا ئه‌م عوزره‌ نه‌هێننه‌وه‌ بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ قورئانی بۆ ئێوه‌ش دابه‌زاند"},{"id":157,"translation":"[ أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ ] یاخود بۆ ئه‌وه‌ی نه‌ڵێن ئه‌گه‌ر بهاتایه‌ ئێمه‌ش كتابمان بۆ داببه‌زیایه‌ ئه‌وا ئێمه‌ هیدایه‌تدراوتر ئه‌بووین له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان، بۆ ئه‌وه‌ی عوزرتان نه‌مێنێ [ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌وه‌تا به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراتان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هات و ئه‌و قورئانه‌ی بۆتان دابه‌زاند [ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ ] وه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ ئێوه‌ [ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا ] كێ له‌و كه‌سه‌ زاڵمتره‌؟ واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ سته‌مكار تر نیه‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانێ وه‌ لێی لائه‌داو پشتى تێده‌كات [ سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ ] ئه‌وانه‌ی له‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ لائه‌ده‌ن و باوه‌ڕى پێناهێنن و كارى پێناكه‌ن وه‌ گومڕا ئه‌بن و ڕێگای ڕاست وێڵ ئه‌كه‌ن ئه‌وانه‌ خراپترین سزایان ئه‌ده‌ین له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ (١٥٧) ] به‌هۆی لادان و پشتكردنیان له‌و حه‌ق و هیدایه‌ته‌ی كه‌ بۆیان هاتبوو."},{"id":158,"translation":"{بە هاتنی هەندێك لە نیشانە گەورەكانی قیامەت ئیمان هێنان سودی نامێنێت} [ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێكن ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت مه‌لائیكه‌ت بێت یان خوای گه‌وره‌ بێت بۆ ئه‌وه‌ی بڕیار له‌ نێوانیاندا بدا [ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ ] یاخود هه‌ندێك له‌ نیشانه‌ گه‌وره‌كانی خوای گه‌وره‌تان بۆ بێت پێش هاتنى قیامه‌ت [ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ ] له‌ ڕۆژی پێش قیامه‌ت كه‌ هه‌ندێك له‌ نیشانه‌ گه‌وره‌كانی قیامه‌ت بێت وه‌كو هه‌ڵهاتنى خۆر له‌ خۆرئاوا، یان هاتنى ده‌ججال یان ده‌رچوونى ئاژه‌ڵه‌كه‌ له‌ زه‌وى، ئه‌و كاته‌ خه‌ڵك هه‌مووی ئیمان دێنێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌چاو خۆیان ئه‌یبینن به‌ڵام [ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ ] كه‌سێك كه‌ پێشتر ئیمانی نه‌هێنا بێ كه‌ نیشانه‌ گه‌وره‌كانی قیامه‌ت هات و ئیمانی هێنا ئه‌و ئیمانه‌ سوودی پێ ناگه‌یه‌نێ [ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا ] یان كه‌سێك ئیماندار بوو به‌ڵام كرده‌وه‌ی چاكی كه‌م بێ دواتر كه‌ به‌چاو خۆی ئه‌و نیشانانه‌ ئه‌بینێ و كرده‌وه‌ی چاك ده‌كات یان ته‌وبه‌ ده‌كات هیچ سوودێكی پێ ناگه‌یه‌نێ بۆیه‌ پێش ئه‌وه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن و موسڵمان بن [ قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٥٨) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - بڵێ: چاوه‌ڕێ بن ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتاندا چاوه‌ڕێین، كه‌ ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌ له‌ كافران و ئه‌وانه‌ى ته‌وبه‌ دواده‌خه‌ن."},{"id":159,"translation":"{حەرامێتی پەرتەوازەیی‌و پارچە پارچەیی} [ إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دینه‌كه‌یان به‌ش به‌ش و پارچه‌ پارچه‌ كردووه‌ كه‌ مه‌به‌ست جووله‌كه‌و گاورو موشریكانه‌، وه‌ مه‌به‌ست هه‌موو ئه‌هلی بیده‌عه‌ له‌ ئوممه‌تی ئیسلام كه‌ بوونه‌ به‌چه‌ند گروپ و حیزب و كۆمه‌ڵێكه‌وه‌ [ لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - تۆ له‌وان نیت و تۆ به‌ریت له‌وان و له‌ كرده‌وه‌ی ئه‌وان له‌ ته‌فره‌قه‌و پارچه‌ پارچه‌یی [ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ] كاری ئه‌وان ته‌نها ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای خواو خوای گه‌وره‌ خۆی سزایان ئه‌دات كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌ [ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (١٥٩) ] پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ هه‌واڵیان پێ ئه‌دا له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ كه‌ پێچه‌وانه‌ی شه‌ریعه‌تی خوای گه‌وره‌ بووه‌"},{"id":160,"translation":"[ مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ] هه‌ر كه‌سێك چاكه‌یه‌ك بكات خوای گه‌وره‌ یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر ئه‌جرو پاداشتی ئه‌داته‌وه‌ [ وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خراپه‌یه‌كیش بكات خوای گه‌وره‌ یه‌ك به‌ یه‌ك سزای لێ ئه‌سه‌نێ كه‌ ئه‌میش عه‌داله‌ت و ڕه‌حم و سۆزی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (١٦٠) ] وه‌ خه‌ڵكی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت زوڵم و سته‌میان لێ ناكرێ به‌وه‌ی پاداشتی كرده‌وه‌كانیان كه‌م بكرێ یاخود سزای خراپه‌كانیان زیاد بكرێ"},{"id":161,"translation":"[ قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: په‌روه‌ردگارم هیدایه‌تی منی داوه‌ بۆ ڕێگای ڕاستی ئیسلام [ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ] كه‌ دینێكی ڕاسته‌ و هیچ گێڕی و خواریه‌كی تیا نیه‌، وه‌ له‌سه‌ر دینی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌رم- صلى الله عليه وسلم - كه‌ حه‌نیف بووه‌و له‌ شیرك لایداوه‌ بۆ ته‌وحید [ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٦١) ] وه‌ ئیبراهیم- صلى الله عليه وسلم - له‌ هاوبه‌ش بڕیارده‌ران نه‌بووه‌."},{"id":162,"translation":"{دەبێت ئاژەڵ تەنها بۆ خوای گەورە سەرببڕێت} [ قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٦٢) ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: نوێژ كردن و حه‌یوان سه‌ربڕین و ژیان و مردنم بۆ الله یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌، چۆن نوێژ كردن بۆ غه‌یری خوا شه‌ریك دانانه‌، حه‌یوان سه‌ربڕینیش بۆ غه‌یری خواو ناوی غه‌یری خوای له‌سه‌ر بێنی ئه‌ویش هه‌ر شه‌ریك دانانه‌ بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ به‌یه‌كه‌وه‌ هێناویه‌تیه‌وه‌، وه‌ ته‌نها بۆ خوا ئه‌ژیم وه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌شدا ئه‌مرم"},{"id":163,"translation":"[ لَا شَرِيكَ لَهُ ] له‌م شتانه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی نیه‌ چۆن له‌ نوێژدا شه‌ریكی نیه‌ هه‌ر ئه‌بێ بۆ ئه‌و بیكه‌ی له‌سه‌ربڕینیشدا شه‌ریكی نیه‌و ده‌بێت ئاژه‌ڵ هه‌ر بۆ ئه‌و سه‌رببڕی [ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ ] وه‌ به‌م شتانه‌ من فه‌رمانم پێكراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ [ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (١٦٣) ] وه‌ من یه‌كه‌م موسڵمانم له‌ ئوممه‌ته‌كه‌ی خۆم"},{"id":164,"translation":"[ قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ داوام لێ ئه‌كه‌ن من جگه‌ له‌ الله كه‌سێكی تر بكه‌م به‌ په‌روه‌ردگاری خۆم و شه‌ریك بۆ خوا دانێم [ وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ ] له‌ كاتێك خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو شتێكه‌ [ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش تاوانی خۆی نه‌بێ تاوانی كه‌سی تر ناخرێته‌ سه‌ر شانی [ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ] وه‌ كه‌س كۆڵ و باری كه‌س هه‌ڵناگرێ و تاوانی كه‌س ناخرێته‌ سه‌رشانی كه‌س وه‌كو چۆن له‌ جاهیلیه‌تدا ئه‌كرا، ئه‌گه‌ر كه‌سێك تاوانێكی بكردایه‌ سزایان له‌ خزم و كه‌سوكاری وه‌رئه‌گرت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سێك هانی خه‌ڵك بدات بۆ خراپه‌، یان پێشه‌نگ بێت بۆ خه‌ڵكى له‌ خراپه‌داو خه‌ڵكى خراپه‌ له‌وه‌وه‌ فێربن ئه‌وه‌ تاوانی ئه‌وانیش ئه‌چێته‌ سه‌رشانی ئه‌م به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ تاوانی ئه‌وان كه‌م بكات، وه‌كو له‌ ئایه‌تێكی تردا خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: [ لِيَحْمِلُوا أَوْزَارَهُمْ كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] (النَّحْل : ٢٥) واته‌: له‌ رۆژى قیامه‌ت ئه‌وانه‌ى خه‌ڵكیان گومڕا كردووه‌و بانگى خه‌ڵكیان كردووه‌ بۆ خراپه‌و تاوان و خه‌ڵكى چاوى لێكردوون ئه‌وا تاوانى خۆیان و تاوانى ئه‌و كه‌سانه‌یش هه‌ڵده‌گرن و دێته‌ سه‌رشانیان به‌بێ ئه‌وه‌ى له‌ تاوانى خه‌ڵكى كه‌م بكاته‌وه‌ [ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ ] پاشان گه‌ڕانه‌وه‌تان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (١٦٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌واڵتان پێ ئه‌دات سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا جیاوازی و ناكۆكیتان له‌ نێواندا هه‌بووه‌ له‌سه‌رى"},{"id":165,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی كردووه‌ به‌ جێنشینی ئوممه‌ته‌كانی پێشتر له‌سه‌ر زه‌ویدا [ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ ] وه‌ پله‌و پایه‌ی هه‌ندێكتانی به‌رز كردۆته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكی ترتاندا له‌ هێزو توانا و فه‌زڵ و زانست و زانیارى و دروست كردن و شێوه‌و ره‌نگ و ڕزق دا [ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ ] تا خوای گه‌وره‌ تاقیتان بكاته‌وه‌ به‌و شتانه‌ی كه‌ پێتانی به‌خشیوه‌ ئایا به‌كاری دێنن له‌ گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌تی خوا یان نا [ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ ] به‌ڕاستی سزای په‌روه‌ردگارت زۆر خێرایه‌ بۆ كه‌سێك سه‌رپێچى بكات [ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٦٥) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت به‌ڕاستی زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌یی¬یه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ وه‌ شوێن خوای گه‌وره‌ بكه‌وێ، والله أعلم ."}]},{"id":7,"verses":[{"id":1,"translation":"ووره‌تی (ئه‌عراف) (شوێنێكه‌ له‌ نێوان به‌هه‌شت و دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ كرده‌وه‌ى چاك و خراپیان یه‌كسانه‌ به‌ڵام دواتر به‌ ره‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌ ده‌كرێنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌) سووره‌تێكى مه‌ككيیه‌و (٢٠٦) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ المص (١) ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون له‌ سووره‌تی به‌قه‌ره‌دا باسمان كرد."},{"id":2,"translation":"[ كِتَابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كتابێكه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ تۆی دابه‌زاندووه‌ [ فَلَا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ ] با له‌ سینگ و دڵتدا هیچ گومان یان پێناخۆش بوون و دڵته‌نگیه‌كت نه‌بێ، وه‌ شه‌رمه‌زار مه‌به‌ كاتێك كه‌ به‌خه‌ڵكی ئه‌گه‌یه‌نی و ئاگاداریان ده‌كه‌یته‌وه‌ له‌ ترسی ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى به‌درۆت بزانن یان ئازارت بده‌ن خوای گه‌وره‌ ئه‌تپارێزێ و پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌ [ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (٢) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌كیشه‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":3,"translation":"[ اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئێوه‌ شوێن ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ بكه‌ون كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ بۆتان دابه‌زیوه‌، وه‌ سوننه‌تی پیرۆزیشی له‌گه‌ڵدایه‌ [ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ شوێن هیچ كه‌سانێكى تر مه‌كه‌ون كه‌ بیانكه‌ن به‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆتان و بیانكه‌ن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ (٣) ] به‌ڵام كه‌مێك له‌ مرۆڤه‌كان بیر له‌ حه‌ق ده‌كه‌نه‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا ] وه‌ ئێمه‌ زۆرێك له‌ شارو دێ یه‌كانمان له‌ناوبرد كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ران نه‌كه‌وتن، وه‌ به‌ شه‌و سزای ئێمه‌یان بۆ هات كاتێك كه‌ خه‌وتبوون له‌ناو خه‌ودا خوای گه‌وره‌ سزای دان و بردیانیه‌وه‌و له‌ناوی بردن [ أَوْ هُمْ قَائِلُونَ (٤) ] یان له‌ كاتی قه‌یلوله‌دا بوون له‌ نیوه‌ڕۆدا خه‌وتوونه‌ له‌ كاتی پشوودا بوونه‌ خوای گه‌وره‌ بردوونێتێه‌وه‌و سزای داون."},{"id":5,"translation":"[ فَمَا كَانَ دَعْوَاهُمْ إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا إِلَّا أَنْ قَالُوا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ (٥) ] كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌یان بۆ دابه‌زیوه‌ هیچ شتێكیان نه‌بووه‌ كه‌ بیڵێن ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ دانیان به‌ زوڵم و سته‌می خۆیان ناوه‌ كه‌ شایانى سزان و وتوویانه‌: به‌ڕاستی ئێمه‌ سته‌مكار بووین كه‌ شوێنی په‌یام و په‌یامبه‌ری خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌وتین."},{"id":6,"translation":"[ فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ ] به‌ دڵنیایی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت پرسیار له‌و كه‌سانه‌ ئه‌كه‌ین كه‌ پێغه‌مبه‌رمان بۆ ناردوون كه‌ چۆن وه‌ڵامى پێغه‌مبه‌رانیان داوه‌ته‌وه‌ [ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ (٦) ] وه‌ پرسیار له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ش ئه‌كه‌ین سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه‌ په‌یامى خواى گه‌وره‌یان گه‌یاندووه."},{"id":7,"translation":"[ فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ ] وه‌ به‌ دڵنیایی هه‌موو شتێك كه‌ له‌ نێوان پێغه‌مبه‌ران و ئوممه‌ته‌كان ڕوویداوه‌ بۆیان ئه‌گێڕینه‌وه‌ به‌زانیاری خۆمان كه‌ زانیاریمان به‌هه‌مووی هه‌بووه‌ [ وَمَا كُنَّا غَائِبِينَ (٧) ]."},{"id":8,"translation":"{ لە رۆژی قیامەت تەرازوو دادەنرێت بۆ كێشانی كردەوەكان} وه‌ ئێمه‌ بێ ئاگا نه‌بووینه‌و هیچ شتێك له‌ ئێمه‌ شاراوه‌ نیه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا ڕوویداوه‌ [ وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ ] وه‌ ته‌رازووی حه‌ق دائه‌نرێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ دوو تاى هه‌یه‌و زمانێكى هه‌یه‌ قسه‌ ده‌كات، وه‌ زوڵم و سته‌م له‌ هیچ كه‌سێك ناكرێ [ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٨) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی قورستر بێ ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتون."},{"id":9,"translation":"[ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ (٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی سووك بێ ئا ئه‌وانه‌ خۆیان دۆڕاندووه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ زوڵم و سته‌میان ئه‌كردو شوێنی نه‌ئه‌كه‌وتن و به‌گه‌وره‌یان نه‌ئه‌زانی، له‌ رۆژى قیامه‌تدا كرده‌وه‌كان و په‌ڕاوه‌كان و مرۆڤه‌كانیش ده‌كێشرێن، به‌ڵام سوكى و قورسى مرۆڤه‌كانیش هه‌ر به‌ هۆى ئیمان و كرده‌وه‌ى چاكه‌وه‌یه‌ كه‌ قاچه‌ باریكه‌كانى (عبدالله¬ى كوڕى مه‌سعود) له‌ ته‌رازوى قیامه‌ت لاى خواى گه‌وره‌ له‌ شاخى ئوحود قورستر و سه‌نگینتره‌، وه‌ مرۆڤى قه‌ڵه‌وى گه‌وره‌ دێنن لاى خواى گه‌وره‌ سوك و بێنرخه‌و كێشى باڵه‌ مێشوله‌یه‌كى نیه‌، وه‌ ته‌وحیدو (لا اله الا الله) قورسترین كردارن له‌ ته‌رازوى قیامه‌ت كه‌ له‌ نه‌وه‌دو نۆ سجل تاوان قورستر بوون كه‌ هه‌ر سجلێك چه‌ندێك چاو بڕ بكات ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ بوون."},{"id":10,"translation":"[ وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (١٠) ] وه‌ ئێمه‌ ئێوه‌مان جێگیر كردووه‌ له‌سه‌ر زه‌ویداو هۆكاره‌كانی ژیانمان بۆ ئاماده‌كردوون و تیایدا ژیان و بژێویمان بۆ داناون به‌ڵام كه‌مێك له‌ ئێوه‌ هه‌یه‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكات."},{"id":11,"translation":"[ وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ] ئه‌ی ئاده‌میزاد به‌ دڵنیایی ئێوه‌مان دروست كردووه‌ پاشان وێنه‌مان كێشاون، مه‌به‌ست له‌ ئاده‌مه‌ [ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ] پاشان به‌ فریشته‌كانمان وت كه‌ كڕنوشی ڕێز بۆ ئاده‌م به‌رن [ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ (١١) ].هه‌ر هه‌موویان كڕنوشیان بۆ ئاده‌م بردو فه‌رمانی خوای گه‌وره‌یان جێبه‌جێ كرد ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ كه‌ جنی بوو مه‌لائیكه‌ت نه‌بوو به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر عیباده‌تی خوای ئه‌كرد له‌ ڕیزی مه‌لائیكه‌تان باسكراوه‌ ئه‌و له‌ كڕنوشبه‌ران نه‌بوو وه‌ كڕنوشی بۆ ئاده‌م نه‌برد."},{"id":12,"translation":"{گفتوگۆی نێوان خوای گەورەو ئیبلیس} [ قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ] خوای گه‌وره‌ بۆ سه‌رزه‌نشت كردن و جێگیر كردنى به‌ڵگه‌ به‌سه‌ریدا فه‌رمووی: ئه‌ی ئیبلیس چی ڕێگری لێ كردیت كه‌ سوجده‌ بۆ ئاده‌م به‌ریت كاتێك كه‌ من فه‌رمانم پێ كردیت [ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ (١٢) ] وتی: ئه‌ی خوایه‌ من له‌و باشترم منت له‌ ئاگر دروست كردووه‌ ئه‌وت له‌ قوڕ دروست كردووه‌ ئاگریش له‌ قوڕ باشتره‌ به‌گومانی خۆی، (ئیبلیس یه‌كه‌م كه‌س بوو كه‌ قیاسى به‌كارهێنا)."},{"id":13,"translation":"[ قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ده‌ی له‌ ئاسمان یان به‌هه‌شت یان ئه‌و پله‌وپایه‌ى پێتدرابوو دابه‌زه‌ ئیتر تۆ نابێ له‌ناو مه‌لائیكه‌تاندا بیت [ فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا ] وه‌ بۆت نیه‌ كه‌ له‌ ئاسماندا یان له‌ به‌هه‌شتدا خۆت به‌گه‌وره‌ بزانی و سه‌رپێچی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ی [ فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ (١٣) ] ده‌رچۆ له‌ به‌هه‌شت تۆ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕیسواو زه‌لیل و سه‌رشۆڕ ئه‌بیت."},{"id":14,"translation":"[ قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (١٤) ] ئیبلیس وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار بمهێڵه‌ره‌وه‌ با نه‌مرم تا ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":15,"translation":"[ قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (١٥) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌وا مۆڵه‌تت ئه‌ده‌م و تۆ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌مێنیته‌وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ دونیا تێك ئه‌چێ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ خه‌ڵكی پێ تاقیبكاته‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي ] ئیبلیس وتی: خوایه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ منت گومڕا كرد، (یه‌كه‌م كه‌سه‌ كه‌ گومڕا كردنی خۆی داوه‌ته‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و قه‌ده‌رى كردووه‌ به‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر كوفرو تاوان ئه‌نجامدان، ئه‌وانه‌یشى كوفرو تاوان ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن له‌سه‌رمان نوسراوه‌و به‌ده‌ست خۆمان نیه‌ شوێن شه‌یتان كه‌وته‌نه‌و هه‌مان قسه‌ى ئه‌و ده‌كه‌ن) [ لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ (١٦) ] ئه‌بێ له‌سه‌ر ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی تۆ دابنیشم وه‌ خه‌ڵكی گومڕا بكه‌م."},{"id":17,"translation":"[ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ ] پاشان ئه‌بێ بۆیان بێم له‌ پێشیانه‌وه‌ هانیان ئه‌ده‌م بۆ دونیا، وه‌ له‌ دوایانه‌وه‌ گومانیان بۆ دروست ده‌كه‌م سه‌باره‌ت به‌ قیامه‌ت، وه‌ له‌لای ڕاستیانه‌وه‌ سستیان ده‌كه‌م له‌ چاكه‌ كردن، وه‌ له‌لای چه‌پیانه‌وه‌ خراپه‌و تاوانیان بۆ ده‌رازێنمه‌وه‌، هه‌موو ڕێگاو هۆكارێك ئه‌گرمه‌ به‌ر بۆ گومڕا كردنیان، (به‌ڵام سه‌ره‌وه‌ی باس نه‌كرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ دائه‌به‌زێ) [ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ (١٧) ] وه‌ ئه‌بێ ئه‌ی په‌روه‌ردگار زۆربه‌ی خه‌ڵك نه‌بینی كه‌ شوكرانه‌بژێری تۆ بكات، یان به‌تاك و ته‌نها تۆ بپه‌رستن به‌ڵكو گومڕایان ئه‌كه‌م و له‌ ڕێگای ڕاست ده‌ریان ئه‌كه‌م."},{"id":18,"translation":"[ قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی ئیبلیس ده‌رچۆ له‌ ئاسمان یان له‌ به‌هه‌شت به‌زه‌مكراوی و به‌ده‌ركراوی و ریسوایى [ لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ (١٨) ] هه‌ر كه‌سێك كه‌ شوێن تۆ بكه‌وێ له‌ مرۆڤ و جنیه‌كان خوای گه‌وره‌ سوێندی خوارد ئه‌بێ دۆزه‌خ پڕ بكه‌م له‌ ئێوه‌ له‌ تۆ و شوێنكه‌وتوانت."},{"id":19,"translation":"[ وَيَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ ] خوای گه‌وره‌ دوای ئه‌وه‌ی ئیبلیسی له‌ به‌هه‌شت ده‌ركرد فه‌رمووی: ئه‌ی ئاده‌م خۆت و حه‌وای خێزانت نیشته‌جێ بن له‌ به‌هه‌شتدا [ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا ] به‌ ویستى خۆتان له‌ نازو نیعمه‌ته‌كانى به‌هه‌شت بخۆن [ وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ (١٩) ] به‌ڵام ته‌نها نزیك ئه‌و داره‌ نه‌بنه‌وه‌ دوایی له‌ سته‌مكاران ئه‌بن."},{"id":20,"translation":"{شەیتان فێڵ لە ئادەم‌و حەوا دەكات} [ فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ ] شه‌یتان له‌ ده‌ره‌وه‌ی به‌هه‌شت بوو وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست كردن له‌ناو به‌هه‌شتدا، كه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌یه‌ كه‌ ئیمانداران له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌چنه‌ ناوی [ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْآتِهِمَا ] تا ئه‌وه‌ی كه‌ عه‌وره‌تی خۆیان پێ داپۆشی بوو شه‌یتان ویستی عه‌وره‌تیان ده‌ربخات [ وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ (٢٠) ] وه‌ پێی وتن كه‌ خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ى ئێوه‌ى نه‌كردووه‌ له‌م داره‌ بخۆن ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌گه‌ر له‌و داره‌ بخۆن ئێوه‌ ئه‌بن به‌ دوو مه‌لائیكه‌ت یان له‌ به‌هه‌شتدا به‌هه‌میشه‌یی ئه‌مێننه‌وه‌و تیایدا نامرن."},{"id":21,"translation":"[ وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ (٢١) ] شه‌یتان سوێندی بۆ خواردن كه‌ من دڵسۆزو ئامۆژگاریكاری ئێوه‌م."},{"id":22,"translation":"[ فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ ] (دَلَّاهُمَا) واته‌: له‌ بانه‌وه‌ كه‌سێك بۆ خواره‌وه‌ شۆڕ بكه‌یته‌وه‌، واته‌: له‌و پله‌ به‌رزه‌وه‌ دای گرتنه‌ خواره‌وه‌و فێڵی لێ كردن [ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا ] كاتێك كه‌ ئاده‌م و حه‌وا له‌ داره‌كه‌یان خوارد عه‌وره‌تیان كه‌ دایان پۆشی بوو ده‌ركه‌وت [ وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ ] وه‌ به‌گه‌ڵای داره‌كانی به‌هه‌شت عه‌وره‌تی خۆیان داپۆشی، كه‌ ئه‌ووترێ: گه‌ڵای دارهه‌نجیر بووه‌ [ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ ] وه‌ په‌روه‌ردگار بانگی لێ كردن ئه‌ی ئاده‌م و حه‌وا ئایا من قه‌ده‌غه‌ی ئێوه‌م نه‌كرد له‌و داره‌ نه‌خۆن؟ خوای گه‌وره‌ سه‌رزه‌نشت و لۆمه‌ی كردن بۆ كه‌وتنه‌ ناو فێڵی شه‌یتانه‌وه‌، (بانگ كردنى خواى گه‌وره‌ ماناى ئه‌وه‌ى تێدایه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌) [ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ (٢٢) ] ئه‌ی من پێم نه‌ووتن: كه‌ به‌ دڵنیایی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌."},{"id":23,"translation":"{ئادەم‌و حەوا تەوبە دەكەن‌و بۆ لای خوا دەگەڕێنەوە} [ قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا ] هه‌ردووكیان یه‌كسه‌ر ته‌وبه‌یان كرد وه‌كو ئیبلیس نه‌بوون كه‌ تاوانی كردو ته‌وبه‌ی نه‌كرد، به‌ڵكو ئه‌مان یه‌كسه‌ر دانیان به‌ تاوانی خۆیاندا نا ئه‌ی په‌روه‌ردگار زوڵممان له‌ نه‌فسی خۆمان كردو تاوانمان كرد، (پێویسته‌ هه‌ر كه‌سێك تاوانى كرد وه‌كو ئاده‌م و حه‌وا خێرا ته‌وبه‌ بكات و بۆ لاى خواى گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ تا خواى گه‌وره‌ لێى خۆش بێت) [ وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٢٣) ] وه‌ ئه‌گه‌ر تۆ لێمان خۆش نه‌بی وه‌ ڕه‌حممان پێ نه‌كه‌ی ئه‌وا ئێمه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ئه‌بین له‌ دونیاو قیامه‌تدا، خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبوو."},{"id":24,"translation":"[ قَالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ده‌ی دابه‌زن بۆ سه‌ر ڕووی زه‌وی كه‌ هه‌ندێكتان ئه‌بن به‌ دوژمنى هه‌ندێكتان، واته‌: ئیبلیس ئه‌بێته‌ دوژمن بۆ ئێوه‌ [ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی به‌ زیندوویى و له‌ ژێر زه‌وی به‌ مردوویی ئێوه‌ نیشته‌جێ و جێگیر ئه‌بن [ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ (٢٤) ] وه‌ له‌ دونیادا كات به‌سه‌ر ئه‌به‌ن تا كاتی دیاریكراوی خۆتان كه‌ ئه‌جه‌لتان دێت و ئه‌مرن."},{"id":25,"translation":"[ قَالَ فِيهَا تَحْيَوْنَ وَفِيهَا تَمُوتُونَ وَمِنْهَا تُخْرَجُونَ (٢٥) ] هه‌ر له‌سه‌ر زه‌ویدا ژیان به‌سه‌ر ئه‌به‌ن ئه‌ژین، وه‌ هه‌ر له‌وێش ئه‌مرن، وه‌ له‌ناو زه‌وی له‌ گۆڕه‌كانتان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت جارێكی تر ده‌رئه‌كرێنه‌وه‌."},{"id":26,"translation":"[ يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ ] ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئاده‌م ئه‌وه‌ ئێمه‌ پۆشاكێكمان بۆ دابه‌زاندوون بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ عه‌وره‌تتان داپۆشێ [ وَرِيشًا ] وه‌ پۆشاكێكیش بۆ جوانی كه‌ خۆتانی پێ بڕازێننه‌وه‌و عه‌وره‌تی خۆتانی پێ داپۆشن [ وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ] وه‌ به‌ڵام پۆشاكی ته‌قواو ئیمان و كرده‌وه‌ی چاك و له‌ خوا ترسان ئه‌مه‌ باشترین پۆشاكێكه‌ كه‌ خه‌ڵكی خۆی پێ بڕازێنێته‌وه‌ [ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٢٦) ] ئه‌مانه‌ نیشانه‌ی خوای گه‌وره‌ن به‌ڵكو ئێوه‌ یاد بكه‌نه‌وه‌."},{"id":27,"translation":"[ يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ] ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئاده‌م شه‌یتان فێڵتان لێ نه‌كات و نه‌تانخه‌ڵه‌تێنێ [ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ ] هه‌روه‌كو فێڵی له‌ دایك و باوكتان كردو له‌ به‌هه‌شت ده‌ری كردن به‌وه‌ی كه‌ تووشی ئه‌و سه‌رپێچى و تاوانه‌ی كردن [ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا ] كه‌ به‌هۆی ئه‌و تاوانه‌وه‌ پۆشاكیان له‌به‌ر نه‌ماو عه‌وره‌تیان ده‌ركه‌وت [ إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ ] خۆتان بپارێزن و عه‌وره‌تتان داپۆشن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان واته‌: جنی و شه‌یتانه‌كان ئێوه‌ ئه‌بینن به‌ شێوازێك كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا ئه‌وان نابینن، به‌ڵام كه‌ پۆشاكتان دانا بسم الله بكه‌ن ئه‌وا ئه‌وان ناتوانن عه‌وره‌تتان ببینن، چونكه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (په‌رده‌ له‌ نێوان چاوى جنى و عه‌وره‌تى مرۆڤـ كه‌ پۆشاك داده‌كه‌نێت ئه‌وه‌یه‌ بڵێت: بسم الله ئیتر پارێزراو ده‌بێت و نایبینن) [ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ (٢٧) ] ئێمه‌ شه‌یتانه‌كانمان داناوه‌ كه‌ دۆست و یارمه‌تیده‌ری ئه‌و كه‌سانه‌ بن كه‌ ئیمانیان نیه‌ و بێ ئیمانن."},{"id":28,"translation":"[ وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ كافران و موشریكان تاوانێك ئه‌كه‌ن ئه‌ڵێن: ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ر ئه‌م تاوانه‌ بینیوه‌و له‌وانه‌وه‌ بۆمان ماوه‌ته‌وه‌ [ وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی به‌ئێمه‌ كردووه‌ به‌م تاوانه‌، ئه‌مه‌ له‌سه‌ر موشریكان دابه‌زی كاتێك كه‌ به‌ڕووتی ته‌وافیان به‌ ده‌وری كه‌عبه‌دا ئه‌كرد پیاوان به‌ڕۆژ و ئافره‌تانیش به‌ شه‌و هیچ پۆشاكێكیان له‌به‌ردا نه‌بوو، ئه‌یانووت: به‌ پۆشاكێكه‌وه‌ ته‌واف ناكه‌ین كه‌ تاوانمان پێوه‌ى ئه‌نجام دابێت، وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێمان كردووه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ته‌وافی ماڵه‌كه‌ی بكه‌ین [ قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌مه‌ى ئێوه‌ ده‌یكه‌ن خراپه‌كاریه‌و به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ فه‌رمان به‌ خراپه‌كاری ناكات [ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٢٨) ] ئایا ئێوه‌ قسه‌یه‌كی ناشرین ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ كه‌ هیچ زانیاریه‌كتان پێ نیه‌، چۆن خوای گه‌وره‌ فه‌رمان به‌ شتی وا ئه‌كات."},{"id":29,"translation":"{پەروەردگار فەرمانی كردووە بە دادپەروەری} [ قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: په‌روه‌ردگارم فه‌رمانی كردووه‌ به‌ دادپه‌روه‌ری و دامه‌زراوى [ وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ ] وه‌ نوێژ بۆ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و ڕوو بكه‌نه‌ قیبله‌ له‌ هه‌موو مزگه‌وتێكدا [ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] وه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ ئیخلاص و به‌دڵسۆزیه‌وه‌و نیه‌تتان ته‌نها بۆ خوا بێ [ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ (٢٩) ] چۆن سه‌ره‌تا ئێوه‌ی دروست كردووه‌ ئاواش ئه‌تانگه‌ڕێنێته‌وه‌ به‌ڕووتی."},{"id":30,"translation":"[ فَرِيقًا هَدَى وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلَالَةُ ] خه‌ڵك بوونه‌ دوو به‌ش كۆمه‌ڵێك هیدایه‌تیان وه‌رگرت وه‌ كۆمه‌ڵێكیش گومڕا بوون كه‌ كافران بوون [ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌وان شه‌یتانیان كرده‌ دۆست و پشتیوان و یارمه‌تیده‌ری خۆیان له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌و گوێڕایه‌ڵی شه‌یتانیان كرد [ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ (٣٠) ] وه‌ وایان ئه‌زانی كه‌ ئه‌وان له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تن [ يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ ] ئه‌م ئایه‌ته‌ ره‌دده‌ بۆ سه‌ر هاوبه‌شبڕیارده‌ران كه‌ به‌ رووتى به‌ده‌ورى كه‌عبه‌ ته‌وافیان ده‌كرد، وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وان دابه‌زى، ئه‌ی ئاده‌میزاد ئێوه‌ له‌ هه‌موو مزگه‌وتێكدا خۆتان بڕازێننه‌وه‌ وه‌ عه‌وره‌تی خۆتان داپۆشن."},{"id":31,"translation":"{قەدەغە كردنی ئیسراف كردن} [ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ] وه‌ بخۆن و بخۆنه‌وه‌ به‌ڵام ئیسراف و زیاده‌ڕی مه‌كه‌ن، واته‌: هیچ شتێك له‌ خۆتان حه‌رام مه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆى حه‌ڵاڵ كردوون وه‌كو خه‌ڵكی سه‌رده‌می نه‌زانی كۆمه‌ڵێك شتیان له‌ خۆیان حه‌رام ئه‌كرد وه‌كو باسمان كرد، یان حه‌رام مه‌خۆن حه‌رام خواردن ئیسراف و زیادڕه‌ویه‌، هه‌ندێك له‌ سه‌له‌ف ده‌فه‌رموون: (خواى گه‌وره‌ هه‌موو زانستى پزیشكى له‌م نیو ئایه‌ته‌ كۆكردۆته‌وه‌) [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (٣١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن، یان ئه‌وانه‌ى كه‌ حه‌ڵاڵ حه‌رام ده‌كه‌ن و حه‌رام حه‌ڵاڵ ده‌كه‌ن."},{"id":32,"translation":"[ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و جوانییه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌ریخستووه‌ بۆ به‌نده‌كانی خۆی وه‌ ئه‌و هه‌موو ڕزقه‌ حه‌ڵاڵ و پاك و به‌تام و چێژه‌ كێ حه‌رامی كردووه‌ تا ئه‌وان له‌سه‌ر خۆیانی حه‌رام بكه‌ن، واته‌: دروست نیه‌ مرۆڤی ئیماندار خواردنی خۆش یان پۆشاكی جوان له‌خۆی قه‌ده‌غه‌و حه‌رام بكات خوای گه‌وره‌ لۆمه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كات [ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌مه‌ له‌ دونیادا خوای گه‌وره‌ تایبه‌ت بۆ باوه‌ڕدارانی دروست كردووه‌ به‌ڵام كافریش له‌ دونیادا تیایدا به‌شداره‌ [ خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا تایبه‌ت ئه‌بێ به‌ ئیماندارو كافر به‌شداری ناكات له‌و تام و چێژو له‌زه‌ت و نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌ له‌به‌هه‌شتدا به‌ باوه‌ڕدارانی ئه‌به‌خشێ و به‌هه‌شت حه‌رامه‌ له‌ كافران [ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٣٢) ] به‌م شێوازه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان درێژه‌ پێ ئه‌ده‌ین وه‌ ڕوونی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ زانیاریان هه‌بێت."},{"id":33,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ته‌نها په‌روه‌ردگارم فاحیشه‌و به‌دڕه‌وشتی و تاوانی حه‌رام كردووه‌ ئه‌وه‌ی به‌ ئاشكرا ئه‌كرێ و ئه‌وه‌ی كه‌ به‌نهێنی ئه‌كرێ [ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] وه‌ هه‌موو تاوانێك وه‌ زوڵم و سته‌مكردن له‌ خه‌ڵكى به‌ناحه‌ق هه‌مووی حه‌رام كردووه‌ [ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ] وه‌ شه‌ریك دانێن بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێكدا خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ دانه‌به‌زاندووه‌ [ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٣٣) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی له‌سه‌رتان حه‌رام كردووه‌ له‌ خۆتانه‌وه‌ به‌بێ زانیاری به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكه‌ن و قسه‌ بده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌."},{"id":34,"translation":"[ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ ] وه‌ هه‌موو ئوممه‌تێك كاتی دیاریكراوی خۆیان هه‌یه‌ كه‌ تیایدا ئه‌جه‌لیان دێت [ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (٣٤) ] وه‌كاتێك كه‌ ئه‌جه‌لیان دێت ته‌نها یه‌ك چركه‌و كاتێك نه‌ ئه‌جه‌لیان دوا ئه‌كه‌وێ نه‌ پێش ئه‌كه‌وێ."},{"id":35,"translation":"[ يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي ] ئه‌ی نه‌وه‌كانی ئاده‌م له‌ لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ په‌یامبه‌رتان بۆ دێت كه‌ ئایه‌ته‌كانی منتان بۆ ڕوون ئه‌كه‌نه‌وه‌ ئێوه‌ شوێنیان بكه‌ون [ فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ ] جا هه‌ر كه‌سێك خۆی بپارێزێ له‌ تاوان وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكات و خۆی چاك بكات به‌ شوێنكه‌وتنی پێغه‌مبه‌ران [ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٣٥) ] ئه‌وه‌ له‌ داهاتوودا كه‌ ئه‌مرن هیچ ترسێكیان له‌سه‌ر نیه‌، وه‌ خه‌فه‌تیش له‌ ڕابردوو ناخۆن له‌ دونیا له‌وه‌ی كه‌ به‌جێیان هێشتووه‌، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ باشتریان پێ ده‌به‌خشێت."},{"id":36,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ وه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ زانیوه‌ له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٣٦) ] ئا ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی دۆزه‌خن به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌هۆی كوفر كردنیان."},{"id":37,"translation":"[ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] كێ زاڵمتره‌؟ واته‌: كه‌س زاڵمتر نیه‌ له‌و كه‌سه‌ی كه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستێ بۆ خوای گه‌وره‌و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كات [ أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ ] یان ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانێ و باوه‌ڕی پێ ناكات و ڕه‌تی ئه‌كاته‌وه‌ [ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ ] ئه‌مانه‌ به‌شی خۆیان ده‌ست ئه‌كه‌وێ له‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ریان نووسراوه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ روویان ره‌ش ده‌بێت، یاخود خوای گه‌وره‌ له‌ جوانی و ڕازاوه‌یی ژیانى دونیایان پێ ئه‌به‌خشێ، یان به‌شى خۆیان هه‌یه‌ له‌ كرده‌وه‌ى چاك یان خراپ، وه‌ پاداشت یان سزا وه‌رده‌گرن له‌سه‌رى [ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ نێردراوانی ئێمه‌ دێن، واته‌: فریشته‌ی گیانكێشان و ڕوحیان ئه‌كێشن و پێیان ئه‌ڵێن: كوا ئه‌و خواو په‌رستراوانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌تانپه‌رستن [ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا ] ئه‌ڵێن: ون بوون و لێمان دیار نه‌مان نه‌ ئێمه‌ له‌وانه‌وه‌ دیارین نه‌ ئه‌وان له‌ ئێمه‌وه‌ دیارن و ئێستا ئومێدى خێرو چاكه‌مان پێیان نیه‌ [ وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ (٣٧) ] وه‌ خۆیان شایه‌تی ئه‌ده‌ن له‌سه‌ر نه‌فسی خۆیان وه‌ دان ئه‌نێن به‌وه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوون."},{"id":38,"translation":"{ سەركردەكان‌و شوێنكەوتوانیان لەناو دۆزەخ مشتومڕیانە} [ قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ده‌ی بڕۆنه‌ ژووره‌وه‌ بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ له‌گه‌ڵ ئوممه‌تانێكی تردا له‌ جنی و مرۆڤه‌كان له‌ پێش ئێوه‌ كه‌ چوونه‌ته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ [ كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا ] هه‌ر كاتێك كه‌ ئوممه‌تێكی تر دێته‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ نه‌فره‌ت ئه‌كات له‌و ئوممه‌ته‌ كافرانه‌ی تر كه‌ پێشتر له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا بوونه‌ [ حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيهَا جَمِيعًا ] تا هه‌موو كافران له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا كۆ ئه‌بنه‌وه‌ [ قَالَتْ أُخْرَاهُمْ لِأُولَاهُمْ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ دواتر هاتوونه‌ به‌وانه‌ی پێشتر ئه‌ڵێن، یاخود شوێنكه‌وتوان به‌ سه‌ركرده‌كانیان ئه‌ڵێن [ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م سه‌ركردانه‌ بوون كه‌ له‌ دونیادا ئێمه‌یان گومڕا كرد خوایه‌ با سزای ئه‌مان له‌ ئاگری دۆزه‌خدا چه‌ند جارێك بێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مان ئێمه‌یان گومڕا كرد [ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَلَكِنْ لَا تَعْلَمُونَ (٣٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بۆ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ بۆ شوێنكه‌وتوان و سه‌ركرده‌كان سزاتان چه‌ند قاتێك ئه‌بێت و دووباره‌ ئه‌بێته‌وه‌ به‌ڵام جارێ ئێوه‌ نازانن."},{"id":39,"translation":"[ وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ ] ئینجا ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌تا به‌وانه‌ی دواتر ئه‌ڵێن یان سه‌ركرده‌كان به‌ شوێنكه‌وتوانیان ئه‌ڵێن [ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ ] ئێمه‌ هیچ توانای ئه‌وه‌مان نیه‌ كه‌ سزا له‌سه‌ر ئێوه‌ سووك بكه‌ین، یان ئێوه‌یش وه‌ك ئێمه‌ گومڕا بوونه‌و فه‌زڵتان به‌سه‌رمانه‌وه‌ نیه‌ [ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ (٣٩) ] ده‌ى سزا بچێژن به‌هۆی كرده‌وه‌ی خراپی خۆتانه‌وه‌و به‌ڕائه‌تیان لێ ئه‌كه‌ن."},{"id":40,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌درۆ ئه‌زانن وه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانن و شوێنی ناكه‌ون [ لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ ] ئا ئه‌مانه‌ ده‌رگاكانی ئاسمانیان بۆ ناكرێته‌وه‌ كاتێك كه‌ ڕوحیان ئه‌كێشرێ بۆ ئه‌وه‌ی ڕوحیان به‌رز بكرێته‌وه‌، یاخود دوعایان به‌رز نابێته‌وه‌، یان كرده‌وه‌یان به‌رز نابێته‌وه‌ [ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ] وه‌ ناچنه‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ تا حوشتر نه‌چێته‌ ناو كونی ده‌رزییه‌وه‌، یان حه‌بلى ئه‌ستور نه‌چێته‌ كونى ده‌رزییه‌وه‌، كه‌ ئه‌مه‌ شتێكی ئه‌سته‌مه‌ [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ (٤٠) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ سزای تاوانباران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":41,"translation":"[ لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ ] له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا ڕاخه‌ریان بۆ ڕائه‌خرێ له‌ ئاگر [ وَمِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ ] له‌سه‌رووشیانه‌وه‌ داپۆشه‌رو لێفه‌یان بۆ دائه‌نرێ له‌ ئاگر واته‌: له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ ئاگر ده‌وریان ئه‌دا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خیشدا [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ (٤١) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ سزای زاڵم و سته‌مكاران و موشریكان ئه‌ده‌ین."},{"id":42,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ] ئێمه‌ ته‌كلیف له‌ هیچ كه‌سێك ناكه‌ین ته‌نها به‌ گوێره‌ی توانای خۆیان نه‌بێ [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٤٢) ] ئا ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی به‌هه‌شتن و ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":43,"translation":"{پێش چوونە بەهەشت بەهەشتییەكان دڵ‌و دەروونیان پاك دەكرێتەوە} [ وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ ] ئه‌هلی به‌هه‌شت پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ هه‌رچی حه‌سودى و ڕق و كینه‌یه‌ك له‌ دڵیاندا بووه‌ هه‌ر هه‌مووی ده‌رئه‌كه‌ین وه‌ پاكیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ئاو به‌ ژێر دارو خانوه‌كانیاندا ده‌ڕوات [ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش و سوپاس بۆ ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی كه‌ هیدایه‌تی داین بۆ ئه‌م پاداشته‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ مانه‌وه‌یه‌ له‌ به‌هه‌شتدا به‌هه‌میشه‌یی، یاخود بۆ پاك كردنه‌وه‌ی دڵمان له‌ ڕق و كینه‌ به‌رامبه‌ر باوه‌ڕدارانی تر [ وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئێمه‌ی نه‌دایا بۆ ئه‌م شته‌ ئێمه‌ خۆمان نه‌مان ئه‌توانی هیدایه‌ت وه‌ربگرین [ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ ] به‌ڕاستی پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌حه‌ق هاتن بۆ لای ئێمه‌ [ وَنُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٤٣) ] وه‌ بانگیان لێ ئه‌كرێ و پیرۆزباییان لێ ئه‌كرێ ئا ئه‌مه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ بوون به‌ میراتگری و تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ خۆتان كردووتانه‌ له‌ پاش فه‌زڵ و ره‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":44,"translation":"{گفتوگۆی نێوان بەهەشتییەكان‌و دۆزەخییەكان} [ وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا ] دوای ئه‌وه‌ى به‌هه‌شتییه‌كان له‌ شوێن و ماڵی خۆیان جێگیر ئه‌بن بانگ له‌ دۆزه‌خییه‌كان ئه‌كه‌ن و وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ئه‌ڵێن: ئه‌ی دۆزه‌خییه‌كان ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ له‌ دونیا خوای گه‌وره‌ به‌ ئێمه‌ی دابوو كه‌ به‌هه‌شتی پڕ نازو نیعمه‌ته‌ ئێمه‌ به‌ دڵنیایى بینیمان [ فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ] ئایا ئه‌و وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ئێوه‌شی دابوو كه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن ئه‌چنه‌ دۆزه‌خی پڕ سزاوه‌ ئایا بینیتان؟ [ قَالُوا نَعَمْ ] دانى پێدا ئه‌نێین و ئه‌ڵێن: به‌ڵێ بینیمان [ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ (٤٤) ] بانگبێژێك له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ كه‌ مه‌لائیكه‌ته‌ له‌ نێوانیاندا بانگ ئه‌كات و ده‌ڵێت: نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ سته‌مكاران و هاوبه‌شبڕیارده‌ران بێ."},{"id":45,"translation":"[ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێگری خه‌ڵكیان ئه‌كرد له‌ دینی خوای گه‌وره‌ وه‌ خه‌ڵكیان لێ دوور ئه‌خسته‌وه‌ وه‌ وا نیشانیان ئه‌دا كه‌ ڕێگایه‌كی چه‌وت و هه‌ڵه‌یه‌ تا خه‌ڵكى شوێنى نه‌كه‌وێت [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ (٤٥) ] وه‌ باوه‌ڕیشیان به‌ ڕۆژی دوایی نه‌بوو ئێستا ئه‌بێ ئاوا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا سزا بچێژن."},{"id":46,"translation":"{هاوەڵانی (ئەعراف)} [ وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ ] وه‌ له‌ نێوان به‌هه‌شتییه‌كان و دۆزه‌خییه‌كاندا دیوارێك هه‌یه‌، (ئه‌عراف) ئه‌و دیواره‌ به‌رزه‌یه‌ كه‌ له‌ نێوان به‌هه‌شتییه‌كان و دۆزه‌خییه‌كاندایه‌ وه‌ كه‌سانێكی له‌سه‌ره‌ نه‌ چاكه‌كانیان ئه‌وه‌نده‌ زیاتر بووه‌ پێی بچنه‌ به‌هه‌شت، وه‌ نه‌ خراپه‌كانیان زیاتر بووه‌ پێی بچنه‌ دۆزه‌خ به‌ڵكو چاكه‌و خراپه‌یان یه‌كسانه‌و له‌ نێوان به‌هه‌شت و دۆزه‌خدان، هاوه‌ڵانى (ئه‌عراف) به‌هه‌شتییه‌كان و دۆزه‌خییه‌كانیش ئه‌ناسنه‌وه‌ به‌ شێوه‌یان: كه‌ به‌هه‌شتییه‌كان روویان سپیه‌و دۆزه‌خییه‌كان روویان ڕه‌شه‌ [ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ] هاوه‌ڵانى (ئه‌عراف) بانگ له‌ به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌كه‌ن و سڵاویان لێ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن سڵاوی خوای گه‌وره‌تان لێ بێ [ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ (٤٦) ] هاوه‌ڵانی (ئه‌عراف) هێشتا نه‌چوونه‌ته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ڵام ته‌ماعی به‌هه‌شتیان هه‌یه‌ كاتێك كه‌ به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌بینن له‌ چ نازو نیعمه‌تێكدان."},{"id":47,"translation":"[ وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ ] وه‌ كاتێك كه‌ ڕوویان وه‌رئه‌گێڕن به‌ره‌و لای دۆزه‌خ و دۆزه‌خییه‌كان ئه‌بینن [ قَالُوا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤٧) ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار مه‌مانخه‌ره‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ له‌گه‌ڵ گرۆی سته‌مكارو موشریكاندا."},{"id":48,"translation":"[ وَنَادَى أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُوا مَا أَغْنَى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ ] دیسانه‌وه‌ هاوه‌ڵانى (ئه‌عراف) بانگ له‌ پیاوانێك ئه‌كه‌ن له‌ كافران كه‌ به‌ نیشانه‌كانیان ئه‌یانناسنه‌وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: ئێوه‌ له‌ دونیادا زۆرى كۆمه‌ڵ و خه‌ڵك و شوێنكه‌وتوانتان هیچ سوودێكی پێ نه‌گه‌یاندن و له‌ ئاگری دۆزه‌خ ڕزگارى نه‌كردن [ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ (٤٨) ] وه‌ له‌ دونیا كه‌ خۆتان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانی ئه‌و خۆبه‌گه‌وره‌ زانین و ته‌كه‌بوره‌ سوودی پێ نه‌گه‌یاندن."},{"id":49,"translation":"[ أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ] هه‌ر به‌و كافرانه‌ ئه‌ڵێن: ئا ئه‌مانه‌ ئه‌و ئیماندارانه‌ن كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ سوێندتان ئه‌خوارد كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم به‌مان ناكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌قیرو هه‌ژارو لاوازن [ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (٤٩) ] به‌و موسڵمانانه‌ ئه‌ووترێ كه‌ كافران له‌ دونیا گاڵته‌یان پێیان كردبوو ده‌ی ئێوه‌ بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، یاخود خوای گه‌وره‌ به‌ڕه‌حمی خۆی هاوه‌ڵانى (ئه‌عراف) ئه‌خاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌و پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئێوه‌ بڕۆنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ڕه‌حمه‌تی خۆم هیچ ترسێكتان له‌سه‌ر نیه‌ له‌ داهاتووا وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن بۆ ڕابردووتان بۆ دونیاتان چونكه‌ خواى گه‌وره‌ باشتریان پێ ده‌به‌خشێت."},{"id":50,"translation":"[ وَنَادَى أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ ] پاشان دۆزه‌خییه‌كان ئه‌وانه‌ی له‌ ئاگری دۆزه‌خدان بانگ له‌ به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌كه‌ن [ أَنْ أَفِيضُوا عَلَيْنَا مِنَ الْمَاءِ ] داوای ئاویان لێ ئه‌كه‌ن كه‌ هه‌ندێك ئاو بكه‌ن به‌سه‌رماندا تا بیخۆینه‌وه‌ [ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ] یان هه‌ندێك له‌و خواردنه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون به‌شمان بده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دۆزه‌خییه‌كان و به‌هه‌شتییه‌كان یه‌كتری ئه‌بینن [ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ (٥٠) ] وه‌ به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌ڵێن: خوای گه‌وره‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ی به‌هه‌شتی حه‌رام كردووه‌ له‌سه‌ر كافران وه‌كو دونیا نیه‌ كه‌ ئێوه‌ش لێی سوودمه‌ند بن."},{"id":51,"translation":"[ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا ] ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان كردبوو به‌ گاڵته‌ كردن و سووكایه‌تی پێ كردن و یاری كردن [ وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] وه‌ به‌ ژیانی دونیا هه‌ڵخه‌ڵتان و ژیانی دونیا فریوی دان [ فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ ] ئه‌مڕۆ ئیهمال ئه‌كرێن و وازیان لێ ئه‌هێندرێ له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خداو وه‌كو له‌بیرچو مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت چونكه‌ خواى گه‌وره‌ هیچ شتێك له‌ بیر ناكات [ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا ] چۆن ئه‌وان ئه‌م ڕۆژه‌یان له‌بیر كردبوو [ وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ (٥١) ] وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئینكاری ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد."},{"id":52,"translation":"[ وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ ] وه‌ ئێمه‌ كتابێكمان بۆ ناردوون كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ كه‌ به‌ زانیاری هه‌موو شتێكى تیادا ڕوون كراوه‌ته‌وه‌ [ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٥٢) ] وه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیمانیان هێنابێ به‌خوای گه‌وره‌."},{"id":53,"translation":"[ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێك ئه‌كه‌ن ته‌نها شوێنی گه‌ڕاننه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ كه‌ به‌هه‌شت یان دۆزه‌خه‌ [ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ ] ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ شوێنی گه‌ڕاننه‌وه‌كه‌یه‌ كاتێك كه‌ دێت [ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌م ڕۆژه‌یان له‌بیر كردووه‌و كرده‌وه‌ى چاكیان نه‌كرد بوو [ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ ] دانى پێدا ئه‌نێن و ده‌ڵێن: به‌ڵێ به‌ دڵنیایی پێغه‌مبه‌رانی په‌روه‌ردگارمان به‌ حه‌ق هاتن بۆ لای ئێمه‌ [ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا ] ئاواته‌خوازن و ئه‌ڵێن خۆزگه‌ ئێمه‌ش تكاكارێك هه‌بوایه‌ لای خوای گه‌وره‌ تكای بۆمان بكردایه‌و سزای له‌سه‌رمان سووك بكردایه‌ [ أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ] یاخود خۆزگه‌ تكاكارێك تكای بۆمان بكردایه‌و خوای گه‌وره‌ بمانیگه‌ڕاندایه‌ته‌وه‌ بۆ دونیاو ئێمه‌ش كرده‌وه‌ی چاكمان بكردایه‌ جگه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردبوومان [ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م ئاوات خواستنانه‌ سوودی نیه‌و خۆیان دۆڕان به‌ چونه‌ دۆزه‌خ [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٥٣) ] ئه‌و هه‌موو ئیفتیراو درۆو بوهتانانه‌ی كه‌ ئه‌یانكرد له‌ دونیا بۆ دینی خوای گه‌وره‌ هه‌ر هه‌مووی ڕۆیشت و نه‌ما، یان ئه‌و شه‌ریكانه‌ی كه‌ بۆ خوای گه‌وره‌یان دانا هه‌مووی ڕۆیشت و هیچی فریایان نه‌كه‌وت و رزگارى نه‌كردن له‌ سزاى خواى گه‌وره‌."},{"id":54,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] به‌ دڵنیایی په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ ئه‌و الله یه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ له‌ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا كه‌ له‌ ڕۆژی یه‌ك شه‌ممه‌ ده‌ستی پێكردوو له‌ ڕۆژی جومعه‌ ته‌واو بووه‌، هه‌ر چه‌نده‌ خوای گه‌وره‌ توانای هه‌بوو به‌ (كُنْ فَيَكون) دروستی بكات به‌ڵام هه‌موو شتێك لای خوای گه‌وره‌ كاتی دیاریكراوی خۆی هه‌یه‌. {خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە} [ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان به‌رز بۆته‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی، به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و گونجاو و لایه‌قه‌ به‌ گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌و له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێت، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌یشی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نایزانێ، كه‌ پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ دروستكراوى لاوازى مه‌خلوق، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆرینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ بێت واته‌ پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتووه‌ كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و نونه‌ ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت [ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ ] خوای گه‌وره‌ به‌ تاریكی شه‌و ڕووناكی ڕۆژ دائه‌پۆشێ و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ [ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا ] به‌خێرایی شه‌و به‌دوای ڕۆژدا دێت و لێك جیا نابنه‌وه‌ [ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ ] وه‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كان هه‌مووی خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون و ژێرباری كردوون و له‌ ژێر فه‌رمان و توانای خوای گه‌وره‌دایه‌و به‌فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كه‌ن [ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ ] ئایا دروست كردن و فه‌رمان ده‌ركردن هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌ نیه‌، واته‌: چۆن له‌ دروست كردندا كه‌س شه‌ریكی خوا نیه‌ له‌ فه‌رمان ده‌ركردن و ئه‌حكامی شه‌ریعه‌و یاسادانانیشدا نابێت كه‌س شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ بێ [ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٥٤) ] الله كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو فراوانه‌."},{"id":55,"translation":"[ ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً ] ئێوه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بپاڕێنه‌وه‌ به‌ زه‌لیلی و ملكه‌چی وه‌ به‌ نهێنی نه‌ك به‌ ده‌نگى به‌رزو هاوار كردن [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (٥٥) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ سنوور ئه‌به‌زێنن له‌ پاڕانه‌وه‌ندا، وه‌كو داواكردنى كۆشكێكى سپى له‌لاى راستى به‌هه‌شت، یان داوای شتێكی وا بكه‌ن كه‌ مافی ئه‌وان نه‌بێت، یاخود ده‌نگ زۆر به‌رز بكه‌نه‌وه‌و هاوار بكه‌ن له‌ كاتى پاڕانه‌وه‌دا."},{"id":56,"translation":"[ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ] وه‌ ئێوه‌ ئاشووب له‌سه‌ر زه‌وی مه‌نێنه‌وه‌ به‌ كوشتن و وێرانكاری له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئیصڵاح و چاكسازی له‌ زه‌وی كردووه‌ به‌هۆی ناردنی پێغه‌مبه‌ران و دابه‌زینی كتێبه‌كان [ وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا ] وه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ ترسی دۆزه‌خ و سزای خوای گه‌وره‌، وه‌ به‌ ته‌ماحی به‌هه‌شت و پاداشتی خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٥٦) ] به‌ڕاستی ڕه‌حمه‌ت و سۆزو به‌زه‌یی خوای گه‌وره‌ نزیكه‌ له‌ چاكه‌كاران."},{"id":57,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ با ئه‌نێرێت وه‌كو مژده‌یه‌ك كه‌ بارانی پێیه‌ [ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا ] وه‌ تا ئه‌و بایه‌ ئه‌و هه‌ورانه‌ هه‌ڵئه‌گرێ كه‌ قورس و پڕ له‌ بارانن [ سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ ] ئه‌و هه‌ورانه‌ ئه‌نێرین بۆ زه‌ویه‌كی وشك و مردوو كه‌ ڕووه‌كی تیا نیه‌ [ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و هه‌ورانه‌وه‌ باران دائه‌به‌زێنینه‌ سه‌ر ئه‌و زه‌ویه‌ وشكه‌ [ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ له‌ هه‌موو به‌روبومێك ئه‌ڕوێنین له‌سه‌ر ئه‌و زه‌ویه‌ كه‌ پێشتر وشك و مرد بوو [ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى ] چۆن ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌مان ژیانده‌وه‌و زیندوو كرده‌وه‌ به‌م شێوازه‌ش مرۆڤه‌ مردووه‌كان زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٥٧) ] به‌ڵكو ئێوه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":58,"translation":"[ وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ ] وه‌ خاكی پاك دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كی باشى خۆی ده‌رئه‌كات به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا ] به‌ڵام خاكی پیس هیچ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌یه‌ك ده‌رناكات ته‌نها شتی بێخێرو بێسوود نه‌بێت، ئه‌مه‌ نموونه‌ی باوه‌ڕدارو بێباوه‌ڕه‌، كه‌ باوه‌ڕدار دڵ و كرده‌وه‌ی پاك و چاكه‌، وه‌ بێباوه‌ڕ دڵ و كرده‌وه‌ى پیسه‌ [ كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ (٥٨) ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و دان به‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌دا بنێن."},{"id":59,"translation":"{گفتوگۆی نێوان نوح پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] به‌دڵنیایی ئێمه‌ نوحمان - صلی الله علیه وسلم - نارد بۆ لای قه‌ومه‌كه‌ی كه‌ یه‌كه‌م پێغه‌مبه‌ر بووه‌ له‌ دوای ئاده‌م وه‌ ده‌ پشت له‌ نێوانیاندا بووه‌ هه‌موویان له‌سه‌ر ئیسلام و یه‌كخواپه‌رستى بوونه‌ [ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] وه‌ فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و بیپه‌رستن چونكه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ په‌رستراوێكی ترتان نیه‌ كه‌ حه‌ق بێ وه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ [ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (٥٩) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن وه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دانێن ئه‌وه‌ من له‌ ڕۆژێك ئه‌ترسم كه‌ تووشتان بێ كه‌ سزاكه‌ی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ تۆفانی بۆ ناردن وه‌ نوقمی كردن له‌ ئاودا، یاخود سزاى رۆژى قیامه‌ته‌."},{"id":60,"translation":"[ قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٦٠) ] ده‌سه‌ڵاتدارو ناودارو سه‌ركرده‌كان له‌ قه‌ومی نوح وتیان: ئه‌ی نوح كاتێك كه‌ تۆ بانگی خه‌ڵكه‌كه‌ ئه‌كه‌ی كه‌ به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رستن ئێمه‌ تۆ ئه‌بینین له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادایت و له‌ ڕێگای حه‌ق لاتداوه‌."},{"id":61,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِي ضَلَالَةٌ ] نوحیش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م من هیچ گومڕا نه‌بوومه‌و له‌ ڕێگای ڕاست ده‌رنه‌چوومه‌ [ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٦١) ] به‌ڵكو نێردراو و پێغه‌مبه‌رێكم له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ بۆ لای ئێوه‌ نێردراوم تا بانگتان بكه‌م بۆ یه‌كخواپه‌رستی."},{"id":62,"translation":"[ أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنْصَحُ لَكُمْ ] وه‌ په‌یامی په‌روه‌ردگارتان پێ ئه‌گه‌یه‌نم وه‌ به‌دڵسۆزیه‌وه‌ ئامۆژگاریتان ئه‌كه‌م [ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٦٢) ] وه‌ هه‌ندێك شت هه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ من ئه‌یزانم كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌واڵی به‌ من داوه‌ له‌ ڕێگای وه‌حیه‌وه‌ كه‌ ئێوه‌ نایزانن."},{"id":63,"translation":"[ أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَلِتَتَّقُوا وَلَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٦٣) ] ئایا پێتان سه‌یره‌ یان به‌درۆی ئه‌زانن كه‌ زیكرێك له‌ په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌، واته‌: وه‌حییه‌ك له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌تانه‌وه‌ بێت بۆ سه‌ر پیاوێك له‌ خۆتان كه‌ نوحه‌ كه‌ خۆتان ئه‌یناسن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاگادارتان بكاته‌وه‌ له‌و خراپه‌كاری و گومڕایی و شیركه‌ی كه‌ تیایدان، وه‌ به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و به‌هۆی ئیمان هێنان و ته‌قواوه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات."},{"id":64,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ ] به‌ڵام ئه‌وان نوحیان به‌درۆزانی وه‌ ئێمه‌ نوح و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون ڕزگارمان كردن له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌دا [ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆزانی وه‌ ئیمانیان پێ نه‌هێنا نوقممان كردن له‌ناو ئاوه‌كه‌دا، كه‌ خواى گه‌وره‌ تۆڵه‌ى سه‌ند له‌ دوژمنانى بۆ دۆستانى، كه‌ سه‌ركه‌وتن و سه‌ره‌نجام له‌ دونیاو قیامه‌ت بۆ باوه‌ڕدارانه‌ [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ (٦٤) ] ئه‌مانه‌ به‌ڕاستی قه‌ومێك بوون كه‌ كوێر بوون و حه‌قیان نه‌ئه‌بینی وه‌ ئامۆژگاری سوودی بۆیان نه‌بوو."},{"id":65,"translation":"{گفتوگۆی نێوان هود پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا ] وه‌ بۆ لای قه‌ومی عاد كه‌ هۆزێك بوون له‌ (ئه‌حقاف) له‌ (حضرموت) له‌ یه‌مه‌ن ئه‌ژیان خوای گه‌وره‌ هود پێغه‌مبه‌ری بۆ ناردن كه‌ له‌ خۆیان بوو [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] هود - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ی قه‌ومی خۆم به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جگه‌ له‌ الله هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌قتان نیه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ [ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٦٥) ] بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":66,"translation":"[ قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ ] ده‌سه‌ڵاتدارو سه‌ركرده‌و ناوداره‌كانی قه‌ومه‌كه‌ی له‌ كافران پێیان وت ئه‌ی هود ئێمه‌ وا ئه‌بینین كه‌ تۆ كه‌سێكی گومڕاو گێل و كه‌م عه‌قڵی [ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٦٦) ] وه‌ ئێمه‌ گومانی ئه‌وه‌ت پێ ئه‌به‌ین كه‌ تۆ یه‌كێك بیت له‌ درۆزنان و درۆ بكه‌یت و بانگه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تی بكه‌یت و پێغه‌مبه‌ری خوا نه‌بی."},{"id":67,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِي سَفَاهَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٦٧) ] هود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم من گێل و كه‌م عه‌قڵ نیم به‌ڵكو په‌یامبه‌رو پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌م له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ بۆ لای ئێوه‌ نێردراوم."},{"id":68,"translation":"[ أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ (٦٨) ] په‌یامی خوای گه‌وره‌تان پێ ئه‌گه‌یه‌نم وه‌ من ئامۆژگاریكاری ئێوه‌م به‌دڵسۆزی وه‌ ئه‌مینم به‌وه‌ی كه‌ ناپاكی ناكه‌م له‌و په‌یامه‌ی خوای گه‌وره‌."},{"id":69,"translation":"[ أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ ] ئایا پێتان سه‌یره‌ یان به‌دووری ئه‌زانن كه‌ وه‌حی له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌ دابه‌زێ بۆ سه‌ر كه‌سێك له‌ خۆتان كه‌ من له‌ خۆتانم وه‌ ئه‌مناسم بۆ ئه‌وه‌ی ئاگادارتان بكاته‌وه‌ [ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ ] وه‌ یادی ئه‌و نیعمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی كرد به‌ جێنشین له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا له‌ دوای قه‌ومی نوح كه‌ ئه‌وانی له‌ناوبرد چونكه‌ سه‌رپێچیان كردو ئیمانیان پێ نه‌هێنا، وه‌ ئێوه‌ی هێنا [ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَسْطَةً ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیشدا ئێوه‌ی زیاتر به‌هێز كردووه‌ كه‌ باڵاتان درێژو به‌رزه‌ وه‌ لاشه‌تان زۆر گه‌وره‌یه‌ [ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ ] ئێوه‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ له‌سه‌رتان [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٦٩) ] به‌ڵكو سه‌رفراز بن به‌هۆی بیر كردنه‌وه‌ له‌و نیعمه‌تانه‌ بتانگه‌یه‌نێ به‌ ئیمان هێنان به‌ خوای گه‌وره."},{"id":70,"translation":"[ قَالُوا أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ ] وتیان: ئایا تۆ بۆ ئه‌وه‌ هاتووی كه‌ ئێمه‌ به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رستین داوای ئه‌وه‌مان لێ ئه‌كه‌ی [ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ] وه‌ واز بێنین له‌و خوایانه‌ی كه‌ باوك و باپیرانمان په‌رستوویانه‌ [ فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٧٠) ] ئه‌گه‌ر تۆ له‌ ڕاستگۆیانی ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ لێمانی ئه‌كه‌ی بیهێنه‌، واته‌: ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنین خوای گه‌وره‌ سزامان ئه‌دات با سزای خوای گه‌وره‌ بێت، په‌له‌یان كرد له‌ هاتنى سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":71,"translation":"[ قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ ] فه‌رمووی: ده‌ی دڵنیابن له‌ لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ سزاو تووڕه‌بوونتان بۆ دائه‌به‌زێنێ وه‌ غه‌زه‌بتان لێ ئه‌گرێ [ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ ] ئایا ئێوه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ له‌گه‌ڵ مندا ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی چه‌ند ناوێك له‌و خوایانه‌ی كه‌ خۆتان و باوك و باپیرانتان ناوتان لێ ناون [ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ] كه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و خوایانه‌ی ئێوه‌ نه‌ناردۆته‌ خواره‌وه‌ [ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (٧١) ] ده‌ی چاوه‌ڕێی سزا بن منیش له‌گه‌ڵ ئێوه‌ چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌م بزانن خوای گه‌وره‌ چۆن سزاتان ئه‌دات، كه‌ ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌."},{"id":72,"translation":"[ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: هود پێغه‌مبه‌رو- صلی الله علیه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون ڕزگارمان كردن به‌ ڕه‌حمه‌ت و سۆزو میهره‌بانی خۆمان [ وَقَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ دوای ئه‌و كه‌سانه‌مان بڕی و ڕیشه‌كێشمان كردن و كۆتاییمان پێ هێنان كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ ئه‌زانی، خوای گه‌وره‌ با و گه‌رده‌لولێكی به‌هێزی زۆر ساردى نارد كه‌ شاریانی هه‌مووی وێران و كاول كرد وه‌ به‌ردی هه‌ڵئه‌گرت و ئه‌یكێشا پیایاندا به‌ بایه‌كی زۆر سه‌خت كه‌ حه‌وت شه‌و و هه‌شت ڕۆژ به‌رده‌وام به‌سه‌ریانه‌وه‌ بوو هه‌ڵی ئه‌گرتن و به‌رزی ئه‌كردنه‌وه‌و ده‌یدان به‌ زه‌ویدا تا هه‌مووی كوشتن [ وَمَا كَانُوا مُؤْمِنِينَ (٧٢) ] وه‌ ئه‌مانه‌ ئیمانیان نه‌هێنا بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن."},{"id":73,"translation":"{گفتوگۆی نێوان ساڵح پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا ] وه‌ بۆ لای قه‌ومی ثهمودیش صاڵح پێغه‌مبه‌رمان - صلی الله علیه وسلم - نارد كه‌ له‌ خۆیان بوو، قه‌ومی ثهمود له‌ دواى قه‌ومى عاد بوون و له‌ (حیجر) نیشته‌جێ بوون له‌ نێوان (ته‌بوك و مه‌دینه‌) [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رستن و شه‌ریك بۆ خوا دامه‌نێن چونكه‌ جگه‌ له‌ الله هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌قتان نیه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت [ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌وه‌ موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراتان بۆ هاتووه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ كه‌ له‌و به‌ردو تاوێره‌ ڕه‌قه‌ حوشترێكی بۆ ده‌ركردن، كه‌ خۆیان داوایان كرد موعجیزه‌یه‌كیان نیشان بدات و له‌ تاوێرێكى ره‌ق حوشترێكیان بۆ ده‌ربكات، صاڵحیش به‌ڵێنى لێ وه‌رگرتن ئه‌گه‌ر خواى گه‌وره‌ ئه‌مه‌ى نیشان دان ئیمانى پێ بهێنن، داواى له‌ خواى گه‌وره‌ كرد خواى گه‌وره‌یش وه‌ڵامى دایه‌وه‌و ئه‌و تاوێره‌ ره‌قه‌ جوڵاو له‌ت بوو حوشترێكى بۆ ده‌ركردن له‌ پێش چاوى خۆیان [ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً ] ئه‌مه‌ حوشترێكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ناردوویه‌تی وه‌كو موعجیزه‌و نیشانه‌یه‌ك [ فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ ] ئێوه‌ لێی گه‌ڕێن با له‌ زه‌وی خوای گه‌وره‌دا بۆ خۆی بله‌وه‌ڕێت و قه‌ده‌غه‌ی مه‌كه‌ن [ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٣) ] وه‌ لێی نزیك مه‌بنه‌وه‌ به‌ خراپه‌ چونكه‌ سزایه‌كی به‌ئێشی خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ ئه‌گرێته‌وه‌."},{"id":74,"translation":"[ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ ] وه‌ یادی ئه‌و نیعمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتان كه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی قه‌ومی عادی له‌ناوبرد ئێوه‌ی كرد به‌ جێنشین له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی [ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا جێگیری كردن و شوێنی بۆ كردنه‌وه‌ [ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا ] له‌ زه‌وی له‌ خۆڵه‌كه‌ی خشت ئه‌بڕن و كۆشك دروست ئه‌كه‌ن [ وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا ] وه‌ له‌ له‌به‌ر به‌هێزیتان شاخه‌كان هه‌ڵئه‌كۆڵن و ئه‌یكه‌ن به‌ ماڵ بۆ خۆتان و له‌ناو شاخه‌كاندا ماڵ دروست ئه‌كه‌ن [ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ ] ئێوه‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٧٤) ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا ئاشووب و ئاژاوه‌ مه‌نێنه‌وه‌و خراپه‌كاری مه‌كه‌ن."},{"id":75,"translation":"[ قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ ] باڵاده‌ست و ده‌سه‌ڵاتدارو سه‌ركرده‌و گه‌وره‌كان له‌ كافران و بێباوه‌ڕان له‌وانه‌ی كه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی به‌ خه‌ڵكه‌ لاوازو فه‌قیرو هه‌ژارو بێده‌سه‌ڵاته‌كه‌یان ئه‌ووت كه‌ ئیمانیان هێنابوو [ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ ] ئایا ئێوه‌ ئه‌زانن صاڵح له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاریه‌وه‌ نێردراوه‌و كراوه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر؟! وه‌كو گاڵته‌ پێكردن و سووكایه‌تی پێكردن [ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ (٧٥) ] باوه‌ڕداره‌ لاوازه‌كانیش له‌ شوێنكه‌وتوانی صاڵح - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یانووت: به‌ڵێ ئێمه‌ ئیمانمان پێیه‌تی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نێردراوه‌ وه‌ شوێنیشی ئه‌كه‌وین."},{"id":76,"translation":"[ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا بِالَّذِي آمَنْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (٧٦) ] ده‌سه‌ڵاتدارو گه‌وره‌كان و خۆ به‌گه‌وره‌ زانان به‌ باوه‌ڕدارانیان ئه‌ووت ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئیمانتان پێی هێناوه‌ كه‌ صاڵحه‌ ئێمه‌ پێی كافرو بێباوه‌ڕین."},{"id":77,"translation":"[ فَعَقَرُوا النَّاقَةَ ] حوشتره‌كه‌یان سه‌ربڕی كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو موعجیزه‌ ناردبووی، (قه‌ددارى كوڕى سالف) سه‌رى بڕى به‌ڵام خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى هه‌موویان سه‌ریان بڕى چونكه‌ هه‌موویان رازى بوون و ره‌زامه‌ندیان وه‌رگیرابوو به‌ ژن و پیاوه‌وه‌ [ وَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ ] وه‌ سه‌ركه‌شیان كردو خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ وَقَالُوا يَا صَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ (٧٧) ] وتیان: ئه‌ی صاڵح ئه‌گه‌ر تۆ پێغه‌مبه‌ری خوایت با ئه‌و سزایه‌ی كه‌ تۆ هه‌ڕه‌شه‌مان لێ ئه‌كه‌ی پێی ئه‌ڵێی: له‌لایه‌ن خواوه‌ سزاتان بۆ دێت با سزاكه‌ بێت و په‌له‌ بكه‌ له‌ ناردنیدا."},{"id":78,"translation":"[ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ] خوای گه‌وره‌ سزای دان به‌وه‌ی تووشی بوومه‌له‌رزه‌یه‌كی كردن له‌ژێریانه‌وه‌و ده‌نگێكی زۆر سه‌خت هات له‌ سه‌روویانه‌وه‌ كه‌ دڵی بڕین [ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٧٨) ] له‌ناو شوێن و ماڵى خۆیاندا نووسان به‌ زه‌ویه‌كه‌ له‌سه‌ر ئه‌ژنۆ و ده‌م و چاویان و جووڵه‌یان نه‌ماو هه‌موو مردن."},{"id":79,"translation":"[ فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ (٧٩) ] دواى بێئومێد بوون لێیان صاڵح پشتى تێ كردن و به‌جێى هێشتن، یان دواى له‌ناوچوونیان صاڵح پشتی تێ كردن و وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێى فه‌رموون: ئه‌ی قه‌ومی خۆم من په‌یامی خوای گه‌وره‌م پێ گه‌یاندن وه‌ ئامۆژگاریم كردن به‌ڵام ئێوه‌ ئامۆژگاریكارانتان خۆش ناوێ، (چۆن پێغه‌مبه‌رى خوا له‌ غه‌زاى به‌در له‌گه‌ڵ حه‌فتا كوژراوه‌كه‌ى كافران قسه‌ى كرد وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن)."},{"id":80,"translation":"{گفتوگۆی نێوان (لوط) پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ (٨٠) ] وه‌ (لوط)يش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ (كوڕى هارانى كوڕى ئازه‌ر) بوو، برازای ئیبراهیم بوو - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ ئیبراهیمی مامیدا له‌ زه‌وی عێراق كۆچیان كرد بۆ (بیت المقدس) خوای گه‌وره‌ كردی به‌ پێغه‌مبه‌ر وه‌ ناردی بۆ دێی (سه‌دوم) نزیك (بیت المقدس) و ده‌وروبه‌رى، به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو: ئایا ئێوه‌ به‌دڕه‌وشتی و نێربازی ئه‌كه‌ن كه‌ له‌ پێش ئێوه‌دا هیچ كه‌سێك نه‌بووه‌ له‌ناو ئوممه‌تان و نه‌ته‌وه‌كانی تردا ئه‌م ڕه‌وشته‌ ناشرینه‌ بكات."},{"id":81,"translation":"[ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ ] ئێوه‌ ئه‌ڕۆن شه‌هوه‌ت و ئاره‌زووی خۆتان به‌ پیاوان تێر ئه‌كه‌ن كه‌ پێچه‌وانه‌ی عه‌قڵ و فیتڕه‌تی پاكه‌ وه‌ واز له‌ ئافره‌ته‌كان دێنن كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئێوه‌ی دروست كردوون [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (٨١) ] به‌ڵكو ئێوه‌ قه‌ومێكن زیادڕه‌وی و ده‌ستدرێژی ئه‌كه‌ن له‌ تاواندا."},{"id":82,"translation":"[ وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٨٢) ] وه‌ڵامی قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌وانه‌ی ئه‌و به‌دڕه‌وشتی و خراپه‌كاریه‌یان ئه‌كرد هیچ شتێك نه‌بوو ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ وتیان: لوط و شوێنكه‌وتووانی له‌ شارو دێی خۆتان ده‌ركه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن خۆیان به‌پاك ڕائه‌گرن له‌و داوێن پیسیه‌ بۆیه‌ نابێ له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا نیشته‌جێ بن."},{"id":83,"translation":"[ فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ (٨٣) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خۆی و كه‌سوكاریمان ڕزگار كرد چونكه‌ كه‌سى تر ئیمانى پێ نه‌هێنا بوو جگه‌ له‌ خانه‌واده‌كه‌ى خۆى، وه‌ ته‌نها خێزانه‌كه‌ی نه‌بێ چونكه‌ باوه‌ڕدار نه‌بوو سزا ئه‌ویش گرته‌وه‌، وه‌ (لوط) میوانی بهاتایه‌ ئه‌ڕۆیی خه‌ڵكه‌كه‌ی ئاگادار ئه‌كرده‌وه‌ له‌ میوانه‌كانی (لوط) بۆ ئه‌وه‌ی بێنه‌ سه‌ریان، ئه‌و ئافره‌ته‌یش له‌ناو ئه‌و كه‌سانه‌ مایه‌وه‌ كه‌ له‌ناو سزای خوای گه‌وره‌دا بوون وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ گرتنیه‌وه‌و له‌ناوى بردن."},{"id":84,"translation":"[ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٨٤) ] خوای گه‌وره‌ بارانێكی بۆیان نارد كه‌ به‌ردی تیابوو به‌رد بارانی كردن ده‌ى بزانه‌و ته‌ماشا بكه‌ سه‌ره‌نجامی تاوانباران چۆن بووه‌."},{"id":85,"translation":"{گفتوگۆی نێوان شوعەیب پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ] وه‌ بۆ لای مه‌دیه‌ن كه‌ شارو هۆزێك بوونه‌ له‌ نزیك (مه‌عان) له‌ رێگاى (حیجاز)، هه‌ر له‌ نه‌وه‌ی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر بوونه‌ - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رێكی بۆ ناردن له‌ خۆیان كه‌ شوعه‌یب بووه‌، یاخود شوعه‌یب له‌نه‌وه‌ی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر بووه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ پێى وتراوه‌ (وتاربێژى پێغه‌مبه‌ران) چونكه‌ زۆر زمانپاراو و ره‌وانبێژ بووه‌و ئامۆژگاریه‌كانى گه‌وره‌ بووه‌ [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] ئه‌میش فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌ی خۆم به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن چونكه‌ جگه‌ له‌ الله هیچ په‌رستراوێكی ترتان نیه‌ به‌حه‌ق كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ [ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئێوه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراتان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هاتووه‌ [ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ ] ئێوه‌ كێشانه‌و پێوانه‌تان به‌دادپه‌روه‌ری بێت و فێڵی تیا مه‌كه‌ن [ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ شتومه‌ك به‌خه‌ڵكی ئه‌فرۆشن كه‌میان مه‌ده‌نێ، یاخود كه‌موكوڕى تێ مه‌كه‌ن، یان فێڵ له‌ خه‌ڵكى مه‌كه‌ن [ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ] وه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویشدا ئاشووب و ئاژاوه‌ مه‌نێنه‌وه‌ به‌خراپه‌كاری له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ چاكسازی تیا كردووه‌ له‌ ڕێی ناردنی پێغه‌مبه‌ران و دابه‌زینی كتێبه‌كانه‌وه‌ [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٨٥) ] ئه‌مه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیماندارن."},{"id":86,"translation":"[ وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ ] وه‌ دامه‌نیشن له‌سه‌ر هه‌موو ڕێگاكان و رێگرى و هه‌ڕه‌شه‌ له‌ خه‌ڵكی مه‌كه‌ن كه‌ ئیمان بێنن، كه‌ داده‌نیشتن له‌سه‌ر ئه‌و ڕێگایانه‌ی كه‌ بۆ ماڵی شوعه‌یب ئه‌ڕۆیی وه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ خه‌ڵكى ئه‌كرد بۆ ئه‌وه‌ى ئیمان نه‌هێنن، یان هه‌ڕه‌شه‌ى كوشتنیان له‌ خه‌ڵكى ده‌كرد ئه‌گه‌ر پاره‌یان نه‌ده‌نێ [ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا ] وه‌ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ دینی خوای گه‌وره‌و نه‌یانئه‌هێشت خه‌ڵكى موسڵمان بێت و ئیمانی پێ بهێنێت، وه‌ ئه‌تانه‌وێ ڕێگه‌ و دینی خوای گه‌وره‌ چه‌وت و گێڕ بكه‌ن و به‌ئاره‌زووی خۆتان بێ [ وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ ] وه‌ یادی ئه‌و نیعمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ئێوه‌ ژماره‌تان كه‌م بوو خوای گه‌وره‌ زۆرى كردن، یان فه‌قیر بوون ده‌وڵه‌مه‌ندی كردن [ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (٨٦) ] وه‌ ته‌ماشا بكه‌ن بزانن سه‌ره‌نجامی ئاشووبگێڕان و خراپه‌كاران له‌ نه‌ته‌وه‌كانی تر چۆن بووه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون."},{"id":87,"translation":"[ وَإِنْ كَانَ طَائِفَةٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ وَطَائِفَةٌ لَمْ يُؤْمِنُوا ] هه‌ر چه‌نده‌ كۆمه‌ڵێكیان ئیمانیان هێنا به‌و په‌یامه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ منی پێ ناردبوو وه‌ كۆمه‌ڵێكیان ئیمانیان نه‌هێنا [ فَاصْبِرُوا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَنَا ] وه‌ ئێوه‌ ئارام بگرن تا خوای گه‌وره‌ خۆی بڕیار ئه‌دا له‌ نێوانماندا كه‌ بزانین كێ له‌سه‌ر حه‌قه‌و كێ له‌سه‌ر باتڵه‌، یان تا خوای گه‌وره‌ باوه‌ڕداران سه‌ر ئه‌خات به‌سه‌ر بێباوه‌ڕان [ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ (٨٧) ]. وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترینى دادوه‌رانه."},{"id":88,"translation":"[ قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا ] دیسانه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتدارو گه‌وره‌و سه‌ركرده‌كان له‌ كافران و خۆ به‌گه‌وره‌زانان له‌ قه‌ومه‌كه‌ی پێیان وت: ئه‌ی شوعه‌یب خۆت و ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا ئه‌بێ له‌ دێیه‌كه‌مان ده‌رتان بكه‌ین و شاربه‌ده‌رتان بكه‌ین [ أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا ] یاخود ئه‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ر دینی ئێمه‌ [ قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ (٨٨) ] شوعه‌یب وتی: ئایا به‌زۆر له‌ دین هه‌ڵمانده‌گه‌ڕێننه‌وه‌ چۆن شتى وا ئه‌بێت ئێمه‌ ئیمانمان هێناوه‌."},{"id":89,"translation":"[ قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِي مِلَّتِكُمْ ] به‌ڕاستی ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دینی ئێوه‌و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ین ئه‌وه‌ واته‌ درۆمان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌، كه‌واته‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات ئه‌وه‌ درۆی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌ [ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْهَا ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ی ڕزگار كرد له‌ كوفرو شه‌ریك دانان بۆى [ وَمَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَعُودَ فِيهَا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّنَا ] وه‌ ئێمه‌ بۆمان نیه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ناو ئه‌و كوفرو شیركه‌ ئیلا مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستى لێبێت [ وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا ] وه‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌و هه‌موو دروستكراوانی گرتۆته‌وه‌ [ عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا ] ئێمه‌ ته‌وه‌كولمان له‌سه‌ر ته‌نها خوایه‌و پشتمان ته‌نها به‌خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌ كه‌ دامه‌زراومان بكات له‌سه‌ر ئیمان [ رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ (٨٩) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار بڕیار بده‌ له‌ نێوان ئێمه‌و قه‌ومه‌كه‌ماندا به‌حه‌ق به‌وه‌ی كه‌ سه‌رمان بخه‌ی به‌سه‌ریاندا، وه‌ تۆ باشترین دادوه‌رو سه‌رخه‌ری كه‌ موسڵمانان سه‌رئه‌خه‌ی به‌سه‌ر كافراندا."},{"id":90,"translation":"[ وَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ] دیسانه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتدارو سه‌ركرده‌كان له‌ كافران له‌ قه‌ومه‌كه‌ی وتیان: [ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ (٩٠) ] ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ شوێنی شوعه‌یب بكه‌ون و ئیمانی پێ بێنن و بچنه‌ ناو دینه‌كه‌ی ئه‌وه‌ ئێوه‌ زه‌ره‌رمه‌ند ئه‌بن و تیا ئه‌چن و له‌ ناوتان ئه‌ده‌ین، یاخود ئیتر نابێ فێڵ بكه‌ن له‌ كێشانه‌و پێوانه‌دا به‌وه‌ زه‌ره‌ر ئه‌كه‌ن."},{"id":91,"translation":"[ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٩١) ] ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ زه‌وی هه‌ژاند له‌ ژێریاندا به‌ بوومه‌له‌رزه‌، یاخود ده‌نگێكی بۆیان نارد له‌ناو ماڵی خۆیاندا هه‌موویان له‌سه‌ر ئه‌ژنۆ و روویان نووسان به‌زه‌ویه‌كه‌وه‌و هه‌موویان مردن و جووڵه‌یان لێ بڕا."},{"id":92,"translation":"[ الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ شوعه‌یبیان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ له‌و شوێنه‌دا هه‌ر نه‌بووبێتن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ڕیشه‌كێشی كردن [ الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ (٩٢) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ شوعه‌یبیان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی و شوێنی نه‌كه‌وتن ئه‌مان زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ بوون، كه‌ پێشتر ئه‌وان به‌ موسڵمانانیان ئه‌ووت ئه‌گه‌ر ئێوه‌ شوێن شوعه‌یب - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ون ئێوه‌ زه‌ره‌ر ئه‌كه‌ن، نه‌خێر زه‌ره‌رمه‌ند خۆیان بوون ئه‌وه‌تا خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا له‌ناوی بردن و له‌ قیامه‌تیش به‌هه‌میشه‌یی له‌ دۆزه‌خدان."},{"id":93,"translation":"[ فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ ] شوعه‌یب - صلی الله علیه وسلم - كه‌ بینی خوای گه‌وره‌ سزایان بۆ دائه‌به‌زێنێ پشتی تێ كردن ، یان دواى له‌ناوچونیان وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردنیان پێى فه‌رموون: ئه‌ی قه‌ومی خۆم به‌دڵنیایى من په‌یامی خوای گه‌وره‌م پێ ڕاگه‌یاندن و ئامۆژگاریم كردن به‌دڵسۆزی [ فَكَيْفَ آسَى عَلَى قَوْمٍ كَافِرِينَ (٩٣) ] ئیتر چۆن من خه‌فه‌ت بخۆم له‌ كه‌سانێك كه‌ كافرن به‌ خوای گه‌وره‌ وه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌."},{"id":94,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ (٩٤) ] وه‌ بۆ هیچ شارو دێیه‌ك ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رمان نه‌ناردووه‌ ئیلا خه‌ڵكی ئه‌و شارو دێیه‌مان گردۆته‌وه‌و بردۆته‌وه‌و تاقیكردۆته‌وه‌و تووشی نه‌خۆشى و هه‌ژاری و نه‌داریمان كردوون به‌ڵكو هه‌ست به‌زه‌لیلی و بێده‌سه‌ڵاتی خۆیان بكه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌."},{"id":95,"translation":"[ ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ ] له‌ پاشان ئه‌و فه‌قیری و هه‌ژاری و نه‌داری و نه‌خۆشی و ده‌رده‌داریه‌مان بۆ گۆڕیون به‌ چاكه‌و تووشی هه‌موو چاكه‌و خێرێكمان كردوون له‌ ئه‌من و ئاسایش و خۆشگوزه‌رانى و له‌شساغی تا سوپاسگوزارى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن [ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ ] تا زۆربوون وه‌ چاك بوون له‌ ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانیان و وتیان: ئێمه‌ باوك و باپیرانیشمان هه‌ر تووشی فه‌قیری و هه‌ژاری و نه‌داری و نه‌خۆشی و ده‌ردو به‌لآ بوونه‌ ئه‌مه‌ شتێكی ئاساییه‌ نه‌یانزانی كه‌ ئه‌مه‌ سزای خوای گه‌وره‌یه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ى باوه‌ڕدارانه‌وه‌ كه‌ توشى ناخۆشى بن ئارام ده‌گرن و توشى خۆشى بن سوپاسى خواى له‌سه‌ر ده‌كه‌ن [ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٩٥) ] خوای گه‌وره‌ له‌ناكاو و كتوپڕدا له‌ كاتی خۆشحاڵی و خۆشگوزه‌رانیدا بردنیه‌وه‌و ئه‌وان هیچ هه‌ستیان نه‌كرد."},{"id":96,"translation":"{ئیمان‌و تەقوا هۆكارە بۆ خۆشگوزەرانی} [ وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی شارو دێیه‌كان ئیمان بێنن وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆیان بپارێزن له‌ تاوان [ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌وه‌ به‌ره‌كه‌تی خۆمانیان بۆ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ باران بارین وه‌ له‌ زه‌ویشه‌وه‌ به‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌و جۆره‌ها به‌رووبووم و خێرو خێرات [ وَلَكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٩٦) ] به‌ڵام ئه‌وان پێغه‌مبه‌ران و ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌ درۆزانى و ئیمانیان پێ نه‌هێنا بۆیه‌ سزامان دان و بردیانمانه‌وه‌ به‌هۆی كوفرو تاوان و كرده‌وه‌ى خراپیانه‌وه‌."},{"id":97,"translation":"[ أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ (٩٧) ] ئایا خه‌ڵكی شارو دێیه‌ كافره‌كان ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ سزای ئێمه‌ ڕوویان تێناكات له‌ كاتی شه‌ودا كه‌ ئه‌وان خه‌وتوون، زیاتر مه‌به‌ست پێی كافرانى مه‌ككه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ ئه‌زانن."},{"id":98,"translation":"[ أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٩٨) ] یاخود ئایا ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ سزای ئێمه‌ رووبه‌ڕوویان بێته‌وه‌ له‌ كاتی چێشته‌نگاودا كه‌ یاری ئه‌كه‌ن و بێئاگان."},{"id":99,"translation":"[ أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ ] ئایا ئه‌مینن له‌ مه‌كرو سزای خوای گه‌وره‌ [ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ (٩٩) ] هیچ كه‌سێك ئه‌مین نابێ له‌ مه‌كرو سزای خوا ئیلا كه‌سانێكی زه‌ره‌رمه‌ند نه‌بێ."},{"id":100,"translation":"[ أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِهَا أَنْ لَوْ نَشَاءُ أَصَبْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا نیشته‌جێ ئه‌بن له‌ دوای كه‌سانێك كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی داون ئایا تێنه‌گه‌یشتن و حاڵی نه‌بوون و بۆیان روون نه‌بووه‌وه‌و ڕێگای ڕاستیان نه‌دۆزیه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ویستمان لێ بێ به‌هۆی تاوانی خۆیانه‌وه‌ ئه‌مانیش له‌ناو ئه‌ده‌ین وه‌كو چۆن ئه‌وانمان له‌ناوبرد [ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ (١٠٠) ] وه‌ مۆر ئه‌ده‌ین له‌سه‌ر دڵیان و ئه‌و كاته‌ هیچ شتێك نه‌بیستن و هیچ په‌ندو ئامۆژگاری و ئاگادار كردنه‌وه‌یه‌ك سوودیان پێ نه‌گه‌یه‌نێ."},{"id":101,"translation":"[ تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَائِهَا ] ئه‌مه‌ ئه‌و شارو دێ¬یانه‌یه‌ كه‌ باسمان كرد له‌ قه‌ومی (نوح و هودو صاڵح و لوط و شوعه‌یب) هه‌واڵیان به‌ تۆ ڕائه‌گه‌یه‌نین ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ بۆت ئه‌گێڕینه‌وه‌ كه‌ چۆن كافرانمان له‌ناوبردو باوه‌ڕدارانمان رزگار كرد [ وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] ئه‌وانیش پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌ موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ بۆیان ڕۆیشتن [ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ ] به‌ڵام ئیمانیان نه‌هێنا به‌و حه‌قه‌ی كه‌پێغه‌مبه‌ران بۆیان هێنان به‌هۆى ئه‌وه‌ى پێشتر به‌درۆیان ئه‌زانی، یان ئیمانیان نه‌هێنا چونكه‌ پێشتر خواى گه‌وره‌ زانیارى هه‌بوو كه‌ ئیمان ناهێنن [ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ (١٠١) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ مۆر ئه‌دا به‌ دڵی كافراندا ئه‌و كاته‌ هیچ په‌ندو ئامۆژگاریه‌ك سوودی بۆیان نابێ."},{"id":102,"translation":"[ وَمَا وَجَدْنَا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ ] وه‌ زۆربه‌شیان عه‌هدو به‌ڵێنیان نه‌برده‌ سه‌ر كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیانی وه‌رگرتبوو كه‌ ئیمان بێنن، یان هه‌ر عه‌هدو به‌ڵێنێكی تر وه‌فایان نه‌بوو به‌رامبه‌ری [ وَإِنْ وَجَدْنَا أَكْثَرَهُمْ لَفَاسِقِينَ (١٠٢) ] وه‌ بینیمان زۆربه‌یان فاسقن و له‌ ڕێگاو گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌."},{"id":103,"translation":"{گفتوگۆی نێوان موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و فیرعەون} [ ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا ] له‌ پاش ئه‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئایه‌ته‌كانی تر باسی كردن له‌ (نوح و هودو صاڵح و لوط و شوعه‌یب) له‌دوای ئه‌وان خوای گه‌وره‌ موسای نارد به‌و موعجیزانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشی له‌ گۆچانه‌كه‌ی و ده‌ستی و جگه‌ له‌وانه‌ [ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] بۆ لای فیرعه‌ون و پیاوه‌ ناودارو ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی و قه‌ومه‌كه‌ى [ فَظَلَمُوا بِهَا ] به‌ڵام ئه‌وان زوڵم و سته‌میان كرد به‌وه‌ی كه‌ شوێنی نه‌كه‌وتن، یان زوڵمیان له‌ خه‌ڵك كرد كه‌ نه‌یانهێشت ئیمان بێنن [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (١٠٣) ] تۆ ته‌ماشا بكه‌ بزانه‌ سه‌ره‌نجامی ئاشووبگێڕان و خراپه‌كاران له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی چۆن بووه‌."},{"id":104,"translation":"[ وَقَالَ مُوسَى يَا فِرْعَوْنُ إِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٠٤) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی فیرعه‌ون من پێغه‌مبه‌رێكم له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ نێردراوم."},{"id":105,"translation":"[ حَقِيقٌ عَلَى أَنْ لَا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ] حه‌قی خۆیه‌تی وه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ وه‌ پێویسته‌ له‌سه‌رم و من سورم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ هیچ شتێك نه‌ڵێم و به‌ناوى خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ نه‌كه‌م ته‌نها حه‌ق نه‌بێ [ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٠٥) ] من به‌ دڵنیایى له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ به‌ڵگه‌م بۆتان هێناوه‌ كه‌ من پێغه‌مبه‌ری خوام تۆ به‌نی ئیسرائیلم له‌گه‌ڵدا بنێره‌ با بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ (بیت المقدس) و خواى گه‌وره‌ بپه‌رستن و چیتر مه‌یانچه‌وسێنه‌ره‌وه‌."},{"id":106,"translation":"[ قَالَ إِنْ كُنْتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِهَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٠٦) ] فیرعه‌ون وتی: ئه‌گه‌ر تۆ هیچ به‌ڵگه‌ و موعجیزه‌یه‌كت پێیه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نێردراویت و تۆ پێغه‌مبه‌ری خوایت به‌ڵگه‌كه‌ت بێنه‌ ئه‌گه‌ر تۆ له‌ ڕاستگۆیانیت تا بیبینین."},{"id":107,"translation":"{دوو لە موعجیزەكانی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ (١٠٧) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی هه‌ڵدا بوو به‌ مارێكی زۆر گه‌وره‌ به‌ ئاشكرا به‌ چاوی خۆیان بینیان كه‌ ده‌مى كردبووه‌وه‌و به‌ره‌و فیرعه‌ون رۆیشت."},{"id":108,"translation":"[ وَنَزَعَ يَدَهُ ] وه‌ ده‌ستی ده‌ركرد له‌ گیرفانی یان له‌ ژێرباڵی [ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ (١٠٨) ] ده‌ستی زۆر سپی بوو ئه‌گه‌شایه‌وه‌و وه‌كو نوور پڕشنگدار بوو به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڵه‌ك یان گه‌ڕ بێت."},{"id":109,"translation":"{درۆ بۆ موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم – هەڵدەبەسترێت} [ قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ (١٠٩) ] ده‌سه‌ڵاتداران و گه‌وره‌كان له‌ قه‌ومی فیرعه‌ون كاتێك كه‌ ئه‌و دوو موعجیزه‌یان بینی وتیان: به‌ڕاستی ئه‌مه‌ ساحیرێكی یه‌كجار زانایه‌ له‌ سیحردا."},{"id":110,"translation":"[ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ ] ئه‌یه‌وێ له‌ زه‌ویه‌كه‌تان له‌ میصر ده‌رتان بكات [ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ (١١٠) ] هه‌ندێكیان به‌ هه‌ندێكیان وت فه‌رمان به‌چی ئه‌كه‌ن و بۆچونتان چۆنه‌؟"},{"id":111,"translation":"[ قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ ] وه‌ به‌ فیرعه‌ونیان وت: خۆی و هارونی برای دوا بخه‌ن بۆ كاتێكی تر، یان به‌ندیان بكه‌ن [ وَأَرْسِلْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ (١١١) ] وه‌ به‌ شاره‌كاندا بنێره‌ هه‌رچی ساحیر هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی كۆ بكه‌ره‌وه‌."},{"id":112,"translation":"[ يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَاحِرٍ عَلِيمٍ (١١٢) ] با هه‌رچی ساحیرێك كه‌ زۆر زاناو شاره‌زایه‌ له‌ سیحردا هه‌ر هه‌موویت بۆ كۆ بكه‌نه‌وه‌."},{"id":113,"translation":"[ وَجَاءَ السَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ ] ساحیره‌كانی فیرعه‌ون هاتن هه‌موویانیان كۆ كرده‌وه‌ له‌ هه‌موو شاره‌كان [ قَالُوا إِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ (١١٣) ] وتیان: ئه‌ی فیرعه‌ون ئه‌گه‌ر ئێمه‌ سه‌ركه‌وین به‌سه‌ر موسادا - صلی الله علیه وسلم - ئایا ئه‌جرو پاداشتمان لای تۆ هه‌یه‌؟"},{"id":114,"translation":"[ قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (١١٤) ] فیرعه‌ون وتی: به‌ڵێ وه‌ ئێوه‌ ئه‌بنه‌ كه‌سه‌ نزیكه‌كانی من له‌ خۆمتان نزیك ئه‌كه‌مه‌وه‌ واته‌: پله‌و پایه‌تان ئه‌ده‌مێ."},{"id":115,"translation":"{رووبەڕووبوونەوەی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ جادووگەرانی فیرعەون} [ قَالُوا يَا مُوسَى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ نَحْنُ الْمُلْقِينَ (١١٥) ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ فیرعه‌ون خه‌ڵكی كۆكرده‌وه‌ ساحیره‌كان وتیان: ئه‌ی موسا یان ئه‌وه‌تا تۆ ده‌ست پێ بكه‌ یان ئه‌وه‌تا ئێمه‌ ده‌ست پێ ئه‌كه‌ین."},{"id":116,"translation":"[ قَالَ أَلْقُوا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ڵكو ئێوه‌ ده‌ست پێ بكه‌ن واته‌: گوێتان پێ ناده‌م وه‌ لێتان ناترسێم [ فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ (١١٦) ] كاتێك كه‌ ساحیره‌كان حه‌بل و گوریس و گۆچانه‌كانیان هه‌ڵدا سیحرو جادوویان له‌ چاوی خه‌ڵكه‌كه‌ كردو ئه‌و حه‌بل و گوریس و گۆچان و دارانه‌ هه‌ر هه‌مووی بوو به‌ مار له‌ پێش چاوى خه‌ڵكی، به‌ڵام له‌ حه‌قیقه‌تدا نابێ به‌ مار به‌ڵام سیحریان له‌ چاوی خه‌ڵكى كرد وه‌ خه‌ڵكیان ترساند وه‌ سیحرێكی زۆر گه‌وره‌یان كرد."},{"id":117,"translation":"[ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ (١١٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌حیمان بۆ موسا نارد تۆیش گۆچانه‌كه‌ی ده‌ستت هه‌ڵده‌ كاتێك كه‌ هه‌ڵیدا بووه‌ مارێكی یه‌كجار گه‌وره‌ وه‌ هه‌موو ئه‌و درۆیه‌ى كه‌ ئه‌وان هه‌ڵیانبه‌ست كه‌ هیچ حه‌قیقه‌تێكی نه‌بوو هه‌مووى قوت داو خواردى."},{"id":118,"translation":"{ حەق دەركەوت‌و جادووگەران موسڵمان بوون} [ فَوَقَعَ الْحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١١٨) ] ئه‌و كاته‌ حه‌ق ده‌ركه‌وت و ئاشكرا بوو وه‌ ئه‌و شته‌ پووچه‌ڵانه‌ی كه‌ جادووگه‌ران ئه‌یان كرد هه‌ر هه‌مووی پووچه‌ڵه‌كه‌ی بۆ خه‌ڵك ده‌ركه‌وت."},{"id":119,"translation":"[ فَغُلِبُوا هُنَالِكَ وَانْقَلَبُوا صَاغِرِينَ (١١٩) ] له‌وێ ساحیره‌كان هه‌موویان تێك شكێندران وه‌ له‌و مه‌وقیفه‌دا گه‌ڕانه‌وه‌ به‌ زه‌لیلی و تێكشكاوی و دۆڕاوی."},{"id":120,"translation":"[ وَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ (١٢٠) ] كه‌ ساحیره‌كان بینیان ئه‌مه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - سیحر نیه‌ موعجیزه‌یه‌ موسڵمان بوون و سوجده‌یان بۆ خوای گه‌وره‌ برد."},{"id":121,"translation":"[ قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (١٢١) ] وتیان: ئه‌وه‌ ئێمه‌ ئیمانمان به‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان هێنا."},{"id":122,"translation":"[ رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ (١٢٢) ] په‌روه‌ردگاری موساو هارون، تا كه‌سێك واگومان نه‌بات كه‌ مه‌به‌ستیان له‌ (رب العالمین) فیرعه‌ونه‌."},{"id":123,"translation":"{فیرعەون هەڕەشە دەكات} [ قَالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ] فیرعه‌ون وتی: ئایا ئێوه‌ ئیمانتان هێنا به‌خوای موسى و هارون پێش ئه‌وه‌ی كه‌ من ئیزنتان بده‌م [ إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا ] وتی: ئه‌مه‌ فێڵ و نه‌خشه‌یه‌كی داڕێژراو بووه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌و شاره‌دا كردتان بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی قیبتیه‌كان له‌ شاری میصر ده‌ركه‌ن وه‌ خۆتان و به‌نی ئیسرائیلیه‌كان تیایدا نیشته‌جێ بن [ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (١٢٣) ] ئه‌وه‌ له‌ داهاتووا ئه‌زانن كه‌ من چیتان لێ ئه‌كه‌م هه‌ڕه‌شه‌ی لێیان كرد."},{"id":124,"translation":"[ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ ] ئه‌بێ ده‌ست و پێتان ببڕمه‌وه‌ [ مِنْ خِلَافٍ ] واته‌: ده‌ستی ڕاست و پێی چه‌پ یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ [ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ (١٢٤) ] پاشان هه‌مووتان له‌ خاچ ئه‌ده‌م و به‌ دارخورمادا هه‌ڵتانئه‌واسم."},{"id":125,"translation":"[ قَالُوا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ (١٢٥) ] ساحیره‌كان باوه‌ڕ له‌ دڵیاندا جێگیر بوو وتیان: ئێمه‌ بۆ لای په‌روه‌ردگاری خۆمان ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌."},{"id":126,"translation":"[ وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا ] وه‌ تۆ تۆڵه‌مان لێناسه‌نی ته‌نها له‌به‌ر ئه‌مه‌ نه‌بێ كه‌ ئیمانمان به‌ په‌روه‌ردگاری خۆمان هێناوه‌ كاتێك كه‌ ئه‌و به‌ڵگه‌ ڕوون و ئاشكراو موعجیزانه‌مان بینی [ رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ (١٢٦) ] پاشان ڕوویان كرده‌ خوای گه‌وره‌و وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار صه‌برو ئارام داببه‌زێنه‌ سه‌رمان و دامه‌زراوی و ئارامیمان پێ ببه‌خشه‌ له‌سه‌ر دینه‌كه‌ت، وه‌ به‌ موسڵمانی بمانمرێنه‌ و جارێكی تر له‌م دینه‌ پاكه‌ پاشگه‌ز نه‌بینه‌وه‌ له‌ ژێر ترس و ئه‌شكه‌نجه‌و كوشتنی فیرعه‌وندا، (به‌یانى ساحیر بوون و ئێواره‌ شه‌هید بوون)."},{"id":127,"translation":"[ وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَى وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ ] ده‌سه‌ڵاتدارو گه‌وره‌كان له‌ قه‌ومی فیرعه‌ون وتیان: ئه‌ی فیرعه‌ون ئایا تۆ واز له‌ موساو قه‌ومه‌كه‌ی دێنی تا ئاشووب و ئاژاوه‌بگێڕن له‌سه‌ر زه‌ویدا وه‌ واز له‌ خۆت و په‌رستنت بێنێت، یان واز له‌ خۆت و خوایه‌كه‌شت بێنێت، كه‌ ئه‌ڵێن: فیرعه‌ونیش خوای هه‌بووه‌ بتی هه‌بووه‌ په‌رستوویه‌تی، یان خۆری په‌رستووه‌، یان ملوانكه‌ى له‌ ملدا بووه‌ كڕنوشى بۆ بردووه‌، (راوێژكارانى خراپ ئاوا كاریگه‌ری خراپیان له‌سه‌ر پاشاو سه‌ركرده‌كان ده‌بێت و هانیان ده‌ده‌ن بۆ كوفرو خراپه‌كارى و دژایه‌تى كردنى پێغه‌مبه‌ران و شوێنكه‌وتوانیان، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتدارانیش له‌ خراپه‌دا به‌ قسه‌یان بكه‌ن ئه‌وا خۆیان و ئه‌وانیش زه‌ره‌رمه‌ندى دونیاو قیامه‌ت ده‌بن وه‌كو فیرعه‌ون و راوێژكارانى) [ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ (١٢٧) ] فیرعه‌ون وتی: كوڕانیان ئه‌كوژین و ئافره‌تانیان ئه‌هێلینه‌وه‌ بۆ خزمه‌تكاری وه‌ ئێمه‌ به‌سه‌ر ئه‌واندا زاڵ و باڵاده‌ستین."},{"id":128,"translation":"[ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ قه‌ومه‌كه‌ی فه‌رموو ئێوه‌ پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن وه‌ ئارام بگرن [ إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (١٢٨) ] به‌ دڵنیایى زه‌وی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ ویستى خۆى كه‌سانێك له‌ به‌نده‌كانی خۆی ئه‌كات به‌ میراتگری، كه‌ ئه‌مه‌ موژده‌ بوو له‌ موساو - صلی الله علیه وسلم - قه‌ومه‌كه‌ی، وه‌ سه‌ره‌نجام هه‌ر بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":129,"translation":"[ قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا ] وتیان: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - پێش ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ بێی ئێمه‌ هه‌ر له‌لایه‌ن فیرعه‌ونه‌وه‌ ئازار ئه‌دراین و كوڕانمان ئه‌كوژرا، وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ تۆش هاتوویته‌ دیسان ئه‌وه‌تا ئێستا فیرعه‌ون ئازارمان ئه‌دات و ئه‌مانكوژێت [ قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ (١٢٩) ] موسا فه‌رمووی: به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ دوژمنه‌كه‌تان له‌ناو بدات كه‌ فیرعه‌ونه‌ وه‌ ئێوه‌ بكات به‌ جێنشین له‌سه‌ر زه‌ویدا تا خوای گه‌وره‌ ته‌ماشا بكات ئێوه‌ چ كارو كرده‌وه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن، ئایا وه‌كو فیرعه‌ون و قه‌ومه‌كه‌ی زاڵم و سته‌مكار ئه‌بن یاخود عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خوای گه‌وره‌ له‌ خۆتان ڕازی ئه‌كه‌ن، واته‌ كه‌ خوا نیعمه‌تى پێ به‌خشین و رزگارى كردن سوپاسگوزارى بن."},{"id":130,"translation":"[ وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (١٣٠) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌ دڵنیایی فیرعه‌ون و قه‌ومه‌ كافره‌كه‌یمان تاقیكرده‌وه‌ به‌ وشكه‌ساڵی و بێ بارانی و كه‌می له‌ به‌رووبومدا به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن وه‌ له‌ خراپه‌كانیان بگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":131,"translation":"[ فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَذِهِ ] كاتێك كه‌ چاكه‌یه‌كیان بۆ بهاتایه‌ له‌ باران بارین و پیت و به‌ره‌كه‌ت ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ خۆمان ئه‌م شته‌مان ده‌ست خستووه‌و بۆ ئێمه‌یه‌و شایانین [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَى وَمَنْ مَعَهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی خراپه‌یه‌ك بوونایه‌ له‌ وشكه‌ساڵی و بێ بارانی و نه‌خۆشی ئه‌و كاته‌ موساو باوه‌ڕدارانی كه‌ له‌گه‌ڵ موسادا بوون - صلی الله علیه وسلم - به‌شوومیان دائه‌نان و ئه‌یانووت: ئێوه‌ شوومن هه‌مووی به‌هۆی خراپی ئێوه‌یه‌ [ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خێرو شه‌ڕ هه‌مووی به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ تووشی ئه‌وان ئه‌بێ له‌ به‌ڵا و ناخۆشى هه‌ر هه‌مووی به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ لێره‌ (طائیر)ی به‌كارهێنا (طِيَرة) نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ دروست بێ مرۆڤ باوه‌ڕی به‌ (طِيَرة) و شوومی هه‌بێ به‌ڵكو وه‌كو ڕه‌ددانه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ی كه‌ ئه‌وان باوه‌ڕیان پێی بووه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (١٣١) ] به‌ڵام زۆربه‌یان ئه‌م شته‌ نازانن نه‌زانن بۆیه‌ شه‌ڕو خراپه‌ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ موسى - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":132,"translation":"[ وَقَالُوا مَهْمَا تَأْتِنَا بِهِ مِنْ آيَةٍ لِتَسْحَرَنَا بِهَا فَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ (١٣٢) ] وه‌ به‌رده‌وام بوون له‌ عینادی خۆیان وتیان: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - هه‌رچی موعجیزه‌و نیشانه‌یه‌ك هه‌یه‌ بیهێنی بۆ ئه‌وه‌ی سیحرمان لێ بكه‌ی و ده‌رمانبكه‌ی له‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌رین ئێمه‌ ئیمانت پێ ناهێنین."},{"id":133,"translation":"{سزاكانی خوای گەورە بۆ فیرعەون‌و قەومەكەی} [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بارانى زۆرى له‌ناوبه‌رى نوقمكه‌رمان بۆ ناردن كه‌ ماڵ و به‌رهه‌م و كشتوكاڵیان غه‌رق بكات [ وَالْجَرَادَ ] وه‌ كولله‌مان نارده‌ سه‌ر كشتوكاڵیان تا بیخوات [ وَالْقُمَّلَ ] وه‌ ئه‌سپێمان بۆ ناردن كه‌ له‌ خه‌وى كردن [ وَالضَّفَادِعَ ] وه‌ بۆقمان بۆ ناردن له‌ناو ئاودا پڕ ماڵ و قاپ و خواردنه‌كانیان بوو [ وَالدَّمَ ] وه‌ ده‌ریای نیلمان لێیان كرد به‌ خوێن یان ئاوه‌كانیان ئه‌بوو به‌خوێن [ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ ] ئه‌مه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو سزای خوای گه‌وره‌ بوو بۆ ئه‌وان [ فَاسْتَكْبَرُوا ] به‌ڵام خۆیان به‌گه‌وره‌ زانی له‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن [ وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ (١٣٣) ] به‌ڕاستی كه‌سانێكی موجریم و خراپه‌كار بوون و ئیمانیان نه‌ئه‌هێنا."},{"id":134,"translation":"[ وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ ] وه‌ كاتێك كه‌ سزاكه‌ روویدا به‌سه‌ریاندا و خوای گه‌وره‌ به‌م شتانه‌ سزایدان [ قَالُوا يَا مُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ ] وتیان: ئه‌ی موسى دوعا بكه‌و له‌ په‌روه‌ردگارت بپاڕێره‌وه‌ به‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ به‌تۆی داوه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م سزایانه‌ی خوای گه‌وره‌مان له‌سه‌ر هه‌ڵبگری ئه‌وه‌ ئێمه‌ ئیمانت پێ دێنین [ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٣٤) ] وه‌ به‌نی ئیسرائیلیشت له‌گه‌ڵدا ئه‌نێرین و وازیان لێ دێنین له‌گه‌ڵتدا بێن بۆ قودس."},{"id":135,"translation":"[ فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ (١٣٥) ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌م سزایانه‌ی له‌سه‌ریان هه‌ڵگرت تا كاتێكی دیاریكراو ئه‌وان به‌ڵێنه‌كه‌یان هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌و به‌نی ئیسرائیلیان له‌گه‌ڵ موسادا نه‌ناردو ئیمانیشیان پێی نه‌هێنا."},{"id":136,"translation":"{خوای گەورە فیرعەون‌و شوێنكەوتوانی لەناودەبات‌و بەنی ئیسرائیل دەكاتە جێنشینیان} [ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ ] كاتێك كه‌ به‌ڵێن و په‌یمانه‌كه‌یان شكاند تۆڵه‌مان لێ سه‌ندن و له‌ناو ده‌ریاكه‌ نگرۆمان كردن [ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ (١٣٦) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆزانی وه‌ بێئاگابوون لێی."},{"id":137,"translation":"[ وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا ] وه‌ به‌نی ئیسرائیل كه‌ پێشتر ئه‌چه‌وسێنرانه‌وه‌و كرابوون به‌ خزمه‌تكاری فیرعه‌ون له‌ ڕۆژهه‌لآتی زه‌وی و له‌ ڕۆژئاوادا كه‌ به‌ره‌كه‌تمان تێی كرد مه‌به‌ست (بیت المقدسه‌) له‌ فه‌ڵه‌ستین فیرعه‌ون و ئه‌وانمان له‌ناوبردو ئه‌مانمان كرد به‌ جێنشین [ وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ ] وه‌ وشه‌ی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بووه‌ به‌سه‌ر به‌نی ئیسرائیلدا كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌بێ لاوازه‌كان بكه‌ینه‌ جێنشین [ بِمَا صَبَرُوا ] به‌هۆی ئارام گرتنیانه‌وه‌ كه‌ ئارامیان گرت له‌سه‌ر ئه‌و شتانه‌ [ وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا يَعْرِشُونَ (١٣٧) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ فیرعه‌ون و داروده‌سته‌و شوێنكه‌وتوانی ئه‌یان كرد وه‌ ئه‌و خانوو باخ و باخاتانه‌ی كه‌ دروستیان ئه‌كرد هه‌موویمان تێكدا."},{"id":138,"translation":"{لەپاش ئەو موعجیزە گەورەیە بەنی ئیسرائیل داوای گوێرەكە پەرستن دەكەن!} [ وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ ] وه‌به‌نی ئیسرائیلمان له‌ده‌ریاكه‌ په‌ڕانده‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی دا به‌ناو ئاوه‌كه‌دا دوانزه‌ ڕێگای وشكی لێ كرایه‌وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ ] له‌وێ تێپه‌ڕین به‌سه‌ر كه‌سانێكدا كه‌ بتیان هه‌بوو كه‌ په‌یكه‌ر بوو له‌سه‌ر شێوه‌ی مانگاو گوێره‌كه‌ بوو ئه‌یان په‌رستن و له‌سه‌ریان ئه‌مانه‌وه‌ [ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ ] ئه‌مانه‌ی كه‌ ئه‌م موعجیزه‌ گه‌وره‌یان بینی كه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌ریاكه‌ی بۆ له‌ت كردن وتیان: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - تۆیش خوایه‌ك بۆ ئێمه‌ بڕیار بده‌و بتێكمان بۆ دابنێ له‌سه‌ر شێوه‌ی گوێره‌كه‌یه‌ك هه‌روه‌كو چۆن ئه‌و قه‌ومه‌ بتیان هه‌یه‌و ئه‌یپه‌رستن با ئێمه‌ش بیپه‌رستین [ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (١٣٨) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ڕاستی ئێوه‌ قه‌ومێكی زۆر نه‌زان و نه‌فامن له‌ دوای ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌ گه‌ورانه‌ داوای ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ گوێره‌كه‌یه‌ك بپه‌رستن، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خواش - صلی الله علیه وسلم - له‌ غه‌زای (حونه‌ین) دا به‌لای هه‌ندێك داردا تێپه‌ڕى كه‌ موشریكان داریان هه‌بوو شمشێره‌كانیان پیادا هه‌ڵئه‌واسی، ئه‌مانیش وتیان: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تۆیش دارێك بۆ ئێمه‌ دابنێ و بڕیار بده‌ كه‌ شمشێری پێدا هه‌ڵواسین بۆ ئه‌وه‌ی له‌ جه‌نگه‌كاندا سه‌ر بكه‌وین، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - الله أكبری كردو فه‌رمووی: سوێند به‌و خوایه‌ی گیانی منی به‌ده‌سته‌ به‌نو ئیسرائیل چیان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - وت ئێوه‌ش واتان به‌ من وت، پاشان ئه‌و ئایه‌ته‌ی بۆ خوێندنه‌وه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ هیچ دارو به‌ردێك سودو زیانیان به‌ ده‌ست نیه‌و سودو زیان ته‌نها به‌ ده‌ست خواى گه‌وره‌یه‌و ده‌بێت ته‌نها باوه‌ڕو متمانه‌مان به‌ خواى گه‌وره‌ هه‌بێت)."},{"id":139,"translation":"[ إِنَّ هَؤُلَاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ ] ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ ئه‌و بتانه‌ ئه‌په‌رستن ئه‌مانه‌ هه‌موویان تووشی له‌ناوچوون ئه‌بن و تیا ئه‌چن [ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٣٩) ] به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن كه‌ په‌رستنی بته‌."},{"id":140,"translation":"[ قَالَ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلَهًا وَهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ (١٤٠) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ داوای خوایه‌كی تر ئه‌كه‌ن كه‌ بیپه‌رستن له‌ كاتێك ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌ گه‌وره‌تان بینی وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی ئێوه‌ی داوه‌ به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا له‌ كاتی خۆیاندا وه‌ دوژمنه‌كه‌تانی له‌ناوبرد."},{"id":141,"translation":"[ وَإِذْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ ئێوه‌مان ڕزگار كرد له‌ ده‌ستی فیرعه‌ون كه‌ سه‌ختترین سزایان به‌ ئێوه‌ ئه‌چه‌شت تا له‌گه‌ڵ سزاكاندا ڕاهاتبوون [ يُقَتِّلُونَ أَبْنَاءَكُمْ ] كه‌ كوڕانتانیان به‌ خراپترین شێواز ئه‌كوشت [ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ] وه‌ ئافره‌تانیان ئه‌هێشته‌وه‌ بۆ خزمه‌تكاری [ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ (١٤١) ] وه‌ له‌م ڕزگار كردنه‌ كه‌ خوا ڕزگاری كردن تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی پێ تاقی ئه‌كاته‌وه‌ تا چه‌ندێ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":142,"translation":"[ وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ ] خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ موسا دا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ سی شه‌و بێته‌ سه‌ر كێوی (طور) له‌وێ قسه‌ى له‌گه‌ڵدا ده‌كات، پاشان خوای گه‌وره‌ ده‌ ڕۆژی تری زیاد كرد بوو به‌ چل [ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ] مه‌وعیدی خوای گه‌وره‌ بوو به‌ چل شه‌وی ته‌واو [ وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ ] موسى به‌هارونی برای فه‌رموو (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان لێ بێت) ببه‌ جێنشینی من له‌ناو به‌نی ئیسرائیلدا له‌ناو ئه‌و قه‌ومه‌دا وه‌ چاكسازی بكه‌ له‌ناویانداو كاروباریان به‌ڕێوه‌به‌ره‌ [ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ (١٤٢) ] به‌ڵام شوێنی ڕێبازو ڕێچكه‌ی ئاشووبگێڕان و خراپه‌كاران نه‌كه‌وی، (ئه‌مه‌ وه‌كو یادخستنه‌وه‌ بوو)."},{"id":143,"translation":"{موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - داوای بینینی خوای گەورە دەكات لە دونیادا!} [ وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - هات بۆ مه‌وعیدی دیاریكراوی له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ قسه‌ى له‌گه‌ڵ بكات [ وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ ] وه‌ په‌روه‌ردگار قسه‌ی له‌گه‌ڵ موسادا كرد به‌بێ واسیته‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - قسه‌ی خوای گه‌وره‌ی بیست، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌) [ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ ] كاتێك كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - گوێی له‌ قسه‌ی خوای گه‌وره‌ بوو ئه‌مجا تامه‌زرۆی بینینی خوای گه‌وره‌ بوو، بۆیه‌ فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ڕێگام بده‌ با بتبینم [ قَالَ لَنْ تَرَانِي ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ دونیادا تۆ ناتوانی من ببینی، (به‌ڵام فه‌رمووده‌كان موته‌واتیرن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ باوه‌ڕداران له‌ قیامه‌ت و به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن) [ وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: به‌ڵام ته‌ماشای ئه‌و شاخه‌ بكه‌ ئه‌گه‌ر له‌ جێی خۆیدا مایه‌وه‌ ئه‌وه‌ تۆیش ئه‌توانی من ببینی [ فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ] كاتێك كه‌ په‌روه‌ردگار خۆی ده‌رخست بۆ شاخه‌كه‌ [ جَعَلَهُ دَكًّا ] شاخه‌كه‌ وردو خاش بوو، بوو به‌ خۆڵ [ وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا ] وه‌ موساش - صلی الله علیه وسلم - له‌هۆش خۆی چوو [ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ ] وه‌ كاتێك هاته‌وه‌ هۆش خۆی وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ تۆ له‌وه‌ی كه‌ داوا بكه‌م له‌ دونیادا تۆ ببینم [ تُبْتُ إِلَيْكَ ] من ته‌وبه‌ ئه‌كه‌م و بۆ لای تۆ ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌و جارێكی تر داواى بینینى تۆ ناكه‌م له‌ دونیادا [ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ (١٤٣) ] وه‌ من یه‌كه‌م باوه‌ڕدارم له‌ به‌نى ئیسرائیلدا، یان من یه‌كه‌م باوه‌ڕدارم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ كه‌س تا رۆژى قیامه‌ت له‌ دونیادا ناتبینێت."},{"id":144,"translation":"[ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِي وَبِكَلَامِي ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - من تۆم هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكى سه‌رده‌مى خۆتدا به‌وه‌ی كه‌ په‌یامی خۆم بۆت ناردووه‌، وه‌ ڕاسته‌وخۆ قسه‌م له‌گه‌ڵدا كردووى به‌بێ واسیته‌ [ فَخُذْ مَا آتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ (١٤٤) ] ئه‌وه‌ی كه‌ پێم به‌خشیویت به‌جوانی وه‌ری بگره‌، وه‌ له‌و كه‌سانه‌ به‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌تانه."},{"id":145,"translation":"[ وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ له‌و له‌وحانه‌دا له‌ ته‌وراتدا هه‌موو شتێكمان بۆ نووسیوه‌ له‌وه‌ی كه‌ پێویستی بێ له‌گه‌ڵ به‌نی ئیسرائیل بۆ دین و دونیایان [ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ] كه‌ پڕ بووه‌ له‌ په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ به‌درێژی ئه‌حكامه‌كانی تیا باسكراوه‌ بۆ هه‌موو شتێ [ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ ] به‌هێزو به‌جوانی و به‌جددی وه‌ری بگره‌و كاری پێ بكه‌ [ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا ] وه‌ فه‌رمان بكه‌ به‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ت كامه‌ی كه‌ ئه‌جرو پاداشتی زیاترو چاكتره‌ ئه‌وانه‌ له‌ پێشتر وه‌ربگرن [ سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ (١٤٥) ] وه‌ شوێنی كافرانیشتان پێ نیشان ئه‌ده‌م كه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون به‌هۆی كوفریانه‌وه‌."},{"id":146,"translation":"[ سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌ناحه‌ق خۆیان به‌گه‌وره‌ زانیوه‌ قه‌ده‌غه‌ی ئه‌وه‌یان لێ ئه‌كه‌م كه‌ له‌ ئایه‌ته‌كانی من تێبگه‌ن، (بۆیه‌ شه‌رمن و خۆبه‌گه‌وره‌زان فێرى زانست و زانیارى نابن) [ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌موو ئایه‌ت و نیشانه‌یه‌ك به‌ڕوونی و ئاشكراش ببینن ئیمانی پێ ناهێنن [ وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ڕێگای ڕاست و رزگاریش ببینن نایگرنه‌به‌رو نایكه‌نه‌ ڕێگای خۆیان [ وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ڕێگای چه‌وت و خراپه‌ ببینن ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن به‌ڕێگای خۆیان و ئه‌یگرنه‌ به‌ر [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ (١٤٦) ] چونكه‌ ئه‌وان ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆزانی وه‌ ئه‌وان بێ ئاگابوون لێی."},{"id":147,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ڕۆژی قیامه‌تیان به‌درۆزانی وه‌ باوه‌ڕیان پێی نه‌كرد [ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ ] ئا ئه‌مانه‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ [ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٤٧) ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێكن و چ سزایه‌كیان ئه‌درێته‌وه‌ ته‌نها كرده‌وه‌ی خۆیان نه‌بێ واته‌: خوای گه‌وره‌ سته‌میان لێ ناكات."},{"id":148,"translation":"{ لە غیابی موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - سامیری گوێرەكە دروست دەكات‌و بەنی ئیسرائیل دەیپەرستن!} [ وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - ڕۆیشت بۆ كێوی (طور) بۆ قسه‌ كردن له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ (سامیری) كه‌سێكی ناودار بوو له‌ناو به‌نی ئیسرائیلدا ئه‌و خشڵ و زێڕانه‌ی كه‌ پێیان بوو له‌وه‌ گوێره‌كه‌یه‌كى بۆ دروست كردن كه‌ لاشه‌ی هه‌بوو وه‌ ده‌نگی لێوه‌ ئه‌هات و ئه‌یبۆڕاند [ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَا يُكَلِّمُهُمْ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا نابینن ئه‌مه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵدا ناكات؟ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ خوا بوایه‌ ئه‌بوایه‌ قسه‌ی بكردایه‌و خوا ئه‌بێ قسه‌ بكات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌ [ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ ] وه‌ هیچ ڕێگایه‌كی باشیان نیشان نادات كه‌ بیگرنه‌ به‌ر [ وَكَانُوا ظَالِمِينَ (١٤٨) ] وه‌ ئه‌مانه‌ كه‌سانێكی سته‌مكار بوون چونكه‌ ئه‌و گوێره‌كه‌یان په‌رست."},{"id":149,"translation":"[ وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ شته‌كه‌ له‌ده‌ستیان به‌ر بۆوه‌، واته‌: په‌شیمان بوونه‌وه‌ لێی و شته‌كه‌ له‌ده‌ستیان ڕوویدا ئه‌ویش له‌ دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوای چل شه‌وه‌كه‌ [ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا ] وه‌ زانیان كه‌ گومڕا بوونه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئه‌و گوێره‌كه‌یان په‌رستووه‌ [ قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ (١٤٩) ] وتیان: ئه‌گه‌ر په‌روه‌ردگار ڕه‌حممان لێ نه‌كات وه‌ لێمان خۆش نه‌بێ ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ئه‌بین له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":150,"translation":"[ وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ] وه‌ كاتێك كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای قه‌ومه‌كه‌ی وه‌ كه‌ بینی گوێلكیان په‌رستووه‌ زۆر تووڕه‌ بوو (أَسِفًا) واته‌: تووڕه‌بوونێكی سه‌ختتر له‌ غه‌زه‌ب [ قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي ] فه‌رمووى خراپترین كارتان له‌ دوای من كرد كه‌ گوێلكتان په‌رست [ أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ ] ئایا په‌له‌تان كردو چاوه‌ڕێی ئه‌و مه‌وعیده‌ی خوای گه‌وره‌تان نه‌كرد كه‌ چل شه‌وه‌كه‌ بوو [ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ ] موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و له‌وحانه‌ی كه‌ ته‌وراتی تیا نووسرا بوو له‌ تووڕه‌ییدا فڕێی دا [ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ ] وه‌ كردی به‌ قژی هارونی برایداو - صلی الله علیه وسلم - ڕای كێشا بۆ لای خۆی، وه‌ له‌ ئایه‌تی تردا كردى به‌ قژو ڕیشیدا [ قَالَ ابْنَ أُمَّ ] هارونیش - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌ی كوڕی دایكم، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دایكی موسڵمان بوو، وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕه‌حم و سۆزی ڕاكێشێ [ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي ] به‌ڕاستی ئه‌م قه‌ومه‌ منیان لاواز كرد وه‌ توانای ئه‌وانم نه‌بوو [ وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي ] وه‌ نزیك بوو بمكوژن [ فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ ] تۆ دوژمنم پێ دڵخۆش مه‌كه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئاوام لێ ئه‌كه‌ی [ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١٥٠) ] وه‌ من مه‌كه‌ره‌ ناو ئه‌و كه‌سه‌ زاڵمانه‌ی كه‌ گوێلكیان په‌رستووه‌ خۆ من وه‌كو ئه‌وانم نه‌كردووه."},{"id":151,"translation":"[ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي ] پاشان موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ زانی تاوانی هارونی - صلی الله علیه وسلم - تیا نه‌بووه‌ فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ خۆم و براكه‌م خۆشبه‌ [ وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ ] وه‌ بمانخه‌ره‌ ناو ڕه‌حم و سۆزو میهره‌بانی خۆته‌وه‌ [ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (١٥١) ] وه‌ هه‌ر تۆ له‌ هه‌موو به‌ڕه‌حم و سۆزه‌كان به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییتری."},{"id":152,"translation":"{خوای گەورە غەزەب لە گوێرەكەپەرستان دەگرێت} [ إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و گوێلكه‌یان كرد به‌خوای خۆیان و په‌رستیان [ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ به‌ دڵنیایی تووڕه‌ بوونی خوای گه‌وره‌ ئه‌یانگرێته‌وه‌ وه‌كو له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌) باسمان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كرد یه‌كتری بكوژن [ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ له‌ دونیاشدا خوای گه‌وره‌ زه‌لیلیان ئه‌كات، (سوفیانى كوڕى عویه‌ینه‌) ده‌فه‌رمێت: هه‌موو بیدعه‌چیه‌ك زه‌لیله‌ [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ (١٥٢) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ سزای ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ده‌ین كه‌ بوهتان ئه‌كه‌ن وه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":153,"translation":"[ وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كرده‌وه‌ی خراپیان كردووه‌ [ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِهَا وَآمَنُوا ] پاشان ته‌وبه‌یان كردو گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خوای گه‌وره‌و ئیمانیان هێنا [ إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٥٣) ] به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگاری تۆ له‌ پاش ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌یان زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌."},{"id":154,"translation":"[ وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ ] وه‌ كاتێك كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - تووڕه‌ییه‌كه‌ی هێورو ئارام بۆوه‌ [ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ (١٥٤) ] ئه‌و له‌وحانه‌ی كه‌ ته‌وراتی تیا نووسرا بوو كه‌ فڕێی دا هه‌ڵیگرته‌وه‌ بینی كه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌تی تیایه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ترسی په‌روه‌ردگاریان له‌ دڵدایه‌و ملكه‌چن."},{"id":155,"translation":"{موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - حەفتا كەس هەڵدەبژێرێت بۆ داوای لێخۆشبوون كردن لە خوا} [ وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا ] موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوای ئه‌م ڕووداوه‌ حه‌فتا كه‌سی له‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی هه‌ڵبژارد له‌باشترینیان تا عوزر بێننه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و داوای لێخۆشبوون له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ] كاتێك كه‌ زه‌ویه‌كه‌ له‌ ژێریاندا جووڵاو هه‌ژاو مردن، (هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مانه‌ گوێلكه‌كه‌یان نه‌په‌رست بوو، به‌ڵام قه‌ده‌غه‌ى خه‌ڵكیشیان نه‌كرد بوو له‌ په‌رستنى بۆیه‌ خوا سزاى دان)، یاخود له‌به‌ر ئه‌وه‌ى داواى بینینى خواى گه‌وره‌یان كرد [ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌گه‌ر تۆ ویستت لێ بوایه‌ پێشتر ئه‌مانت ئه‌مراند وه‌ منیش له‌گه‌ڵیاندا، واته‌: ئێستا مه‌یانمرێنه‌ چونكه‌ به‌نی ئیسرائیل ئه‌ڵێن ئه‌مه‌ موسى به‌فێڵ بردیانی بۆ ئه‌وێ تا بیانكوژێ [ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئایا ئێمه‌ له‌ناو ئه‌ده‌ی به‌هۆی كرده‌وه‌ی هه‌ندێك له‌ كه‌سه‌ خراپه‌كانی ئێمه‌ له‌ (سامیری) و هاوه‌ڵه‌كانی [ إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ ] ئه‌مه‌ ته‌نها تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌ له‌لایه‌ن تۆوه‌ [ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ ] ویستت لێ بێ هه‌ر كه‌سێكی پێ گومڕا ئه‌كه‌ی [ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ ] وه‌ ویستت لێ بێ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێكی پێ ئه‌ده‌یت، هیدایه‌ت و گومڕایی به‌ده‌ست تۆیه‌ [ أَنْتَ وَلِيُّنَا ] هه‌ر تۆ دۆست و پشتیوان و خۆشه‌ویست و سه‌رخه‌ری ئێمه‌ی [ فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ (١٥٥) ] خوایه‌ لێمان خۆشبه‌ له‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ پێشوودا كردمان، وه‌ ڕه‌حممان پێ بكه‌ بۆ داهاتوو بمانپارێزه‌ له‌ تاوان، هه‌ر تۆ باشترین لێخۆشبووی."},{"id":156,"translation":"[ وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً ] وه‌ له‌م دونیایه‌شدا حه‌سه‌نه‌و چاكه‌مان بۆ بنووسه‌ وه‌ مۆفه‌قمان بكه‌ بۆ هه‌موو چاكه‌یه‌ك [ وَفِي الْآخِرَةِ ] وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ره‌و به‌هه‌شت بمانبه‌ [ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ ] ئێمه‌ بۆ لای تۆ گه‌ڕایینه‌وه‌و ته‌وبه‌مان كرد [ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ ] په‌روه‌ردگار فه‌رمووی: به‌ ویست و دادپه‌روه‌رى خۆم سزای خۆم ده‌گه‌یه‌نم به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ شایانى سزا بن [ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ] به‌ڵام ڕه‌حمه‌تی من ئه‌وه‌نده‌ فراوانه‌ هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌ [ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] ڕه‌حمه‌تی خۆم ئه‌نووسم بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای من ئه‌كه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن، یان ده‌روونى خۆیان پاك ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ خراپه‌ [ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ (١٥٦) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ هه‌یه‌ وه‌ ملكه‌چن بۆی."},{"id":157,"translation":"{شوێنكەوتوانی پێغەمبەری خوا – صلی الله علیه وسلم – سەركەوتوون} [ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شوێن ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ ئه‌كه‌ون كه‌ ره‌سول و نه‌بی بووه‌ نێردراوی خوای گه‌وره‌ بووه‌ (الْأُمِّيَّ) بووه‌ واته‌: نه‌خوێنده‌وار بووه‌ وه‌ بۆ لای قه‌ومێكی نه‌خوێنده‌وار نێردراوه‌ كه‌ عه‌ره‌ب بوونه‌ [ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ ] كه‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كانیش له‌ لای خۆیان سیفه‌تی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌بینن و نووسراوه‌ [ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ] ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ فه‌رمانیان پێ ئه‌كات به‌ هه‌موو كارێكی چاك، كه‌ چاكترینیان په‌رستنى خواى گه‌وره‌یه‌ به‌ تاك و ته‌نها [ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ قه‌ده‌غه‌و ڕێگریان لێ ئه‌كات له‌ هه‌موو كارێكی خراپ، كه‌ خراپترینیان هاوبه‌ش بڕیاردانه‌ بۆ خواى گه‌وره‌ [ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ هه‌موو شتێكى پاك و به‌تام و چێژو به‌له‌زه‌تیان بۆ حه‌ڵاڵ ئه‌كات، به‌تایبه‌تی ئه‌وه‌ی كه‌ به‌نو ئیسرائیل كاتی خۆی له‌ خۆیانیان حه‌رام كردبوو [ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ ] وه‌ هه‌موو شتێكى پیسیان لێ حه‌رام ئه‌كات [ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ ] وه‌ ئه‌و باره‌ گرانانه‌ی كه‌ خۆیان خستبوویانه‌ سه‌رشانی خۆیان ئه‌م هه‌موو ئه‌و باره‌ قورسانه‌یان له‌سه‌رشان لائه‌دات [ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ ] وه‌ئه‌و كۆت و زنجیرانه‌ی كه‌ پێیانه‌وه‌ بوو كه‌ باری قورسیان خستبووه‌ سه‌رشانی خۆیان به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی تیادا بێت ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو ئه‌و شتانه‌یان له‌سه‌ر لائه‌دا [ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ ] جا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانی پێ بێنن له‌ به‌نی ئیسرائیل وه‌ له‌ غه‌یری ئه‌وانیش وه‌ به‌گه‌وره‌ی بزانن و ڕێزی لێ بگرن و سه‌ری بخه‌ن [ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ ] وه‌ شوێن ئه‌و نوورو ڕووناكیه‌ بكه‌ون كه‌ له‌گه‌ڵیدا دابه‌زیوه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٥٧) ] ئا ئه‌مانه‌ كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیا بێت ئه‌مانه‌ سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفرازن له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":158,"translation":"[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ خه‌ڵكی بفه‌رمه‌: ئه‌ی خه‌ڵكی من پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌م بۆ لای هه‌ر هه‌مووتان نێردراوم، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندێتێكانى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - چونكه‌ پێغه‌مبه‌رانى تر ته‌نها بۆ لاى خه‌ڵكى شارێك یان دێیه‌ك یان ناوچه‌یه‌ك یان هۆزێك ده‌نێردران [ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ ژیان و مردنی به‌ده‌سته‌و ئه‌مانژیه‌نێ و ئه‌مانمرێنێ [ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ ] ئێوه‌ ئیمان بێنن به‌ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ره‌سول و (نه‌بی) یه‌ كتابیشی بۆ هاتووه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ وه‌ خوێنده‌واری نه‌بووه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌خوێنده‌وار بووه‌، كه‌ ئیمان به‌خوای گه‌وره‌و وشه‌كانی خوای گه‌وره‌ دێنێ هه‌موو ئه‌و كتابانه‌ی كه‌ پێشتر بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رانی تر دایبه‌زاندووه‌ [ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٨) ] وه‌ ئێوه‌ شوێنی ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ بكه‌ون - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تتان بدات بۆ رێگاى راست."},{"id":159,"translation":"[ وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ (١٥٩) ] له‌ناو قه‌ومی موساشدا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موویان خراپ نه‌بوونه‌ به‌ڵكو كه‌سانێكیان تیا بووه‌ كه‌ بانگه‌وازی خه‌ڵكیان كردووه‌ بۆ هیدایه‌ت و هیدایه‌تی خه‌ڵكیان داوه‌ بۆ حه‌ق و شوێنى حه‌ق كه‌وتوون وه‌ هه‌ر به‌و حه‌قه‌ش بڕیاریان داوه‌ له‌ نێوان خه‌ڵكیداو دادپه‌روه‌ر بوونه‌ له‌ بڕیار دانیاندا، واته‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ دواتر موسڵمان بوونه‌ یان له‌و كاته‌دا شوێن موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتوونه‌."},{"id":160,"translation":"فەزڵ‌و بەخششی خوای گەورە بۆ بەنی ئیسڕائیل [ وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌نو ئیسرائیلمان دابه‌ش كرد بۆ دوانزه‌ هۆزو قه‌بیله‌ كه‌ هه‌موویان له‌ نه‌وه‌ی یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - بوون [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ] وه‌ كاتێك كه‌ چل ساڵ ڕێیان لێ ون بوو له‌و ده‌شته‌ ئه‌گه‌ڕان قه‌ومه‌كه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - تووشی تینوێتی بوون و ئاویان ده‌ست نه‌كه‌وت و داوای ئاویان له‌ موسى كرد، ئێمه‌یش وه‌حیمان بۆ موسى نارد - صلی الله علیه وسلم - به‌ گۆچانه‌كه‌ی ده‌ستت بیده‌ره‌ سه‌ر ئه‌و به‌رده‌دا [ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ] له‌و به‌رده‌ ڕه‌قه‌ دوانزه‌ كانی ئاو هه‌ڵقوڵا و ته‌قیه‌وه‌ [ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ] خۆیان دوانزه‌ قه‌بیله‌ و هۆز بوون دوانزه‌ سه‌رچاوه‌ی ئاویشی لێ ته‌قیه‌وه‌ هه‌ر هۆزێك له‌سه‌رچاوه‌ی خۆی ئاوی ئه‌خواردو شوێنی ئاو خواردنی خۆی ئه‌زانی [ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ هه‌ورى سپى سێبه‌ری فێنكى بۆ كردن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ گه‌رمای خۆر بیانپارێزێ [ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ گه‌زۆ كه‌ خواردنێكی شیرینه‌ (وَالسَّلْوَى) وتراوه‌: هه‌نگوینه‌ یاخود باڵنده‌یه‌كه‌ سوێسكه‌یه‌ گۆشتێكی خۆشى هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندن [ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ] ده‌ی ئێوه‌ بخۆن له‌و ڕزقه‌ پاك و خۆش و به‌له‌زه‌ت و به‌چێژه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیون [ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١٦٠) ] وه‌ ئێمه‌ زوڵممان لێ نه‌كردن به‌ڵام خۆیان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان ئه‌كرد به‌ تاوان كردن."},{"id":161,"translation":"[ وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ ] وه‌ كاتێك كه‌ پێمان وتن: له‌م شاره‌ كه‌ (بیت المقدس)ه‌ نیشته‌جێ بن [ وَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ ] وه‌ له‌وآ به‌ ویستى خۆتان بخۆن [ وَقُولُوا حِطَّةٌ ] وه‌ بڵێن: خوایه‌ له‌ تاوانمان خۆشبه‌ ئێمه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌و ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ین [ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌چنه‌ ژووره‌وه‌ به‌ كڕنوش بردنه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن [ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئَاتِكُمْ ] ئێمه‌ش له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بین ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئاوا به‌ ملكه‌چیه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ [ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ (١٦١) ] ئه‌وانیشى كه‌ چاكه‌كار بن نیعمه‌ت و فه‌زڵی خۆمان زیاتر ئه‌ڕژێنین به‌سه‌ریاندا."},{"id":162,"translation":"[ فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ سته‌مكار بوون ئه‌و وشه‌یه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی فه‌رموون گۆڕیان، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ سوجده‌و كڕنوش و خۆچه‌ماندنه‌وه‌ بڕۆن به‌ خشكه‌ ئه‌ڕۆیشتن، وه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی بڵێن (حِطَّةٌ) واته‌ خوایه‌ لێمان خۆشبه‌، وتیان: (حِنْطَّةٌ) نونێكیان بۆ زیاد كرد، یان وتیان: (حَبَةُ فِي شَعْرَة) ده‌نكێك دانه‌وێڵه‌، قسه‌كه‌یان گۆڕی و گاڵته‌یان پێ هات [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ (١٦٢) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌م شێوازه‌ زوڵم و سته‌میان كرد خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سزای بۆ دابه‌زاندن به‌هۆی زوڵم و سته‌م كردنیان له‌ خۆیان."},{"id":163,"translation":"{بەسەرهاتی هاوەڵانی رۆژی شەممە} [ وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پرسیار له‌ جووله‌كه‌كانی مه‌دینه‌ بكه‌ سه‌باره‌ت به‌و دێ¬یه‌ی كه‌ له‌ ڕۆخی ده‌ریا بووه‌ كه‌دێى (ئه‌یله‌) بووه‌ له‌ كه‌نارى ده‌ریاى (قلزه‌م)، له‌ نێوان (مه‌دیه‌ن و طور) واته‌ ئه‌مه‌ به‌ جووله‌كه‌كان بڵێ و یادیان بخه‌ره‌وه‌: كه‌ باوك و باپیرانیان ئاوایان كردووه‌ [ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ ] كاتێك كه‌ ده‌ستدرێژیان ئه‌كرد له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌دا كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو تاقیكردنه‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ی لێ كردن كه‌ له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌دا ڕاو بكه‌ن [ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا ] له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌شدا به‌لێشاو ماسی ئه‌هاته‌ سه‌ر ده‌ریاكه‌ له‌ هه‌موو شوێنێكه‌وه‌، وه‌ به‌چاوی خۆیان ئه‌یانبینی و ئه‌یانتوانی به‌ئاسانی ڕاوی بكه‌ن [ وَيَوْمَ لَا يَسْبِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ ] به‌ڵام جگه‌ له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌ ماسیه‌كان ده‌ر نه‌ئه‌كه‌وتن [ كَذَلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (١٦٣) ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ تاقیمان كردنه‌وه‌ به‌هۆی فیسق و له‌ڕێ ده‌رچوونی خۆیان كه‌ ئه‌وانیش فێڵیان كردو له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌دا ڕاوی ماسییان كرد به‌وه‌ی تۆڕیان ئه‌خسته‌ ناوی به‌ڵام له‌ شه‌ممه‌ ده‌ریان نه‌ئه‌كرد له‌ یه‌ك شه‌ممه‌ ده‌ریان ئه‌كرد، یان جۆگه‌له‌یان لێ ئه‌دا دواتر به‌ریان ئه‌گرت له‌ شه‌ممه‌ ده‌ریان نه‌ئه‌كرد له‌ یه‌ك شه‌ممه‌ ئه‌وه‌ی ناو جۆگه‌كه‌یان ده‌رئه‌كرد."},{"id":164,"translation":"[ وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ ] خه‌ڵكى بوونه‌ سێ كۆمه‌ڵ: كۆمه‌ڵێك ڕاویان كرد، وه‌ كۆمه‌ڵێك ڕاویان نه‌كرد به‌ڵام فه‌رمانیان پێیان نه‌ئه‌كرد به‌چاكه‌و نه‌هیشیان لێ نه‌ئه‌كردن له‌ خراپه‌، وه‌كۆمه‌ڵێك ڕاویان نه‌كردو فه‌رمانیشیان پێ ئه‌كردن به‌چاكه‌و نه‌هیان لێ ئه‌كردن له‌ خراپه‌، كۆمه‌ڵی دووه‌م كه‌ خۆیان راویان نه‌كرد به‌ڵام به‌وانه‌ی كه‌ ئامۆژگاری خراپه‌كارانیان ئه‌كرد پێیان وتن بۆچی ئێوه‌ ئامۆژگاری كه‌سانێك ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌بات [ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا ] یاخود سزایه‌كی به‌ئێش و ئازارو سه‌ختیان ئه‌دات بۆ وازیان لێ ناهێنن [ قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (١٦٤) ] وتیان: بۆ ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌ عوزرێكمان هه‌بی كه‌ ئێمه‌ ئامۆژگاری ئه‌مانه‌مان كردووه‌، وه‌ به‌ڵكو ئه‌وانیش ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و ده‌ست هه‌ڵگرن له‌و سه‌رپێچی كردنه‌ی خوای گه‌وره‌."},{"id":165,"translation":"{خوای گەورە خراپەكارانی كرد بە مەیمون‌و بەراز} [ فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ ] كاتێك ئامۆژگاری پیاوچاكانیان له‌یاد كردو وه‌ریان نه‌گرت، وه‌ به‌رده‌وام بوون له‌سه‌رپێچی كردنی خوای گه‌وره‌ [ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ قه‌ده‌غه‌ی خه‌ڵكیان ئه‌كرد له‌ خراپه‌ ئه‌وانمان ڕزگار كرد [ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (١٦٥) ] ئه‌وانه‌شی كه‌ سته‌مكار بوون ڕاویان ئه‌كرد له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌ ئه‌وانه‌شمان برده‌وه‌ به‌ سزایه‌كی زۆر سه‌خت و به‌ئێش و ئازار به‌هۆی فیسق و له‌ڕێ ده‌رچوونی خۆیان، كه‌ خواى گه‌وره‌ كردنى به‌ مه‌یمون و به‌راز، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ باسی كۆمه‌ڵی دووه‌می نه‌كرد كه‌ ڕاویشیان نه‌كردو ئامۆژگاری خه‌ڵكیشیان نه‌كرد، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: نازانم ئایا ڕزگار بوون یان نا تا دواتر (عیكریمه‌) بۆی ئه‌سه‌لمێنێ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانیشی ڕزگار كردووه‌، (كه‌واته‌ پێویسته‌ مرۆڤـ هه‌ر چاك و صاڵح نه‌بێت بۆ خۆى، به‌ڵكو پێویسته‌ چاكسازو موصڵیح بێت بۆ جگه‌ له‌ خۆى)."},{"id":166,"translation":"[ فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ ] كاتێك ئه‌مانه‌ سه‌ركه‌شی و عینادیان كرد وه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌وه‌ی كه‌ قه‌ده‌غه‌یان لێ كراو هه‌ر كردیان [ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ (١٦٦) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردن ببن به‌ مه‌یمونی زه‌لیل و ڕیسواو ده‌ركراو خوای گه‌وره‌ كردنی به‌ مه‌یمون، له‌ ئایه‌تی تر كردنی به‌ مه‌یمون و به‌رازو ته‌نها سێ ڕۆژ دوای ئه‌وه‌ هه‌موویانی مراند."},{"id":167,"translation":"{تا رۆژی قیامەت جولەكە ریسواو زەلیل‌و سەرشۆڕ دەبن} [ وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] په‌روه‌ردگارت به‌ ئاشكرا رایده‌گه‌یه‌نێت وه‌ سوێند ده‌خوات كه‌ كه‌سانێك ئه‌نێرێته‌ سه‌ر جووله‌كه‌ كه‌ به‌ خراپترین سزا سزایان بدات و وه‌ ده‌بێت زه‌لیل و سه‌رشۆڕو ڕیسوا و ژێرده‌سته‌ بن تا ڕۆژی قیامه‌ت به‌ هۆى تاوان و سه‌رپێچى و فێڵكردنیان، ئه‌بێ حاڵی جووله‌كه‌ وابێ ته‌نها له‌ هه‌ندێك حاڵه‌تی كه‌مدا ئه‌وان زاڵ و باڵاده‌ستن [ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقَابِ ] به‌دڵنیایى سزای په‌روه‌ردگاری تۆ زۆر خێرایه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی ئه‌كه‌ن [ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٦٧) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":168,"translation":"[ وَقَطَّعْنَاهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَمًا ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی ئه‌وانمان كرده‌ چه‌ند نه‌ته‌وه‌و ئوممه‌ت و كۆمه‌ڵێك [ مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ ] هه‌یانه‌ كه‌ پیاوچاكن ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێن موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتوونه‌و پێش ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر بێت - صلی الله علیه وسلم - مردوونه‌، وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ دوای هاتنی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلی الله علیه وسلم - هێنا پیاوچاك بوونه‌ [ وَمِنْهُمْ دُونَ ذَلِكَ ] وه‌ هه‌یشیان بووه‌ له‌ خوار ئه‌مانه‌ پیاوچاك نه‌بوونه‌و خراپه‌كار بوونه‌ [ وَبَلَوْنَاهُمْ بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (١٦٨) ] وه‌ به‌چاكه‌و به‌ خراپه‌و ته‌سكى و فراوانى ژیان تاقیمان كردنه‌وه‌ به‌هه‌ردوو باره‌كه‌دا به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌ له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچی."},{"id":169,"translation":"[ فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ ] وه‌ له‌ دوای ئه‌مانه‌ نه‌وه‌كانیان كه‌سانێكى خراپ جێی ئه‌مانیان گرته‌وه‌ كه‌ هیچ خێریان تیا نه‌بوو [ وَرِثُوا الْكِتَابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَذَا الْأَدْنَى ] وه‌ بوونه‌ میراتگری ته‌ورات له‌ باوك و باپیرانیان كه‌ ئه‌یانخوێنده‌وه‌و كاریان پێ نه‌ئه‌كردو دونیایان پێ ئه‌كڕی به‌ڕه‌شوه‌و حه‌رام، وه‌ گۆڕانكاریان ئه‌كرد له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌دا [ وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا ] وه‌ ئه‌یانووت: ئاساییه‌ دواتر خوای گه‌وره‌ لێمان خۆش ئه‌بێ به‌وه‌ دڵی خۆیان ئه‌دایه‌وه‌ [ وَإِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ ] تاوانیان ده‌كردو داواى لێخۆشبوونیان ده‌كرد وه‌ كه‌ دووباره‌ تاوانه‌كه‌یان بۆ بگونجایه‌ ئه‌نجامیان ده‌دایه‌وه‌، یان ئه‌گه‌ر دووباره‌ دونیایان ده‌ست بكه‌وتایه‌ته‌وه‌ پێی ئه‌وه‌ به‌ته‌ورات ئه‌یانگۆڕیه‌وه‌ ته‌وراته‌كه‌یان به‌كار ئه‌هێنا بۆ ده‌ستخستنی دونیا جار له‌ دوای جار [ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثَاقُ الْكِتَابِ أَنْ لَا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ] ئایا له‌ ته‌وراتدا عه‌هدو به‌ڵێنیان لێ وه‌رنه‌گیرابوو كه‌ جگه‌ له‌ حه‌ق هیچ به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ نه‌ڵێن و ده‌ستكاری كتابی خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن [ وَدَرَسُوا مَا فِيهِ ] وه‌ ئه‌م شته‌یان خوێنده‌وه‌ وه‌ زانیشیان ئینجا وازیان لێ هێنا بۆیه‌ سزایان سه‌ختتره‌ [ وَالدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٦٩) ] به‌ڵام له‌م دونیایه‌ی كه‌ ئه‌وان ده‌ستی ئه‌خه‌ن ئه‌گه‌ر قیامه‌تیان پێ ده‌ست بخستایه‌ ئه‌وه‌ باشتر بوو بۆ كه‌سانێك كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆیان بپارێزن ئه‌وه‌ بۆ عاقڵ نابن و فام ناكه‌ن و تێناگه‌ن."},{"id":170,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌ستیان به‌ كتابه‌كه‌وه‌ به‌ ته‌وراته‌وه‌ گرتووه‌ به‌ ته‌واوى له‌ كاتی خۆی وه‌ نوێژیان كردووه‌ [ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ (١٧٠) ] ئێمه‌ ئه‌جرو پاداشتی ئه‌و چاكسازانه‌ نافه‌وتێنین و ئه‌جرو پاداشتی ته‌واویان ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":171,"translation":"[ وَإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ ] وه‌ فریشته‌ به‌ فه‌رمانى خوای گه‌وره‌ كێوی (طور)ى له‌ ڕه‌گه‌وه‌ هه‌ڵكێشا وه‌ خستیه‌ بان سه‌ریان وه‌ك هه‌ورێك سێبه‌ری بۆیان كردبوو [ وَظَنُّوا أَنَّهُ وَاقِعٌ بِهِمْ ] وایان زانی ئێستا ئه‌كه‌وێته‌ بان سه‌ریان و له‌ناویان ئه‌بات [ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: یان ئه‌و ته‌وراته‌ی بۆتانم هێناوه‌ به‌جوانی وه‌ری بگرن یاخود ئێستا شاخه‌كه‌ به‌ر ئه‌ده‌مه‌ بان سه‌رتان، ئه‌و به‌ڵێنه‌ی لێیان وه‌رگرت به‌ڵام دوایی به‌ڵێنه‌كه‌یان شكاند [ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٧١) ] وه‌ یان ئه‌و شه‌ریعه‌ت و حوكمانه‌ی له‌ ته‌وراتدا هه‌یه‌ یادی بكه‌نه‌وه‌ به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":172,"translation":"[ وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ ] وه‌ په‌روه‌ردگار كاتێك كه‌ ئاده‌می دروست كرد هه‌رچی نه‌وه‌ی ئاده‌م هه‌یه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت هه‌ر هه‌مووی له‌ پشتی ئاده‌م ده‌ركرد [ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ كردنی به‌ شایه‌ت به‌سه‌ر نه‌فسی خۆیانه‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ پێی فه‌رموون: [ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ] ئایا من په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ نیم [ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا ] هه‌رچی نه‌وه‌ی ئاده‌م هه‌یه‌ هه‌ر هه‌موویان وتیان: به‌ڵێ شایه‌تی ئه‌ده‌ین كه‌ تۆ په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ی [ أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ (١٧٢) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: بۆیه‌ ئێستا پێتان ئه‌ڵێم تا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت نه‌ڵێن ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ له‌ یه‌كخواپه‌رستى تۆ بێ ئاگاین و نه‌مانزانی كه‌ تۆ تاك و ته‌نهایت و شه‌ریكت نیه‌."},{"id":173,"translation":"[ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ ] یاخود تا نه‌ڵێن: ئێمه‌ له‌ پێش خۆماندا باوك و باپیرانمان شه‌ریكیان بۆ تۆ دانا ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ نه‌وه‌ی ئه‌وان بووین و له‌ دوای ئه‌وانه‌وه‌ هاتووین و شوێن ئه‌وان كه‌وتین [ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ (١٧٣) ] ئایا ئێمه‌ له‌ناو ئه‌ده‌ی به‌هۆی خراپه‌كاری باوك و باپیرانمان كه‌ له‌سه‌ر باتڵ و پووچه‌ڵ بوونه‌."},{"id":174,"translation":"[ وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (١٧٤) ] به‌م شێوازه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌و درێژه‌ی پێ ئه‌ده‌ین به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌."},{"id":175,"translation":"{بەسەرهاتی (بەلعام)} [ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌سه‌رهاتێكی تریش بۆ به‌نی ئیسرائیل باس بكه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئایه‌تی خۆمانمان پێ به‌خشی كه‌ پیاوێك بوو ناوى (به‌لعام) بووه‌ له‌ شاری ده‌سه‌ڵاتداره‌كاندا (جه‌ببارین) بوو ئه‌وه‌ی كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - به‌ قه‌ومه‌كه‌ی وت: بڕۆنه‌ ژووره‌وه‌، وتیان: ناچین، ئه‌و خراپه‌كارانه‌ به‌و پیاوه‌یان وت: -كه‌سێك بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دوعای قبووڵ كردووه‌- وه‌ره‌ دوعا له‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ خوا بیگه‌ڕێنێته‌وه‌و له‌ كۆڵمانى بكاته‌وه‌ چونكه‌ ئه‌گه‌ر زاڵ بێت به‌سه‌رماندا له‌ ناومان ده‌بات، ئه‌ویش وتوویه‌تی: ئه‌گه‌ر دوعا له‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - بكه‌م ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوم ئه‌دات و دونیاو قیامه‌تم ئه‌فه‌وتێ، قه‌ناعه‌تیان پێی كردو دوعای له‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - كردووه‌ ئه‌ویش [ فَانْسَلَخَ مِنْهَا ] ئیتر چۆن ئاژه‌ڵ له‌ پێسته‌كه‌ی ده‌رئه‌كرێ ئاوا له‌و پیاوچاكیه‌ ده‌رچوو كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیبوو [ فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ ] وه‌ شه‌یتان شوێنی كه‌وت و بوو به‌ هاوه‌ڵی [ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ (١٧٥) ] وه‌ بووه‌ كه‌سێك له‌وانه‌ی كه‌ سه‌ركه‌ش و سه‌رلێشێواون وه‌ كافرو موڕته‌د بوو، وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئومه‌ییه‌) یش دابه‌زى."},{"id":176,"translation":"[ وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌و له‌سه‌ر ئه‌و پیاوچاكیه‌ی خۆی بمایاته‌وه‌ ئه‌وا پله‌و پایه‌یمان به‌رز ئه‌كرده‌وه‌و ڕێزمان لێ ئه‌نا [ وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ ] به‌ڵام خۆی نزم و نه‌وی كرده‌وه‌ بۆ سه‌ر زه‌وی وه‌ دونیای ویست و دونیای هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر قیامه‌تدا [ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆی كه‌وت [ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ] وه‌ نموونه‌ی ئه‌م كه‌سه‌ وه‌كو نموونه‌ی سه‌گێك وایه‌ [ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ] كه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئه‌و سه‌گه‌ بیبه‌ستیته‌وه‌ هه‌ر زمان ده‌ر ئه‌كات وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ریده‌یت هه‌ر زمان ده‌رئه‌كات له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا سه‌گ هه‌ر زمانی ده‌رئه‌كات، واته‌: حیكمه‌تی پێ ببه‌خشی و نه‌یبه‌خشی هه‌ر وه‌ری ناگرێ، وه‌ ئامۆژگاری بكه‌ی نه‌یكه‌ی هه‌ر وه‌ری ناگرێ [ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] ئه‌مه‌ نموونه‌ی كه‌سانێكی نزم و بێ نرخه‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌درۆ ئه‌زانن له‌ جووله‌كه‌و جگه‌ له‌وانیش كه‌ ده‌ستكاری ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ (١٧٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئه‌م ڕووداو و به‌سه‌رهاتانه‌یان بۆ بگێڕه‌وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و به‌خۆیاندا بچنه‌وه‌."},{"id":177,"translation":"[ سَاءَ مَثَلًا الْقَوْمُ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] نموونه‌ی كه‌سانێك كه‌ ئایه‌ته‌كان ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ ناشرینترین و خراپترین نمونه‌یه‌ كه‌ چوێنراون به‌ سه‌گ كه‌ ته‌نها له‌ خه‌مى خواردن و ئاره‌زوویدایه‌، بۆیه‌ هه‌ر كه‌سێك واز له‌ زانست و زانیارى شه‌رعى و هیدایه‌ت بێنێت و شوێن هه‌واو ئاره‌زوى بكه‌وێت ئه‌وا چوێنراوه‌ به‌و سه‌گه‌ كه‌ خراپترین نمونه‌یه‌ [ وَأَنْفُسَهُمْ كَانُوا يَظْلِمُونَ (١٧٧) ] وه‌ خواى گه‌وره‌ زوڵمى لێ نه‌كردن به‌ڵكو خۆیان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان كرد به‌وه‌ی كه‌ شوێنى هیدایه‌ت نه‌كه‌وتن، به‌ڵكو شوێنى هه‌واو ئاره‌زوویان كه‌وتن."},{"id":178,"translation":"[ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي ] هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدات ئه‌وه‌ هیدایه‌تدراوی حه‌قیقی و راسته‌قینه‌یه‌ و كه‌س ناتوانێت گومڕاى بكات [ وَمَنْ يُضْلِلْ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٧٨) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات ئه‌وا ئه‌و كه‌سانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ن و كه‌س ناتوانێت هیدایه‌تیان بدات."},{"id":179,"translation":"[ وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ] كه‌سانێكی زۆرمان له‌ جن و له‌ مرۆڤ بۆ جه‌هه‌ننه‌م دروست كردووه‌و داناوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی دۆزه‌خن وه‌ سه‌ره‌نجامیان بۆ دۆزه‌خه‌و كرده‌وه‌ی ئه‌هلی دۆزه‌خ ئه‌كه‌ن [ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا ] كه‌سانێكن كه‌ دڵیان هه‌یه‌ به‌ڵام پێی تێناگه‌ن له‌ حه‌ق [ وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا ] وه‌ چاویان هه‌یه‌ به‌ڵام حه‌قی پێ نابینن [ وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا ] وه‌ گوێیان هه‌یه‌ به‌ڵام حه‌ق و په‌ندو ئامۆژگاری پێ نابیستن [ أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ ] ئه‌مانه‌ وه‌كو ئاژه‌ڵ وان له‌وه‌ی كه‌ سوود له‌ چاو و گوێ و دڵیان نابینن [ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ] به‌ڵكو له‌ ئاژه‌ڵیش وێڵ و سه‌رگه‌ردانترن چونكه‌ ئاژه‌لأ به‌قسه‌ى شوانه‌كه‌ ده‌كات ئه‌گه‌ر چى له‌ قسه‌یشى تێنه‌گات [ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ (١٧٩) ] ئه‌مه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ بێ ئاگان له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌."},{"id":180,"translation":"{تەوەسول كردن بە ناوە جوانەكانی خوای گەورە} [ وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ناوه‌ جوانه‌كانی هه‌یه‌ تۆ به‌و ناوه‌ جوانانه‌وه‌ له‌ خوا بپاڕێره‌وه‌و بڵێ: یا رحمن یارحیم یا كریم یا عزیز، وه‌ ته‌وه‌سولی پێ بكه‌و بڵێ: خوایه‌ بۆ خاتری ناوه‌ جوانه‌كانت، (هه‌ركه‌سێك نه‌وه‌دو نۆ له‌ ناوه‌ جوانه‌كانى خواى گه‌وره‌ له‌به‌ر بكات و لێى تێبگات و له‌ خۆیدا جێبه‌جێى بكات ئه‌وه‌ ده‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ژماره‌ى ناوه‌كانى خواى گه‌وره‌ كه‌س نایزانێت ته‌نها خۆى نه‌بێت چونكه‌ هه‌ندێك ناوى هه‌یه‌ له‌ هیچ كتابێكى ئاسمانى داینه‌به‌زاندووه‌و به‌هیچ پێغه‌مبه‌رێكیشى نه‌ووتووه‌و لاى خۆى هێشتوویه‌تێوه‌) [ وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ ] وه‌ واز بێنن له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بێ باوه‌ڕن به‌ ناوه‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌ك موشریكان كه‌ ناوی بته‌كانیان له‌ناوه‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌رگرتبوو وه‌كو (لات و عوززازو مه‌نات)، یان ئه‌وانه‌ی كه‌ ئینكاری ناو و سیفاته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و به‌ درۆى ده‌زانن، ئیلحاد واته‌: لادان له‌ مه‌به‌ست [ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٨٠) ] ئه‌مانه‌ سزای ئه‌و كرده‌وه‌یان وه‌رئه‌گرن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ناوه‌كانی خوای گه‌وره‌ نیه‌."},{"id":181,"translation":"[ وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ (١٨١) ] له‌ ئوممه‌تی ئیسلامیشدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ هیدایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌ده‌ن به‌ حه‌ق و بۆ حه‌ق وه‌ حوكم و بڕیاریش له‌ نێوان خه‌ڵكدا به‌دادپه‌روه‌ری ئه‌ده‌ن كه‌ ئه‌مه‌ كۆمه‌ڵی ڕزگار بوو (فیرقه‌ی ناجیه‌) و (تائیفه‌ی مه‌نصوره‌) یه‌."},{"id":182,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌شى كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌درۆ ئه‌زانن [ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ (١٨٢) ] ئه‌وه‌ پله‌ پله‌ ئه‌یان به‌ینه‌وه‌و نیعمه‌تیان به‌سه‌ردا ئه‌ڕژێنین تا ته‌واو له‌ گومڕایی خۆیاندا ڕۆئه‌چن به‌ڵام كاتێك كه‌ ئه‌یانبه‌ینه‌وه‌ ئاگایان له‌ خۆیان نیه‌و له‌ بێئاگایدا ئه‌یانبه‌ینه‌وه‌."},{"id":183,"translation":"[ وَأُمْلِي لَهُمْ ] وه‌ بۆیان درێژ ئه‌كه‌ینه‌وه‌و مۆڵه‌تیان ئه‌ده‌ین و زوو سزایان ناده‌ین [ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ (١٨٣) ] به‌راستى نه‌خشه‌و پیلانی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزه‌."},{"id":184,"translation":"[ أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ ] ئایا بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌م هاوڕێیه‌ی ئه‌وان كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - شێت نیه‌ [ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ (١٨٤) ] به‌ڵكو ته‌نها ترسێنه‌رێكه‌ به‌ ئاشكرا له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌یانترسێنێ."},{"id":185,"translation":"[ أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئایا بۆ ئه‌مانه‌ بیر ناكه‌نه‌وه‌ له‌ موڵكی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌كان و له‌ زه‌وی تا بیانگه‌یه‌نێ به‌ ئیمان هێنان [ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ ئه‌و هه‌موو شته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌ [ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ ] وه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌جه‌ل و كاتی مردنی ئه‌وان نزیك بووبێته‌وه‌ و به‌ره‌و سزاى خواى گه‌وره‌ بڕۆن [ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ (١٨٥) ] ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ به‌ قورئان نه‌كه‌ن ئیتر ئایا له‌ دوای قورئان باوه‌ڕ به‌ چ حه‌دیس و وته‌یه‌كی تر ئه‌كه‌ن."},{"id":186,"translation":"[ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَا هَادِيَ لَهُ ] هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ كه‌س ناتوانێ هیدایه‌تی بدات [ وَيَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (١٨٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ وازیان لێ دێنێ له‌ناو توغیان و كوفرو سته‌می خۆیاندا ڕۆبچن."},{"id":187,"translation":"{كاتی هاتنی قیامەت غەیبەو خوا نەبێت كەس نایزانێت } [ يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - قوره‌یش پرسیاری ڕۆژی قیامه‌ت له‌ تۆ ئه‌كه‌ن كه‌ی خوای گه‌وره‌ جێگیری ئه‌كات وه‌ ئه‌یهێنێت و ڕوو ئه‌دات؟ بڵێ: هاتنی قیامه‌ت كاته‌كه‌ی ته‌نها لای په‌روه‌ردگاره‌و كاته‌كه‌ی ئاشكرا ناكات و ته‌نها خۆی نه‌بێ كه‌س نایزانێ [ ثَقُلَتْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] زانینى كاتى هاتنى قیامه‌ت قورسه‌ له‌سه‌ر خه‌ڵكى ئاسمانه‌كان و زه‌وى و كه‌سیان نایزانن نه‌ پێغه‌مبه‌رێكى نێردراو، وه‌ نه‌ فریشته‌یه‌كى نزیك له‌ خواى گه‌وره‌، یان هاتنی قیامه‌ت قورسه‌ له‌سه‌ر ئاسمانه‌كان و زه‌وی ئه‌وان تواناى خۆڕاگرتنیان نیه‌و هه‌مووی وێران ئه‌بێ [ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً ] قیامه‌ت نایات ئیلا له‌ ناكاو و كتوپڕدا نه‌بێ كاتێك كه‌ ئێوه‌ بێ ئاگان [ يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وا پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ كاتى هاتنى قیامه‌ت بزانی [ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ ] تۆ بڵێ: زانیارى كاتى هاتنى ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها لاى خوای گه‌وره‌یه‌و ته‌نها خۆی ئه‌یزانێ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (١٨٧) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵك نایزانن."},{"id":188,"translation":"{سوودو زیان تەنها بەدەست خوایە} [ قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من بۆ نه‌فسی خۆم هیچ سوودو زیانێكم به‌ده‌ست نیه‌ مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی ویستى لێ بێ هه‌ندێك شتم پێ بڵێ [ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر من نهێنی غه‌یبم بزانیایه‌ ئه‌وا ئیشی خێرو چاكه‌م بۆ خۆم زۆر ئه‌كرد له‌ كڕین و فرۆشتن و به‌رژوه‌ندی دین و دونیا [ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ ] وه‌ هه‌رگیز تووشی خراپه‌ نه‌ئه‌بووم به‌ڵام غه‌یب نازانم بۆیه‌ له‌ هه‌ندێك جه‌نگدا تێكئه‌شكێم یان صه‌حابه‌م ئه‌كوژرێ، (كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا غه‌یب نه‌زانێت چۆن خه‌ڵكى غه‌یب ده‌زانن؟! نابێت مرۆڤـ باوه‌ڕ به‌و كه‌سانه‌ بكات كه‌ بانگه‌شه‌ى زانینى غه‌یب ده‌كه‌ن له‌ جادووگه‌رو فاڵچیان، چونكه‌ هه‌ركه‌سێك باوه‌ڕیان پێ بكات ئه‌وا كافر ده‌بێت و كرده‌وه‌ چاكه‌كانى هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌) [ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (١٨٨) ] ئیشی من ته‌نها ئاگادار كردنه‌وه‌و ترساندن و موژده‌دانه‌ به‌ كه‌سانێك كه‌ ئیمانیان هه‌بێ."},{"id":189,"translation":"[ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ له‌ یه‌ك نه‌فس كه‌ ئاده‌مه‌ [ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا ] پاشانیش خێزانه‌كه‌ی خۆی كه‌ حه‌وا بوو له‌ په‌راسووی چه‌پى دروستی كرد [ لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا ] تا هۆگرو ئارام بێ له‌لای [ فَلَمَّا تَغَشَّاهَا ] كاتێك كه‌ ئاده‌م جیماعی كرد له‌گه‌ڵ حه‌وا [ حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا ] حه‌ملێكی سووكی هه‌بوو سه‌ره‌تا كه‌ دڵۆپه‌ ئاوێكه‌ پاشان خوێنێكى مه‌یوو پاشان پارچه‌ گوشتێكه‌ [ فَمَرَّتْ بِهِ ] حه‌مله‌كه‌ی به‌رده‌وام بوو ده‌ركه‌وت [ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ ] كاتێك كه‌ مناڵه‌كه‌ قورس بوو له‌ سكیداو گه‌وره‌ بوو [ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ (١٨٩) ] دوعایان كرد له‌ خوای گه‌وره‌ و پاڕانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر مناڵێكی چاك و ساغمان پێ ببه‌خشی ئه‌وه‌ ئێمه‌ شوكرانه‌بژێری تۆ ئه‌كه‌ین."},{"id":190,"translation":"[ فَلَمَّا آتَاهُمَا صَالِحًا ] كاتێك كه‌ مناڵی صاڵحی پێیان به‌خشی یان مناڵێكی ساغ و ڕێك و ته‌واو [ جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ فِيمَا آتَاهُمَا ] ئه‌وان شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیاردا، لێره‌ مه‌به‌ست ئاده‌م و حه‌وا خۆیان نیه‌ به‌ڵكو مه‌به‌ست موشریكانه‌ له‌ نه‌وه‌كانی ئاده‌م و حه‌وا وه‌كو جوله‌كه‌و گاور، ئه‌گه‌رنا ئه‌وان شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌داوه‌و ئه‌و ئه‌ثهرانه‌ی كه‌ هاتووه‌ مناڵیان بووه‌و كه‌ ناویان ناوه‌ (عبدالله) مناڵه‌كه‌یان مردووه‌ شه‌یتان وتوویه‌تی: ناوی بنێن (عبدالحارث) ئه‌و كاته‌ ئه‌مێنێ به‌ قسه‌یان كردووه‌ ئه‌وانه‌ (ئیسرائیلیاته‌)و هیچى صه‌حیح نیه‌و بنچینه‌و بنه‌ماو ئه‌سڵی نیه‌ [ فَتَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (١٩٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ به‌رزو بڵندتره‌ كه‌ موشریكان شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ن."},{"id":191,"translation":"{ئەوانەی جگە لە خوای گەورە لێیان دەپاڕێنەوە بێ‌ تواناو بێ‌ دەسەڵاتن} [ أَيُشْرِكُونَ مَا لَا يَخْلُقُ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ (١٩١) ] ئایا شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن و ئه‌و بتانه‌ ئه‌كه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ توانای دروست كردنی هیچ شتێكیان نیه‌ به‌ڵكو خۆیان دروستكراون."},{"id":192,"translation":"[ وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ (١٩٢) ] وه‌ ناتوانن سه‌رتانبخه‌ن و ته‌نانه‌ت بێ ده‌سه‌ڵاتن ناتوانن خۆیشیان سه‌ربخه‌ن كه‌ ده‌شكێنرێن یان سوكایه‌تیان پێ ده‌كرێت."},{"id":193,"translation":"[ وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بانگیشیان بكه‌ن بۆ هیدایه‌ت وه‌ڵامتان ناده‌نه‌وه‌ چونكه‌ نابیستن [ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ (١٩٣) ] یه‌كسانه‌ ئه‌گه‌ر بانگیان بكه‌ن یان بێ ده‌نگ بن سوودی نیه‌و هیچ نابیستن."},{"id":194,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ ] ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌تیان بۆ ئه‌كه‌ن وه‌ لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌ ئه‌وانیش به‌نده‌ن وه‌كو ئێوه‌ [ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٩٤) ] ده‌ی لێیان بپاڕێنه‌وه‌ با ئه‌وانیش وه‌ڵامتان بده‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن."},{"id":195,"translation":"[ أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا ] ئه‌و بتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌ده‌ستی خۆتان دروستتان كردوون ئایا پێیان هه‌یه‌ تا پێی بڕۆن؟ [ أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا ] یاخود ده‌ستیان هه‌یه‌ تا به‌قوه‌ت و به‌هێز شتی پێ وه‌ربگرن؟ [ أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا ] یاخود چاویان هه‌یه‌ تا شتی پێ ببنن؟ [ أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا ] یاخود گوێیان هه‌یه‌ تا شتی پێ ببیستن؟، ئه‌مه‌ هه‌مووی (ئیستیفامی ئینكاری)یه‌، واته‌: هیچ شتێك له‌مانه‌یان نیه‌ چۆن ئه‌مانه‌ ئه‌كرێن به‌خوا! [ قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ده‌ی ئێوه‌ بانگی ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ن كه‌ كردووتانن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ (١٩٥) ] پاشان نه‌خشه‌و پیلان دابنێن وه‌ هیچ مۆڵه‌ت به‌ من مه‌ده‌ن، ئێوه‌ ناڵێن: ئه‌م خوایانه‌ی ئێمه‌ شتیان به‌ده‌سته‌ با خوایه‌كانتان بتوانێ زیانێكمان پێ بگه‌یه‌نێ."},{"id":196,"translation":"[ إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ ] ته‌نها وه‌لی و سه‌رخه‌رو پشتیوانی من الله یه‌ ئه‌و الله یه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ كتابی ئاسمانی دابه‌زاندووه‌ [ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ (١٩٦) ] هه‌ر خۆیشی سه‌رپه‌رشتی پیاوچاكان ئه‌كات و ئه‌یانپارێزێ و سه‌ریان ئه‌خات."},{"id":197,"translation":"[ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی ئێوه‌ كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن ئه‌وان ناتوانن ئێوه‌ سه‌ر بخه‌ن [ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ (١٩٧) ] ته‌نانه‌ت توانای سه‌رخستنی خۆیشیانیان نیه‌ چۆن ئێوه‌ سه‌ر بخه‌ن."},{"id":198,"translation":"[ وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَسْمَعُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بانگیشیان بكه‌ن بۆ ڕێگای ڕاست و هیدایه‌ت ئه‌وان نابیستن [ وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ (١٩٨) ] ئه‌و بتانه‌ ئه‌بینی كه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی مرۆڤدا دروستكراون ده‌ست و قاچ و چاویان بۆ كردوون كه‌ ته‌ماشات ئه‌كه‌ن به‌ڵام له‌ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیشدا هیچ شتێك نابینن."},{"id":199,"translation":"[ خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ لێبوورده‌به‌ له‌ خه‌ڵكی، وه‌ فه‌رمان بكه‌ به‌ چاكه‌، یان به‌ هه‌ر عورف و عاده‌ت و داب و نه‌ریتێك كه‌ پێچه‌وانه‌ی شه‌رع نه‌بێ [ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ (١٩٩) ] وه‌ پشت بكه‌ له‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نه‌زان و نه‌فامن."},{"id":200,"translation":"[ وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ن شه‌یتانیشه‌وه‌ شه‌یتان وه‌سوه‌سه‌یه‌كی بۆ دروست كردى یان توڕه‌ى كردى ئه‌وا په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌و (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) بكه‌ [ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢٠٠) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌و وه‌ڵامت ئه‌داته‌وه‌، وه‌ زۆر زانایه‌و ئاگای لێته‌."},{"id":201,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كاتێك تووشی وه‌سوه‌سه‌یه‌ك ببن له‌لایه‌ن شه‌یتانه‌وه‌ یاخود له‌ كاتی تووڕه‌ییدا فه‌رمانیان پێ بكات به‌ خراپه‌ وه‌ تاوانیان بۆ بڕازێنێته‌وه‌ [ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ (٢٠١) ] دواتر بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌و سزاكه‌ى ئه‌وان به‌ئاگا دێن و ڕاستیه‌كان ئه‌بینن كه‌ ئه‌مه‌ له‌ شه‌یتانه‌وه‌ بووه‌."},{"id":202,"translation":"[ وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ] وه‌ برای شه‌یتانه‌كان له‌ فاجیرو فاسق و خراپه‌كارانى مرۆڤـ ئه‌مانیش یارمه‌تیان ئه‌ده‌ن و تاوانیان بۆ ده‌رازێننه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی له‌ خراپه‌كاریدا درێژ بێته‌وه‌و به‌رده‌وام بێ [ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ (٢٠٢) ] پاشان هیچ كه‌مته‌رخه‌میه‌ك ناكه‌ن و بێزار نابن."},{"id":203,"translation":"[ وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر وه‌حی یان موعجیزه‌ دوا بكه‌وتایه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ووت: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناهێنی [ قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من ته‌نها شوێن ئه‌و وه‌حیه‌ ئه‌كه‌وم كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارمه‌وه‌ بۆم دێت و به‌ده‌ست خۆم نیه‌ [ هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٢٠٣) ] ئه‌م قورئانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندووم چاوڕۆشنیاییه‌كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌یه‌ وه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیمان بێنن، وه‌ گه‌وره‌ترین موعجیزه‌یه‌."},{"id":204,"translation":"{گوێ‌ گرتن بۆ قورئان} [ وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٢٠٤) ] وه‌ كاتێك كه‌ قورئان خوێندرایه‌وه‌ ئێوه‌ گوێی بۆ بگرن وه‌ بێده‌نگ بن به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات، سه‌ره‌تا له‌ نوێژدا قسه‌یان ده‌كرد كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى بێده‌نگ بوون."},{"id":205,"translation":"[ وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ش بكه‌ له‌ دڵی خۆتدا به‌ ملكه‌چی و زه‌لیلی و نهێنی، واته‌: به‌ده‌نگی نزم [ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ ] به‌ به‌یانیان و دوای عه‌صر، واته‌: زیكری به‌یانیان و ئێواران بخوێنه‌ له‌ دوای بانگی به‌یانی تا خۆر كه‌وتن، وه‌ دوای بانگی عه‌صر تا خۆرئاوا بوون، به‌ده‌نگی نزم زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌، (كه‌واته‌ نابێت به‌ ده‌نگى به‌رز زیكرى خواى گه‌وره‌ بكرێت، به‌ڵكو ده‌بێت به‌ ده‌نگى نزم بێت، ته‌نها ته‌كبیره‌كانى جه‌ژن نه‌بێت، وه‌ ته‌لبیه‌ له‌ كاتى حه‌ج و عومره‌ كه‌ سوننه‌ته‌ به‌ ده‌نگى به‌رز بێت سه‌باره‌ت به‌ پیاوان) [ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ (٢٠٥) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ بێئاگان له‌ زیكری خوای گه‌وره‌."},{"id":206,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ ] ئه‌و فریشتانه‌ی كه‌ لای په‌روه‌ردگارتن ئه‌وان خۆیان به‌گه‌وره‌ نازانن له‌ عیباده‌ت و په‌رستنی خوای گه‌وره‌ [ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ (٢٠٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌گه‌وره‌ ئه‌زانن و به‌پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك كه‌ شایه‌نی خوای گه‌وره‌ نیه‌، وه‌ هه‌میشه‌ سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن، والله أعلم."}]},{"id":8,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئه‌نفال) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٧٥) ئایه‌ته‌ (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت له‌ (به‌در) دابه‌زى بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئه‌نفال، (ئه‌نفال) واته‌: ئه‌و غه‌نیمه‌ت و ماڵانه‌ی كافران كه‌ له‌ جه‌نگدا ده‌ستی موسڵمانان ئه‌كه‌وێت [ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و غه‌نیمه‌ت و ماڵه‌ی كافران كه‌ ده‌ستی موسڵمانان ئه‌كه‌وێ ئه‌مه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری له‌سه‌ر ئه‌دات وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بڕیارى له‌سه‌ر ئه‌دات [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ ] ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ ئیصڵاحی نێوانتان بكه‌ن، دوای غه‌زای به‌در ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی كه‌ موسڵمانان سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر كافرانی قوڕه‌یشدا كۆمه‌ڵێك له‌ موسڵمانان ده‌وری پێغه‌مبه‌ری خوایان دابوو - صلى الله عليه وسلم - ده‌یانپاراست، وه‌ كۆمه‌ڵێكیش دوای كافران كه‌وتن و ڕاویاننان، كۆمه‌ڵێكیش غه‌نیمه‌یان كۆ كرده‌وه‌ ئه‌وانه‌ی غه‌نیمه‌یان كۆ كرده‌وه‌ وتیان: ئه‌مه‌ ته‌نها بۆ ئێمه‌یه‌ ئێمه‌ كۆمان كردۆته‌وه‌، ئه‌وانی تر وتیان: نه‌خێر ئێمه‌ش دوایان كه‌وتین ئێمه‌ ڕاومان نان، ئه‌وانی تریش وتیان: ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ری خوامان پاراست - صلى الله عليه وسلم - هه‌موومان به‌شدارین تیایدا، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، وه‌ (سه‌عدى كوڕى مالك) ده‌فه‌رمێت: له‌ غه‌زاى به‌در شمشێرێكم ده‌ست كه‌وت هێنام بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - وتم پێمى ببه‌خشه‌، ئه‌ویش فه‌رمووى: بیكه‌ره‌وه‌ شوێنى خۆى نه‌ هی منه‌ نه‌ هی تۆیه‌، دووجار واى فه‌رموو، وتم له‌وانه‌یه‌ ئه‌م شمشێره‌ بدرێت به‌ كه‌سێك وه‌كو من شه‌ڕى پێ نه‌كات، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - هات بۆ لام و فه‌رمووى: پێشتر وام وت به‌ڵام ئێستا موڵكى منه‌و بۆ تۆ، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بڕیار ئه‌ده‌ن كه‌ ئه‌و غه‌نیمه‌تانه‌ بۆ كێیه‌، بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ به‌شداریان كردووه‌ بۆ هه‌موویانه‌و له‌ نێوان هه‌موویاندا دابه‌ش كرا، ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ ئیصڵاحی نێوانتان بكه‌ن [ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١) ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ باوه‌ڕدارن، غه‌نیمه‌ت یه‌كێكه‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندێتیه‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بۆ خۆى و ئوممه‌ته‌كه‌ى حه‌ڵاڵ كراوه‌ و بۆ ئوممه‌ته‌كانى تر حه‌ڵاڵ نه‌بووه‌."},{"id":2,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران} [ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ ] ئیمانداری ڕاسته‌قینه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ن كاتێك كه‌ یادی خوای گه‌وره‌یان له‌لا ئه‌كرێت و ناوى خواى گه‌وره‌یان لا دێنیت دڵیان ده‌ترسێت و دێته‌ له‌رزین، وه‌ كاتێك بیه‌وێت تاوان بكات پێى بڵێیت: له‌ خوا بترسه‌، دڵى ده‌ترسێت و دێته‌ له‌رزین [ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا ] وه‌ كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا ئه‌خوێندرێته‌وه‌ ئیمانیان پێی زیاد ئه‌كات، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئیمان زیاد ده‌كات و كه‌م ده‌كات) [ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٢) ] وه‌ ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ستن و كاره‌كانیان ته‌نها به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌سپێرن."},{"id":3,"translation":"[ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣) ] وه‌ نوێژه‌كانیان له‌ كاتى خۆیدا ده‌كه‌ن به‌ مه‌رج و روكن و واجبات و خشوعه‌وه‌، وه‌ له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون هه‌ندێكی له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌به‌خشن، كه‌ زه‌كات و سه‌رجه‌م مافه‌كانى تر ده‌گرێته‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیابێ ئه‌مانه‌ باوه‌ڕداری ڕاسته‌قینه‌ن و ئیمانیان دامه‌زراو و ته‌واوه‌ [ لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] له‌لای په‌روه‌ردگاریش له‌ به‌هه‌شتدا پله‌وپایه‌ى به‌رزیان هه‌یه‌ به‌گوێره‌ی ئیمانه‌كه‌یان هه‌مووی له‌ یه‌ك ئاستدا نین، چونكه‌ به‌هه‌شت سه‌د پله‌یه‌ [ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٤) ] وه‌ لێخۆشبوونیان بۆ هه‌یه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ بۆ تاوانه‌كانیان، وه‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی فراوان و به‌ڕێزیان پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":5,"translation":"{چەند دیمەنێك لە غەزای بەدر} [ كَمَا أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَارِهُونَ (٥) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - هه‌روه‌كو چۆن په‌روه‌ردگارت له‌ ماڵی خۆت ده‌ریكردیت بۆ غه‌زاى به‌در به‌ حه‌ق، كه‌ ئیشی خوای گه‌وره‌ هه‌مووی حه‌قه‌ به‌ڵام كۆمه‌ڵێك له‌ باوه‌ڕداران پێیان ناخۆش بوو كه‌ ده‌رچن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چه‌ك و ئامێره‌كانی جه‌نگیان وه‌كو پێویست پێ نه‌بوو."},{"id":6,"translation":"[ يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كۆمه‌ڵێك له‌ باوه‌ڕداران مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێت له‌گه‌ڵ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌و كوشتاره‌ كه‌ حه‌قه‌و خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووه‌، به‌ڵام دواتر كه‌ بۆیان ده‌ركه‌وت فه‌رمانی خوای گه‌وره‌یه‌ پێى رازى بوون، پێشتر له‌به‌ر ئه‌وه‌یان بوو كه‌ ژماره‌مان كه‌مه‌ وه‌ ئامێره‌كانی جه‌نگمان كه‌م پێیه‌ [ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ (٦) ] وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ره‌و مردن ڕابكێشرێن و خۆیان ته‌ماشا بكه‌ن، واته‌: بێ ئومێد بوون له‌وه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ سه‌رئه‌كه‌ون و چاوه‌ڕێی تێكشكاندن و كوژران بوون."},{"id":7,"translation":"[ وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ ] كاتێك په‌روه‌ردگار به‌ڵێنی پێدان به‌ یه‌كێك له‌و دوو كۆمه‌ڵه‌: یاخود كاروانه‌كه‌ی (ئه‌بو سوفیان)، یاخود شه‌ڕكردن له‌گه‌ڵ كافران و سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ریانداو ده‌ستكه‌وتنی غه‌نیمه‌ته‌كانیان كه‌ یه‌كێك له‌م دووانه‌ بۆ ئێوه‌یه‌ [ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ ] به‌ڵام ئێوه‌ ئاواته‌خواز بوون و پێتان خۆش بوو كه‌ به‌بێ شه‌ڕو جه‌نگ كاروانه‌كه‌ی (ئه‌بو سوفیان)تان ده‌ست بكه‌وێ [ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ حه‌ق جێگیر بكات و سه‌ربخات به‌ وشه‌كانی خۆی وه‌ ئێوه‌ سه‌ربخات به‌سه‌ر كافراندا [ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ (٧) ] وه‌ دوای كافران ببڕێته‌وه‌ وه‌ ڕیشه‌كێشیان بكات."},{"id":8,"translation":"[ لِيُحِقَّ الْحَقَّ ] بۆ ئه‌وه‌ی حه‌ق جێگیرو دامه‌زراو و به‌رزو بڵند بێ [ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ ] وه‌ باتڵیش پووچه‌ڵ هه‌ڵوه‌شاوه‌و به‌تاڵ بێت و كۆتایی پێ بێت [ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ (٨) ] با تاوانباران و موشریكان له‌ قوڕه‌یش و غه‌یری ئه‌وان پێیان ناخۆش بێت ئه‌مه‌ بڕیاری خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":9,"translation":"{ تەنها داوای فریاكەوتن لە خوا بكەن فریاتان دەكەوێت} [ إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ ته‌ماشاى هاوه‌ڵانى كرد سێ سه‌دو چوارده‌ كه‌سن و ته‌ماشاى كافرانى كرد زیاد له‌ هه‌زار كه‌سن ڕووی كرده‌ قیبله‌و ده‌سته‌كانی به‌رز كرده‌وه‌و دوعای له‌ خوای گه‌وره‌ كردو فه‌رمووى: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ پێت داوم بۆم جێبه‌جێ بكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ له‌ناوچێ له‌ ئه‌هلی ئیسلام جارێكی تر له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی كه‌س نامێنێت تۆ بپه‌رستێ، تا عاباكه‌ى له‌سه‌ر شانى به‌ربووه‌وه‌و ئه‌بو به‌كر هه‌ڵیگرته‌وه‌و له‌ دواوه‌ باوه‌شى پیاكردو وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌سه‌ داوا كردنت خواى گه‌وره‌ به‌ڵێنه‌كه‌ت بۆ جێبه‌جێ ده‌كات، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووى: كاتێك كه‌ ئێوه‌ داوای فریاكه‌وتن له‌ په‌روه‌ردگارتان ئه‌كه‌ن كه‌ په‌روه‌ردگار بێته‌ هاناتانه‌وه‌و فریاتان بكه‌وێ ئه‌وا په‌روه‌ردگار وه‌ڵامی دانه‌وه‌ [ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ (٩) ] ئه‌وه‌ من پشتیوانیتان ئه‌كه‌م به‌ هه‌زار مه‌لائیكه‌ت یه‌ك له‌ دوای یه‌ك دێن كه‌ كوشتاری كافره‌كان ئه‌كه‌ن له‌گه‌ڵتاندا، بۆیه‌ كافران تێكشكان و حه‌فتایان لێ كوژراو حه‌فتایان لێ به‌ دیل گیرا."},{"id":10,"translation":"[ وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌م پشتیوانیه‌ى ئێوه‌ی كرد به‌م فریشتانه‌ ئه‌مه‌ ته‌نها مژده‌ی سه‌ركه‌وتنه‌ به‌ ئێوه‌ [ وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ ] وه‌ تا دڵیشتان پێی ئارام بێت [ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] وه‌ سه‌ركه‌وتنیش نیه‌ ته‌نها له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نه‌بێت، ته‌نانه‌ت له‌لایه‌ن ئه‌و مه‌لائیكه‌تانه‌ش نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئێوه‌ی ناردووه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (١٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر باڵاده‌ست و زاڵ و كاربه‌جێیه‌."},{"id":11,"translation":"[ إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو هێمنی و ئارامی دابه‌زاندێك بۆ سه‌ر دڵتان شه‌وێك پێش جه‌نگه‌كه‌ كه‌مێك ئێوه‌ی خه‌واند، یاخود وتراوه‌: له‌ كاتی به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ كه‌ به‌رامبه‌ر یه‌ك ڕاوه‌ستابوون بۆ ماوه‌یه‌كی كه‌م خوای گه‌وره‌ خه‌وه‌نوچكه‌یه‌كی به‌سه‌ریاندا هێناو كه‌مێك خه‌واندیانی تا دڵیان هێمن و ئارام بێت و ترس له‌سه‌ر دڵیان لاچێ، (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: (وه‌نه‌وزه‌ له‌ جه‌نگدا هێمنى و ئارامیه‌و له‌ خواوه‌یه‌، وه‌ له‌ نوێژدا له‌ شه‌یتانه‌وه‌یه‌)، (قه‌تاده‌) ده‌فه‌رمێت: (وه‌نه‌وزه‌ له‌ سه‌ردایه‌و خه‌و له‌ دڵدایه‌) [ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانی دابه‌زانده‌ سه‌ر سوپای موسڵمانان پێش ئه‌وه‌ی كه‌ جه‌نگه‌كه‌ ده‌ست پێ بكات تا پاكتان بكاته‌وه‌ به‌و بارانه‌ وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستی به‌ خۆشوشتن و ده‌ستنوێژ هه‌بێ خۆی پێ پاك بكاته‌وه‌ كه‌ له‌م كاته‌دا هێشتا ئایه‌تی ته‌یه‌موم دانه‌به‌زی بوو [ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ ] وه‌ تا پیسی و وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتانتان له‌سه‌ر لادات كه‌ خستبویه‌ دڵیانه‌وه‌: ئه‌گه‌ر ئێوه‌ دۆست و خۆشه‌ویستى خوان بۆ كافران ده‌ستیان به‌سه‌ر ئاوه‌كه‌ دا گرتوه‌؟ وه‌ترسی خستبووه‌ دڵتانه‌وه‌ كه‌ له‌وانه‌یه‌ ئێوه‌ تێكبشكێن له‌م جه‌نگه‌دا، ئه‌وه‌یشی له‌سه‌ر دڵتان لابرد [ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ ] تا دڵتان ببه‌ستێته‌وه‌و به‌هێز و جێگیر و دامه‌زراو و ئارامی بكات [ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ (١١) ] وه‌ پێتان جێگیر بكات له‌سه‌ر زه‌وی."},{"id":12,"translation":"[ إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا ] په‌روه‌ردگار فه‌رمانی كرد به‌ فریشته‌كان و پێی ڕاگه‌یاندن كه‌ من له‌گه‌ڵتانم و سه‌رتان ئه‌خه‌م و یارمه‌تیتان ئه‌ده‌م و پشتیوانیتان ئه‌كه‌م، ئێوه‌یش باوه‌ڕداران جێگیر بكه‌ن له‌ كاتی جه‌نگدا وه‌ له‌گه‌ڵیاندا بن وه‌ ژماره‌یان زیاد بكه‌ن و موژده‌ی سه‌ركه‌وتنیان پێ بده‌ن [ سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ ] منیش ترس و له‌رز ئه‌خه‌مه‌ دڵی كافرانه‌وه‌ [ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ ] ئێوه‌ بده‌ن له‌ گه‌ردنیان، یان له‌سه‌رووی گه‌ردنیان واته‌ له‌سه‌ریان [ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ (١٢) ] وه‌ بده‌ن له‌ سه‌ره‌ په‌نجه‌كانیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ر په‌نجه‌كانیان بده‌ن ئیتر ناتوانن شمشێر به‌ده‌سته‌وه‌ بگرن، كه‌ هاوه‌ڵان كوژراوى كافرانیان ده‌ناسیه‌وه‌ كه‌ به‌ ده‌ستى فریشته‌ كوژرا بوون به‌وه‌ى كه‌ له‌سه‌ریان یان گه‌ردنیان یان سه‌ره‌په‌نجه‌كانیان درابوو."},{"id":13,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان سه‌رپێچی و دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلى الله عليه وسلم - كردووه‌ [ وَمَنْ يُشَاقِقِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌هه‌ر كه‌سێ سه‌رپێچی و دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بكات [ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (١٣) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":14,"translation":"[ ذَلِكُمْ فَذُوقُوهُ ] ئه‌ی موشریكان بچێژن ئێش و ئازاری دۆڕاندن و تێكشكاندن [ وَأَنَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابَ النَّارِ (١٤) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا به‌ دڵنیایی كافران سزای ئاگری دۆزه‌خیان بۆ هه‌یه‌."},{"id":15,"translation":"{پشتهەڵنەكردن‌و هەڵنەهاتن لە كاتی رووبەڕووبوونەوەی دوژمن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر رووبه‌ڕووی كافران بوونه‌وه‌و لێیان نزیك بوونه‌وه‌ [ فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ (١٥) ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ پشتیان لێ هه‌ڵمه‌كه‌ن وه‌ تێكمه‌شكێن و ڕامه‌كه‌ن."},{"id":16,"translation":"[ وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ ] له‌ ڕۆژی رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی كافراندا هه‌ر موسڵمانێك پشتیان تێ بكات و ڕابكات ئه‌وه‌ تاوانی گه‌وره‌یه‌ [ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سێك له‌لایه‌كه‌وه‌ بچێته‌ لایه‌كی تر خۆی ئاماده‌ بكاته‌وه‌ وه‌كو فێڵ كردن له‌ دوژمن [ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ ] یان له‌م كۆمه‌ڵه‌ جیا ئه‌بێته‌وه‌ ئه‌چێته‌ ناو كۆمه‌ڵێكی تر بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تیان بدات و دیسان بداته‌وه‌ به‌سه‌ر دوژمناندا، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌و هاوه‌ڵانه‌ دابه‌زى كه‌ به‌شدارى غه‌زاى به‌دریان كرد، به‌ڵام حوكمه‌كه‌ى گشتیه‌ بۆ هه‌موو موسڵمانان و راكردن له‌كاتى غه‌زادا له‌ تاوانه‌ گه‌وره‌كانه‌ [ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ] له‌م دوو حاڵه‌ته‌ نه‌بێ هه‌ر كه‌سێك به‌رامبه‌ر كافران پشت هه‌ڵبكات و هه‌ڵبێت و ڕابكات ئه‌وانه‌ تووشی غه‌زه‌بی خوای گه‌وره‌ ئه‌بن و خوای گه‌وره‌ لێیان تووڕه‌ ئه‌بێ [ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٦) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕایانكردووه‌ شوێنیان ئاگری دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌."},{"id":17,"translation":"[ فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ ] ئێوه‌ كوشتاری كافرانتان نه‌كردووه‌ به‌هێزو تواناى خۆتان كه‌ ئه‌وان ژماره‌یان زۆرو ئێوه‌ ژماره‌تان كه‌م بوو، به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ كوشتاری كردن به‌و هۆكارانه‌ی كه‌ بۆی ئاسان كردوون و ئێوى سه‌رخست به‌سه‌ریاندا [ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - دوعاى ده‌كرد جبریل وتى ئه‌ى محمد - صلى الله عليه وسلم - مشتێك خۆڵ هه‌ڵگره‌و بیگره‌ ده‌موچاویان پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - واى كرد هیچ كه‌س نه‌بوو له‌ كافران ئیلا ئه‌و خۆڵه‌ چووه‌ ده‌موچاو و لوتیانه‌وه‌و هه‌ڵهاتن، وه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه‌ له‌ شه‌ڕی به‌دردا مشتێك خۆڵت هه‌ڵگرت و هه‌ڵتدا بۆ ده‌م و چاوی كافران ئه‌م خۆڵه‌ كاتێك كه‌ هه‌ڵتداو تێتگرت تۆ هه‌ڵتنه‌دا به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ بوو له‌ حه‌قیقه‌تدا تێی گرت ئه‌گه‌ر تۆ بوویتایه‌ نه‌ئه‌گه‌یشت به‌ ده‌م و چاوی هه‌موو ئه‌و خه‌ڵكه‌ زۆره‌، یاخود له‌ كاتێك كه‌ تیر تێ ئه‌گرن و لێیان ئه‌ده‌ن ئێوه‌ نین ئه‌وه‌ فریشته‌كانی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ لێیان ئه‌ده‌ن و ئه‌یانكوژن [ وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ته‌واو و جوان ڕژاند به‌سه‌ر باوه‌ڕدارانداو سه‌ریخستن تا باوه‌ڕداران به‌ جوانی ئه‌و كاره‌ ئه‌نجام بده‌ن و شوكرانه‌بژێرى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٧) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ بۆ دوعاو پاڕانه‌وه‌ی ئێوه‌ وه‌ زۆر زانایه‌ به‌حاڵتان."},{"id":18,"translation":"[ ذَلِكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكَافِرِينَ (١٨) ] به‌م شێوازه‌ له‌ داهاتویشدا خوای گه‌وره‌ نه‌خشه‌و پیلانی كافران لاواز ده‌كات و هه‌ڵیده‌وه‌شێنێته‌وه‌و پووچه‌ڵی ده‌كاته‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ إِنْ تَسْتَفْتِحُوا ] كافرانی مه‌ككه‌ كاتێك هاتن بۆ به‌در (ئه‌بو جه‌هل) وتى: خوایه‌ محمد په‌یوه‌ندى خزمایه‌تى بچڕاند و شتێكى هێناوه‌ كه‌ ئێمه‌ نایزانین، ئه‌مڕۆ له‌ ناوى بده‌و ئێمه‌و موسڵمانان كێ له‌سه‌ر حه‌قه‌ ئه‌وه‌ سه‌ربخه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی كافران ئه‌گه‌ر ئێوه‌ داوای سه‌ركه‌وتن ده‌كه‌ن [ فَقَدْ جَاءَكُمُ الْفَتْحُ ] ئه‌وه‌ له‌سه‌ر قسه‌ى خۆتان سه‌ركه‌وتن هات بۆ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ی كه‌ شایه‌نی سه‌ركه‌وتنن و له‌سه‌ر حه‌قن كه‌ موسڵمانانن [ وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ ده‌ستهه‌ڵگرن و واز بێنن له‌ كوفرو دژایه‌تی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - موسڵمانان ئه‌مه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ [ وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دژایه‌تی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - كوفر ئێمه‌ش ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمانان سه‌ربخه‌ین به‌سه‌رتاندا جارێكی تر هه‌روه‌كو چۆن له‌ شه‌ڕی به‌دردا زاڵمان كردن به‌سه‌رتاندا [ وَلَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئًا وَلَوْ كَثُرَتْ ] ئه‌و كاته‌ كۆمه‌ڵ و قه‌ومه‌كه‌تان هیچ سوودێكتان پێ ناگه‌یه‌نێ ئه‌گه‌ر چه‌ندێك زۆریش بن [ وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ (١٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ باوه‌ڕداراندایه‌ به‌سه‌رخستن و یارمه‌تیدان و پشتیوانی كردنیان."},{"id":20,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ (٢٠) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئێوه‌ پشت له‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - مه‌كه‌ن و سه‌رپێچى مه‌كه‌ن كاتێك كه‌ بانگتان ئه‌كات و ئێوه‌ ئه‌بیستن و ئه‌زانن بۆچى بانگتان ده‌كات."},{"id":21,"translation":"[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ (٢١) ] وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ مونافیق یان هاوبه‌شبڕیارده‌رانه‌ مه‌بن كه‌ به‌گوێ ئه‌یانبیست و ئه‌یانووت: ئه‌بیستین به‌ڵام له‌ ڕاستیدا نه‌یانئه‌بیست یان لێی تێ نه‌ئه‌گه‌یشتن یان ئه‌یانووت: بیستمان به‌ڵام گوێڕایه‌ڵیت ناكه‌ین و سه‌رپێچیت ئه‌كه‌ین ئێوه‌ وه‌ك ئه‌وان مه‌بن."},{"id":22,"translation":"[ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ (٢٢) ] خراپترین ئاژه‌ڵ كه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا بڕوات لای خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ كه‌ڕن له‌ ئاست بیستنی حه‌قدا، وه‌ لاڵن له‌ ئاست وتنی حه‌قدا، ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ عه‌قڵیان نیه‌ و به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان نازانن و ئیمان ناهێنن."},{"id":23,"translation":"[ وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَأَسْمَعَهُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیزانیایه‌ خێر له‌مانه‌دا هه‌یه‌ ئه‌وه‌ وای لێ ئه‌كردن كه‌ ببیستن بیستنێك كه‌ سوودیان پێ بگه‌یه‌نێ [ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر وایشی لێ بكردنایه‌ كه‌حه‌ق ببیستن هه‌ر پشتیان هه‌ڵده‌كرده‌وه‌و سوودیان لێ نه‌ئه‌بینی [ وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٢٣) ] وه‌ پشتیان هه‌ڵئه‌كردو ئه‌ڕۆیشتن خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانی كه‌ ئه‌وانه‌ ئیمان ناهێنن و زانیارى هه‌بوو."},{"id":24,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران وه‌ڵامی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بده‌نه‌وه‌ كاتێك كه‌ بانگتان ئه‌كه‌ن بۆ شتێك كه‌ ئێوه‌ى پێ بژێننه‌وه‌و ژیانی ئێوه‌ى پێ چاك بكه‌ن كه‌ ئیسلام و قورئانه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر بانگی صه‌حابه‌ی بكردایه‌ ته‌نانه‌ت له‌ نوێژیشدا بوونایه‌ ئه‌بوایه‌ وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌ری خوایان بدایه‌ته‌وه‌ - صلى الله عليه وسلم - (ئه‌بو سه‌عیدى كوڕى موعه‌لا) ده‌فه‌رمێت: نوێژم ده‌كرد پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بانگى كردم وه‌ڵامم نه‌دایه‌وه‌ تا نوێژه‌كه‌م ته‌واو كرد، فه‌رمووى بۆ وه‌ڵامت نه‌دامه‌وه‌ ئه‌وه‌ نیه‌ خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: وه‌ڵامم بده‌نه‌وه‌ [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ ] وه‌ بزانن كه‌ خوای گه‌وره‌ جاری وا هه‌یه‌ ئه‌بێته‌ ڕێگر له‌ نێوان مرۆڤـ و دڵیدا ناتوانێت ئیمان بێنێت یان كوفر بكات به‌بێ ئیزنى خوا بۆیه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ مردن یه‌خه‌تان بگرێت وه‌ڵامی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بده‌نه‌وه‌، یاخود خواى گه‌وره‌ رێگره‌ له‌ نێوان مرۆڤى موسڵمان و كوفردا [ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٢٤) ] وه‌ هه‌مووتان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ حه‌شرتان ئه‌كات."},{"id":25,"translation":"[ وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً ] وه‌ خۆتان بپارێزن له‌ فیتنه‌و به‌ڵایه‌ك كه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ ناگرێته‌وه‌ كه‌ زوڵم و سته‌میان كردووه‌ به‌ڵكو چاكه‌كارانیش ئه‌گرێته‌وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ فه‌رمانیان به‌ چاكه‌ نه‌كردووه‌و ڕێگریان له‌ خراپه‌ نه‌كردووه‌، بۆیه‌ باوه‌ڕداران نابێت بیه‌لن تاوان له‌ ناویاندا رووبدات و بێده‌نگ بن به‌ڵكو ده‌بێت نكوڵى لێ بكه‌ن [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢٥) ] وه‌ بزانن كه‌ به‌ دڵنیایی سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":26,"translation":"[ وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌ی كۆچبه‌ران یادی ئه‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ئێوه‌ ژماره‌تان زۆر كه‌م بوو له‌سه‌ر زه‌وی له‌ مه‌ككه‌ لاوازو بێده‌سه‌ڵات كرابوون و ئه‌چه‌وسێندرانه‌وه‌ [ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ ] له‌وه‌ ئه‌ترسان كه‌ خه‌ڵكى بتانڕفێنێ و بتانبات و له‌ناوتان ببات [ فَآوَاكُمْ ] خوای گه‌وره‌ په‌نای دان له‌ مه‌دینه‌دا [ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ ] وه‌ پشتیوانی كردن و به‌هێزی كردن به‌وه‌ی سه‌ریخستن وه‌كو له‌ به‌دردا [ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ جۆره‌ها خواردنی باشی به‌ ئێوه‌ به‌خشی وه‌كو له‌ غه‌نیمه‌ته‌كاندا [ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٢٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":27,"translation":"{ناپاكی نەكردن لە راسپاردە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ خیانه‌ت و ناپاكی له‌ خواى گه‌وره‌ مه‌كه‌ن به‌ تاوان كردن، وه‌ خیانه‌ت له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - مه‌كه‌ن به‌ وازهێنان له‌ سوننه‌ته‌كه‌ى و سه‌رپێچى كردنى، وه‌ خیانه‌ت مه‌كه‌ن له‌و ئه‌مانه‌تانه‌ى كه‌ له‌لاتان دائه‌نرێ یان له‌ جێبه‌جێ كردنى فه‌رزه‌كان [ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٢٧) ] له‌ كاتێكدا كه‌ ئێوه‌ ئه‌زانن ئه‌مه‌ خیانه‌ت و ناپاكیه‌و حه‌رامه‌."},{"id":28,"translation":"[ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ ] وه‌ بزانن كه‌ ماڵ و منداڵتان تاقیكردنه‌وه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ تاقیتان ئه‌كاته‌وه‌ وه‌ به‌هۆی ئه‌مانه‌وه‌ ئه‌كه‌ونه‌ ناو تاوانه‌وه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ (٢٨) ] به‌ڵام پاداشتی یه‌كجار گه‌وره‌و به‌هه‌شت لای خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌و پاداشته‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ له‌ ماڵ و منداڵ بۆیه‌ پێشى بخه‌ن به‌سه‌ر ماڵ و منداڵ، وه‌ ماڵ و منداڵ نه‌بێته‌ ڕێگر له‌ ده‌ستخستنی پاداشتی خوا یان كه‌وتنه‌ ناو تاوانه‌وه‌."},{"id":29,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆتان له‌ تاوان بپارێزن خوای گه‌وره‌ واتان لێ ئه‌كات كه‌ جیاكاری بخه‌نه‌ نێوان حه‌ق و باتڵه‌وه‌و حه‌ق و باتڵ لێك جیابكه‌نه‌وه‌و بناسنه‌وه‌و ده‌بێته‌ هۆى سه‌رخستن و سه‌رفرازیتان [ وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ] وه‌ تاوانه‌كانتان ده‌سڕێته‌وه‌و لێتان خۆش ئه‌بێ (سَيِّئَات) وتراوه‌: مه‌به‌ست تاوانی بچووكه‌ ئه‌وه‌ی تریش تاوانی گه‌وره‌یه‌ له‌ هه‌ردووكی خۆش ئه‌بێ [ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خاوه‌نی فه‌زڵێكی زۆر گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه‌ كافران فێڵ و نه‌خشه‌و پیلانت بۆ دائه‌نێن [ لِيُثْبِتُوكَ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بتگرن و كۆت و زنجیرو به‌ندت بكه‌ن [ أَوْ يَقْتُلُوكَ ] یان بتكوژن [ أَوْ يُخْرِجُوكَ ] یاخود له‌ مه‌ككه‌ ده‌رت بكه‌ن، هه‌ندێكیان وتیان: با كۆت و زنجیری بكه‌ین و بیبه‌ستینه‌وه‌، وه‌ هه‌ندێكیان وتیان: با بیكوژین، وه‌ هه‌ندێكیان وتیان: با ده‌ری بكه‌ین، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - پێش ئه‌وه‌ له‌ ماڵ ده‌رچوو وه‌ كۆچی كردو ئیمامی عه‌لی له‌ شوێنی خۆی دانا [ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ ] ئه‌وان فێڵ و نه‌خشه‌و پیلان دائه‌نێن خوای گه‌وره‌ش له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌واندا نه‌خشه‌یان بۆ دائه‌نێ [ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ (٣٠) ] وه‌ باشترین نه‌خشه‌دانه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ نه‌خشه‌ی ئه‌وان به‌تاڵ ئه‌كاته‌وه‌ ."},{"id":31,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێندرێته‌وه‌ [ قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا ] ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ ئێمه‌ بیستمان وه‌كو عینادی و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ حه‌ق [ لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا ] ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ش ویستمان لێ بوایه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و قورئانه‌ی تۆمان ئه‌ووت ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ، ئه‌مه‌ ته‌نها قسه‌ بوو چه‌نده‌ها جار خواى گه‌وره‌ ته‌حه‌دداى كردن كه‌ ته‌نها سوره‌تێكى بچوكى وه‌كو قورئان بهێننه‌وه‌ به‌ڵام تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌و تا رۆژى قیامه‌تیش ناتوانن، (چونكه‌ قورئان قسه‌و فه‌رمووده‌ى خوایه‌ چۆن قسه‌ى مرۆڤ وه‌كو قسه‌ى خواى گه‌وره‌ ده‌بێت) [ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٣١) ] ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ قسه‌و فه‌رمووده‌ی خوا نیه‌ ئه‌مه‌ به‌سه‌رهات و ڕووداوی ئوممه‌تانی پێشتره‌، (نضر بن حارث) كه‌ وڵاتى فارس گه‌ڕابوو چیرۆك و به‌سه‌رهاتى پاشاكانى ئه‌وانى ده‌گێڕایه‌وه‌و واى ده‌وت."},{"id":32,"translation":"[ وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٣٢) ] وه‌ وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ حه‌قه‌و محمد - صلى الله عليه وسلم - حه‌قه‌و له‌لایه‌ن تۆوه‌ هاتوونه‌ ئه‌وا له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌رد ببارێنه‌ سه‌رمان، یاخود سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازارمان بده‌، له‌ جیاتى ئه‌وه‌ى داواى هیدایه‌ت بكه‌ن داواى سزایان كرد، (ئه‌و كه‌سه‌ واى وت ئه‌بو جه‌هل بوو)."},{"id":33,"translation":"{تا داوای لێخۆشبوون لە خوا بكەن سزاتان نادات} [ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ ] خوای گه‌وره‌ش ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: هاوبه‌شبڕیارده‌ران ته‌وافیان به‌ده‌ورى كه‌عبه‌دا ده‌كرد و ده‌یانووت: لبيك لاشريك لك پێغه‌مبه‌ر ده‌یفه‌رموو: وایه‌ وایه‌، وه‌ ده‌یانووت: اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك إلا شريكا هو لك تملكه وما ملك، وه‌ ده‌یانووت: خوایه‌ لیمان خۆشبه‌ لێمان خۆشبه‌ خوای گه‌وره‌ش ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌وان نادات تا تۆ له‌ناویاندا بیت [ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ (٣٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان نادات تا داوای لێخۆشبوون بكه‌ن، یاخود وتراوه‌: له‌ناو مه‌ككه‌دا موسڵمانانێكی تیادا بووه‌ داوای لێخۆشبوونیان كردووه‌ تا ئه‌وان له‌وێ بوون خوای گه‌وره‌ سزای نه‌دان به‌ڵام كاتێك موسڵمانان له‌ مه‌ككه‌دا نه‌مان ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌دردا سزای دان، كه‌ موسڵمان له‌ كافر جیا بۆوه‌ ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ كافرانی ڕیسوا كرد."},{"id":34,"translation":"[ وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] خوای گه‌وره‌ چۆن سزای ئه‌وان نادات له‌ كاتێك ئه‌وان ڕێگری له‌ خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ بێنه‌ (مسجد الحرام)ه‌وه‌و ئیمان بێنن و عیباده‌ت بكه‌ن [ وَمَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خوای گه‌وره‌ نین كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ سه‌رپه‌رشتی ماڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین و ئێمه‌ دۆستی خوای گه‌وره‌ین [ إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ ] ئه‌وه‌ی كه‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خوای گه‌وره‌ بێ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خۆیان له‌ شیرك و تاوان ئه‌پارێزن [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٣٤) ] به‌ڵام زۆربه‌ی كافران ئه‌م شته‌ نازانن."},{"id":35,"translation":"[ وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً ] نوێژ كردنی كافران و ته‌واف كردنیان به‌ده‌وری كه‌عبه‌ هیچ شتێك نه‌بوو ته‌نها فیكه‌ لێدان و چه‌پڵه‌ لێدان نه‌بێت، به‌حسابی خۆیان ئه‌مه‌ عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، یاخود فیكه‌و چه‌پڵه‌یان لێ ئه‌دا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ نوێژ له‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - صه‌حابه‌ تێك بده‌ن، یان بۆ ئه‌وه‌ى گاڵته‌یان پێ بكه‌ن [ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٣٥) ] ده‌ی ئێوه‌ سزای خوای گه‌وره‌ بچێژن به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كوفرتان ئه‌كرد به‌خوای گه‌وره‌، كه‌ له‌ جه‌نگی به‌دردا خوای گه‌وره‌ سزای دان."},{"id":36,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] دواى تێكشكانى كافران له‌ غه‌زاى به‌در به‌ (ئه‌بو سوفیان)یان وت: ئه‌م قافڵه‌یه‌مان بده‌نێ بۆ ئه‌وه‌ى تۆڵه‌ى خۆمان له‌ محمدو موسڵمانان بكه‌ینه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووى: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ ماڵه‌كانی خۆیان ئه‌به‌خشن بۆ ئه‌وه‌ی ڕێگری بكه‌ن له‌ دینی خوای گه‌وره‌و خه‌ڵكى موسڵمان نه‌بن [ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ ] ئه‌وان ماڵی خۆیان هه‌موو ئه‌به‌خشن پاشان ئه‌بێته‌ غه‌م و خه‌فه‌ت و په‌شیمانی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زه‌ره‌رمه‌ند بوونه‌، پاشان خوای گه‌وره‌ تێكیانئه‌شكێنێ وه‌كو له‌ جه‌نگی به‌دردا تێكشكان [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ (٣٦) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كافرو بێباوه‌ڕن له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێیان ئه‌كات و كۆیان ده‌كاته‌وه‌."},{"id":37,"translation":"[ لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ] تا خوای گه‌وره‌ پیس و پاك و كافرو موسڵمان و به‌دبه‌خت و به‌خته‌وه‌ران له‌یه‌كتری جیا بكاته‌وه‌ [ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ ] وه‌ پیس و كافران هه‌ر هه‌موویان كۆ بكاته‌وه‌ له‌سه‌ر یه‌ك و كه‌ڵه‌كه‌یان بكات و هه‌موویان فڕێ بداته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ [ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٣٧) ] به‌ڕاستی ئه‌م كه‌سانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ن له‌ دونیاو قیامه‌ت."},{"id":38,"translation":"[ قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - به‌ كافران بڵێ: ئه‌گه‌ر ده‌ست هه‌ڵبگرن له‌ كوفرو دژایه‌تی كردنى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - وه‌ موسڵمان بن و به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وا پێشتر چ تاوانیان كردووه‌ له‌ كوفرو دژایه‌تی ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌ر هه‌مووی خۆش ئه‌بێت [ وَإِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ (٣٨) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دژایه‌تی و كوفرو كوشتاری موسڵمانان ئه‌وه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ نه‌ته‌وه‌كانی پێشترا تێپه‌ڕیوه‌ ته‌ماشا بكه‌ن بزانن چۆن خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون ئێوه‌ش به‌و شێوازه‌ له‌ناو ئه‌بات."},{"id":39,"translation":"[ وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ ] وه‌ ئێوه‌ كوشتاری كافران بكه‌ن بۆ بنبڕكردنی شیرك و كوفرو تا فیتنه‌ واته‌: شیرك و كوفر بڵاو نه‌بێته‌وه‌ [ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ ] تا عیباده‌ت هه‌ر هه‌مووی بۆ خوا بێت و به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رسترێ وه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دانه‌نرێ [ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٣٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ستیان هه‌ڵگرت له‌ كوفرو كوشتار كردنتان و موسڵمان بوون ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئه‌وان و هه‌موو كرده‌وه‌كانی ئه‌وانی لێوه‌ دیاره‌و پاداشتیان ده‌داته‌وه‌."},{"id":40,"translation":"[ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلَاكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پشت هه‌ڵبكه‌ن له‌و فه‌رمانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی كردووه‌ن و به‌رده‌وام بوون له‌ كوفرو دژایه‌تیتان ئه‌وا ئه‌ی باوه‌ڕداران بزانن خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌ری ئێوه‌یه‌ [ نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ (٤٠) ] كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌ باشترین دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ره‌."},{"id":41,"translation":"{دابەش كردنی غەنیمە} [ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى ] وه‌ بزانن ئه‌ی موسڵمانان ئه‌و غه‌نیمه‌ت و ماڵه‌ی كافران كه‌ له‌ جه‌نگدا ده‌ستتان ئه‌كه‌وێ ئه‌وا ئه‌كرێته‌ پێنج به‌شه‌وه‌ له‌و پێنج به‌شه‌دا چوار به‌شی ئه‌درێته‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌شداری غه‌زاكه‌یان كردووه‌و ئه‌و به‌شه‌ى تریشى ده‌كرێته‌وه‌ پێنچ به‌ش و به‌شێكی بۆ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و - صلى الله عليه وسلم - به‌شێكى بۆ خزمانی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلى الله عليه وسلم - كه‌ (به‌نو هاشم و به‌نو موته‌ڵیبه‌) له‌ جیاتى زه‌كات چونكه‌ زه‌كات وه‌رگرتن بۆ ئه‌وان حه‌رام بووه‌ [ وَالْيَتَامَى ] وه‌ به‌شێكى بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ هه‌تیو و بێ باوكن [ وَالْمَسَاكِينِ ] وه‌ به‌شێكى بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ فه‌قیرو هه‌ژارو نه‌دارن [ وَابْنِ السَّبِيلِ ] وه‌ به‌شێكى بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێبوارن و له‌ شارو وڵاتی خۆیان دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌و پاره‌یان لێ بڕاوه‌، ئه‌و به‌شه‌ى بۆ خواى گه‌وره‌یه‌ بۆ كه‌عبه‌ خه‌رج ده‌كرێت، یاخود وتراوه‌ ناوى خواى گه‌وره‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ بۆ به‌ره‌كه‌ت باسكراوه‌و به‌شى خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - یه‌ك به‌شه‌، به‌ڵام ئێستا به‌شى خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - خزمانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - دابه‌ش ده‌كرێته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌تیو هه‌ژارو رێبواراندا، یاخود له‌ به‌رژه‌وه‌ندى موسڵماناندا خه‌رج ده‌كرێت [ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانتان به‌خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌ [ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا ] وه‌ ئیمانتان به‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ هه‌یه‌ كه‌ بۆ سه‌ر عه‌بدی خۆمان دامانبه‌زاند كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلى الله عليه وسلم - له‌ جه‌نگی به‌درا له‌ مه‌لائیكه‌ت و سه‌ركه‌وتن و دابه‌ش كردنى غه‌نیمه‌ت و ئه‌و هه‌موو موعجیزانه‌ی كه‌ له‌وێ ڕوویدا [ يَوْمَ الْفُرْقَانِ ] ڕۆژی فورقان ڕۆژی جیا كردنه‌وه‌ی حه‌ق و باتڵ له‌ یه‌كتری كه‌ جه‌نگی به‌در بوو كه‌ حه‌ق و باتڵ لێك جیا بۆوه‌ [ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ] ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌: كۆمه‌ڵی موسڵمانان و كۆمه‌ڵى كافران به‌یه‌ك گه‌شتن وه‌ به‌یه‌كیاندادا كه‌ رۆژى جومعه‌ بوو حه‌ڤده‌ى ره‌مه‌زانى ساڵى دووى كۆچى [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ هه‌روه‌كو چۆن موسڵمانانی سه‌رخست."},{"id":42,"translation":"{چەند دیمەنێكی تری غەزای بەدر} [ إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران له‌ غه‌زای به‌دردا ئێوه‌ له‌ نزیكترین شوێنی دۆڵه‌كه‌دا بوون له‌ لاى مه‌دینه‌ [ وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى ] وه‌ كافرانیش له‌وپه‌ڕی لایه‌كه‌ی تره‌وه‌ بوون له‌لای مه‌ككه‌وه‌ [ وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ] وه‌ كاروانه‌كه‌ی (ئه‌بو سوفیان)یش كه‌ ڕۆیشت له‌لای خواره‌وه‌تان بوو [ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ ] ئه‌گه‌ر پێشتر وه‌عدێكتان هه‌بوایه‌ له‌گه‌ڵ موشریكان به‌یه‌ك بگه‌ن له‌م شوێنه‌دا [ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ دوا ئه‌كه‌وتن له‌ به‌ڵێنه‌كه‌دا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌تانووت شوێنه‌كه‌مان خراپه‌و ژماره‌مان كه‌مه‌و ژماره‌ى ئه‌وان زۆره‌ وه‌ تێكئه‌شكێین [ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ كۆی كردنه‌وه‌ له‌م شوێنه‌ له‌گه‌ڵیاندا تا بڕیار بدات له‌سه‌ر كارێك كه‌ بڕیاری له‌سه‌ر دابوو ئه‌بوایه‌ هه‌ر ئه‌و رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ كافراندا ببوایه‌و موسڵمانان سه‌ركه‌وتنایاو كافران تێكبشكانایا [ لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ ] تا هه‌ر كه‌سێك ئه‌مرێ و تیا ئه‌چێ یان كوفر ده‌كات له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ و چاوڕۆشنى بمرێ یان كوفر بكات و گومانى نه‌مێنێت [ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ئه‌ژێت یان ئیمان دێنێت له‌سه‌ر به‌ڵگه‌و چاوڕۆشنی بژێ یان ئیمان بێنێت و گومانى نه‌مێنێت [ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ (٤٢) ] وه‌ به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":43,"translation":"[ إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا ] ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ كافرانت له‌ خه‌ودا نیشان ئه‌دات به‌كه‌می، پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - خه‌وی پێوه‌ بینین له‌ خه‌وا خوای گه‌وره‌ به‌كه‌می نیشانی دان وه‌ بۆ صه‌حابه‌ی گێڕایه‌وه‌ تا وره‌یان به‌رز بێته‌وه‌و دامه‌زراو بن [ وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ خه‌ودا به‌زۆری نیشانی بدایتایه‌ ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - [ لَفَشِلْتُمْ ] ئه‌و كاته‌ له‌وانه‌یه‌ فه‌شه‌لتان بهێنایه‌و بترسانایه‌ له‌ رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌یان [ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ ] وه‌ له‌وانه‌یه‌ كێشه‌ بكه‌وتایه‌ته‌ نێوانتان ئایا رووبه‌ڕوویان ببینه‌وه‌ یان نا [ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ پاراستنی له‌وه‌ی فه‌شه‌ل بێنن و تێكبشكێن و به‌كه‌مى نیشانى دان [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٤٣) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدایه‌ وه‌ چی له‌ناو دڵدا هه‌یه."},{"id":44,"translation":"[ وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا ] وه‌ كاتێك كه‌ رووبه‌ڕووی یه‌ك بوونه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانی له‌پێش چاوتان به‌كه‌می نیشاندان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ست به‌لاوازی نه‌كه‌ن و وره‌تان به‌رز بێت [ وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ ] وه‌ ئێوه‌شی له‌به‌ر چاو ئه‌وان به‌كه‌می نیشان دا به‌ڵام دواتر كه‌ گه‌یشتن به‌یه‌ك خوای گه‌وره‌ موسڵمانانی له‌پێش چاو ئه‌وان زۆر كرد تا وره‌ی كافران بڕوخێنێ، وه‌ هه‌زار مه‌لائیكه‌تى بۆ دابه‌زاندن [ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ] تا خوای گه‌وره‌ كارێك بكات و بڕیارێك بدات كه‌ پێشتر بڕیاری له‌سه‌رداوه‌ كه‌ ئه‌بێ رووبه‌ڕووی یه‌كتری ببنه‌وه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٤٤) ] وه‌ هه‌موو كاره‌كان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه."},{"id":45,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر رووبه‌ڕووی هه‌ر كۆمه‌ڵێك له‌ موشریكان بوونه‌وه‌ ئه‌وا جێگیرو دامه‌زراو بن و ڕاناكه‌ن [ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٤٥) ] وه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هۆكارێكه‌ بۆ دامه‌زراوی به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتووتان بكات (له‌كاتى جه‌نگ و ترس و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى كافران خواى گه‌وره‌ فه‌رمان ده‌كات به‌ زیكر كردنى زۆر ئه‌ى ئه‌گه‌ر له‌ كاتى ئارامى و ئاسایش و شێنه‌یى بێت ئه‌وه‌ زیاتر)."},{"id":46,"translation":"{كێشەو دووبەرەكی هۆكاری تێكشكانە} [ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلى الله عليه وسلم - (چونكه‌ سه‌رپێچى خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - هۆكاره‌ بۆ سه‌رنه‌كه‌وتن و تێكشكان له‌ به‌رامبه‌ر دوژمنان) [ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ] وه‌ كێشه‌و ناكۆكى له‌ نێوانتاندا نه‌بێت، چونكه‌ ئه‌بێته‌ هۆی فه‌شه‌ل و دۆڕاندنتان وه‌ هێزو قوه‌ت و سه‌ركه‌وتنتان ئه‌ڕوات و نامێنێت [ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (٤٦) ] وه‌ ئارام بگرن به‌راستى خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئارامگراندایه‌و پشتیوانیان ئه‌كات و سه‌ریان ئه‌خات و یارمه‌تیان ئه‌دات."},{"id":47,"translation":"[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ ] وه‌ ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ له‌ ماڵی خۆیان ده‌رچوون به‌فه‌خرو شانازی كردن و خۆبه‌گه‌وره‌زانینه‌وه‌ وه‌ بۆ ڕووبینی و ڕیای خه‌ڵكى ده‌رچوون، كه‌ مه‌به‌ست پێی قوڕه‌یش بوو كاتێك كه‌ له‌ غه‌زای به‌درا ده‌رچوون بۆ ئه‌وه‌ی كاروانه‌كه‌یان بپارێزن هه‌رچه‌نده‌ زانیشیان كه‌ كاروانه‌كه‌یان گه‌یشتۆته‌وه‌ مه‌دینه‌ وتیان: ئه‌بێ هه‌ر بڕۆینه‌ به‌درو لابده‌ین وه‌ ئافره‌تیان له‌گه‌ڵدا بوو تا گۆرانیمان بۆ بڵێن وه‌ مۆسیقامان بۆ لێ بده‌ن له‌وێ مه‌ی بخۆینه‌وه‌و حوشتر سه‌رببڕین ئه‌و كاته‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌ تا عه‌ره‌ب بزانێ كه‌ ئێمه‌ ئاوا ڕۆیشتووینه‌ته‌ ئه‌وێ تا باسمان بكه‌ن و لێمان بترسێن [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وان ڕێگریان ئه‌كرد له‌ بڵاو بوونه‌وه‌ی دینی خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى موسڵمان بێت [ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (٤٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری فراوانی هه‌یه‌و زانیاری خوای گه‌وره‌ ده‌وری هه‌موو دروستكراوه‌كانی داوه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ شه‌یتان كرده‌وه‌كانی بۆ ڕازاندنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بڕۆن كوشتاری موسڵمانان بكه‌ن وه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی (سوراقه‌ى كوڕى مالیك) هاته‌ ناویان [ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ ] وتی: ئه‌مڕۆ هیچ كه‌سێك نیه‌ بتوانێت زاڵ بێت به‌سه‌ر ئێوه‌دا [ وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ ] وه‌ من دراوسێی ئێوه‌م، واته‌: په‌ناتان ئه‌ده‌م وه‌ به‌رگریتان لێ ئه‌كه‌م و ئه‌تانپارێزم له‌ دوژمنه‌كه‌تان [ فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ ] وه‌ كاتێك كه‌ هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌ موسڵمانان و موشریكان بۆ یه‌ك ده‌ركه‌وتن [ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ ] شه‌یتان پاشگه‌ز بوه‌وه‌و پشتاو پشت گه‌ڕایه‌وه‌ [ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ ] وه‌ وتی: من به‌ریم له‌ ئێوه‌ به‌ڕائه‌تی له‌ كافران كردو وتی: ئه‌وه‌ی كه‌ من ئه‌یبینم ئێوه‌ نایبینن، كاتێك نیشانه‌كانی سه‌ركه‌وتنی بینی بۆ موسڵمانان، وه‌ كاتێك كه‌ جبریلی بینی له‌گه‌ڵ مه‌لائیكه‌تدا [ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ ] وه‌ وتى: من له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێم نه‌وه‌كو له‌لایه‌ن مه‌لائیكه‌ته‌وه‌ تووشی شتێكم بكات [ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٤٨) ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":49,"translation":"إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ] كاتێك كه‌ مونافیقان ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان ئاشكرا كردبوو كوفریان شاردبۆوه‌ وه‌ ئه‌وانه‌یشى كه‌ نه‌خۆشی گومان له‌ دڵیاندا بوو مونافیق نه‌بوون به‌ڵام تازه‌ موسڵمان ببوون هێشتا گومانیان هه‌بوو له‌ مه‌ككه‌ بوون و له‌گه‌ڵ كافران ده‌رچوون كه‌ بینیان موسڵمانان كه‌من ئه‌یانووت: [ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِينُهُمْ ] موسڵمانان دینه‌كه‌یان مه‌غروری كردوون و له‌خۆیان بایی بوون [ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٤٩) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ هه‌ر كه‌سێك پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستێت و كاره‌كانی به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرێت ئه‌وا سه‌ری ئه‌خات و زه‌لیلی ناكات، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاڵ و باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":50,"translation":"[ وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك ببینی كه‌ مه‌لائیكه‌ت گیانی كافران ئه‌كێشێ له‌ جه‌نگی به‌در كه‌ ئه‌یانكوژن له‌ ده‌موچاو و سمتیان ئه‌ده‌ن، كه‌ كافران له‌ غه‌زاى به‌در روویان له‌ موسڵمانان بكردایا فریشته‌ به‌ شمشێر له‌ روویان ده‌دان، وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكردایا له‌ دوایانه‌وه‌ لێیان ده‌دان، یاخود فریشته‌ی گیانكێشان (ملك الموت) ببینی كه‌ گیانى كافران ئه‌كێشێت به‌ گشتى ئه‌وا دیمه‌نێكی زۆر گه‌وره‌و سه‌رسوڕهێنه‌رو ترسناك ئه‌بینی كاتێك كه‌ ڕوحی كافران ئه‌كێشن وه‌ له‌و كاته‌دا له‌ ده‌موچاو و دواوه‌یان ده‌ده‌ن، وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: [ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ (٥٠) ] بچێژن سزایه‌كی سووتێنه‌ر كه‌ ئه‌یانخه‌نه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":51,"translation":"[ ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ ] ئه‌مه‌ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ خۆتان به‌ده‌ستتان هێناوه‌ له‌ كوفرو تاوان و خراپه‌كاری [ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (٥١) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زوڵم و سته‌م له‌ به‌نده‌كانی خۆی ناكات."},{"id":52,"translation":"[ كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئه‌م كافرانه‌ وه‌كو داب و نه‌ریتی ئالی فیرعه‌ون و ئه‌وانه‌ى پێشیان كوفریان كرد خوای گه‌وره‌یش ئالی فیرعه‌ون و ئه‌وانه‌ی پێشانى چۆن له‌ناوى برد ئێوه‌ش ئاوا له‌ناو ئه‌بات ئه‌مه‌ سوننه‌تی خواى گه‌وره‌یه‌ [ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفریان كرد به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ [ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ی خراپ و تاوانیان بردیانیه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٥٢) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزه‌ وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌."},{"id":53,"translation":"{هۆكاری نەمانی نازو نیعمەت} [ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تێك به‌هه‌ر قه‌ومێك ببه‌خشێ نایگۆڕێ وه‌ لێیان ناسه‌نێته‌وه‌ تا خۆیان خۆیان نه‌گۆڕن به‌ كوفر كردن و شوكرانه‌ نه‌كردنى نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌و تاوان كردن ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یگۆڕێت و لێیان ئه‌سه‌نێته‌وه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٥٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":54,"translation":"[ كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ ] وه‌كو سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ ئالی فیرعه‌ون و ئه‌وانه‌ی پێش ئه‌وانیش كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌درۆ زانی [ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ ] به‌هۆی تاوانی خۆیانه‌وه‌ له‌ناومان بردن [ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ ] وه‌ ئالی فیرعه‌ونمان نوقمی ئاوه‌كه‌ كرد [ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ (٥٤) ] وه‌ هه‌موو ئه‌و گروپ و كۆمه‌ڵانه‌ هه‌موویان زاڵم و سته‌مكارو كافر بوونه‌ بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ بردیانیه‌وه‌."},{"id":55,"translation":"[ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٥٥) ] خراپترین ئاژه‌ڵێك له‌سه‌ر زه‌وی ژیا بێت له‌لای خوای گه‌وره‌ كافرانن كه‌ ئیمان ناهێنن وه‌ به‌رده‌وامن له‌سه‌ر كوفر."},{"id":56,"translation":"[ الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌هدو به‌ڵێنت پێیان داوه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - [ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ ] پاشان هه‌موو جارێ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنه‌كه‌یان هه‌ڵئه‌وه‌شێننه‌وه‌ [ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ (٥٦) ] وه‌ ته‌قواى خوا ناكه‌ن و خۆیان ناپارێزن له‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و په‌یمانانه‌، وه‌كو (به‌نو قوره‌يضه)و جووله‌كه‌كانی تری مه‌دینه‌ كه‌ هه‌موو جارێ ئه‌و به‌ڵێننامه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌گه‌ڵیاندا به‌ستبووی هه‌ڵیانئه‌وه‌شانده‌وه‌و ئه‌چوونه‌ پاڵ كافران بۆ له‌ناوبردنی موسڵمانان."},{"id":57,"translation":"[ فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ ] كاتێكیش كه‌ زاڵ ئه‌بیت به‌سه‌ریاندا له‌ كاتی جه‌نگ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌دا ئه‌و كاته‌ په‌رته‌وازه‌یان بكه‌و لێكیان جیابكه‌ره‌وه‌ به‌ كوشتن و به‌ڕاونان، وه‌ ئه‌وانه‌شی كه‌ له‌ پشتیانه‌وه‌ن له‌ جه‌نگاوه‌ران له‌ ئه‌هلی شیرك تا لێت بترسێن و ده‌ستهه‌ڵگرن له‌ كوشتارت [ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٥٧) ] به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و به‌خۆیاندا بچنه‌وه‌ جارێكی تر نه‌یه‌ن بۆ كوشتاری تۆ و په‌یمان هه‌ڵنه‌وه‌شێننه‌وه‌."},{"id":58,"translation":"[ وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێنت له‌گه‌ڵیاندا هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر له‌وه‌ ترسای كه‌ به‌ڵێنه‌كه‌ هه‌ڵبه‌وه‌شێننه‌وه‌و خیانه‌ت و ناپاكی لێ ئه‌كه‌ن [ فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ ] ئه‌وا ئاگاداریان بكه‌وه‌ كه‌ تۆیش په‌یمانه‌كه‌ت له‌گه‌ڵیاندا هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌ به‌ یه‌كسانی و له‌سه‌رخۆیى، كه‌ هه‌ردوو لاتان یه‌كسانن كه‌ ئیتر په‌یمان له‌نێوانتاندا نه‌ما، به‌ڵام خیانه‌ت نه‌كه‌یت و ده‌ستپێشخه‌رى نه‌كه‌یت له‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى په‌یمان [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ (٥٨) ] چونكه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌سانی خائین و ناپاكی خۆش ناوێ ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ كافریشدا نابێ خیانه‌تیان لێ بكه‌ن."},{"id":59,"translation":"[ وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُونَ (٥٩) ] با كافران وا نه‌زانن و گومان نه‌به‌ن كه‌ پێشكه‌وتن و ڕۆیشتن و ڕزگاریان بوو ئه‌وان ڕزگاریان نابێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر له‌ به‌دریشدا نه‌كوژرابێتن خوای گه‌وره‌ له‌ غه‌زای تردا سزایان ئه‌دات."},{"id":60,"translation":"{هێز ئامادە بكەن بۆ دوژمنان} [ وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ] وه‌ چه‌ندێك له‌ هێز له‌ تواناتاندا هه‌یه‌ بۆیان ئاماده‌ بكه‌ن، كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: هێز له‌م ئایه‌ته‌ مه‌به‌ست پێى ڕه‌مییه‌، وه‌ هه‌موو ئامێره‌كانی جه‌نگیان بۆ ئاماده‌ بكه‌ن [ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ ] وه‌ له‌ ڕه‌شمه‌ی ماین [ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ] كه‌ به‌و چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نیانه‌ی كه‌ بۆیان ئاماده‌ ئه‌كه‌ن دوژمنانی خوای گه‌وره‌و دوژمنانی خۆتانی پێ بترسێنن كه‌ موشریكانی ئه‌هلی مه‌ككه‌و غه‌یری ئه‌وانن [ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ] وه‌ كه‌سانێكی تریش كه‌ مونافیقان بوونه‌ ئێوه‌ نایانناسن خوای گه‌وره‌ ئه‌یانناسێ [ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ ] وه‌ هیچ شتێكیش نیه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا بیبه‌خشن ئه‌گه‌ر كه‌میش بێت خوای گه‌وره‌ به‌ باشترین شێواز له‌ دونیاو قیامه‌ت چه‌ند قاتێك پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ [ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ (٦٠) ] وه‌ ئێوه‌ زوڵم و سته‌متان لێ ناكرێ و پاداشتتان لێ كه‌م ناكرێت."},{"id":61,"translation":"[ وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌وان ئاره‌زووی ئاگربه‌ست و ئاشتی و سوڵحیان كرد ئه‌وه‌ تۆش به‌ره‌و پیری ئه‌وان بڕۆ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سوڵحیان له‌گه‌ڵدا بكه‌یت و له‌گه‌ڵیاندا ڕێك بكه‌ویت، هه‌روه‌كو چۆن ساڵى حوده‌یبیه‌ كافران داواى رێككه‌وتنیان كرد پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌گه‌ڵیاندا رێككه‌وت و ئاگربه‌ستیان راگه‌یاند [ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ ته‌نها پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌و كاره‌كانت به‌خوای گه‌وره‌ بسپێره‌ [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦١) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌ وته‌ی ئه‌وان، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانیان."},{"id":62,"translation":"[ وَإِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان ویستیان له‌و سوڵح و رێككه‌وتنه‌ی له‌گه‌ڵیان كردووته‌ خیانه‌ت و ناپاكی و فێڵت لێ بكه‌ن [ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ت به‌سه‌ كه‌ بتپارێزێ له‌ شه‌ڕو خراپه‌ی ئه‌وان [ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ (٦٢) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ بوو كه‌ پشتیوانی تۆی كرد به‌سه‌رخستن و به‌هۆی باوه‌ڕدارانه‌وه‌ كه‌ له‌ جه‌نگی به‌دردا بوو."},{"id":63,"translation":"[ وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ دڵی ئه‌وس و خه‌زره‌جى یه‌كخست كه‌ چه‌نده‌ها ساڵ كوشتاری زۆر له‌ نێوانیاندا بوو خوای گه‌وره‌ دڵی یه‌كخستن به‌هۆی ئیمان و ئیسلامه‌وه‌ [ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ] ئه‌گه‌ر هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌موویت ببه‌خشیایه‌ بۆ ئه‌وی كه‌ دڵیان یه‌كبخه‌یت و ڕێكیان بخه‌یت ئه‌وه‌ نه‌ت ده‌توانی دڵیان یه‌كبخه‌یت و ڕێكیان بخه‌یت [ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ خۆی دڵی یه‌كخستن به‌هێزو تواناو كاربه‌جێی خۆی [ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٣) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":64,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٦٤) ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - تۆ و باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رتان بخات به‌سه‌ر كافراندا."},{"id":65,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - هانی باوه‌ڕداران بده‌ له‌سه‌ر كوشتاری كافران [ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بیست كه‌سی ئارامگرى باوه‌ڕدارتان تێدا بێت ئه‌وا زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ر دوو سه‌د كه‌س له‌ بێباوه‌ڕان [ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ سه‌د كه‌سى باوه‌ڕدارو ئارامگر بن [ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئه‌وه‌ زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ر هه‌زار كه‌س له‌ بێباوه‌ڕان و كافران [ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ (٦٥) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان كه‌سانێكن كه‌ تێناگه‌ن."},{"id":66,"translation":"[ الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا ] كاتێك كه‌ ئه‌مه‌ قورس بوو له‌سه‌ر باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ زانی قورسه‌ له‌سه‌ریان وه‌ ئه‌وان لاوازن فه‌رمووی ئێستا خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ری سووك كردن وه‌ زانی كه‌ ئێوه‌ لاوازیتان تیایه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ] ئه‌گه‌ر سه‌د كه‌سی ئارامگرتان تیابێ له‌ باوه‌ڕداران ئه‌وه‌ زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ر دوو سه‌د له‌ كافران، واته‌: یه‌ك به‌رامبه‌ر به‌ دوو [ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ هه‌زار كه‌س بن ئه‌وا زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ر دوو هه‌زار له‌ كافراندا به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (٦٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئارامگراندایه‌ به‌وه‌ى سه‌ریان ده‌خات و پشتیوانیان ده‌بێت."},{"id":67,"translation":"[ مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ ] له‌ غه‌زاى به‌دردا پیاوێكى ئه‌نصارى (ئیمامى عه‌بباسى) به‌ دیل گرت و ئه‌نصاریه‌كان وتیان ئه‌یكوژین ئه‌م هه‌واڵه‌ گه‌یشته‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌مشه‌و له‌به‌ر (عه‌بباس)ى مامم خه‌وم لێنه‌كه‌وتووه‌ چونكه‌ ئه‌نصارییه‌كان ده‌ڵێن ده‌یكوژین، (ئیمامى عومه‌ر) فه‌رمووى: بڕۆم بۆ لاى ئه‌نصارییه‌كان؟ فه‌رمووى به‌ڵێ، چوو بۆ لایان و پێى فه‌رموون: (عه‌بباس) ئازاد بكه‌ن، وتیان نا سوێند به‌ خوا ئازادى ناكه‌ین، فه‌رمووى: ئه‌ى ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌م شته‌ رازى بێت؟ وتیان ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - رازییه‌ بیبه‌، (ئیمامى عومه‌ر) (ئیمامى عه‌بباس)ى هێناو پێى فه‌رموو: (ئه‌ى عه‌بباس) موسڵمان به‌ سوێند به‌ خوا ئه‌گه‌ر تۆ موسڵمان بیت له‌ لام خۆشتره‌ له‌وه‌ى كه‌ (خه‌تتاب)ى باوكم موسڵمان بێت، چونكه‌ ده‌زانم پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - پێى خۆشه‌ تۆ موسڵمان بیت، پاشان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - راوێژى به‌ (ئیمامى ئه‌بو به‌كر) كرد سه‌باره‌ت به‌ دیله‌كان، (ئیمامى ئه‌بو به‌كر) فه‌رمووى: هۆزو عه‌شیره‌تى خۆتن ئازادیان بكه‌، وه‌ راوێژى به‌ (ئیمامى عومه‌ر) كرد، (ئیمامى عومه‌ر) فه‌رمووى: بیانكوژه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئازادی كردن به‌ به‌رامبه‌ر، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: نابێ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئه‌سیرو دیلی هه‌بێ تا خوێنیان له‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌ڕێژێ بۆ ئه‌وه‌ی په‌رش و بڵاویان بكاته‌وه‌و لێى بترسێن، پاشان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - گه‌یشت به‌ (ئیمامى عومه‌ر) پێى فه‌رموو: نزیك بوو به‌ هۆى وه‌رنه‌گرتنى بۆچوونى تۆوه‌ توشى به‌ڵا بین [ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا ] ئێوه‌ پاداشتی دونیاتان ئه‌وێ به‌وه‌ی كه‌ به‌ به‌رامبه‌ر به‌ریان بده‌ن [ وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ ئێوه‌ ئه‌جرو پاداشتی قیامه‌تتان ده‌ستبكه‌وێ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":68,"translation":"[ لَوْلَا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ ] (ئه‌بو هوره‌یره‌) ده‌فه‌رمێت: له‌ غه‌زاى به‌دردا هاوه‌ڵان په‌له‌یان كرد له‌ كۆكردنه‌وه‌ى غه‌نیمه‌ته‌كان، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: غه‌نیمه‌ت بۆ سه‌ر ره‌شى جگه‌ له‌ ئێوه‌ حه‌ڵاڵ نه‌بووه‌، چونكه‌ پێغه‌مبه‌رانى تر غه‌نیمه‌یان كۆده‌كرده‌وه‌و له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاگرێك ده‌هات ده‌یسوتاند، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو غه‌نیمه‌ بۆ ئه‌م ئوممه‌ته‌ حه‌ڵاڵ كرا: ئه‌گه‌ر پێشتر له‌ (لوح المحفوظ) خواى گه‌وره‌ ئه‌م بڕیاره‌ى نه‌دایه‌ به‌ حه‌ڵاڵ كردنى غه‌نیمه‌ كه‌ ئێوه‌ په‌له‌تان كرد ئه‌وا [ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٦٨) ] تووشی سزایه‌كی گه‌وره‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌بوون به‌ڵام خوای گه‌وره‌ لێتان خۆشبوو."},{"id":69,"translation":"[ فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلَالًا طَيِّبًا ] ئه‌و شتانه‌ی كه‌ به‌ غه‌نیمه‌ت گرتوتانه‌ له‌ جه‌نگی به‌دردا، یان پاره‌ی دیله‌كان كه‌ به‌پاره‌ به‌ریان ئه‌ده‌ن بیخۆن به‌حه‌ڵاڵی و به‌پاكی [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٦٩) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خۆتانه‌وه‌ بڕیار مه‌ده‌ن، به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":70,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌و دیلانه‌ی ژێر ده‌ستتان بڵێن ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ به‌دردا گرتووتانن [ إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بزانێ ئێوه‌ خێر له‌ دڵتاندایه‌و نیه‌تتان پاكه‌و ئه‌تانه‌وێ موسڵمان بن ئه‌وا [ يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ ] خه‌فه‌ت نه‌خۆن له‌وه‌ی كه‌ لێتان وه‌رگیراوه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئازاد كردنتان خوای گه‌وره‌ به‌باشتر بۆتان قه‌ره‌بوو ئه‌كاته‌وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێ [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٧٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":71,"translation":"[ وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بیانه‌وێ ناپاكیت له‌گه‌ڵدا بكه‌ن وه‌ درۆ بكه‌ن [ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌وه‌ پێشتر ئه‌مان خیانه‌ت و ناپاكیان له‌ خوای گه‌وره‌ كرد كه‌ كوفریان كرد به‌ خوای گه‌وره‌ [ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی زاڵ كرد به‌سه‌ریاندا [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٧١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":72,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كۆچیان كردووه‌ وه‌ جیهادیان كردووه‌ به‌ ماڵ و نه‌فسیان له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ جێی ئه‌وانیان كرده‌وه‌و په‌نایان دان وه‌ سه‌ریان خستن واته‌: ئه‌نصارى و پشتیوانه‌كان [ أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] ئه‌مانه‌ هه‌ندێكیان دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانی یه‌كترین كه‌ له‌سه‌ره‌تادا میراتیشیان له‌ یه‌كتری ئه‌برد، به‌ڵام دواتر نه‌سخ بووه‌وه‌ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ به‌ڵام كۆچیان نه‌كردووه‌ له‌ وڵاتی كافراندا ماونه‌ته‌وه‌، یان له‌ شوێنى خۆیان ماونه‌ته‌وه‌ له‌ ده‌شت وه‌كو ئه‌عرابیه‌كان [ مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ] ئه‌مانه‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری ئێوه‌ نین وه‌ نابێ میراتیش له‌ ئێوه‌ به‌رن [ حَتَّى يُهَاجِرُوا ] تا كۆچ نه‌كه‌ن كه‌ كۆچیان كرد ئه‌و كاته‌ ئه‌بن به‌دۆست و پشتیوان سه‌رخه‌ری ئێوه‌ وه‌ میراتیشتان لێ ئه‌به‌ن [ وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو داوای ئه‌وه‌یان لێ كردن كه‌ سه‌ریان بخه‌ن به‌سه‌ر كافراندا ئه‌وه‌ ئێوه‌ پێویسته‌ له‌سه‌رتان كه‌ سه‌ریان بخه‌ن به‌سه‌ر كافراندا چونكه‌ براتانن [ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو داوای سه‌رخستنیان كرد به‌سه‌ر قه‌ومێكی كافردا كه‌ ئێوه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و قه‌ومه‌ كافره‌دا عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانتان هه‌یه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌بێ به‌ڵێن و په‌یمانه‌كه‌ هه‌ڵنه‌وه‌شێننه‌وه‌ وه‌ ئه‌بێ به‌ڵێن و په‌یمانه‌كه‌ ببه‌نه‌ سه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌سانی خائین و ناپاكی خۆش ناوێ [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٧٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌هه‌موو ئه‌و كرده‌وانه‌ی ئێوه‌ كه‌ ئه‌یكه‌ن وه‌ هه‌مووی ئه‌بینێت."},{"id":73,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن هه‌ندێكیان دۆست و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی هه‌ندێكی تریانن [ إِلَّا تَفْعَلُوهُ ] ئه‌گه‌ر وا نه‌كه‌ن واته‌: ئێوه‌ی موسڵمان نه‌بن به‌ دۆست و پشتیوان سه‌رخه‌ری یه‌كتری وه‌ بڕۆن دۆست و پشتیوان و سه‌رخستن و وه‌لائتان بۆ كافران هه‌بێ ئه‌و كاته‌ [ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ (٧٣) ] له‌سه‌ر زه‌ویدا ئاشووب و گه‌نده‌ڵی و فیتنه‌یه‌كی زۆر بڵاو ئه‌بێته‌وه‌ له‌ دین و دونیاتاندا."},{"id":74,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كۆچیان كردووه‌ وه‌ جیهادیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ په‌نایان دان و سه‌ریانخستن، واته‌: ئه‌نصاریه‌كان له‌ خه‌ڵكی مه‌دینه‌ [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ] ئا ئه‌مانه‌ باوه‌ڕداری ڕاسته‌قینه‌ن، وه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا باوه‌ڕدار ئه‌بێ وابێت [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٧٤) ] ئه‌مانه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ لێخۆشبوونیان بۆ هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش ئه‌بێ وه‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی پاك و چاكیان پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":75,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ له‌ دواتردا ئیمانیان هێناو كۆچیان كردو جیهادیان كرد له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا [ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ ] ئه‌وانیش هه‌ر له‌ ئێوه‌ن و خوای گه‌وره‌ حسابی ئێوه‌یان بۆ ئه‌كات له‌ ئه‌جرو پاداشتدا [ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خزمی نزیكی یه‌كترن ئا ئه‌مانه‌ هه‌ندێكیان له‌ پێشترن بۆ هه‌ندێكیان له‌ حوكم و بڕیاری خوای گه‌وره‌دا واته‌: ئه‌مان میراتی له‌ یه‌كتری ئه‌به‌ن، (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: سه‌ره‌تا پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - برایه‌تی خسته‌ نێوان هاوه‌ڵانه‌وه‌و هه‌ندێكیان میراتیان له‌ هه‌ندێكیان ئه‌برد تا ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی ئه‌و كاته‌ ئه‌وه‌ی تر نه‌سخ بۆوه‌و ئیتر میراتیان له‌ یه‌كتری نه‌ئه‌برد ته‌نها به‌ نه‌سه‌ب میراتیان له‌ یه‌كتری ئه‌برد [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧٥) ] به‌ راستى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك و زانیاری به‌هه‌موو شتێك هه‌یه‌، والله أعلم."}]},{"id":9,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتى (تەوبە) (قه‌تاده‌) ده‌فه‌رمێت: پێیشى ده‌وترێت: ئابڕووبه‌رى مونافیقان (فاضحة المنافقين) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌ (١٢٩) ئایه‌ته‌ (به‌ڕائى كوڕى عازب) (خواى لێ رازى بێت) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م سووره‌ته‌ دوا سووره‌ته‌ له‌ قورئانى پیرۆز كه‌ دابه‌زیوه‌، وه‌ ته‌نها سووره‌تێكه‌ له‌ قورئانی پیرۆز كه‌ به‌ (بسم الله الرحمن الرحیم) ده‌ستی پێ نه‌كردووه‌، زاناكان ئه‌فه‌رموون: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م سووره‌ته‌دا خوای گه‌وره‌ زۆر له‌ كافرو مونافیقان تووڕه‌یه‌ به‌تایبه‌ت له‌ مونافیقان، وه‌ ئابڕوویان ئه‌بات هه‌ر بۆیه‌ پێشی ئه‌وترێ: سووڕه‌تی (الْفَاضِحَة)، وه‌ پێشی ئه‌وترێ: سووڕه‌تی (التَّوْبَة) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ی قبووڵ كرد له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ غه‌زای ته‌بووك دواكه‌وتن كه‌ دێینه‌ سه‌ری (إن شاء الله) . {خواو پێغەمبەرەكەی - صلی الله علیه وسلم - بەرین لە هاوبەشبڕیاردەران} [ بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١) ] خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی- صلى الله عليه وسلم - به‌رین له‌و موشریكانه‌ی كه‌ ئێوه‌ عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانتان له‌گه‌ڵیاندا هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رده‌وام به‌ڵێن و په‌یمانه‌كانیان هه‌ڵئه‌وه‌شانده‌وه‌و نه‌یانئه‌برده‌ سه‌ر، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئیمامی ئه‌بو به‌كرو ئیمامى عه‌لی نارد ئه‌م ئایه‌تانه‌ی سه‌ره‌تاى ئه‌م سووره‌ته‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا بخوێننه‌وه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكى مه‌ككه‌دا له‌ ساڵی (٩) نۆی كۆچیدا تا كافران بزانن كه‌ هیچ به‌ڵێنێك له‌ نێوان ئه‌وان و موسڵمانان نه‌ماوه‌و ساڵى داهاتوو نه‌یه‌ن بۆ حه‌ج، چونكه‌ به‌ رووتى حه‌جیان ده‌كرد."},{"id":2,"translation":"[ فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ ] ئه‌ی موشریكان ئێوه‌ چوار مانگ له‌سه‌ر زه‌وی بۆ خۆتان بگه‌ڕێن، ئه‌وانه‌ى كه‌ عه‌هدو په‌یمانی ره‌هایان هه‌یه‌و دیاریكراو نیه‌، یان كه‌متر له‌ چوار مانگه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێگاو مۆڵه‌تی دان تا چوار مانگ كه‌س ده‌ستیان بۆ درێژ نه‌كات و شه‌ڕیان له‌گه‌ڵدا نه‌كات، ئه‌وانه‌یشی كه‌ كاتى دیاریكراویان هه‌یه‌ ئه‌وه‌ تا كاتی دیاریكراوى خۆیان و له‌ دوای ئه‌وه‌ عه‌هدو په‌یمان نامێنێ [ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ ] وه‌ بزانن كه‌ ئێوه‌ كاتێك كه‌ ئه‌م چوار مانگه‌تان پێ ئه‌درێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ نیه‌ ئێوه‌ بتوانن له‌ده‌ست خوای گه‌وره‌ ڕزگارتان بێت و خوای گه‌وره‌ ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر ئێوه‌دا نه‌بێ [ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ (٢) ] به‌ڵكو به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ كافران سه‌رشۆڕ ئه‌كات له‌ دونیادا به‌ كوشتن و به‌ندكردن، وه‌ له‌ قیامه‌تدا به‌ سزای ئاگرى دۆزه‌خ."},{"id":3,"translation":"[ وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ ] وه‌ ئاگادار كردنه‌وه‌و ڕاگه‌یاندنێك له‌لایه‌ن خواو پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلى الله عليه وسلم - بۆ تێكڕای خه‌ڵكی له‌ ڕۆژی حه‌جی ئه‌كبه‌ردا كه‌ ڕۆژی جه‌ژنی قوربانه‌، بۆیه‌ پێی وتراوه‌: (الْحَجُّ الْأَكْبَر) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی تیایدا كۆده‌بێته‌وه‌، یاخود زۆربه‌ی كرده‌وه‌و دروشمه‌كانی حه‌ج كردن ئه‌كه‌وێته‌ ئه‌م ڕۆژه‌وه‌ [ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلى الله عليه وسلم - به‌رین له‌ موشریكان ئه‌وانه‌ی كه‌ عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانیان هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌ له‌گه‌ڵ موسڵمانان [ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] ئه‌گه‌ر بێتوو ته‌وبه‌ بكه‌ن ئه‌ی موشریكان و له‌ كوفر بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌وه‌ بۆ خۆتان باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ كافر بن [ وَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتهه‌ڵكه‌ن له‌ ته‌وبه‌ كردن وه‌ له‌سه‌ر كوفر بمێننه‌وه‌ ئه‌وا بزانن كه‌ ئێوه‌ خوای گه‌وره‌ بێ ده‌سه‌ڵات ناكه‌ن وه‌ ڕزگارتان نابێ له‌ده‌ست خوای گه‌وره‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌رتاندا هه‌یه‌ كه‌ سزاتان بدات [ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٣) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌ كافران به‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازار."},{"id":4,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئًا ] ته‌نها ئه‌و موشریكانه‌ نه‌بێ كه‌ به‌ڵێنتان له‌گه‌ڵیاندا هه‌یه‌ پاشان هیچ به‌ڵێنیان هه‌ڵنه‌وه‌شاندۆته‌وه‌ [ وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَدًا ] وه‌ هاوكاری و یارمه‌تی هیچ كه‌س له‌ دوژمنانی ئێوه‌یان نه‌كردووه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌دا [ فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ ] ئه‌مانه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی له‌گه‌ڵیاندا هه‌تانه‌ تا كاتی دیاریكراوى خۆی له‌گه‌ڵیاندا بیبه‌نه‌ سه‌رو هه‌ڵیمه‌وه‌شێننه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ (٤) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":5,"translation":"[ فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ] ئه‌گه‌ر چوار مانگه‌ حه‌رامه‌كه‌ ته‌واو بوو (ذو القعدة و ذو الحجة و محرم و رجب) كه‌ خوای گه‌وره‌ مۆڵه‌تی به‌كافران دا ئه‌وا له‌ هه‌ر شوێنێك موشریكانتان بینی بیانكوژن (ته‌نها له‌ حه‌ره‌م نه‌بێت) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ڵێن و په‌یمان له‌ نێوانتاندا نه‌ماوه‌ [ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ ] وه‌ به‌دیلی بیانگرن وه‌ گه‌مارۆیان بده‌ن و قه‌ده‌غه‌یان بكه‌ن له‌وه‌ی كه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن له‌ شاره‌كاندا [ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ ] وه‌ له‌ هه‌موو ڕێگایه‌كدا بۆیان دانیشن و له‌ كه‌میندابن بۆیان [ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتو ته‌وبه‌یان كردو له‌ كوفرو گه‌ڕانه‌وه‌و نوێژه‌كانیان كردو زه‌كاتی ماڵیاندا واته‌: موسڵمان بوون ئه‌و كاته‌ ئێوه‌ ڕێگه‌یان به‌رده‌ن نه‌ به‌دیل بیانگرن نه‌ كه‌مینیان بۆ دابنێن نه‌ بیانكوژن [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خواى گه‌وره‌."},{"id":6,"translation":"{قورئان فەرموودەو فەرمایشتی خوای گەورەیەو دروستكراو نیە} [ وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ موشریكان په‌نای بۆ هێنایت ئه‌وا تۆ په‌نای بده‌ [ حَتَّى يَسْمَعَ كَلَامَ اللَّهِ ] تا كه‌لامی خوای گه‌وره‌ ئه‌بیستێ، واته‌: قورئانی پیرۆز، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌كی ڕاشكاوه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ قورئان كه‌لام و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌لامی خوای گه‌وره‌ی بیست (قورئانى پیرۆز) بیگه‌یه‌نه‌وه‌ به‌ شوێنی ئه‌مینی خۆی [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ (٦) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن كه‌ زانیاریه‌كی باشیان نیه‌ كه‌ خێرو شه‌ڕیان بۆ لێك جیا بكاته‌وه‌."},{"id":7,"translation":"[ كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] ئه‌سته‌مه‌ چۆن موشریكان عه‌هدو په‌یمانیان ئه‌بێت له‌گه‌ڵ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ كاتێكدا ئه‌وان كافرن ته‌نها ئه‌وانه‌ نه‌بێت كه‌ به‌ڵێنتان پێدان له‌لای (مسجد الحرام) له‌ رێككه‌وتننامه‌ى حوده‌یبیه‌، وه‌ به‌ڵێنه‌كه‌یان برده‌سه‌رو نه‌یانشكاند [ فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر به‌ڵێنی خۆیان به‌رده‌وامن وه‌ نه‌یانشكاندووه‌ ئێوه‌ش له‌گه‌ڵیان به‌رده‌وام بن كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئاگربه‌سته‌كه‌ى له‌گه‌ڵ نه‌شكاندن تا قوڕه‌یش شكاندیان و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌تحى مه‌ككه‌ى كرد له‌ مانگى ره‌مه‌زانى ساڵى هه‌شتى كۆچى، وه‌ له‌ خه‌ڵكى مه‌ككه‌ خۆش بوو كه‌ نزیكه‌ى دوو هه‌زار كه‌س بوون [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ (٧) ] به‌ڕاستى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":8,"translation":"{هاوبەشبڕیاردەران رەچاوی پەیمان‌و بەڵێن‌و خزمایەتی ناكەن} [ كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً ] چۆن خوای گه‌وره‌ عه‌هدو به‌ڵێنی ئه‌بێت له‌گه‌ڵ موشریكان كاتێك كه‌ ئه‌وان زاڵ بن به‌سه‌رتاندا ئه‌و كاته‌ ئاگای خزمایه‌تی و عه‌هدو په‌یمان نازانن و ئه‌یشكێنن [ يُرْضُونَكُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَى قُلُوبُهُمْ ] به‌ ده‌م ڕازیتان ئه‌كه‌ن و موجامه‌له‌تان ئه‌كه‌ن به‌ڵام به‌ دڵ ئه‌و قسانه‌ی ئه‌یكه‌ن ڕه‌تی ئه‌كه‌نه‌وه‌و باوه‌ڕیان به‌و قسانه‌ی خۆیان نیه‌ كه‌ ئه‌یكه‌ن [ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ (٨) ] وه‌ زۆربه‌یان فاسقن و له‌ گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌."},{"id":9,"translation":"[ اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان گۆڕیه‌وه‌ به‌ نرخێكی كه‌م كه‌ دونیایه‌و شوێنى نه‌كه‌وتن، وه‌ وه‌فایان نه‌بوو به‌رامبه‌ر عه‌هدو په‌یمانه‌كان [ فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ ] وه‌ ڕێگریان كرد له‌ دینى خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٩) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ خراپترین كارێكه‌ كه‌ ئه‌وان كردبێتیان."},{"id":10,"translation":"[ لَا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً ] له‌ ئیمانداردا ڕه‌چاوی هیچ شتێك ناكه‌ن نه‌ خزمایه‌تى نه‌ به‌ڵێن و په‌یمان [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ (١٠) ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌ هه‌میشه‌ ده‌ستدرێژیكارن وه‌ سنوور ئه‌به‌زێنن."},{"id":11,"translation":"[ فَإِنْ تَابُوا ] دیسان خوای گه‌وره‌ ده‌رگای ته‌وبه‌یان لێ ئه‌كاته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌یان كرد له‌ شیرك و كوفریان [ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان كردو زه‌كاتی ماڵه‌كانیاندا [ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ ] ئه‌وا ئه‌بن به‌ براتان له‌ دینداو وه‌ك ئێوه‌ موسڵمانن [ وَنُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (١١) ] به‌م شێوازه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ درێژه‌ی پێ ئه‌ده‌ین بۆ كه‌سانێك كه‌ زانیاریان هه‌بێ."},{"id":12,"translation":"[ وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ ] ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ دوای عه‌هدو په‌یمانه‌كه‌ عه‌هدو په‌یمانیان شكاند [ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ ] وه‌ تانه‌و ته‌شه‌ریان له‌ دینه‌كه‌ی ئێوه‌ دا [ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ ] ئه‌وه‌ پێشه‌وایان و سه‌ركرده‌كانی كوفر بكوژن [ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ ] ئه‌وان هیچ به‌ڵێنێكیان نیه‌ به‌ڵكو هه‌موو په‌یمانێكیان شكاندووه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ (١٢) ] به‌ڵكو كۆتاییان پێ بێت و له‌ناوبچن، یان ده‌ست له‌ كوفر هه‌ڵبگرن و واز له‌ كوفر بێنن و موسڵمان بن."},{"id":13,"translation":"{كافران دەسپێشخەرن لە جەنگ‌و كوشتاردا} [ أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ ] ئایا ئێوه‌ ئه‌ی موسڵمانان كوشتاری كه‌سانێك ناكه‌ن كه‌ به‌ڵێنی خۆیان هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌ [ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ ] وه‌ ویستیان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌ربكه‌ن وه‌ك چۆن له‌ مه‌ككه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلى الله عليه وسلم - ده‌ركرد [ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] وه‌ یه‌كه‌مجار ئه‌وان ده‌ستپێشخه‌ر بوون له‌ كوشتاری ئێوه‌دا له‌ (به‌در) كه‌ زانیان كاروانه‌كه‌یشیان رزگارى بووه‌ هه‌ر نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ تا شه‌ڕیان له‌گه‌ڵدا كردن، وه‌ له‌ پاش رێككه‌وتننامه‌ى (حوده‌یبیه‌)یش هه‌ر ئه‌وان په‌یمانیان شكاندو له‌گه‌ڵ (به‌نى به‌كر)ى هاوپه‌یمانیان كوشتارى (خوزاعه‌)ى هاوپه‌یمانى پێغه‌مبه‌ری خوایان- صلى الله عليه وسلم - كرد [ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣) ] ئایا لێیان ئه‌ترسێن؟ خوای گه‌وره‌ شایه‌نتره‌ كه‌ لێی بترسێن، ئه‌گه‌ر ئێوه‌ باوه‌ڕدارن له‌وان مه‌ترسێن چونكه‌ سوودو زیان ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ده‌ست ئه‌وان نیه‌."},{"id":14,"translation":"[ قَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَيُخْزِهِمْ ] كوشتاری كافران بكه‌ن خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات له‌سه‌ر ده‌ستی ئێوه‌ به‌كوشتن، وه‌ سه‌رشۆڕیان ئه‌كات به‌دیل گرتن [ وَيَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ (١٤) ] وه‌ ئێوه‌ سه‌رئه‌خات به‌سه‌ریاندا، وه‌ شیفای دڵی باوه‌ڕدارانیش ئه‌دات به‌وه‌ی كه‌ زاڵ ئه‌بن و سه‌رئه‌كه‌ون به‌سه‌ر كافراندا."},{"id":15,"translation":"[ وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ ] وه‌ ڕق و كینه‌و غه‌م و په‌ژاره‌ی دڵی موسڵمانانیش ناهێلێ كه‌ له‌ كافران تووڕه‌بوون چونكه‌ به‌ڵێنیان شكاند [ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆش ده‌بێت له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت وه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ فه‌تحی مه‌ككه‌ موسڵمان بوون [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":16,"translation":"[ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ ] ئایا وا حساب ئه‌كه‌ن و گومان ده‌به‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ وازتان لێ بێنێ و تاقیتان نه‌كاته‌وه‌ تا خوای گه‌وره‌ نه‌زانێ كێ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ جیهادی كردووه‌ به‌ ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ [ وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌و له‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - له‌ باوه‌ڕداران كه‌سی تریان نه‌كردووه‌ به‌ دۆستی خۆیان وه‌ نهێنی خۆیان یان موسڵمانیان لا دابنێن [ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌، وه‌ زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌."},{"id":17,"translation":"{كێ‌ ماڵی خوا ئاوەدان دەكاتەوە؟} [ مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ شَاهِدِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ ] بۆ موشریكان نیه‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزى ماڵی خوای گه‌وره‌ ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌ كه‌ خۆیشیان شایه‌تن له‌سه‌ر نه‌فسی خۆیان به‌ كوفر، وه‌ ئه‌زانن كه‌ كوفر به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و بت ئه‌په‌رستن [ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ ] ئا ئه‌م كافرانه‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌و سوودی بۆیان نیه‌، ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ شانازی پێوه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ماڵی خوای گه‌وره‌ ئاوه‌دان ئه‌كه‌ینه‌وه‌و خزمه‌تی ئه‌كه‌ین [ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ (١٧) ] وه‌ به‌ نه‌مرى و هه‌میشه‌یی له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":18,"translation":"[ إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] ته‌نها كه‌سانێك ماڵی خوای گه‌وره‌ ئاوه‌دان ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزو مزگه‌وته‌كانی تر كه‌ ئیمانیان به‌خوای گه‌وره‌و به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵیان ئه‌ده‌ن [ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ ] وه‌ له‌ هیچ كه‌سێك ناترسێن جگه‌ له‌ الله نه‌بێت [ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ (١٨) ] ئا ئه‌مانه‌ به‌دڵنیایی كه‌سانێكن كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داون، (عَسَى) له‌ قورئانى پیرۆزدا له‌ لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ به‌ ماناى دڵنیایى و واجب بوون دێت، واته‌: ئه‌و شته‌ به‌ دڵنیایى روو ده‌دات."},{"id":19,"translation":"[ أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] (نوعمانى كوڕى به‌شیر) ده‌فه‌رمێت: من له‌ لاى مینبه‌ره‌كه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بووم پیاوێك وتى: ئه‌گه‌ر له‌ پاش ئیسلامه‌تى ته‌نها ئاوى حاجیان بده‌م ئیتر گوێ ناده‌م و به‌لامه‌وه‌ ئاساییه‌و به‌سمه‌، یه‌كێكى تر وتى: ئه‌گه‌ر له‌ پاش ئیسلامه‌تى ته‌نها مزگه‌وتى حه‌رام ئاوه‌دان بكه‌مه‌وه‌ ئیتر گوێ ناده‌م و به‌لامه‌وه‌ ئاساییه‌و به‌سمه‌، یه‌كێكى تر وتى جیهاد كردن له‌ پێناو خوا له‌وانه‌ى وتتان باشتره‌، ئیمامى عومه‌ر به‌رهه‌ڵستى كردن و فه‌رمووى: ده‌نگتان له‌ لاى مینبه‌رى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌رز مه‌كه‌نه‌وه‌، وه‌ رۆژى هه‌ینییه‌ با نوێژ بكه‌ین ده‌چمه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - پرسیارتان بۆ ده‌كه‌م، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، هه‌روه‌ها له‌سه‌ر (ئیمامى عه‌بباس) دابه‌زى كه‌ له‌ غه‌زاى به‌در به‌ دیل گیراوتى: ئه‌گه‌ر ئێوه‌ پێشمان كه‌وتوون به‌ ئیمان هێنان و كۆچ كردن و جیهاد كردن ئه‌وا ئێمه‌یش مزگه‌وتى حه‌راممان ئاوه‌دان ده‌كرده‌وه‌و ئاوى حاجیانمان ده‌دا و دیلمان ئازاد ده‌كرد، واته‌: موشریكان شانازیان به‌سه‌ر موسڵمانانه‌وه‌ ئه‌كرد به‌ خزمه‌ت كردنی كه‌عبه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئایا ئێوه‌ كه‌ ئاوی حاجیانی ماڵی خوا ئه‌ده‌ن وه‌ (مسجد الحرام) ئاوه‌دان ئه‌كه‌نه‌وه‌ وه‌كو كه‌سانێك وان كه‌ ئیمانیان به‌خوای گه‌وره‌و به‌ڕۆژی دوایی هێنا بێت، وه‌ جیهادیان كردبێت له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ واته‌: موسڵمانان [ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ ] ئه‌مانه‌ لای خوای گه‌وره‌ یه‌كسان نین كه‌سێك كافره‌و ئاو به‌حاجی ئه‌دات و مزگه‌وت ئاوه‌دان ئه‌كاته‌وه‌ یه‌كسان نیه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سێك كه‌ ئیمانی به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی هه‌بێت و جیهاد ئه‌كات له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌و كه‌سه‌ سته‌مكارانه‌ نادات، واته‌: موشریكان."},{"id":20,"translation":"[ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كۆچیان كردووه‌و ماڵی خۆیان به‌جێ هێشتووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ ] وه‌ جیهادیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ به‌ماڵ و نه‌فسیان ئه‌مانه‌ پله‌و پایه‌یان لای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار گه‌وره‌تره‌ [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (٢٠) ] وه‌ هه‌ر ئه‌مانه‌ش له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا براوه‌ن و خوای گه‌وره‌ سه‌ریان ئه‌خات و ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":21,"translation":"[ يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَرِضْوَانٍ ] خوای گه‌وره‌ موژده‌یان ئه‌داتێ به‌ڕه‌حمه‌ت و سۆزو به‌زه‌یی خۆی، وه‌ ڕه‌زامه‌ندیه‌كی هه‌میشه‌یی لێیان رازى ده‌بێت [ وَجَنَّاتٍ لَهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُقِيمٌ (٢١) ] وه‌ به‌ به‌هه‌شتێك كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت، وه‌ تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ بۆ هه‌میشه‌یی و هه‌رگیز لێی جیا نابنه‌وه‌."},{"id":22,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ به‌هه‌شتدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ (٢٢) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی زۆر گه‌وره‌ی لایه‌."},{"id":23,"translation":"{خۆشنەویستنی كافران} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ باوك و براكانتان مه‌كه‌ن به‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆتان ئه‌گه‌ر ئه‌وان كوفریان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر ئیمانداو كوفریان له‌لا خۆشه‌ویستتر بوو له‌ ئیمان [ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٢٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ی موسڵمان ئه‌وان بكات به‌ وه‌لی و دۆست و خۆشه‌ویستی خۆی ئه‌و كه‌سانه‌ به‌ڕاستی زاڵم و سته‌مكارن."},{"id":24,"translation":"[ قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر باوك و مناڵ و براو خێزان و هۆزو عه‌شیره‌تتان [ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا ] وه‌ سه‌روه‌ت و سامانێك كه‌ په‌یداتان كردووه‌و پێكتانه‌وه‌ ناوه‌، وه‌ بازرگانیه‌ك كه‌ له‌وه‌ ئه‌ترسێن له‌ناوبچێت، وه‌ ماڵێك كه‌ هه‌تانه‌و پێی ڕازین و خۆشتان ده‌وێت [ أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ ] ئا ئه‌مانه‌ خۆشه‌ویستتره‌ له‌لاتان له‌ خوای گه‌وره‌و له‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - له‌ جیهاد كردن له‌پێناو خوای گه‌وره‌ [ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ ] ئه‌وه‌ چاوه‌ڕێ بن تا فه‌رمان و سزای خوای گه‌وره‌ دێت و خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (٢٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ فاسق بن، كه‌واته‌ هه‌ركه‌سێك یه‌كێك له‌م هه‌شت شته‌ی له‌لا خۆشه‌ویستتر بێت له‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - جیهاد كردن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ بڕیاری فاسقێتی دا به‌سه‌ریاندا، وه‌ دروسته‌ مرۆڤــ یه‌كێك له‌م هه‌شت شته‌ی خۆش بوێت یان هه‌ر هه‌شتی خۆش بوێت به‌مه‌رجێك خۆشه‌ویستی ئه‌م هه‌شت شته‌ نه‌گاته‌ خۆشه‌ویستی خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - جیهاد كردن له‌ پێناوى خوای گه‌وره."},{"id":25,"translation":"{سەركەوتن بە زۆری نیە} [ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ سه‌ریخستن له‌ زۆر جه‌نگ و غه‌زاو شوێندا [ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ ] وه‌ له‌ غه‌زای (حونه‌ین)دا كه‌ له‌ پاش فه‌تحى مه‌ككه‌ روویدا له‌ مانگى شه‌ووال له‌ ساڵى هه‌شتى كۆچى، كاتێك كه‌ سه‌رسام بوون به‌زۆری خۆتانه‌وه‌ كه‌ ته‌نها غه‌زایه‌ك بوو ئێوه‌ ژماره‌تان له‌ كافران زیاتر بوو دوانزه‌ هه‌زار بوون كافره‌كان چوار هه‌زار بوون [ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئًا ] وتیان: ئه‌مڕۆ له‌ كه‌میدا تێكناشكێین پاشان تێكشكان وه‌ زۆریه‌كه‌تان هیچ سوودێكی پێ نه‌گه‌یاندن [ وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ] وه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ فراوانه‌ چه‌ندێك فراوانه‌ له‌لای ئێوه‌ ته‌سك بۆوه‌ [ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ (٢٥) ] پاشان هه‌ڵهاتن و پشتان هه‌ڵكردو تێكشكان ته‌نها نزیكه‌ى سه‌د كه‌س مانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌وانه‌: (ئه‌بوبه‌كرو عومه‌رو عه‌لى و عه‌بباس و فه‌زڵى كوڕى عه‌بباس و ئوسامه‌ى كوڕى زه‌یدو ئه‌بو سوفیان و ئه‌یمه‌نى كوڕى ئوم ئه‌یمه‌ن)."},{"id":26,"translation":"[ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ ] پاشان خوای گه‌وره‌ هێمنی و ئارامی دابه‌زانده‌ سه‌ر دڵی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - باوه‌ڕداران [ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا ] وه‌ سه‌ربازی دابه‌زاند كه‌ ئێوه‌ نه‌تانبینی، واته‌: فریشته‌ى دابه‌زاند بۆ یارمه‌تی دانتان [ وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ كافرانی سزا دا به‌وه‌ی كه‌ لێیان كوژراو لێیان به‌دیل گیراو تێكشكان [ وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ (٢٦) ] ئا ئه‌مه‌ سزای كافرانه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا تێكیانئه‌شكێنێ و له‌ قیامه‌تیش سزای ئاگری دۆزه‌خی بۆ داناون."},{"id":27,"translation":"[ ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَلَى مَنْ يَشَاءُ ] له‌ دوای ئه‌مه‌ش خوای گه‌وره‌ خۆشبوو له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت له‌و كافرانه‌ی كه‌ موسڵمان بوون [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":28,"translation":"{هاوبەشبڕیاردەران بیروباوەڕو رەوشتیان پیسە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران به‌ڕاستی موشریكان پیسن، واته‌: عه‌قیده‌و بیروباوه‌ڕو ڕه‌وشت و داب و نه‌ریتیان ئه‌گه‌رنا خودی خۆیان پیس نین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - خواردنی خواردوون وه‌ بردوونێتیه‌ مزگه‌وته‌وه‌و له‌گه‌ڵیان دانیشتووه‌ [ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا ] له‌ دوای ئه‌مساڵ كه‌ ساڵی (٩) نۆی كۆچی بوو با نزیك كه‌عبه‌ی پیرۆز نه‌كه‌ونه‌وه‌ بۆ هیچ عیباده‌تێك نه‌ بۆ حه‌ج نه‌ بۆ عومره‌ [ وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً ] شه‌یتان وه‌سوه‌سه‌ی بۆ هه‌ندێك له‌ موسڵمانان دروست كرد ئه‌گه‌ر كافران نه‌یه‌ن بۆ حه‌ج و عومره‌ له‌وانه‌یه‌ ئێوه‌ بژێوی ژیانتان كه‌م بێت، چونكه‌ ئه‌وان خواردن و بازرگانی زۆر له‌گه‌ڵ خۆیان دێنن، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: وه‌ ئه‌گه‌ر ترسی هه‌ژاریشتان هه‌یه‌ [ فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ فه‌زڵ و گه‌وره‌یی خۆی ئێوه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند ئه‌كات ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت، به‌وه‌ی بارانی زۆری بۆ باراندن و ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌ی زۆری له‌ زه‌وى بۆ ده‌ركردن، وه‌ خه‌ڵكێكی زۆر موسڵمان بوو، وه‌ هاتن بۆ مه‌ككه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٢٨) ] به‌ڕاستى خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":29,"translation":"[ قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ] كوشتاری ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ن كه‌ ئیمانیان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی نیه‌ [ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌ حه‌رامی ئه‌زانن ئه‌وان حه‌ڵاڵی ئه‌كه‌ن و به‌ حه‌رامی نازانن [ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ ] وه‌ به‌و دینه‌ حه‌قه‌ كه‌ ئیسلامه‌ دینداری ناكه‌ن و موسڵمان نابن [ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ ] له‌وانه‌ی كه‌ ئه‌هلی كتابن جووله‌كه‌و گاورن [ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ ] تا جزیه‌و سه‌رانه‌ ئه‌ده‌ن (ساڵى یه‌ك مسقاڵ ئاڵتوون له‌ كافران ئه‌سه‌نرێ كاتێك كه‌ له‌ وڵاتی ئیسلامدا نیشته‌جێن له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌وان به‌شدارى له‌ پاراستنى وڵاتدا ناكه‌ن و سه‌رقاڵى به‌رژه‌وه‌ندى خۆیانن) [ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ (٢٩) ] وه‌ ئه‌بێ به‌ده‌ستى خۆیان به‌زه‌لیلى و ڕیسوایی بیهێنن، نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ خێرت پێ بكه‌ن نه‌خێر ئه‌بێ خۆیان بیهێنن وه‌ ئه‌و به‌پێوه‌ بێت تۆ دانیشتبێتی بیخاته‌ ناو ده‌سته‌وه‌."},{"id":30,"translation":"{جولەكەو گاور كوڕ بۆ خوا بڕیار دەدەن!} [ وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ ] جووله‌كه‌كان وتیان: عوزێر كوڕی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ] وه‌ گاوره‌كان وتیان: عیسا كوڕی خوای گه‌وره‌یه‌ [ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ ] ئه‌مه‌ قسه‌ی ئه‌وان بوو كه‌ به‌ده‌م ئه‌یانكرد به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ بیری لێ بكه‌نه‌وه‌ [ يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ ] كه‌ ئه‌م قسانه‌یان هاوشێوه‌ی قسه‌ی بت په‌رستان و كافرانی پێشتر بوو كه‌ به‌ لات و عوززاو مه‌ناتیان ئه‌وت: ئه‌مانه‌ كچی خوای گه‌وره‌ن، یان ئه‌یانوت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌یه‌ [ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ (٣٠) ] خوا بیانكوژێ و له‌ناویان بدات، یان نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌یان لێ بێت چۆن له‌م حه‌قه‌ لائه‌ده‌ن و ئه‌چنه‌ سه‌ر باتڵ."},{"id":31,"translation":"{جولەكەو گاور زاناو خواپەرستەكانیان كردووە بە خواو دەیانپەرستن} [ اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ] جووله‌كه‌كان زانایان هه‌بوو، وه‌ گاوره‌كان خواپه‌رستیان هه‌بوو، ئه‌وان زاناو خواپه‌رسته‌كانیان كردبوو به‌ په‌روه‌ردگارو خواو له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رستن [ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ ] وه‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌میشیان ئه‌په‌رست [ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا ] له‌ كاتێكدا كه‌ فه‌رمانیان پێ نه‌كرابوو ته‌نها به‌وه‌ نه‌بێت كه‌ به‌تاك و ته‌نها یه‌ك خوا بپه‌رستن كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٣١) ] خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاك و بێگه‌ردتره‌ كه‌ ئه‌وان ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كه‌ن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌، شه‌ریك دانانیان بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌بوو كه‌ حه‌ڵاڵیان بۆ حه‌رام ئه‌كردن ئه‌مان شوێنیان ئه‌كه‌وتن، وه‌ حه‌رامیان بۆ حه‌ڵاڵ ئه‌كردن و ئه‌مان شوێنیان ئه‌كه‌وتن، ئه‌وه‌ په‌رستنیان بوو."},{"id":32,"translation":"[ يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ ] كافران ئه‌یانه‌وێ به‌فووی ده‌میان نوورو ڕووناكی خوای گه‌وره‌ بكوژێننه‌وه‌، نمونه‌ى ئه‌مانه‌ وه‌كو نمونه‌ى كه‌سێك وایه‌ به‌فووى ده‌مى تیشك و روناكى خۆر بكوژێنێته‌وه‌ [ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ (٣٢) ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ڕه‌تی ئه‌كاته‌وه‌و نووری خوای گه‌وره‌ ناكوژێته‌وه‌و هه‌ر نوورو دینه‌كه‌ی خۆی ئه‌گه‌یه‌نێ با كافرانیش پێیان ناخۆش بێ."},{"id":33,"translation":"[ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆی - صلى الله عليه وسلم - ناردووه‌ به‌ هیدایه‌ت كه‌ ئیمانى راست و زانستى به‌سوده‌، وه‌ دینى حه‌ق كه‌ ئیسلام و كرده‌وه‌ى چاكى راستى به‌سوده‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت [ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ (٣٣) ] تا ئاشكرای بكات و سه‌ریبخات به‌سه‌ر هه‌موو دینه‌كانی تردا با موشریكانیش پێیان ناخۆش بێت."},{"id":34,"translation":"{زۆرێك لە زانای جولەكەو خواپەرستی گاورەكان ماڵی خەڵكی بە ناحەق دەخۆن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران زۆرێك له‌ زانایانی جووله‌كه‌و خواپه‌رستی گاوره‌كان ماڵی خه‌ڵكی به‌ناحه‌ق ئه‌خۆن له‌ ڕێگای ڕه‌شوه‌و به‌رتیل یان هه‌ر ڕێگایه‌كی تره‌وه‌ بێت [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ دینی خوای گه‌وره‌ [ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٣٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ ئاڵتوون و زیو كۆ ئه‌كه‌نه‌وه‌و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نایبه‌خشن، واته‌: زه‌كاتی ماڵه‌كه‌یان ناده‌ن ئه‌وانه‌ موژده‌یان پێ بده‌ به‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار."},{"id":35,"translation":"[ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌و زێڕو زیو و پارو خشڵه‌یان ئه‌هێنرێ له‌ ئاگری جه‌هه‌ننه‌مدا بۆیان داخ ئه‌كرێ [ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ ] وه‌ ده‌موچاو و لایه‌كان و پشتیانی پێ داخ ئه‌كرێ له‌ رۆژێكدا كه‌ ئه‌ندازه‌كه‌ى په‌نجا هه‌زار ساڵه‌، وه‌ پێیان ئه‌وترێ: [ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ (٣٥) ] ئا ئه‌مه‌ ئه‌و كه‌نزو خشڵه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ بۆ خۆتان هه‌ڵتانگرتبوو زه‌كات و حه‌قی خوای گه‌وره‌تان لێ نه‌ئه‌دا ده‌ی بچێژن سزاى ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ڵتانگرتبوو، هاوه‌ڵان فه‌رموویان چ ماڵ و سامانێكمان هه‌بێت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: (زمانێكى زیكركار، وه‌ دڵێكى سوپاسگوزار، وه‌ خێزانێكى یارمه‌تیده‌ر له‌سه‌ر دینه‌كه‌تان)، (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: (سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ دینار ناكه‌وێته‌ سه‌ر دینارو درهه‌م ناكه‌وێته‌ سه‌ر درهه‌م به‌ڵكو پێسته‌ى ئه‌و كه‌سه‌ فراوان ده‌كرێت و دینار دینارو درهه‌م درهه‌م پێى سزا ده‌درێت)، (ئیمامى موعاویه‌) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌هلى كتاب دابه‌زى، (ئه‌بو زه‌ڕ)یش ده‌فه‌رمێت: له‌سه‌ر ئه‌وان و ئێمه‌ى موسڵمانیش دابه‌زى، كه‌ (ئه‌بو زه‌ڕ) باوه‌ڕى وابوو هه‌ركه‌سێك له‌ پێویستى خۆى زیاترى هه‌بێت ئه‌وه‌ كه‌نزه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌یگرێته‌وه‌ بۆیه‌ (ئیمامى عوسمان) ناردى بۆ (ره‌به‌زه‌) كه‌ شوێنێكه‌ نزیك مه‌دینه‌ (خوا له‌ هه‌موویان رازى بێت)."},{"id":36,"translation":"[ إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا ] ژماره‌ی مانگه‌كانی ساڵ له‌لای خوای گه‌وره‌ دوانزه‌ مانگه‌ [ فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ] خوای گه‌وره‌ له‌ كتابی خۆیدا جێگیری كردووه‌ هه‌ر له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ [ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ] چوار مانگی تیادایه‌ كه‌ (أشهر الحرم) ی پێ ئه‌وترێ كه‌ خوای گه‌وره‌ كوشتاری كافرانی تیادا قه‌ده‌غه‌ كردووه‌ كه‌ (ذو القعدة و ذو الحجة و موحه‌ڕه‌م و ڕه‌جه‌ب)ه‌ [ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ] ئا ئه‌مه‌ دینی ڕاسته‌ [ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ ] ئێوه‌ له‌و مانگانه‌دا زوڵم له‌ خۆتان مه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ كوشتاری تیادا بكه‌ن [ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً ] جگه‌ له‌م چوار مانگه‌ كوشتاری موشریكان بكه‌ن به‌تێكڕا هه‌ر هه‌موویان هه‌روه‌كو چۆن ئه‌وان كوشتاری ئێوه‌ ئه‌كه‌ن به‌تێكڕا [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (٣٦) ] وه‌ بزانن به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌وه‌ى كه‌ سه‌ریان ئه‌خات و پشتیوانیان ده‌كات."},{"id":37,"translation":"[ إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ ] (النَّسِيء) واته‌: دواخستن، جاری وا هه‌بوو له‌ مانگێك له‌و چوار مانگه‌ كافران بیانوویستایه‌ كوشتار بكه‌ن ئه‌ڕۆیشتن له‌ یه‌كێك له‌و چوار مانگه‌ كوشتاریان ئه‌كردو له‌ مانگێكی تردا كوشتاریان نه‌ئه‌كردو دوایانئه‌خست، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌م دواخستنه‌ زیاده‌یه‌كه‌ له‌ كوفره‌ [ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا ] كه‌ هه‌ندێك له‌ كافرانی پێ گومڕا ئه‌بێت [ يُحِلُّونَهُ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُ عَامًا ] ساڵێك كوشتارى تێدا حه‌ڵاڵ ئه‌كه‌ن، وه‌ ساڵێك حه‌رامی ئه‌كه‌ن و ئه‌یگۆڕنه‌وه‌و مانگێكی تر دێنه‌ شوێنی و جێگۆڕكێى پێ ده‌كه‌ن [ لِيُوَاطِئُوا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ ] تا موافیق و گونجاو بێ له‌گه‌ڵ ئه‌و چوار مانگه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ [ فَيُحِلُّوا مَا حَرَّمَ اللَّهُ ] ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ كوشتار كردن له‌و چوار مانگه‌ ئه‌وان حه‌ڵاڵی ئه‌كه‌ن [ زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ ] ئه‌م كرده‌وه‌ خراپانه‌یان شه‌یتانه‌ كه‌ بۆیان ئه‌ڕازێنێته‌وه‌ [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (٣٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كافران نادات."},{"id":38,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئایا ئێوه‌ چیتانه‌ كاتێك كه‌ پێتان ئه‌وترێ ده‌رچن بۆ جیهاد كردن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئێوه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی زه‌ویه‌كه‌ بتانگرێته‌ خۆیه‌وه‌و دوا ئه‌كه‌ون و ته‌مبه‌ڵى ده‌كه‌ن و كه‌مته‌رخه‌می ئه‌كه‌ن [ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ ] ئایا ڕازی بوونه‌ به‌ ژیانی دونیا له‌ جیاتی قیامه‌ت و دونیاتان هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر قیامه‌تدا [ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ (٣٨) ] ژیانی دونیا له‌چاو قیامه‌تدا هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها كه‌مێك نه‌بێت."},{"id":39,"translation":"[ إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ] ئه‌گه‌ر ده‌رنه‌چن بۆ جیهاد كردن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازارتان ئه‌دات، ئه‌مه‌ سه‌باره‌ت به‌و كه‌سانه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بانگى كردن بۆ جیهاد كردن كه‌ وه‌ڵامى نه‌ده‌نه‌وه‌ سزا ده‌درێن له‌سه‌رى [ وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات و ئه‌تانگۆڕێته‌وه‌و كه‌سانێكی تر دێنێ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ سه‌ربخه‌ن [ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا ] وه‌ ئێوه‌ ناتوانن هیچ زیانێك به‌خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نن، یان زیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بگه‌یه‌نن، ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵیدا ده‌رنه‌چن بۆ جیهاد خوای گه‌وره‌ هه‌ر سه‌ری ئه‌خات [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":40,"translation":"{فەزڵی ئەبو بەكری صدیق} [ إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ ] ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - سه‌رنه‌خه‌ن و له‌گه‌ڵیدا جیهاد نه‌كه‌ن ئه‌وه‌ به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوای - صلى الله عليه وسلم - سه‌رخست [ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ ] كاتێك كافران له‌ مه‌ككه‌ ده‌ریان كرد كه‌ یه‌كێك بوو له‌ دوو كه‌سه‌كه‌: كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌بوبه‌كر بوو (خواى لێ ڕازی بێت) [ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ ] كاتێك له‌ ئه‌شكه‌وته‌كه‌دا بوون له‌ شاخی (ثهور) كه‌ نزیكه‌ له‌ مه‌ككه‌ له‌ كاتى كۆچ كردنیان بۆ مه‌دینه‌ [ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌ هاوڕێكه‌ی ئه‌فه‌رمووێ كه‌ ئه‌بوبه‌كره‌: خه‌فه‌ت مه‌خۆ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵمانه‌، كه‌ ئه‌بوبه‌كر خه‌فه‌تی له‌وه‌ ئه‌خوارد فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ كافران له‌سه‌ر ئه‌شكه‌وته‌كه‌ ته‌ماشای پێی خۆیان بكه‌ن ده‌مانبینن، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: خه‌فه‌ت مه‌خۆ خوامان له‌گه‌ڵدایه‌و سه‌رمان ئه‌خات تۆ گومانى چى به‌ دوو كه‌س ده‌به‌یت كه‌ خواى گه‌وره‌ سێیه‌میانه‌ [ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ ] خوای گه‌وره‌ هێمنی و ئارامی دابه‌زانده‌ سه‌ر دڵی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - [ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا ] وه‌ پشتیوانی كرد به‌ سه‌رباز كه‌ ئه‌مان ئه‌و سه‌ربازانه‌یان نه‌بینی كه‌ مه‌لائیكه‌ت بوون [ وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى ] وه‌ وشه‌ی كافران كه‌ شیركه‌ خوای گه‌وره‌ نزمی كرد [ وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا ] وه‌ وشه‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌ ته‌وحیدو (لا إله‌ إلا الله) یه‌ خوای گه‌وره‌ به‌رزی كرده‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌."},{"id":41,"translation":"[ انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا ] ئێوه‌ هه‌مووتان ده‌رچن بۆ جیهاد كردن له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ به‌ چوست و چالاك و ته‌مبه‌ڵه‌وه‌، به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندو هه‌ژاره‌وه‌، به‌گه‌نج و پیره‌وه‌، به‌ پیاده‌و سوارچاكه‌وه‌، به‌ منداڵدارو بێمنداڵه‌وه‌، به‌ خێزاندارو بێخێزانه‌وه‌، به‌ سه‌رقاڵ و ده‌ست به‌تاڵه‌وه‌، هه‌ر هه‌موتان ده‌رچن كاتێك كه‌ جیهادو غه‌زا كردن فه‌رزی عه‌ین بێت، (ئه‌بو ته‌ڵحه‌) (خواى لێ رازى بێت) سوره‌تى ته‌وبه‌ى خوێنده‌وه‌ تا گه‌یشته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ كوڕه‌كانى فه‌رموو: خواى گه‌وره‌ داواى ده‌رچونمان لێ ده‌كات بۆ غه‌زا به‌پیرو گه‌نجه‌وه‌ ئاماده‌م بكه‌ن بۆ غه‌زا، وتیان ره‌حمه‌تى خوات لێ بێت له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - غه‌زات كرد تا وه‌فاتى كرد، وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌بو به‌كر تا وه‌فاتى كرد، وه‌ له‌گه‌ڵ عومه‌ر تا وه‌فاتى كرد، ئێمه‌ له‌ جیاتى تۆ ده‌ڕۆین، رازى نه‌بوو خۆى رۆیشت كوشتارى كرد تا كوژرا له‌ناو كه‌شتى وه‌فاتى كرد هیچ دوورگه‌یه‌كیان ده‌ست نه‌كه‌وت بینێژن تا پاش نۆ رۆژ هیچ لاشه‌ى تێك نه‌چوو پاشان ناشتیان [ وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ جیهاد بكه‌ن به‌ ماڵ و نه‌فستان له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٤١) ] ئه‌م جیهاد كردنه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ دانیشن و كه‌مته‌رخه‌می تیادا بكه‌ن ئه‌گه‌ر بزانن."},{"id":42,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ ] ئه‌و جیهاده‌ی كه‌ بانگ ئه‌كرێن بۆی ئه‌گه‌ر بهاتایه‌و غه‌نیمه‌و سه‌فه‌رێكى نزیك بوایه‌ ئه‌وا ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - مونافیقان شوێنت ئه‌كه‌وتن و دواناكه‌وتن [ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ ] به‌ڵام سه‌فه‌ره‌كه‌ كه‌ غه‌زای ته‌بووك بوو دوور بوو له‌سه‌ریان وه‌ تووشی مه‌شه‌قه‌ت و نارحه‌تى ئه‌بوون بۆیه‌ دواكه‌وتن [ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ ] وه‌ مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر توانامان هه‌بوایه‌ ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتاندا ده‌رئه‌چووین بۆ جیهاد [ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ ] به‌ دواكه‌وتنیان له‌ جیهاد وه‌ به‌م سوێنه‌ درۆیینانه‌ خۆیان به‌هیلاك ئه‌ده‌ن و له‌ناو ئه‌ده‌ن [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (٤٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ كه‌ ئه‌وان درۆ ئه‌كه‌ن و ئه‌م سوێنانه‌ی كه‌ ئه‌یخۆن سوێندی درۆیه‌."},{"id":43,"translation":"[ عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ ] ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌و مونافیقانه‌ دابه‌زى كه‌ داواى ئیزنیان كرد نه‌چن بۆ غه‌زا كه‌ ئیزن بدرانایا یان نا هه‌ر نه‌ده‌ڕۆیشتن، خوای گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ خوا لێت ببورێت و عه‌فوت بكات بۆچی ئیزنی مونافیقانتدا كاتێك كه‌ داوایان كرد نه‌یه‌ن بۆ غه‌زاكه‌ [ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكَاذِبِينَ (٤٣) ] تا بۆت ده‌ركه‌وێت كامیان ڕاستگۆیه‌و عوزری هه‌یه‌، وه‌ كامیان درۆ ئه‌كات و عوزری شه‌رعی نیه‌ له‌ دواكه‌وتن له‌ غه‌زادا."},{"id":44,"translation":"[ لَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌خواو ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ داوای ئیزن و ڕوخسه‌تت لێ ناكه‌ن كه‌ ئیزنیان بده‌یت و نه‌یه‌ن بۆ جیهادو جیهاد بكه‌ن به‌ماڵ و به‌ نه‌فسی خۆیان به‌ڵكو ئه‌وان ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌كه‌ن له‌و شته‌دا [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ (٤٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زۆر زانایه‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":45,"translation":"[ إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] به‌ڵكو به‌ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ داوای ئیزن له‌ تۆ ئه‌كه‌ن كه‌ نه‌یه‌ن بۆ جیهادو دوابكه‌ون كه‌ باوه‌ڕیان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی نیه‌ واته‌: مونافیقان [ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ ] وه‌ دڵیشیان پڕه‌ له‌ گومان [ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ (٤٥) ] وه‌ ئه‌وان له‌ گومانی خۆیاندا دوودڵ و سه‌رلێشێواون و هیچ عوزرێكیشیان نیه‌و داوای ڕوخسه‌ت ئه‌كه‌ن."},{"id":46,"translation":"[ وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً ] ئه‌گه‌ر ڕاستگۆ بوونایه‌و بیانوویستایه‌ له‌گه‌ڵ موسڵماناندا ده‌رچن بۆ جیهاد ئه‌وا ئامێرو كه‌ره‌سته‌كانی جه‌نگیان ئاماده‌ ئه‌كردو خۆیان ئاماده‌ ئه‌كرد بۆ غه‌زاكردن، به‌ڵام ئه‌وان هه‌ر له‌ حه‌قیقه‌تدا نه‌یانوویستووه‌ ده‌رچن [ وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ش پێی ناخۆش بوو كه‌ ئه‌وان ده‌رچن له‌گه‌ڵ موسڵماناندا بۆ غه‌زاكردن [ فَثَبَّطَهُمْ ] بۆیه‌ دوایخستن و داینیشاندن كه‌ نه‌یه‌ن و ده‌رنه‌چن بۆ غه‌زاو جیهاد له‌گه‌ڵ موسڵماناندا [ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ (٤٦) ] وه‌ پێیان وترا دانیشن له‌گه‌ڵ دانیشتوواندا ئه‌وانه‌ی كه‌ عوزریان هه‌یه‌ وه‌كو پیرو ئافره‌ت و منداڵ و كوێرو شه‌ل و په‌ككه‌وته‌."},{"id":47,"translation":"[ لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا ] ئه‌گه‌ر ئه‌م مونافیقانه‌ له‌گه‌ڵیشتاندا ده‌رچن بۆ غه‌زاكردن ئه‌وا هیچ شتێكتان بۆ زیاد ناكه‌ن ته‌نها ئاشووبنانه‌وه‌و ئاژاوه‌گێڕان نه‌بێت له‌ نێوانتاندا چونكه‌ ترسنۆكن [ وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ ] وه‌ نێوانیشتان تێكئه‌ده‌ن به‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن و بوهتان كردن و دووزمانی كردن له‌ نێوانتاندا [ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ ] هه‌میشه‌ ئه‌یانه‌وێ فیتنه‌و ئاشووب له‌ نێوانتاندا بنێنه‌وه‌ [ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ ] وه‌ له‌ناو ئێوه‌ی صه‌حابه‌ش كه‌سانێك هه‌یه‌ كه‌ گوێیان بۆ ئه‌گرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نازانێ ئه‌مانه‌ مونافیقن و نایانناسێت [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ (٤٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ سته‌مكاران ئه‌وه‌ی كه‌ ئاوا زوڵم ئه‌كات و ئاژاوه‌ له‌ نێوان موسڵماناندا ئه‌نێته‌وه‌."},{"id":48,"translation":"[ لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مان پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ ئه‌م غه‌زایه‌ش ده‌رچن له‌ هاتنى پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بۆ مه‌دینه‌ هه‌ر حاڵیان وابووه‌ كه‌ هه‌میشه‌ ویستوویانه‌ ئاژاوه‌و فیتنه‌ له‌ نێوان موسڵماناندا بنێنه‌وه‌و كێشه‌ له‌ نێوانیاندا دروست بكه‌ن [ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ ] وه‌ كاره‌كانیان لێت هه‌ڵگه‌ڕاندۆته‌وه‌ [ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ ] تا له‌ لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ حه‌ق هات، واته‌: سه‌ركه‌وتن كه‌ سه‌ری خستن و پشتیوانی كردن [ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ] وه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ده‌ركه‌وت و ئاشكراو به‌عیززه‌ت بوو [ وَهُمْ كَارِهُونَ (٤٨) ] وه‌ مونافیقان ئه‌م شته‌یان پێ ناخۆش بوو."},{"id":49,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي ] وه‌ له‌ناو مونافیقانیشدا كه‌سى وا هه‌یه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئه‌ڵێ: ئیزنم بده‌ با نه‌یه‌م له‌گه‌ڵتاندا بۆ جیهادو تووشی فیتنه‌م مه‌كه‌، كاتێك كه‌ چوون بۆ غه‌زای ته‌بووك یه‌كێكیان كه‌ (جه‌ددى كوڕى قه‌یس) بوو وتی: من ئه‌گه‌ر ئافره‌تی ڕۆمه‌كان ببینم ئافره‌تیان زۆر جوانه‌ خۆم بۆ ناگیرێ و تووشی فیتنه‌ ئه‌بم بۆیه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئیزنم بده‌ با نه‌یه‌م [ أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا ] خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئایا نازانن ئه‌وان خۆیان كه‌وتوونه‌ته‌ ناو فیتنه‌وه‌و له‌ناو فیتنه‌دا ڕۆچوونه‌ ئه‌م عوزره‌ پووچه‌ڵه‌ چیه‌ ئه‌یهێننه‌وه‌ [ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ (٤٩) ] وه‌ دۆزه‌خیش ده‌وری كافرانی داوه‌و شوێنى ده‌رباز بوونیان نیه‌و خوای گه‌وره‌ هه‌موویان له‌ دۆزه‌خدا كۆ ده‌كاته‌وه‌."},{"id":50,"translation":"[ إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ تووشی خێرو چاكه‌یه‌كت بكات له‌ سه‌ركه‌وتن و غه‌نیمه‌ت ده‌ست كه‌وتن ئه‌وان پێیان ناخۆشه‌و خه‌فه‌تبار ئه‌بن [ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی به‌ڵاو موسیبه‌تێك ببیت له‌ جه‌نگێكدا تێكبشكێیت [ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ ] ئه‌ڵێن: ئێمه‌ كاری خۆمان كردو پێشتر حسابی خۆمان كردو له‌گه‌ڵیاندا ده‌رنه‌چووین نه‌ك وه‌كو ئه‌وان تووشی ئه‌و به‌ڵاو موسیبه‌ته‌ ببین [ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ (٥٠) ] وه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و ئه‌وان دڵخۆشن به‌وه‌ی كه‌ موسڵمانان تێكشكاون و خۆیان پارێزراو بوونه‌."},{"id":51,"translation":"[ قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: هیچ شتێك تووشی ئێمه‌ نابێت ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ (لوح المحفوظ)دا نووسیوێتی له‌سه‌رمان وه‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا نایات [ هُوَ مَوْلَانَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (٥١) ] هه‌ر خوای گه‌وره‌ سه‌رخه‌رو پشتیوان و دۆستمانه‌، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدارن با كاره‌كانیان ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرن وه‌ ته‌نها پشت به‌ خواى گه‌وره‌ ببه‌ستن."},{"id":52,"translation":"[ قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ی مونافیق یان كافر چاوه‌ڕێی چ شتێك له‌ ئێمه‌ ئه‌كه‌ن ته‌نها یه‌كێك له‌م دوو شته‌ باشه‌ نه‌بێت یان ئه‌وه‌تا له‌ جه‌نگه‌كان سه‌ر ئه‌كه‌وین یاخود ئه‌گه‌ر تێكبشكێین شه‌هید ئه‌بین هه‌ردووكی یه‌ك له‌ یه‌ك باشتره‌ [ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ ] وه‌ ئێمه‌ش چاوه‌ڕێین كه‌ ئێوه‌ تووشی ئه‌وه‌ ببن كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سزایه‌ك بنێرێته‌ سه‌رتان و سزاتان بدات [ أَوْ بِأَيْدِينَا ] یاخود به‌ده‌ستی ئێمه‌و ئێمه‌ زاڵ بكات به‌سه‌رتاندا به‌كوشتن و به‌دیل گرتن [ فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ (٥٢) ] ده‌ی چاوه‌ڕێ بن ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتاندا چاوه‌ڕێین بزانین قسه‌ی كاممان ده‌رئه‌چێ."},{"id":53,"translation":"[ قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - به‌ مونافیقان بڵێ: ماڵتان ببه‌خشن به‌ ویستی خۆتان به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم - جێبه‌جێ بكه‌ن یاخود با پێتان ناخۆش بێ به‌وه‌ی كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمانتان پێ بكات ئه‌و فه‌رمانه‌ جێبه‌جێ بكه‌ن و پێشتان ناخۆش بێ له‌ هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا [ لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ ] خوای گه‌وره‌ لێتان قبووڵ ناكات [ إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِينَ (٥٣) ] چونكه‌ ئێوه‌ كه‌سانێكی فاسق و ده‌رچوون له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌."},{"id":54,"translation":"[ وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ ] چ شتێك ڕێگری كرد له‌ مونافیقان كه‌ خوای گه‌وره‌ خێره‌كانیان لێ وه‌ربگرێ [ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ ] ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌وان كافرن به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - [ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَى ] وه‌ نایه‌ن بۆ نوێژه‌كانیان ته‌نها به‌ته‌مبه‌ڵی نه‌بێت [ وَلَا يُنْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ (٥٤) ] وه‌ ماڵیش نابه‌خشن ئیلا پێیان ناخۆشه‌ و بۆ ڕیایه‌."},{"id":55,"translation":"[ فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ ] بۆیه‌ تۆ سه‌رسام مه‌به‌ به‌ ماڵ و منداڵیان [ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ به‌هۆی ئه‌م نیعمه‌تانه‌ی كه‌ پێیان ئه‌به‌خشێ سزایان بدات له‌ ژیانی دونیادا [ وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ (٥٥) ] وه‌ ڕوحیان بكێشێت له‌ حاڵه‌تێك كه‌ ئه‌وان كافرو بێباوه‌ڕ بن."},{"id":56,"translation":"[ وَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ ] وه‌ مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌وان له‌ ئێوه‌ن وه‌ موسڵمانن [ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ ] به‌ڵام درۆ ئه‌كه‌ن ئه‌وان له‌ ئێوه‌ نین و موسڵمان نین [ وَلَكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ (٥٦) ] به‌ڵام ئه‌وان كه‌سانێكن له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دوژمن ئه‌ترسێن بۆیه‌ له‌گه‌ڵتان نایه‌ن بۆ غه‌زا، یاخود له‌ ئێوه‌ ئه‌ترسێن بۆیه‌ سوێندتان بۆ ئه‌خۆن كه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌داین."},{"id":57,"translation":"[ لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا ] ئه‌گه‌ر هه‌ر شوراو په‌ناگه‌یه‌ك یان ئه‌شكه‌وتێك یان هه‌ر تونێل و كونێكیان ده‌ست بكه‌وێ كه‌ بچنه‌ ناویه‌وه‌ [ لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ (٥٧) ] ئه‌وه‌ به‌ خێرایى بۆی ئه‌چن وه‌ په‌نای بۆ ئه‌به‌ن، چۆن ئه‌سپێك لغاوی بكه‌یته‌وه‌ به‌خێرایی ئه‌ڕوات ئاوا به‌خێرایی بۆ ئه‌و په‌ناگانه‌ ئه‌ڕۆن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان په‌نا بده‌ن و خۆیان بپارێزن و له‌گه‌ڵ ئێوه‌ نه‌یه‌ن بۆ غه‌زاو جیهاد، یان لێتان دوور بكه‌ونه‌وه‌ چونكه‌ رقیان لێتانه‌و خۆشیان ناوێن."},{"id":58,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - غه‌نیمه‌ى غه‌زاى حونه‌ینى دابه‌ش ده‌كرد (عبدالله بن ذي الخويصرة التميمي) هات وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - دادپه‌روه‌ر به‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: هاوار بۆ خۆت ئه‌گه‌ر من دادپه‌روه‌ر نه‌بم كێ دادپه‌روه‌ره‌؟! ئیمامى عومه‌ر فه‌رمووى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - رێگام بده‌ له‌ گه‌ردنى بده‌م، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: لێیگه‌ڕێ ئه‌مه‌ هاوه‌ڵانێكى هه‌یه‌ یه‌كێك له‌ ئێوه‌ نوێژى خۆى پێ كه‌مه‌ له‌ ئاست نوێژى ئه‌مان، وه‌ رۆژووى خۆى پێ كه‌مه‌ له‌ ئاست رۆژووى ئه‌مان، له‌ دین ده‌رده‌چن هه‌روه‌كو چۆن تیر له‌ نیشان ده‌رده‌چێت، له‌ هه‌ر شوێنێك پێیان گه‌یشتن بیانكوژن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ دواتر كه‌ ده‌ركه‌وتن خه‌واریج بوون ئیمامى عه‌لى كوشتارى كردن، وه‌ هه‌یشیانه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - له‌و مونافیقانه‌ ڕه‌خنه‌و تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ تۆ ئه‌گرێ كاتێك كه‌ صه‌ده‌قه‌و خێر یاخود غه‌نیمه‌ت دابه‌ش ئه‌كه‌ی له‌ نێوان موسڵمانان [ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا ] ئه‌گه‌ر پێیان ببه‌خشی ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ خۆیان ئه‌یانه‌وێ ئه‌وا ڕازی ئه‌بن وه‌ تانه‌و ته‌شه‌رت لێ ناده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان نیه‌تیان دونیایه‌ [ وَإِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ (٥٨) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌به‌ستیانه‌ نه‌یانده‌یتێ ئه‌و كاته‌ تووڕه‌ ئه‌بن وه‌ ناڕازی ئه‌بن وه‌ تانه‌و ته‌شه‌رت لێ ئه‌ده‌ن."},{"id":59,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌وان ڕازی بوونایه‌ به‌وه‌ی كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - پێی به‌خشین [ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ ] وه‌ بیانوتایه‌ ئێمه‌ خوای گه‌وره‌مان به‌سه‌ [ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ ] خوای گه‌وره‌ له‌ فه‌زڵی خۆی پێمان ئه‌به‌خشێ، وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - ئه‌وه‌ی بمانه‌وێ پێمان ئه‌به‌خشێ [ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ (٥٩) ] ئێمه‌ ڕه‌غبه‌تمان بۆ لای خوایه‌و مه‌به‌ستمانه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ ئه‌مه‌ بۆ ئه‌وان باشتر بوو."},{"id":60,"translation":"{ئەوانەی زەكاتیان پێ‌ دەشێت} [ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ ] خوای گه‌وره‌ لێره‌ مه‌ساریفی زه‌كات باس ئه‌كات زه‌كات بۆ كێیه‌؟ بۆ ئه‌م هه‌شت كۆمه‌ڵه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دیاری كردووه‌ یه‌كه‌میان بۆ فه‌قیره‌ كه‌سێك كه‌ هیچ شتێكی نیه‌و داوا له‌ خه‌ڵكى ناكات، وه‌ بۆ (مسكین)ه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌یه‌تی به‌ڵام به‌شی ناكات و ده‌گه‌ڕێت و داوا له‌ خه‌ڵكى ده‌كات [ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا ] وه‌ بۆ ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ زه‌كاته‌كه‌ كۆ ئه‌كه‌نه‌وه‌، كاتی خۆی فه‌رمانبه‌ری ده‌وڵه‌ت هه‌بووه‌ زه‌كاتی كۆ كردۆته‌وه‌ له‌و زه‌كاته‌ به‌شی خۆیشیان ئه‌درێ [ وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ ] وه‌ بۆ ئه‌و كافرانه‌ى كه‌ موسڵمان بوونه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ر ئیسلام دامه‌زراو بن، یاخود بۆ ئه‌وه‌ى هاوشێوه‌كانیان موسڵمان بن، یاخود بۆ ئه‌وه‌ى زه‌ره‌رو زیان له‌ ده‌ورى موسڵمانان دوور بخرێته‌وه‌، یاخود ئه‌یانده‌یتێ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمان بن، وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ غه‌نیمه‌ى حونه‌ین ئه‌وه‌نده‌یدا به‌ (صه‌فوانى كوڕى ئومه‌ییه‌) تا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بوو به‌ خۆشه‌ویستترین كه‌س له‌لاى كه‌ پێشتر له‌ هه‌موو كه‌س زیاتر رقى لێبوو [ وَفِي الرِّقَابِ ] وه‌ بۆ ئه‌و كۆیله‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیانی پێ بكڕنه‌وه‌و خۆیانی پێ ئازاد بكه‌ن [ وَالْغَارِمِينَ ] وه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ قه‌رزار بێت له‌ كاروبارێكی شه‌رعیدا، یاخود به‌ڵاو موسیبه‌تێكى به‌سه‌ردا هاتبێت و كه‌وتبێته‌ ژێر قه‌رزه‌وه‌ [ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ بۆ جیهاد كردن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا، وه‌ حه‌ج كردنیش ده‌گرێته‌وه‌ [ وَابْنِ السَّبِيلِ ] وه‌ بۆ ڕێبواران كه‌ له‌ ماڵ و شاری خۆیان دووركه‌وتونه‌ته‌وه‌و پاره‌یان لێبڕاوه‌ [ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رزی كردووه‌و دابه‌شی كردووه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٦٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه."},{"id":61,"translation":"[ وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ ] وه‌ له‌ناو مونافیقانیش هه‌یانه‌ كه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌دات - صلى الله عليه وسلم - [ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ] وه‌ ئه‌ڵێن: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - گوێ بۆ هه‌موو قسه‌یه‌كمان ئه‌گرێت و باوه‌ڕمان پێ ده‌كات به‌ تایبه‌تى كه‌ سوێندى بۆ بخۆین [ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌ڵێ گوێ له‌ هه‌موو كه‌سێك ئه‌گرێ به‌ڵام گوێ له‌ قسه‌ی خێر ئه‌گرێ نه‌ك شه‌ڕ، وه‌ راستگۆ له‌ درۆزن جیاده‌كاته‌وه‌، وه‌ ئه‌مه‌ له‌ نه‌رمونیانی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلى الله عليه وسلم - كه‌ گوێی بۆ قسه‌یان ئه‌گرت پاشان وایان ئه‌وت [ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ ] كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ به‌ڕاست دائه‌نێ، وه‌ قسه‌ی باوه‌ڕداران به‌ڕاست دائه‌نێ [ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ ] وه‌ ڕه‌حمه‌تیشه‌ بۆ باوه‌ڕداران له‌ ئێوه‌ [ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦١) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌ده‌ن - صلى الله عليه وسلم - سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":62,"translation":"[ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ ] پیاوێك له‌ مونافیقان ناوى هه‌ندێك له‌ سه‌رانى مونافیقانى هێناو وتى: سوێند به‌ خوا ئه‌مانه‌ ناودارترین و باشترینمانن، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ى محمد ده‌یڵێ حه‌ق و راست بێت ئه‌وا ئه‌مانه‌ له‌ گوێدرێژ خراپترین، پیاوێك له‌ موسڵمانان گوێى لێ بوو، وتى: والله ئه‌وه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌یڵێت حه‌ق و راسته‌، وه‌ تۆ له‌ گوێدرێژ خراپترى، پیاوه‌كه‌ هه‌واڵه‌كه‌ى برد بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - بانگى مونافیقه‌كه‌ى كردو پێى فه‌رموو: بۆچى ئه‌و قسه‌یه‌ت كرد؟ ئه‌ویش سوێندى ده‌خوارد به‌ خواى گه‌وره‌ كه‌ واى نه‌وتووه‌، موسڵمانه‌كه‌یش وتى: خوایه‌ راستى راستگۆ و درۆى درۆزن ئاشكرا بكه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، سوێند ئه‌خۆن بۆ ئێوه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕازیتان بكه‌ن [ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ (٦٢) ] به‌ڵام ئه‌وان خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ خۆیان ڕازی بكه‌ن ئه‌وه‌ زۆر شایه‌نترو باشترو چاكتره‌ بۆیان ئه‌گه‌ر ئه‌وان ڕاستگۆ و ئیماندارن."},{"id":63,"translation":"[ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] ئایا نازانن هه‌ر كه‌سێك دژایه‌تی و سه‌رپێچى خواو پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكات [ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ] ئه‌وه‌ ئاگری دۆزه‌خی بۆ هه‌یه‌و به‌هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێنێته‌وه‌ به‌ نه‌مری [ ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ (٦٣) ] كه‌ ئه‌میش سه‌رشۆڕی و زه‌لیلیه‌كی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":64,"translation":"[ يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ ] مونافیقان حه‌زه‌ر ئه‌كه‌ن و له‌وه‌ ئه‌ترسێن كه‌ خوای گه‌وره‌ سووڕه‌تێكیان له‌سه‌ر داببه‌زێنێته‌ خواره‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی ناو دڵیان ده‌ربكات و ئاشكرای بكات [ قُلِ اسْتَهْزِئُوا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه‌ گاڵته‌ بكه‌ن به‌ موسڵمانان یان به‌دابه‌زینی سووره‌تی قورئان [ إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ (٦٤) ] ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ حه‌زه‌ری لێ ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ ده‌ری ئه‌كات و ئاشكرای ئه‌كات به‌وه‌ی كه‌ سووره‌تی قورئان دائه‌به‌زێنێ وه‌كو له‌ سووره‌تی ته‌وبه‌دا خوای گه‌وره‌ ئابڕووی بردن، یان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئاگادار ئه‌كاته‌وه‌ له‌ ئێوه‌."},{"id":65,"translation":"{گاڵتە كردن بە خواو ئایەتەكانی‌و پێغەمبەرەكەی - صلی الله علیه وسلم - كوفرە} [ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ] له‌ غه‌زای ته‌بووكدا كه‌سێك له‌ مونافیقان وتی: كه‌سم نه‌بینیوه‌ وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌م صه‌حابانه‌ كه‌ به‌خه‌می سكیانه‌وه‌ بن، وه‌ له‌ كاتی قسه‌كردندا درۆ بكه‌ن، وه‌ له‌ كاتی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دوژمن ترسنۆك بن، پیاوێك له‌ صه‌حابه‌ فه‌رمووی: درۆت كرد به‌ڵكو تۆ مونافیقی ئه‌بێ هه‌واڵ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - بده‌م، تا ئه‌و گه‌یشته‌ لای پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، وه‌ كاتێك كه‌ پرسیاریان لێ بكه‌ی بۆچی ئه‌م قسانه‌تان كردووه‌و تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - له‌ صه‌حابه‌و له‌ دین ئه‌ده‌ن ئه‌و كاته‌ ئه‌ڵێن ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ڕێگا دوور بوو ده‌مه‌ته‌قێمان ئه‌كرد بۆ ئه‌وه‌ی دووری ڕێگاكه‌ ببڕین وه‌ گاڵته‌مان ئه‌كردو كاتمان به‌سه‌ر ئه‌برد [ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (٦٥) ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئایا ئێوه‌ شت نه‌ما گاڵته‌ی پێ بكه‌ن ئیلا خوای گه‌وره‌و ئایه‌ته‌كانی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا نه‌بێ - صلى الله عليه وسلم - ئایا ئێوه‌ گاڵته‌ به‌مانه‌ ئه‌كه‌ن؟"},{"id":66,"translation":"[ لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ] ئه‌و كه‌سه‌ خۆی هه‌ڵواسی بوو به‌ ڕه‌شمه‌ی ئه‌سپه‌كه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - هه‌ر ئه‌یوت: ئێمه‌ گاڵته‌مان ئه‌كردو كاتمان به‌سه‌ر ئه‌برد، پێغه‌مبه‌ریش - صلى الله عليه وسلم - ئه‌یفه‌رموو: عوزر مه‌هێننه‌وه‌ ئه‌وه‌ ئێوه‌ كافر بوون، واته‌: كوفره‌كه‌تان ئاشكرا كرد له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر ئیمانتان ئاشكرا كردبوو [ إِنْ نَعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِنْكُمْ ] ئه‌گه‌ر له‌ كۆمه‌ڵێكیشتان خۆش بین ئه‌وانه‌ی كه‌ واز له‌ نیفاق دێنن و ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن [ نُعَذِّبْ طَائِفَةً ] ئه‌وا كۆمه‌ڵێكتان سزا ئه‌ده‌ین ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر نیفاق و كوفری خۆیان [ بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ (٦٦) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ به‌رده‌وامن له‌سه‌ر جه‌ریمه‌و تاوان."},{"id":67,"translation":"[ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ ] پیاوانی دووڕوو ئافره‌تانی دووڕوو [ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ] هه‌ندێكیان دۆست و پشتیوانی هه‌ندێكی تریانن [ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ ] فه‌رمان ئه‌كه‌ن به‌ خراپه‌و ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ چاكه‌ [ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ] وه‌ ده‌ستیان تووند ئه‌گرن و ڕه‌زیلن له‌ به‌خشین [ نَسُوا اللَّهَ ] خوای گه‌وره‌یان له‌بیر كرد [ فَنَسِيَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ش وه‌كو له‌بیرچوو مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كات و ئیهمالیان ده‌كات، ئه‌گه‌رنا خواى گه‌وره‌ هیچ شتێك له‌ بیر ناكات [ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٦٧) ] به‌ڕاستی مونافیقان ئه‌وانن كه‌ فاسقن و ده‌رچوون له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا."},{"id":68,"translation":"{مونافیقان شوێنیان دۆزەخە} [ وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ ] خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌ پیاوانی دووڕوو ئافره‌تانی دووڕوو وه‌ به‌كافران كه‌ بیانخاته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خ [ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌هه‌میشه‌یی [ هِيَ حَسْبُهُمْ ] كه‌ ئاگری دۆزه‌خیان به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تیایدا سزا بدرێن [ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تی لێ كردون و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی ده‌ری كردون [ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٦٨) ] وه‌ سزایه‌كی به‌رده‌وام و هه‌میشه‌ییان بۆ هه‌یه‌ كه‌ تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":69,"translation":"[ كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً ] دووڕووه‌كان ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و كافرانه‌ی پێش خۆتانن كه‌ ئه‌وان له‌ ئێوه‌ به‌هێزتر بوون [ وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا ] وه‌ سامان و ماڵ و منداڵیان له‌ ئێوه‌ زیاتر بوو [ فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ ] ئه‌وان به‌شی خۆیان له‌ خۆشی دونیا ڕایانبواردو به‌سه‌ریان برد، یاخود به‌ دینه‌كه‌ى خۆیان [ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش ئه‌ی دووڕووه‌كان له‌ دونیادا به‌شی خۆتان ڕاتانبواردو به‌سه‌رتان برد [ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ ] وه‌كو ئه‌وانه‌ی پێش ئێوه‌ چۆن سوودمه‌ند بوون له‌و نازو نیعمه‌تانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا پێی به‌خشیبوون [ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا ] وه‌ ئێوه‌ ڕۆچوون له‌ جوانی و ڕازاوه‌یی دونیا، یاخود له‌ درۆو شتى پوچه‌ڵ و یاری كردندا، یاخود له‌ گاڵته‌ كردن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌ك ئه‌وان كه‌ ئه‌وانیش وایان كرد [ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌م سیفه‌ته‌ خراپانه‌یان تیا بێ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ ئه‌كاته‌وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٦٩) ] وه‌ ئه‌وانن كه‌ خۆیان زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ن."},{"id":70,"translation":"[ أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا مونافیقان هه‌واڵی ئوممه‌تانی پێش خۆیانیان پێ نه‌گه‌یشتووه‌و بۆیان باس نه‌كراوه‌ [ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ ] وه‌كو قه‌ومی نوح كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناو ئاوه‌كه‌دا غه‌رقی كردن، وه‌ قه‌ومی عاد كه‌ به‌ بایه‌كی به‌هێز له‌ناوی بردن، وه‌ قه‌ومی ثهمود كه‌ به‌ده‌نگێكی به‌هێز له‌ناوى بردن [ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وَأَصْحَابِ مَدْيَنَ ] وه‌ قه‌ومی ئیبراهیمیشی له‌ناو برد به‌ (نه‌مرودى كوڕى كه‌نعان)ى پاشایانه‌وه‌، وه‌ قه‌ومی شوعه‌یب كه‌ له‌ مه‌دیه‌ن بوون خوای گه‌وره‌ زه‌وی له‌ ژێریاندا هه‌ژاند [ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ ] وه‌ دێیه‌كانی قه‌ومی لوط كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ردی بارانده‌ سه‌ریاندا، بۆیه‌ پێی وتراوه‌: (الْمُؤْتَفِكَات) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ دێیه‌كانیان له‌ ژێردا ئه‌مدیو و ئه‌ودیو كرا [ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] ئه‌م شه‌ش قه‌وم و نه‌ته‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ باسی كرد خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری بۆ ناردن به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا [ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٧٠) ] دواتر كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن ئه‌وه‌ نه‌بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ سته‌میان لێ بكات به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان زوڵم و سته‌میان له‌خۆیان كرد، چونكه‌ پێغه‌مبه‌ری بۆ ناردن وه‌ ئاگاداری كردنه‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وان كوفریان كرد به‌خوای گه‌وره‌، وه‌ ملكه‌چ نه‌بوون وه‌ شوێن پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌وتن."},{"id":71,"translation":"[ وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت هه‌ندێكیان دۆست و خۆشه‌ویست و سه‌رخه‌ری هه‌ندێكی تریانن [ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ] فه‌رمان ئه‌كه‌ن به‌چاكه‌و ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ خراپه‌ [ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن و زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ئه‌كه‌ن - صلى الله عليه وسلم - [ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ ] هه‌ر كه‌سێك ئه‌م سیفه‌تانه‌ی تیابێت خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم له‌و كه‌سانه‌ ئه‌كات [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٧١) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌."},{"id":72,"translation":"[ وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌ باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت به‌وه‌ی كه‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ، وه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات به‌ هه‌میشه‌یی و نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ] وه‌ خانوو كۆشك و ته‌لاری باش و پاكیان پێ ئه‌دات كه‌ له‌ زێڕو زیوه‌ له‌ناو به‌هه‌شتێك كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ [ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش لێیان ڕازی ئه‌بێت، كه‌ ئه‌م ڕه‌زامه‌ندیه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ گه‌وره‌تره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ به‌هه‌شتیه‌كانی ئه‌به‌خشێ [ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٧٢) ] ئا ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ مرۆڤ بچێته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ لێی ڕازی بێت."},{"id":73,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - جیهادو كوشتاری كافران بكه‌، وه‌ جیهادی مونافیقان بكه‌ به‌وه‌ی به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ بكه‌یت به‌ زانست، وه‌ سنووره‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ بكه‌ [ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ ] وه‌ دڵڕه‌ق به‌ له‌گه‌ڵیاندا [ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٣) ] وه‌ شوێنی ئه‌مانه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ مرۆڤـ بۆی بگه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":74,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ژێر سێبه‌رى دارێك دانیشتبوو فه‌رمووى: ئێستا پیاوێك دێته‌ لاتان به‌ چاوى شه‌یتان ته‌ماشاتان ده‌كات، كه‌ هات كه‌ستان قسه‌ى له‌گه‌ڵدا مه‌كه‌ن، زۆرى نه‌خایاند پیاوێكى شین ده‌ركه‌وت، پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - بانگى كرد فه‌رمووى: بۆچى تۆو هاوڕێكانت جوێنم پێ ده‌ده‌ن؟ پیاوه‌كه‌ رۆیشت هاوڕێكانى هێناو سوێندیان خوارد به‌ خواى گه‌وره‌ جوێنیان نه‌داوه‌ تا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - لێیان خۆش بوو، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌وان جوێن و تانه‌و ته‌شه‌ریان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا نه‌داوه‌ - صلى الله عليه وسلم - [ وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ ] به‌ دڵنیایی ئه‌وان قسه‌ی كوفریان كرد [ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ ] وه‌ كافر بوون له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر موسڵمان بوونی خۆیان ئاشكرا كردبوو [ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا ] وه‌ ویستیان شتێك بكه‌ن كه‌ ده‌ستیان نه‌كه‌وت و بۆیان نه‌گونجا، كه‌ ویستیان پێغه‌مبه‌ری خوا بكوژن - صلى الله عليه وسلم - [ وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ ] ئه‌م كاره‌ نابه‌جێیانه‌ ناكه‌ن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌وڵه‌مه‌ندیان كردن له‌ فه‌زڵی خوای گه‌وره‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ریش - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه‌ هاته‌ مه‌دینه‌ پێی ئه‌به‌خشین، وه‌ بووه‌ هۆی ده‌وڵه‌مه‌ند بوونی مونافیقان [ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ ] له‌ دوای ئه‌م كاره‌ خراپ و كوفرانه‌یان ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌ بكه‌ن خوای گه‌وره‌ ده‌رگای ته‌وبه‌یان لێ ئه‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌ بۆ خۆیان باشتره‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ر نیفاق بمێننه‌وه‌ [ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشت بكه‌ن له‌ ئیمان هێنان و ته‌وبه‌ كردن ئه‌وا خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار له‌ دونیادا به‌ كوشتن و غه‌م و په‌ژاره‌، وه‌ له‌ قیامه‌تدا به‌سزاى ئاگرى دۆزه‌خ [ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٧٤) ] وه‌ ئه‌و كاته‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هیچ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانیان نابێت."},{"id":75,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ (٧٥) ] وه‌ له‌ناو مونافیقان هه‌یشیانه‌ كه‌ به‌ڵێن ئه‌دا به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ له‌ فه‌زڵی خۆیمان پێ ببه‌خشێ و ده‌وڵه‌مه‌ندمان بكات ئه‌وه‌ صه‌ده‌قه‌و خێر ئه‌كه‌ین وه‌ له‌ پیاوچاكان ئه‌بین."},{"id":76,"translation":"{بەسەرهاتی (سەعلەبە) صەحیح نیە} [ فَلَمَّا آتَاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٧٦) ] به‌ڵام كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌به‌خشێ ڕه‌زیلی لێ ئه‌كه‌ن وه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نابه‌خشن وه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و ئاوڕ ناده‌نه‌وه‌ له‌ خێرو خێرات، زۆربه‌ی ته‌فسیره‌كان فه‌رمووده‌ی (ثهعله‌به‌ی كوڕی حاطهب)یان هێناوه‌ ته‌نانه‌ت (ابن كثير)يش كه‌ فه‌رمووده‌كه‌ (مونكه‌ر)ه‌ (ئيمامي الذهبي وابن حجر و هه¬يثه¬مي والحافظ العراقي والبیهقی) وه‌ (شێخی ئه‌لبانی له‌ سلسلة الاحاديث الضعيفة) هه‌ر زۆر باسی ئه‌كات كه‌ فه‌رمووده‌كه‌ صه‌حیح نیه‌ به‌ڵام زۆرێك له‌ موفه‌سیرین هێناویانه‌ كه‌ گوایه‌ (ثهعله‌به‌ی كوڕی حاطهب) داوا له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كات - صلى الله عليه وسلم - كه‌ داوا بكات خوای گه‌وره‌ ماڵم پێ ببه‌خشێ ئه‌گه‌ر پێم ببه‌خشێ منیش ئه‌یبه‌خشم ئه‌ویش وتوویه‌تی: كه‌مێك بێت و شوكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ی باشتره‌ له‌ زۆرێك و نه‌توانی بیكه‌یت، وتوویه‌تی: دوعام بۆ بكه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - دوعای بۆ كردووه‌ سه‌روه‌ت و سامانی گوایه‌ ئه‌وه‌نده‌ زۆر بووه‌ كه‌ مه‌دینه‌ نه‌یگرتووه‌ پاشان وای لێ هاتووه‌ له‌ جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و نوێژی جه‌نازه‌ دووركه‌وتۆته‌وه‌، پاشان پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - خه‌ڵكی ناردووه‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی زه‌كات زه‌كاتیشی نه‌داوه‌ پاشان پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - قسه‌ی له‌سه‌ر فه‌رمووه‌ ئه‌و ئایه‌تانه‌ گوایه‌ له‌سه‌ر ئه‌و هاتۆته‌ خواره‌وه‌ هه‌ندێك له‌ خزمه‌كانی بیستوویانه‌ چوونه‌ به‌ (ثهعله‌به‌)یان وتووه‌ پاشان هاتووه‌ زه‌كاته‌كه‌ی بێنێ وه‌ری نه‌گرتووه‌ پاشان (ئه‌بوبه‌كرو عومه‌رو عثمان) و ئه‌وانه‌یش لێیان وه‌رنه‌گرتووه‌ له‌سه‌رده‌می خه‌لافه‌تی ئیمامی (عثمان)دا وه‌فاتی كردووه‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌سڵ و بنچینه‌و بنه‌ماى نیه‌ ئه‌و فه‌رمووده‌ هه‌ر چه‌نده‌ له‌ زۆربه‌ی كتێبه‌كانی ته‌فسیردا هاتووه‌ صه‌حیح نیه‌، صه‌حابه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - زۆر له‌وه‌ به‌ڕێزترو خواپه‌رست و خواناستر بوونه‌."},{"id":77,"translation":"[ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ ] له‌سه‌ر مونافیقان دابه‌زیوه‌ ئه‌وان بوونه‌ كه‌ به‌هۆی نه‌به‌خشین و ڕه‌زیلیان و به‌ڵێن نه‌بردنه‌ سه‌ریان له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ خوای گه‌وره‌ زیاتر تووشی نیفاقی كردن و نیفاقی خسته‌ دڵیانه‌وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ئه‌گه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ [ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ ] به‌هۆی ئه‌و وه‌عدانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ نه‌یانبرده‌ سه‌ر [ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ (٧٧) ] وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ درۆیان ئه‌كرد."},{"id":78,"translation":"[ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ ] ئایا مونافیقان نازانن كه‌ خوای گه‌وره‌ نهێنی و ئاشكرای ئه‌وان ئه‌زانێ و زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (٧٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانای هه‌موو نهێنیه‌كانه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":79,"translation":"[ الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ ] (عبدالرحمن ى كوڕى عه‌وف) چل ئۆقه‌ ئاڵتونى هێنا بۆ خێر هه‌ندێك له‌ مونافیقان وتیان ئه‌مه‌ بۆ ریایه‌تى بۆیه‌ زۆرى هێناوه‌، وه‌ پیاوێكى تر صاعێك خورماى هێنا، وتیان خواى گه‌وره‌ پێویستى به‌ خێرى تۆ نیه‌ ئه‌مه‌ زۆر كه‌مه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، ئه‌و مونافیقانه‌ى كه‌ تانه‌و ته‌شه‌ر له‌و باوه‌ڕدارانه‌ ئه‌ده‌ن كه‌ خێریان بكردایه‌و شتێكی كه‌میان بهێنایه‌ پێیان ئه‌وتن خوای گه‌وره‌ بێ پێویسته‌ له‌م خێره‌ كه‌مه‌ی تۆ، وه‌ ئه‌گه‌ر زۆریان بهێنایه‌ ئه‌یانوت: ئه‌مه‌ بۆ ڕیایه‌تی [ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ ] وه‌ هه‌یشه‌ هیچ شتێكی نیه‌ بیكات به‌خێر ته‌نها هه‌وڵ و تێكۆشانی خۆی نه‌بێت [ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ ] گاڵته‌یان پێ ئه‌كه‌ن، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌شدا خوای گه‌وره‌ بۆ سه‌رخستنى باوه‌ڕداران گاڵته‌یان پێ ئه‌كات و رسوایان ئه‌كات و سزایان ئه‌دات، چونكه‌ سزاى خواى گه‌وره‌ هاوشێوه‌ى تاوانى مرۆڤه‌ [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٩) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":80,"translation":"[ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر تۆ داوای لێخۆشبوون بۆ مونافیقان بكه‌یت له‌ خوای گه‌وره‌ یان داوایان بۆ نه‌كه‌یت، یه‌كسانه‌ [ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ] چونكه‌ ئه‌گه‌ر حه‌فتا جار داوای لێخۆشبوونیان له‌ خوای گه‌وره‌ بۆ بكه‌ی، خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش نابێ [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] چونكه‌ ئه‌وان كوفریان كردووه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلى الله عليه وسلم - [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (٨٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ ده‌رچووبێتن له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول) گه‌وره‌ی مونافیقان دابه‌زی كه‌ مرد پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى له‌سه‌ر كرد، ئیمامی عومه‌ر فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - نوێژی له‌سه‌ر مه‌كه‌و داوای لێخۆشبوونی بۆ مه‌كه‌ ئه‌مه‌ مونافیقه‌، فه‌رمووی: خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌گه‌ر حه‌فتا جاریش داوای لێخۆشبوونی بۆ بكه‌ی لێی خۆش نابم ئه‌گه‌ر بزانم زیاتر له‌ حه‌فتا جار داوای لێخۆشبوونی بۆ بكه‌م خوای گه‌وره‌ لێیخۆش ئه‌بێ ئه‌وه‌ زیاتر داوای لێخۆشبوونی له‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌كه‌م، خوای گه‌وره‌ نه‌هی لێ كردو فه‌رمووى داوای لێخۆشبوون بۆ كافرو مونافیق مه‌كه‌، (ئه‌مه‌ ره‌حمه‌ت و به‌زه‌یى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلى الله عليه وسلم - به‌رامبه‌ر گه‌وره‌ى دووڕووه‌كان كه‌ به‌ درێژایی ته‌مه‌نى ئازارى پێغه‌مبه‌ری خواى - صلى الله عليه وسلم - ده‌داو كێشه‌ى بۆ دروست ده‌كرد!!)."},{"id":81,"translation":"[ فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ ] مونافیقان كه‌ دواكه‌وتن له‌ غه‌زای ته‌بووك و مانه‌وه‌ له‌ مه‌دینه‌دا دڵخۆش بوون به‌ مانه‌وه‌یان له‌ پاش پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - ده‌رچوو [ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ پێیان ناخۆش بوو كه‌ جیهاد بكه‌ن له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ به‌ ماڵ و نه‌فسیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕه‌زیل و ترسنۆك بوون [ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ ] وه‌ هه‌ندێك له‌ مونافیقان به‌وانه‌ی تریان ئه‌وت دونیا زۆر گه‌رمه‌ به‌م گه‌رمایه‌ ده‌رمه‌چن بۆ غه‌زا [ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ (٨١) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئاگری دۆزه‌خ زۆر گه‌رمتره‌ له‌م گه‌رماى هاوینه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ تێئه‌گه‌ن، كه‌ ئارام نه‌گرن له‌سه‌ر ئه‌م گه‌رماییه‌ی دونیا چۆن ئارام ئه‌گرن له‌سه‌ر ئاگری دۆزه‌خ، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئاگرى دونیا به‌شێكه‌ له‌ حه‌فتا به‌شى ئاگرى دۆزه‌خ)، وه‌ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر ئه‌م مزگه‌وته‌ سه‌د هه‌زار كه‌س یان زیاترى تیا بێت، ته‌نها پیاوێكى دۆزه‌خى تیا بێت و هه‌ناسه‌یه‌ك بدات به‌و هه‌ناسه‌یه‌ مزگه‌وته‌كه‌و ئه‌وه‌ى تیایه‌تى هه‌مووى ده‌سوتێت)، وه‌ده‌فه‌رمێت: (سوكترین سزاى دۆزه‌خ بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ جوتێك نه‌على ئاگرینى له‌ پێیه‌ ده‌ماغى پێوه‌ى ده‌كوڵێت، وا ئه‌زانێت سزاى كه‌س وه‌ك ئه‌م سه‌خت نیه‌ له‌ راستیشدا ئه‌و سزاى له‌ هه‌موو دۆزه‌خیه‌كان سوكتره‌)."},{"id":82,"translation":"[ فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا ] با له‌ دونیادا كه‌م پێ بكه‌نن و زۆر بگرین، یان له‌ قیامه‌تدا حاڵیان وایه‌ زۆر ئه‌گرین، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (دۆزه‌خیه‌كان ده‌گرین تا فرمێسكه‌كانیان به‌ روویاندا دێته‌ خواره‌وه‌ وه‌كو جۆگه‌له‌، تا فرمێسكیان وشك ده‌بێت ئه‌وجا خوێن ده‌ڕێژن، ئه‌وه‌نده‌ زۆر ده‌بێت ئه‌گه‌ر كه‌شتى تیابێت تیایدا ده‌ڕوات) [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) ] وه‌كو سزایه‌ك بۆ ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌یانكرد له‌ نیفاق و تاوان و سه‌رپێچی."},{"id":83,"translation":"[ فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ ] ئه‌ى محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ گه‌ڕانتیه‌وه‌ بۆ لای كۆمه‌ڵێك له‌ مونافیقان [ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا ] كه‌ ویستیان جارێكی تر بۆ غه‌زایه‌كی تر له‌گه‌ڵتدا ده‌رچن، تۆ وه‌كو سزایه‌ك بۆیان پێیان بڵێ: هه‌رگیز جارێكی تر له‌گه‌ڵ مندا نابێ ده‌رچن چونكه‌ ده‌رچوونتان زه‌ره‌رو زیانی هه‌یه‌ بۆ موسڵمانان [ وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا ] وه‌ نابێ له‌گه‌ڵ مندا كوشتاری هیچ دوژمنێكم بكه‌ن [ إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] ئێوه‌ سه‌ره‌تا له‌ غه‌زای ته‌بووك خۆتان ڕازی بوون كه‌ دانیشن و ده‌رنه‌چن بۆ جیهاد [ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِينَ (٨٣) ] ده‌ى دانیشن له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی كه‌ عوزریان هه‌بووه‌ له‌ مناڵ و ئافره‌ت و پیرو په‌ككه‌وته‌ و نه‌خۆشه‌كان."},{"id":84,"translation":"[ وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا ] ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - نوێژ له‌سه‌ر هیچ كه‌س له‌و مونافیقانه‌ مه‌كه‌ كه‌ بمرێ، دیسان له‌سه‌ر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕى سه‌لول) دابه‌زى، كه‌ مرد كوڕه‌كه‌ى هات وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - قه‌میسه‌كه‌تم بده‌رێ ده‌یكه‌مه‌ كفنى باوكم، وه‌ نوێژى له‌سه‌ر بكه‌و داواى لێخۆشبوونى بۆ بكه‌ له‌ خواى گه‌وره‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - قه‌میسه‌كه‌ى پێداو فه‌رمووى دواتر ئاگادارم بكه‌وه‌ نوێژى له‌سه‌ر ده‌كه‌م، دواتر هه‌واڵى پێداو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ویستی نوێژی له‌سه‌ر بكات، ئیمامی عومه‌ر فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - چۆن نوێژ له‌سه‌ر كه‌سێك ئه‌كه‌ی كه‌ مونافیقه‌؟! پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى من سه‌رپشكم له‌ نێوان ئه‌وه‌ى داواى لێخۆشبوونى بۆ بكه‌م یان نا، ئه‌گه‌ر حه‌فتا جار زیاتر دوعاى بۆ بكه‌م خوا لێیخۆش بێت بۆى ئه‌كه‌م و نوێژى له‌سه‌ر كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئه‌ی محمد- صلى الله عليه وسلم - نوێژ له‌سه‌ر كه‌سێك مه‌كه‌ كه‌ له‌سه‌ر نیفاق مردووه‌ [ وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ ] وه‌ له‌سه‌ر قه‌بریشی ڕامه‌وه‌سته‌ دوعای خێری بۆ بكه‌یت، له‌ دواى ئه‌م ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى له‌سه‌ر هیچ مونافیقێك نه‌كردو نه‌چوه‌ سه‌ر قه‌بریان تا كۆچى دوایى كرد، به‌ڵام له‌سه‌ر قه‌برى موسڵمان ڕاوه‌ستاوه‌و نوێژى له‌سه‌ر كردووه‌و دوعای بۆ ئه‌كردو ئه‌یفه‌رموو: داواى لێخۆشبوون و دامه‌زراوى بۆ براكه‌تان بكه‌ن چونكه‌ ئێستا پرسیارى لێ ده‌كرێت [ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ (٨٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان كوفریان كردووه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - وه‌ له‌سه‌ر فیسق و نیفاق مردوونه‌."},{"id":85,"translation":"[ وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا ] وه‌ تۆ سه‌رسام مه‌به‌ به‌ سامان و ماڵ و منداڵیان خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ له‌ دونیادا سزایان بدات به‌هۆی ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ی كه‌ پێی به‌خشیوون [ وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ (٨٥) ] وه‌ ڕوحیان بكێشێت له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌وان كافرو بێباوه‌ڕن به‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":86,"translation":"[ وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ سووره‌تێك دابه‌زێ، كه‌ مه‌به‌ست پێى ئه‌م سووره‌ته‌یه‌ سووره‌تی ته‌وبه‌ كه‌ تیایدا هاتووه‌ ئیمان به‌ خوای گه‌وره‌ بێنن و جیهاد بكه‌ن له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلى الله عليه وسلم - [ اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ ] مونافیقان ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن یان سه‌ركرده‌و گه‌وره‌كانیان داوای ئیزنت لێ ئه‌كه‌ن و ده‌ڵێن با ئێمه‌ له‌گه‌ڵتدا ده‌رنه‌چین بۆ جیهاد كردن [ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ (٨٦) ] وه‌ ڕێگه‌مان بده‌ با ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌دا بین كه‌ دانیشتوون و دواكه‌وتوون له‌ غه‌زاكه‌و عوزریان هه‌یه‌ وه‌كو نه‌خۆش و پیرو په‌ككه‌وته‌كان."},{"id":87,"translation":"[ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ ] له‌به‌ر نیفاقه‌كه‌یان خۆیان ڕازی بوون كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا بن كه‌ دواكه‌وتوونه‌ له‌ جیهاد كردن له‌ ئافره‌ت و مناڵ و نه‌خۆش و په‌ككه‌وته‌ [ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ (٨٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ مۆری له‌سه‌ر دڵیان داوه‌ بۆیه‌ ئه‌وان تێناگه‌ن چ شتێك سودى بۆیان هه‌یه‌ تا ئه‌نجامى بده‌ن و چ شتێك زیانى بۆیان هه‌یه‌ تا لێى دور بكه‌ونه‌وه‌."},{"id":88,"translation":"[ لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ] به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون ئه‌وان جیهادیان كرد به‌ ماڵ و نه‌فسیان [ وَأُولَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ ] وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موو خێری دونیاو قیامه‌ت ده‌ستگیریان ئه‌بێت، وه‌ (الْخَيْرَاتُ) به‌و ئافره‌ته‌ حۆریانه‌ش ئه‌وترێ كه‌ له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ بۆی ئاماده‌ كردوون [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٨٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":89,"translation":"[ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] خوای گه‌وره‌ به‌هه‌شتى ئاماده‌ كردووه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو له‌ ژێر داره‌كان و ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى ئێستا به‌هه‌شت دروستكراوه‌و ئاماده‌ كراوه‌) [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٨٩) ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڕاستی بردنه‌وه‌ی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":90,"translation":"[ وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عوزریان نه‌بوو عوزری درۆیینه‌یان هێنابۆوه‌ له‌ ئه‌عراب و ده‌شتنشینه‌كان هاتن بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خوا- صلى الله عليه وسلم - تا ئیزنیان بدات بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانیش دوا بكه‌ون و نه‌یه‌ن بۆ غه‌زاو جیهاد، یاخود (ئیبنو عه‌بباس) به‌ سكون [ الْمُعْذِرُونَ ] خوێندویه‌تیه‌وه‌ واته‌: ئه‌وانه‌ى عوزریان هه‌بوو هاتن داواى ئیزنیان كرد [ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ كه‌سانێكی تر كه‌ باوه‌ڕیان به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا نه‌بوو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌وانیش دانیشتن و نه‌هاتن بۆ جیهاد، یان نه‌هاتن داواى ئیزن بكه‌ن [ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٩٠) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرن خوای گه‌وره‌ تووشی سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان ئه‌كات له‌وانه‌ی كه‌ عوزری درۆیینه‌یان هێناوه‌ته‌وه‌و باوه‌ڕیان به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نه‌بووه‌."},{"id":91,"translation":"[ لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ لاوازن وه‌كو ئافره‌ت و مناڵ و پیر، وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نه‌خۆشی به‌رده‌وامیان هه‌یه‌ وه‌كو شه‌ل و كوێر، یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ فه‌قیرن هیچ شتێكیان نیه‌ كه‌ بیبه‌خشن بۆ غه‌زاو جیهاد كردن ئه‌مانه‌ تاوانیان له‌سه‌ر نیه‌ ئه‌گه‌ر دوایش بكه‌ون له‌ جیهاد كردن [ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ ] به‌ڵام به‌مه‌رجیك ئه‌گه‌ر ئامۆژگاری بكه‌ن بۆ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئیمان به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بێنن و - صلى الله عليه وسلم - ئیش به‌ شه‌ریعه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلى الله عليه وسلم - وه‌ ئامۆژگاری خه‌ڵكی بكه‌ن بۆ ده‌رچوون بۆ غه‌زا كردن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌، وه‌ هاوكاری كافران نه‌كه‌ن [ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ ] ئه‌م چاكه‌كارانه‌ كه‌ عوزریان هه‌یه‌ هیچ ڕێگایه‌ك نیه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان بدات یان لۆمه‌یان بكات لۆمه‌و سزایان له‌سه‌ر نیه‌ [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌."},{"id":92,"translation":"[ وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یش سزایان له‌سه‌ر نیه‌ كاتێك كه‌ دێن بۆ لای تۆ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كه‌ حه‌وت كه‌س بوون له‌ ئه‌نصاریه‌كان كه‌ ئاژه‌ڵیان نه‌بوو سواری ببن و بۆ غه‌زا پێی بڕۆن [ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ ] تۆ پێت وتن هیچ شتێكم نیه‌ كه‌ بتوانم یارمه‌تیتان بده‌م و ئاژه‌ڵتان بده‌مێ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سواری بن و غه‌زای پێ بكه‌ن [ تَوَلَّوْا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَ (٩٢) ] ئه‌وانه‌ گه‌ڕانه‌وه‌و پشتیانهه‌ڵكردو فرمێسك به‌چاوه‌كانیاندا ئه‌هاته‌ خواره‌وه‌ له‌ غه‌م و خه‌فه‌تدا كه‌ شتێكیان نه‌بوو كه‌ خۆیان بیبه‌خشن یاخود تۆ بیانده‌یتێ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ غه‌زای پێ بكه‌ن."},{"id":93,"translation":"[ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاءُ ] ڕێگای سزادان و لۆمه‌كردن ته‌نها له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ داوای ئیزن له‌ تۆ ئه‌كه‌ن كه‌ ئیزنیان بده‌ی بۆ ئه‌وه‌ی دوابكه‌ون له‌ غه‌زاكردن له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن [ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ ] خۆیان ڕازی بوونه‌ له‌گه‌ڵ دواكه‌وتوه‌كاندا دابنیشن له‌ ئافره‌تان و پیرو په‌ككه‌وته‌كان [ وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٩٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ مۆری له‌سه‌ر دڵیان داوه‌ ئه‌مانه‌ نازانن چ شتێك سوودی بۆیان هه‌یه‌ تا ئه‌نجامی بده‌ن."},{"id":94,"translation":"[ يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ ] كاتێكیش كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ مونافیقان دێن عوزرتان بۆ دێننه‌وه‌ [ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: عوزر مه‌هێننه‌وه‌ باوه‌ڕتان پێ ناكه‌ین [ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ هه‌واڵی ئێوه‌ی پێ ڕاگه‌یاندووم وه‌حی بۆ دابه‌زاندووم [ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ] له‌ داهاتووشدا خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كرده‌وه‌تان ئه‌بینن ئایا ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن یان به‌رده‌وام ئه‌بن [ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٩٤) ] پاشان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ زانای نهێنی و ئاشكراكانه‌و هه‌موو شتێك ئه‌زانێ، وه‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات سه‌باره‌ت به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ كردوتانه‌ وه‌ سزاتان ئه‌دات له‌سه‌رى."},{"id":95,"translation":"[ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ غه‌زاى ته‌بوك گه‌ڕایه‌وه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ دواكه‌وتبوون هاتن و بیانویان ده‌هێنایه‌وه‌و سوێندیان ده‌خوارد كه‌ هه‌شتاو چه‌ند كه‌سێك بوون، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - رووكه‌شیه‌كه‌ى لێ وه‌رگرتن و به‌یعه‌تى پێدان و داواى لێخۆشبوونى بۆ كردن و نهێنیشیانى به‌ خواى گه‌وره‌ سپارد، خواى گه‌وره‌ ئه‌م دوو ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند (٩٥-٩٦)، ئه‌وان سوێندتان بۆ ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ له‌ غه‌زاكه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لایان [ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پشتیان تێ بكه‌ن و لۆمه‌یان نه‌كه‌ن ئێوه‌ پشتیان تێ بكه‌ن و وازیان لێ بێنن وه‌كو بێنرخى و بێڕێزى، چونكه‌ ئه‌مانه‌ نیه‌ت و بیروباوه‌ڕو كرده‌وه‌یان پیسه‌ [ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٩٥) ] وه‌ شوێنی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خه‌ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردیان وه‌ له‌ غه‌زا دواكه‌وتن وه‌ نیفاقیان هه‌بوو."},{"id":96,"translation":"[ يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ ] وه‌ سوێندیشتان بۆ ئه‌خۆن تا ئێوه‌ لێیان ڕازی بن [ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ (٩٦) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ش لێیان ڕازی بن خوای گه‌وره‌ له‌ كه‌سانێكی فاسق و له‌ڕێ ده‌رچوو ڕازی نابێت."},{"id":97,"translation":"[ الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا ] ئه‌عرابیه‌كان ئه‌وانه‌ی كه‌ دوور له‌ شارن و ده‌شتنشینن ئه‌مانه‌ كوفرو نیفاقیان سه‌ختتره‌ چونكه‌ دڵڕه‌قترو توندترو دوورترن له‌وه‌ی كه‌ كه‌لامی خوای گه‌وره‌ ببیستن، هه‌ر بۆیه‌ خواى گه‌وره‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانى له‌ شار ناردووه‌و ئه‌عرابى نه‌بوونه‌ [ وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ ] وه‌ له‌ پێشترن له‌وه‌ی كه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ نه‌زانن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى - صلى الله عليه وسلم - له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دوورن له‌ شارو شوێنی دابه‌زینی وه‌حیه‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٩٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":98,"translation":"[ وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا ] وه‌ له‌ ناو ده‌شتنشینیشدا ئه‌وانه‌ی كه‌ مونافیقن هه‌یانه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یبه‌خشێ له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ وا ئه‌زانێ غه‌رامه‌ كراوه‌و به‌زۆر لێی سه‌ندراوه‌ چونكه‌ ته‌نها بۆ ڕیای بووه‌ [ وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ ] وه‌ چاوه‌ڕێیه‌ كه‌ ئێوه‌ تێكبشكێن و توشى رووداو و به‌ڵا ببن [ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و شته‌ی كه‌ ئه‌وان چاوه‌ڕێن بۆ موسڵمانان به‌سه‌ر خۆیاندا ئه‌شكێته‌وه‌ له‌ دۆڕاندن و سزاو به‌ڵا [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٩٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئه‌یڵێن و ئه‌وه‌ی كه‌ شاردوویانه‌ته‌وه‌."},{"id":99,"translation":"[ وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه‌ له‌ناو ده‌شتنشینه‌كان جۆرێكی تریان هه‌یه‌ كه‌ ئیمانیان به‌ خواو به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یبه‌خشێ به‌و مه‌به‌سته‌ ئه‌یبه‌خشێ خۆی له‌ خوای گه‌وره‌ پێ نزیك بكاته‌وه‌، وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - دوعایان بۆ بكات [ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ ] به‌ڵێ وایه‌ به‌ به‌خشینه‌كانیان و به‌ دوعای پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك ئه‌بنه‌وه‌ [ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ ناو ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی خۆیه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩٩) ] به‌ڕاستى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":100,"translation":"{خوا لە موهاجیرو ئەنصارو شوێنكەوتوانیان رازییە} [ وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ] پێشه‌نگه‌ سه‌ره‌تاكان له‌ كۆچكه‌ره‌كان و پشتیوانان ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ حوده‌یبیه‌ به‌شدارى به‌یعه‌ى ریزوانیان كردووه‌، یان ئه‌وانه‌ى له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژیان كردووه‌ رووه‌و هه‌ردوو قیبله‌كه‌ [ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ ] وه‌ ئه‌وانه‌یش كه‌ له‌ دوای ئه‌وان هاتوونه‌و شوێنیان كه‌وتوونه‌ به‌ چاكه‌ [ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ ] خوای گه‌وره‌ لێیان ڕازی بووه‌ (ئیتر چۆن ده‌بێت توانج و جوێن و قسه‌ى ناشیرین به‌صه‌حابه‌ بوترێت كه‌ خواى گه‌وره‌ لێیان رازى بووه‌، وه‌ به‌هه‌شتى بۆیان ئاماده‌كردووه‌؟!) [ وَرَضُوا عَنْهُ ] وه‌ ئه‌وانیش به‌و نیعمه‌ت و فه‌زڵه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون ڕازین [ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باخ و باخاتی له‌ به‌هه‌شتدا بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر داره‌كان و ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات و به‌نه‌مری و به‌هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا به‌هه‌شت دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌) [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٠٠) ] ئا ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌."},{"id":101,"translation":"[ وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ] وه‌ له‌ ده‌وروبه‌ری مه‌دینه‌ش كه‌سانێكی تر هه‌ن كه‌ مونافیقن، وه‌ له‌ناو خه‌ڵكی مه‌دینه‌شدا مونافیقی تیایه‌ [ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ ] كه‌ له‌سه‌ر نیفاق جێگیرن و راهاتوون و به‌رده‌وامن [ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ] ئه‌وه‌نده‌ لێهاتوون ته‌نانه‌ت تۆش ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - نایانناسیت ئێمه‌ خۆمان ئه‌یانناسین [ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ] دوو جار سزایان ئه‌ده‌ین له‌ دونیا ئابڕوویان ئه‌به‌ین و په‌رده‌یان له‌سه‌ر لائه‌ده‌ین و تووشی به‌ڵاو موسیبه‌ت و برسێتى و كوشتنیان ئه‌كه‌ین، وه‌ له‌ناو قه‌بریش سزایان ئه‌ده‌ین [ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ (١٠١) ] پاشانیش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌ كه‌ پله‌كانی هه‌ره‌ خواره‌وه‌ی ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":102,"translation":"[ وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ ] وه‌ كه‌سانێكی تریش خۆیان دانیان ناوه‌ به‌ تاوانیاندا كه‌ دواكه‌وتونه‌ له‌ غه‌زاو په‌شیمان بوونه‌ته‌وه‌و عوزری درۆیینه‌یان نه‌هێناوه‌ته‌وه‌ [ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا ] كرده‌وه‌ی چاك و خراپیان تێكه‌ڵ كردووه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌مشه‌و دوو فریشته‌ هاتن و بردمیان بۆ شارێك كه‌ دروستكرابوو خشتێكى له‌ زێڕو خشتێكى له‌ زیو، كه‌سانێكم بینى لایه‌كیان له‌وپه‌ڕى جوانیدا بوو لایه‌كه‌ى تریان له‌وپه‌ڕى ناشیرینیدا بوو، پێیان وتن بڕۆنه‌ ناو ئه‌و رووباره‌وه‌ پاشان هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ لایه‌ ناشیرینه‌كه‌یشیان زۆر جوان بوو، وتیان ئه‌مه‌ به‌هه‌شته‌و ئه‌مه‌یش ماڵى تۆیه‌و ئه‌م كه‌سانه‌یش ئه‌وانه‌ن كه‌ كرده‌وه‌ى چاك و خراپیان تێكه‌ڵ كردووه‌) [ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ] ئه‌مانه‌ به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش ئه‌بێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی درۆیان نه‌كردووه‌و عوزری درۆیینه‌یان نه‌هێناوه‌ته‌وه‌و په‌شیمانن، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئه‌بو لوبابه‌) و چه‌ند هاوڕێیه‌كى دابه‌زى كه‌ له‌ غه‌زاى ته‌بوك دواكه‌وتن كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ غه‌زاكه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ خۆیان به‌ كۆڵه‌كه‌كانى مزگه‌وته‌وه‌ به‌سته‌وه‌ وه‌ سوێندیان خوارد كه‌س نابێت بیانكاته‌وه‌ جگه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كردیانیه‌وه‌و لێیان خۆش بوو [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٠٢) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":103,"translation":"[ خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - له‌ ماڵه‌كانیان صه‌ده‌قه‌و خێرێك وه‌ربگره‌ یان زه‌كاتی فه‌رز وه‌ربگره‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ پاكیان ئه‌كه‌یته‌وه‌ له‌و تاوان و شتانه‌ی كه‌ پێیانه‌وه‌یه‌ [ وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ ] وه‌ دوعاشیان بۆ بكه‌ ئه‌و دوعای خێرو داوای لێخۆشبوونه‌ی تۆ ئه‌بێته‌ ره‌حمه‌ت و هێمنی و ئارامی و دڵنه‌وایی بۆ ئه‌وان [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٠٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":104,"translation":"[ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ] ئایا نازانن كە خوای گەورە تەوبە لە بەندەكانی وەرئەگرێت [ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ ] وە صەدەقەو خێریشیان لێ وەرئەگرێ‌و گەورەی دەكات تا پاروویەك وەكو كێوی ئوحود گەورە دەبێت [ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١٠٤) ] وە بەراستی خوای گەورە زۆر تەوبە قبووڵ ئەكات وە زۆر بەبەزەییە ."},{"id":105,"translation":"[ وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌وبه‌یان كردووه‌ وه‌ غه‌یری ئه‌وانیش كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كرده‌وه‌ی ئێوه‌ ئه‌بینن، وه‌ باوه‌ڕدارانیش له‌ دونیا ئه‌یبینن، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (كرده‌وه‌كانتان نیشان خزم و كه‌سوكارتان ده‌درێت له‌ناو گۆڕه‌كانیان ئه‌گه‌ر باش بێت پێى دڵخۆش ده‌بن، وه‌ خراپ بێت ده‌ڵێن خوایه‌ مه‌یانمرێنه‌ تا هیدایه‌تیان ده‌ده‌یت وه‌كو هیدایه‌تى ئێمه‌تدا) [ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] له‌ پاش مردنیش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ زانای نهێنی و ئاشكراكانه‌و هه‌موو شتێك ئه‌زانێ و هیچی لێ ناشاردرێته‌وه‌ [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٠٥) ] ئه‌و كاته‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات به‌ هه‌موو شتێك كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا كردبێتان به‌ ئاشكرا یان به‌ نهێنی وه‌ پاداشت یان سزاتان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌رى."},{"id":106,"translation":"[ وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ ] وه‌ كه‌سانێكی تر هه‌ن ئیشه‌كه‌یان دواخراوه‌ چاوه‌ڕێی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ن كه‌ سێ كه‌سه‌كه‌ بوون [ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ ] یان ئه‌وه‌تا خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات ئه‌گه‌ر بمێننه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و حاڵه‌، یان لێیان خۆش ئه‌بێت ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌ بكه‌ن، وه‌ ته‌وبه‌یان كردو دواتر له‌ كۆتایی سووڕه‌ته‌كه‌ باسی ئه‌كات [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٠٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":107,"translation":"{مزگەوتی (زیرار) بۆ زیان گەیاندن بە موسڵمانان دروست كرا} [ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ مزگه‌وتی (ضيرار)يان دروست كرد كۆمه‌ڵێك له‌ مونافیقان كه‌ مزگه‌وتێكیان دروست كرد به‌بیانوى ئه‌وه‌ی وتیان ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌مانه‌ له‌ شه‌وی سه‌رماو باراندا خه‌ڵكی لاوازو نه‌خۆش ناتوانن بێن بگه‌ن به‌ مزگه‌وتی (قوبا) یان مزگه‌وتی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م مزگه‌وته‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ دروست ئه‌كه‌ین، به‌ڵام له‌ حه‌قیقه‌تدا بۆ زه‌ره‌رو زیان گه‌یاندن به‌ موسڵمانان دروستیان كرد، وه‌ به‌هۆی كوفر كردنیان به‌ خوای گه‌وره‌ [ وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ ] وه‌ بۆ ته‌فره‌قه‌و جیاوازی و ناكۆكی خستنه‌ نێوان موسڵمانانه‌وه‌ [ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ببێته‌ په‌ناگه‌و كه‌مێنێك بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان كرد- صلى الله عليه وسلم - له‌ پێشترداو هه‌موویان له‌وێ تیایدا كۆببنه‌وه‌، پیاوێك ناوى (ئه‌بو عامرى راهب) بوو له‌ پێش ئیسلام ببو به‌گاور له‌ناو خه‌زره‌ج ناودار بوو كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - هاته‌ مه‌دینه‌ ئه‌م راى كرد بۆ مه‌ككه‌و كافرانى هاندا بۆ جه‌نگ و دژایه‌تى موسڵمانان و دواتریش چوو بۆ لاى هرقل پاشاى رۆم و هه‌واڵى بۆ مونافیقانى مه‌دینه‌ نارد مزگه‌وتێك دروست بكه‌ن من سوپا دێنمه‌ سه‌ر مه‌دینه‌ تا ببێته‌ په‌ناگه‌ بۆمان، ئه‌وانیش دروستیان كردو داوایان كرد پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى تیا بكات بۆ شه‌رعیه‌ت دان پێى، به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى ده‌ڕۆین بۆ غه‌زا (إن شاء الله) كه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌ نوێژى تیا ده‌كه‌م، كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ى دابه‌زاندو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - چه‌ند كه‌سێكى نارد رووخاندیان و سوتاندیان [ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى ] وه‌ دواتریش سوێند ئه‌خۆن كه‌ ئێمه‌ ته‌نها مه‌به‌ستمان چاكه‌ بووه‌ له‌گه‌ڵ موسڵمانان و مزگه‌وتێكمان بۆ دروست كردوون [ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (١٠٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ كه‌ ئه‌وان درۆ ئه‌كه‌ن."},{"id":108,"translation":"[ لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - هه‌رگیز نوێژ له‌و مزگه‌وته‌دا نه‌كه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - پێش ئه‌وه‌ی ده‌رچێ بۆ غه‌زاكه‌ وتیان: وه‌ره‌ نوێژی تیا بكه‌ فه‌رمووی: با بگه‌ڕێمه‌وه‌ (إن شاء الله) نوێژی تیا ئه‌كه‌م خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: هه‌رگیز نوێژی تیا نه‌كه‌یت [ لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ ] مزگه‌وتێ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ له‌سه‌ر ئه‌ساسی ته‌قوا دروستكراوه‌و بنیات نراوه‌ ئه‌مه‌ شایه‌نتره‌ كه‌ تۆ نوێژی تیا بكه‌ی كه‌ مزگه‌وتی (قوبا)یه‌ كه‌ نوێژێك تیایدا خێرى عومره‌یه‌كى هه‌یه‌، یاخود مزگه‌وتی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلى الله عليه وسلم - كه‌ نوێژێك تیایدا به‌ هه‌زار نوێژه‌، یاخود هه‌ردووكیانن چونكه‌ هه‌ردووكی له‌سه‌ره‌تاوه‌ له‌سه‌ر ئه‌ساسی ته‌قوا دروست بوون [ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا ] كه‌ ئه‌و مزگه‌وتانه‌ پیاوانێكى تیایه‌ كه‌ ئه‌یانه‌وێ خۆیان پاك بكه‌نه‌وه‌ به‌ ده‌ستنوێژ یان به‌ غوسل یان خۆیان له‌ تاوان پاك ئه‌كه‌نه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌هلى (قوبا) دابه‌زى، وه‌پێى فه‌رموون خواى گه‌وره‌ مه‌دحتان ده‌كات له‌ ده‌ستنوێژدا چى ده‌كه‌ن؟ وتیان به‌ ئاو خۆمان پاك ده‌كه‌ینه‌وه‌ [ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ (١٠٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ خۆیان پاك ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ تاوان یان له‌ بێ ده‌ستنوێژی یان له‌ جه‌نابه‌ت."},{"id":109,"translation":"[ أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ ] ئایا كه‌سێك كه‌ مزگه‌وتی بنیات نابێ له‌سه‌ر ته‌قواو ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ باشتره‌ وه‌كو مزگه‌وتی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - مزگه‌وتی (قوبا) [ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ ] یاخود كه‌سێك مزگه‌وته‌كه‌ی بنیات نابێ كه‌ مزگه‌وتی (ضيرار)ه‌ له‌سه‌ر لێواری دۆڵێك كه‌ لافاوێكی گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا ئه‌ڕوات كه‌ نزیكه‌ هه‌مووی بڕوخێنێ [ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ ] هه‌مووی ڕووخاو چووه‌ ناوی ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ ئه‌و ئیشانه‌ هه‌مووی بۆ دۆزه‌خه‌، (جابرى كوڕى عبدالله) (خوایان لێ رازى بێت) ده‌فه‌رمێت: مزگه‌وتى (ضيرار)م بینى له‌ سه‌رده‌مى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - دووكه‌ڵى لێ ده‌رده‌چوو [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٠٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێكی سته‌مكار نادات."},{"id":110,"translation":"[ لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ ] به‌رده‌وام ئه‌و مزگه‌وته‌ی كه‌ دروستیان كرد گومان و نیفاقی دروست كرد له‌ دڵیاندا [ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ ] ئیلا ئه‌گه‌ر دڵیان ببڕی به‌ مردن و بیانكوژیت، واته‌: تا مردن هه‌ر له‌ گوماندا ئه‌ژین [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١١٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":111,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ ] (عبدالله¬ى كوڕى ره‌وواحه‌) له‌شه‌وى (به‌یعه‌ى عه‌قه‌به‌)دا به‌ پێغه‌مبه‌ری خواى - صلى الله عليه وسلم - فه‌رموو: مه‌رجى خواى گه‌وره‌و خۆت چیه‌؟ فه‌رمووى: (مه‌رجى خواى گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بیپه‌رستن و شه‌ریكى بۆ دانه‌نێن، وه‌ مه‌رجى خۆمیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بمپارێزن چۆن خۆتان و ماڵ و منداڵتان ده‌پارێزن)، وتیان: ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌مان جێبه‌جێ كرد چیمان بۆ هه‌یه‌؟ فه‌رمووى: (به‌هه‌شت)، وتیان: بازرگانیه‌كى قازانجكردوو براوه‌یه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: خوای گه‌وره‌ نه‌فس و ماڵی له‌ باوه‌ڕداران كڕیوه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا به‌هه‌شتی پێ به‌خشیون [ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ ] ئه‌مانه‌ كوشتار ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا یان كافران ئه‌كوژن و سه‌ركه‌وتوو ده‌بن یان ئه‌كوژرێن له‌ هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌ ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ئه‌مه‌ به‌ڵێنێكه‌و خوای گه‌وره‌ داویه‌تی و حه‌قه‌و ئه‌یباته‌ سه‌رو له‌ ته‌ورات و ئینجیل و قورئانیشدا ئه‌م شته‌ی باس كردووه‌ [ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ زیاتر وه‌عدو به‌ڵێنی خۆی بباته‌ سه‌ر، واته‌: كه‌س نیه‌ [ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ ] موژده‌ بێت له‌و كڕین و فرۆشتنه‌ی كه‌ كردتان له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌داو دڵتان به‌م كڕین و فرۆشتنه‌ خۆش بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی براوه‌ن تیایدا [ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١١١) ] ئا ئه‌مه‌ گه‌وره‌ترین بردنه‌وه‌و سه‌ركه‌وتنه‌."},{"id":112,"translation":"[ التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و له‌ تاوان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، وه‌ ئه‌وانه‌ی به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌ی حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌ كاتی خۆشی و ناخۆشی، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ڕۆژوون، یاخود ئه‌وانه‌ی جیهاد ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی له‌ كاتی نوێژدا له‌ ڕكوع و له‌ كڕنوشدان [ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی فه‌رمان به‌ چاكه‌ ئه‌كه‌ن و ڕێگری له‌ خراپه‌ ئه‌كه‌ن [ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی سنووری خوای گه‌وره‌ ئه‌پارێزن و نایبه‌زێنن و فه‌رمانه‌كانى خوا جێبه‌جێ ده‌كه‌ن [ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (١١٢) ] وه‌موژده‌ بده‌ به‌و ئیماندارانه‌ی كه‌ ئه‌م وه‌سفانه‌یان تیایه‌."},{"id":113,"translation":"{نابێت داوای لێخۆشبوون بۆ هاوبەشبڕیاردەران بكرێت} [ مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (١١٣) ] ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - دابه‌زی كاتێك كه‌ (ئه‌بو تاڵیب)ی مامه‌ی له‌سه‌ره‌مه‌رگدا بوو پێی وت: (ئه‌ی مامه‌ بڵێ: لا إله‌ إلا الله به‌م وشه‌یه‌ شایه‌تیت بۆ ده‌ده‌م لاى خواى گه‌وره‌)، (ئه‌بوجه‌هل و عبدالله¬ی كوڕی ئه‌بی ئومه‌ییه‌) له‌وێ بوون ئه‌یانوت: له‌ دینه‌كه‌ی باوك و باپیرانت واز نه‌هێنی، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌رده‌وام پێى ده‌وت (بڵێ: لا إله الا الله)، ئه‌وانیش ده‌یانوت واز له‌ دینى (عبدالمطلب) نه‌هێنى، تا (ئه‌بو تاڵب) دوا قسه‌ى وتى ئه‌و له‌سه‌ر دینى (عبدالمطلب) ه‌، وه‌ ره‌تى كرده‌وه‌ بڵێت: لا إله الا الله، وه‌ له‌سه‌ر كوفر مرد، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ داوای لێخۆشبوونت بۆ ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر رێگرى نه‌كرێم له‌ لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند كه‌ نابێ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - باوه‌ڕداران داوای لێخۆشبوون بۆ موشریكان بكه‌ن ئه‌گه‌ر خزمی نزیكیشیان بێت دوای ئه‌وه‌ی كه‌ دڵنیا بوون ئه‌مه‌ دۆزه‌خییه‌و كه‌ به‌چاوى خۆت ئه‌بینی له‌سه‌ر كوفرو شیرك ئه‌مرێ، هاوه‌ڵان داواى لێخۆشبوونیان بۆ خزمه‌ مردووه‌ موشریكه‌كانیان ده‌كرد تا ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى وازیان هێنا [ وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ ] وه‌ كاتێ ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - داوای لێخۆشبوونی بۆ باوكی كرد ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا بوو كه‌ هێشتا بۆی ده‌رنه‌كه‌وتبوو كه‌ باوكی دۆزه‌خییه‌ [ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ بۆی ده‌ركه‌وت باوكی دوژمنی خوایه‌ ئه‌و كاته‌ به‌ڕائه‌تی لێ كردو خۆی لێ دوور خسته‌وه‌ [ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ (١١٤) ] به‌راستى ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - زۆر ملكه‌چ بوو بۆ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌، وه‌ زۆر به‌به‌زه‌یى بووه‌، وه‌ زۆر دوعاى كردووه‌، وه‌ زۆر له‌سه‌رخۆو لێخۆشبوو لێبوورده‌ بووه‌."},{"id":114,"translation":"[ وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ ] وه‌ كاتێ ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - داوای لێخۆشبوونی بۆ باوكی كرد ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا بوو كه‌ هێشتا بۆی ده‌رنه‌كه‌وتبوو كه‌ باوكی دۆزه‌خییه‌ [ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ بۆی ده‌ركه‌وت باوكی دوژمنی خوایه‌ ئه‌و كاته‌ به‌ڕائه‌تی لێ كردو خۆی لێ دوور خسته‌وه‌ [ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ (١١٤) ] به‌راستى ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - زۆر ملكه‌چ بوو بۆ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌، وه‌ زۆر به‌به‌زه‌یى بووه‌، وه‌ زۆر دوعاى كردووه‌، وه‌ زۆر له‌سه‌رخۆو لێخۆشبوو لێبوورده‌ بووه‌."},{"id":115,"translation":"[ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ كه‌سانێك گومڕا ناكات له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هیدایه‌تی دان و ڕێی ڕاستی نیشان دان تا ئه‌و شته‌یان بۆ ڕوون نه‌كاته‌وه‌ كه‌ خۆیانی پێ بپارێزن بۆ ئه‌وه‌ی نه‌كه‌ونه‌ ناو گومڕاییه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١١٥) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك."},{"id":116,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌و ژیان و مردن ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (١١٦) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ هیچ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رێكتان نیه‌."},{"id":117,"translation":"[ لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ] خوای گه‌وره‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - خۆشبوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێشتر ئیزنی مونافیقانی دا كه‌ دواكه‌ون و نه‌یه‌ن بۆ غه‌زا، یاخود له‌به‌ر ئه‌وه‌ی داوای لێخۆشبوونی بۆ (ئه‌بو تاڵیب)ی مامه‌ی كرد، وه‌ له‌ موهاجیرو ئه‌نصاره‌كان خۆش بوو له‌ هه‌ر تاوانێك كه‌ كردبێتیان [ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا كه‌وتن - صلى الله عليه وسلم - له‌ غه‌زای (ته‌بووك)دا له‌ كاتی ته‌نگانه‌دا كه‌ كاتێكی یه‌كجار گه‌رم بوو، وه‌ خواردنیان زۆر كه‌م پێبوو تا خورمایه‌كیان ده‌كرده‌ دوو له‌ته‌وه‌ بۆ دووكه‌س، وه‌ ئاو نه‌بوو زۆر تینوو بوون، وه‌ دوژمن زۆر به‌هێز بوو [ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ] كه‌ نزیك بوو دڵی هه‌ندێك له‌ موسڵمانان بگۆڕێت به‌وه‌ی كه‌ دوابكه‌ون له‌ غه‌زاكه‌دا [ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ ] پاشان خوای گه‌وره‌ له‌وانیش خۆشبوو [ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (١١٧) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌ئفه‌ت و ڕه‌حمه‌ت و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌ له‌گه‌ڵیان."},{"id":118,"translation":"{سێ‌ كەسە دواكەوتووەكە لە غەزای (تەبوك)} [ وَعَلَى الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا ] وه‌ سه‌باره‌ت به‌و سێ كه‌سه‌ باوه‌ڕداره‌ى له‌و غه‌زایه‌ دواكه‌وتن به‌بێ ئه‌وه‌ی عوزری شه‌رعیان هه‌بێ وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ عوزری درۆیینه‌ بێننه‌وه‌و ڕاستگۆبوون كه‌ (كه‌عبی كوڕی مالیك و هیلالی كوڕی ئومه‌ییه‌و موڕاره‌ی كوڕی ڕه‌بیع) بوو كه‌ هه‌رسێكیان ئه‌نصاری بوون ئه‌وانه‌ی كه‌ كاره‌كه‌یان دواخرا په‌نجا ڕۆژ خوای گه‌وره‌ هێشتیانیه‌وه‌ دوای په‌نجا ڕۆژ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبوو [ حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ] ئه‌و په‌نجا ڕۆژه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ فراوانه‌یان له‌سه‌ر ته‌سك ببۆوه‌ [ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ ] وه‌ دڵیان ته‌سك و ته‌نگ بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌س قسه‌ی له‌گه‌ڵیاندا نه‌ئه‌كردو كه‌س سه‌لامی لێیان نه‌ئه‌كردو كه‌س سه‌لامیانی نه‌ئه‌سه‌نده‌وه‌و هه‌جر كرابوون له‌لایه‌ن پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - موسڵمانانه‌وه‌ [ وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ] وه‌ زانیان كه‌ هیچ په‌نایه‌ك نیه‌ په‌نای بۆ به‌رن ئیلا بۆ لای خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ ] وه‌ داوای لێخۆشبوونیان له‌ خوا كرد وه‌ ڕاستگۆ بوون له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گه‌وره‌ له‌ دوای په‌نجا ڕۆژ لێیان خۆشبوو [ لِيَتُوبُوا ] به‌وه‌ی كه‌ ته‌وبه‌كه‌یان قبووڵ بكات وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دواتر دامه‌زراو بن له‌سه‌ر ته‌وبه‌كه‌یان [ إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١١٨) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر ته‌وبه‌ قبووڵ ئه‌كات له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بۆ لای خوا ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":119,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ (١١٩) ] وه‌ له‌گه‌ڵ ڕاستگۆیاندا بن، واته‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلى الله عليه وسلم - هاوه‌ڵان بن."},{"id":120,"translation":"{پاداشتی موجاهیدان} [ مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ] خەڵكی مەدینەو ئەوانەی دەوروپشتیان لە ئەعرابیەكان وەكو (موزەینەو جوهەینەو ئەشجەع) ئەوانە بۆیان نیە دوا بكەون لە پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ] وە نابێ خۆیان دووربخەنەوە لە پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - خۆیان بپارێزن و پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - بە تەنها بڕوات بەڵكو ئەبێ لەگەڵیدا بڕۆن [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئەمانەی كە لەگەڵ پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - دەرئەچن بۆ غەزا تووشی هیچ تینووێتی‌و ماندوویەتی‌و برسێتییەك نابن لە پێناو خوای گەورەدا [ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ ] وە هیچ هەنگاوێك هەڵنانێن و پێ ناخەنە شوێنێك كە كافران پێیان ناخۆش بێت‌و بیانترسێنێت [ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا ] وە زاڵ نابن بەسەر دوژمناندا بە كوشتنیان یان بە گرتنیان یان بە تێكشكاندنیان یان بە غەنیمەت وەرگرتن لێیان [ إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ ] ئیلا هەر یەكێك لەمانە بە ئەجرو پاداشت و كردەوەی چاك بۆیان ئەنووسرێ و خوای گەورە پاداشتیان ئەداتەوە [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (١٢٠) ] بەراستی خوای گەورە پاداشتی چاكەكاران نافەوتێنێ."},{"id":121,"translation":"[ وَلَا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً ] وە هیچ نەفەقەو خێرێك ناكەن بچووك بێ یان گەورە [ وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ ] وە هیچ دۆڵێك نابڕن بەرەو دوژمن ئیلا خوای گەورە ئەو كردەوە چاكانەیان بۆ ئەنووسێت (چەندێك لە پێناو خوا لە كەسوكاریان دور بكەونەوە ئەوەندە لە خوا نزیك دەبنەوە) [ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٢١) ] تا خوای گەورە بە باشترین شێواز پاداشتی ئەو كردەوانەیان بداتەوە كە كردوویانە."},{"id":122,"translation":"[ وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ] وە نابێ باوەڕداران هەر هەموویان بەیەكەوە دەرچن بۆ غەزاو مەدینە چۆڵ بكەن [ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ ] لە هەر كۆمەڵێك لەوانە كەسانێك بمێنێتەوە لەناو شاردا [ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ ] بۆ ئەوەی كە لە دین شارەزا بن‌و بە دوای زانستی شەرعیدا بگەڕێن [ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ ] وە پاشان كە لە دین فێربوون‌و گەڕانەوە قەومەكەیان ئاگادار بكەنەوە [ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ (١٢٢) ] بەڵكو ئەوانیش خۆیان بپارێزن، یاخود ئەوانەی كە لەگەڵ پێغەمبەری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ئەڕۆن ئەوان لەگەڵ پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - فێری دین‌و قورئان‌و ئەحكامی جیهادو ئەو شتانە ئەبن وە دواتر گەڕانەوە خەڵكەكە فێر بكەن."},{"id":123,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ ] ئەی باوەڕداران كوشتاری ئەو كافرانە بكەن كە لە جەنگ‌و رووبەڕووبوونەوە لێتانەوە نزیكن [ وَلْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً ] وە با تووندی و ڕەقیتان لێوە ببینن [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (١٢٣) ] وەبزانن كە خوای گەورە لەگەڵ ئەو كەسانەدایە كە تەقوای خوای گەورە ئەكەن بەوەی كە سەریان ئەخات‌و پشتیوانیان دەكات."},{"id":124,"translation":"[ وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَذِهِ إِيمَانًا ] وە كاتێك كە سوورەتێك دائەبەزێت لەناو مونافیقان هەیە ئەڵێت: ئەم سوورەتە كە دابەزی كامتان ئیمانتان پێی زیادی كرد؟ واتە: گاڵتە بە ئیمانداران ئەكەن [ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (١٢٤) ] ئەوانەی كە باوەڕداری ڕاستەقینەن ئیمانیان زیاد ئەكات بەدابەزینی سوورەتێك وە دڵیان پێی خۆشە وە موژدە ئەدەن بە یەكتری (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە ئیمان زیادو كەم دەكات)."},{"id":125,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَى رِجْسِهِمْ ] بەڵام ئەوانەی كە نەخۆشی گومان لە دڵیاندا هەیە لە مونافیقان بە دابەزینی هەر سوورەتێك ئەوان پیسیان زیاد ئەكات لەسەر پیسیان، ‌وە گومان‌و نیفاقیان زیاد دەكات لەسەر گومان‌و نیفاقی پێشتریان [ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ (١٢٥) ] وە كە بەردەوام بن لەسەر ئەو نیفاقە بەكافری ئەمرن،"},{"id":126,"translation":"[ أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ] ئایا ئەوان نابینن كە هەموو ساڵێك جارێك یان دوو جار خوای گەورە تاقیان ئەكاتەوەو تووشی برسێتی‌و نەخۆشی‌و جۆرەها شتیان ئەكات [ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ (١٢٦) ] پاشان تەوبە ناكەن لە رابردوو، وە ئەوان بیر ناكەنەوە لە داهاتوویان، حاڵی مونافیق وابووە."},{"id":127,"translation":"[ وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ ] وە كاتێك كە سووڕەتێك دائەبەزێت هەندێك لە مونافیقان تەماشای هەندێكی تر ئەكەن [ هَلْ يَرَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا ] ئایا كەس لە موسڵمانانتان لێوە دیارەو ئەتانبینن بۆ ئەوەی كە لێرە بڕۆین‌و گوێمان لەم وەحی‌و قورئانە نەبێ، پاشان ئەڕۆن‌و بەجێیدێلن [ صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ ] بۆیە خوای گەورەش دڵیان لەسەر هیدایەت‌و چاكە لائەدات [ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ (١٢٧) ] چونكە ئەوان كەسانێكن هیچ تێناگەن."},{"id":128,"translation":"[ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ ] بەدڵنیایی ئەی گرۆی عەرەب پێغەمبەرێك لە نەفسی خۆتان هاتووە كە عەرەبە وەكو خۆتان، وە رەچەڵەك‌و سیفەت‌و ئەمانەت‌و دەستپاكی دەناسن، یاخود ئەی مرۆڤایەتی پێغەمبەرێك هاتووە وەكو خۆتان مرۆڤە [ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ ] هەر شتێك ئێوە تووشی مەشەقەو ناڕەحەتی بكات پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - پێی ناخۆشە، یان ئەوەی ئێوە تووشی سزا بكات لە قیامەتدا پێی ناخۆشە [ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ ] وە زۆر سووڕە لەسەر هیدایەت‌و باوەڕهێنان‌و سودی دونیاو قیامەتتان [ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (١٢٨) ] بەرامبەر بە باوەڕداران زۆر بەڕەحم‌و سۆزو بەزەیی و میهرەبانە."},{"id":129,"translation":"[ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ ] ئەگەر ئەوان پشتیان كرد لە ئیمان هێنان‌و هیدایەت ئەوا بڵێ: من خوای گەورەم بەسە كە ئەمپارێزێت‌و تەنها خوای گەورە پشتیوانی منە [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ پەرستراوێك بە حەق نیە شایەنی پەرستن بێ ئیلا زاتی پیرۆزی الله نەبێ[ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (١٢٩) ] من هەموو كاروباری خۆم تەنها بە خوای گەورە سپاردووەو پشتم بەو بەستووە، وە هەر خوای گەورەیە كە پەروەردگاری عەرشی هەرە گەورەیە كە گەورەترین دروستكراوی خوای گەورە عەرشی پیرۆزی خۆیەتی, بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیری سوورەتی (تەوبە)، والحمد لله."}]},{"id":10,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (یونس - صلی الله علیه وسلم - ) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٠٩) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم [ الر ] ئه‌م پیتانه‌ى كه‌ له‌سه‌ره‌تاى هه‌ندێك له‌ سوره‌ته‌كاندا هاتوون له‌سه‌ره‌تاى سوره‌تى (به‌قه‌ره‌) باسمان كرد [ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ (١) ] ئایه‌ته‌كانی ئه‌م سووره‌ته‌ ئایه‌تی قورئانی پیرۆزن كه‌ موحكه‌مه‌و حوكمه‌كانی دیاره‌، یاخود حه‌كیمه‌ پڕ حیكمه‌ت و دانایی و كاربه‌جێیه‌، یاخود حاكم و فه‌رمانڕه‌وایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی حوكم و بڕیار له‌ نێوان خه‌ڵكیدا بدات."},{"id":2,"translation":"[ أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ ] كاتێك كه‌ خواى گه‌وره‌ محمدى - صلی الله علیه وسلم - كرد به‌ پێغه‌مبه‌ر عه‌ره‌ب ئینكاریان كرد و وتیان خواى گه‌وره‌ له‌وه‌ گه‌وره‌تره‌ كه‌ مرۆڤـێكى وه‌كو محمد بكات به‌ پێغه‌مبه‌ر خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، ئایا خه‌ڵكی به‌لایانه‌وه‌ سه‌یر بوو كه‌ له‌ناو خۆیاندا ئێمه‌ وه‌حی بۆ پیاوێك بنێرین له‌ خۆیان كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - واته‌: ئه‌م شته‌یان بۆ پێ سه‌یره‌ [ أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ ] كه‌ تۆ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خه‌ڵكی ئاگادار بكه‌وه‌ [ وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌ باوه‌ڕداران كه‌ پله‌و پایه‌ی به‌رزو پاداشتى چاكیان بۆ هه‌یه‌و به‌خته‌وه‌رن، یاخود كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان له‌ پێش خۆیانه‌وه‌ ناردووه‌ خوای گه‌روه‌ لێیان وه‌رئه‌گرێ [ قَالَ الْكَافِرُونَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ مُبِينٌ (٢) ] به‌ڵام كافران وتیان: به‌ڕاستی ئه‌م پیاوه‌ كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - جادووگه‌رێكی ئاشكرایه‌."},{"id":3,"translation":"{خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە} [ إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] به‌ دڵنیایی په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ ئه‌و الله یه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروستكرد له‌ شه‌ش ڕۆژدا [ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان به‌رز بۆته‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی، به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و گونجاو و لایه‌قه‌ به‌ گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌و له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێت، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌یشی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نایزانێ، كه‌ پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ دروستكراوى لاوازى مه‌خلوق، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆرینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ بێت واته‌ پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتووه‌ كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و نونه‌ ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت [ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ] ته‌نها خواى گه‌وره‌ خۆى كاروباری ئاسمانه‌كان و زه‌وی و بوونه‌وه‌ر هه‌ڵئه‌سووڕێنێ [ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ] هیچ تكاكارێك نیه‌ لای خوای گه‌وره‌ ئیلا له‌ پاش ڕێگه‌ پێدانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ ] ئه‌م الله یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها ئه‌و بپه‌رستن [ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٣) ] ئایا بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ى هه‌موویشتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا ] وه‌عدو به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ حه‌قه‌و جێبه‌جێ ئه‌بێ [ إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ سه‌ره‌تا مرۆڤه‌كانی دروست كردووه‌ له‌ خۆڵ (ئاده‌م) پاشان ئه‌یانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ مردن [ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ ] تا پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ بداته‌وه‌ كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ به‌ دادپه‌روه‌ری، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ش كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوون ئاوێكیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ كوڵاوه‌ به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ (٤) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ به‌هۆی ئه‌و كوفرانه‌ی كه‌ كردوویانه‌ به‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":5,"translation":"[ هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ وای له‌ خۆر كردووه‌ كه‌ ڕووناك و گه‌رم بێت [ وَالْقَمَرَ نُورًا ] وه‌ وای له‌ مانگ كردووه‌ كه‌ ته‌نها ڕووناك بێت [ وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ ] وه‌ ڕۆیشتنی مانگى ته‌قدیر كردووه‌ پله‌ پله‌یه‌ هه‌ر له‌ شه‌و و ڕۆژێكدا جووڵه‌یه‌ك ئه‌كات سه‌ره‌تا بچوكه‌ پاشان گه‌وره‌ ده‌بێت و كامڵ ده‌بێت پاشان له‌ كۆتایى مانگدا كه‌م ده‌كاته‌وه‌ [ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌هۆی خۆره‌وه‌ ژماره‌ى رۆژه‌كان بزانن، وه‌ به‌هۆى مانگه‌وه‌ ژماره‌ی مانگ و ساڵه‌كان و حسابی خۆتان بزانن [ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذَلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌م شته‌ی دروست نه‌كردووه‌ ته‌نها به‌حه‌ق نه‌بێ [ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٥) ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆی درێژه‌ پێ ئه‌دات و ڕوونی ئه‌كاته‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئه‌م شتانه‌ بزانن."},{"id":6,"translation":"[ إِنَّ فِي اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] به‌ دڵنیایی له‌ جیاوازی نێوان شه‌و و ڕۆژ كه‌ شه‌و تاریكه‌و ڕۆژ ڕووناكه‌و شه‌و فێنكتره‌و ڕۆژ گه‌رمتره‌و شه‌و هێمنتره‌و ڕۆژ جه‌نجاڵتره‌ [ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌كان دروستی كردووه‌ له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كان، وه‌ له‌ زه‌ویشدا له‌و هه‌موو بوونه‌وه‌رو ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌یه‌ی كه‌ دروستی كردووه‌ [ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ (٦) ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌یه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن تا به‌هۆیه‌وه‌ بگه‌ن به‌ ناسینی خوای گه‌وره‌."},{"id":7,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ ئومێدی گه‌یشتن نین به‌ ئێمه‌و چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ ناكه‌ن كه‌ زیندوو ببنه‌وه‌ [ وَرَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا ] وه‌ ڕازی بوونه‌ به‌ ژیانی دونیاو ژیانی دونیایان هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر قیامه‌تدا، وه‌ دڵیان ئارام و هێمنه‌ بۆ ژیانی دونیا [ وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ (٧) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بێئاگان له‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌و په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌رناگرن."},{"id":8,"translation":"[ أُولَئِكَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨) ] شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ی خراپی خۆیان و كوفر كردنیان به‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":9,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا به‌هۆی ئیمان و كرده‌وه‌ی چاكی خۆیان هیدایه‌تیان ئه‌دات، وه‌ له‌ قیامه‌تیش له‌سه‌ر پردى (صيراط) رێنماییان ده‌كات بپه‌ڕنه‌وه‌و بگه‌نه‌ به‌هه‌شت، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٩) ] له‌ناو به‌هه‌شتی هه‌میشه‌ییدا كه‌ تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر دارو ماڵه‌كانیاندا تێئه‌په‌ڕێ."},{"id":10,"translation":"[ دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ ] له‌ناو به‌هه‌شتدا دوعاو بانگ كردنی ئه‌مان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و به‌ پاك و مونه‌ززه‌هى ڕائه‌گرن [ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ ] وه‌ سڵاوی ئه‌وانیش سه‌لام كردنه‌ هه‌ندێكیان سه‌لام له‌ هه‌ندێكیان ئه‌كه‌ن، یان خوای گه‌وره‌ سه‌لامیان لێ ده‌كات، یان مه‌لائیكه‌ت سه‌لامیان لێ ده‌كات [ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٠) ] وه‌ دوا پاڕانه‌وه‌شیان ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان له‌سه‌ر ئه‌م هه‌موو نازو نیعمه‌تانه‌."},{"id":11,"translation":"{نابێت دوعای شەڕو خراپە بكرێت} [ وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ په‌له‌ی بكردایه‌و دوعاى شه‌ڕو خراپى مرۆڤه‌كانى قبووڵ بكردایه‌ كه‌ له‌ كاتى توڕه‌ بوون له‌ خۆیان و ماڵ و منداڵیانى ده‌كه‌ن چۆن دوعای خێریان قبوڵ ده‌كات ئاواش دوعای شه‌ڕى قبوڵ بكردنایه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی ئه‌بردن، وه‌كو خه‌ڵكی مه‌ككه‌ كه‌ وتیان: [ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ] (الْأَنْفَال: ٣٢) واته‌: ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌نی خوای گه‌وره‌یه‌ با خوایه‌كه‌ت به‌رد ببارێنێته‌ سه‌رمان له‌ ئاسمانه‌وه‌، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ په‌له‌ی نه‌كرد له‌ قبوڵ كردنى دوعاى شه‌ڕو خراپه‌یان له‌به‌ر ره‌حم و سۆزو به‌زه‌یى و حیكمه‌تێك كه‌ خۆی ئه‌یزانێ [ فَنَذَرُ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (١١) ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ئومێدی گه‌یشتن نین به‌ ئێمه‌ وه‌ چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ نین كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت زیندوو ببنه‌وه‌ وازیان لێ دێنین با له‌ناو توغیان و له‌ڕێده‌رچوونی خۆیاندا بگه‌وزێن و به‌رده‌وام بن."},{"id":12,"translation":"[ وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ الضُّرُّ ] وه‌ مرۆڤـ جاری وا هه‌یه‌ كه‌ تووشی زه‌ره‌رو زیانێك ئه‌بێ [ دَعَانَا لِجَنْبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا ] له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا دوعا ده‌كات و له‌ خوا ئه‌پاڕێته‌وه‌ به‌ ڕاكشانه‌وه‌ یان به‌ دانیشتنه‌وه‌ یان به‌پێوه‌ [ فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ زه‌ره‌رو زیان و ته‌نگیه‌كه‌ی له‌سه‌ر لائه‌به‌ین و هه‌ڵئه‌گرین [ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنَا إِلَى ضُرٍّ مَسَّهُ ] ئه‌ڕوات وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و نه‌بووبێ تووشی زه‌ره‌رو زیان بووبێت و دوعای كردبێ هه‌مووی له‌بیر ده‌كات، وه‌ زۆرێك له‌ موسڵمانانیش وان [ كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٢) ] به‌م شێوازانه‌ بۆ ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن له‌ كرده‌وه‌ی خراپدا كرده‌وه‌كانیان بۆ ڕازێندراوه‌ته‌وه‌ تا بێئاگا بن له‌ شوكری خوای گه‌وره‌."},{"id":13,"translation":"[ وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَمَّا ظَلَمُوا ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌مان له‌ناوبرد كاتێك كه‌ زوڵم و سته‌میان كرد [ وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] وه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ هاتن بۆ لایان [ وَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ (١٣) ] به‌ڵام ئیمانیان نه‌هێناو به‌م شێوازه‌ش له‌ناومان بردن، وه‌ به‌م شێوازه‌ش كه‌سانی تاوانبار له‌ناو ئه‌به‌ین، كه‌ ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ كافرانی مه‌ككه‌."},{"id":14,"translation":"[ ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ ] پاشان ئێوه‌مان كرده‌ جێنشینی یه‌كتری له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی له‌ پاش ئه‌وان [ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ (١٤) ] تا ته‌ماشا بكه‌ین و بزانین ئێوه‌ش چ كرده‌وه‌یه‌ك ئه‌نجام ئه‌ده‌ن چاك یان خراپ."},{"id":15,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ] وه‌ كاتێك ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا ئه‌خوێندرێته‌وه‌ [ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ ئومێدی گه‌یشتن نین به‌ ئێمه‌و باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌ ئه‌ڵێن: [ ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - قورئانێكی تر بێنه‌ جگه‌ له‌مه‌ یاخود بیگۆڕه‌ [ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من بۆم نیه‌ له‌لایه‌ن خۆمه‌وه‌ ده‌ستكاری بكه‌م و بیگۆڕم [ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ ] من ته‌نها شوێن ئه‌و وه‌حی یه‌ ئه‌كه‌وم كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆم دێت [ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٥) ] من ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی په‌روه‌ردگارم بكه‌م له‌ سزای ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌ ئه‌ترسێم كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":16,"translation":"[ قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ نه‌بوایه‌و فه‌رمانی ئه‌و نه‌بوایه‌ من هه‌ر قورئانیشم بۆتان نه‌ئه‌خوێند وه‌ پێشتانم نه‌ئه‌وت [ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ ] وه‌ ئاگادارم نه‌ئه‌كردنه‌وه‌ به‌ قورئان [ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ ] من پێشتر نزیكه‌ی چل ساڵ له‌ناو ئێوه‌دا ژیاوم هیچم نه‌وتووه‌ تا وه‌حیم بۆ نه‌هات وه‌ ئێوه‌ خۆتان ڕاستگۆیی و ده‌ستپاكی من ئه‌زانن، وه‌ ئه‌زانن من خوێنده‌وار نه‌بوومه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ئه‌م قورئانه‌م بۆ هاتووه‌ [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٦) ] ئه‌وه‌ بۆ عاقڵ نابن و بیر ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] كێ له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتره‌، واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستێ و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكات [ أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ ] یاخود وه‌كو ئێوه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ بزانێ [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ (١٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ كه‌سانی تاوانبار سه‌رفراز ناكات."},{"id":18,"translation":"{سوودو زیان تەنها بەدەست خوایە} [ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ ] ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌تی كه‌سان و شتانێك ئه‌كه‌ن كه‌ نه‌ زیانیان لێ لائه‌ده‌ن وه‌ نه‌ سوودیان پێ ئه‌گه‌یه‌نن، چونكه‌ سوودو زیان ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئا ئه‌مانه‌ لای خوای گه‌وره‌ تكامان بۆ ئه‌كه‌ن [ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ هه‌واڵ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌ن له‌ كاتێكدا كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدا كه‌سێ نیه‌ شه‌ریكی بێت وه‌ كه‌سێكیش نیه‌ بتوانێ تكا بكات به‌بێ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (١٨) ] خوای گه‌وره‌ زۆر پاك و مونه‌ززه‌هترو به‌رزتره‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئاوا شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ن."},{"id":19,"translation":"[ وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ خه‌ڵكی له‌سه‌ره‌تادا له‌ ئاده‌مه‌وه‌ تا نوح ده‌ سه‌ده‌ بوون هه‌ر هه‌موویان یه‌ك نه‌ته‌وه‌ بوون یه‌كخواپه‌رست و موسڵمان بوون [ فَاخْتَلَفُوا ] به‌ڵام دواتر جیاوازی كه‌واته‌ نێوانیان به‌ناردنی پێغه‌مبه‌ران هه‌ندێكیان بوون به‌بت په‌رست و كافر، وه‌ هه‌ندێكیان له‌سه‌ر موسڵمانێتى و یه‌كخواپه‌رستى مانه‌وه‌ [ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و وشه‌یه‌ نه‌بوایه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ پێشتر بڕیاری دابوو به‌سه‌ریاندا كه‌ ئه‌بێ بمێننه‌وه‌، یاخود تا پێغه‌مبه‌ران نه‌نێرێ سزای هیچ كه‌سێك نادات [ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١٩) ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا بڕیاری له‌سه‌ر ئه‌دان و له‌ناوی ئه‌بردن به‌هۆی ئه‌و كێشه‌و ناكۆكی و جیاوازیه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌."},{"id":20,"translation":"[ وَيَقُولُونَ لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ ] وه‌ كافرانی مه‌ككه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ بۆچی موعجیزه‌و به‌ڵگه‌یه‌ك له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ محمد نایات - صلی الله علیه وسلم - وه‌ك زیندوو كردنه‌وه‌ی مردوو، وه‌ك ئه‌وه‌ی شاخه‌كان بكات به‌ ئاڵتوون [ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: دابه‌زینی موعجیزه‌ غه‌یبه‌و تایبه‌ته‌ به‌خوای گه‌وره‌ [ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (٢٠) ] ده‌ى چاوه‌ڕێ بن منیش له‌گه‌ڵ ئێوه‌ چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌م چونكه‌ من هیچ شتێكم به‌ده‌ست نیه‌."},{"id":21,"translation":"[ وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ خه‌ڵكی تووشی ڕه‌حمه‌تێك بكه‌ین به‌هۆی باران بارین و ڕزق و ڕۆزی فراوانی له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر ژیانیان ته‌سك بوو وه‌ وشكه‌ ساڵی و بێ بارانی بووه‌ [ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا ] ئه‌وان فێڵ و گاڵته‌ ئه‌كه‌ن به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌دا [ قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: فێڵ و مه‌كر مه‌كه‌ن چونكه‌ له‌به‌رامبه‌ر مه‌كری ئه‌واندا مه‌كری خوای گه‌وره‌ له‌وان خێراتره‌و سزای خوای گه‌وره‌ش خێراتره‌ [ إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ (٢١) ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌ نێردراوه‌كانی ئێمه‌ مه‌كرو پیلان و نه‌خشه‌و فێڵی ئێوه‌ هه‌مووی ئه‌نووسن و هیچی لای ئه‌وان شاراوه‌ نیه‌."},{"id":22,"translation":"{كافران لە تەنگانەو ناخۆشیدا تەنها داوای فریاكەوتن لە خوا دەكەن} [ هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ به‌ڕێ ده‌كات و ده‌تانپارێزێت له‌ وشكانی و ده‌ریادا، له‌ وشكانی له‌سه‌ر پێی خۆتان له‌ ده‌ریاش هیدایه‌تی داون كه‌ كه‌شتی دروست بكه‌ن و بچنه‌ ناوی [ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ ] تا كاتێ ئێوه‌ له‌ناو كه‌شتیه‌كاندا ئه‌بن [ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا ] وه‌ بایه‌كی فێنك و خۆشتان بۆ دێت كه‌ كه‌شتیه‌كانتان به‌ڕێوه‌ده‌بات دڵخۆش ده‌بن [ جَاءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ ] وه‌ له‌ناكاودا گه‌رده‌لوولێكی به‌هێزیش دێت [ وَجَاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ ] وه‌ له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ شه‌پۆلی ده‌ریاكه‌تان بۆ دێت [ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ ] وه‌ وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ ده‌وریان دراوه‌و تیا چوونه‌ [ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] ئا له‌و كاته‌دا به‌وپه‌ڕی ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌و داواى فریاكه‌وتنى لێ ده‌كه‌ن، وه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی تر له‌بیر ئه‌كه‌ن كه‌ كردبوویانن به‌ شه‌ریك بۆ خوا چونكه‌ ئه‌زانن فریایان ناكه‌ون [ لَئِنْ أَنْجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ (٢٢) ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ ڕزگارمان بكه‌ی له‌م ناخۆشیه‌ ئێمه‌ له‌ شوكرانه‌بژێران ده‌بین و به‌ تاك و ته‌نها تۆ ده‌په‌رستین و شه‌ریكت بۆ دانانێین."},{"id":23,"translation":"[ فَلَمَّا أَنْجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌م ناخۆشیه‌ ڕزگاری كردن ئه‌وان له‌سه‌ر زه‌ویدا ئاشووب ئه‌نێنه‌وه‌ به‌ناحه‌ق [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكی ئێوه‌ كه‌ زوڵم و سته‌م له‌ خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌راستیدا له‌ خۆتانی ئه‌كه‌ن چونكه‌ خۆتان سزاكه‌ی وه‌رئه‌گرن [ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئه‌مه‌ ته‌نها ژیانی دونیایه‌و ماوه‌یه‌كی كه‌م و كورته‌و ئه‌ڕوات [ ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٢٣) ] پاشان بۆ لای ئێمه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌ده‌ین كه‌ چ كرده‌وه‌یه‌كتان له‌ دونیادا كردووه‌، وه‌ سزاتان ئه‌ده‌ینه‌وه‌ له‌سه‌ر خراپه‌كان."},{"id":24,"translation":"[ إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ ] نموونه‌ی ژیانی دونیا له‌ خێرایى له‌ناوچوونى وه‌كو ئاوێك وایه‌ كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ دامانبه‌زاندبێ كه‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌كانی زه‌وی هه‌ندێكی تێكه‌ڵ ئه‌بێ به‌سه‌ر هه‌ندێكیدا [ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ ] له‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی و ئاژه‌ڵ ئه‌یخوات [ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ ] تا زه‌ویه‌كه‌ خۆی ئه‌ڕازێنێته‌وه‌ به‌و گژوگیاو گوڵه‌ جوانانه‌و خۆی جوان ده‌كات [ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا ] خاوه‌نی ئه‌و به‌روبووم و كشتوكاڵه‌ وا ئه‌زانن توانایان هه‌یه‌ بڕۆن سوودی لێ ببینن و به‌رهه‌مه‌كه‌ی بڕننه‌وه‌ [ أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا ] فه‌رمانی ئێمه‌ واته‌: سزای ئێمه‌ ئه‌دا به‌سه‌ر ئه‌و كشتوكاڵ و دانه‌وێڵه‌و به‌روبوومه‌دا به‌ شه‌و یان به‌ڕۆژ [ فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا ] وای لێ ئه‌كه‌ین كه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی دورابێته‌وه‌و به‌رهه‌می ڕنرابێت و هیچی پێوه‌ ناهێلین [ كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ دوێنێ ئه‌و نه‌بووبێت كه‌ ئاوا جوان و سه‌وزو ڕازاوه‌و ته‌ڕ بووبێت [ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٢٤) ] به‌م شێوازه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان درێژه‌ پێ ئه‌ده‌ین و ڕوونی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌، واته‌: ژیانی دونیاش ئاوایه‌ له‌ناكاو له‌ناوتان ئه‌به‌ین و كۆتایتان پێ دێنین."},{"id":25,"translation":"[ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بانگتان ئه‌كات و بانگه‌وازتان ئه‌كات بۆ شوێنی سه‌لامه‌تی و هێمنی و ئارامی و پارێزراوی كه‌ به‌هه‌شته‌ [ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٢٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت بۆ ڕێگای ڕاستی خۆی."},{"id":26,"translation":"{باوەڕداران لە بەهەشتدا خوای گەورە دەبینن} [ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ چاكه‌كار بوونه‌ (حوسنا)یان بۆ هه‌یه‌، واته‌: به‌هه‌شت [ وَزِيَادَةٌ ] وه‌ ئه‌جرو پاداشتیان چه‌ند جارێكه‌، وه‌ (زیاده‌) بریتیه‌ له‌ بینینی خوای گه‌وره‌ وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ فه‌رمووده‌ی صه‌حیحدا باسى كردووه‌ [ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ هیچ ڕه‌شاییه‌ك زاڵ نابێت به‌سه‌ر روویاندا، وه‌ هیچ دوكه‌ڵی دۆزه‌خ دایانناپۆشێ وه‌كو كافران، به‌ڵكو روویان سپى و پاك و جوان و گه‌شه‌ [ وَلَا ذِلَّةٌ ] وه‌ زه‌لیل و سه‌رشۆڕو په‌شیمان نابن [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢٦) ] ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی به‌هه‌شتن و به‌هه‌میشه‌یی و نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خراپه‌یان كردووه‌ [ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا ] له‌ سزای هه‌ر خراپه‌یه‌ك خوای گه‌وره‌ یه‌ك خراپه‌یان بۆ ئه‌نووسێ یه‌ك به‌ یه‌كه‌و بۆیان زیاد ناكرێ [ وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ] وه‌ زه‌لیلی و ڕیسوایی دایانئه‌پۆشێ [ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ ] هیچ كه‌سێك نیه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ په‌نایان بدات و بیانپارێزێ [ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا ] روویان ڕه‌شه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ پارچه‌یه‌ك له‌ شه‌وی تاریك دایپۆشی بێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دووكه‌ڵ و ڕه‌شایی ئاگری دۆزه‌خ دایپۆشیوه‌ ڕوویان ڕه‌ش ئه‌بێ [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢٧) ] ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن به‌ نه‌مری و به‌هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌و لێی جیا نابنه‌وه‌."},{"id":28,"translation":"[ وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌موویان پێكه‌وه‌ كۆ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ په‌رستراو بوونه‌و ئه‌وانه‌ی كه‌ په‌رستوویانن [ ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكَانَكُمْ أَنْتُمْ وَشُرَكَاؤُكُمْ ] پاشان به‌وانه‌ ئه‌ڵێین كه‌ خه‌ڵكیان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ جێی خۆتان ڕاوه‌ستن خۆتان و ئه‌وانه‌ش كه‌ ئێوه‌ كردووتانن به‌ خواو به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌و كاته‌ لێكیان جیا ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ وَقَالَ شُرَكَاؤُهُمْ مَا كُنْتُمْ إِيَّانَا تَعْبُدُونَ (٢٨) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ كرابوون به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌ڵێن ئێمه‌ فه‌رمانمان به‌ ئێوه‌ نه‌كرد كه‌ ئێمه‌ بكه‌ن به‌ شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ به‌ڵكو شه‌یتان بوو كه‌ ئێوه‌ی گومڕا كرد."},{"id":29,"translation":"[ فَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ ] ئه‌ڵێن: به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌ت بێ له‌ نێوان ئێمه‌و ئێوه‌دا بڕیار بدات له‌ نێوانماندا [ إِنْ كُنَّا عَنْ عِبَادَتِكُمْ لَغَافِلِينَ (٢٩) ] كه‌ ئێمه‌ بێئاگا بووینه‌و نه‌مانزانیوه‌ كه‌ ئێوه‌ ئێمه‌تان په‌رستووه‌و پێى رازى نه‌بووینه‌."},{"id":30,"translation":"[ هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَا أَسْلَفَتْ ] ئه‌ له‌وێدا هه‌موو كه‌سێك تاقی ئه‌كرێته‌وه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌كانی پێشتری كه‌ له‌ دونیا كردۆتی [ وَرُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ ] وه‌ ئه‌گه‌ڕێندرێنه‌وه‌ بۆ لای په‌روه‌ردگاریان كه‌ خوایه‌كی حه‌ق و دادپه‌روه‌ره‌و زوڵم له‌ كه‌س ناكات [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٣٠) ] ئه‌و هه‌موو ئیفتیراو درۆهه‌ڵبستنه‌ی كه‌ ئه‌یانكرد له‌ دونیا كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانا هه‌مووی ئه‌ڕوات و نامێنێ و هیچی سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":31,"translation":"{هاوبەشبڕیاردەران دان بە پەروەردگارێتی خوای گەورەدا دەنێن} [ قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێیه‌ ڕزقی ئێوه‌ ئه‌دات له‌ ئاسمانه‌كان به‌ باران بارین وه‌ له‌ زه‌وی به‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌و به‌روبووم [ أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ ] كێیه‌ كه‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی بیستن و بینینی به‌ده‌سته‌ و پێى به‌خشیوون [ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ] وه‌ كێیه‌ له‌ مردووه‌ زیندوو ده‌رده‌كات وه‌ له‌ زیندوو مردوو ده‌ركات وه‌ك له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك له‌ مه‌نی مرۆڤێك ده‌رده‌كات، له‌ هێلكه‌یه‌ك باڵنده‌یه‌ك ده‌رده‌كات، له‌ مرۆڤێكی كافر موسڵمانێك ده‌رده‌كات، وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ [ وَمَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ كه‌ كاروباری ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ به‌ڕێوه‌به‌رێت؟ [ فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ ] كافران ئه‌ڵێن: ته‌نها الله یه‌ [ فَقُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٣١) ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ ئه‌ی بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن مادام ئه‌زانن هه‌موو ئه‌م شتانه‌ به‌ده‌ست خوایه‌ بۆ به‌تاك و ته‌نها ئه‌م خوایه‌ ناپه‌رستن بۆ شه‌ریكی بۆ دائه‌نێن."},{"id":32,"translation":"[ فَذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ ] ئه‌و الله یه‌ په‌روه‌ردگاری حه‌قی ئێوه‌یه‌ نه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانن به‌ شه‌ریك بۆ خوا [ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ ] له‌ پاش حه‌قیش هیچ شتێكی تر نیه‌ ته‌نها گومڕایی نه‌بێ [ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ (٣٢) ] بۆچی له‌م حه‌قه‌ ئاشكرایه‌ لائه‌ده‌ن و ئه‌كه‌ونه‌ ناو گومڕاییه‌وه‌."},{"id":33,"translation":"[ كَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ فَسَقُوا أَنَّهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٣٣) ] به‌م شێوازه‌ وته‌ و حوكم و بڕیاری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بوو به‌سه‌ر فاسقاندا ئه‌وانه‌ی له‌ ڕێگای حه‌ق لایانداوه‌ كه‌ ئه‌وان ئیمان ناهێنن چونكه‌ خوای گه‌وره‌ زانیارى هه‌یه‌."},{"id":34,"translation":"[ قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئه‌و كه‌سانه‌ی ئێوه‌ كردووتانن به‌شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌سیان ئه‌توانن سه‌ره‌تا خه‌ڵك دروست بكه‌ن و دوایش بیانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ قیامه‌ت و له‌وێ زیندوویان بكه‌نه‌وه‌ [ قُلِ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: كه‌س ناتوانێ شتی وا بكات ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٣٤) ] ئیتر بۆچی له‌ حه‌ق لائه‌ده‌ن."},{"id":35,"translation":"[ قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئه‌و كه‌سانه‌ی ئێوه‌ كردووتانن به‌شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌سیان هه‌یه‌ بتوانێ ڕێنمایی خه‌ڵكی بكات بۆ حه‌ق بۆ دینی ئیسلام [ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ ] تۆ بڵێ: ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ هیدایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌دات بۆ حه‌ق و ڕێگای ڕاست [ أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ ] ئایا خوایه‌ك كه‌ هیدایه‌تی خه‌ڵكی بدات بۆ ڕێگای ڕاست ئه‌مه‌ شایه‌نتره‌ كه‌ شوێنی بكه‌وی [ أَمَّنْ لَا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدَى ] یاخود كه‌سێك كه‌ ناتوانێ هیدایه‌تی خۆی بدات ئیلا مه‌گه‌ر تۆ هیدایه‌تی بده‌یت ئیلا ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدات كامیان شایه‌نترن به‌وه‌ی كه‌ شوێنی بكه‌وی خوای گه‌وره‌ یان ئه‌و كه‌سانه‌ [ فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (٣٥) ] ئێوه‌ چیتانه‌ چ بڕیارێكه‌ كه‌ ئێوه‌ ئه‌یده‌ن به‌وه‌ی ئه‌مانه‌تان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوا."},{"id":36,"translation":"[ وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا ] وه‌ زۆرربه‌ی ئه‌وان شوێن هیچ شتێك نه‌كه‌وتوون ته‌نها گومان نه‌بێ كه‌ حه‌قیقه‌تی نیه‌ [ إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا ] وه‌ گومانیش هیچ سوودێك به‌حه‌ق و یه‌قین و زانست ناگه‌یه‌نێ و شوێنى ناگرێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ (٣٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن."},{"id":37,"translation":"[ وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ هه‌ڵنه‌به‌ستراوه‌و قسه‌ى غه‌یری خوا نیه‌ چونكه‌ ئه‌سته‌مه‌ و كه‌س ناتوانێ قسه‌ی وا بكات له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ [ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ ] به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ به‌ڕاستدانه‌ری كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی پێش خۆیه‌تی كه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ران دابه‌زیون [ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ ] وه‌ ڕوون كردنه‌وه‌ی ئه‌حكامه‌كانی قورئانه‌ [ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٣٧) ] هیچ گومانێكی تیا نیه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ دابه‌زێنراوه‌."},{"id":38,"translation":"{هەموو كافران ناتوانن تەنها سوورەتێكی بچوكی هاوشێوەی قورئان بێننەوە} [ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ] یاخود ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - خۆی هه‌ڵیبه‌ستووه‌ [ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن ئێوه‌ش ته‌نها سووره‌تێك هاوشێوه‌ی قورئان بێننه‌وه‌ له‌ ره‌وانبێژى و فه‌صاحه‌تدا وه‌ك قورئانی پیرۆز بێت [ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٣٨) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش تواناتان هه‌یه‌ له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ بانگی بكه‌ن له‌ خه‌ڵكی و خواكانتان ئه‌گه‌ر ڕاستگۆن هه‌مووتان كۆببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ته‌نها سووره‌تێك هاوشێوه‌ی قورئانی پیرۆز بێنن، (هه‌رگیز ناتوانن چونكه‌ قورئان فه‌رمووده‌و كه‌لامى خوایه‌، چۆن قسه‌ى مرۆڤـ وه‌كو قسه‌ى خواى گه‌وره‌ ده‌بێت)."},{"id":39,"translation":"[ بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ ] به‌ڵكو درۆیان كردو په‌له‌یان كرد له‌ درۆ كردندا سه‌باره‌ت به‌ شتێك كه‌ زانیاریان پێ نیه‌ وه‌ هێشتا ئه‌و هیدایه‌ت و دینه‌ حه‌قه‌ى كه‌ تێیدایه‌ وه‌ریان نه‌گرتووه‌ [ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی پێش خۆیشیان به‌م شێوازه‌ درۆیان كردو به‌درۆیان زانی [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ (٣٩) ] تۆ بزانه‌ سه‌ره‌نجامی سته‌مكارانی ئوممه‌تانی پێشتر چۆن بووه‌ وه‌كو قورئان گێڕاوێتیه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئێوه‌یش ئیمان نه‌هێن خواى گه‌وره‌ وه‌كو ئه‌وان سزاتان ده‌دات."},{"id":40,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌وان له‌ دڵی خۆیدا باوه‌ڕی به‌ قورئان هه‌یه‌ [ وَمِنْهُمْ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهِ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌ دڵی خۆشیدا باوه‌ڕی به‌ قورئان نیه‌ [ وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ (٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ ئاشووبگێڕو خراپه‌كاره‌."},{"id":41,"translation":"[ وَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر به‌درۆیان زانیت ئه‌وا به‌ڕائه‌تیان لێ بكه‌و بڵێ: كرده‌وه‌ی خۆم بۆ خۆمه‌و كرده‌وه‌ی خۆیشتان بۆ خۆتانه‌ [ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ ] ئێوه‌ به‌رین له‌ كرده‌وه‌ی چاكی من [ وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (٤١) ] وه‌ منیش به‌ریم له‌ كرده‌وه‌ی خراپی ئێوه‌، هه‌ر كه‌سێكمان خوای گه‌وره‌ به‌ته‌نها لێپرسینه‌وه‌مان له‌گه‌ڵدا ده‌كات."},{"id":42,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ أَفَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ كاتێك كه‌ قورئان ئه‌خوێنیته‌وه‌ گوێت لێ ئه‌گرن به‌ڵام ئه‌وانه‌ كه‌ڕن له‌بیستنى حه‌ق، ئایا تۆ ئه‌توانی وا له‌ كه‌سێكی كه‌ڕ بكه‌ی كه‌ شت ببیستێ [ وَلَوْ كَانُوا لَا يَعْقِلُونَ (٤٢) ] هه‌ر چه‌نده‌ عه‌قڵیشیان نیه‌و هیچ شتێك تێناگه‌ن."},{"id":43,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ أَفَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ ته‌ماشات ده‌كات به‌ڵام به‌ چاوى سوكه‌وه‌ ته‌ماشات ده‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌ كوێرن له‌ ئاستى بینینى حه‌ق، ئایا تۆ ئه‌توانی هیدایه‌تی كه‌سێك بده‌ی كه‌ كوێر بێت و حه‌ق نه‌بینێت [ وَلَوْ كَانُوا لَا يُبْصِرُونَ (٤٣) ] هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌وان حه‌ق نابینن."},{"id":44,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئًا ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیچ سته‌مێك له‌ هیچ خه‌ڵكی ناكات [ وَلَكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٤٤) ] به‌ڵام خه‌ڵكی خۆیان سته‌م له‌ خۆیان ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان ناهێنن و كرده‌وه‌ی چاك ناكه‌ن."},{"id":45,"translation":"[ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ خوای گه‌وره‌ كۆیان ئه‌كاته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ ته‌نها كاتێكی كه‌میان له‌ ژیانی دونیا به‌سه‌ر بردبێت [ يَتَعَارَفُونَ بَيْنَهُمْ ] هه‌ست ئه‌كه‌ن ژیانی دونیا ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ بووه‌ كه‌ یه‌كترناسینێكیان تیا كردووه‌، یاخود له‌ رۆژى قیامه‌ت كه‌سوكارو خزمان یه‌كترى ده‌ناسنه‌وه‌ به‌ڵام كه‌س نایپه‌رژێته‌ سه‌ركه‌س [ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ (٤٥) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ گه‌یشتن نه‌بووه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌وانه‌ خه‌ساره‌تمه‌ندو زه‌ره‌رمه‌ند بوونه‌و هیدایه‌تدراو نه‌بوونه‌."},{"id":46,"translation":"[ وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - یان ئه‌وه‌تا هه‌ندێك له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌وانمان كردبوو نیشانتى ئه‌ده‌ین به‌وه‌ی كه‌ دینه‌كه‌ت ئاشكرا ئه‌كه‌ین وه‌ ئه‌وان ئه‌كوژین و له‌ناویان ئه‌به‌ین [ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ ] یاخود ئه‌تمرێنین پێش ئه‌وه‌ی سه‌ركه‌وی به‌سه‌ر كافران [ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌وان بۆ لای ئێمه‌یه‌و له‌ قیامه‌ت سزایان ده‌ده‌ین [ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ (٤٦) ] پاشان خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ به‌سه‌ر ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌و ئه‌نجامیان داوه‌."},{"id":47,"translation":"[ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ] وه‌ بۆ هه‌موو ئوممه‌تێك پێغه‌مبه‌ری تایبه‌تی خۆیان هه‌بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی ناردوون، وه‌ كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان دێت و ئاماده‌ ده‌بێت له‌ رۆژى قیامه‌ت خواى گه‌وره‌ بڕیار له‌ نێوان پێغه‌مبه‌ره‌كه‌و ئوممه‌ته‌كه‌ی ده‌دات به‌ دادپه‌روه‌ری تا ده‌ركه‌وێت كێ وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌رانى داوه‌ته‌وه‌و كێ وه‌ڵامی نه‌داوه‌ته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م ئوممه‌ته‌ دوا ئوممه‌ته‌ به‌ڵام له‌به‌ر گه‌وره‌یى و رێزى پێغه‌مبه‌ره‌كه‌مان - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ پێش هه‌موو ئوممه‌تان ده‌كه‌وین و یه‌كه‌م ئوممه‌ت ده‌بین كه‌ خواى گه‌وره‌ بڕیار له‌ نێوانماندا ده‌دات [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٤٧) ] وه‌ ئه‌وان (خه‌ڵكى) زوڵم و سته‌میان لێ ناكرێت."},{"id":48,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٤٨) ] وه‌ كاتێك به‌ كافران بڵێن سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ دێت، ئه‌وان په‌له‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م وه‌عدو به‌ڵێنه‌ كه‌ى دێت ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن."},{"id":49,"translation":"{سوودو زیان تەنها بەدەست خوایە} [ قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي ضَرًّا وَلَا نَفْعًا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من بۆ خودی خۆیشم زه‌ره‌رو زیان و سوودم به‌ده‌ست نیه‌ ئیلا ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت و ئاگادارم بكاته‌وه‌ ئه‌گه‌ر نا توانای سوودو زیانم بۆ خۆم نیه‌ چۆن ئه‌توانم سوودو زیان به‌ جگه‌ له‌ خۆم بگه‌یه‌نم [ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ ] هه‌موو ئوممه‌تێك كاتی دیاریكراوی خۆیان هه‌یه‌ [ إِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَلَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (٤٩) ] كه‌ كاتی دیاریكراوی خۆیان هات ئه‌وه‌ ته‌نها یه‌ك ماوه‌یه‌كی كه‌م نه‌ دوا ئه‌كه‌وێ و نه‌ پێش ئه‌كه‌وێ و خوای گه‌وره‌ ئه‌یانباته‌وه‌."},{"id":50,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم بده‌نێ ئه‌گه‌ر سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ بێت به‌ شه‌و یاخود به‌ڕۆژ [ مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ (٥٠) ] ئایا بۆچی تاوانباران په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ دابه‌زینی سزادا."},{"id":51,"translation":"[ أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ ] یاخود ئایا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دابه‌زیه‌ سه‌رتان ئه‌و كاته‌ ئێوه‌ ئیمان دێنن [ آلْآنَ ] ئێستا ئیمان دێنن كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕوویدا [ وَقَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ (٥١) ] له‌ كاتێكدا ئێوه‌ پێشتر په‌له‌تان ئه‌كردو داوای سزای خوای گه‌وره‌تان ئه‌كرد به‌ڵام كاتێك كه‌ سزا هات ئیمانیش بێنن سوودی نیه‌."},{"id":52,"translation":"[ ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ ] پاشان به‌ سته‌مكاران ئه‌ووترێ سزا بچێژن به‌ نه‌مری و به‌رده‌وامى و هه‌میشه‌یی [ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ (٥٢) ] ئایا ئێوه‌ هیچ سزایه‌ك دراونه‌ته‌وه‌ ته‌نها به‌هۆى كرده‌وه‌ی خۆتان نه‌بێت، چیتان به‌ده‌ست هێناوه‌ له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچی ته‌نها سزای ئه‌وه‌تان ئه‌درێته‌وه."},{"id":53,"translation":"{دەبێت تەنها سوێند بە خوا بخورێت} [ وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - داوای هه‌واڵت لێ ئه‌كه‌ن ئایا ئه‌و هه‌واڵانه‌ی كه‌ تۆ به‌ ئێمه‌ى ئه‌ده‌یت سه‌باره‌ت به‌ مردن و زیندوو بوونه‌وه‌و سزادانمان ئایا حه‌قه‌؟ [ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ڵێ سوێند بێت به‌ په‌روه‌ردگارم هه‌موو ئه‌و شتانه‌ حه‌قه‌و ڕووئه‌دات و جێبه‌جێ ئه‌بێ [ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٥٣) ] وه‌ ئێوه‌ش ڕزگارتان نابێ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌، له‌ قورئانى پیرۆز له‌ سێ ئایه‌تدا خواى گه‌وره‌ فه‌رمان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كات كه‌ سوێند بۆ كافران بخوات به‌ خواى گه‌وره‌ له‌سه‌ر زیندووبوونه‌وه‌: ئه‌م ئایه‌ته‌، وه‌ له‌ سوره‌تى (سبأ/ ٣) [ وَقَالَ الذين كَفَرُواْ لاَ تَأْتِينَا الساعة قُلْ بلى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ ] وه‌ له‌ سوره‌تى (التغابن/ ٧) [ زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ]."},{"id":54,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ مَا فِي الْأَرْضِ لَافْتَدَتْ بِهِ ] هه‌موو سته‌مكاران و كافران ئه‌گه‌ر هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا هه‌یه‌ له‌ شته‌ به‌نرخه‌كان هه‌مووی هی ئه‌وان بێت هه‌ر هه‌مووی ئه‌به‌خشن بۆ ئه‌وه‌ی خۆیانی پێ ڕزگار بكه‌ن له‌ ئاگری دۆزه‌خ به‌ڵام ڕزگاریان نابێ [ وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن په‌شیمانی و غه‌م و په‌ژاره‌یان ئه‌شارنه‌وه‌ له‌ باوه‌ڕداران به‌ڵام دواتر كه‌ سزاكه‌ به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ ئه‌بێ ئه‌و كاته‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن و ده‌ریئه‌بڕن [ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیار له‌ نێوان موسڵمانان و كافران و، شوێنكه‌وتوان و سه‌ركرده‌كاندا ئه‌دات به‌دادپه‌روه‌ری [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٥٤) ] وه‌ هیچ كه‌سێك سته‌می لێ ناكرێ لای خوای گه‌وره‌."},{"id":55,"translation":"[ أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] بزانن هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و له‌ زه‌ویدا هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌ ژێر تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دایه‌ [ أَلَا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] وه‌ بزانن كه‌ به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ حه‌قه‌و ڕوو ئه‌دات و زیندوو ده‌كرێنه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٥٥) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی واته‌: له‌ كافران ئه‌م شته‌ نازانن، وه‌ نازانن چ شتێك سوودی ئه‌وانی تێدایه‌."},{"id":56,"translation":"[ هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٥٦) ] هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئه‌تانژیه‌نێ و ئه‌تانمرێنێ، وه‌ ژیان و مردنی ئێوه‌ به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌شتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":57,"translation":"{قورئان شیفاو هیدایەت‌و رەحمەتە} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكی به‌دڵنیایی له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ په‌ندو ئامۆژگاریتان بۆ هاتووه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ ] وه‌ شیفایه‌ بۆ ئه‌و دڵه‌ى كه‌ له‌ناو سینگه‌كانه‌ بۆ هه‌ر دوودڵى و گومانێك كه‌ رووبه‌ڕووتان بێته‌وه‌ قورئان شیفایه‌ بۆی [ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (٥٧) ] وه‌ هیدایه‌ت و ڕێنمایی و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":58,"translation":"[ قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: با دڵخۆش بن به‌فه‌زڵ و چاكه‌و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، به‌ ئیسلام و قورئان و سونه‌ت كه‌ هیدایه‌تى داون بۆى با به‌م شته‌ دڵی خۆیان خۆش بكه‌ن نه‌ك به‌ شته‌ دونیاییه‌كان [ هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ (٥٨) ] ئه‌م فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌ به‌هه‌ر كه‌سێكی ببه‌خشێ ئه‌مه‌ باشتره‌ له‌ شته‌ دونیاییه‌كان كه‌ كۆی ئه‌كه‌نه‌وه‌و دڵیان پێی خۆشه‌ چونكه‌ ده‌ڕوات و نامێنێت."},{"id":59,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دابه‌زاندوون و پێى به‌خشیوون و بۆی حه‌ڵاڵ كردوون له‌ ڕزق و ڕۆزی ئێوه‌ خۆتان هه‌ندێكی لێ حه‌رام ئه‌كه‌ن و هه‌ندێكی حه‌ڵاڵ ئه‌كه‌ن به‌ئاره‌زووی خۆتان وه‌كو له‌ سووره‌تی (ئه‌نعام) دا باسمان كرد، ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا خوای گه‌وره‌ ئیزنی داون ئێوه‌ به‌هه‌واو ئاره‌زووی خۆتان شت حه‌ڵاڵ بكه‌ن و حه‌رام بكه‌ن، ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى بۆ ئینكارى كردن له‌ موشریكان كه‌ به‌ هه‌واو ئاره‌زوى خۆیان ئاژه‌ڵیان بۆ خۆیان حه‌ڵاڵ ده‌كرد و له‌سه‌ر خۆیان حه‌رامیان ده‌كرد [ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ (٥٩) ] یان درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستن و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":60,"translation":"[ وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئایا گومانی ئه‌و كه‌سانه‌ چیه‌ به‌خوای گه‌وره‌ كه‌ له‌ دونیا درۆیان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌؟ چاوه‌ڕێی چ سزایه‌ك ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بیاندات؟ [ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ خاوه‌ن فه‌زڵ و چاكه‌یه‌ به‌سه‌ر هه‌موو خه‌ڵكیه‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ى سودى بۆیان هه‌بێت لێى حه‌رام نه‌كردوون، ته‌نها ئه‌وه‌ى زیانى هه‌بێت لێى حه‌رام كردوون، وه‌ په‌له‌ ناكات له‌سزادانیان له‌ دونیادا [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ (٦٠) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن."},{"id":61,"translation":"{هەموو كاتێك خوای گەورە ئاگای لێمانەو هیچ شتێكی لێناشاردرێتەوە} [ وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ وه‌ تێكڕای خه‌ڵكی وه‌ موسڵمانان له‌ هه‌ر حاڵ و كاروبارێكدابن [ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ ] یان له‌ كاتێك كه‌ قورئان ئه‌خوێننه‌وه‌ [ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ ] وه‌ هیچ كرده‌وه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ بیكه‌ن ئیلا ئێمه‌ شایه‌تین به‌سه‌رتانه‌وه‌، وه‌ ئاگامان لێتانه‌ و ئه‌بیستین و ئه‌بینین و زانیاریمان هه‌یه‌ كاتێك كه‌ ده‌ست ئه‌كه‌ن به‌و وته‌و كرده‌وانه‌ [ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ ] وه‌ هیچ شتێك له‌ په‌روه‌ردگارت ناشاردرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌ندازی مسقاڵى گه‌ردێك بێت، یاخود (ذَرَّةٍ) واته‌: مێرووله‌یه‌كی بچووك به‌ ئه‌ندازه‌ی گه‌ردێكی مێرووله‌یه‌كی بچووك بێ له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ نه‌ له‌ زه‌وی نه‌ له‌ ئاسماندا [ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ ] وه‌ نه‌ له‌مه‌ بچووكتر وه‌ نه‌ له‌وه‌ گه‌وره‌تر خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (٦١) ] ئیلا له‌ كتابێكی ئاشكرادا نووسراوه‌ته‌وه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه، (ئه‌م ئایه‌ته‌ ڕه‌ده‌ له‌سه‌ر ئه‌و فه‌یله‌سوفانه‌ی كه‌ ئه‌ڵێن: خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ شته‌ گشتی و گه‌وره‌كان هه‌یه‌ به‌ڵام به‌ شته‌ بچووك و جوزئیه‌كان زانیاری نیه‌)."},{"id":62,"translation":"{ئەولیائی خوای گەورە كێن؟} [ أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ ئاگادار بن و بزانن كه‌ به‌ڕاستی ئه‌ولیاو دۆستان و خۆشه‌ویستانی خوای گه‌وره‌ هیچ ترسێكیان له‌سه‌ر نیه‌ له‌ داهاتوویاندا له‌ قیامه‌تدا [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٦٢) ] وه‌ هیچ خه‌فه‌تێكیش ناخۆن له‌وه‌ی كه‌ به‌جێیان هێشتووه‌ له‌ دونیا چونكه‌ خواى گه‌وره‌ باشترو چاكتریان پێ ده‌به‌خشێت."},{"id":63,"translation":"[ الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ (٦٣) ] كێن ئه‌ولیائی خوای گه‌وره‌؟ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ باوه‌ڕدارو ئه‌هلی ته‌وحیدن به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستن و یه‌كخواپه‌رستن وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خۆیان له‌ تاوان ئه‌پارێزن."},{"id":64,"translation":"[ لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] له‌ ژیانی دونیادا موژده‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌ران كه‌ موژده‌ به‌م پیاوچاكانه‌ دراوه‌، یاخود خه‌وبینینى چاك كه‌ موسڵمان خۆى بیبینێت یان پێوه‌ى ببینن كه‌ به‌شێكه‌ له‌ چل و شه‌ش به‌شى پێغه‌مبه‌رایه‌تى [ وَفِي الْآخِرَةِ ] وه‌ فریشته‌كان له‌ كاتی ڕوح كێشاندا، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا موژده‌یان پێ ئه‌ده‌ن كه‌ نه‌ترسێن موژده‌ بێ له‌ ئێوه‌ به‌ به‌هه‌شتی خوای گه‌وره‌ [ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ] وشه‌كان و به‌ڵێنى خوای گه‌وره‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا نایات [ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٦٤) ] ئا ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئه‌ولیاو پیاوچاكانی خوای گه‌وره‌ به‌ده‌ستی دێنن."},{"id":65,"translation":"[ وَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌ وته‌ی ئه‌وان كه‌ تانه‌و ته‌شه‌رت لێ ده‌ده‌ن و به‌درۆت ئه‌زانن [ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا ] به‌ دڵنیایى عیززه‌ت و باڵاده‌ستی هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ [ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦٥) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":66,"translation":"[ أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ بزانن هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ به‌ دڵنیایى هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ ئه‌و موشریكانه‌ش كه‌ شه‌ریك بۆ خوا دائه‌نێن ئه‌وانیش موڵكی خوای گه‌وره‌ن خوای گه‌وره‌ ئه‌توانێ چییان لێ بكات بیكات ئیتر چۆن ئه‌بێ ئازاری پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - بده‌ن [ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَكَاءَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئه‌مانه‌ شوێنیان ئه‌كه‌ون و كردوویانن به‌شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانیش هه‌ر موڵكی خوای گه‌وره‌ن و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵایه‌تی خوای گه‌وره‌دان [ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ (٦٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ شه‌ریكێكی نیه‌ ئه‌وان ته‌نها شوێن گومان كه‌وتوونه‌ و گومان ئه‌به‌ن و بڕیار ئه‌ده‌ن و ئه‌یخه‌مڵێنن و درۆ هه‌ڵده‌به‌ستن."},{"id":67,"translation":"[ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌وی بۆ ئێوه‌ داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ تیایدا هێمن و ئارام بن و پشوو بده‌ن [ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ] وه‌ ڕۆژیشی بۆ ئێوه‌ ڕووناك كردووه‌ تا هه‌موو شته‌كان ببینن و به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانتانى تیادا ده‌ستبخه‌ن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ (٦٧) ] ئا ئه‌م گۆڕانكاری شه‌و و ڕۆژه‌ نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتى خواى گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ حه‌ق ببیستن."},{"id":68,"translation":"[ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا ] وه‌ كافر و جووله‌كه‌و گاورو موشریكان ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ مناڵی بۆ خۆی بڕیار داوه‌و خوای گه‌وره‌ كوڕی هه‌یه‌ [ سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاكتره‌ كه‌ مناڵی هه‌بێ، خوای گه‌وره‌ بێ پێویسته‌و هیچ پێویستی به‌ مناڵ نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نامرێ تا مناڵ جێی بگرێته‌وه‌ یان پێویستی به‌یارمه‌تی هه‌بێت [ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ ئیتر مناڵی بۆ چیه‌ [ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا ] ئایا ئێوه‌ كه‌ ئه‌م قسه‌یه‌ ئه‌كه‌ن هیچ به‌ڵگه‌یه‌كتان پێیه‌ [ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٦٨) ] ئایا قسه‌یه‌ك ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ كه‌ هیچ زانیاریتان پێ نیه‌و له‌خۆتانه‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن ."},{"id":69,"translation":"[ قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ (٦٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و كه‌سانه‌ی درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستن و درۆ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ ڕزگارو سه‌رفراز نابن نه‌ له‌ دونیا نه‌ له‌ قیامه‌ت."},{"id":70,"translation":"[ مَتَاعٌ فِي الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ] له‌ دونیادا له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێك بۆ خۆیان ژیان به‌سه‌ربه‌رن به‌ڵام دواتر گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ الْعَذَابَ الشَّدِيدَ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ (٧٠) ] پاشان سزای سه‌ختیان پێ ئه‌چێژین به‌هۆی ئه‌و كوفره‌ی كه‌ ئه‌یانكردو ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ مناڵی هه‌یه‌."},{"id":71,"translation":"{بەسەرهاتی نوح پێغەمبەر –صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی نوح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌سه‌ردا بخوێنه‌وه‌ [ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقَامِي وَتَذْكِيرِي بِآيَاتِ اللَّهِ ] كاتێك كه‌ به‌قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌گه‌ر به‌لاتانه‌وه‌ قورس و زه‌حمه‌ت و گه‌وره‌یه‌ من له‌ناوتاندا بمێنمه‌وه‌و ئامۆژگاریتان بكه‌م به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ [ فَعَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْتُ ] ئه‌وه‌ من ته‌نها پشتم به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌و ته‌وه‌كولم كردۆته‌ سه‌ر ئه‌و و كاره‌كانم ته‌نها به‌و سپاردووه‌ [ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَشُرَكَاءَكُمْ ] ئێوه‌ش چیتان له‌ ده‌ست دێت بیكه‌ن، وه‌ خۆتان و ئه‌وانه‌شی كه‌ كردووتانه‌ به‌شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كۆ ببنه‌وه‌ با سه‌رتان بخه‌ن [ ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ] پاشان با كاری ئێوه‌ش ئاشكرابێت ده‌ركه‌وێت و خۆتان یه‌كلا بكه‌نه‌وه‌ [ ثُمَّ اقْضُوا إِلَيَّ ] وه‌ چیتان له‌ده‌ست دێت كه‌ ئه‌تانه‌وێ به‌رامبه‌ر به‌ من بیكه‌ن بێ منه‌ت بن [ وَلَا تُنْظِرُونِ (٧١) ] وه‌ هیچ مۆڵه‌تێك به‌ من مه‌ده‌ن و په‌له‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ی له‌ ده‌ستان دێت بیكه‌ن، (نوح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دڵنیا بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ری ئه‌خات بۆیه‌ گوێی به‌وان نه‌دا)."},{"id":72,"translation":"[ فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَمَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشت بكه‌ن له‌ ئیمان هێنان به‌ من خۆ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێكم له‌ ئێوه‌ نه‌كردووه‌ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ] پاداشتی من ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و ئه‌و پاداشتم ئه‌داته‌وه‌ [ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٧٢) ] وه‌ فه‌رمانم پێكراوه‌ كه‌ من له‌ موسڵمانان بم."},{"id":73,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ ] ئه‌وان نوح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی، ئێمه‌یش نوح و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ى له‌گه‌ڵیدا بوون هه‌موومان ڕزگار كردن له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌دا [ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ ] وه‌ ئه‌مانمان كرد به‌ جێنشینی خه‌ڵكی و ئه‌وانی ترمان هه‌موو له‌ناوبرد [ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌و كافرانه‌ى ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆزانی هه‌موومان له‌ناوئاوه‌كه‌دا غه‌رق كرد [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ (٧٣) ] بزانه‌ سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سانه‌ چی بوو كه‌ ئاگادار كرانه‌وه‌و شوێنی پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌ - صلی الله علیه وسلم - نه‌كه‌وتن، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ له‌ كافرانی قوڕه‌یش كه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌یش ئیمان نه‌هێنن سزاتان ده‌ده‌ین و له‌ناوتان ده‌به‌ین."},{"id":74,"translation":"[ ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ ] له‌ پاش نوحیش كۆمه‌ڵێك پێغه‌مبه‌رانی ترمان نارد وه‌كو هودو صاڵح و ئیبراهیم و لوط و شوعه‌یب و جگه‌ له‌وان بۆ لای قه‌ومه‌كانی خۆیان [ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] ئه‌مانیش به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا و موعجیزه‌یان بۆ هێنان [ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ ] به‌ڵام ئیمانیان نه‌هێنا به‌وه‌ی كه‌ پێشتر به‌درۆیان زانیبوو [ كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ (٧٤) ] چۆن مۆرماندا له‌سه‌ر دڵى ئه‌م كافرانه‌ به‌م شێوازه‌یش ئێمه‌ مۆر ئه‌ده‌ین به‌سه‌ر دڵی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هاوشێوه‌ى ئه‌مانه‌ سنوور ئه‌به‌زێنن له‌ كوفر كردندا (كه‌ ئه‌مه‌یش هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌ له‌ كافرانى قوڕه‌یش)."},{"id":75,"translation":"{بەسەرهاتی موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و قەومەكەی} [ ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى وَهَارُونَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ بِآيَاتِنَا ] له‌ پاش ئه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ش موساو هارونمان نارد بۆ لای فیرعه‌ون و داروده‌سته‌و گه‌وره‌كانیان به‌ به‌ڵگه‌و موعجیزه‌، كه‌ نۆ موعجیزه‌ی پێ به‌خشیبوو [ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ (٧٥) ] ئه‌وان خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌ وه‌رگرتنی حه‌ق وه‌ كه‌سانێكی تاوانبار بوون."},{"id":76,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنَا ] كاتێك ئه‌و حه‌قه‌ له‌ ئێمه‌وه‌ به‌وان گه‌یشت [ قَالُوا إِنَّ هَذَا لَسِحْرٌ مُبِينٌ (٧٦) ] وتیان: ئه‌مه‌ به‌ڕاستی سیحرێكی زۆر ئاشكرایه‌ كه‌ موسا ئه‌یكات."},{"id":77,"translation":"[ قَالَ مُوسَى أَتَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَكُمْ أَسِحْرٌ هَذَا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا به‌م حه‌قه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆتان هاتووه‌ پێی ئه‌ڵێن ئه‌مه‌ سیحره‌ [ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُونَ (٧٧) ] له‌ كاتێكدا ساحیرو جادووگه‌ران سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفراز نابن."},{"id":78,"translation":"[ قَالُوا أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا ] وتیان: ئه‌ی موسا ئایا تۆ بۆ ئه‌وه‌ هاتوویته‌ ئێمه‌ لاده‌ی له‌سه‌ر ئه‌و دین و بیروباوه‌ڕه‌ی كه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ری بینیوه‌ [ وَتَكُونَ لَكُمَا الْكِبْرِيَاءُ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ مه‌به‌ستتان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ (تۆ و هارونى برات) له‌سه‌ر زه‌ویدا ببن به‌ ده‌سه‌ڵاتدار [ وَمَا نَحْنُ لَكُمَا بِمُؤْمِنِينَ (٧٨) ] وه‌ ئێمه‌ باوه‌ڕ به‌ ئێوه‌ ناكه‌ین و شوێنتان ناكه‌وین."},{"id":79,"translation":"[ وَقَالَ فِرْعَوْنُ ائْتُونِي بِكُلِّ سَاحِرٍ عَلِيمٍ (٧٩) ] كاتێك كه‌ فیرعه‌ون موعجیزه‌كانی موسای - صلی الله علیه وسلم - بینی وایزانی سیحره‌ بۆیه‌ وتی: هه‌موو ساحیرێكی زانام بۆ كۆ بكه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - هێناویه‌تی به‌تاڵی بكه‌ینه‌وه‌ [ فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ ] كاتێك كه‌ هه‌موو ساحیره‌كانیان كۆكرده‌وه‌و هاتن."},{"id":80,"translation":"{رووبەڕووبوونەوەی موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - ‌و جادووگەران} [ قَالَ لَهُمْ مُوسَى أَلْقُوا مَا أَنْتُمْ مُلْقُونَ (٨٠) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: چیتان پێیه‌ ئێوه‌ سیحری خۆتان بكه‌ن كه‌ حه‌بل و گوریس و گۆچانه‌كانیان هه‌ڵداو سیحریان له‌ چاوی خه‌ڵكى كردو له‌ پێش چاوی خه‌ڵكی بوو به‌ مارو هه‌ژدیها."},{"id":81,"translation":"[ فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ ] كاتێك كه‌ هه‌ڵیانداو سیحریان كرد موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: هه‌ر سیحرێك كه‌ ئێوه‌ هێنابێتتان خوای گه‌وره‌ پووچه‌ڵ و به‌تاڵی ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِينَ (٨١) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ ئیشوكاری كه‌سانی ئاشووبگێڕو گه‌نده‌ڵ سه‌ر ناخات و چاكی ناكات به‌ڵكو له‌ناوی ئه‌دات."},{"id":82,"translation":"[ وَيُحِقُّ اللَّهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ (٨٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ موعجیزه‌و به‌ڵگه‌كانی خۆی حه‌ق جێگیرو دامه‌زراو ده‌كات وه‌ ڕوونی ئه‌كاته‌وه‌ با خراپه‌كارانیش له‌ فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانی پێیان ناخۆش بێت."},{"id":83,"translation":"[ فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ ] كه‌س ئیمانی نه‌هێنا به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها هه‌ندێك له‌ نه‌وه‌ی به‌نی ئیسرائیل نه‌بێت، یاخود وتراوه‌: له‌ نه‌وه‌ی فیرعه‌ون ئیمانداره‌كه‌ی ئالی فیرعه‌ون و خێزانه‌كه‌ی فیرعه‌ون كه‌ (ئاسیا) بوو، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ قژی كچه‌كه‌ی فیرعه‌ونى شانه‌ ئه‌كرد ئه‌مانه‌ ئیمانیان هێنا [ عَلَى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ ] خه‌ڵكی نه‌یانوێرا ئیمان بێنن له‌ ترسی فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتداران نه‌وه‌كو تووشی فیتنه‌یان بكه‌ن به‌ سزادان [ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ به‌ دڵنیایى فیرعه‌ون له‌سه‌ر زه‌وی خۆی به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی وه‌ لووتبه‌رز بوو [ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ (٨٣) ] وه‌ یه‌كێك بوو له‌وانه‌ی كه‌ زیادڕه‌وی كردبوو له‌ كوشتن و كوفر كردندا."},{"id":84,"translation":"[ وَقَالَ مُوسَى يَا قَوْمِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ فَعَلَيْهِ تَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُسْلِمِينَ (٨٤) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانتان به‌خوای گه‌وره‌ هێناوه‌ ته‌نها پشت به‌خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن و ته‌وه‌كول بكه‌نه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌ و كاره‌كانتان به‌خوای گه‌وره‌ بسپێرن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ موسڵمانن خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌."},{"id":85,"translation":"[ فَقَالُوا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا ] ئه‌وانیش موسڵمانان وتیان: ته‌نها پشتمان به‌خوای گه‌وره‌ به‌ست و كاری خۆمان به‌خوای گه‌وره‌ سپارد [ رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٨٥) ] خوایه‌ مه‌مانكه‌ به‌ فیتنه‌ بۆ سته‌مكاران و ئه‌وان زاڵ مه‌كه‌ به‌سه‌رماندا كه‌ تووشی فیتنه‌مان بكه‌ن و له‌ دینه‌كه‌مان پاشگه‌زمان بكه‌نه‌وه‌ به‌ سزادانمان وابزانن ئه‌وان له‌سه‌ر حه‌قن و ئێمه‌ له‌سه‌ر باتڵین بۆیه‌ زاڵ بوونه‌ به‌سه‌رماندا، یاخود خۆت سزامان مه‌ده‌ وابزانن ئه‌وان له‌سه‌ر حه‌قن و ئێمه‌ له‌سه‌ر باتڵین بۆیه‌ تۆ سزات داوین."},{"id":86,"translation":"[ وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (٨٦) ] وه‌ به‌ڕه‌حمه‌تی خۆت ڕزگارمان بكه‌ له‌م كه‌سه‌ كافرانه‌."},{"id":87,"translation":"[ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ ] خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ موسى و هارونی برای نارد [ أَنْ تَبَوَّآ لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً ] له‌ میصر بۆ قه‌ومه‌كه‌ی خۆتان ماڵ دروست بكه‌ن و ماڵه‌كانتان بكه‌ن به‌ مزگه‌وت و ڕووی بكه‌ن له‌ قیبله‌ كه‌ (بیت المقدس) بووه‌، یاخود وتراوه‌: كه‌عبه‌ی پیرۆز بووه‌، چونكه‌ له‌ فیرعه‌ون ده‌ترسان فه‌رمانیان پێكرا له‌ ماڵه‌كانیان نوێژ و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، یان كاتێك كه‌ به‌لآو سزایان سه‌خت بوو فه‌رمانیان پێ كرا به‌ نوێژ كردن چونكه‌ دڵنه‌واییه‌و هۆكاره‌ بۆ لابردنى به‌ڵاو غه‌م و خه‌فه‌ت [ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (٨٧) ] وه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ موژده‌ بده‌ به‌ باوه‌ڕداران به‌پاداشتى زۆرو سه‌ركه‌وتنى نزیك."},{"id":88,"translation":"{موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - دوعا لە فیرعەون‌و دارو دەستەكەی دەكات} [ وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ ] كاتێك كه‌ فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتدارانى حه‌قیان وه‌رنه‌گرت و به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر كوفرو سته‌م و تاوان موسا - صلی الله علیه وسلم - دوعاى لێكردن و فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ جوانی و ماڵی دونیات به‌ فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌خشیووه‌ له‌ هه‌موو شتێك كه‌ به‌هۆی ئه‌م جوانی و ماڵه‌وه‌ له‌ ژیانی دونیادا خه‌ڵكیان ئاوا گومڕا كردووه‌و له‌ ڕێگای ڕاستی تۆ خه‌ڵكیان لاداوه‌و زاڵ بوونه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا، یاخود خه‌ڵكى پێیان ده‌خه‌ڵه‌تێت واده‌زانن تۆ خۆشت ده‌وێن بۆیه‌ دونیات پێ به‌خشیوون [ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا ] خوایه‌ ماڵیان له‌ناو بده‌ (خواى گه‌وره‌ سه‌روه‌ت و سامانى كردنه‌ به‌رد) وه‌ دڵیان توند بكه‌ و مۆرى لێبده‌ كه‌ حه‌ق وه‌رنه‌گرێت و بۆ ئیمان نه‌كرێته‌وه‌و ئیمان نه‌هێنن [ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ (٨٨) ] تا سزای به‌ئێش و ئازاری تۆ نه‌بینن كه‌ ئه‌و كاته‌یش ئیمان سوودی نیه."},{"id":89,"translation":"[ قَالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمَا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ى موسى و هارون ئه‌وه‌ دوعای هه‌ردووكتانم قه‌بووڵ كرد، كه‌ موسا دوعای ئه‌كردو هارون ئامینی ئه‌كرد، (ئامینیش به‌ دوعا حسابه‌ بۆیه‌ نوێژخوێن له‌ پاش ئیمام ئامین بكات وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ خۆى فاتیحه‌ى خوێند بێت) [ فَاسْتَقِيمَا وَلَا تَتَّبِعَانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ (٨٩) ] ئێوه‌ دامه‌زراو بن له‌سه‌ر دین وه‌ شوێن ڕێچكه‌و ڕێبازی ئه‌و كه‌سه‌ نه‌زان و نه‌فامانه‌ مه‌كه‌ون."},{"id":90,"translation":"{فیرعەون ئیمانی هێنا بەڵام سودی پێ‌ نەگەیاند} [ وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ ] به‌نی ئیسرائیلمان له‌ ده‌ریاكه‌ په‌ڕانده‌وه‌ بۆ وشكانی [ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا ] فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانی شوێنیان كه‌وتن وه‌كو زوڵم و سته‌م و دژایه‌تی كردن و ده‌ستدرێژی كردنه‌ سه‌ریان [ حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ ] تا فیرعه‌ونیش چووه‌ ناو ئاوه‌كه‌ كه‌ پێشتر له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)و سووره‌ته‌كانی تر باسمان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ دوانزه‌ ڕێگای وشكانی بۆ موساو موسڵمانان كرده‌وه‌و په‌ڕینه‌ ئه‌وبه‌ره‌وه‌ كاتێك كه‌ فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانی به‌و ڕێگا وشكانیانه‌ ڕۆیشتن خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كرد ئاوه‌كه‌ یه‌كیگرته‌وه‌و هه‌موویانى له‌ناو ئاوه‌كه‌ غه‌رق و نوقم كرد كه‌ له‌ رۆژى عاشورادا بوو [ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٩٠) ] له‌و كاته‌دا فیرعه‌ون زانی ته‌واو غه‌رق ئه‌بێ وتی: ئیمانم هێنا به‌و خوایه‌ی كه‌ به‌نی ئیسرائیل ئیمانیان پێ هێنا كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها ئه‌و خوایه‌ نه‌بێ كه‌ به‌نی ئیسرائیل ئیمانیان پێی هێناوه‌ وه‌ من ته‌سلیمی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بوومه‌و منیش یه‌كێكم له‌ موسڵمانان."},{"id":91,"translation":"[ آلْآنَ ] خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: به‌ڵام ئێستا ئیمان دێنی كه‌ ئیمان سوودت پێ ناگه‌یه‌نێ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕوح گه‌یشته‌ غه‌رغه‌ره‌ ئیمان سوودی نیه‌، جبریلیش به‌ باڵه‌كانی قوڕی ئه‌كرده‌ ناو ده‌می فیرعه‌ونه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زوو گیانی ده‌رچێ و فریای ئیمان هێنان نه‌كه‌وێ [ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ (٩١) ] وه‌ پێشتر تۆ سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ت ئه‌كرد وه‌ تۆ كه‌سێكی گه‌نده‌لأ و ئاشووبگێڕ بوویت و خراپه‌ت ئه‌نایه‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی."},{"id":92,"translation":"[ فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ ] ئه‌مڕۆ لاشه‌ی تۆ ئه‌پارێزین به‌بێ گیان، كه‌ به‌نو ئیسرائیل گومانیان هه‌بوو له‌ مردنی فیرعه‌ون خوای گه‌وره‌ لاشه‌ی به‌بێ ڕوح فڕێ دایه‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌ریاكه‌ له‌ شوێنێكی به‌رزدا به‌ مردوویی تا هه‌موویان بینیان وه‌ دڵنیا بوون كه‌ فیرعه‌ون مردووه‌ [ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً ] وه‌ تا بۆ ئوممه‌تانی دواتریش ببیت به‌ په‌ندو عیبره‌ت كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر كه‌سێك لووتبه‌رزی بكات چی به‌سه‌ر دێنێت [ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ عَنْ آيَاتِنَا لَغَافِلُونَ (٩٢) ] وه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی بێئاگان له‌ ئایه‌ت و نیشانه‌كانی ئێمه‌و په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌رناگرن."},{"id":93,"translation":"[ وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ ] وه‌ ئێمه‌ به‌نو ئیسرائیلمان جێگیرو جێنشین كرد له‌ شوێنێكی چاكدا كه‌ (بیت المقدس) بوو، یاخود (میصر) بووه‌ [ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ له‌ هه‌موو خواردنێكی پاك و به‌تام و چێژمان پێی به‌خشین [ فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جَاءَهُمُ الْعِلْمُ ] وه‌ جیاوازی نه‌كه‌وته‌ نێوانیان تا زانیاریان پێ گه‌یشت (واته‌: ته‌ورات) وه‌ حوكمه‌كانیان زانی، یاخود تا قورئان هات ئه‌و كاته‌ ئیختیلاف كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ هه‌ندێكیان ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هێنا وه‌ هه‌ندێكیان ئیمانیان نه‌هێنا [ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٩٣) ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڕیار له‌ نێوانیاندا ئه‌دا له‌و شته‌ی كه‌ جیاوازی كه‌وتۆته‌ نێوانیانه‌وه‌ كێ له‌سه‌ر حه‌قه‌و كێ له‌سه‌ر باتڵه‌."},{"id":94,"translation":"[ فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر تۆ گومانت هه‌یه‌ له‌و وه‌حیه‌ی كه‌ بۆمان دابه‌زاندوویت (هه‌رچه‌نده‌ گومانى نه‌بووه‌ به‌ڵام بۆ ئوممه‌ته‌كه‌یه‌تى تا بزانن سیفه‌تى پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان - صلی الله علیه وسلم - له‌كتابه‌ ئاسمانیه‌كانى تریشدا باس كراوه‌) ئه‌وه‌ بۆ دڵنه‌وایی پرسیار له‌و كه‌سانه‌ بكه‌ كه‌ له‌ پێش تۆدا كتابیان ئه‌خوێنده‌وه‌، واته‌: ئه‌هلی كتاب ئه‌وانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌ وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) و ئه‌وان كه‌ ئه‌زانن سیفه‌تی تۆ له‌ ته‌وراتیشدا هاتووه‌ [ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ] به‌ دڵنیایى له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ حه‌قت بۆ هاتووه‌و هیچ گومانێكی تیا نیه‌ [ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (٩٤) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ گومانیان هه‌یه‌، (پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هیچ گومانێكی نه‌بووه‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ بۆ دامه‌زراوی باوه‌ڕدارانه‌)."},{"id":95,"translation":"[ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌درۆ زانیوه‌ [ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٩٥) ] دوایی تۆ ئه‌بیته‌ كه‌سێكی زه‌ره‌رمه‌ند، (پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌و كه‌سانه‌ نه‌بووه‌ كه‌ ئایه‌تی خوای گه‌وره‌ی به‌درۆ زانیبێ به‌ڵكو بۆ خه‌ڵكییه‌)."},{"id":96,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ (٩٦) ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بڕیاری خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ بووه‌ كه‌ له‌سه‌ر كوفر به‌رده‌وام بوونه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری پێیه‌ ئه‌وانه‌ ئیمان ناهێنن."},{"id":97,"translation":"[ وَلَوْ جَاءَتْهُمْ كُلُّ آيَةٍ ] ئه‌گه‌ر هه‌موو نیشانه‌یه‌كیان بۆ بێت سوودی بۆ ئه‌وان نیه‌و ئیمان ناهێنن [ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ (٩٧) ] تا سزای به‌ئێش و ئازاری خوای گه‌وره‌یان پێ ئه‌گات ئه‌و كاته‌ش وه‌كو فیرعه‌ون ئیمان هێنان سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":98,"translation":"{سزا لەسەر قەومی یونس پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم – لابرا} [ فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا ] خه‌ڵكی هیچ دێیه‌ك ئیمان سوودی پێ نه‌گه‌یاندن ته‌نها قه‌ومی یونس - صلی الله علیه وسلم - نه‌بێت كه‌ له‌ نه‌ینه‌وا بوون، كاتێك كه‌ ئیمانیان هێنا پێش ئه‌وه‌ی سزای خوای گه‌وره‌ بێت و نیشانه‌كانیان بینی ته‌وبه‌یان كرد وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕاستگۆیی ئه‌وانی زانی له‌ ته‌وبه‌كردندا [ كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] خوای گه‌وره‌ له‌ ژیانی دونیادا سزای سه‌رشۆڕی و ریسوایی له‌سه‌ر لابردن، وه‌ وتراوه‌ سزاى قیامه‌تیشیان له‌سه‌ر لاچوو چونكه‌ باوه‌ڕیان هێنا [ وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ (٩٨) ] وه‌ تا ماوه‌یه‌كی دیاریكراوی تر له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ژیاندیانم."},{"id":99,"translation":"[ وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ (ویستی كه‌ونی) ئه‌وا هه‌مووی خه‌ڵكی سه‌ر ڕووی زه‌وی ئیمانی ئه‌هێنا به‌ڵام خوای گه‌وره‌ خه‌ڵكی تاقی ئه‌كاته‌وه‌ [ أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٩٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا تۆ ئه‌ته‌وێ به‌زۆر خه‌ڵكى موسڵمان بكه‌ی ئه‌مه‌ توانای تۆ نیه‌و ئیشی تۆ نیه‌."},{"id":100,"translation":"[ وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ هیچ كه‌سێك ئیمان ناهێنێ ئیلا به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت [ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ (١٠٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزاو گومڕایى دائه‌به‌زێنێته‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌قڵیان نیه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن له‌ ئایه‌ته‌كان."},{"id":101,"translation":"[ قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رگرن له‌وه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ كه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خواى گه‌وره‌ [ وَمَا تُغْنِي الْآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ (١٠١) ] به‌ڵام كه‌سانێك كه‌ ئیمان ناهێنن نه‌ نیشانه‌كان و نه‌ موعجیزه‌كان و نه‌ پێغه‌مبه‌ران كه‌ ئاگاداریان ئه‌كه‌نه‌وه‌ هیچ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن."},{"id":102,"translation":"[ فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا ئه‌م كافرانه‌ی سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - چاوه‌ڕێی چ شتێكیانه‌ ته‌نها وه‌ك ئه‌و سزایانه‌ نه‌بێ كه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئوممه‌تانی پێشتری داوه‌ له‌ دونیادا [ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (١٠٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: چاوه‌ڕێى به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ بن منیش له‌گه‌ڵ ئێوه‌ چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌م."},{"id":103,"translation":"{ خوای گەورە بە حەقی داناوە لەسەر خۆی باوەڕداران سەربخات} [ ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا ] پاشان كافران له‌ناو ئه‌ده‌ین وه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆمان و - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران ڕزگار ئه‌كه‌ین [ كَذَلِكَ حَقًّا عَلَيْنَا نُنْجِ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٣) ] خوای گه‌وره‌ به‌حه‌قی داناوه‌ له‌سه‌ر خۆی كه‌ باوه‌ڕداران ڕزگار بكات له‌ سزا له‌ كاتێك كه‌ سزای كافران ئه‌دات."},{"id":104,"translation":"[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی خه‌ڵكی ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گومانتان هه‌یه‌ له‌ دینه‌كه‌ی من كه‌ به‌تاك په‌رستنی خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَلَا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌وه‌ من ئه‌و كه‌سانه‌ ناپه‌رستم كه‌ ئێوه‌ له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن [ وَلَكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ ] به‌ڵام من عیباده‌تی ئه‌و خوایه‌ ئه‌كه‌م كه‌ ئێوه‌ ئه‌مرێنێت و مردنی ئێوه‌ به‌ده‌ست ئه‌وه‌ وه‌ سزاتان ئه‌دات [ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٤) ] وه‌ من فه‌رمانم پێكراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ له‌ باوه‌ڕداران بم."},{"id":105,"translation":"[ وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ له‌سه‌ر دین دامه‌زراو و جێگیربه‌و له‌ شیرك لاده‌ بۆ ته‌وحید [ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٥) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":106,"translation":"[ وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ ] وه‌ تۆ دوعا مه‌كه‌و مه‌پاڕێره‌وه‌ له‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌و كه‌س و شتانه‌ی كه‌ نه‌ سوودت پێ ئه‌گه‌یه‌نن نه‌ زیان چونكه‌ سوودو زیان ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَإِنْ فَعَلْتَ ] ئه‌گه‌ر دوعا بكه‌ی له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ [ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ (١٠٦) ] ئه‌وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زوڵمیان له‌ خۆیان كردووه‌، یاخود له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ موشریكن (الظَّالِمِينَ) واته‌: موشریكین ئه‌وانه‌ی كه‌ دوعا ئه‌كه‌ن له‌ دارو به‌ردو مردوو."},{"id":107,"translation":"[ وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ تووشی زیانێكت بكات ئه‌وا كه‌س ناتوانێ ئه‌و زیانه‌ت له‌سه‌ر لابه‌رێت ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت [ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ تووشی خه‌یرو چاكه‌یه‌كت بكات [ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ ] ئه‌وا كه‌س ناتوانێ ئه‌و فه‌زڵه‌ی خوای گه‌وره‌ت له‌سه‌ر لابه‌رێ و بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] خوای گه‌وره‌ خێرو فه‌زڵی خۆی تووشی هه‌ر كه‌سێك ده‌كات له‌ به‌نده‌كانی كه‌ ویستی لێ بێت [ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (١٠٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":108,"translation":"[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئه‌ی خه‌ڵكی ئه‌وه‌ حه‌قێكتان له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ هاتووه‌ كه‌ قورئانه‌ [ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك هیدایه‌ت وه‌ربگرێ ئه‌وا سووده‌كه‌ی بۆ خۆیه‌تی [ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش گومڕا بێت و له‌ ڕێگای ڕاست لادات ئه‌وا زه‌ره‌رو زیانی ته‌نها بۆ خۆیه‌تی و زه‌ره‌ر به‌ خوای گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نێ [ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ (١٠٨) ] وه‌ منیش پارێزه‌ر نیم بتوانم ئیشی ئێوه‌ بپارێزم، یان هیداتتان بده‌م به‌ڵكو ته‌نها موژده‌ده‌رو ترسێنه‌رو راگه‌یه‌نه‌رم و حه‌قم بۆ هێناون."},{"id":109,"translation":"[ وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ شوێنی ئه‌و وه‌حیه‌ بكه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی ناردوویت [ وَاصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ ] وه‌ ئارام بگره‌ تا خوای گه‌وره‌ خۆی بڕیار ئه‌دات له‌ نێوان تۆو كافراندا له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ (١٠٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین و دادپه‌روه‌رترین حاكم و دادوه‌ره‌، والله أعلم."}]},{"id":11,"verses":[{"id":1,"translation":"سووڕه‌تی (هود - صلی الله علیه وسلم - ) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٢٣) ئایه‌ته‌ ئیمامى ئه‌بو به‌كر فه‌رمووى ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پیر بوویت، فه‌رمووى: (سوره‌تى هود والواقعة والمرسلات وعم يتساءلون وإذا الشمس كورت پیریان كردم) (صحیح الجامع). بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الر ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسمان كرد [ كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ] ئه‌م كتابه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ كتابێكه‌ ئایه‌ته‌كانی موحكه‌مه‌و هیچ كه‌موكوڕیه‌كی تیا نیه‌ به‌پێچه‌وانه‌ی ته‌ورات و ئینجیل و كتێبه‌كانی تره‌وه‌ كه‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌و ده‌ستكارى كراوه‌ [ ثُمَّ فُصِّلَتْ ] پاشان هه‌موو شته‌كانى به‌ درێژی تیادا باسكراوه‌و روونكراوه‌ته‌وه‌ [ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ (١) ] له‌لایه‌ن خوایه‌ك كه‌ زۆر كاربه‌جێ و زانایه‌و زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌."},{"id":2,"translation":"[ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ] هه‌ر له‌و كتابه‌دا هاتووه‌، یاخود ئه‌م قورئانه‌ بۆ ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ گرنگترین شت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی هیچ كه‌سێك نه‌كه‌ن ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێت [ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ (٢) ] من بۆ ئێوه‌ ترسێنه‌رێكم ئه‌تانترسێنم به‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، وه‌ موژده‌تان ئه‌ده‌مێ به‌ به‌هه‌شت و ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":3,"translation":"{داوای لێخۆشبوون كردن لە خوا هۆكاری خۆشگوزەرانییە} [ وَأَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ په‌روه‌ردگارتان بكه‌ن له‌ تاوانه‌كانى پێشووتان [ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ] پاشان ته‌وبه‌ بكه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و خۆتان بپارێزن له‌ داهاتوودا [ يُمَتِّعْكُمْ مَتَاعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ژیانێكی خۆش و به‌خته‌وه‌ر ئه‌تانژێنێ له‌ ڕزق و ڕۆزی فراوان تا كاتی دیاریكراوی خۆتان كه‌ مردنه‌ [ وَيُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ ] وه‌ هه‌موو كه‌سێك كه‌ خاوه‌ن فه‌زڵ و چاكه‌ بێت خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی خۆی پێ ئه‌به‌خشێ له‌ دونیاو دواڕۆژدا [ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ (٣) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر پشت هه‌ڵبكه‌ن له‌ شوێنكه‌وتنی قورئانی پیرۆزو خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ من له‌ ئێوه‌ ئه‌ترسێم كه‌ سزای ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌ بتانگرێته‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته."},{"id":4,"translation":"[ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ ] له‌ پاش مردنیش گه‌ڕانه‌وه‌تان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":5,"translation":"[ أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ ] كافران و بێباوه‌ڕان سینگی خۆیان ده‌رئه‌په‌ڕاندو سه‌ریان شۆڕ ئه‌كرده‌ بان سینگیان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بشارنه‌وه‌و نه‌یانبینێت بۆ ئه‌وه‌ی بانگیان نه‌كات بۆ ئیمان هێنان، یان به‌ گومانى خۆیان بۆ ئه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ نه‌یانبینێت له‌ نه‌زانیاندا، یان له‌ رق لێبوونیان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: هه‌ندێك له‌ هاوه‌ڵان پێیان ناخۆش بوو له‌ كاتى سه‌رئاو كردن یان جیماع كردن به‌ رووتى پشت له‌ ئاسمان بكه‌ن خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: كاتێك كه‌ به‌ پۆشاكه‌كانیان خۆیان دائه‌پۆشن، یان كاتێك كه‌ سینگیان ده‌رئه‌په‌ڕێنن و قسه‌ی خراپ له‌ دڵیاندا ئه‌شارنه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ نهێنی و ئاشكرای ئه‌وان هه‌یه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٥) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ ناو سینگه‌كاندایه‌ هه‌رچیه‌كی تیا بشارنه‌وه‌."},{"id":6,"translation":"{ خوای گەورە رزق‌و رۆزی هەموو گیانلەبەران دەدات} [ وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا ] وه‌ هیچ ئاژه‌ڵێك له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی نیه‌ ئیلا ڕزق و ڕۆزی له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ و ڕزق و ڕۆزی هه‌موویان ئه‌دات [ وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ] وه‌ شوێنی نیشته‌جێ بوونیان له‌ناو ره‌حم، یان له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌زانێ، وه‌ ئه‌و شوێنه‌یش ده‌زانێت كه‌ ئه‌چنه‌ ناوی و بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ كه‌ مردنه‌ [ كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (٦) ] هه‌موو ئه‌م شتانه‌ له‌ كتابێكی ئاشكرادا تۆمار كراوه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه."},{"id":7,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی له‌ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا دروست كرد [ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ ] وه‌ پێش دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی عه‌رشی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئاو بوو (له‌به‌ر به‌رزى ناو نراوه‌ به‌ عه‌رش) [ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ] تا تاقیتان بكاته‌وه‌ بزانێ كامتان باشترین كرده‌وه‌ ئه‌كه‌ن، كه‌ باشترین كرده‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بێت و بیدعه‌ نه‌بێت، وه‌ ئیخلاص و دڵسۆزی تیابێ و نیه‌تت پاك بێت بۆ خواو بۆ ریات نه‌بێت، (ده‌فه‌رمێت كامتان كرده‌وه‌كانى چاكتره‌ نافه‌رمێت زۆرتره‌، ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌ یه‌كێك له‌م دوو مه‌رجه‌ى تیادا نه‌بێت به‌ كرده‌وه‌ى چاك دانانرێت و خواى گه‌وره‌ قه‌بوڵى ناكات و وه‌ریناگرێت) [ وَلَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێیان بڵێیت ئێوه‌ له‌ پاش مردن به‌دڵنیایی زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت [ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (٧) ] به‌ دڵنیایی كافران و بێباوه‌ڕان ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ ته‌نها سیحرو جادوویه‌كی ئاشكرایه‌."},{"id":8,"translation":"{ ماناكانى (أمة) له‌ قورئاندا} [ وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ سزایان دوا بخه‌ین تا كاتێكی دیاریكراو [ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ ] ئه‌و كاته‌ پرسیار ئه‌كه‌ن و په‌له‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ بۆ سزای خوای گه‌وره‌ دانابه‌زێته‌ سه‌رمان چی ڕێگری لێ كردووه‌ [ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ ] با بزانن ڕۆژێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دێت له‌سه‌ر ئه‌وان لاناچێ وه‌ تووشیان ئه‌بێت [ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٨) ] وه‌ ئه‌و سزایه‌ى كه‌ په‌له‌یان لێ ئه‌كرد و گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد ئه‌یانگرێته‌وه‌، (أُمَّة) له‌قورئانى پیرۆزدا به‌ چه‌ند مانایه‌ك هاتووه‌ له‌وانه‌: (كاتى دیاریكراو) وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌، وه‌ له‌ سوره‌تى (يوسف/ ٤٥) [ وَقَالَ الَّذِي نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ ] ، وه‌ به‌ماناى (پێشه‌واو ئیمام) هاتووه‌ وه‌كو له‌ سوره‌تى (النحل/ ١٢٠) [ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً ] ، وه‌ به‌ ماناى (دین) هاتووه‌ وه‌كو له‌ سوره‌تى (الزخرف/ ٢٣) [ إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ ]، وه‌ به‌ماناى جه‌ماعه‌ت و كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێك هاتووه‌ وه‌كو له‌ سوره‌تى (القصص/ ٢٣) [ وَلَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ ]."},{"id":9,"translation":"[ وَلَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ڕه‌حمه‌ت و نازو نیعمه‌تێك به‌ مرۆڤ ببه‌خشین و دواتر لێی بسه‌نینه‌وه‌ [ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ (٩) ] به‌ دڵنیایى مرۆڤ زۆر بێ ئومێده‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ وه‌ زۆر كوفرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ده‌كات و نیعمه‌ته‌كانی پێشتر له‌بیر ده‌كات."},{"id":10,"translation":"[ وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو له‌ دوای ناخۆشی و ژیانی ته‌نگ و ته‌سك و نه‌خۆشى و فه‌قیرى و هه‌ژارى نیعمه‌تی خۆمانی پێ ببه‌خشین و دواتر له‌شی ساغ بكه‌ین و ڕزق و ڕۆزی زۆری پێ ببه‌خشین [ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي ] به‌ دڵنیایی ئه‌ڵێ: ئه‌وه‌ هه‌رچی خراپه‌و به‌ڵاو موسیبه‌ت و ناخۆشی هه‌بوو ڕۆییشت و له‌سه‌رم لاچوو به‌بێ ئه‌وه‌ی شوكری خوای گه‌وره‌ بكات [ إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ (١٠) ] وه‌ زۆر خۆشحاڵه‌ و فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ئه‌كات به‌بێ ئه‌وه‌ی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بكات."},{"id":11,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] ته‌نها كه‌سانێك نه‌بێت كه‌ ئارامگرن له‌ هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌داو شوكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ كرده‌وه‌ی چاك ئه‌كه‌ن [ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ (١١) ] ئا ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌ بۆ تاوانه‌كانیان هه‌یه‌، وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌."},{"id":12,"translation":"[ فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَى إِلَيْكَ ] له‌وانه‌یه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ندێك له‌و شته‌ی كه‌ به‌ وه‌حی بۆت دائه‌به‌زێ وازی لێ بێنی له‌به‌ر قسه‌و هه‌واو ئاره‌زووی كافران [ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ ] یان دڵت پێی ته‌نگ بێ له‌ ترسی ئه‌واندا نه‌وه‌كو گله‌یت لێ بكه‌ن و ئیمان نه‌هێنن [ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ ] كاتێك كه‌ ئه‌وان به‌ تۆ ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر تۆ پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - بۆچی كه‌نزو زێڕو زیوت له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ دانابه‌زێت [ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ ] یان بۆچی فریشته‌یه‌ك له‌گه‌ڵتدا نایات ڕاستێتی تۆمان پێ بڵێ [ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ته‌نها ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌ی ئاگاداریان بكه‌وه‌و گوێ به‌ قسه‌ی ئه‌وان مه‌ده‌ [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ (١٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌موو شتێك هه‌یه‌و كاره‌كانی خۆت ته‌نها به‌خوای گه‌وره‌ بسپێره‌."},{"id":13,"translation":"{ قورئان تەحەددای كافران دەكات} [ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ] یاخود ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ت له‌لایه‌ن خۆته‌وه‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌و قسه‌ی خوای گه‌وره‌ نیه‌ [ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن ئێوه‌ش ده‌ سووره‌ت هاوشێوه‌ی قورئان بێنن [ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٣) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كێیشتان مه‌به‌سته‌ له‌ دۆسته‌كانی خۆتان بانگیان بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تیتان بده‌ن له‌سه‌ر هێنانه‌وه‌ی ده‌ سووره‌تی بچووك وه‌كو سووره‌ته‌كانی قورئان ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن له‌وه‌ی كه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ كه‌لام و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌ نیه‌و قسه‌ی منه‌."},{"id":14,"translation":"[ فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئه‌م شته‌یان نه‌كردو وه‌ڵامیان نه‌دایته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی توانایان نیه‌و هه‌رگیز قسه‌ى مرۆڤـ وه‌كو قسه‌ى خواى گه‌وره‌ نابێت، هه‌روه‌كو چۆن هیچ كه‌س له‌ خواى گه‌وره‌ ناچێت به‌ هه‌مان شێوه‌ قسه‌ى هیچ كه‌سێكیش له‌ قسه‌ى خواى گه‌وره‌ ناچێت بۆیه‌ تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ ته‌نها سوره‌تێكى بچوكى هاوشێوه‌ى قورئان بێننه‌وه‌و تارۆژى قیامه‌تیش ناتوانن [ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ ] ئه‌وه‌ ئه‌ی باوه‌ڕداران بزانن و یه‌قینتان هه‌بێ كه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ به‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ دابه‌زیوه‌و خوای گه‌وره‌ ئاگای لێیه‌ [ وَأَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] وه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٤) ] ئایا ئێوه‌ جێگیرو به‌رده‌وامن له‌سه‌ر ئیسلام، واته‌: به‌رده‌وام بن و گوێ به‌ قسه‌ی كافران مه‌ده‌ن."},{"id":15,"translation":"[ مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا ] هه‌ر كه‌سێك كه‌ له‌ دونیادا ئه‌ژێ مه‌به‌ستی ته‌نها ڕازاوه‌یی و جوانی ژیانی دونیا بێت و بۆ دونیا بژێ [ نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا ] ئه‌وا كرده‌وه‌كانیان به‌ته‌واوی پێ ئه‌ده‌ین و دونیایان بۆ ئه‌ڕازێنینه‌وه‌و ده‌ستیان ئه‌خه‌ین [ وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ (١٥) ] وه‌ له‌ دونیادا وایان لێ ئه‌كه‌ین كه‌ هیچ شتێكیان كه‌م نه‌بێ له‌ ڕزق و ڕۆزی و له‌ش ساغی و هێمنی و ئارامی، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر جوله‌كه‌و گاور دابه‌زیوه‌، وه‌ وتراوه‌ له‌سه‌ر ریابازه‌كان دابه‌زیووه‌."},{"id":16,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ ] به‌ڵام ئه‌م كه‌سانه‌ له‌ ڕۆژی دوایی جگه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ هیچ شتێكی تریان بۆ نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان بۆ دونیا ژیاون و قیامه‌تیان نه‌وویستووه‌ [ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٦) ] وه‌ ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی چاكیشیان كردبێت بۆ مه‌به‌ستی دونیاو ناوبانگ هه‌مووی به‌تاڵ و پووچه‌ڵ ئه‌بێته‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ ] ئایا ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا بێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، یاخود له‌سه‌ر فیتره‌تى پاك بێت (مه‌به‌ست پێى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ، یاخود باوه‌ڕدارانه‌)، وه‌ قورئان بخوێنێ، وه‌ شایه‌ت بێت له‌سه‌ری به‌ موعجیزه‌و به‌ڵگه‌، یاخود كتابه‌كانی پێشتر شایه‌تی بۆ دابێ وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل [ وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى ] وه‌ پێشتریش كتابی موسى - صلی الله علیه وسلم - شایه‌تی بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا دابێت [ إِمَامًا وَرَحْمَةً ] كه‌ ئه‌و كتابه‌ش له‌ كاتی خۆی پێشه‌واو ڕه‌حمه‌ت بووه‌ بۆ خه‌ڵك و خه‌ڵكى شوێنی كه‌وتوون [ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئا ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكران ئه‌وانه‌ ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا دێنن - صلی الله علیه وسلم - [ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش له‌ حیزبه‌كان له‌ ئه‌هلی مه‌ككه‌و غه‌یری ئه‌وان له‌ دینه‌كانی تر كوفر بكه‌ن به‌ قورئان و پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - ئیمانی پێ نه‌هێنن [ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ ] ئه‌وا مه‌وعیدی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خه‌ [ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ هیچ گومانت له‌ قورئاندا نه‌بێ یان له‌و وه‌عدو به‌ڵێنانه‌ نه‌بێ، (هه‌رچه‌نده‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - هیچ گومانى نه‌بووه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ رێنماییه‌ بۆ باوه‌ڕداران) [ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ] ئه‌مه‌ حه‌قێكه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ (١٧) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئیمان ناهێنن له‌گه‌ڵ ده‌ركه‌وتنی به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرادا."},{"id":18,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] كێ هه‌یه‌ زاڵمتر واته‌: هیچ كه‌سێك سته‌مكارتر نیه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن بۆ خوای گه‌وره‌و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن [ أُولَئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ ] ئا ئه‌مانه‌ رووبه‌ڕووی خوای گه‌وره‌ ئه‌كرێنه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت و خوای گه‌وره‌ موحاسه‌به‌یان ده‌كات [ وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ ] وه‌ هه‌موو شایه‌ته‌كان له‌ مه‌لائیكه‌ت و پێغه‌مبه‌ران و زانایان ئه‌ڵێن: ئا ئه‌مانه‌ بوون كه‌ له‌ دونیادا درۆیان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ست و درۆیان ئه‌دایه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌، یان عیسى كوڕی خوایه‌، یان ئه‌مانه‌ تكامان بۆ ئه‌كه‌ن لای خوای گه‌وره‌ [ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ (١٨) ] ده‌ى نه‌فره‌ت و له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ سته‌مكاران بێ ئه‌وانه‌ی كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستن و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن و درۆ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌."},{"id":19,"translation":"[ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێگری ئه‌كه‌ن له‌ دینی خوای گه‌وره‌و نایه‌ڵن خه‌ڵك موسڵمان بێت [ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ] وه‌ ئه‌یانه‌وێت و وه‌سفی دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی دینێكی گێڕه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی لێ دووربخه‌نه‌وه‌، یاخود ده‌یانه‌وێت خه‌ڵكى له‌سه‌ر رێگارى خوارو گێڕ بن [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ (١٩) ] وه‌ ئه‌وانیش بێباوه‌ڕن به‌ ڕۆژی دوایی."},{"id":20,"translation":"[ أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ ] ئا ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا ڕزگاریان نابێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ش هیچ دۆست و پشتیوانێكی تریان نیه‌ كه‌ ڕزگاریان بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌ یان سزای خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ ] سزای ئه‌مانه‌ چه‌ند قاتێكه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی درۆیان هه‌ڵبه‌ستووه‌ بۆ خواى گه‌وره‌و به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌یان كردووه‌و ڕێگریان كردووه‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌و ئیسلامیان وه‌سف كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ دینێكی ناڕێك و خراپه‌ (كافران له‌سه‌ر هه‌موو فه‌رمانێك كه‌ نه‌یانكردبێت، وه‌ له‌سه‌ر هه‌موو قه‌ده‌غه‌كراوێك كه‌ كردبێتیان سزا ده‌درێت) [ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ ] ئا ئه‌مانه‌ نه‌یانئه‌توانی گوێ له‌ حه‌ق بگرن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان له‌ ئاست حه‌قدا كه‌ڕ ئه‌كرد [ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ (٢٠) ] وه‌ حه‌قیشیان نه‌ئه‌بینی و خۆیان كوێر ئه‌كرد له‌ ئاست بینینی حه‌قدا."},{"id":21,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ ] ئا ئه‌مانه‌ خۆیان دۆڕاند له‌به‌ر ئه‌وه‌ی عیباده‌تی غه‌یری خوای گه‌وره‌یان كردو چوونه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٢١) ] وه‌ ئه‌و بوهتان و درۆهه‌ڵبه‌ستنانه‌یش كه‌ كردیان و شه‌ریكیان بۆ خوا دانا هه‌ر هه‌مووی ئه‌ڕوات و ئه‌فه‌وتێ و له‌ قیامه‌تدا هیچی نابیننه‌وه‌ تا فریایان بكه‌وێ."},{"id":22,"translation":"[ لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ (٢٢) ] هیچ گومانی تیا نیه‌ كه‌ له‌ ڕۆژی دواییدا زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ن چونكه‌ به‌هه‌شتیان گۆڕیه‌وه‌ به‌ دۆزه‌خ."},{"id":23,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت، وه‌ ئیخلاص و دڵسۆزی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌بێت و بۆ ریاو رووبینى نه‌بێت) [ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ ] وه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ملكه‌چی خوای گه‌وره‌ن [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٢٣) ] ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی به‌هه‌شتن به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تێیدا ده‌مێننه‌وه‌."},{"id":24,"translation":"[ مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ ] نموونه‌ی ئه‌م دوو كۆمه‌ڵه‌: باوه‌ڕداران و بێباوه‌ڕان وه‌كو كوێرو لاڵ وان كه‌ كافران كوێرن له‌ ئاستی بینینی حه‌قدا وه‌ كه‌ڕن له‌ ئاستی بیستنی حه‌قدا [ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ ] وه‌ باوه‌ڕداران حه‌ق ده‌بینن و ئه‌بیستن [ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ] ئایا ئه‌م دوو كۆمه‌ڵه‌ یه‌كسانن [ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٢٤) ] ئایا بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگارى وه‌رناگرن و جیاكارى ناكه‌ن له‌ نێوانیاندا؟ نه‌خیر یه‌كسان نین جیاوازیه‌كی زۆر له‌ نێوان موسڵمان و كافردا هه‌یه‌ كه‌ موسڵمانان چاویشیان ئه‌بینێ و گوێشیان ئه‌بیستێ به‌ڵام ئه‌وان چاویان كوێره‌ له‌ ئاست بینینی حه‌ق وه‌ گوێشیان كه‌ڕه‌ له‌ ئاست بیستنی حه‌قدا."},{"id":25,"translation":"{ بەسەرهاتی نوح پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم – لەگەڵ قەومەكەی} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ نوح پێغه‌مبه‌رمان - صلی الله علیه وسلم - نارد بۆ لای قه‌ومه‌كه‌ی خۆی، كه‌ یه‌كه‌م پێغه‌مبه‌ر بوو خواى گه‌وره‌ ناردى بۆ ناو بت په‌رستان [ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٥) ] كه‌ پێی فه‌رموون: من ترسێنه‌رێكی ئاشكرام بۆ ئێوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتوومه‌ ئه‌تانترسێنم به‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئیمانم پێ نه‌هێنن."},{"id":26,"translation":"[ أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ] كه‌ هیچ كه‌سێك نه‌په‌رستن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌و به‌ تاك و ته‌نها خوا بپه‌رستن [ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٢٦) ] ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌ ئه‌وا من له‌ سزای ڕۆژێك ئه‌ترسێم له‌سه‌رتان كه‌ سزاكه‌ی زۆر به‌ ئێش و ئازاره‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یاخود ڕۆژی زریان و تۆفانه‌كه‌یه‌."},{"id":27,"translation":"[ فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا ] ده‌سه‌ڵاتداره‌ كافرو بێباوه‌ڕه‌كان له‌ قه‌ومی نوح وتیان: ئه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - تۆش ته‌نها مرۆڤێكی وه‌كو ئێمه‌یت و نابینین هیچ جیاواز بیت له‌ ئێمه‌ [ وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ ] وه‌ نابینین هیچ كه‌سێك شوێن تۆ كه‌وتبێ له‌ ده‌سه‌ڵاتداران و پیاوماقولان و گه‌وره‌كان ته‌نها فه‌قیرو هه‌ژاران نه‌بێ كه‌ ته‌نها بۆچوونێكی ساده‌یان هه‌یه‌و یه‌كسه‌ر شوێنت كه‌وتوون به‌ بێ بیركردنه‌وه‌ [ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ ] وه‌ نابینین ئێوه‌ هیچ فه‌زڵێكتان به‌سه‌ر ئێمه‌وه‌ هه‌بێ له‌ شتی دونیاییدا [ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ (٢٧) ] به‌ڵكو گومان ئه‌به‌ین كه‌ ئێوه‌ درۆزن بن."},{"id":28,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم هه‌واڵم پێ بده‌ن كه‌ من له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرام له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌و موعجیزه‌ی بۆ ناردووم و یه‌قینم هه‌یه‌ [ وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ ] و له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ ڕه‌حمه‌تێكی پێ به‌خشیوم كه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌ [ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ ] به‌ڵام له‌ ئێوه‌ شاراوه‌یه‌و ئه‌و شتانه‌ نایبینن و قه‌درى نازانن [ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ (٢٨) ] ئایا ئێمه‌ ئه‌توانین به‌زۆر ئیمان بخه‌ینه‌ دڵی ئێوه‌وه‌ له‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ پێتان ناخۆشه‌؟ واته‌: ناتوانین به‌زۆر موسڵمانتان بكه‌ین."},{"id":29,"translation":"[ وَيَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم كاتێك كه‌ من ئه‌ڵێم موسڵمان بن له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌ داوای پاره‌تان لێ ناكه‌م و بۆ ئه‌وه‌م نیه‌ كه‌ سه‌روه‌ت و سامانتان ببه‌م [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ] به‌ڵكو پاداشتی من ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا ] وه‌ من ناچم له‌سه‌ر داواى ئێوه‌ باوه‌ڕداران ده‌ربكه‌م و دووربخه‌مه‌وه‌ كه‌ فه‌قیرو هه‌ژارن [ إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ ] ئه‌وان ئه‌گه‌ن به‌ خوای خۆیان و پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر ئیمان هێنانیان [ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (٢٩) ] به‌ڵام من ئێوه‌ ئه‌بینم كه‌سانێكى زۆر نه‌زان و نه‌فامن كاتێك داوا ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌و فه‌قیرو هه‌ژاره‌ موسڵمانانه‌ دووربخه‌مه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَيَا قَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٣٠) ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌گه‌ر من ئه‌و فه‌قیرو هه‌ژاره‌ موسڵمانانه‌ ده‌ربكه‌م و دووریانبخه‌مه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزام ئه‌دات ئه‌و كاته‌ كێ هه‌یه‌ من بپارێزێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌؟ ئه‌ی بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":31,"translation":"{ تەنانەت پێغەمبەرانیش غەیب نازانن} [ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ ] وه‌ من هه‌رگیز به‌ ئێوه‌م نه‌ووتووه‌ كه‌ خه‌زێنه‌كانی ڕزق و ڕۆزی خوای گه‌وره‌ به‌ده‌ست منه‌، یان من زانیارى غه‌یب ئه‌زانم، یان من فریشته‌م [ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا ] وه‌ به‌و كه‌سه‌ فه‌قیرو هه‌ژاره‌ موسڵمانانه‌م نه‌ووتووه‌ خوای گه‌وره‌ خێریان پێ نابه‌خشێ و پاداشتیان ناداته‌وه‌ كه‌ ئێوه‌ به‌كه‌میان ئه‌زانن و سووكایه‌تیان پێ ئه‌كه‌ن، واته‌: خوای گه‌وره‌ تووشی خێری كردوون به‌وه‌ی ئیمانیان هێناوه‌ [ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ چی له‌ دڵی ئه‌واندایه‌ له‌ ئیمان و دڵسۆزی و ڕاستگۆیی [ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (٣١) ] ئه‌گه‌ر من ئه‌وان دووربخه‌مه‌وه‌ به‌ڕاستی من كه‌سێكی سته‌مكارم، یان ئه‌گه‌ر من بڵێم خوا خێر به‌وان نابه‌خشێ و به‌ئێوه‌ی ئه‌به‌خشێ كه‌سێكی سته‌مكارم."},{"id":32,"translation":"[ قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا ] وتیان: ئه‌ی نوح تۆ زۆر ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕت له‌گه‌ڵ كردین وه‌ زۆریشت وت [ فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣٢) ] ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌ ئێمه‌ى ئه‌كه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنین خوا سزامان ئه‌دات با سزای خوای گه‌وره‌ بێت ئه‌گه‌ر تۆ له‌ ڕاستگۆیانی."},{"id":33,"translation":"[ قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م سزا به‌ده‌ست من نیه‌و هه‌ر كاتێك خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت ده‌ینێرێت [ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٣٣) ] به‌ڵام هه‌ر كاتێك خوای گه‌وره‌ سزا بنێرێ ئێوه‌ ڕزگارتان نابێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌و شوێنێك نیه‌ بۆی ڕا بكه‌ن."},{"id":34,"translation":"[ وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ ] وه‌ چه‌ندێك من ئامۆژگاریتان بكه‌م ئامۆژگاری من بۆ ئێوه‌ سوودی نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌ق وه‌رناگرن وه‌ حه‌قه‌كه‌ ئاشكرایه‌، وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ گومڕاتان بكات كه‌ ئێوه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بن و ڕێگای گومڕایی بگرنه‌ به‌ر [ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٣٤) ] هه‌ر ئه‌و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌و هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":35,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ] یاخود كافرانی مه‌ككه‌ ئه‌ڵێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م چیرۆك و به‌سه‌رهاته‌ی نوحی هه‌ڵبه‌ستووه‌، یاخود قورئانى هه‌ڵبه‌ستووه‌ [ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر من شتێكم هه‌ڵبه‌ستبێت و له‌ خۆمه‌وه‌ بیڵێم تاوانه‌كه‌ی له‌سه‌رشانی خۆمه‌و له‌سه‌ر ئێوه‌ نیه‌ [ وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ (٣٥) ] وه‌ من به‌ریم له‌ هه‌موو ئه‌و درۆ هه‌ڵبه‌ستن و تاوانانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":36,"translation":"[ وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ ] دوای نۆ سه‌دو په‌نجا ساڵ ده‌عوه‌و بانگه‌واز خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ نوح - صلی الله علیه وسلم - نارد ئه‌ی نوح له‌مه‌ودوا هیچ كه‌سێك ئیمان ناهێنێ له‌ قه‌ومه‌كه‌ت ته‌نها ئه‌وانه‌ نه‌بێ كه‌ پێشتر ئیمانیان هێناوه‌ بێئومێد به‌ له‌ ئیمان هێنانیان [ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٣٦) ] وه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانی ئه‌وان كه‌ ئیمان ناهێنن."},{"id":37,"translation":"{ فەرمان كرا بە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - كەشتی دروست بكات} [ وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا ] وه‌ له‌ پێش چاوی ئێمه‌ و به‌ ره‌زامه‌ندى و پاراستنى ئێمه‌ كه‌شتیه‌كه‌ دروست بكه‌ [ وَوَحْيِنَا ] وه‌ به‌ وه‌حی و فه‌رمانى ئێمه‌ دروستی بكه‌ پێت ئه‌ڵێین چۆنی دروست بكه‌ به‌و شێوازه‌ [ وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا ] به‌ڵام گفتوگۆم له‌گه‌ڵدا مه‌كه‌و داواى ڕزگار كردنى سته‌مكارانم لێ مه‌كه‌ [ إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٣٧) ] ئه‌وان ڕزگار نابن و هه‌موویان نوقمی ئاوه‌كه‌ ئه‌بن."},{"id":38,"translation":"[ وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ ] نوح - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستی كرد به‌ دروست كردنی كه‌شتیه‌كه‌، وه‌ هه‌ر كۆمه‌ڵێك له‌ قه‌ومه‌كه‌ی به‌لایدا تێئه‌په‌ڕین گاڵته‌یان پێ ئه‌كردو ئه‌یانووت: نوح تۆ پێشتر پێغه‌مبه‌ر بووی ئێستا بووی به‌ دارتاش؟! یاخود ئه‌یانووت: له‌ وشكانیدا كه‌شتی دروست ئه‌كه‌ی ئایا كه‌شتی له‌ وشكانیدا ئه‌ڕوات؟! گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد [ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ (٣٨) ] نوحیش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ ئێوه‌ گاڵته‌مان پێ بكه‌ن ئه‌وه‌ ئێمه‌ش سبه‌ینێ له‌ داهاتوو گاڵته‌ به‌ ئێوه‌ ئه‌كه‌ین كاتێك كه‌ نوقم ئه‌بن له‌ناو ئاوه‌كه‌دا."},{"id":39,"translation":"[ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ ] ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كێ سزایه‌كی بۆ دێت كه‌ ڕیسوا و سه‌رشۆڕی ده‌كات له‌ دونیا [ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٩) ] وه‌ دواتریش له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا سزایه‌كی به‌رده‌وامی ده‌بێ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا."},{"id":40,"translation":"[ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ ] تا فه‌رمانی ئێمه‌ هات و سه‌ر زه‌وى هه‌مووى ئاوى لێ هه‌ڵقوڵ، وه‌ ته‌نانه‌ت ته‌نوری نان كردن هه‌مووی ئاوی لێوه‌ هه‌ڵئه‌قوڵ [ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ] وتمان: ئه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - له‌ هه‌موو ئاژه‌ڵ و باڵنده‌و گیانله‌به‌رو دانه‌وێڵه‌یه‌ك جووتێك نێرو مێ¬یه‌ك هه‌ڵگره‌ بۆ ناو كه‌شتیه‌كه‌ [ وَأَهْلَكَ ] وه‌ كه‌سوكاری خۆتیش بخه‌ره‌ ناو كه‌شتیه‌كه‌، كه‌سوكار مه‌به‌ست موسڵمانان وه‌ ماڵ و منداڵی خۆتیش [ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ ] ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر بڕیار درابێ كه‌ ئه‌وانه‌ ئه‌بێ غه‌رق بن كه‌ كافرانن وه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌ى خۆیشى خێزانه‌كه‌ى و كوڕێكى [ وَمَنْ آمَنَ ] وه‌ باوه‌ڕدارانیش هه‌مووی بخه‌ره‌ ناو كه‌شتیه‌كه‌وه‌ [ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ (٤٠) ] وه‌ ته‌نها كه‌سانێكی كه‌م له‌گه‌ڵیدا ئیمانیان هێنا كه‌ وتراوه‌: لای زۆریه‌كه‌ی هه‌شتا كه‌س بوونه‌."},{"id":41,"translation":"[ وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ سه‌ر بكه‌ونه‌ ناو كه‌شتیه‌كه‌، وه‌ به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌شتیه‌كه‌ ئه‌ڕوات، وه‌ به‌ناوی خوای گه‌وره‌شه‌وه‌ له‌نگه‌ر ئه‌گرێ و ئه‌وه‌ستێته‌وه‌ [ إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (٤١) ] به‌راستى په‌روه‌ردگارم زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ تاوانه‌كان، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكه‌ی ڕزگار كرد [ وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ ] كاتێك كه‌ كه‌شتیه‌كه‌ له‌ناو ئاوه‌كه‌دا ئه‌ڕۆیشت شه‌پۆلی ئاوه‌كه‌ وه‌كو شاخ ئه‌یدا به‌سه‌ریاندا."},{"id":42,"translation":"{ نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - بانگی كوڕەكەی دەكات: سەركەوە ناو كەشتییەكە} [ وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا ] نوحیش - صلی الله علیه وسلم - بانگی له‌ یه‌كێك له‌ كوڕه‌كانی كرد كه‌ كافر بوو، وه‌ دوور بوو له‌ نوحه‌وه‌: ئه‌ی كوڕی خۆم باوه‌ڕ بێنه‌و له‌گه‌ڵماندا سه‌ربكه‌وه‌ [ وَلَا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ (٤٢) ] وه‌ له‌گه‌ڵ كافران و بێ باوه‌ڕاندا مه‌به‌ ئه‌وانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی كه‌شتیه‌كه‌ن و نوقمى ئاوه‌كه‌ ده‌بن."},{"id":43,"translation":"[ قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ ] وتی: ئه‌ی باوكه‌ ئه‌ڕۆمه‌ سه‌ر یه‌كێك له‌و شاخانه‌ ئه‌مپارێزێ له‌ لافاوه‌كه‌و ئاوم پێ ناگات [ قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی كوڕی خۆم ئه‌مڕۆ هیچ پارێزه‌رێك (یان پارێزراوێك) نیه‌ له‌ فه‌رمان و سزای خوا ئه‌مه‌ سزای خوای گه‌وره‌یه‌ مه‌گه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ خۆی ڕه‌حمی پێ بكات [ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ ] شه‌پۆلی ده‌ریاكه‌ بووه‌ ڕێگر له‌ نێوان هه‌ردووكیانداو لێكی جیا كردنه‌وه‌ [ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ (٤٣) ] كوڕه‌كه‌ی نوحیش - صلی الله علیه وسلم - یه‌كێك بوو له‌وانه‌ی كه‌ له‌ناو ئاوه‌كه‌دا غه‌رق بوون."},{"id":44,"translation":"[ وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ ] پاشان خوای گه‌وره‌ كه‌ كافران و بێباوه‌ڕانی له‌ناوبرد فه‌رمانی كرد به‌ زه‌ویه‌كه‌ ئه‌ی زه‌وی ئاوی خۆت قوت بده‌ [ وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي ] وه‌ ئه‌ی ئاسمان به‌سه‌ باران مه‌بارێنه‌ و با ببڕێته‌وه‌ [ وَغِيضَ الْمَاءُ ] وه‌ ئاوه‌كه‌ ورده‌ ورده‌ كه‌می كرد تا سه‌ر زه‌وی وشك بوو [ وَقُضِيَ الْأَمْرُ ] وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بوو كه‌ كافرانی هه‌موو له‌ناو بردو دواى بڕین {كەشتییەكەی نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لە كوردستان لەنگەری گرت} [ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ ] وه‌ كه‌شتیه‌كه‌ش له‌نگه‌ری گرت له‌سه‌ر شاخی (جودی) له‌ كوردستانی توركیا نزیك موسڵ [ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤٤) ] وه‌ وترا: كه‌سانی زاڵم و كافرو بێباوه‌ڕ هه‌ر دووربن له‌ پاراستن و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":45,"translation":"[ وَنَادَى نُوحٌ رَبَّهُ ] وه‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - بانگی له‌ په‌روه‌ردگارى كرد [ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار كوڕه‌كه‌ی منیش كه‌سوكاری من بوو [ وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ ] وه‌ به‌ڵێنی تۆش حه‌قه‌ كه‌ وتت كه‌سوكارت ئه‌پارێزم [ وَأَنْتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ (٤٥) ] وه‌ تۆ له‌ هه‌موو حاكمه‌كان دادوه‌رتری."},{"id":46,"translation":"[ قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی نوح با كوڕی تۆیش بێت به‌ كه‌سوكاری تۆ ناژمێردرێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كافر بووه‌و موسڵمانان كه‌سوكاری تۆن و من به‌ڵێنم دا كه‌سوكاره‌ موسڵمانه‌كانت رزگار بكه‌م نه‌ك كافران، (كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر كوڕى پێغه‌مبه‌ریش بیت ئیمان و كرده‌وه‌ى چاكى خۆت نه‌بێت سودت پێناگه‌یه‌نێت، چ جاى ئه‌وه‌ى بڵێیت من به‌ نه‌سه‌ب ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ) [ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ ] ئه‌م داواكردنه‌ كرده‌وه‌یه‌كی باش نیه‌ كه‌ تۆ داوا له‌ من ئه‌كه‌ی كوڕێكی كافرت ڕزگار بكه‌م، یاخود خوێندنه‌وه‌ى تر (إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِح) یان كوڕه‌كه‌ت كرده‌وه‌كانی باش نه‌بووه‌ كافر بووه‌ بۆیه‌ له‌ناومان برد [ فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ] تۆ داوای شتێك له‌ من مه‌كه‌ كه‌ زانیاریت پێی نیه‌ [ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ (٤٦) ] من ئامۆژگاریت ئه‌كه‌م و ئاگادارت ئه‌كه‌مه‌وه‌ له‌ نه‌زانه‌كان نه‌بیت داوای شتێك نه‌كه‌یت كه‌ له‌ ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌دا نه‌بێت."},{"id":47,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار په‌نا ئه‌گرم به‌ تۆ كه‌ داوای شتێكت لێ بكه‌م كه‌ من زانیاریم پێ نه‌بێت [ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٤٧) ] وه‌ ئه‌گه‌ر لێم خۆش نه‌بیت و ڕه‌حم و به‌زه‌ییم پێ نه‌كه‌یت و ته‌وبه‌م قبووڵ نه‌كه‌ی ئه‌وه‌ من له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ئه‌بم."},{"id":48,"translation":"[ قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِنَّا وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - له‌ كه‌شتیه‌كه‌ دابه‌زه‌ بۆ سه‌ر زه‌وی به‌ سه‌لامه‌تى و پارێزراوى له‌ سزاى ئێمه‌، وه‌ سه‌لام و به‌ره‌كه‌تی خۆم ئه‌ڕژێنم به‌سه‌ر ئێوه‌و ئه‌و ئوممه‌تانه‌یشی كه‌ له‌ نه‌وه‌ى ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ له‌ كه‌شتیه‌كه‌ له‌گه‌ڵتان بوون (كه‌ هه‌موو موسڵمانێك ده‌گرێته‌وه‌ تا رۆژى قیامه‌ت) [ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (٤٨) ] وه‌ كه‌سانێكی تر له‌ نه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كه‌ دواتر كافر ئه‌بن له‌ دونیادا تا كاتى دیاریكراوى خۆیان ئه‌یانژیه‌نین به‌ڵام پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازار ئه‌یانگرێته‌وه‌."},{"id":49,"translation":"{پێغەمبەریش - صلی الله علیه وسلم - غەیبی نەزانیووە} [ تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ ] ئه‌م چیرۆكه‌ هه‌ندێك له‌ هه‌واڵه‌كانی غه‌یبه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ به‌ وه‌حی بۆ تۆی ئه‌نێرین [ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلَا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا ] كه‌ نه‌ خۆت و نه‌ قه‌ومه‌كه‌ت ئه‌م زانیاریه‌تان نه‌بووه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ به‌ وه‌حی بۆت بنێرین [ فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ (٤٩) ] تۆ ئارام بگره‌ له‌به‌رامبه‌ر كافراندا به‌ دڵنیایی سه‌ره‌نجام هه‌ر بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":50,"translation":"{بەسەرهاتی هود پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ لای قه‌ومی عاد هود پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - نارد كه‌ له‌ خۆیان بوو كه‌ له‌ (ئه‌حقاف) له‌ یه‌مه‌ن ئه‌ژیان [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] هود پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ ته‌نها عیباده‌تی الله بكه‌ن چونكه‌ جگه‌ له‌ الله هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌قتان نیه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت [ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ (٥٠) ] ئێوه‌ كه‌ خوای ترتان بۆ خۆتان بڕیار داوه‌ ئه‌مه‌ ته‌نها درۆهه‌ڵبه‌ستنێكه‌و درۆتان هه‌ڵبه‌ستووه‌ هیچ حه‌قیقه‌تێكی نیه‌."},{"id":51,"translation":"[ يَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا ] ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م من داوای پاداشت له‌ ئێوه‌ ناكه‌م كاتێك كه‌ بانگتان ئه‌كه‌م بۆ لای خوای گه‌وره‌و دینی خوای گه‌وره‌تان پێ ئه‌گه‌یه‌نم [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٥١) ] به‌ڵكو پاداشتی من ته‌نها لای ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ دروستى كردووم بۆ تێ ناگه‌ن."},{"id":52,"translation":"{تەوبە كردن‌و گەڕانەوە بۆ لای خوا هۆكاری بەهێزی و هەموو بەخششەكانی ترە} [ وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ تاوانه‌كانى پێشووتان [ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ] پاشان ته‌وبه‌ بكه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و له‌ داهاتوو خۆتان بپارێزن له‌ تاوان [ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا ] خوای گه‌وره‌ بارانتان بۆ ئه‌بارێنێ به‌ لێزمه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌ك [ وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ ] وه‌ سه‌ره‌ڕای هێزو توانای خۆتان خوای گه‌وره‌ زیاتر به‌هێزو به‌عیززه‌تان ده‌كات به‌هۆی ته‌وبه‌و داوای لێخۆشبوونه‌وه‌ [ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ (٥٢) ] وه‌ پشت هه‌ڵمه‌كه‌ن و خراپه‌كاری مه‌كه‌ن له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی."},{"id":53,"translation":"[ قَالُوا يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ ] وتیان: ئه‌ی هود به‌ڕاستی تۆ هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرات بۆ ئێمه‌ نه‌هێناوه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ پێغه‌مبه‌ری خوایت [ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ ] وه‌ له‌به‌ر قسه‌ی تۆ ئێمه‌ واز له‌ خوایه‌كانی خۆمان ناهێنین [ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ (٥٣) ] وه‌ ئێمه‌ ئیمان به‌ تۆ ناهێنین."},{"id":54,"translation":"{هود پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - تۆمەتبار دەكرێت بە شێتی} [ إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ ] ئێمه‌ ئه‌ڵێین: هه‌ندێك له‌ خوایه‌كانی ئێمه‌ كه‌ تۆ قسه‌یان پێ ئه‌ڵێی ئه‌وان ده‌ستیان لێ وه‌شاندوویت و شێتیان كردوویت [ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (٥٤) ] هود - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: من خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م به‌ شایه‌ت وه‌ ئێوه‌ش شایه‌ت بن كه‌ من به‌ریم له‌ هه‌موو ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن."},{"id":55,"translation":"[ مِنْ دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لَا تُنْظِرُونِ (٥٥) ] جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌، خۆتان و خوایه‌كانتان چیتان بۆ ئه‌كرێ بۆ ئه‌وه‌ی زه‌ره‌رو زیان له‌ من بده‌ن بیكه‌ن وه‌ پاشانیش هیچ مۆڵه‌تم پێ مه‌ده‌ن و په‌له‌ بكه‌ن له‌وه‌ی كه‌ چ زه‌ره‌رو زیانێكم پێ ئه‌گه‌یه‌نن بیگه‌یه‌نن."},{"id":56,"translation":"[ إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ ] من ته‌نها پشتم به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌ الله كه‌ په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یشه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ من ئه‌پارێزێ له‌ نه‌خشه‌و پیلان و زه‌ره‌رو زیانی ئێوه‌ [ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ] هیچ ئاژه‌ڵ و گیانله‌به‌رێك نیه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ئیلا خوای گه‌وره‌ پێشه‌سه‌ری گرتووه‌، واته‌: له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دایه‌ [ إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٦) ] به‌راستى په‌روه‌ردگارم له‌سه‌ر ڕێگای ڕاست و دادپه‌روه‌ریه‌و ئێوه‌ی كافر زاڵ ناكات به‌سه‌ر منی باوه‌ڕداردا."},{"id":57,"translation":"[ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ ] ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد له‌وه‌ی كه‌ ئیمانت پێ بێنن ئه‌وا پێیان بڵێ: ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ منی له‌ پێناویدا بۆ لای ئێوه‌ ناردووه‌ ئه‌وه‌ من به‌ ئێوه‌م ڕاگه‌یاندو به‌ڵگه‌م به‌سه‌رتاندا جێگیر كرد [ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْمًا غَيْرَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات و كه‌سانێكی تر له‌ جێی ئێوه‌ جێنشین ده‌كات و ئه‌بن به‌جێگره‌وه‌ی ئێوه‌ كه‌ به‌ تاك و ته‌نها خوا ده‌په‌رستن و شه‌ریكى بۆ دانانێن [ وَلَا تَضُرُّونَهُ شَيْئًا ] وه‌ ناتوانن هیچ زیانێك به‌خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نن [ إِنَّ رَبِّي عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ (٥٧) ] به‌راستى په‌روه‌ردگارم هه‌موو وته‌و كرده‌وه‌ى ئێوه‌ ئه‌پارێزێ وه‌ چاودێرو به‌ده‌سه‌ڵاته‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكداو سزاتان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌رى."},{"id":58,"translation":"{خوای گەورە سزای قەومی هود پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - دەدات‌و تەنها باوەڕداران رزگار دەكات} [ وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا ] وه‌ كاتێك كه‌ فه‌رمان و سزای ئێمه‌ هات هودو ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ى له‌گه‌ڵیدا بوون هه‌موومان به‌ڕه‌حمه‌تی خۆمان ڕزگار كرد [ وَنَجَّيْنَاهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ (٥٨) ] وه‌ ئه‌وانمان پاراست له‌ سزایه‌كی زۆر ئه‌ستوور كه‌ ئه‌و بایه‌ بوو كه‌ خۆیان و ماڵیانی هه‌مووی وێران كردو كه‌سیان نه‌ما."},{"id":59,"translation":"[ وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ ] ئا ئه‌مه‌ قه‌ومی عاد بوون كه‌ نكوڵیان له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ كردو ئیمانیان پێی نه‌هێنا [ وَعَصَوْا رُسُلَهُ ] وه‌ سه‌رپێچی سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان كرد، هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌وان ته‌نها سه‌رپێچی هودیان كردبوو به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك باوه‌ڕ به‌ پێغه‌مبه‌رێك نه‌كات ئه‌وا باوه‌ڕی به‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌بووه‌ [ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ (٥٩) ] وه‌ شوێن هه‌موو كه‌سێكی موته‌كه‌بیرو عیناد كه‌وتن ئه‌وانه‌ی كه‌ سه‌ركه‌شی ئه‌كه‌ن و مل ناده‌ن بۆ حه‌ق."},{"id":60,"translation":"[ وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت نه‌فره‌تی لێ كردن و له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا دوور ئه‌خرێنه‌وه‌ [ أَلَا إِنَّ عَادًا كَفَرُوا رَبَّهُمْ ] بزانن كه‌ عاد كوفریان كرد به‌ په‌روه‌ردگاریان [ أَلَا بُعْدًا لِعَادٍ قَوْمِ هُودٍ (٦٠) ] ده‌ى قه‌ومی عاد كه‌ قه‌ومی هود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوون به‌رده‌وام دووربن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":61,"translation":"{بەسەرهاتی ساڵح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا ] بۆ لای قه‌ومی ثهمود صاڵح پێغه‌مبه‌رمان نارد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ خۆیان بوو، قه‌ومی ثهمود له‌ دواى قه‌ومى عاد بوون و له‌ (حیجر) نیشته‌جێ بوون له‌ نێوان (ته‌بوك و مه‌دینه‌) [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] پێى وتن: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌قتان نیه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت [ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ] هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی له‌ زه‌وی دروست كردووه‌ (ئاده‌مى باوكتان) [ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا ] وه‌ وای لێكردوون كه‌ سه‌ر زه‌وی ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌ [ فَاسْتَغْفِرُوهُ ] ئێوه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ تاوانه‌كانى پێشترتان [ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ] پاشان بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن و له‌ داهاتوودا تاوان مه‌كه‌ن [ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ (٦١) ] به‌ دڵنیایی په‌روه‌ردگارم وه‌ڵامدانه‌وه‌ی بۆ دوعاو پاڕانه‌وه‌ زۆر نزیكه‌و وه‌ڵامتان ده‌داته‌وه‌."},{"id":62,"translation":"[ قَالُوا يَا صَالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَذَا ] وتیان: ئه‌ی صاڵح پێش ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ بانگه‌وازمان بكه‌ی بۆ یه‌كخواپه‌رستی له‌ناو ئێمه‌دا ئومێدمان پێت بوو كه‌ ببی به‌ سه‌ردارو گه‌وره‌ی ئێمه‌ [ أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ] ئایا تۆ به‌رهه‌ڵستى و قه‌ده‌غه‌ی ئه‌وه‌مان لێ ئه‌كه‌ی كه‌ ئێمه‌ عیباده‌تی ئه‌و شتانه‌ بكه‌ین كه‌ باوك و باپیرانمان عیباده‌تیان ئه‌كرد [ وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ (٦٢) ] وه‌ ئێمه‌ گومانمان هه‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ تۆ بانگمان ئه‌كه‌ی بۆ لای بۆ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ له‌ گومانداین."},{"id":63,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي مِنْهُ رَحْمَةً ] صاڵح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئایا پێم بڵێن ئه‌گه‌ر من له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو یه‌قین بم له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌وه‌ ڕه‌حمی خۆی واته‌: پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێم به‌خشیوه‌ [ فَمَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ ] ئه‌ی ئه‌گه‌ر من سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ بكه‌م و په‌یامی خوای گه‌وره‌ نه‌گه‌یه‌نم وه‌كو ئێوه‌ پێم ئه‌ڵێن ئه‌ی كێ من سه‌ر ئه‌خات و ئه‌مپارێزێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ فَمَا تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ (٦٣) ] وه‌ ئێوه‌ هیچ شتێك بۆ من زیاد ناكه‌ن ته‌نها زه‌ره‌رمه‌ندی نه‌بێ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌ قسه‌ی ئێوه‌ بكه‌م تووشی زه‌ره‌رمه‌ندی دونیاو قیامه‌ت ئه‌بم."},{"id":64,"translation":"{حوشترەكەی ساڵح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَيَا قَوْمِ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌م حوشتره‌ كه‌ خۆتان پێشنیارتان كردبوو خوای گه‌وره‌ له‌و تاوێره‌ بۆى ده‌ركردن [ فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ ] جا لێیبگه‌ڕێن و وازی لێ بێنن با له‌ زه‌وی خوای گه‌وره‌ بله‌وه‌ڕێ [ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ ] وه‌ به‌ خراپه‌ ده‌ستی بۆ نه‌به‌ن [ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ قَرِيبٌ (٦٤) ] چونكه‌ سزایه‌كی نزیك ئه‌تانگرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌ خراپه‌ لێی نزیك ببنه‌وه‌."},{"id":65,"translation":"{حوشترەكەیان سەربڕی} [ فَعَقَرُوهَا ] ئه‌وان حوشتره‌كه‌یان سه‌ربڕی كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو موعجیزه‌ ناردبووی، (قه‌ددارى كوڕى سالف) سه‌رى بڕى به‌ڵام خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى هه‌موویان سه‌ریان بڕى چونكه‌ هه‌موویان رازى بوون و ره‌زامه‌ندیان وه‌رگیرابوو به‌ ژن و پیاوه‌وه‌ [ فَقَالَ تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ] صاڵح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ته‌نها سێ ڕۆژ له‌ شوێنی خۆتاندا بمێننه‌وه‌و بژین [ ذَلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ (٦٥) ] وه‌ له‌ دوای ئه‌و سێ ڕۆژه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات وه‌ ئه‌مه‌ به‌ڵێنێكه‌و درۆ نیه‌."},{"id":66,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا ] كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ هات [ نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ ] صاڵح و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوون به‌ ڕه‌حمه‌تی خۆمان ڕزگارمان كردن له‌سه‌رشۆڕی و سزای ئه‌و ڕۆژه‌ [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ (٦٦) ] به‌راستى په‌روه‌ردگاری تۆ زۆر به‌هێزو باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ته‌."},{"id":67,"translation":"{خوای گەورە سزای كافرانی داو لە ناوی بردن} [ وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ سته‌میان كرد ده‌نگێكی گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ هات و دڵی بڕین و هه‌موویانی كوشت [ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٦٧) ] له‌ناو شوێن و ماڵى خۆیاندا نووسان به‌ زه‌ویه‌كه‌ له‌سه‌ر ئه‌ژنۆ و ده‌م و چاویان و جووڵه‌یان نه‌ماو هه‌موویان مردن."},{"id":68,"translation":"[ كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا ] وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر نیشته‌جێ نه‌بووبێتن له‌و شوێنانه‌داو ئاوه‌دانیان نه‌كردبێته‌وه‌ [ أَلَا إِنَّ ثَمُودَ كَفَرُوا رَبَّهُمْ ] وه‌ بزانن كه‌ قه‌ومی ثهمود كوفریان كرد به‌ په‌روه‌ردگاریان [ أَلَا بُعْدًا لِثَمُودَ (٦٨) ] ده‌ى قه‌ومی ثهمود هه‌ر دووربن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":69,"translation":"{باسی ئیبراهیم پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى ] وه‌ به‌ دڵنیایی نێردراوانی (فریشته‌كانی) ئێمه‌ ڕۆیشتن بۆ لای ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌ موژده‌یان پێدا به‌ ئیسحاق [ قَالُوا سَلَامًا ] وه‌ سه‌لامیان لێ كرد [ قَالَ سَلَامٌ ] ئه‌ویش سه‌لامی لێ كردن و وه‌ڵامی سه‌لامه‌كه‌ی دانه‌وه‌و وتى به‌به‌رده‌وامى سه‌لامتان لێ بێت (سه‌لام به‌ مه‌رفوعى هاتووه‌ بۆ به‌رده‌وامیه‌) [ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ (٦٩) ] زۆری نه‌خایاندو خێرا ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - گوێره‌كه‌یه‌كی برژاوی بۆ هێنان."},{"id":70,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ ] كاتێك كه‌ بینی ده‌ستیان پێی ناگات و ده‌ستی بۆ درێژ ناكه‌ن پێی ناخۆش بوو وایزانی بۆ شه‌ڕو خراپه‌ هاتوونه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر جاران كه‌سێك بڕۆیشتایه‌ته‌ ماڵی كه‌سێك نیازی خراپ بووایه‌ نمه‌كی نه‌ده‌كردن، نه‌یزانى ئه‌مانه‌ فریشته‌ن چونكه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ى گه‌نجى جوان هاتبوون، وه‌ فریشته‌ ناخۆن و ناخۆنه‌و ئاره‌زوو شه‌هوه‌تیان نیه‌ ( ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - كه‌ باوكى پێغه‌مبه‌رانه‌ غه‌یب نه‌زانێت چۆن كه‌سانێكى ئه‌م سه‌رده‌مه‌ غه‌یب ده‌زانن؟!!) [ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ] وه‌ هه‌ستی به‌ ترس كردو له‌ دڵی خۆیدا لێیان ترسا [ قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ (٧٠) ] ئه‌وانیش پێیان وت مه‌ترسێ ئێمه‌ فریشته‌ی خوای گه‌وره‌ین و بۆ لای قه‌ومی لوط نێردراوین."},{"id":71,"translation":"[ وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ ] خێزانه‌كه‌ی ئیبراهیمیش به‌پێوه‌ ڕاوه‌ستابوو خزمه‌تی ئه‌كردن پێكه‌نی، یاخود وتراوه‌: له‌و كاته‌دا كه‌وتۆته‌ سووڕی مانگانه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پیره‌ژنێكی به‌سالآچوو بووه‌ [ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ ] موژده‌مان پێیدا به‌وه‌ی كه‌ له‌ ئیبراهیم منداڵی ئه‌بێت (ئیسحاقی ئه‌بێت) [ وَمِنْ وَرَاءِ إِسْحَاقَ يَعْقُوبَ (٧١) ] وه‌ له‌ دوای ئیسحقایش له‌ ئیسحاقیش یه‌عقوب ئه‌بێت."},{"id":72,"translation":"[ قَالَتْ يَا وَيْلَتَى أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ ] ساره‌ی خێزانی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - وتی: هاوار بۆ خۆم ئایا من مناڵم ئه‌بێ له‌ كاتێكدا من پیره‌ژنێكی به‌ساڵاچووم، كه‌ وتراوه‌: ته‌مه‌نی (٩٠) نه‌وه‌د ساڵ بووه‌ [ وَهَذَا بَعْلِي شَيْخًا ] ئه‌میش مێرده‌كه‌مه‌ كه‌ ئیبراهیمه‌ ئه‌میش پێره‌مێردێكی به‌ساڵاچووه‌ كه‌ ئه‌ووترێ: ته‌مه‌نی (١٢٠) سه‌دو بیست ساڵ بووه‌ [ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ (٧٢) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ شتێكی زۆر سه‌رسوڕهێنه‌ره‌."},{"id":73,"translation":"[ قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ ] فریشته‌كان پێیان فه‌رموو: ئایا تۆ سه‌رسام ئه‌بیت له‌ كارو فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ ] ئه‌ی ئه‌م خانه‌واده‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌ ڕه‌حمه‌ت و به‌ره‌كه‌تی خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌ردا بڕژێ [ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ (٧٣) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر سوپاسكراوه‌و خاوه‌نی به‌رزی و بڵندی و پیرۆزیه‌."},{"id":74,"translation":"[ فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ ] كاتێ كه‌ ئیبراهیم ترسه‌كه‌ی له‌سه‌ر لاچوو [ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى ] وه‌ موژده‌یان پێدا به‌وه‌ی كه‌ مناڵی ئه‌بێت [ يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ (٧٤) ] ئه‌وكاته‌ ده‌مه‌قاڵێ و گفتوگۆی له‌گه‌ڵ مه‌لائیكه‌ته‌كاندا كرد سه‌باره‌ت به‌ قه‌ومی لوط كه‌ پێی وتن چۆن له‌ناویان ئه‌ده‌ن كاتێك كه‌ كه‌سانێكی تیایه‌ موسڵمانن."},{"id":75,"translation":"[ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ ] به‌ڕاستی ئیبراهیم په‌له‌ی نه‌كردو له‌ كاروباری خۆیدا زۆر له‌سه‌رخۆ بووه‌ [ أَوَّاهٌ ] وه‌ زۆر ملكه‌چ بووه‌ بۆ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌، یان زۆر به‌به‌زه‌یى بووه‌، یان زۆر دوعاى كردووه‌، یان زۆر زیكری خوای گه‌وره‌ی كردووه‌ [ مُنِيبٌ (٧٥) ] وه‌ زۆر بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه."},{"id":76,"translation":"[ يَا إِبْرَاهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا ] ئه‌ی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - پشت له‌م مشتومڕو موناقه‌شه‌یه‌ بكه‌ له‌گه‌ڵ فریشته‌كانداو وازی لێ بێنه‌ [ إِنَّهُ قَدْ جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ ] به‌ دڵنیایى فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ هاتووه‌و بڕیار دراوه‌ ئه‌بێ ئه‌وان سزا بدرێن [ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ (٧٦) ] وه‌ئه‌وان سزایه‌كیان بۆ دێت كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی نیه‌."},{"id":77,"translation":"{باسی لوط پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا ] وه‌ كاتێك ئه‌م فریشتانه‌ له‌لای ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ده‌رچوون و رۆیشتن بۆ لای لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ چه‌ند فه‌رسه‌خێك لێك دوور بوونه‌ [ سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا ] لوط - صلی الله علیه وسلم - پێی ناخۆش بوو كه‌ میوانی هات، وه‌ دڵی ته‌نگ بوو له‌به‌ر قه‌ومه‌كه‌ی كه‌ قه‌ومێكی خراپ بوون [ وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ (٧٧) ] وه‌ فه‌رمووی: به‌ڕاستی ئه‌مه‌ ڕۆژێكی سه‌خته‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زانی كه‌ قه‌ومه‌كه‌ی دێن بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستدرێژی بكه‌نه‌ سه‌ر میوانه‌كانی."},{"id":78,"translation":"[ وَجَاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ ] خێزانى لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كافر بوو رۆیشت قه‌ومه‌كه‌ی ئاگادار كرده‌وه‌ له‌ مێوانه‌كانیان ئه‌وانیش به‌ په‌له‌و هه‌روه‌له‌ هاتن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ستدرێژی بكه‌نه‌ سه‌ر میوانه‌كانی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قه‌ومێكی به‌دڕه‌وشت بوون [ وَمِنْ قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ ] وه‌ پێشتریش ئه‌مان هه‌ر حاڵیان وابوو كه‌ نێربازیان ئه‌كرد [ قَالَ يَا قَوْمِ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي ] لوطيش - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دووریان بخاته‌وه‌ وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌وه‌ كچانی منن، واته‌: كچی هۆزو عه‌شیره‌ته‌كه‌ی كه‌ ئه‌م وه‌كو باوكیان وایه‌ [ هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ] ئه‌مانه‌ بۆ ئێوه‌ پاكترن به‌حه‌ڵاڵی بیانهێنن و ماره‌یان بكه‌ن [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن، وه‌ سه‌رشۆڕم مه‌كه‌ن به‌رامبه‌ر میوانه‌كانم [ أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ (٧٨) ] ئایا كه‌سێكی باشتان تیا نیه‌ كه‌ ڕێگریتان لێ بكات له‌م كاره‌ ناشیرینه‌و ڕێنماییتان بكات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":79,"translation":"[ قَالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّ ] وتیان: ئه‌ی لوط تۆ ئه‌زانی كه‌ ئێمه‌ هیچ كارێكمان به‌ كچانی عه‌شیره‌ت و هۆزه‌كه‌ت نیه‌ [ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ (٧٩) ] وه‌ تۆ ئه‌زانی كه‌ ئێمه‌ چیمان ئه‌وێ ئێمه‌ ئه‌مانه‌وێ ده‌ستدرێژی بكه‌ینه‌ سه‌ر میوانه‌ پیاوه‌كانی تۆ."},{"id":80,"translation":"[ قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً ] لوط - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئای خۆزگه‌ ئه‌گه‌ر تواناو هێزم ده‌بوو كه‌ ده‌رم بكردنایه‌و ڕه‌تتانم بكردایه‌ته‌وه‌ [ أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ (٨٠) ] یان په‌نام ببردایه‌ بۆ شوێنێكی زۆر پارێزراو كه‌ مه‌به‌ست پێی عه‌شیره‌ته‌ ئه‌گه‌ر عه‌شیره‌ت و هۆزێكم هه‌بوایه‌ كه‌ منیان بپاراستایه‌ له‌ ده‌ست ئێوه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌مزانی كه‌ چیم لێ ئه‌كردن."},{"id":81,"translation":"[ قَالُوا يَا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ ] ئه‌و كاته‌ فریشته‌كان هاتنه‌ وه‌ڵام وتیان: ئه‌ی لوط - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ فریشته‌و نێردراوی خوای گه‌وره‌ین، (لوط - صلی الله علیه وسلم - غه‌یبى نه‌زانى و تا فریشته‌كان خۆیان نه‌ناساند نه‌یناسین ئه‌ى ئیتر خه‌ڵكى تر چۆن غه‌یب ده‌زانن؟!) [ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ ] ئه‌وان توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ بگه‌ن به‌ تۆ و ده‌ستدرێژی بكه‌ن، جبریل ده‌رچووه‌ ده‌ره‌وه‌و باڵى كێشا به‌ ده‌موچاویانداو كوێری كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ [ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ ] (أَهْلِكَ) واته‌: ئه‌و موسڵمانانه‌ی له‌گه‌ڵتان له‌م دێ یه‌ به‌ شه‌و ده‌ریان بكه‌ [ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ ] له‌ به‌شێك له‌شه‌ودا له‌ كۆتایی شه‌ودا ده‌ریان بكه‌ [ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ ] وه‌ كاتێك كه‌ ڕۆیشتن كه‌س ئاوڕ نه‌داته‌ دواوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ی بۆ سزای ئه‌و قه‌ومه‌ ناردووه‌و سزایان ده‌ده‌ین [ إِلَّا امْرَأَتَكَ ] ته‌نها خێزانه‌كه‌ت نه‌بێ با ئه‌ویش له‌ناو كافراندا بمێنێته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ویش كافرو بێباوه‌ڕ بوو وه‌ هانی قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌داو پێی ئه‌ووتن كه‌ میوانمان هاتووه‌ [ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ ] ئه‌و سزایه‌ی تووشی قه‌ومه‌كه‌ت ده‌بێت خێزانه‌كه‌یشت ده‌گریته‌وه‌ [ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ ] به‌ دڵنیایی كاتی له‌ناوبردنى ئه‌وان به‌ره‌به‌یانه‌ [ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ (٨١) ] به‌ڕاستی به‌ره‌به‌یان نزیكه‌ كاتێك ئه‌زانی دێت و سزایان ئه‌ده‌ین."},{"id":82,"translation":"{خوای گەورە سزای قەومە بەدڕەوشتەكەی داو لە ناوی بردن} [ فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا ] كاتێك سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ هات له‌ خۆركه‌وتندا [ جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌رز بوون نزممان كردنه‌وه‌، واته‌: ئه‌و دێ یه‌یان هه‌ڵكه‌ندو بردیانه‌ ئاسمان و به‌ریاندایه‌ خواره‌وه‌و ژێرو ژووریان كردن [ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ (٨٢) ] وه‌ له‌ بانیشه‌وه‌ به‌رد بارانمان كردن به‌ خشتی سووره‌وه‌كراوى گه‌وره‌ (مَنْضُودٍ)یش واته‌: یه‌ك له‌ دوای یه‌ك."},{"id":83,"translation":"[ مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ ] هه‌مووی نیشانكرا بوو له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌و ناوی هه‌موویانی پێوه‌بوو، هه‌ربه‌رده‌و ناوى ئه‌و كه‌سه‌ى له‌سه‌ر بوو كه‌ لێى ده‌دا [ وَمَا هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (٨٣) ] وه‌ ئه‌م سزایه‌ش له‌ زاڵمان و سته‌مكاران دوور نیه‌، واته‌: هه‌ر قه‌ومێك ئه‌م پیشه‌ خراپه‌ ئه‌نجام بده‌ن نزیكه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌مان سزایان بداته‌وه‌، یاخود قه‌ومی لوط دوور نین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ نێوان شام و مه‌دینه‌دان و خه‌ڵكی مه‌ككه‌ خۆتان به‌سه‌ریاندا تێ ئه‌په‌ڕن."},{"id":84,"translation":"{بەسەرهاتی شوعەیب پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ] بۆ لای قه‌ومی مه‌دیه‌ن كه‌ له‌ نێوان حیجازو شام نیشته‌جێ بوون شوعه‌یب پێغه‌مبه‌رمان نارد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌میش له‌ خۆیان بووه‌ [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] ئه‌میش وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خوا بپه‌رستن و شه‌ریك بۆ خوا دامه‌نێن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله هیچ په‌رستراوێكی ترى حه‌قتان نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت [ وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ ] وه‌ پێوانه‌و كێشانه‌تان كه‌م مه‌كه‌ن به‌جوانی و ته‌واوی به‌خه‌ڵكی بده‌ن [ إِنِّي أَرَاكُمْ بِخَيْرٍ ] وه‌ من ئه‌بینم كه‌ ئێوه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی فراوان و زۆری پێ به‌خشیون [ وَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ (٨٤) ] من له‌وه‌ ئه‌ترسێم ئه‌گه‌ر ئێوه‌ له‌سه‌ر ئه‌م كارانه‌ به‌رده‌وام بن خوای گه‌وره‌ سزایه‌كتان بدات له‌ ڕۆژێكدا كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ده‌ورتان بدات و شوێنی ڕاكردن و په‌ناتان نه‌بێ بۆی ڕا بكه‌ن."},{"id":85,"translation":"[ وَيَا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم كێشانه‌و پێوانه‌تان با به‌ دادپه‌روه‌ری بێت و نوقستانی مه‌كه‌ن و فێڵی تیا مه‌كه‌ن [ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ ] وه‌ كه‌ شتومه‌ك به‌خه‌ڵكی ئه‌ده‌ن به‌ كه‌می پێیان مه‌ده‌ن [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٨٥) ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا ئاشووب مه‌نێنه‌وه‌و ئاشووب بڵاو مه‌كه‌نه‌وه‌و رێگرى و چه‌ته‌یى مه‌كه‌ن (كه‌ پیشه‌یان بووه‌)."},{"id":86,"translation":"[ بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ] ئه‌وه‌ی كه‌ به‌حه‌ڵاڵی خوای گه‌وره‌ پێتان ئه‌به‌خشێ و بۆتان ئه‌مێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ باشتره‌ بۆتان له‌و حه‌رام و فێڵه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ باوه‌ڕدارن [ وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ (٨٦) ] وه‌ من پارێزه‌ر نیم به‌سه‌رتانه‌وه‌و چاودێریتان بكه‌م به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ چاودێریتان ده‌كات و موحاسه‌به‌تان ده‌كات له‌به‌ر خوا ئه‌مه‌ بكه‌ن."},{"id":87,"translation":"[ قَالُوا يَا شُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ ] به‌ سوكایه‌تى و گاڵته‌پێكردنه‌وه‌ وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب ئایا نوێژ كردنه‌كانته‌ فه‌رمانت پێ ده‌كات كه‌ واز بێنین له‌ په‌رستنی ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ باوك و باپیرانمان ئه‌یانپه‌رست، یاخود له‌ ماڵی خۆماندا به‌ ویستی خۆمان كڕین و فرۆشتن نه‌كه‌ین واته‌: فێڵی تیا نه‌كه‌ین و زیادو كه‌می لێ نه‌كه‌ین [ إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ (٨٧) ] به‌ سووكایه‌تی و گاڵته‌ پێكردنه‌وه‌ ئه‌یانووت: به‌ڕاستی تۆ كه‌سێكی زۆر نه‌رمونیانی وه‌ سزای به‌رامبه‌ره‌كه‌ت ناده‌ی، وه‌ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستی هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌یانزانی له‌ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیشدا هه‌روابووه‌."},{"id":88,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي ] شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم هه‌واڵم پێ بده‌ن كه‌ من له‌سه‌ر به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرام له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ [ وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا ] وه‌ ڕزق و ڕۆزی و ماڵێكی زۆرو باش و حه‌ڵاڵى پێ به‌خشیووم، یان پێغه‌مبه‌رایه‌ت و حیكمه‌تی پێ به‌خشیووم [ وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ ] وه‌ من نامه‌وێ پێچه‌وانه‌ی ئێوه‌ بكه‌م و شتێك له‌ ئێوه‌ قه‌ده‌غه‌ بكه‌م و خۆم بیكه‌م [ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ ] به‌ڵكو من ته‌نها مه‌به‌ستم چاكسازیه‌و چاكسازیم ده‌وێت چه‌ندێك له‌ توانامدا بێت [ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ ] وه‌ ڕێنمایی و هیدایه‌تی من ته‌نها له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ [ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ (٨٨) ] كاره‌كانم هه‌مووی به‌و سپاردووه‌و ته‌وه‌كولم له‌سه‌ر ئه‌وه‌، وه‌ هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ش ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌."},{"id":89,"translation":"[ وَيَا قَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم با ڕق لێبوونتان له‌ من واتان لێ نه‌كات كه‌ من به‌درۆ بزانن و ئیمانم پێ نه‌هێنن [ أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ ] چونكه‌ ئه‌و سزایه‌ی كه‌ تووشی قه‌ومی نوح و هود و صاڵح بوو تووشی ئێوه‌ش ده‌بێت و خوای گه‌وره‌ سزاتان ده‌دات [ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ (٨٩) ] وه‌ قه‌ومی لوطيش سه‌رده‌میان یان شوێنیان له‌ ئێوه‌وه‌ دوور نیه‌، بترسێن كه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئێوه‌ش بدات."},{"id":90,"translation":"[ وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ په‌روه‌ردگارتان بكه‌ن له‌ تاوانه‌كانى رابردووتان [ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ] پاشان بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن و له‌ داهاتوودا مه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر تاوان [ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ (٩٠) ] به‌راستى په‌روه‌ردگاری من زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن خۆشه‌ویستى خوای گه‌وره‌ن و خۆشی ئه‌وێن."},{"id":91,"translation":"[ قَالُوا يَا شُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًا مِمَّا تَقُولُ ] وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب ئێمه‌ تێناگه‌ین له‌ زۆرێك له‌و هه‌واڵ و شتانه‌ی كه‌ تۆ باسی ئه‌كه‌یت له‌ باسی زیندوو بوونه‌وه‌و قیامه‌ت (هه‌رچه‌نده‌ شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ وتاربێژى پێغه‌مبه‌ران ناسرابووه‌ له‌به‌ر ره‌وانبێژى و زمانپاراوى) [ وَإِنَّا لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفًا ] وه‌ ئێمه‌ تۆ ئه‌بینین كه‌ له‌ناو ئێمه‌دا لاوازو بێده‌سه‌ڵاتی و ته‌نهایت، وه‌ وتراوه‌ نابینا بووه‌ [ وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر عه‌شیره‌ت و هۆزه‌كه‌ت نه‌بوایه‌ ئێستا به‌ردبارانمان ئه‌كردیت [ وَمَا أَنْتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ (٩١) ] وه‌ تۆ له‌لای ئێمه‌ عیززه‌ت و ده‌سه‌ڵاتت نیه‌."},{"id":92,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ ] شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئایا عه‌شیره‌ت و هۆزه‌كه‌م به‌لاتانه‌وه‌ گرنگترو به‌عیززه‌تتره‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا ] وه‌ خوای گه‌وره‌تان له‌ پشتی خۆتان داناوه‌و گرنگی پێ ناده‌ن و به‌گه‌وره‌ى نازانن [ إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (٩٢) ] به‌راستى په‌روه‌ردگارم زۆر زانایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن، وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌وری داوه‌و ئاگاداره‌و سزاتان ئه‌دات له‌سه‌ری."},{"id":93,"translation":"[ وَيَا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ ] دوای ئه‌وه‌ كه‌ بینی به‌رده‌وامن له‌سه‌ر كوفریان و بێئومێد بوو لێیان فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم به‌رده‌وام بن له‌ شوێنی خۆتان و له‌سه‌ر رێبازو كوفرى خۆتان كار بكه‌ن منیش به‌ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ ] له‌ داهاتوودا ئه‌زانن كه‌ كێیه‌ سزای بۆ دێت و خوای گه‌وره‌ سه‌رشۆڕو ڕیسوای ئه‌كات [ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌ ] وه‌ ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ كێ درۆزنه‌ [ وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ (٩٣) ] وه‌ چاوه‌ڕێ بن منیش له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌م بزانین خوای گه‌وره‌ سزای كێ ئه‌دات."},{"id":94,"translation":"{خوای گەورە سزای قەومی شوعەیب پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -دەدات ‌و لەناویان دەبات} [ وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا ] كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌ دابه‌زی بۆیان [ نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا ] شوعه‌یب پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ى له‌گه‌ڵیدا بوون ڕزگارمان كردن به‌ ڕه‌حمه‌تی خۆمان [ وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ ] به‌ڵام سته‌مكاران ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفریان ئه‌كرد صه‌یحه‌و ده‌نگێك هات و ڕوحی له‌ لاشه‌یان ده‌ركرد [ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٩٤) ] له‌ناو شوێن و ماڵى خۆیاندا نووسان به‌ زه‌ویه‌كه‌ له‌سه‌ر ئه‌ژنۆ و ده‌م و چاویان و جووڵه‌یان نه‌ماو هه‌موویان مردن."},{"id":95,"translation":"[ كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر له‌و شوێنه‌ هه‌ر نه‌ژیابێتن [ أَلَا بُعْدًا لِمَدْيَنَ كَمَا بَعِدَتْ ثَمُودُ (٩٥) ] ده‌ى قه‌ومی مه‌دیه‌نیش دوور كه‌ونه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خواو تیاچن هه‌روه‌كو چۆن قه‌وی ثهمودیش دوور كه‌وتنه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خواو تیاچوون."},{"id":96,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٩٦) ] وه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - نارد بۆ لای فیرعه‌ون به‌ ته‌ورات و كۆمه‌ڵێك موعجیزه‌وه‌ كه‌ ئه‌و نۆ موعجیزه‌یه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشی."},{"id":97,"translation":"[ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ ] ناردمان بۆ لای فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتدارانی كه‌ خه‌ڵكی شوێنی ڕێگاو ڕێبازی فیرعه‌ون كه‌وتن [ وَمَا أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ (٩٧) ] له‌ كاتێكدا ڕێگاو ڕێبازی فیرعه‌ون ڕێگایه‌كی ڕاست و هیدایه‌ت نه‌بوو به‌ڵكو گومڕایی و كوفرو نه‌زانى بوو."},{"id":98,"translation":"[ يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ (٩٨) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش پێش قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌كه‌وێ بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ تا ئه‌یانباته‌ سه‌ر ئاگر كه‌ به‌ڕاستی خراپترین بردنه‌سه‌ره‌ له‌ جیاتی بیانباته‌ سه‌ر ئاو ئه‌یانباته‌ سه‌ر ئاگرو ئه‌سووتێن."},{"id":99,"translation":"[ وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ له‌ دونیادا نه‌فره‌تیان لێ كراو دوورخرانه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا، وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا به‌هه‌مان شێوه‌ نه‌فره‌تیان لێ ده‌كرێت [ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ (٩٩) ] كه‌ خراپترین بردنه‌ سه‌ره‌ بۆ ئاگرى دۆزه‌خ، یاخود خراپترین شته‌ كه‌ نه‌فره‌تى دونیاو قیامه‌ت و سزا كۆبێته‌وه‌ له‌سه‌ریان."},{"id":100,"translation":"[ ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْقُرَى نَقُصُّهُ عَلَيْكَ ] ئه‌مه‌ هه‌واڵی شارو دێیه‌كانه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ بۆ تۆی ئه‌گێڕینه‌وه‌ [ مِنْهَا قَائِمٌ وَحَصِيدٌ (١٠٠) ] كه‌ هێشتا له‌و شارو دێیانه‌ هه‌یه‌ ماوه‌، وه‌ هه‌یشیانه‌ وێران بووه‌و ڕووخاوه‌."},{"id":101,"translation":"[ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَكِنْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ سته‌ممان لێ نه‌كردوون به‌ڵام ئه‌وان خۆیان زوڵم و سته‌میان له‌ نه‌فسی خۆیان كرد به‌ كوفرو تاوان [ فَمَا أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ لَمَّا جَاءَ أَمْرُ رَبِّكَ ] وه‌ ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ لێیان ئه‌پاڕانه‌وه‌و هاواریان پێیان ئه‌كردو ئه‌یانپه‌رستن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ هیچ سوودێكیان پێ نه‌گه‌یاندن كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ هات [ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ (١٠١) ] وه‌ هیچ شتێكیان بۆ زیاد نه‌كردن ته‌نها به‌هیلاك چوون و زه‌ره‌رمه‌ندی نه‌بێت."},{"id":102,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ (١٠٢) ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: خواى گه‌وره‌ مۆڵه‌ت به‌ سته‌مكار ده‌دات به‌ڵام كه‌ بیباته‌وه‌و سزاى بدات رزگارى نابێت پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌: وه‌ بردنه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌م شێوازه‌یه‌ كاتێك كه‌ دێ¬یه‌ك بباته‌وه‌ یان سزایان بدات كه‌ سته‌مكارو هاوبه‌شبڕیارده‌ر بن، به‌راستى بردنه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ئێش و ئازارو سه‌خته‌."},{"id":103,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِمَنْ خَافَ عَذَابَ الْآخِرَةِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌م له‌ناوبردنى كافران و رزگار كردنى باوه‌ڕدارانه‌ په‌ندو ئامۆژگاری تیایه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ له‌ سزای ڕۆژی دوایی بترسێت [ ذَلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ ] كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ ڕۆژێكه‌ هه‌موو خه‌ڵكی سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كانى بۆ كۆ ئه‌كرێته‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌ [ وَذَلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ (١٠٣) ] وه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ هه‌موو خه‌ڵكى و فریشته‌كان و پێغه‌مبه‌ران ئه‌یبینن و ئاماده‌ی ئه‌بن."},{"id":104,"translation":"[ وَمَا نُؤَخِّرُهُ إِلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُودٍ (١٠٤) ] وه‌ ئه‌و رۆژه‌ دوا ناخه‌ین مه‌گه‌ر بۆ كاتی دیاریكراوی خۆی."},{"id":105,"translation":"[ يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ ] له‌و ڕۆژه‌دا هیچ كه‌سێك ناتوانێ قسه‌ بكات و عوزر بێنێته‌وه‌، یان شه‌فاعه‌ت بكات ئیلا به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَسَعِيدٌ (١٠٥) ] خه‌ڵكی دابه‌ش ئه‌بنه‌ دوو كۆمه‌ڵ هه‌یانه‌ ئه‌هلی دۆزه‌خه‌و به‌دبه‌خته‌، وه‌ هه‌یشیانه‌ ئه‌هلی به‌هه‌شته‌و به‌خته‌وه‌ره‌."},{"id":106,"translation":"[ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ ] وه‌ كافران و به‌دبه‌ختان و تاوانبارانن ئه‌چنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ [ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ (١٠٦) ] كه‌ ده‌نگی هه‌ناسه‌یان دێت له‌ قوڕگیان كاتێك كه‌ ده‌ریئه‌كه‌ن، وه‌ كاتێك كه‌ وه‌ریئه‌گرن له‌ سینگیاندا له‌ سه‌ختی ئێش و ئازاردا."},{"id":107,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ ] له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌ تا ئاسمانه‌كان و زه‌وی بمێنێته‌وه‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی ئاسمان و زه‌وی ڕۆژی قیامه‌ته‌و بۆ هه‌میشه‌یی ئه‌مێنێته‌وه‌ نه‌ك ئاسمان و زه‌وی دونیا [ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ ] مه‌گه‌ر كه‌سانێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌ریان بكات كه‌ تاوانبارانی ئه‌هلی ته‌وحیدن له‌ باوه‌ڕداران به‌ شه‌فاعه‌تى پێغه‌مبه‌ران و فریشته‌كان و شه‌هیدان و باوه‌ڕداران و منداڵى موسڵمانان [ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ (١٠٧) ] به‌راستى په‌روه‌ردگارت هه‌ر شتێكی بوێت له‌ دونیاو قیامه‌تداو ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت ئه‌نجامی ئه‌دات و كه‌س نیه‌ ڕێگری لێ بكات."},{"id":108,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌خته‌وه‌ر بوونه‌ به‌ ئیمان و كرده‌وه‌ی چاك له‌ دونیادا [ فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا ] ئه‌وانه‌ ئه‌خرێنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌و به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یى تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ ] تا ئاسمانه‌كان و زه‌وی قیامه‌ت بمێننه‌وه‌ [ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ ] مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت، واته‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ دره‌نگتر له‌ قه‌بره‌كانیان ده‌رئه‌چن یان له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر دوائه‌كه‌ون یان له‌ دۆزه‌خن پێش ئه‌وه‌ی بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ (١٠٨) ] كه‌ ئه‌میش به‌خشینێكه‌ خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌به‌خشێ به‌بێ بڕین و كۆتایی نایات."},{"id":109,"translation":"[ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِمَّا يَعْبُدُ هَؤُلَاءِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ له‌ گوماندا مه‌به‌ له‌ پووچه‌ڵی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م كه‌سه‌ بت په‌رستانه‌ ئه‌یپه‌رستن له‌ غه‌یری خوا [ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ آبَاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مانیش هیچ شتێك ناپه‌رستن ته‌نها ئه‌وانه‌ نه‌بێ كه‌ باوك و باپیرانیان ئه‌یانپه‌رست و شوێن ئه‌وان كه‌وتوونه‌ و لاسایی ئه‌وان ئه‌كه‌نه‌وه‌ به‌ كوێرانه‌ نه‌ك به‌ عه‌قڵ و به‌ڵگه‌ [ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ (١٠٩) ] وه‌ ئێمه‌ سزای خۆیان پێ ئه‌به‌خشین به‌ته‌واوی هیچ شتێكیش له‌ سزایان كه‌م ناكه‌ین."},{"id":110,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ ] وه‌ ئێمه‌ كتابمان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی كه‌ ته‌ورات بوو وه‌ خه‌ڵكى ئیختیلاف و جیاوازی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ هه‌بوو ئیمانى پێهێنا، وه‌ هه‌بوو كوفرى پێكرد [ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و وشه‌یه‌ نه‌بوایه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ كه‌ پێشتر هاتبوو كه‌ سزایان پێش ناخرێت تا كاتى دیاریكراوى خۆیان، یان تا به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر نه‌كرێت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری له‌ نێوانیاندا ئه‌داو كافرانى له‌ناو ده‌بردو موسڵمانانى رزگار ده‌كرد [ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (١١٠) ] به‌ڵام ئه‌وان له‌ گومان و دوودڵیدان."},{"id":111,"translation":"[ وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ په‌روه‌ردگارت هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ پاداشت یان سزای كرده‌وه‌كانیان به‌ته‌واوی ئه‌داته‌وه‌ [ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (١١١) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌كرده‌وه‌كانیان."},{"id":112,"translation":"{دامەزراوبە لەسەر خواپەرستی} [ فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - دامه‌زراو به‌ به‌و شێوازه‌ی كه‌ فه‌رمانت پێ كراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ [ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ته‌وبه‌یان كردووه‌ له‌گه‌ڵ تۆداو بۆ لای خواى گه‌وره‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ با ئه‌وانیش دامه‌زراو بن [ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١١٢) ] به‌ڵام سنوور مه‌به‌زێنن له‌ خراپه‌كاریدا به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر بینه‌ره‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":113,"translation":"[ وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ ] وه‌ ئێوه‌ مه‌یلتان نه‌بێ به‌لای سته‌مكاران و هاوبه‌شبڕیارده‌ران و به‌ كرده‌وه‌ى ئه‌وان رازى مه‌بن و به‌شداریان مه‌كه‌ن دوایی ئاگری دۆزه‌خ ئه‌تانگرێته‌وه‌ [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ (١١٣) ] ئه‌و كاته‌ له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ هیچ دۆست و پشتیوانێكتان نابێت كه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ بتانپارێزێ و ڕزگارتان بكات، پاشان ئێوه‌ كه‌س نیه‌ كه‌ سه‌رتان بخات."},{"id":114,"translation":"{لە دوای خراپە چاكە بكە چونكە چاكە خراپە دەسڕێتەوە} [ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ ] وه‌ تۆ نوێژه‌كانت بكه‌ له‌ هه‌ردوولای به‌یانی، واته‌: نوێژی به‌یانی و عه‌صر [ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ ] وه‌ كات له‌ دوای كات له‌ شه‌ودا، وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی نوێژی مه‌غریب و عیشایه‌، یان ته‌نها نوێژی عیشایه‌، یان شه‌ونوێژه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ پێش فه‌رز بوونى نوێژ دابه‌زى كه‌ سه‌ره‌تا پێش خۆركه‌وتن نوێژێك و پێش خۆرئاوا بوون نوێژێك فه‌رز بوو، له‌گه‌ڵ شه‌ونوێژ پاشان شه‌ونوێژه‌كه‌ له‌سه‌ر ئوممه‌ت لابراو بوو به‌ سوننه‌ت، پاشان له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - لابراو بوو به‌ سوننه‌ت [ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ] به‌ڕاستی چاكه‌كان خراپه‌كان ئه‌سڕێته‌وه‌و نایهێلێت، پیاوێك ماچى ئافره‌تێكى كرد هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - پێى وت، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند كه‌ دواى خراپه‌و تاوان نوێژو چاكه‌ بكه‌ن خراپه‌كه‌ ده‌سڕێته‌وه‌، پیاوه‌كه‌ وتى ئایا ته‌نها بۆ منه‌؟ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: بۆ هه‌موو ئوممه‌ته‌كه‌مه‌، وه‌ (ئه‌بولیوسر كه‌عبى كوڕى عه‌مرى ئه‌نصارى) ده‌فه‌رمێت: ئافره‌تێك هات خورمام لێ بكڕێت به‌ درهه‌مێك، منیش وتم له‌ ماڵه‌وه‌ خورماى له‌مه‌ چاكترى لێیه‌ چووینه‌ ژووره‌وه‌و ماچم كرد، هاتم بۆ لاى ئه‌بو به‌كر بۆم باسكرد، فه‌رمووى: لاى كه‌س باسى مه‌كه‌و ته‌وبه‌ بكه‌، منیش ئارامم نه‌گرت و هاتم بۆ لاى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بۆم باسكرد فه‌رمووى: (ئایا كه‌سێك كه‌ چووه‌ بۆ غه‌زاو خێزانه‌كه‌ى به‌جێهێشتووه‌ ئاوات كردووه‌ له‌گه‌ڵیدا ؟ ) تا ئاواته‌خواز بوو تا ئه‌م كاته‌ موسڵمان نه‌بوایه‌، وه‌ وایزانى كه‌ دۆزه‌خیه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زۆر بێده‌نگ بوو تا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى به‌ وه‌حى بۆ دابه‌زاند [ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ (١١٤) ] ئه‌مه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رئه‌گرن و بیر ئه‌كه‌نه‌وه."},{"id":115,"translation":"[ وَاصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (١١٥) ] وه‌ تۆ ئارامگر به‌ له‌سه‌ر دامه‌زراوی و خواپه‌رستی به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ پاداشتی چاكه‌كاران نافه‌وتێنێت."},{"id":116,"translation":"[ فَلَوْلَا كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُولُو بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ ] ئه‌گه‌ر له‌ ئوممه‌تانی پێشتر ئه‌وانه‌ی كه‌ سزادران هه‌ندێكیان تیا بوایه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و دینداری و بۆچوونی ڕاست و دروست بوونایه‌ كه‌ ڕێگری خه‌ڵكه‌كه‌یان بكردایه‌ له‌ ئاشووبگێڕی له‌سه‌ر زه‌ویدا، كه‌ ته‌نها كه‌مێكیان تیا بوو له‌وانه‌ی كه‌ فه‌رمانیان به‌ چاكه‌ ده‌كردو رێگریان له‌ خراپه‌ ده‌كرد، وه‌ له‌ كاتى سزادا ته‌نها ئه‌مانه‌مان ڕزگار كرد [ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ (١١٦) ] وه‌ زاڵمان و سته‌مكاران شوێنی تاوان و سه‌رپێچى كه‌وتن و به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر تاوان و خراپه‌و ژیانی دونیایان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر قیامه‌تدا، وه‌ ئه‌وان تاوانبار بوون."},{"id":117,"translation":"[ وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا مُصْلِحُونَ (١١٧) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت هیچ شارو دێ¬یه‌ك له‌ناو نادات و زوڵم و سته‌میان لێ ناكات له‌ كاتێك كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی چاكه‌كار بن و ئیصلاح و چاكسازی بكه‌ن."},{"id":118,"translation":"[ وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ هه‌موو ئوممه‌تی ئه‌كرد به‌ یه‌ك و له‌سه‌ر حه‌ق كۆی ئه‌كردنه‌وه‌ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ تاقیان ئه‌كاته‌وه‌ [ وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ (١١٨) ] وه‌ به‌رده‌وام له‌ ئیختیلاف و جیاوازی و ناكۆكیدان."},{"id":119,"translation":"[ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ ] ته‌نها كه‌سانێك نه‌بێ كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمی پێ كرد بێت، واته‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕه‌حمیان پێكراوه‌ له‌ شوێنكه‌وتوانى پێغه‌مبه‌ران ئیختیلاف و جیاوازی له‌ نێوانیاندا نیه‌ [ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ ] وتراوه‌: بۆ ڕه‌حمه‌كه‌ته‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ڕه‌حمه‌تی خۆی دروستی كردوون، یاخود بۆ ئیختیلاف دروستی كردوون، یاخود خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون كۆمه‌ڵێكیان بۆ به‌هه‌شت و كۆمه‌ڵێكیان بۆ دۆزه‌خ [ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (١١٩) ] وه‌ وشه‌و فه‌رمووده‌ی په‌روه‌ردگارت ته‌واو بوو كه‌ ئه‌بێ دۆزه‌خ پڕ بكه‌م له‌ جنی و له‌ مرۆڤ به‌ تێكڕا ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌نی دۆزه‌خ بێ ئه‌بێ دۆزه‌خیان لێ پڕ كه‌م."},{"id":120,"translation":"‌[ وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ ] له‌ هه‌موو هه‌واڵی پێغه‌مبه‌رانت بۆ ئه‌گێڕینه‌وه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ چۆن سه‌ریخستوون و كافرانى له‌ناوبردووه‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ دڵت پێى جێگیرو دامه‌زراو و پڕ له‌ دڵنیایی بێت [ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ ] وه‌ له‌م سووڕه‌ته‌یشدا حه‌ق و په‌ندو ئامۆژگاری و به‌سه‌رهاتى ئوممه‌تانى ترت بۆ هاتووه‌ [ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (١٢٠) ] وه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":121,"translation":"[ وَقُلْ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمان ناهێنن پێیان بڵێ: به‌رده‌وام بن و له‌ شوینى خۆتان و له‌سه‌ر رێبازو كوفری خۆتان بن چونكه‌ په‌ندو ئامۆژگاری سوودی نیه‌ بۆتان [ إِنَّا عَامِلُونَ (١٢١) ] وه‌ ئێمه‌ش له‌سه‌ر رێبازو دین و ئیمان و كرده‌وه‌ی چاكى خۆمان ده‌بین."},{"id":122,"translation":"[ وَانْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٢٢) ] وه‌ ئێوه‌ چاوه‌ڕێ بن ئێمه‌ش چاوه‌ڕێی سه‌ره‌نجامی كاره‌كه‌ی ئێوه‌ین بزانین خوای گه‌وره‌ كه‌ی سزاتان ئه‌دات و سزای خوای گه‌وره‌ چۆن ئه‌بێت، (خواى گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕدارانى سه‌رخست و كافرانى تێكشكاند)."},{"id":123,"translation":"[ وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی نهێنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی لای خوای گه‌وره‌یه‌و كه‌سی تر نایزانێ [ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش هه‌موو كاره‌كان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ فَاعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ ] تۆ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌و به‌ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌و كاره‌كانت به‌و بسپێره‌ [ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٢٣) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت بێئاگا نیه‌ له‌ كرده‌وه‌ی خراپی كافران و بێباوه‌ڕان و خراپه‌كاران، والله أعلم."}]},{"id":12,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (یوسف - صلی الله علیه وسلم - ) سووره‌تێكى مه‌ككيیه‌و (١١١) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الر ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون له‌ سووره‌تی به‌قه‌ره‌دا باسمان كرد [ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ (١) ] ئه‌م ئایه‌تانه‌ی كه‌ له‌م سووره‌ته‌دا باسكراوه‌ ئایه‌تی قورئانی پیرۆزن كه‌ هه‌موو حوكم و ئیعجازه‌كانی به‌ئاشكراو به‌ ڕوونی تیادا باسكراوه‌."},{"id":2,"translation":"[ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٢) ] ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان به‌ زمانی عه‌ره‌بی دابه‌زاندووه‌ به‌ڵكو لێی تێ بگه‌ن و فێرى ببن، چونكه‌ زمانى عه‌ره‌بى پاراوترین و فراوانترین و ده‌وڵه‌مه‌ندترین و روونترین و مانابه‌خشترین زمانه‌."},{"id":3,"translation":"[ نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآنَ ] هاوه‌ڵان فه‌رموویان ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - پێمان خۆشه‌ چیرۆكمان بۆ بگێڕیته‌وه‌؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئێمه‌ باشترین چیرۆكی ئوممه‌تانی پێشترت بۆ ئه‌گێڕینه‌وه‌ به‌م وه‌حی¬یه‌ى كه‌ له‌م قورئانه‌دا بۆمان دابه‌زاندوویت [ وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِينَ (٣) ] هه‌ر چه‌نده‌ تۆ پێش دابه‌زینی وه‌حی بێئاگابوویته‌ له‌ ڕووداو و به‌سه‌رهاتی ئوممه‌تان و پێغه‌مبه‌رانی تر."},{"id":4,"translation":"{بەسەرهاتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ براكانی} [ إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ (٤) ] كاتێك یوسف - صلی الله علیه وسلم - به‌ باوكی فه‌رموو كه‌ یه‌عقوبی كوڕی ئیسحاقی كوڕی ئیبراهیم بوو (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێت): ئه‌ی باوكه‌ من یانزه‌ ئه‌ستێره‌م بینی له‌ خه‌ودا (كه‌ لێكدانه‌وه‌كه‌ی یانزه‌ براكه‌ی بوو)، وه‌ خۆرو مانگیشم بینی (كه‌ لێكدانه‌وه‌كه‌ی دایك و باوكی بوو) هه‌موویان كڕنوشی ڕێزو ئیحتیرامیان بۆ ئه‌بردم، كه‌ پاش چل ساڵ یاخود هه‌شتا ساڵ روویداوه‌."},{"id":5,"translation":"[ قَالَ يَا بُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَى إِخْوَتِكَ ] باوكی پێی فه‌رموو: ئه‌ی كوڕی خۆم ئه‌م خه‌وه‌ بۆ براكانت مه‌گێڕه‌وه‌ [ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا ] نه‌وه‌كو ئه‌وانیش لێكدانه‌وه‌كه‌ی بزانن و دواتر له‌ حه‌سوودیدا نه‌خشه‌و پیلانت بۆ دابنێن و له‌ناوتبه‌رن (ئه‌گه‌ر نیعمه‌تێك له‌ ئارادا بوو بیشاره‌وه‌و ده‌ریمه‌خه‌ تا پێده‌گات و خۆى ده‌رده‌كه‌وێت تا كه‌س حه‌سودى پێنه‌بات و نه‌بێته‌ چاوه‌وه‌) [ إِنَّ الشَّيْطَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٥) ] چونكه‌ به‌ڕاستی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای مرۆڤه‌و وایان لێ ده‌كات كه‌ حه‌سودى به‌یه‌كترى ببه‌ن و دژایه‌تی یه‌كتری بكه‌ن."},{"id":6,"translation":"[ وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ ] وه‌به‌م شێوازه‌ په‌روه‌ردگار هه‌ڵتئه‌بژێرێ و ده‌تكات به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ ] وه‌ فێری لێكدانه‌وه‌ی خه‌وت ئه‌كات [ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ ] وه‌ نیعمه‌تی خۆی ته‌واو ئه‌ڕژێنێ به‌سه‌رتدا به‌وه‌ی ئه‌تكات به‌ پێغه‌مبه‌ر، وه‌ موڵك و خێری دونیاو قیامه‌تت پێ ئه‌به‌خشێ، وه‌ نیعمه‌تی خۆی ته‌واو ده‌كات به‌سه‌ر ئالی یه‌عقوبدا [ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ ] وه‌كو پێشتریش نیعمه‌تی خۆی ته‌واو ڕژاند به‌سه‌ر ئیبراهیم و ئیسحاقدا به‌وه‌ی كه‌ كردیانی به‌ پێغه‌مبه‌ر، وه‌ ئیبراهیمی پاراست له‌ ئاگره‌كه‌ وه‌ كردی به‌ خه‌لیلی خۆی [ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٦) ] به‌راستى په‌روه‌ردگاری تۆ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":7,"translation":"[ لَقَدْ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِ آيَاتٌ لِلسَّائِلِينَ (٧) ] به‌ڕاستی له‌ هه‌واڵی یوسف و براكانی نیشانه‌و په‌ندو ئامۆژگارى تێدا بوو بۆ ئه‌و جووله‌كانه‌ى كه‌ پرسیاریان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد."},{"id":8,"translation":"{ماناكانى (ضلال) له‌ قورئاندا} [ إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَى أَبِينَا مِنَّا ] كاتێك كه‌ براكانی وتیان: یوسف و بنیامینى برای له‌لای باوكمان خۆشه‌ویسترن له‌ ئێمه‌، كه‌ یوسف و براكه‌ی برای دایك و باوكی بوونه‌، به‌ڵام براكانی تر ته‌نها برای باوكیى بوونه‌و له‌ باوكیانه‌وه‌ برایان بوونه‌و دایكیان جیا بووه‌ [ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ] وه‌ ئێمه‌ش كۆمه‌ڵێكین وتراوه‌: (عُصْبَةٌ) له‌ یه‌كه‌وه‌ تا ده‌یه‌ [ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٨) ] به‌راستى باوكمان حه‌قیقه‌تى شته‌كانى ون كردووه‌و لایداوه‌ لێى، مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ باوكمان گومڕا بووه‌ له‌ دین، چونكه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بوایا كافر ده‌بوون، به‌ڵكو به‌ گومانى خۆیان باوكیان حه‌قیقه‌تى شته‌كان نازانێت و فه‌زڵى دوو كه‌سى داوه‌ به‌سه‌ر ده‌ كه‌سدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى ده‌ كه‌سه‌كه‌ زیاتر به‌ سودن و ده‌توانن كاروباره‌كانى بۆ هه‌ڵسوڕێنن، (ضَلَال) له‌ قورئانى پیرۆزدا به‌ چه‌ند مانایه‌ك هاتووه‌: له‌وانه‌: یه‌كه‌م: ئه‌م مانایه‌ى كه‌ باسمان كرد، وه‌كو له‌م ئایه‌ته‌و ئایه‌تى (٩٥) ئه‌م سووره‌ته‌ هاتووه‌: {قَالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ} وه‌ له‌ (سوره‌تى الضحى: ٧) {وَوَجَدَكَ ضَالاً فَهَدَى}، دووه‌م: وه‌ به‌ ماناى گومڕایى له‌ دین هاتووه‌، وه‌كو زۆربه‌ى ئایه‌ته‌كانى قورئان، وه‌كو (سوره‌تى فاتحه‌: ٧) {غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ}، سێیه‌م: به‌ ماناى له‌ناوچون و ون بوون و دیار نه‌مان، وه‌كو (سووره‌تى السجدة: ١٠) {وَقَالُوا أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الأَرْضِ أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ}. وه‌ (سووره‌تى الأعراف/٥٣) {وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ}."},{"id":9,"translation":"{براكانی لە حەسودیدا پیلان بۆ كوشتنی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دادەڕێژن} [ اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا ] وتیان: یوسف بكوژن یاخود له‌ زه‌وییه‌كدا فڕێى بده‌ن [ يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ ] ئه‌و كاته‌ ڕووی باوكمان تاك و ته‌نها بۆ ئێمه‌ ده‌بێت و ڕوو ئه‌كاته‌ ئێمه‌و ته‌نها ئێمه‌ی خۆش ئه‌وێت خۆشه‌ویستیه‌كی ته‌واو [ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ (٩) ] له‌ دوای كوشتنی یوسف یاخود له‌ دوای ئه‌و تاوانه‌ی كه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ین ئه‌و كاته‌ ئه‌بینه‌ كه‌سانێكی چاك له‌ گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌ت و دینداریدا، یاخود ته‌وبه‌ ده‌كه‌ین."},{"id":10,"translation":"[ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ ] یه‌كێك له‌و برایانه‌ وتی: یوسف مه‌كوژن به‌ڵكو فڕێی بده‌نه‌ قوڵایی بیره‌وه‌ تا له‌ چاو دیار نه‌مێنێ، بیره‌كه‌ له‌ (بیت المقدس) بووه‌ [ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ (١٠) ] دواتر هه‌ندێك له‌ ڕێبواره‌ گه‌ڕۆكه‌كان ئه‌یدۆزنه‌وه‌ و هه‌ڵیئه‌گرن بۆ خۆیان و له‌ ئێمه‌ى دورده‌خه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌م كاره‌ ئه‌كه‌ن مه‌یكوژن ئاوای لێ بكه‌ن باشتره‌."},{"id":11,"translation":"[ قَالُوا يَا أَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّا عَلَى يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ (١١) ] پاش ئه‌وه‌ى رێككه‌وتن كه‌ نه‌یكوژن و فڕێى بده‌نه‌ ناو بیره‌وه‌ چوون بۆ لای باوكیان و وتیان: باوكه‌ چیته‌ تۆ بۆ ئه‌مین نیت له‌ ئێمه‌ له‌سه‌ر یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ كاتێكدا ئێمه‌ ئامۆژگاریكارین و ئه‌یپارێزین."},{"id":12,"translation":"[ أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ ] سبه‌ینێ له‌گه‌ڵماندا بینێره‌ بۆ خۆی له‌و ده‌شته‌ بێت و بڕوات و كاتێكی خۆش به‌سه‌ر به‌رێت و یاری بكات [ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ (١٢) ] وه‌ ئێمه‌ به‌دڵنیایی ئه‌یپارێزین."},{"id":13,"translation":"[ قَالَ إِنِّي لَيَحْزُنُنِي أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: من خه‌فه‌تبار ئه‌بم كه‌ ئێوه‌ بیبه‌ن و له‌ منی دووربخه‌نه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆری خۆش ئه‌ویست [ وَأَخَافُ أَنْ يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَأَنْتُمْ عَنْهُ غَافِلُونَ (١٣) ] وه‌ له‌وه‌ش ئه‌ترسێم كه‌ گورگ بیخوات وه‌ ئێوه‌ بێئاگا بن لێی له‌ كاتی یاری و كات به‌سه‌ربردندا (ئه‌م قسه‌یه‌یان وه‌رگرت و دواتر كردیانه‌ بیانووى پیلانه‌كه‌یان)."},{"id":14,"translation":"[ قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ ] وتیان: ئه‌گه‌ر بێتوو گورگ بیخوات و ئێمه‌ش كۆمه‌ڵێك كه‌سین [ إِنَّا إِذًا لَخَاسِرُونَ (١٤) ] كه‌واته‌ ئێمه‌ كه‌سانێكی زه‌ره‌رمه‌ندو بێ سوودو بێده‌سه‌ڵاتین."},{"id":15,"translation":"{یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دەخەنە ناو بیرەوە} [ فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ ] كاتێك كه‌ باوكی ڕازی بوو له‌گه‌ڵ خۆیاندا بردیان [ وَأَجْمَعُوا أَنْ يَجْعَلُوهُ فِي غَيَابَتِ الْجُبِّ ] وه‌ خۆیان یه‌كلا كرده‌وه‌و بۆچونیان كۆ كرده‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بیكه‌نه‌ ناو قوڵایی بیره‌كه‌وه‌ (هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ لاى باوكیان رۆیشتن ده‌ستیان كرد به‌ ئازاردان و لێدان و جوێن پێدانى، كه‌ په‌ناى ببردایه‌ بۆ لاى یه‌كێكیان لێی ده‌دا، وه‌ خۆى بگرتایه‌ به‌ لێوارى بیره‌كه‌وه‌ له‌ ده‌ستیان ده‌دا، پاشان به‌ستیانه‌وه‌ به‌ حه‌بلێك و خستیانه‌ ناو دۆلكه‌یه‌كه‌وه‌و شوڕیان كرده‌وه‌ بۆ ناو بیره‌كه‌، له‌ نیوه‌ى رێگاكه‌ حه‌بله‌كه‌یان بڕى و به‌ریان دایه‌ ناو بیره‌كه‌و كه‌وته‌ ناو ئاوه‌كه‌ پاشان سه‌ركه‌وته‌ سه‌ر تاوێرێك له‌ ناوه‌ڕاستى بیره‌كه‌ [ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (١٥) ] ئه‌له‌و كاته‌دا خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ یوسف نارد - صلی الله علیه وسلم - وه‌كو دڵنه‌واییه‌ك كه‌ تۆ رزگارت ده‌بێت و خواى گه‌وره‌ سه‌رت ده‌خات و به‌رزت ده‌كاته‌وه‌ به‌سه‌ریاندا، وه‌ له‌ داهاتوودا تۆ ئه‌م هه‌واڵه‌ به‌ براكانت ئه‌ڵێیته‌وه‌، وه‌ ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن كه‌ تۆ برای ئه‌وانی و ماویت، (دواتر له‌ ئایه‌تی هه‌شتاو نۆ (٨٩) إن شاء الله دێینه‌ سه‌ری و باسی ئه‌كه‌ین)."},{"id":16,"translation":"[ وَجَاءُوا أَبَاهُمْ عِشَاءً يَبْكُونَ (١٦) ] دوای ئه‌وه‌ی خستیانه‌ ناو بیره‌كه‌وه‌ له‌ شه‌ودا به‌ گریانه‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای باوكیان."},{"id":17,"translation":"[ قَالُوا يَا أَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ ] وتیان: ئه‌ی باوكه‌ ئێمه‌ ڕۆیشتین پێشبڕكێ بكه‌ین له‌ تیر هاویشتن یان له‌ سوارچاكیدا [ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ ] وه‌ یوسفمان له‌لای جلوبه‌رگ و شتومه‌كه‌كانمان داناو گورگ خواردی [ وَمَا أَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ (١٧) ] هه‌ر چه‌نده‌ تۆ باوه‌ڕ به‌ ئێمه‌ ناكه‌یت ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ڕاستگۆیش بین."},{"id":18,"translation":"{یەعقوب پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - غەیب نازانێت} [ وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ ] قه‌میسه‌كه‌ی یوسفیان - صلی الله علیه وسلم - هێناو به‌رخێكیان سه‌ربڕى و خوێنێكی درۆینه‌یان پیادا كرد به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ قه‌میسه‌كه‌ دڕابێت و هیچ شتێكی لێ هاتبێت (ئه‌گه‌ر گورگ بیخواردایه‌ ده‌بوایه‌ قه‌میسه‌كه‌ى بدڕایا) [ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ڵكو نه‌فسی خۆتان ئه‌م كاره‌ ناشیرینه‌ی بۆ ڕازاندونه‌ته‌وه‌و جوانی كردووه‌ ئه‌وه‌تا قه‌میسه‌كه‌ی نه‌دڕاوه‌و ئه‌مه‌ گورگ نه‌یخواردووه‌، به‌ڵام غه‌یبیشی نه‌زانی كه‌ بزانێ له‌ناو بیره‌كه‌دایه‌و ده‌ری بكات (كه‌ پێغه‌مبه‌رێكى خوا له‌ كاتێكى ئاوا غه‌یب نه‌زانێت چۆن كه‌سانێكى ئه‌م سه‌رده‌مه‌ بانگه‌شه‌ى زانینى غه‌یب ده‌كه‌ن) [ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ (١٨) ] فه‌رمووی: ئارام ئه‌گرم ئارامگرتنێكی جوان كه‌ هیچ گله‌یی و گازنده‌یه‌كی تیادا نه‌بێ له‌ خوای گه‌وره‌، وه‌ داوای یارمه‌تی له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م له‌سه‌ر ئه‌و وه‌سفه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانه‌ كه‌ ده‌ڵێن یوسف گورگ خواردوویه‌تی (كاتێكیش بوهتان بۆ عائیشه‌ى دایكى باوه‌ڕداران كرا ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌)."},{"id":19,"translation":"[ وَجَاءَتْ سَيَّارَةٌ ] كۆمه‌ڵێك ڕێبوار له‌ شامه‌وه‌ هاتن ئه‌ڕۆیشتن بۆ میصر [ فَأَرْسَلُوا وَارِدَهُمْ ] یه‌كێكیان نارده‌ سه‌ر بیره‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاویان بۆ ده‌ربكات [ فَأَدْلَى دَلْوَهُ ] ئه‌ویش دۆلكه‌كه‌ی خسته‌ ناو بیره‌كه‌وه‌و یوسف خۆی پیادا هه‌ڵواسی كاتێك كه‌ ده‌ری كرد [ قَالَ يَا بُشْرَى هَذَا غُلَامٌ ] وتی: موژده‌ بێ ئه‌مه‌ مناڵێكی زۆر جوانه‌ [ وَأَسَرُّوهُ بِضَاعَةً ] وه‌ شاردیانه‌وه‌ له‌ ڕێبواره‌كانی تر بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌شدار نه‌بن له‌گه‌ڵیاندا، وتیان: له‌سه‌ر بیره‌كه‌ كڕیومانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بڕۆن له‌ میصر بیفرۆشن، یاخود براكانى له‌وێ مانه‌وه‌ بزانن یوسف چى ده‌كات كه‌ ئه‌و رێبوارانه‌ هاتن و ده‌ریان كرد براكانى شاردیانه‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ برایان بێت، وه‌ یوسفیش - صلی الله علیه وسلم - شاردیه‌وه‌ كه‌ برایان بێت ترسا له‌وه‌ى كه‌ بیكوژن بۆیه‌ فرۆشتنى هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى براكانى و براكانى فرۆشتیان [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَعْمَلُونَ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌ هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن، وه‌به‌وه‌ى كه‌ به‌سه‌ر یوسفتان هێنا - صلی الله علیه وسلم - (ئه‌مه‌یش ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ قه‌ومه‌كه‌ت ئازارت ده‌ده‌ن خواى گه‌وره‌ ئاگاداره‌ به‌ڵام مۆڵه‌تیان ده‌دات و سه‌ره‌نجام بۆ تۆیه‌ وه‌كو یوسف - صلی الله علیه وسلم - )."},{"id":20,"translation":"[ وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ ] وه‌(براكانی یاخود ڕێبواره‌كان) به‌ نرخێكی زۆر كه‌م به‌ چه‌ند درهه‌مێكی دیاریكراوی كه‌م فرۆشتیان، (ئه‌گه‌ر پاره‌یشیان پێیان نه‌دایه‌ به‌بێ به‌رامبه‌ریش هه‌ر رازى بوون و ده‌یاندا پێیان) [ وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ (٢٠) ] وه‌ ئه‌وان هیچ گوێیان پێ نه‌داو له‌ كۆڵیان كرده‌وه‌، چونكه‌ پله‌وپایه‌یان نه‌ده‌زانى."},{"id":21,"translation":"{بەسەرهاتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ خێزانی عەزیزی میسر} [ وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ ] عه‌زیزی میصر كه‌ وه‌زیری پاشای میصر بوو كڕی و بردییه‌وه‌ بۆ خێزانه‌كه‌ی خۆی كه‌ وتراوه‌: نه‌زۆك بوونه‌و مناڵیان نه‌بووه‌، پێی وت [ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا ] ڕێزی لێ بگره‌ به‌ خواردن و پۆشاك و جێگای باش به‌ڵكو سوودمان پێ بگه‌یه‌نێ یان بیكه‌ین به‌ كوڕی خۆمان [ وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ ] به‌م شێوازه‌ یوسفمان جێگیر كرد له‌سه‌ر زه‌وی [ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ ] وه‌ فێری لێكدانه‌وه‌ی خه‌ومان كرد [ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باڵاده‌ست و به‌ده‌سه‌ڵاته‌ به‌سه‌ر هه‌ر بڕیارێك كه‌ بیدات و كه‌س ناتوانێ ڕێگری لێ بكات [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٢١) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی حیكمه‌تى كاره‌كانى خواى گه‌وره‌ نازانن."},{"id":22,"translation":"[ وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ ] وه‌ كاتێك كه‌ پێ گه‌یشت و كامڵ و بالغ بوو [ آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا ] ئه‌و كاته‌ حوكممان پێی به‌خشی كه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تییه‌، وه‌ زانیاریشمان پێی به‌خشی كه‌ لێكدانه‌وه‌ی خه‌وه‌ [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (٢٢) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":23,"translation":"{داوێنپاكی‌و بە ئەمەكی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِهِ ] ئه‌و ئافره‌ته‌ی كه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ بوو خێزانه‌كه‌ی عه‌زیز به‌ نه‌رم و نیانی داوای لێ كرد كه‌ كاری خراپی له‌گه‌ڵدا بكات، چونكه‌ زۆر سه‌رسام بوو به‌ جوانیه‌كه‌ى و زۆر خۆشیئه‌ویست [ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ ] وه‌ ده‌رگاكانی هه‌مووی داخست كه‌ وتراوه‌: حه‌وت ده‌رگا بووه‌ [ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ] وتی: وه‌ره‌ پێشه‌وه‌ كاری خراپم له‌گه‌ڵدا ئه‌نجام بده‌، وه‌ به‌ [ هِئْتُ لَكَ ] ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: خۆم بۆت ئاماده‌ كردووه‌ [ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌نا ئه‌گرم به‌خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ ] هاوسه‌ره‌كه‌ی تۆ گه‌وره‌ی منه‌ ئه‌و چاكه‌ی له‌گه‌ڵدا كردووم و خزمه‌تی كردووم چۆن من خیانه‌تی لێ ئه‌كه‌م [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ (٢٣) ] هه‌ر كه‌سێك كه‌ سته‌م بكات به‌دڵنیایى سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوو نابێ."},{"id":24,"translation":"[ وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ ] ئافره‌ته‌كه‌ ویستی خراپه‌ له‌گه‌ڵ یوسفدا بكات [ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ ] خیلافێكی زۆر له‌م ئایه‌ته‌ هه‌یه‌ ئیمامی (الشنقيطى) به‌درێژی باسی ده‌كات بگه‌ڕێوه‌ سه‌رى زۆر به‌سوده‌، بۆچوونى ته‌واو ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێش و پاشێك له‌ ئایه‌ته‌كه‌ هه‌یه‌، واته‌: (لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ هَمَّ بِهَا) ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌ی خوای گه‌وره‌ی نه‌بینیایه‌ ئه‌وه‌ یوسفیش - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵ دڵی به‌لای ئافره‌ته‌كه‌دا ده‌چوو به‌ڵام به‌ڵگه‌ی خوای گه‌وره‌ی بینی، واته‌: بیری كرده‌وه‌ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌سڵه‌ن هیچ هه‌مم و ختوره‌یش به‌دڵیدا نه‌هاتووه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر هاتبێتیش ئه‌وه‌ی دڵ به‌ تاوان نانووسرێ، وه‌ زۆر شتى ئیسرائیلیات له‌ كتێبى ته‌فسیره‌كاندا باسكراوه‌ كه‌ شایان نیه‌ به‌ یوسف پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ (٢٤) ] به‌م شێوازه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خراپه‌كاری و زینا له‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - دوور بخه‌ینه‌وه‌، به‌راستى ئه‌و یه‌كێك بوو له‌ به‌نده‌ هه‌ڵبژێراو و دڵسۆزو چاك و پاكه‌كانى خوای گه‌وره‌."},{"id":25,"translation":"[ وَاسْتَبَقَا الْبَابَ ] یوسف ڕای كرد به‌ره‌و ده‌رگاكه‌و خێزانه‌كه‌ی عه‌زیزی میصریش به‌دوایه‌وه‌ بوو راویده‌نا بۆ ئه‌وه‌ى بیگرێت، كه‌ وتراوه‌: ناوی زوڵه‌یخا بووه‌ [ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ ] په‌لاماری یوسفی دا - صلی الله علیه وسلم - له‌ دواوه‌و قه‌میسه‌كه‌ی دڕاند [ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ ] وه‌ گه‌وره‌كه‌ی خۆی (عه‌زیزی میصر)یان بینی له‌لای ده‌رگاكه‌ [ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ ] ئافره‌ته‌كه‌ یه‌كسه‌ر ده‌ستپێشخه‌ری كرد بۆ ئه‌وه‌ی خۆی بپه‌ڕێنێته‌وه‌ له‌و تاوانه‌و وتی: سزای كه‌سێك چیه‌ كه‌ بیه‌وێ خراپه‌ له‌گه‌ڵ خێزانی تۆدا بكات ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ به‌ند بكرێت، واته‌: داوای لێ كرد كه‌ به‌ندی بكات [ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢٥) ] یان سزایه‌كی به‌ئێش و ئازاری بده‌."},{"id":26,"translation":"{شایەتی دانی یەكەم بە پاكێتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئافره‌ته‌كه‌ خۆی بوو كه‌ دوای من كه‌وت و داوای لێ كردم [ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا ] وه‌ شایه‌تێك له‌ كه‌سوكاری خۆیان كه‌ وتراوه‌: پیاوێك بووه‌ ئامۆزای عه‌زیزی میصر بووه‌، یاخود مناڵێك بووه‌ له‌ بێشكه‌داو به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ هاتۆته‌ قسه‌ وتوویه‌تی: [ إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٢٦) ] ئه‌گه‌ر قه‌میسه‌كه‌ی یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێشه‌وه‌ دڕابێ ئه‌وه‌ ئافره‌ته‌كه‌ ڕاست ده‌كات و یوسف - صلی الله علیه وسلم - په‌لاماری ئه‌وی داوه‌ بۆیه‌ له‌ پێشه‌وه‌ قه‌میسه‌كه‌ی دڕاوه‌، وه‌ یوسف له‌ درۆزنانه‌و ئه‌و درۆ ده‌كات و ڕاست ناكات."},{"id":27,"translation":"[ وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٧) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر قه‌میسه‌كه‌ی له‌ دواوه‌ دڕابوو ئه‌وه‌ خێزانه‌كه‌ی تۆ درۆ ده‌كات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی یوسف ڕای كردووه‌ ئه‌م له‌دواوه‌ په‌لاماری داوه‌و یوسف له‌ ڕاستگۆیانه‌."},{"id":28,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ ] كاتێك كه‌ قه‌میسه‌كه‌ی یوسفى - صلی الله علیه وسلم - بینی له‌دواوه‌ دڕابوو [ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ (٢٨) ] به‌ خێزانه‌كه‌ی وت ئه‌مه‌ نه‌خشه‌و پیلانی ئێوه‌یه‌ به‌راستى فڕوفێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی ئێوه‌ى ئافره‌تان یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":29,"translation":"{شایەتی دانی دووەم بە پاكێتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَذَا ] وتی: ئه‌ى یوسف - صلی الله علیه وسلم - پشت له‌م شته‌ بكه‌و بیشاره‌وه‌و باسی مه‌كه‌ [ وَاسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ ] به‌ خێزانه‌كه‌شى وت: تۆیش داوای لێخۆشبوون بكه‌ له‌م تاوانه‌ی كه‌ كردۆته‌ [ إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخَاطِئِينَ (٢٩) ] به‌ راستى تۆ له‌م كاره‌تدا له‌ هه‌ڵه‌كاران بوویته‌."},{"id":30,"translation":"{ئافرەتە خانەدانەكان‌و خێزانی عەزیزی میسر} [ وَقَالَ نِسْوَةٌ فِي الْمَدِينَةِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ تُرَاوِدُ فَتَاهَا عَنْ نَفْسِهِ ] كۆمه‌ڵێك ئافره‌تى شازاده‌و خێزانى پیاوه‌ گه‌وره‌كان له‌ شاردا كاتێك ئه‌م هه‌واڵه‌یان بیست وتیان: خێزانه‌كه‌ی عه‌زیزی میصر داوای له‌و گه‌نجه‌ كردووه‌ كه‌ خزمه‌تكاری بووه‌و له‌ ماڵیاندا بووه‌ كه‌ كاری خراپه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات [ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ] به‌دڵنیایى خۆشه‌ویستی ئه‌م گه‌نجه‌ چووه‌ته‌ ناو په‌رده‌ی دڵیه‌وه‌و نه‌خۆشی خستووه‌ [ إِنَّا لَنَرَاهَا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٣٠) ] به‌راستى ئێمه‌ وا ئه‌بینین كه‌ ئه‌م ئافره‌ته‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادایه‌."},{"id":31,"translation":"[ فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ ] كاتێك ئه‌میش قسه‌ی ئافره‌تانی شاری بیست ناردی به‌ شوێنیاندا، كه‌ وتراوه‌: ئه‌وانیش مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌ بووه‌ به‌هۆی ئه‌م قسه‌یه‌وه‌ بگه‌نه‌ كۆشك و یوسف ببینن [ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً ] وه‌ جێگاو خواردنی بۆ ئاماده‌ كردن [ وَآتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا ] وه‌ میوه‌ی بۆ دانان و هه‌ر یه‌كێك له‌وانیش چه‌قۆیه‌كی دایه‌ ده‌ستیانه‌وه‌ [ وَقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ] ئه‌و كاته‌ وتی: ئه‌ی یوسف وه‌ره‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ لایان ( كه‌ ئه‌مه‌یش كه‌مته‌رخه‌می مێرده‌كه‌ی بووه‌ كه‌ دووباره‌ یوسفی - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌یدا له‌و ماڵه‌دا هێشتۆته‌وه‌) [ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ ] كاتێك ئافره‌تان یوسفیان بینی زۆر به‌لایانه‌وه‌ گه‌وره‌و جوان بوو وه‌ سه‌ریان سوڕما (نیوه‌ی جوانی دونیا به‌ خۆى و دایكی به‌خشرابوو) [ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ] وه‌ ئاگایان له‌ خۆیان نه‌ماو ده‌ستی خۆیان بڕی (ئافره‌ته‌كه‌ وتى: ئێوه‌ به‌ ته‌نها بینینێكى واتان به‌سه‌رهات ئیتر بۆ لۆمه‌ى من ده‌كه‌ن كه‌ له‌گه‌ڵیدا ده‌ژیم؟!) [ وَقُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ ] وه‌ وتیان: پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌، یان په‌نا به‌خواى گه‌وره‌ [ مَا هَذَا بَشَرًا ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ مرۆڤـ نیه‌و جوانییه‌كه‌ی بێ وێنه‌یه‌ [ إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ (٣١) ] ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها فریشته‌یه‌كی زۆر جوان و به‌ڕێز نه‌بێ."},{"id":32,"translation":"[ قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ ] ئافره‌ته‌كه‌ وتی: ئا ئه‌مه‌ ئه‌و كوڕه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ لۆمه‌تان كردم له‌سه‌ری [ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ ] وه‌ دانى پێدا ده‌نێت كه‌ من داوام لێ كرد كه‌ بێت له‌گه‌ڵمدا كاری خراپه‌ بكات به‌ڵام ئه‌و خۆی پاراست وه‌ كاری خراپی له‌گه‌ڵمدا نه‌كرد (ئه‌مه‌ شایه‌تیدانه‌ بۆ پاكێتى یوسف له‌لایه‌ن ئافره‌ته‌كه‌وه‌) [ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ ] وه‌ دووباره‌ داوای ئه‌وه‌ی لێ ئه‌كه‌م ئه‌گه‌ر ئه‌نجامی نه‌دات له‌گه‌ڵمدا ئه‌بێ بیخه‌مه‌ سجنه‌وه‌ [ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ (٣٢) ] وه‌ ئه‌بێ زه‌لیل و ڕیسوا ببێ له‌ناو سجندا."},{"id":33,"translation":"{یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - بەندینخانە هەڵدەبژێرێت بەسەر تاواندا} [ قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ ترسى خواى گه‌وره‌و ئومێدى پاداشته‌كه‌ى به‌ند كردنى هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر تاوان كردندا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى له‌وپه‌ڕى گه‌نجێتى و جوانێتیدا بوو، وه‌ ئافره‌ته‌كه‌یش له‌وپه‌ڕى جوانى و ده‌وڵه‌مه‌ندى و ده‌سه‌ڵاتدا بوو، فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سجن و به‌ند كردنم له‌لا خۆشه‌ویستره‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان بانگی منی بۆ ئه‌كه‌ن له‌ خراپه‌كارى، (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئافره‌تانی تریش به‌ كۆمه‌ڵ داوای ئه‌و كاره‌ خراپه‌یان لێ كردووه‌و له‌ دواتریش كه‌ پاشاكه‌ ئه‌ڵێ: [ قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَاوَدْتُنَّ يُوسُفَ عَنْ نَفْسِهِ ] (يُوسُف : ٥١) واته‌: ئێوه‌ هه‌مووتان به‌ كۆمه‌ڵ داواتان له‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - كرد كه‌ كاری خراپتان له‌گه‌ڵدا بكات [ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌گه‌ر فڕوفێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وانم له‌سه‌ر لاناده‌ی له‌وانه‌یه‌ منیش مه‌یلم به‌لایاندا بچێ [ وَأَكُنْ مِنَ الْجَاهِلِينَ (٣٣) ] ئه‌و كاته‌ له‌ خه‌ڵكی نه‌زان و نه‌فام بكه‌م، له‌ خۆی ترساو په‌نای بۆ خوای گه‌وره‌ بردو خوای گه‌وره‌یش په‌نای دا."},{"id":34,"translation":"[ فَاسْتَجَابَ لَهُ رَبُّهُ ] په‌روه‌ردگارى وه‌ڵامی دایه‌وه‌و پاراستی له‌ نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وان [ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ] وه‌ نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وانی لێ دوورخسته‌وه‌و لێی لایدا [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٣٤) ] به‌ راستى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ بۆ دوعاو پاڕانه‌وه‌، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌حاڵی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ په‌نا بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن (ئێستایش هه‌ركه‌سێك بانگ بكرێت بۆ زیناو له‌ترسى خواى گه‌وره‌ نه‌یكات له‌ رۆژى قیامه‌ت له‌ژێر سێبه‌رى عه‌رشى خواى گه‌وره‌دا ده‌بێت)."},{"id":35,"translation":"[ ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ (٣٥) ] پاشان بۆیان ده‌ركه‌وت له‌ دوای ئه‌وه‌ی ئه‌و نیشانانه‌یان بینی له‌سه‌ر پاكێتی یوسف، له‌ دڕاندى قه‌میسه‌كه‌ی یان شایه‌تی دانه‌كه‌، یان ده‌ستبڕینی خۆیان دوای ئه‌وه‌ بڕیاریان دا كه‌ بیخه‌نه‌ به‌ندینخانه‌وه‌ تا كاتێكی نادیار."},{"id":36,"translation":"{بەسەرهاتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ دوو هاوەڵەكەی بەندینخانەی} [ وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ ] دوو گه‌نجیش له‌گه‌ڵیدا خرانه‌ به‌ندینخانه‌وه‌ كه‌ یه‌كێكیان نانه‌وای پاشا بووه‌و ئه‌وه‌ی تریشیان خه‌مرو مه‌ی بۆ پاشا دروست كردووه‌و پێی داوه‌، (پاشا گومانى ئه‌وه‌ى پێ بردوون كه‌ ژه‌هر بكه‌نه‌ ناو خواردنه‌كه‌یه‌وه‌ بۆیه‌ به‌ندى كردوون) [ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا ] زانیان كه‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ لێكدانه‌وه‌ی خه‌و ئه‌زانێ یه‌كێكیان وتی: من له‌ خه‌ودا بینیم كه‌ ترێ ئه‌گوشم و مه‌ی لێ دروست ئه‌كه‌م بۆ پاشا [ وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی تریان وتی: من له‌ خه‌ودا بینیم كه‌ نان له‌ بان سه‌رمه‌و هه‌ڵمگرتووه‌و باڵنده‌ش دێت له‌و نانه‌ ئه‌خوات [ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٣٦) ] تۆ هه‌واڵی لێكدانه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ونانه‌مان بۆ بكه‌ ئێمه‌ وا ئه‌بینین كه‌ تۆ له‌ چاكه‌كارانی له‌ لێكدانه‌وه‌ی خه‌و، یان چاكه‌كاری به‌رامبه‌ر به‌ به‌ندیه‌كان."},{"id":37,"translation":"[ قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُمَا ] فه‌رمووی: هیچ خواردنێكتان له‌لایه‌ن پاشاوه‌ بۆ نایه‌ته‌ ناو به‌ندینخانه‌وه‌ ئیلا من پێتان ئه‌ڵێم كه‌ چ خواردنێكتان بۆ دێت پێش ئه‌وه‌ی كه‌ پێتان بگات، یاخود له‌ خه‌ودا بۆتان نایات ئیلا من پێتان ده‌ڵێم [ ذَلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي ] ئا ئه‌مه‌ په‌روه‌ردگارم فێری كردوم (تا پێیان بڵێ كه‌ من پێغه‌مبه‌ری خوام و وه‌حیم بۆ هاتووه‌و ئه‌مه‌ سیحرو جادووگه‌ری و فاڵچێتی نیه‌) [ إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ (٣٧) ] من قه‌ومێكم به‌جێ هێشتووه‌ كه‌ ئیمانیان به‌خوای گه‌وره‌ نیه‌ وه‌ ئه‌وان باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌."},{"id":38,"translation":"[ وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ ] وه‌ من شوێن دین و بیروباوه‌ڕی باوك و باپیرانم كه‌وتووم ئیبراهیم و ئیسحاق و یه‌عقوب كه‌ هه‌موویان پێغه‌مبه‌ر بوونه‌ [ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] ئێمه‌ بۆمان نیه‌ هیچ جۆره‌ شه‌ریكێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ین، (هیچ كه‌س بۆى نیه‌ به‌ڵام ئه‌مان به‌ تایبه‌ت چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر بوونه‌) [ ذَلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ ] ئه‌مه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌ر ئێمه‌و تێكڕای خه‌ڵكی به‌وه‌ی پێغه‌مبه‌رانی بۆ ناردوون [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ (٣٨) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی شوكرانه‌بژێری نازو نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن."},{"id":39,"translation":"[ يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ ] پاشان یوسف - صلی الله علیه وسلم - رووی كرده‌ ئه‌و دوو گه‌نجه‌و بانگى كردن بۆ یه‌كخواپه‌رستى و فه‌رمووى: ئه‌ی هه‌ردوو هاوه‌ڵه‌كه‌ی به‌ندینخانه‌م ئایا كۆمه‌ڵێك په‌روه‌ردگاری لێك جیاواز باشتره‌ كه‌ ئێوه‌ ئه‌یانپه‌رستن [ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (٣٩) ] یاخود ته‌نها خوایه‌ك كه‌ الله یه‌و تاك و ته‌نهاو باڵاده‌ست و به‌توانایه‌."},{"id":40,"translation":"{بانگەواز كردنی دوو هاوەڵەكەی بەندینخانە بۆ یەكخواپەرستی} [ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ ] ئێوه‌ هیچ شتێك ناپه‌رستن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ته‌نها كۆمه‌ڵێك ناو نه‌بێت كه‌ ئێوه‌ خۆتان و باوك و باپیرانتان ناوتان ناوه‌ [ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ] خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و ناوانه‌و په‌رستنی ئه‌و شتانه‌ نه‌ناردۆته‌ خواره‌وه‌، (هه‌موو ئه‌و دارو به‌ردانه‌ى كه‌ ده‌په‌رسترێن و خه‌ڵكى ده‌چنه‌ سه‌ریان و هه‌ر یه‌كه‌یان ناوێكى هه‌یه‌ هه‌مووى خه‌ڵكى خۆیان ناویان ناون و هیچ به‌ڵگه‌یان له‌سه‌ر نیه‌) [ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ] حوكم و بڕیاردان ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ [ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كردووه‌ كه‌ هیچ كه‌سێك نه‌په‌رستن ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێ به‌تاك و ته‌نهاو شه‌ریكی بۆ دانه‌نێن [ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ] ئا ئه‌مه‌ دینی ڕاست و دامه‌زراوه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ڵگه‌ى له‌سه‌ر ناردۆته‌ خواره‌وه‌و فه‌رمانى پێكردووه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٤٠) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن."},{"id":41,"translation":"{لێكدانەوەی خەونی دوو هاوەڵەكەی بەندینخانە} [ يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا ] دوای ئه‌وه‌ی باسی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی بۆ كردن ئینجا لێكدانه‌وه‌ی خه‌ونه‌كه‌یان بۆ ده‌كات و فه‌رمووى: ئه‌ی هه‌ردوو هاوه‌ڵه‌كه‌ی به‌ندینخانه‌م: یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر ئیشه‌كه‌ی پێشتری و مه‌ی بۆ پاشا ئه‌گرێته‌وه‌و پێی ئه‌به‌خشێ [ وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی تریشیان كه‌ نانه‌واكه‌یه‌ له‌ خاچ ئه‌درێ و ئه‌كوژرێ [ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ ] ئه‌و كاته‌ باڵنده‌ له‌سه‌ری ئه‌خوات [ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ (٤١) ] وتراوه‌ خه‌ونیان نه‌بینیوه‌و ویستویانه‌ تاقی بكه‌نه‌وه‌و كه‌ بۆى لێكدانه‌وه‌ وتیان درۆمان كردو خه‌ونمان نه‌بینیوه‌، یوسفیش - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ئه‌و خه‌ونه‌ی كه‌ ئێوه‌ پرسیارتان لێی كرد بڕیاری له‌سه‌ر دراو به‌و شێوازه‌ ئه‌بێت و كۆتایى هات."},{"id":42,"translation":"[ وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا ] به‌و كه‌سه‌ی وت كه‌ گومانی ئه‌برد كه‌ ڕزگاری ئه‌بێ و ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای پاشاو مه‌ی بۆ دروست ده‌كات [ اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ ] كاتێك گه‌ڕایته‌وه‌ بۆ لای پاشا حاڵی منی بۆ باس بكه‌ كه‌ به‌بێ تاوان خراومه‌ته‌ به‌ندینخانه‌وه‌ [ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ ] ئه‌ویش به‌ربوو گه‌یشته‌وه‌ لای پاشا به‌ڵام شه‌یتان له‌بیری برده‌وه‌ كه‌ باسی یوسفی - صلی الله علیه وسلم - بۆ بكات [ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ (٤٢) ] له‌ ماوه‌ی سێ تا نۆ ساڵ یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌ندینخانه‌دا مایه‌وه‌ به‌بێ تاوان."},{"id":43,"translation":"{خەو بینینی پاشا} [ وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ ] پاشای گه‌وره‌ خه‌وی بینی وتی: من له‌ خه‌ومدا حه‌وت مانگای قه‌ڵه‌و ئه‌بینم حه‌وت مانگاى له‌ڕ ئه‌و حه‌وت مانگا قه‌ڵه‌وانه‌ ئه‌خۆن [ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ ] وه‌ حه‌وت گوڵه‌گه‌نمی سه‌وزو حه‌وت گوڵه‌گه‌نمی وشكیش ئه‌بینم [ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ (٤٣) ] فاڵچى و خه‌ونلێكده‌رانى كۆكرده‌وه‌و وتى: ئه‌ی پیاوماقولان و ده‌سه‌ڵاتداران هه‌واڵی ئه‌م خه‌ونه‌م پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ لێكدانه‌وه‌ی خه‌ون ئه‌كه‌ن."},{"id":44,"translation":"[ قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ ] وتیان: ئه‌مه‌ خه‌وێكی تێكه‌ڵ و پێكه‌ڵه‌و هیچ حه‌قیقه‌تێكی نیه‌ [ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلَامِ بِعَالِمِينَ (٤٤) ] وه‌ ئێمه‌ش هیچ لێكدانه‌وه‌ی خه‌ون نازانین و له‌ لێكدانه‌وه‌یدا زانا نین."},{"id":45,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِي نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا أُنَبِّئُكُمْ بِتَأْوِيلِهِ فَأَرْسِلُونِ (٤٥) ] ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ به‌ندینخانه‌ ڕزگاری بوو له‌ پاش ماوه‌یه‌ك یوسفی - صلی الله علیه وسلم - بیر كه‌وته‌وه‌و به‌ پاشاكه‌ی وت من هه‌واڵی ئه‌م خه‌ونه‌تان بۆ دێنمه‌وه‌ بمنێرن بۆ لای یوسف ئه‌و لێكدانه‌وه‌ی خه‌ون ئه‌زانێ، ڕۆیشت بۆ لای یوسف و پێی وت:"},{"id":46,"translation":"[ يُوسُفُ أَيُّهَا الصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِي سَبْعِ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ ] ئه‌ی یوسفى هاوڕێى به‌ندینخانه‌م، یان زۆر راستگۆ، لێكدانه‌وه‌ی ئه‌و خه‌ونه‌مان بۆ بكه‌ كه‌ حه‌وت مانگای له‌ڕ حه‌وت مانگای قه‌ڵه‌و ئه‌خوات [ وَسَبْعِ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ ] وه‌ حه‌وت گوڵه‌ گه‌نمی سه‌وزو حه‌وتی وشك [ لَعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ (٤٦) ] به‌ڵكو بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای خه‌ڵكی (پاشا) به‌ڵكو لێكدانه‌وه‌ی خه‌ونه‌كه‌ بزانن."},{"id":47,"translation":"{لێكدانەوەی خەونەكەی پاشا} [ قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - سه‌رزه‌نشتى نه‌كرد كه‌ بۆچى منت له‌ یاد كرد به‌ڵكو خه‌ونه‌كه‌ى بۆ لێكدایه‌وه‌و فه‌رمووی: حه‌وت ساڵی یه‌ك له‌ دوای یه‌ك ئێوه‌ كشتوكاڵ ئه‌كه‌ن [ فَمَا حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِي سُنْبُلِهِ ] ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رهه‌می دێنن ئه‌وه‌ له‌ناو گوڵه‌ گه‌نمه‌كاندا بیهێڵنه‌وه‌و لێكی جیا مه‌كه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تێكنه‌چێت [ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ (٤٧) ] ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌یخۆن، واته‌: لێكدانه‌وه‌ى خه‌وه‌كه‌ی به‌وه‌ بۆیان كرد حه‌وت مانگا قه‌ڵه‌وه‌كه‌ به‌ حه‌وت ساڵ كه‌ پیت و به‌ره‌كه‌ت ئه‌بێ، وه‌ حه‌وت مانگا لاوازه‌كه‌ به‌ حه‌وت ساڵ كه‌ وشكه‌ساڵی و نه‌بوونی ئه‌بێت."},{"id":48,"translation":"[ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ حه‌وت ساڵ دێت كه‌ سه‌خت و بێبارانی و وشكه‌ ساڵی ئه‌بێت [ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ ] ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ڵتان گرتووه‌ ئه‌وه‌ ئه‌خۆن [ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ (٤٨) ] ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ كه‌ هه‌ڵی ئه‌گرن."},{"id":49,"translation":"[ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ النَّاسُ ] دوای ئه‌وه‌ ساڵێك دێت ژیان خۆش ئه‌بێت و باران ده‌بارێت و ئاوی نیل دێت (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیاتر كشتوكاڵیان به‌ ئاوی نیل ئه‌كرد نه‌ك به‌ باران) [ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ (٤٩) ] وه‌ ترێ و ئه‌وانه‌ ئه‌وشن و هه‌ڵیئه‌گرن، یاخود ئاژه‌ڵه‌كانتان شیریان زۆر ده‌بێت و ده‌یاندۆشن."},{"id":50,"translation":"[ وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ ] كاتێك پاشا لێكدانه‌وه‌ی خه‌ونه‌كه‌ی بیست سه‌رسام بوو پێى و وتى: بڕۆن یوسفم - صلی الله علیه وسلم - بۆ بێنن [ فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُولُ ] كاتێك نێردراوی پاشا هات بۆ لای یوسف - صلی الله علیه وسلم - [ قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ اللَّاتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - نه‌هاته‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ به‌ندینخانه‌كه‌و فه‌رمووی: بگه‌ڕێره‌وه‌ بۆ لای پاشاكه‌ت پرسیاری لێ بكه‌ ڕووداو و به‌سه‌رهاتی ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ ده‌ستی خۆیان بڕی چی بوو؟ (پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر من بوومایه‌ ئه‌وه‌نده‌ى یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌ندینخانه‌ بمامایاته‌وه‌ ئه‌وا وه‌ڵامى نێردراوه‌كه‌م ده‌دایه‌وه‌و ده‌هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌) [ إِنَّ رَبِّي بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ (٥٠) ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارم زۆر زانایه‌ به‌نه‌خشه‌و فڕوفێڵ و پیلانی ئه‌وان."},{"id":51,"translation":"{شایەتی دانی سێیەم بە پاكێتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَاوَدْتُنَّ يُوسُفَ عَنْ نَفْسِهِ ] پاشا هه‌موو ئافره‌ته‌كانی كۆكرده‌وه‌و پێى وتن (مه‌به‌ستى خێزانه‌كه‌ى عه‌زیزى میصر بوو) ڕووداو و به‌سه‌رهاتی ئێوه‌ چی بوو كاتێك كه‌ داواتان له‌ یوسف كرد كه‌ خراپه‌تان له‌گه‌ڵدا بكات [ قُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ ] وتیان: پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ هیچ خراپه‌یه‌كمان له‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - نه‌بینیوه‌ (ئه‌میش شایه‌تیدانى ئافره‌ته‌كانه‌ له‌سه‌ر پاكێتى یوسف - صلی الله علیه وسلم - ) {شایەتی دانی چوارەم بە پاكێتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - } [ قَالَتِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ ] خێزانه‌كه‌ی عه‌زیز وتی: ئێستا حه‌ق ده‌ركه‌وت و ئاشكرا بوو من بووم كه‌ داوام لێكرد كاری خراپه‌م له‌گه‌ڵدا بكات [ وَإِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ (٥١) ] وه‌ یوسف له‌ ڕاستگۆیانه‌ له‌و قسانه‌ی كه‌ كردوویه‌تی (ئه‌میش شایه‌تیدانى خێزانی عه‌زیزه‌ له‌سه‌ر پاكێتى یوسف - صلی الله علیه وسلم - )."},{"id":52,"translation":"[ ذَلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی، یان ئافره‌ته‌كه‌ وتى (ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مانه‌ قسه‌ى ئافره‌ته‌كه‌یه‌ چونكه‌ هێشتا یوسف - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌ندینخانه‌ نه‌هاتۆته‌ ده‌ره‌وه‌): تا عه‌زیزی میصر بزانێ كه‌ من خیانه‌تم لێ نه‌كردووه‌ به‌ زینا كردن كاتێك كه‌ خۆی له‌ ماڵ نه‌بووه‌ به‌ڵكو ته‌نها ویستێك بوو [ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي كَيْدَ الْخَائِنِينَ (٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش هیدایه‌تی نه‌خشه‌و پیلانی ناپاكان و خائینان نادات."},{"id":53,"translation":"[ وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ ] وه‌ من نه‌فسی خۆم پاك ناكه‌مه‌وه‌ چونكه‌ نه‌فسی هه‌موو كه‌سێك فه‌رمانی پێ ده‌كات به‌ خراپه‌و نه‌فس زۆر فه‌رمانكاره‌ به‌ خراپه‌ [ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي ] ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمی پێ بكات له‌و نه‌فسانه‌ وه‌كو نه‌فسی پێغه‌مبه‌ران [ إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥٣) ] به‌راستى په‌روه‌ردگارم زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":54,"translation":"{یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لە زیندانەوە بۆ دەسەڵات} [ وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي ] پاشاكه‌ دیسان وتی: بڕۆن یوسفم - صلی الله علیه وسلم - بۆ بێنن تایبه‌تی ئه‌كه‌م به‌ خۆم و ئه‌یكه‌م به‌راوێژكارى خۆم [ فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ (٥٤) ] كاتێك پاشا قسه‌ی له‌گه‌ڵدا كردو فه‌زڵ و لێهاتوویى بۆ ده‌ركه‌وت وتی: ئه‌ی یوسف ئه‌مڕۆ تۆ له‌لای ئێمه‌ جێگیریت و خاوه‌ن پله‌و پایه‌ییت، وه‌ ئه‌مینی له‌لای ئێمه‌."},{"id":55,"translation":"[ قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - وتی: بمكه‌ به‌ سه‌رپه‌رشتیاری خه‌زێنه‌كانی زه‌وی میصر له‌وه‌ی كه‌ خواردن و سه‌روه‌ت و سامانی تیایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دادپه‌روه‌ری بڵاو بكاته‌وه‌و زوڵم و سته‌م نه‌هێڵێ وه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ بانگ بكات بۆ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌، (یوسف - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌ر بووه‌و ئه‌م شته‌ى به‌ وه‌حى كردووه‌، وه‌ ئه‌مه‌ شه‌ریعه‌تى ئێمه‌ نیه‌و له‌ شه‌ریعه‌تی ئێمه‌دا دروست نیه‌ داواى ده‌سه‌ڵات و پۆست بكرێت و پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ئه‌وه‌ى داواى بكات پێى نابه‌خشین) [ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ (٥٥) ] به‌دڵنیایى من زۆر پارێزه‌رم و هه‌مووی ئه‌پارێزم، وه‌ زۆر زانام له‌م بواره‌دا ."},{"id":56,"translation":"[ وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌م شێوازه‌ پله‌و پایه‌و ده‌سه‌ڵاتمان به‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - دا له‌سه‌ر زه‌وی له‌ میصر [ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاءُ ] له‌ هه‌ر شوێنێك دانیشێت وه‌كو ماڵی خۆی هه‌ڵسوكه‌وت و مامه‌ڵه‌ ده‌كات، دواى ئه‌وه‌ى له‌ به‌ندینخانه‌ى ته‌نگدا بوو [ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَشَاءُ ] ڕه‌حمه‌تی خۆمان به‌هه‌ر كه‌سێك ئه‌به‌خشین كه‌ ویستمان لێ بێت [ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (٥٦) ] وه‌ ئه‌جرو پاداشتی چاكه‌كاران نافه‌وتێنین."},{"id":57,"translation":"[ وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ (٥٧) ] به‌ڵام پاداشتی قیامه‌ت باشتره‌ بۆ باوه‌ڕداران كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌."},{"id":58,"translation":"{بەسەرهاتی یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ براكانی} [ وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ ] براكانی یوسف له‌ زه‌وی كه‌نعان له‌ شامه‌وه‌ هاتن بۆ میصر بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خواردن به‌رنه‌وه‌ چونكه‌ گرانى و نه‌بوونى بوو، وه‌ یوسف ساڵى بارى وشترێكى به‌ خه‌ڵكى شوێنانى تر ده‌دا به‌نرخى ئاسایى خۆى پێش گرانییه‌كه‌ [ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ ] هاتنه‌ ژوره‌وه‌ بۆ لای یوسف - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئه‌وانی ناسییه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتێ به‌جێی هێشتن ئه‌وان هه‌ر گه‌وره‌ بوون [ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ (٥٨) ] به‌ڵام ئه‌وان یوسفیان - صلی الله علیه وسلم - نه‌ناسی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتێك خستیانه‌ ناو بیره‌كه‌وه‌ ئه‌و بچووك بوو ئێستا گه‌وره‌ بووه‌، وه‌ نایانزانى چى به‌سه‌رهاتووه‌و گومانیان نابرد گه‌یشتبێته‌ ئه‌م پله‌یه‌."},{"id":59,"translation":"[ وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ ] كاتێك ئه‌وه‌ی كه‌ داوایان كرد له‌ خواردن و پێویستی سه‌فه‌ره‌كه‌یان بۆی ئاماده‌ كردن و پێی به‌خشین [ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ڕووداو و به‌سه‌رهاتی خۆیان بۆ یوسف گێڕایه‌وه‌ كه‌ برایه‌كیان له‌ ماڵ به‌جێ هێشتووه‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - داوای لێ كردن كه‌ ئه‌مجاره‌ هاتنه‌وه‌ ئه‌و برایه‌ی ترتان كه‌ له‌ باوكتانه‌و له‌ دایكتان نیه‌ كه‌ بنیامینی برای یوسف خۆی بوو وتی: له‌گه‌ڵ خۆتاندا بیهێنن [ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ ] ئایا نابینن كه‌ من چه‌ند به‌ته‌واوی شتم پێتان داوه‌ (هانى دان بۆ ئه‌وه‌ى بگه‌ڕێنه‌وه‌) [ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ (٥٩) ] وه‌ كه‌ له‌ لای من دابه‌زیون چه‌ندێ چاكه‌م له‌گه‌ڵدا كردوون و ڕێزی میوانداریم لێ گرتوون."},{"id":60,"translation":"[ فَإِنْ لَمْ تَأْتُونِي بِهِ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ هاتنه‌وه‌ ئه‌و برایه‌تان نه‌هێنا [ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِي وَلَا تَقْرَبُونِ (٦٠) ] ئه‌وا هیچ شتێكتان پێ نافرۆشم وه‌ جارێكی تر نزیك من مه‌كه‌ونه‌وه‌."},{"id":61,"translation":"[ قَالُوا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَاعِلُونَ (٦١) ] وتیان: هه‌وڵ ئه‌ده‌ین و كۆشش ئه‌كه‌ین تا باوكی ڕێگه‌مان بدات له‌گه‌ڵ خۆماندا بیهێنین، یاخود فێڵێكی بۆ ئه‌دۆزینه‌وه‌ تا ڕازی بكه‌ین له‌گه‌ڵ خۆماندا بیهێنین، وه‌ ئێمه‌ش هه‌وڵ ئه‌ده‌ین و كه‌مته‌رخه‌می ناكه‌ین تا له‌گه‌ڵ خۆماندا بیهێنین."},{"id":62,"translation":"[ وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - به‌ گه‌نجه‌ خزمه‌تكاره‌كانى وت ئه‌و خواردن و شتانه‌ی كه‌ هێناویانه‌ بیخه‌نه‌وه‌ ناو باره‌كه‌یان و پێیان بده‌نه‌وه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمْ ] به‌ڵكو بیناسنه‌وه‌ كاتێك گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای كه‌سوكاریان [ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٦٢) ] به‌ڵكو جارێكی تر بێنه‌وه‌ كه‌ بزانن خواردنه‌كه‌یان به‌بێ به‌رامبه‌ر پێ دراوه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان هێنابوویان پێیان دراوه‌ته‌وه‌و گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه‌ بۆیان (نه‌وه‌كو شتومه‌كى تریان نه‌بێت بیهێننه‌وه‌ بۆ كڕینى خواردنى تر، وه‌ پێى ناخۆش بوو پاره‌ له‌ باوكى و براكانى وه‌ربگرێت)."},{"id":63,"translation":"[ فَلَمَّا رَجَعُوا إِلَى أَبِيهِمْ ] كاتێك گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای باوكیان [ قَالُوا يَا أَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا ] وتیان: ئه‌ی باوكه‌ له‌مه‌ودوا هیچ خواردنێكی ترمان پێ ناده‌ن تا تۆ بنیامینی برامان له‌گه‌ڵماندا نه‌نێریت، بۆیه‌ له‌گه‌ڵماندا بینێره‌ [ نَكْتَلْ ] به‌هۆی ناردنی ئه‌وه‌وه‌ بارێكی زیاتر خواردن دێنین [ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ (٦٣) ] وه‌ ئێمه‌ش به‌ دڵنیایى براكه‌مان ئه‌پارێزین و نایه‌لین تووشی هیچ زه‌ره‌رو زیانێك بێت."},{"id":64,"translation":"[ قَالَ هَلْ آمَنُكُمْ عَلَيْهِ ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا ئه‌مین بم له‌ ئێوه‌ كه‌ ئه‌یپارێزن [ إِلَّا كَمَا أَمِنْتُكُمْ عَلَى أَخِيهِ مِنْ قَبْلُ ] هه‌روه‌كو چۆن پێشتریش ئه‌مین بووم له‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر یوسفى برای به‌ڵام له‌ناوتان برد [ فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٦٤) ] خوای گه‌وره‌ باشترین پارێزه‌ره‌، وه‌ له‌ هه‌موو به‌ڕه‌حم و سۆزه‌كان به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییتره‌و به‌زه‌یى به‌ لاوازى و پیریمدا دێته‌وه‌."},{"id":65,"translation":"[ وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ] دواتر كه‌ شتومه‌كه‌كانیان كرده‌وه‌ بینیان ئه‌و شتانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خۆیان بردوویانه‌ بۆ ئه‌وێ خواردنی پێ بكڕن هه‌مووی گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه‌ بۆیان [ قَالُوا يَا أَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ] وتیان: ئه‌ی باوكه‌ ئێمه‌ چیمان له‌م وه‌زیره‌ ده‌وێت ئه‌وه‌تا شتومه‌كی خۆمانی بۆ گه‌ڕاندوینه‌ته‌وه‌ [ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا ] ئه‌گه‌ر براكه‌مان له‌گه‌ڵمان بنێری خواردنی زیاتر دێنین، وه‌ براكه‌شمان ئه‌پارێزین [ وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ] وه‌ باری حوشترێك خواردن زیاتر له‌گه‌ڵ خۆماندا ئه‌هێنین [ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ (٦٥) ] ئه‌م زیاده‌یه‌یش بۆ پاشاكه‌ یان بۆ یوسف سووك و ئاسانه‌ به‌لایه‌وه‌ كه‌ بمانداتێ و لای قورس نیه‌."},{"id":66,"translation":"[ قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: كوڕه‌كه‌م له‌گه‌ڵتاندا نانێرم تا به‌ڵێنێكم نه‌ده‌نێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، واته‌: سوێند نه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌یپارێزن [ لَتَأْتُنَّنِي بِهِ ] كه‌ بردتان له‌گه‌ڵ خۆتاندا كوڕه‌كه‌م بۆ بگه‌ڕێننه‌وه‌ [ إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ ] ئیلا ئه‌گه‌ر هاتوو تووشی به‌ڵایه‌ك بوون وه‌ هه‌موتان تیاچوون ئه‌و كاته‌ ئه‌ویش له‌گه‌ڵتاندا تیا بچێ ده‌سه‌ڵاتتان نه‌بێ ئه‌وه‌ ئه‌بێته‌ عوزر بۆتان [ فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ ] كاتێك كه‌ سوێندیان خوارد به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌یپارێزن و ئه‌هێننه‌وه‌ [ قَالَ اللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ (٦٦) ] وتی: ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ ئه‌یڵێین خوای گه‌وره‌ چاودێره‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌ (یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - ناچار بوو له‌گه‌ڵیاندا بینێرێت بۆ ئه‌وه‌ى خواردن بێننه‌وه‌)."},{"id":67,"translation":"[ وَقَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ ] پاشان كه‌ ڕۆیشتن وتی: ئه‌ی كوڕی خۆم له‌ یه‌ك ڕێگایه‌كه‌وه‌ مه‌چنه‌ ناو میصره‌وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی به‌ڵاو موسیبه‌ت بوون تا هه‌مووتان به‌یه‌كه‌وه‌ تووش نه‌بن، یاخود له‌ چاو ترساوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كوڕه‌كانی یه‌كجار جوان بوونه‌ نه‌وه‌كو ببن به‌ چاوه‌وه‌ [ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ ] به‌ڵكو له‌ چه‌ند ڕێگایه‌كی جیاوازه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ [ وَمَا أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ كه‌ ڕێگاتان بۆ ئه‌كێشم ناتوانم هیچ زه‌ره‌رو زیانێكتان لێ بگه‌ڕێنمه‌وه‌ یان هیچ سوودێكتان پێ بگه‌یه‌نم و قه‌ده‌رو بڕیارى خواى گه‌وره‌ بگه‌ڕێنمه‌وه‌ [ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ] حوكم و بڕیارو هه‌ڵسوكه‌وت له‌م كه‌ونه‌دا هه‌ر هه‌مووی ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ (٦٧) ] منیش ته‌نها پشتم به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌و متمانه‌م به‌ خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌، وه‌ ئه‌وانه‌یشى ته‌وه‌كول ده‌كه‌ن با ته‌نها ته‌وه‌كول بكه‌نه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌و كاره‌كانیان ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرن."},{"id":68,"translation":"[ وَلَمَّا دَخَلُوا مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُمْ ] وه‌ كاتێك چوونه‌ ناو میصره‌وه‌ به‌و شێوازه‌ی كه‌ باوكیان فه‌رمانی پێ كردن له‌ چه‌ند ڕێگاو ده‌رگایه‌كی جیاوازه‌وه‌ چوونه‌ ژووره‌وه‌ [ مَا كَانَ يُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] ئه‌مه‌ نه‌یپاراستن و هیچ سوودێكی پێ نه‌گه‌یاندن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی دانا بوون [ إِلَّا حَاجَةً فِي نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَاهَا ] ئه‌مه‌ ته‌نها ڕه‌حم و سۆزو خۆشه‌ویستى بوو له‌ دڵی یه‌عقوبدا - صلی الله علیه وسلم - بۆ مناڵه‌كانی ده‌ریبڕی [ وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِمَا عَلَّمْنَاهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٦٨) ] وه‌ یه‌عقوبیش - صلی الله علیه وسلم - خاوه‌نی زانیاری بووه‌ كه‌ خۆمان فێرمان كردووه‌ به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یزانێ نایزانن."},{"id":69,"translation":"[ وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ ] كاتێك كه‌ چوونه‌ ژووره‌وه‌ بۆ لای یوسف - صلی الله علیه وسلم - دوو دوو له‌ شوێنێكدا دای نان و براكه‌ی به‌ته‌نها مایه‌وه‌ چونكه‌ یانزه‌ كه‌س بوون [ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ ] باوه‌شی به‌ بنیامینى برایدا كرد [ قَالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ ] خۆی پێ ناساندو وتى: من یوسفی براتم [ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٦٩) ] وه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆ و دڵته‌نگ مه‌به‌ به‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ ڕابردوودا به‌رامبه‌ر به‌ من كردوویانه‌ (پێى وت باسى ئه‌م شته‌ نه‌كات و بیشارێته‌وه‌و لاى خۆى ئه‌یهێلێته‌وه‌)."},{"id":70,"translation":"[ فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ] وه‌ كاتێك باری بۆ ئاماده‌ كردن و به‌ڕێ كه‌وتن به‌ بێ ئه‌وه‌ى هه‌ست بكه‌ن ئه‌و صاعه‌ی كه‌ خواردنه‌كه‌یان پێ ئه‌پێوا، یان خواردنه‌وه‌ى پێ ده‌خوارده‌وه‌ كه‌ له‌ زیو یان ئاڵتون بوو خستیه‌ ناو باری بنیامینی برایه‌وه‌ [ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ (٧٠) ] پاشان بانگبێژێك بانگی كرد ئه‌ی خه‌ڵكی كاروانه‌كه‌ به‌دڵنیایى ئێوه‌ دزن."},{"id":71,"translation":"[ قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ (٧١) ] ئه‌مانیش ڕوویان تێ كردن و وتیان: ئێوه‌ چیتان ون كردووه‌و به‌ دوای چیدا ئه‌گه‌ڕێن."},{"id":72,"translation":"[ قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ ] وتیان: صاعی پاشامان بزر كردووه‌ [ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ (٧٢) ] پێش ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێین هه‌ر كه‌سێك بمانداته‌وه‌و بۆمان بێنێ باری حوشترێكی تریشی ئه‌ده‌ینێ وه‌ من كه‌فاله‌ت و زه‌مانه‌تی ئه‌كه‌م كه‌ باری حوشترێكی ئه‌ده‌ینێ."},{"id":73,"translation":"[ قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ ] وتیان: سوێند بێ به‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ خۆیشتان ئه‌زانن و یوسفیش ئه‌زانێ كه‌ ئێمه‌ نه‌هاتووینه‌ ئاشووب له‌سه‌ر زه‌ویدا بگێڕین و دزی بكه‌ین [ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ (٧٣) ] وه‌ ئێمه‌ دز نین و نه‌بووین."},{"id":74,"translation":"[ قَالُوا فَمَا جَزَاؤُهُ إِنْ كُنْتُمْ كَاذِبِينَ (٧٤) ] وتیان: ئه‌ی ئه‌گه‌ر ئێوه‌ درۆتان كردو دزه‌كه‌ له‌ناو ئێوه‌دا بێت سزای ئه‌و كه‌سه‌ چی بێت كه‌ دزیه‌كه‌ی كردووه‌؟"},{"id":75,"translation":"[ قَالُوا جَزَاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ ] وتیان: سزای ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ له‌ناو باره‌كه‌یدا ئه‌و صاعه‌ بدۆزرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ سزاكه‌یه‌تی، واته‌: ئه‌درێ به‌و كه‌سه‌ى دزێكه‌ى لێكراوه‌ (له‌ دینی یه‌عقوبدا به‌و شێوازه‌ بووه‌) [ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ (٧٥) ] وه‌ به‌و شێوازه‌ سزای سته‌مكاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":76,"translation":"[ فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاءِ أَخِيهِ ] ئه‌وانیش یه‌كه‌مجار باری براكان گه‌ڕان پێش باری بنیامینى براى یوسف بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ گومان نه‌چێته‌ سه‌ریان [ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَاءِ أَخِيهِ ] دواتر كه‌ گه‌ڕان له‌ناو باری بنیامیندا ده‌ریان كرد [ كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌م شێوازه‌ نه‌خشه‌مان بۆ یوسف دانا نه‌خشه‌یه‌ك كه‌ خوا پێى رازیه‌و پڕه‌ له‌ حیكمه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندى [ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ ] ئه‌و سزای براكه‌ی خۆی نه‌دا به‌ گوێره‌ی شه‌ریعه‌تی پاشاكه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئه‌بوایه‌ لێی بدرایاو دوو قات غه‌رامه‌ بكرایه‌ به‌ڵام ئه‌م به‌ گوێره‌ی شه‌ریعه‌تی یه‌عقوبی باوكی كردو كردی به‌ كۆیله‌و بۆ ماوه‌ی ساڵێك لای خۆی هێشتیه‌وه‌ [ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ ] ئیلا ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت [ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ ] پله‌ی هه‌ر كه‌سێك به‌رز ئه‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ ویستمان لێ بێت وه‌كو پله‌و پایه‌ى یوسفمان - صلی الله علیه وسلم - به‌رز كرده‌وه‌ [ وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (٧٦) ] له‌سه‌رووی هه‌موو خاوه‌ن زانیاریه‌كه‌وه‌ زانایه‌كی تر هه‌یه‌ تا ده‌گاته‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":77,"translation":"[ قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌وانیش وتیان: ئه‌گه‌ر براكه‌مان دزیشی كرد بێت ئه‌وا پێشتریش برایه‌كی هه‌بوو كه‌ یوسف بووه‌ دزی كردووه‌، كه‌ ئه‌وترێ: باپیری (باوكی دایكی) بتێكی هه‌بووه‌ په‌رستوویه‌تی ئه‌میش دزیویه‌تی و شكاندوویه‌تی، یاخود وتراوه‌: هه‌ر تۆمه‌تێك بووه‌ داویانه‌ته‌ پاڵ یوسف و - صلی الله علیه وسلم - هیچ دزیه‌كی نه‌كردووه‌ [ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا ] یوسف ئه‌م شته‌ی له‌ نه‌فسی خۆیدا شارده‌وه‌و ده‌ری نه‌بڕی، وه‌ خه‌فه‌تی خوارد له‌و قسه‌یه‌ی كه‌ كردیان و ئازاری پێ گه‌یشت، وه‌ له‌ دڵى خۆیدا وتی: ئێوه‌ خراپترین شوێن و مه‌نزیله‌تتان هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دزى¬ كردنیان دایه‌ پاڵ یوسف - صلی الله علیه وسلم - [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ (٧٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ كه‌ ئێوه‌ ڕاستگۆ نین له‌وه‌ی كه‌ دزی ئه‌ده‌نه‌ پاڵ یوسف و به‌م شێوازه‌ وه‌سفی ئه‌كه‌ن."},{"id":78,"translation":"[ قَالُوا يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَبًا شَيْخًا كَبِيرًا ] وتیان: ئه‌ی عه‌زیزی میصر باوكێكی پیره‌مێردی به‌ساڵاچووى ته‌مه‌ن گه‌وره‌ى هه‌یه‌ ناتوانێ به‌بێ ئه‌م كوڕه‌ بژێت [ فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُ ] یه‌كێك له‌ ئێمه‌ له‌ جێی ئه‌و دابنێ و له‌لای خۆت به‌ندى بكه‌ [ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٧٨) ] ئێمه‌ ئه‌بینین تۆ كه‌سێكی چاكه‌كاری به‌رامبه‌ر به‌ هه‌موو خه‌ڵك، وه‌ به‌تایبه‌تی به‌رامبه‌ر ئێمه‌ش ئه‌م چاكه‌یه‌شمان له‌گه‌ڵدا بكه‌و ئه‌و برایه‌مان بده‌ره‌وه‌ برایه‌كی ترمان له‌لات جێ دێلین."},{"id":79,"translation":"[ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ ] وتی: په‌نا به‌ خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ هیچ كه‌سێك نابه‌ین ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ شتومه‌كه‌كه‌ی خۆمان له‌لای بینیوه‌ته‌وه‌ [ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ (٧٩) ] ئه‌گه‌ر كه‌سێكی تر له‌ جیاتی به‌رین ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى زوڵم و سته‌ممان له‌و كه‌سه‌ كردووه‌."},{"id":80,"translation":"[ فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا ] كاتێك بێ ئومێد بوون له‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - ڕۆیشتن له‌ خه‌ڵكى جیا بوونه‌وه‌و به‌ چپه‌و چپ و نهێنی به‌یه‌كه‌وه‌ قسه‌یان كرد [ قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ ] گه‌وره‌كه‌یان (ئه‌وه‌ى كه‌ پێشتریش وتى یوسف - صلی الله علیه وسلم - مه‌كوژن و بیخه‌نه‌ ناو بیره‌كه‌وه‌) پێی وتن: ئایا نازانن كه‌ باوكتان عه‌هدو به‌ڵێنی لێ وه‌رگرتوون به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ سوێندتان بۆ خوارد به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌بێ كوڕه‌كه‌ی بپارێزن و بۆى بگه‌ڕێننه‌وه‌ [ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ ] وه‌ پێشتریش كه‌ كه‌مته‌رخه‌میتان كرد له‌ حه‌قی یوسفدا - صلی الله علیه وسلم - [ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي ] وه‌ من ئه‌م زه‌وی میصره‌ به‌جێ ناهێڵم و لێی ئه‌مێنمه‌وه‌ تا مه‌گه‌ر باوكم ئیزنم بدات و بڵێ: وه‌ره‌وه‌ ئه‌و كاته‌ دێمه‌وه‌ [ أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ لِي ] یان خوای گه‌وره‌ بڕیارێكی تر بدات به‌وه‌ی كه‌ بتوانم براكه‌م ڕزگار بكه‌م و بیهێنمه‌وه‌ [ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ (٨٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین بڕیارده‌ره‌."},{"id":81,"translation":"[ ارْجِعُوا إِلَى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَا أَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ ] ئێوه‌ش بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای باوكتان بڵێن: ئه‌ی باوكه‌ ئه‌م كوڕه‌ی تۆ دزی كردووه‌ [ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا ] وه‌ به‌چاوی خۆمان نه‌مان بینیوه‌ دزی بكات ته‌نها كاتێك زانیمان كه‌ صاعه‌كه‌یان له‌ناو باره‌كه‌یدا ده‌ركرد [ وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ (٨١) ] وه‌ ئێمه‌یش شتێك كه‌ غه‌یب و نادیار بێت ئاگاداری نین تا بۆمان ده‌ركه‌وێ، واته‌: كاتێك كه‌ ئه‌م دزی كردبێت مه‌گه‌ر ئێمه‌ خه‌وتبێتین ئاگامان لێ نه‌بووه‌."},{"id":82,"translation":"[ وَاسْأَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيهَا ] وه‌ پرسیار بكه‌ له‌ خه‌ڵكی میصر كه‌ ئێمه‌ له‌وێ بووینه‌ [ وَالْعِيرَ الَّتِي أَقْبَلْنَا فِيهَا وَإِنَّا لَصَادِقُونَ (٨٢) ] وه‌ ئه‌و كاروانه‌یشی كه‌ له‌گه‌ڵیاندا هاتین پرسیار له‌وانیش بكه‌ كه‌ ئێمه‌ ڕاستگۆین له‌و قسانه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ین كه‌ دزی كردووه‌و بردوویانه‌."},{"id":83,"translation":"[ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا ] كاتێك كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌و بۆ یه‌عقوبیان - صلی الله علیه وسلم - گێڕایه‌وه‌ فه‌رمووی: به‌ڵكو ئه‌مه‌ نه‌فستان ئه‌م ئیشه‌ی بۆ جوان كردوون و ڕازاندۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: كوڕه‌كه‌ دزی كردووه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا ئه‌و دزی نه‌كردووه‌ [ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ] فه‌رمووی: صه‌برو ئارامگرتنێكی جوان ئارام ئه‌گرم كه‌ هیچ گله‌یی و گازنده‌یه‌كی تیا نه‌بێت له‌ خوای گه‌وره‌ [ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعًا ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هه‌موویانم بۆ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (٨٣) ] به‌دڵنیایى هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":84,"translation":"[ وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا أَسَفَى عَلَى يُوسُفَ ] پشتی تێ كردن و قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بڕین و دیسانه‌وه‌ خه‌فه‌تی بۆ یوسف - صلی الله علیه وسلم - خوارد (له‌ كاتى به‌ڵاو موصیبه‌تدا وتنى: إنا لله وإنا إليه راجعون ته‌نها به‌م ئوممه‌ته‌ به‌خشراوه‌ ئه‌گه‌ر نا ده‌بوایه‌ یه‌عقوب واى بوتایه‌) [ وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ ] وه‌ چاوی سپی بوو له‌ غه‌م و خه‌فه‌تداو ڕه‌شایی له‌ چاویدا نه‌ما [ فَهُوَ كَظِيمٌ (٨٤) ] وه‌ ئه‌و غه‌م و خه‌فه‌تی خۆی ئه‌شارده‌وه‌و بۆ كه‌سى ده‌رنه‌ئه‌بڕی."},{"id":85,"translation":"[ قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ ] وتیان: سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ تۆ به‌رده‌وام بیری یوسف - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كه‌یت و خه‌فه‌تی لێ ئه‌خۆی [ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا ] تا له‌ش و عه‌قڵت بێهێز ده‌بێت و له‌ناو ده‌چێت [ أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ (٨٥) ] یان هه‌ر ئه‌مریت و تیا ئه‌چی ئه‌وه‌نده‌ خه‌فه‌ت ئه‌خۆیت و ئه‌وه‌نده‌ بۆی ئه‌گری (به‌زه‌ییان به‌ باوكیاندا هاته‌وه‌و ویستیان بێده‌نگى بكه‌ن)."},{"id":86,"translation":"[ قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ ] (بَثّ) واته‌: ئه‌وپه‌ڕی غه‌م و خه‌فه‌ت و سه‌ختترینى، یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: شه‌كواو گله‌یی و ئه‌وپه‌ڕى غه‌م و خه‌فه‌تى خۆم بۆ لای خوای گه‌وره‌ ده‌رئه‌بڕم [ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٨٦) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ من ئه‌یزانم ئێوه‌ نایزانن، له‌ ڕه‌حم و به‌زه‌یی خوای گه‌وره‌، یان پاداشت وه‌رگرتن له‌سه‌ر موسیبه‌ت، یاخود خوای گه‌وره‌ پێی وتووم و ئه‌زانم یوسف زیندووه‌، یان یوسف - صلی الله علیه وسلم - خه‌وه‌كه‌ی ڕاست بووه‌و هه‌ر ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":87,"translation":"{بێئومێد نەبوون لە ڕەحمەتی خوا} [ يَا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ ] ئه‌ی كوڕی خۆم بڕۆن بگه‌ڕێن به‌دوای یوسف و براكه‌یدا، (ته‌حه‌سوس) گه‌ڕانه‌ بۆ شتی چاك، (ته‌جه‌سوس) گه‌ڕانه‌ بۆ شتی خراپ [ وَلَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ ] وه‌ بێئومێد مه‌بن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُ لَا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ (٨٧) ] به‌ دڵنیایى هیچ كه‌سێك بێئومێد نابێت له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ ته‌نها كه‌سانێكی كافرو بێباوه‌ڕ نه‌بێت."},{"id":88,"translation":"[ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ ] كاتێك گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ میصر چوونه‌ ژووره‌وه‌ بۆ لای یوسف - صلی الله علیه وسلم - [ قَالُوا يَا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ ] وتیان: ئه‌ی عه‌زیزی میصر خۆمان و كه‌سوكارمان تووشی زه‌ره‌رو زیانێكی زۆر بووینه‌، له‌ بێ بارانی و وشكه‌ساڵی و نه‌بوونی [ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ ] وه‌ شتومه‌كێكی خراپمان هێناوه‌ كه‌س لێمانی وه‌رناگرێ و لێمانی ناكڕێ [ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ ] تۆ خواردنمان پێ بده‌ له‌به‌رامبه‌ریدا به‌ باشی و به‌ته‌واوی وه‌كو پێشتر [ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا ] وه‌ چاكه‌شمان له‌گه‌ڵدا بكه‌و زیاترمان بده‌رێ، یاخود براكه‌مان بۆ بگه‌ڕێنه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ (٨٨) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌داته‌وه‌ كه‌ چاكه‌كارن و ئه‌به‌خشن."},{"id":89,"translation":"{یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - خۆی بە براكانی دەناسێنێت} [ قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ ] كه‌ یوسف - صلی الله علیه وسلم - براكانى باسى نه‌بوونى و حاڵى خراپى خۆیان كردو ئه‌میش بیرى باوكى كه‌وته‌وه‌و به‌زه‌یى پێیاندا هاته‌وه‌و خۆى ئاشكرا كردو فه‌رمووی: ئایا ئه‌زانن ئێوه‌ پێشتر چیتان به‌ یوسف و براكه‌ی كرد؟ [ إِذْ أَنْتُمْ جَاهِلُونَ (٨٩) ] كاتێك كه‌ ئێوه‌ نه‌زان بوون."},{"id":90,"translation":"[ قَالُوا أَإِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ ] وتیان: به‌ دڵنیایی تۆ یوسفی، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ كه‌ ناوی یوسفی برد زانیان كه‌ ئه‌مه‌ خۆی یوسفه‌ و سه‌ریان سوڕما [ قَالَ أَنَا يُوسُفُ وَهَذَا أَخِي ] فه‌رمووی: به‌ڵێ من یوسفم و ئه‌میش بنیامینی برامه‌ [ قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاند به‌سه‌رمانداو ڕزگاری كردین [ إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ ] هه‌ر كه‌سێك ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات و ئارام بگرێ [ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (٩٠) ] ئه‌وا به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ پاداشتی چاكه‌كاران نافه‌وتێنێت."},{"id":91,"translation":"[ قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا ] وتیان: سوێند به‌ خوای گه‌وره‌, خوای گه‌وره‌ تۆی هه‌ڵبژاردو فه‌زڵى دایت به‌سه‌ر ئێمه‌دا [ وَإِنْ كُنَّا لَخَاطِئِينَ (٩١) ] وه‌ ئێمه‌ به‌ڕاستی هه‌ڵه‌و تاوانمان كرد."},{"id":92,"translation":"{یوسف پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لە براكانی خۆشبوو} [ قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ] فه‌رمووی: ئه‌مڕۆ هیچ سه‌رزه‌نشت و لۆمه‌ ناكرێن به‌ڵكو لێتان ئه‌بوورم [ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ ] خوای گه‌وره‌ لێتان خۆش بێ [ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٩٢) ] هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌و له‌ هه‌موو كه‌س به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییتره‌."},{"id":93,"translation":"[ اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هَذَا فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا ] ئه‌م قه‌میسه‌م به‌رن هه‌ڵیبده‌نه‌ سه‌ر ڕووی باوكم یه‌كسه‌ر خوای گه‌وره‌ چاوی چاك ئه‌كاته‌وه‌ له‌ نابیناوه‌ ئه‌بێته‌ بینا (له‌ زۆرى گریاندا چاوه‌كانى كوێر ببوون) [ وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ (٩٣) ] وه‌ هه‌موو كه‌سوكارتان بێنن به‌ ژن و خێزان و مناڵه‌وه‌."},{"id":94,"translation":"[ وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ (٩٤) ] كاتێك كاروانه‌كه‌ له‌ میصر ده‌رچوو به‌ره‌و شام باوكیان له‌وێوه‌ وتی: من بۆنی یوسف - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كه‌م ئه‌گه‌ر تۆمه‌تبارم نه‌كه‌ن به‌ گێلی و نه‌زانی و عه‌قڵ له‌ ده‌ستدان."},{"id":95,"translation":"[ قَالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَالِكَ الْقَدِيمِ (٩٥) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌وێ بوون له‌ كه‌سوكاری وتیان: سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ تۆ له‌ ڕێگای ڕاست لاتداوه‌و له‌سه‌ر ڕێگا كۆنه‌كه‌تی كه‌ ئه‌وه‌نده‌ یوسفت خۆش ئه‌وێ ئاگات له‌ خۆت نه‌ماوه‌ هه‌ر به‌ ئومێدی بگه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":96,"translation":"[ فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا ] كاتێك كه‌ موژده‌ده‌ره‌كه‌ هات قه‌میسه‌كه‌ی یوسفی - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵدایه‌ سه‌ر رووى یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ چاوی چاك بوو (ئه‌و كوڕه‌ى بوو كه‌ پێشتر قه‌میسێكى خوێناوى هێنا وتى یوسف - صلی الله علیه وسلم - گورگ خواردوویه‌تى، ویستى به‌م كاره‌ى ئه‌وه‌ى پێشترى بسڕێته‌وه‌) [ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٩٦) ] یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا من پێم نه‌وتن كه‌ من له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هه‌ندێك شت ئه‌زانم كه‌ ئێوه‌ نایزانن."},{"id":97,"translation":"[ قَالُوا يَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِينَ (٩٧) ] وتیان: ئه‌ی باوكه‌ داوای لێخۆشبوونمان بۆ بكه‌و لێمان خۆشبه‌ له‌ تاوانه‌كانمان به‌ڕاستی ئێمه‌ هه‌ڵه‌و تاوانمان كرد."},{"id":98,"translation":"[ قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي ] فه‌رمووی: له‌ دواترا له‌به‌ره‌به‌یاندا داوای لێخۆشبوونتان بۆ ئه‌كه‌م له‌ په‌روه‌ردگارم تا لێتان خۆشبێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و كاته‌دا دوعا قه‌بوڵه‌ [ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٩٨) ] به‌راستى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":99,"translation":"[ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ ] كاتێك كه‌ ڕۆیشتن بۆ لای یوسف - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و هاته‌ پێشوازیان له‌ ڕێگاو باوه‌شی كرد به‌ دایك و باوكیدا [ وَقَالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ (٩٩) ] وه‌ پێی وتن: فه‌رموو وه‌رنه‌ ناو میصره‌وه‌ إن شاء الله ئه‌مینن لێره‌ هیچ كه‌سێك سته‌متان لێ ناكات."},{"id":100,"translation":"[ وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ ] وه‌ دایك و باوكی برده‌ سه‌ر كورسیه‌كه‌ی خۆی [ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا ] وه‌ هه‌موویان كوڕنوشیان بۆی برد هه‌ر یانزه‌ براكه‌و دایك و باوكیشی (ئه‌وه‌ كوڕنوشی ڕێزو ئیحتیرام بوو له‌ شه‌ریعه‌تی ئه‌واندا دروست بووه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی ئێمه‌دا دروست نیه‌) [ وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ ] فه‌رمووی: ئه‌ی باوكه‌ ئه‌مه‌ لێكدانه‌وه‌ی خه‌ونه‌كه‌مه‌ كه‌ پێشتر خه‌ونم بینی و بۆم باس كردیت [ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا ] په‌روه‌ردگارم گێڕای به‌ خه‌وێكی حه‌ق و ڕوویدا [ وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ چاكه‌ی له‌گه‌ڵدا كردم كاتێك كه‌ منی له‌ به‌ندینخانه‌ ده‌ركرد [ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ ] وه‌ ئێوه‌شی له‌ ده‌شته‌وه‌ هێنا له‌ زه‌وی كه‌نعان له‌ شامدا كه‌ له‌ ده‌شتدا ئه‌ژیان و ئاژه‌ڵیان هه‌بووه‌ [ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ شه‌یتان نێوان من و براكانمی تێكدا (لێره‌ شته‌كه‌ی بۆ شه‌یتان گه‌ڕانده‌وه‌ وه‌كو ڕێزو ئه‌ده‌بێك بۆ براكانی) [ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ ] به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارم زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌یی و نه‌رمونیانه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت [ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (١٠٠) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":101,"translation":"[ رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ ] یوسف - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ی په‌روه‌ردگارم پێغه‌مبه‌رایه‌تى و موڵكی میصرو خه‌زێنه‌كانیت پێ به‌خشیم [ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ ] وه‌ فێری لێكدانه‌وه‌ی خه‌ونت كردم [ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی دروستكه‌رو داهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وی [ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] هه‌ر تۆ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌ری منی له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (١٠١) ] به‌ موسڵمانێتی بممرێنه‌و بمگه‌یه‌نه‌ به‌ پیاوچاكان له‌ پێغه‌مبه‌ران."},{"id":102,"translation":"[ ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ هه‌ندێك له‌ هه‌واڵه‌كانی غه‌یب و نهێنیه‌ كه‌ به‌ وه‌حی بۆتی ئه‌نێرین [ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ (١٠٢) ] وه‌ تۆ له‌لای براكانی یوسف نه‌بووی كاتێك كه‌ ئه‌و بڕیاره‌یان دا كه‌ بیخه‌نه‌ ناو بیره‌كه‌وه‌ وه‌ كاتێك كه‌ پیلان و نه‌خشه‌یان دائه‌ناو فێڵیان ئه‌كرد به‌ڵام خوای گه‌وره‌ به‌ وه‌حی بۆت ئه‌گێڕێته‌وه‌."},{"id":103,"translation":"[ وَمَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ (١٠٣) ] وه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئیمان ناهێنن چه‌ندێك سووربیت له‌سه‌ر هیدایه‌ت دانیان، جووله‌كه‌ داوایان له‌ پێغه‌مبه‌ر كرد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و چیرۆكه‌یان بۆ بگێڕێته‌وه‌، بۆی گێڕانه‌وه‌ به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ی موسڵمان بن به‌ڵام موسڵمان نه‌بوون و پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - خه‌فه‌تی خوارد."},{"id":104,"translation":"[ وَمَا تَسْأَلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ تۆ له‌ گه‌یاندنی دین و قورئان خوێندنه‌وه‌و بانگ كردنیان بۆ ئیمان داوای ئه‌جرو پاداشتیان لێ ناكه‌ی به‌ڵكو له‌به‌ر ره‌زامه‌ندى خوا ده‌یكه‌یت [ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (١٠٤) ] ئه‌م قورئانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها زیكرو یاد كردنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌موو جیهان."},{"id":105,"translation":"[ وَكَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا ] وه‌ چه‌نده‌ها نیشانه‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و ته‌وحیدو تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی به‌ڵام ئه‌وان بێئاگان و به‌سه‌ریدا تێئه‌په‌ڕن به‌بێ ئه‌وه‌ی لێی ورد بنه‌وه‌و لێی بكۆڵنه‌وه‌ [ وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ (١٠٥) ] وه‌ پشتی تێ ئه‌كه‌ن و بیری لێ ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":106,"translation":"{زۆربەی خەڵكی هاوبەش بۆ خوا بڕیار دەدەن} [ وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ (١٠٦) ] وه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵك ئیمان به‌ خوای گه‌وره‌ ناهێنن ئیلا له‌گه‌ڵ ئیمانه‌كه‌یاندا شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دائه‌نێن (باوه‌ڕیان هه‌یه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ دروستكارو رۆزیده‌ره‌، به‌ڵام دوعا له‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌كه‌ن و هاوار له‌ غه‌یرى خوا ده‌كه‌ن و هانا بۆ غه‌یرى خوا ده‌به‌ن و پشت به‌ غه‌یرى خوا ده‌به‌ستن)."},{"id":107,"translation":"[ أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غَاشِيَةٌ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ ] ئایا هاوبه‌شبڕیارده‌ران ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ نایات و دایانناپۆشێ [ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (١٠٧) ] یاخود ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ قیامه‌ت به‌سه‌ریاندا هه‌ڵناسێ له‌ ناكاودا كه‌ ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن، واته‌ ئه‌مین مه‌بن و خۆتان ئاماده‌ بكه‌ن به‌ ئیمان و یه‌كخواپه‌رستى."},{"id":108,"translation":"[ قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌مه‌ ڕێگاو ڕێبازی منه‌ [ أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ ] بانگه‌واز ئه‌كه‌م بۆ لای خوای گه‌وره‌و به‌تاك په‌رستنى له‌سه‌ر چاوڕۆشنی و زانیاری و یه‌قین [ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي ] ئه‌مه‌ ڕێگای من و هه‌ر كه‌سێكیشه‌ كه‌ شوێن من بكه‌وێ [ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٨) ] وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ من له‌و كه‌سانه‌ نیم كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌م."},{"id":109,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ ] له‌ پێش تۆش ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ كه‌سێكمان نه‌ناردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر ته‌نها پیاوان نه‌بن وه‌حیمان بۆ ناردوون (سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران پیاو بوون و هیچ پێغه‌مبه‌رێك ئافره‌ت نه‌بووه‌، وه‌ سه‌رجه‌میان مرۆڤـ بوونه‌و هیچ پێغه‌مبه‌رێك له‌ جن نه‌بووه‌) [ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى ] له‌ خه‌ڵكی شاره‌كان (وه‌ پێغه‌مبه‌ران شارنشین بوونه‌ نه‌ك ده‌شتنشین، وه‌ قرية له‌ زۆربه‌ى ئایه‌ته‌كانى قورئاندا مه‌به‌ست پێى شاره‌ وه‌كو له‌ چه‌ند ئایه‌تێك به‌ شارى مه‌ككه‌ وتراوه‌ دێ) [ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا موشریكان به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێش خۆیان ببینن ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ران نه‌كردووه‌ چیان به‌سه‌ر هاتووه‌و خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون، تا په‌ندو ئامۆژگارى وه‌ربگرن [ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٠٩) ] به‌ڵام قیامه‌ت باشتره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئایا بۆ عاقڵ نابن و بیر ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":110,"translation":"[ حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا ] به‌ [ كُذِّبُوا ] ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: تا پێغه‌مبه‌ران بێئومێد بوون له‌ ئیمان هێنانى قه‌ومه‌كه‌یان، وه‌ گومانیان بردووه‌ كه‌ به‌ درۆ زانرابێتن له‌لایه‌ن خه‌ڵكیه‌وه‌، وه‌ به‌ [ كُذِبُوا ] ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: تا پێغه‌مبه‌ران بێئومێد بوون و دڵنیا بوون كه‌ قه‌ومه‌كه‌یان به‌ درۆیان زانیون و ئیمانیان پآ ناهێنن، یاخود خه‌ڵكه‌كه‌ گومانی ئه‌وه‌یان بردووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ درۆیان له‌گه‌ڵدا ده‌كات كه‌ ئه‌ڵێ خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات له‌و كاته‌دا سه‌ركه‌وتنی ئێمه‌یان بۆ هاتووه‌ [ فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (١١٠) ] ئه‌وه‌ی كه‌ ویستمان لێ بێت ڕزگاری ئه‌كه‌ین وه‌ هیچ كه‌سێك سزای ئێمه‌ ناگه‌ڕێنێته‌وه‌ له‌ كه‌سانی هاوبه‌شبڕیارده‌رو تاوانبار."},{"id":111,"translation":"[ لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ ] به‌ دڵنیایی چیرۆك و به‌سه‌رهاتی پێغه‌مبه‌ران له‌گه‌ڵ ئوممه‌تانیان، یان ئه‌م چیرۆكه‌ی یوسف له‌گه‌ڵ براكانی و باوكیدا په‌ندو عیبره‌ت و ئامۆژگاری تیایه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵێكی سه‌لیمن و تێده‌گه‌ن [ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى ] ئه‌م قورئانه‌ قسه‌یه‌ك نیه‌ هه‌ڵبه‌سترابێ [ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ ] به‌ڵكو به‌ڕاستدانه‌ری كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی پێش خۆیه‌تی له‌ ته‌ورات و ئینجیل و زه‌بور [ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ درێژه‌ی هه‌موو شتێكی تیایه‌و شه‌ریعه‌تی به‌درێژی تیادا باسكراوه‌ [ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (١١١) ] وه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیمان بێنن، والله أعلم."}]},{"id":13,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ره‌عد) (واته‌: هه‌وره‌ بروسكه‌) سووره‌تێكى مه‌ككى¬یه‌و (٤٣) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ المر ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسمان كرد [ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ ] ئاماژه‌یه‌ بۆ ئایه‌ته‌كانی ئه‌م سووره‌ته‌ [ وَالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆت دابه‌زیوه‌ حه‌قه‌و گومانى تێدا نیه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ (١) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئیمانیان پێی نیه‌."},{"id":2,"translation":"{خوای گەورە بەرز بووەوە بۆ سەر عەرشی پیرۆزی} [ اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ] الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كانی به‌رز كردۆته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كۆڵه‌كه‌یه‌ك له‌ ژێره‌وه‌ ڕایگرتبێ كه‌ ئێوه‌یش ده‌یبینن [ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان په‌روه‌ردگار به‌رزو بڵند بوه‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی به‌رز بوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و شیاو و گونجاو بێت به‌ گه‌وره‌یی و مه‌زنی خوای گه‌وره‌ له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی هیچ له‌ دروستكراوه‌كانی ناچێت، وه‌ چۆنیه‌تیه‌كه‌شی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌س نایزانێت، پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ مه‌خلوقى دروستكراوى لاواز، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست پێى نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆڕینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، كه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ ده‌بێت پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتبێت، كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و (نونه‌) ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وه‌ خۆرو مانگی ژێربار كردووه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی به‌نده‌كانی [ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ] هه‌ر یه‌كێك له‌ خۆرو مانگ ئه‌ڕۆن تا كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یاخود ده‌ڕۆن بۆ شوێنی دیاریكراوی خۆیان كه‌ ژێر عه‌رشى خواى گه‌وره‌یه‌ (كه‌ ده‌فه‌رمێت: ده‌ڕۆن، به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆرو مانگ جێگیر نین و ده‌جولێن) [ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ] خوای گه‌وره‌ كاروباری ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ هه‌ڵئه‌سووڕێنێ به‌ هه‌ر شێوازێك كه‌ خۆی ویستی لێ بێت [ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ (٢) ] ئایه‌ته‌كانی ڕوون ئه‌كاته‌وه‌و درێژه‌ی پێ ئه‌دات به‌ڵكو ئێوه‌ یه‌قینتان هه‌بێ به‌ گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا."},{"id":3,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ زه‌وی ڕاخستووه‌و درێژ كردووه‌، وه‌ شاخه‌كانیشی وه‌كو مێخ داكوتیوه‌ له‌ناو زه‌ویدا بۆ ئه‌وه‌ی جێگیر بن، وه‌ ڕووباریشی داناوه‌ تیایدا [ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ] وه‌ له‌ هه‌موو به‌رووبوومێكیش خوای گه‌وره‌ نێرو مێی دروستكردووه‌ [ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ ] به‌ شه‌و ڕووناكی ڕۆژ دائه‌پۆشێ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٣) ] به‌ دڵنیایى هه‌موو ئه‌مانه‌ به‌ڵگه‌و نیشانه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَفِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا پارچه‌ پارچه‌ زه‌وى هه‌یه‌ كه‌ لێك نزیكن هه‌یانه‌ باشه‌و روه‌ك و دانه‌وێڵه‌ى لێ ده‌ڕوێت و هه‌یشه‌ شۆره‌و هیچى لێناڕوێت، وه‌ هه‌یه‌ خاكه‌كه‌ى ره‌شه‌و هه‌یه‌ سوره‌و هه‌یه‌ سپیه‌ [ وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ ] وه‌ جۆره‌ها باخ و بێستان هه‌یه‌ له‌ ترێ و جۆره‌ها كشتوكاڵ و به‌رووبووم و دارخورما [ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ ] كه‌ هه‌ندێكیان لێكئه‌چن و یه‌ك بنچینه‌یان هه‌یه‌، وه‌ هه‌ندێكیشیان لێكناچن و بنچینه‌یان جیاوازه‌ [ يُسْقَى بِمَاءٍ وَاحِدٍ ] له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌ر هه‌موویان به‌ یه‌ك ئاو ئاو ئه‌درێن به‌ڵام تام و ڕه‌نگ و قه‌باره‌یان جیاوازه‌ [ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ ] وه‌ فه‌زڵی هه‌ندێكیان ده‌ده‌ین به‌سه‌ر هه‌ندێكی تریان له‌ خواردندا هه‌یه‌ شیرینه‌ و هه‌یه‌ ترشه‌ و هه‌یه‌ مزره‌ و هه‌یه‌ تاڵه‌ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٤) ] به‌ دڵنیایى هه‌موو ئه‌مانه‌ ئایه‌ت و به‌ڵگه‌و نیشانه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ عه‌قڵیان هه‌بێت و بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر پێت سه‌یر بێت كه‌ ئه‌وان تۆ به‌ درۆ ئه‌زانن له‌وه‌ش سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌رتر ئه‌م قسه‌یه‌یانه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: [ أَإِذَا كُنَّا تُرَابًا أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ ] ئایا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌ دوای مردن ببین به‌ خۆڵ سه‌رله‌نوێ دروست ئه‌كرێینه‌وه‌و زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌؟! [ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ن كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ په‌روه‌ردگاریان و باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌ نیه‌ [ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ ] وه‌ ئه‌مانه‌ن كه‌ كۆت و زنجیر ئه‌كرێته‌ گه‌ردنیان و رائه‌كێشرێن بۆ ناو ئاگرى دۆزه‌خ، یان وتراوه‌: كرده‌وه‌كانیانه‌ هه‌میشه‌ پێیانه‌وه‌ په‌یوه‌سته‌و وه‌كو كۆت و زنجیر به‌ گه‌رده‌نیانه‌وه‌یه‌ [ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٥) ] وه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ هاوه‌ڵی ئاگرى دۆزه‌خن به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":6,"translation":"[ وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كافران په‌له‌ت لێ ده‌كه‌ن و داوات لێ ئه‌كه‌ن كه‌ سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ پێش بخه‌ی پێش لێبووردن و پارێزراوی [ وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلَاتُ ] كه‌ به‌ دڵنیایى له‌ پێش ئه‌مان خوای گه‌وره‌ سزای میلله‌تانی تری داوه‌ به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و سزایانه‌و بۆته‌ په‌ند بۆ كه‌سانێك كه‌ سودى لێوه‌ربگرن [ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگار لێخۆشبووه‌ بۆ خه‌ڵكی هه‌ر چه‌نده‌ سته‌م و تاوانیش بكه‌ن په‌له‌ ناكات له‌ سزادانیاندا [ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ (٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت سزای زۆر سه‌خته‌ بۆ كافران و بێباوه‌ڕان ئه‌وانه‌ی كه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن و داوای سزا ئه‌كه‌ن."},{"id":7,"translation":"[ وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ ] وه‌ كافران داوای موعجیزه‌یان له‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ بۆ نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌كمان له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ ناهێنێ؟ [ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و شتانه‌ به‌ده‌ست تۆ نیه‌ و تۆ ته‌نها ترسێنه‌ری و ئه‌یانترسێنی و ئاگاداریان ئه‌كه‌یته‌وه‌ [ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ (٧) ] وه‌ بۆ هه‌موو قه‌ومێكیش پێغه‌مبه‌رێك هه‌یه‌ كه‌ هیدایه‌تیان ئه‌دات و ڕێنماییان ئه‌كات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":8,"translation":"[ اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَى ] خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌زانێ كه‌ هه‌موو مێیه‌ك له‌ناو ڕه‌حمیدا چی هه‌ڵگرتووه‌ ئایا باشه‌ یان خراپه‌، موسڵمانه‌ یان كافره‌، نێره‌ یان مێ¬یه‌، جوانه‌ یان ناشیرینه‌، درێژه‌ یان كورته‌ [ وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ ] وه‌ ڕه‌حمی ئافره‌ت كاتێك كه‌ كه‌م ئه‌كات به‌وه‌ی كه‌ مناڵه‌كه‌ی ناو سكی دائه‌نێت، یان له‌بارى ده‌چێت، وه‌ زیاد ئه‌كات كاتێك كه‌ ئه‌و مناڵه‌ له‌ سكیدا ڕۆژ به‌ دوای ڕۆژ زیاد ئه‌كات و گه‌وره‌ ده‌بێت [ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ (٨) ] وه‌ هه‌موو شتێك لای خوای گه‌وره‌ كات و ئه‌ندازه‌ی دیاریكراوی خۆی هه‌یه‌."},{"id":9,"translation":"[ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ (٩) ] خوای گه‌وره‌ زانای نهێنی و ئاشكراكانه‌ هه‌موو شتێك ئه‌زانێ، وه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌ له‌ زات و ناو وسیفاتیدا، وه‌ زۆر به‌رزو باڵاده‌سته‌ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتیدا به‌سه‌ر دروستكراوه‌كانیدا."},{"id":10,"translation":"[ سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ ] لای خوای گه‌وره‌ یه‌كسانه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ قسه‌یه‌ك به‌ نهێنی بكات یاخود به‌ ئاشكرا خوای گه‌وره‌ ئاگای لێیه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ [ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ (١٠) ]."},{"id":11,"translation":"{خوای گەورە هیچ قەومێك ناگۆڕێت تا خۆیان نەگۆڕن} وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ تاریكی شه‌ودا به‌ شاراوه‌یی تاوان ئه‌نجام بدات یاخود به‌ ئاشكرا له‌ ڕۆژدا خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فریشته‌ پارێزه‌ره‌كانى هه‌یه‌ كه‌ له‌ پێش و دواوه‌ی مرۆڤه‌وه‌ به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ مرۆڤه‌كان ئه‌پارێزن له‌ رووداوه‌كان [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیچ قه‌ومێك ناگۆڕێت یان له‌ هه‌ر نازو نیعمه‌تێكدا بن لێیان ناگۆڕێ تا خۆیان خۆیان نه‌گۆڕن به‌ خراپه‌كاری [ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ كه‌سانێك تووشی سزاو له‌ناو چوون بكات ئه‌وه‌ كه‌س ناتوانێ سزای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ (١١) ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش نیه‌ كه‌ سه‌رپه‌رشتی كاروباریان بكات له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ یان په‌نای بۆ به‌رن یان سزاكه‌یان له‌سه‌ر لادات."},{"id":12,"translation":"[ هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هه‌وره‌ تریشقه‌تان نیشان ئه‌دات كه‌ هه‌یه‌ لێی ئه‌ترسێ كاتێك كه‌ له‌سه‌فه‌رو له‌ ده‌شته‌دایه‌، وه‌ هه‌یشه‌ كه‌ له‌ ماڵه‌وه‌یه‌ ئومێدى باران بارینی پێی هه‌یه‌ [ وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ (١٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و هه‌وره‌ قورسانه‌ دروست ئه‌كات كه‌ پڕن له‌ ئاو."},{"id":13,"translation":"[ وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ ] وه‌ هه‌وره‌ بروسكه‌ش ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و مونه‌ززهه ڕائه‌گرێت و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات [ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كانیش له‌ ترسی خوای گه‌وره‌دا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - پیاوێك له‌ هاوه‌ڵانى نارد بۆ لاى یه‌كێك له‌ پیاوه‌ گه‌وره‌كانى جاهیلى و بانگى كرد بۆ لاى خواى گه‌وره‌، ئه‌ویش گاڵته‌ى پێدا هات و وتى: خوایه‌كه‌ت كه‌ منى بۆ لا بانگ ده‌كه‌یت چیه‌؟ ئایا له‌ ئاسنه‌؟ له‌ مسه‌؟ له‌ زیوه‌؟ له‌ ئاڵتوونه‌؟ هاوه‌ڵه‌كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لاى پێغه‌مبه‌رى خواو - صلی الله علیه وسلم - هه‌واڵه‌كه‌ى پێ راگه‌یاند، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - دووباره‌ ناردیه‌وه‌ بۆ لاى، ئه‌ویش هه‌مان قسه‌ى پێشترى كرد، هاوه‌ڵه‌كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لاى پێغه‌مبه‌رى خواو - صلی الله علیه وسلم - هه‌واڵه‌كه‌ى پێ راگه‌یاند، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ سێیه‌م جار ناردیه‌وه‌ بۆ لاى، ئه‌ویش هه‌مان قسه‌ى پێشترى كرد، هاوه‌ڵه‌كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لاى پێغه‌مبه‌رى خواو - صلی الله علیه وسلم - هه‌واڵه‌كه‌ى پێ راگه‌یاند، خواى گه‌وره‌ هه‌وره‌ بروسكه‌یه‌كى نارده‌ سه‌رى و لێیداو سوتاندى، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌وره‌ بروسكه‌ ئه‌نێرێت و ئه‌یدات له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت و له‌ناوی ئه‌دات [ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وان مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی خوای گه‌وره‌و گومانیان هه‌یه‌ له‌ گه‌وره‌یى خواى گه‌وره‌ [ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ (١٣) ] له‌ كاتێكدا سزاو هێزو تواناى خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":14,"translation":"{نمونەی ئەوانەی كە جگە لە خوا دەپاڕێنەوە} [ لَهُ دَعْوَةُ الْحَقِّ ] دوعاو پاڕانه‌وه‌ی حه‌ق هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و به‌تاك و ته‌نها له‌و بپاڕێنه‌وه‌ چونكه‌ هه‌ر ئه‌و توانای وه‌ڵام دانه‌وه‌تانی هه‌یه‌، وه‌ بانگه‌وازى حه‌ق و یه‌كخواپه‌رستى هه‌ر بۆ خواى گه‌وره‌یه‌ [ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌ [ لَا يَسْتَجِيبُونَ لَهُمْ بِشَيْءٍ ] ئه‌وان ناتوانن وه‌ڵامیان بده‌نه‌وه‌ به‌هیچ شتێك [ إِلَّا كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاءِ لِيَبْلُغَ فَاهُ وَمَا هُوَ بِبَالِغِهِ ] ئیلا وه‌كو كه‌سێك كه‌ له‌ دووره‌وه‌ هه‌ردوو ده‌ستی كردبێته‌وه‌ بۆ ئاوێك بۆ ئه‌وه‌ی ئاوه‌كه‌ خۆی بێته‌ ناو ده‌ستیه‌وه‌و بگاته‌ ناو ده‌می له‌ كاتێك ئاوه‌كه‌ خۆی بۆی نایات، یاخود ده‌ست درێژ بكات بۆ ناو بیرێك به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌بل و دۆلكه‌ی پێ بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئاوه‌كه‌ خۆی بێته‌ ناو ده‌میه‌وه‌، ئه‌و كه‌سانه‌یش كه‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌و داوا له‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن هیچ سوودێك نابینن و هیچ شتێكیان ده‌ست ناكه‌وێ و وه‌كو ئه‌و كه‌سه‌ وان كه‌ ئاوه‌كه‌ نایاته‌ ناو ده‌مى و به‌ره‌و پیری نایات و هیچ سوودی لێ نابینێ [ وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ (١٤) ] وه‌ دوعاو پاڕانه‌وه‌ی كافران له‌ وێڵی و گومڕاییدایه‌و هیچ سوودێكی لێ نابینن."},{"id":15,"translation":"[ وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌موویان سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن جا به‌خۆشی خۆیان بێ وه‌كو موسڵمانان یان له‌ ترسا بێ وه‌كو كافران [ وَظِلَالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ (١٥) ] وه‌ سێبه‌ره‌كه‌شیان له‌گه‌ڵ خۆیاندا كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌بات له‌ به‌یانیان و ئێواراندا."},{"id":16,"translation":"[ قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ كافران بڵێ: كێ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌؟ بڵێ الله یه‌، وه‌ كافرانیش ئه‌ڵێن: الله یه‌و دانى پێدا ده‌نێن [ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: كه‌ ئێوه‌ ئه‌زانن دروستكه‌رو به‌دیهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وی ته‌نها الله یه‌ ئیتر بۆچی كه‌سانێكی تر ئه‌كه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رستن [ لَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا ] كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی ئێوه‌ كردووتانن به‌ دۆست و خۆشه‌ویست و خوای خۆتان سوودو زیانیان بۆ خودی خۆشیان به‌ده‌ست نیه‌ چۆن بۆ ئێوه‌ سوودو زیانیان به‌ده‌ست بێت [ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا كوێرو بینا یه‌كسانن؟ واته‌: موسڵمان چوێنراوه‌ به‌ بینا و كافریش به‌ كوێر كه‌ یه‌كسان نین [ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ ] یاخود ئایا تاریكیه‌كان و ڕووناكی یه‌كسانن؟ تاریكیه‌كان مه‌به‌ست كوفرو تاوان و بیدعه‌و خراپه‌كاری و گومڕاییه‌، نووریش ڕووناكی ئیمان و باوه‌ڕو ئیسلام و سوننه‌ته‌ [ أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ ] به‌ڵكو ئه‌وان شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌، ئایا خواكانیان وه‌كو خوای گه‌وره‌ شت دروست ئه‌كه‌ن تا لێیان تێكچووبێ نه‌زانن كێ دروستكارو خوایه‌و كێیش دروستكراوه‌؟! [ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (١٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ دروستكاری هه‌موو شتێكه‌، وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ تاك و ته‌نهایه‌و باڵاده‌ست و به‌توانایه‌."},{"id":17,"translation":"{نمونه‌ی حه‌ق و باتڵ} [ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون وه‌ دۆڵه‌كان به‌ئه‌ندازه‌ی خۆیان ئه‌و ئاوه‌ وه‌رئه‌گرن، ته‌شبیهی دابه‌زینی قورئانی كردووه‌ به‌ باران وه‌ دڵه‌كانیش به‌و دۆڵانه‌، دڵی وا هه‌یه‌ به‌ته‌واوى قورئان و حه‌ق وه‌رئه‌گرێ، وه‌ هه‌یه‌ كه‌متر وه‌ریئه‌گرێ [ فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا ] وه‌ ئه‌و لافاوه‌ش له‌گه‌ڵ خۆیدا له‌ بانه‌وه‌ له‌ شوێنی به‌رزه‌ كه‌فی سپی هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ هیچ سوودێكی تیا نیه‌و دواتر ئه‌ڕوات و نامێنێت، ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌ك، [ وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ ] وه‌ ئه‌و شتانه‌ی كه‌ ئاگری بۆ ئه‌كه‌نه‌وه‌و ئه‌یتاوێننه‌وه‌ وه‌كو زێڕو زیو و ئاسن و ئه‌وانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خشڵتان لێی ده‌ست بكه‌وێ و خۆتانی پێ بڕازێننه‌وه‌ [ أَوْ مَتَاعٍ ] یاخود قاپ و ئامێره‌كانی لێ دروست بكه‌ن له‌ مس و قوڕقوشم و بابه‌ته‌كانی تر [ زَبَدٌ مِثْلُهُ ] ئه‌وانیش به‌هه‌مان شێوه‌ زه‌به‌دو كه‌فێكی هه‌یه‌و سه‌رئه‌كه‌وێ و هیچ سوودێكی تیا نیه‌و پیسه‌و فڕێ ئه‌درێ [ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ نموونه‌ی حه‌ق و باتڵ دێنێته‌وه‌، حه‌قه‌كه‌ ئاوه‌كه‌یه‌و باتڵه‌كه‌ كه‌فه‌كه‌یه‌، حه‌قه‌كه‌ زێڕو زیوه‌كه‌یه‌و باتڵه‌كه‌ كه‌فه‌كه‌یه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ حه‌قه‌كه‌ ئیسلام و ئیمانه‌و باتڵه‌كه‌ش كوفرو بێباوه‌ڕییه‌ [ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً ] كه‌فی سه‌ر ده‌ریاكه‌و سه‌ر ئاگره‌كه‌ ئه‌ڕوات و نامێنێ، یان وشك ئه‌بێته‌وه‌و ئه‌وه‌ی تریش خۆیان فڕێی ئه‌ده‌ن [ وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ سوود به‌ خه‌ڵكی ئه‌گه‌یه‌نێ كه‌ ئاوه‌ پاكه‌كه‌یه‌ یاخود زێڕو زیوه‌كه‌یه‌ [ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ ] ئاوه‌ پاكه‌كه‌ له‌ زه‌وی ئه‌مێنێته‌وه‌و ئه‌ڕواته‌ ناخی زه‌ویه‌وه‌و زه‌وی سوودی لێ ئه‌بینێ، زێڕو زیوه‌كه‌یش خه‌ڵكی سوودى لێ ده‌بینێ، ئه‌وه‌ نموونه‌ی باوه‌ڕدارو بێباوه‌ڕه‌ [ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ (١٧) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ نموونه‌ ئه‌هێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ تێ بگه‌ن."},{"id":18,"translation":"[ لِلَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنَى ] ئه‌وانه‌ی وه‌ڵامی په‌روه‌ردگاریان داوه‌ته‌وه‌و گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چى فه‌رمانه‌كانى بوونه‌ پاداشتی باشیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ [ وَالَّذِينَ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُ لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ وه‌ڵامی په‌روه‌ردگاریان نه‌داوه‌ته‌وه‌و گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چى فه‌رمانه‌كانى نه‌بوونه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژی قیامه‌ت به‌پڕایی زه‌وی و هاوشێوه‌ی زه‌ویش ئاڵتون و سه‌روه‌ت و سامانیان هه‌بێت ئه‌یبه‌خشن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان له‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ت ڕزگار بكه‌ن به‌ڵام سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێت [ أُولَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ ] ئا ئه‌مانه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیان خراپترین لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت له‌سه‌ر وردو درشت، وه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش نابێت [ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ (١٨) ] وه‌ شوێنیان ئاگری دۆزه‌خه‌ كه‌ خراپترین جێگاو ڕاخه‌ره‌ كه‌ تیایدا نیشته‌جێ بن."},{"id":19,"translation":"[ أَفَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى ] ئایا كه‌سێك كه‌ ئه‌زانێ ئه‌م قورئانه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆت دابه‌زیووه‌و حه‌قه‌و گومانی تیانیه‌ وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ كوێر بێت و نه‌زانێت؟ بێگومان یه‌كسان نین [ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ (١٩) ] ته‌نها ئه‌وانه‌ بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ عه‌قڵێكی ته‌واویان هه‌یه‌."},{"id":20,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاتی باوه‌ڕداران} [ الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ (٢٠) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ وه‌فایان هه‌یه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌یان داوه‌، وه‌ ئه‌و به‌ڵێنانه‌ هه‌ڵناوه‌شێننه‌وه‌و ئه‌یبه‌نه‌ سه‌ر."},{"id":21,"translation":"[ وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ خزمایه‌تى و سیله‌ی ڕه‌حمه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووه‌ ئه‌وان ده‌یگه‌یه‌نن و جێبه‌جێی ئه‌كه‌ن [ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ] وه‌ له‌ په‌روه‌ردگاریان ئه‌ترسێن به‌ زانیاریه‌وه‌ [ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ (٢١) ] وه‌ له‌ لێپرسینه‌وه‌ی ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌ترسێن، كه‌ هه‌ر كه‌سێك لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ بكرێت سزا ئه‌درێ."},{"id":22,"translation":"[ وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ پێناو ڕووى پیرۆزو ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌دا ئارامیان گرتووه‌ له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵى و به‌رده‌وام بوونه‌ له‌سه‌رى، وه‌ له‌سه‌ر تاوان و سه‌رپێچى و ئه‌نجامیان نه‌داوه‌و خۆیان پاراستووه‌، وه‌ له‌سه‌ر به‌ڵاو موسیبه‌ته‌ به‌ ئێش و ئازاره‌كان و ناشوكریان نه‌كردووه‌و سوپاسگوزار بوونه‌ [ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ نوێژه‌كانیان كردووه‌ به‌و شێوازه‌ی خواى گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووه‌ [ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً ] وه‌ له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون زه‌كاتی ماڵه‌كه‌یان ئه‌ده‌ن به‌ نهێنی بۆ ئه‌وه‌ى نیه‌تیان پارێزراو بێت، وه‌ هه‌ندێك جاریش به‌ ئاشكرا بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكى چاویان لێ بكات، وه‌ نه‌فه‌قه‌ى خێزان و منداڵه‌كانیان ده‌كه‌ن و یارمه‌تى فه‌قیرو هه‌ژاران ده‌ده‌ن [ وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ ] وه‌ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ ئه‌ده‌نه‌وه‌و تۆڵه‌ بۆ نه‌فسى خۆیان ناسه‌نن [ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ (٢٢) ] ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌بنه‌ جێنشین، وه‌ سه‌ره‌نجامی قیامه‌ت و به‌هه‌شتیشیان بۆ هه‌یه‌."},{"id":23,"translation":"[ جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا ] كه‌ به‌هه‌شتێكه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ و ئه‌چنه‌ ناویه‌وه‌ [ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ ] وه‌ دایك و باوك و خێزان و مناڵ و نه‌وه‌كانیان ئه‌وه‌ی كه‌ چاك بێت هه‌ر هه‌موویان خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵیاندا كۆیان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ به‌هه‌شتداو ئه‌وه‌ى پله‌ى نزمه‌ به‌رزى ده‌كاته‌وه‌ بۆ لاى پله‌ به‌رزه‌كان [ وَالْمَلَائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بَابٍ (٢٣) ] وه‌ فریشته‌كانیش له‌ هه‌موو ده‌رگاكانی به‌هه‌شته‌وه‌ دێنه‌ ژووره‌وه‌ بۆ لایان و پێیان ئه‌ڵێن:"},{"id":24,"translation":"[ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ ] سه‌لامتان لێ بێت وه‌ ئێوه‌ له‌مه‌ودوا پارێزراو ئه‌بن له‌ ئازارو سزا به‌هۆی ئارام گرتنتان له‌سه‌ر ته‌قوای خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا [ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ (٢٤) ] كه‌ ئه‌مه‌ باشترین سه‌ره‌نجام و شوێنی مانه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ تیایدا ئه‌مێننه‌وه."},{"id":25,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاتی كافران} [ وَالَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی به‌ خوای گه‌وره‌یان داوه‌ هه‌ڵیئه‌وه‌شێننه‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی پته‌ویان كردووه‌و دایانمه‌زراندووه‌ [ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ ] وه‌ په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی ئه‌پچڕێنن كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كردووه‌ بیگه‌یه‌نن [ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئاشووب و خراپه‌كاری له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌نێنه‌وه‌ به‌ كوفرو تاوان [ أُولَئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ ] ئا ئه‌مانه‌ نه‌فره‌تیان له‌سه‌ره‌ و ده‌ركردن و دوورخستنه‌وه‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ [ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ (٢٥) ] وه‌ خراپترین شوێنیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه."},{"id":26,"translation":"[ اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] خوای گه‌وره‌ ڕزقی خۆی فراوان ئه‌كات بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت، وه‌ ئه‌یگرێته‌وه‌و كه‌می ئه‌كات له‌ هه‌ر كه‌سێكی تر كه‌ ویستی لێ بێت وه‌كو تاقیكردنه‌وه‌ [ وَفَرِحُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] كافران دڵخۆش ئه‌بن به‌ ژیانی دونیا كه‌ هه‌یان بێت [ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ (٢٦) ] له‌ كاتێكدا ژیانی دونیا به‌راورد به‌ قیامه‌ت هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها شتومه‌كێكی كه‌م نه‌بێ كه‌ ئه‌ڕوات و نامێنێ، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: دونیا سه‌باره‌ت به‌ قیامه‌ت وه‌كو كه‌سێك وایه‌ په‌نجه‌یه‌كى بخاته‌ ناو ده‌ریایه‌كه‌وه‌ با بزانێت چه‌ندێك ئاوى هه‌ڵگرتووه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ ] كافران ئه‌ڵێن: بۆچی نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك بۆ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دانابه‌زێ له‌ په‌روه‌ردگاریه‌وه‌ [ قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ هه‌ر كه‌سێك گومڕا ئه‌كات كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ [ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ (٢٧) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌دات."},{"id":28,"translation":"{بە زیكری خوا دڵ ئارام‌و ئاسودە دەبێت} [ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و دڵیان ئارام ئه‌بێت به‌ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ [ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ (٢٨) ] وه‌ بزانن كه‌ ته‌نها به‌ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ دڵه‌كان هێمن و ئارام و ئاسووده‌ ئه‌بێت."},{"id":29,"translation":"[ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ طُوبَى لَهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ به‌خته‌وه‌ری و دڵخۆشى بۆ ئه‌مانه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (طُوبَى) دارێكى گه‌وره‌یه‌ له‌ به‌هه‌شت سوارچاك سه‌د سه‌ڵ به‌ژێریدا ده‌ڕوات نایبڕێت و كۆتایى نایات، جا ئه‌و داره‌ گه‌وره‌یه‌ بۆ ئه‌مانه‌ [ وَحُسْنُ مَآبٍ (٢٩) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی باشیش كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت و به‌هه‌شته‌ بۆ ئه‌مانه‌."},{"id":30,"translation":"[ كَذَلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهَا أُمَمٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌م شێوازه‌ تۆمان ناردۆته‌ ناو ئوممه‌تێكه‌وه‌ كه‌ له‌ پێش ئه‌ماندا ئوممه‌تانی تر پێغه‌مبه‌ری تریان بۆ هاتووه‌ [ لِتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ] بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و قورئانه‌ی كه‌ به‌ وه‌حی بۆمان ناردوویت بۆیان بخوێنیته‌وه‌ [ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمَنِ ] كاتێك كه‌ ئه‌وان كوفر ئه‌كه‌ن به‌ (الرَّحْمَن) كه‌ ناوی خوای گه‌وره‌یه‌و ئینكاری ئه‌و ناوه‌ ئه‌كه‌ن و ده‌ڵێن نایناسین، وه‌كو له‌ رێكه‌وتننامه‌ى حوده‌یبیه‌ ره‌تیان كرده‌وه‌ بنوسن (بسم الله الرحمن الرحیم)، وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: خۆشه‌ویستترین ناو لاى خواى گه‌وره‌ (عبدالله و عبدالرحمن) ه‌ [ قُلْ هُوَ رَبِّي ] بڵێ: (الرَّحْمَن) په‌روه‌ردگاری منه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێكی به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ] من ته‌نها پشتم به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ستووه‌و كاره‌كانم هه‌موو به‌و سپاردووه‌ [ وَإِلَيْهِ مَتَابِ (٣٠) ] وه‌ ته‌وبه‌و گه‌ڕانه‌وه‌شم هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":31,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى ] كافران وتیان: ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - شاخه‌كانى مه‌ككه‌مان له‌ شوێنى خۆى بۆ ده‌ربكه‌ تا زه‌وى فراوان بێته‌وه‌و بیكێڵین، یان وه‌كو سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - زه‌ویمان بۆ به‌ش به‌ش بكه‌ كه‌ ئه‌و به‌ با ده‌یكرد، یان وه‌كو عیسى - صلی الله علیه وسلم - مردوومان بۆ زیندوو بكه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌گه‌ر له‌ كتابه‌ ئاسمانیه‌كانى پێشتریش كتابێك هه‌بوایه‌ به‌م شێوازه‌ بووایه‌ ئه‌وا قورئانى پیرۆز ده‌بوو چونكه‌ پڕه‌ له‌ موعجیزه‌ به‌ڵام شتى وانه‌بووه‌، یاخود ئه‌مه‌ قورئانێكه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ نیه‌ ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت بۆ شاخه‌كان بخوێندرێته‌وه‌ له‌ جێی خۆیان ده‌رئه‌چن و ئه‌كه‌ونه‌ ڕێ ئه‌وه‌نده‌ كاریگه‌ره‌، وه‌ بۆ زه‌وی بخوێنرێته‌وه‌ ئه‌وا پارچه‌ پارچه‌ ئه‌بوو، وه‌ بۆ مردووه‌كان بخوێنرایه‌ته‌وه‌ ئه‌وانیش لێی تێ ئه‌گه‌یشتن وه‌كو زیندوو تێئه‌گات به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ویستی له‌وه‌ نیه‌ [ بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا ] به‌ڵكو فه‌رمان هه‌مووی به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌گه‌ر ویستی لێ بوایه‌ وای ئه‌كرد [ أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا ] ئایا باوه‌ڕداران نه‌گه‌یشتوونه‌ به‌ یه‌قین و بۆیان روون نه‌بۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ هیدایه‌تی هه‌موو خه‌ڵكی ئه‌دا [ وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ ] وه‌ به‌ به‌رده‌وامیش كافران تووشی سزاى خواى گه‌وره‌، یان به‌ڵاو موسیبه‌ت ئه‌بن به‌ده‌ست موسڵمانان به‌كوشتن و گرتن [ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ ] یاخود به‌ڵاو موسیبه‌ته‌كه‌ له‌ نزیك شاری خۆیان ڕووئه‌دات تا زیاتر بترسێن و په‌ند وه‌ربگرن [ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ ] تا به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ دێت كه‌ فه‌تحى مه‌ككه‌یه‌، یان مردنه‌ یان قیامه‌ته‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ (٣١) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌رو وه‌عده‌ خیلاف ناكات."},{"id":32,"translation":"[ وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵنیایى له‌ پێش تۆیشدا گاڵته‌ به‌ پێغه‌مبه‌رانی تر كراوه‌ [ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ (٣٢) ] وه‌ مۆڵه‌تم به‌ كافران داوه‌ پاشان بردوومنه‌ته‌وه‌و سزام داون جا بزانه‌ سزای من بۆ ئه‌و كافرانه‌ چۆن بووه‌ كه‌ گاڵته‌یان به‌ پێغه‌مبه‌ران كردووه."},{"id":33,"translation":"[ أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ ] ئایا خوایه‌ك كه‌ هه‌ڵسوڕێنه‌ری هه‌موو كه‌سێكه‌و كاروباری هه‌موو خه‌ڵكێك به‌ڕێوه‌ ئه‌بات و چاودێره‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌ وه‌كو ئه‌و بت و كه‌سانه‌ وایه‌ كه‌ ئه‌وان كردوویانه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ قُلْ سَمُّوهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ده‌ی ناوی ئه‌و كه‌سانه‌ بێنن كه‌ كردووتانن به‌ شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ [ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ ] یان ئێوه‌ هه‌واڵ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌ن به‌ شتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ نازانێ له‌سه‌ر زه‌ویدا شه‌ریكی هه‌بێ [ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ ] یاخود ته‌نها گومان و قسه‌یه‌كى پوچه‌ڵه‌ ئه‌یكه‌ن و هیچ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كی نیه‌ [ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ ] به‌ڵكو كافران مه‌كرو فڕوفێڵیان بۆ ڕازێندراوه‌ته‌وه‌ له‌لایه‌ن شه‌یتانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی گومڕا بكه‌ن [ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ ] وه‌ ڕێگریان ئه‌كرد له‌ دینى خوای گه‌وره‌، یان شه‌یتان ڕێگری ئه‌وانی ئه‌كرد له‌ دینى خوای گه‌وره‌ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٣٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی هیدایه‌ت نیه‌ كه‌س ناتوانێ هیدایه‌تی بدات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":34,"translation":"[ لَهُمْ عَذَابٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] له‌ ژیانى دونیادا خوای گه‌وره‌ كافران سزا ئه‌دات به‌ده‌ست باوه‌ڕداران به‌ كوشتن و گرتن [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ ] به‌ڵام سزای قیامه‌ت زۆر سه‌ختتره‌ له‌ سزای دونیا چونكه‌ سزاى دونیا كۆتایى دێت و سزاى قیامه‌ت كۆتایى نایات، وه‌ ئاگرى دونیا به‌شێكه‌ له‌ حه‌فتا به‌شى ئاگرى دۆزه‌خ [ وَمَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ (٣٤) ] وه‌ له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ كه‌س نیه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بیانپارێزێ."},{"id":35,"translation":"[ مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] نموونه‌ی نازو خۆشیه‌كانى ئه‌و به‌هه‌شته‌ی كه‌ به‌ڵێن دراوه‌ به‌ خۆپارێزان له‌ تاوان جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو خانووه‌كانیاندا ئه‌ڕوات [ أُكُلُهَا دَائِمٌ وَظِلُّهَا ] خواردن و به‌رهه‌م و سێبه‌ره‌كه‌یشی هه‌میشه‌ییه‌و كۆتایی نایات و كه‌م ناكات [ تِلْكَ عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا ] ئه‌مه‌ سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ [ وَعُقْبَى الْكَافِرِينَ النَّارُ (٣٥) ] وه‌ سه‌ره‌نجام و عاقیبه‌تی كافرانیش ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":36,"translation":"[ وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَفْرَحُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌شی كه‌ كتابمان پێ به‌خشیوون و كار به‌ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ى ده‌كه‌ن له‌ گاورو جووله‌كه‌ دڵیان خۆشه‌ به‌وه‌ی بۆ تۆ دابه‌زیوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌بینن موافیقی كتابه‌كانی خۆیانه‌ [ وَمِنَ الْأَحْزَابِ مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَهُ ] له‌ناو ئه‌حزابه‌كانیشدا موشریك و جووله‌كه‌و گاور هه‌یانه‌ كه‌ ئینكاری هه‌ندێك شت ئه‌كات له‌ قورئان كه‌ پێیان باش نیه‌و ناگونجێ له‌گه‌ڵ هه‌واو ئاره‌زوویاندا [ قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ فه‌رمانم پێ كراوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌م و هیچ جۆره‌ شه‌ریكێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌ده‌م [ إِلَيْهِ أَدْعُو ] هه‌ر بۆ ئه‌م یه‌كخواپه‌رستیه‌یش بانگه‌وازی خه‌ڵكی ئه‌كه‌م [ وَإِلَيْهِ مَآبِ (٣٦) ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ش هه‌ر به‌تاك و ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":37,"translation":"‌[ وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئه‌م قورئانه‌مان دابه‌زاندووه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی ئاشكرا هه‌روه‌كو چۆن بۆ ئوممه‌تانی تریش به‌ زمانی خۆیان كتابمان دابه‌زاندووه‌ [ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَمَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تۆ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان بكه‌وی له‌ دوای ئه‌وه‌ی زانیاریت بۆ هاتووه‌ [ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا وَاقٍ (٣٧) ] ئه‌وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوانت نابێ وه‌ كه‌سیش نابێت كه‌ بتپارێزێ له‌ سزای خوا (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ زانایان كه‌ شوێنى رێچكه‌ى گومڕایان نه‌كه‌ون له‌ پاش ئه‌وه‌ى رێبازى سوننه‌تتان گرته‌به‌ر)."},{"id":38,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵنیایی له‌ پێش تۆیشدا چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانمان ناردووه‌ [ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً ] وه‌ خێزان و منداڵیشیان هه‌بووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مرۆڤـ بوونه‌و مه‌لائیكه‌ت نه‌بوونه‌ [ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكیش ناتوانێ موعجیزه‌یه‌ك له‌ خۆیه‌وه‌ بێنێ كه‌ كافران داوای لێ بكه‌ن ئیلا به‌ ئیزنی خوا نه‌بێت [ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ (٣٨) ] هه‌موو بڕیارێكی خوای گه‌وره‌، یان هه‌موو كتابێك كه‌ دایبه‌زاندبێت كاتی دیاریكراوی خۆی هه‌یه‌."},{"id":39,"translation":"[ يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی له‌هه‌ر شتێك بێت ئه‌یسڕێته‌وه‌و ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت جێگیری ئه‌كات، مه‌لائیكه‌ته‌كان هه‌موو شتێك ئه‌نووسن له‌ وته‌و كرده‌وه‌، كه‌ دووشه‌ممه‌و پێنج شه‌ممه‌ كرده‌وه‌كان به‌رز ده‌كرێنه‌وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ تاوان و پاداشتی له‌سه‌ر نه‌بێ ده‌یسڕنه‌وه‌، ئه‌وه‌یشی كه‌ تاوان بێ و سزای له‌سه‌ر بێت، یان چاكه‌ بێ و پاداشتی له‌سه‌ر بێت ئه‌وانه‌ ئه‌مێنێته‌وه‌و به‌رز ده‌كرێته‌وه‌، یاخود ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ شه‌ریعه‌ته‌كانی تر ویستی لێ بێت نه‌سخی ئه‌كات ئه‌وه‌یشی ویستی لێ بێت ئه‌یهێڵێته‌وه‌ [ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ (٣٩) ] وه‌ ئه‌سڵی كتابه‌كه‌ كه‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا نایات له‌ (لوح المحفوظ)ه‌ لای خوای گه‌وره‌."},{"id":40,"translation":"[ وَإِنْ مَا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - یان هه‌ندێك له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌ كافرانى ئه‌كه‌ین نیشانتی ئه‌ده‌ین و به‌ چاوی خۆت ئه‌یبینی كه‌ سزایان ده‌ده‌ین و سه‌رشۆڕیان ده‌كه‌ین یاخود ده‌تمرێنین پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان سزا بده‌ین [ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ (٤٠) ] ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر تۆیه‌ ته‌نها دینه‌كه‌یان پێ بگه‌یه‌نه‌ وه‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌سه‌ر ئێمه‌یه‌."},{"id":41,"translation":"{كه‌مكردنی زه‌وی } [ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا ] ئایا كافرانى مه‌ككه‌ نابینن كه‌ ئێمه‌ زه‌وی كه‌م ئه‌كه‌ین و له‌ لایه‌كانه‌وه‌ ته‌سكی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ لێیان به‌وه‌ی كه‌ ڕۆژ به‌ ڕۆژ دێ و شار فه‌تح ئه‌كرێ و ئه‌كه‌وێته‌ ژێر ده‌ستی موسڵمان و ژیان له‌وان ته‌سك ئه‌بێت، یاخود مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ به‌ مردنی زانایان زه‌وی وێران و كاول ئه‌بێت، یاخود به‌ زوڵم و سته‌می فه‌رمانڕه‌وایان زه‌وی وێران ئه‌بێت [ وَاللَّهُ يَحْكُمُ لَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی بڕیار ئه‌دات وه‌ كه‌س نیه‌ له‌ پاش بڕیاری خوای گه‌وره‌ هیچ بڕیارێكی تر بدات و بڕیاری خوای گه‌وره‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ یان بیگۆڕێت [ وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٤١) ] وه‌ لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌."},{"id":42,"translation":"[ وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا ] كافرانی پێش ئه‌مانیش نه‌خشه‌و پیلان و فێڵیان دانا بۆ پێغه‌مبه‌رانیان، وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ توانای به‌سه‌ر كافراندا هه‌یه‌و نه‌خشه‌و فێڵ و پیلانى ئه‌وان هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌و كاریگه‌ری نه‌مێنێت [ يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ هه‌موو نه‌فسێك چی به‌ده‌ست دێنێ وه‌ كرده‌وه‌كانی چۆن ئه‌بێ [ وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ (٤٢) ] وه‌ كافرانیش له‌ داهاتوودا ئه‌زانن كه‌ سه‌ره‌نجام بۆ كێ ئه‌بێ له‌ دونیاو قیامه‌تدا كه‌ بۆ موسڵمانانه‌."},{"id":43,"translation":"[ وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی نه‌نێردراویت و پێغه‌مبه‌رى خوا نیت [ قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ بڵێ: خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ كه‌ شاهێد بێ له‌ نێوان من و ئێوه‌دا ئه‌و ئه‌زانێ كه‌ كێ ڕاستگۆیه‌و كێ ڕاستگۆ نیه‌ [ وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ (٤٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ش كه‌ زانیاری كتابیان پێیه‌ له‌وانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌ وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام و سه‌لمانى فارسى و ته‌میمى دارى) ئه‌وانیش شایه‌تی ئه‌ده‌ن كه‌ من پێغه‌مبه‌ری خوام - صلی الله علیه وسلم - ، یاخود ئه‌وه‌ی كه‌ زانیارى كتابى لایه‌ مه‌به‌ستی (لوح المحفوظ)ه كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌زانێ كه‌ من پێغه‌مبه‌ری خوام و ڕاستگۆم و بۆ لای ئێوه‌ نێردراوم، والله أعلم."}]},{"id":14,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئيبراهيم - صلی الله علیه وسلم -) سووره‌تێكى مه‌ككيیه‌و (٥٢) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الر ] سه‌باره‌ت به‌و پیتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون له‌ سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسمان كرد [ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كتابێكه‌ بۆ تۆمان دابه‌زاندووه‌ [ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ (١) ] تا به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ خه‌ڵكی له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و نه‌زانی و گومڕایی ده‌ربكه‌ی بۆ ڕووناكی ئیمان و ئیسلام و هیدایه‌ت و زانیاری به‌ ئیزنی په‌روه‌ردگاریان بۆ ڕێگای خوای گه‌وره‌ى زۆر به‌ده‌سه‌ڵاتى سوپاسكراوه‌."},{"id":2,"translation":"[ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ [ وَوَيْلٌ لِلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ (٢) ] وه‌ سزاو تیاچوون بۆ كافران له‌ سزای سه‌ختی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ بۆی داناون، یاخود وه‌یل دۆڵێكه‌ له‌ دۆزه‌خ."},{"id":3,"translation":"[ الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ ] ئه‌و كافرانه‌ى كه‌ ژیانی دونیای كه‌م و فه‌وتاویان له‌لا خۆشه‌ویسته‌و هه‌ڵیئه‌بژێرن به‌سه‌ر ژیانی دواڕۆژدا كه‌ هه‌میشه‌یی و نه‌بڕاوه‌یه‌ [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ڕێگری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌ دینی خوای گه‌وره‌ [ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ] وه‌ ئه‌یانه‌وێ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ گێڕو خوار بكه‌ن بۆ مه‌به‌ست و مه‌رامی خۆیان [ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ (٣) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر دووردان."},{"id":4,"translation":"{ پێغەمبەران بە زمانی قەومەكانیان نێردراون} [ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكمان نه‌ناردووه‌ ئیلا به‌ زمانی قه‌ومه‌كه‌ی خۆی نه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی لێی تێ بگه‌ن تا دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان بۆ ڕوون بكه‌نه‌وه‌ [ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ به‌ ویستى خۆى هه‌ر كه‌سێك گومڕا ئه‌كات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێت، وه‌ به‌ ویستى خۆى هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و رێگاى هیدایه‌ت بگرێت [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - ناردو نۆ موعجیزه‌مان پێ به‌خشی [ أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] كه‌ به‌نی ئیسرائیلى قه‌ومت ده‌ربكه‌ له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و نه‌زانی بۆ ڕووناكی ئیمان و ئیسلام و هیدایه‌ت [ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ ] وه‌ سزاكانی خوای گه‌وره‌یان یاد بخه‌ره‌وه‌ كه‌ به‌سه‌ر قه‌ومه‌كانی تری وه‌كو نوح و عادو ثهمود دا هێناوێتی، یاخود نیعمه‌ته‌كانى خواى گه‌وره‌یان یاد بخه‌ره‌وه‌ كه‌ له‌ زوڵم و سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌ى فیرعه‌ون رزگارى كردن و ده‌ریاكه‌ى بۆ له‌ت كردن و به‌ هه‌ور سێبه‌رى بۆ كردن و گه‌زۆو سوێسكه‌ى بۆ دابه‌زاندن وه‌ چه‌نده‌ها نیعمه‌تى تر [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٥) ] به‌ دڵنیایی ئه‌م یادخستنه‌وانه‌ نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر ئارامگر بێ له‌كاتى ناخۆشى، وه‌ زۆر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر نازو نیعمه‌ته‌كانی."},{"id":6,"translation":"[ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] وه‌ كاتێك موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو ئێوه‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ له‌سه‌رتان [ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ] كاتێك كه‌ ڕزگارى كردن له‌ فیرعه‌ون و داروده‌سته‌كه‌ی و ئه‌وانی غه‌رق كرد له‌ناو ئاوه‌كه‌ [ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] كه‌ ئه‌وان سه‌ختترین سزایان پێتان ئه‌چه‌شت وه‌ ئێوه‌یان كردبوو به‌ كۆیله‌و كاری سه‌ختیان پێ ئه‌كردن [ وَيُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ ] وه‌ كوڕانتانیان سه‌رئه‌بڕی [ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ] وه‌ئافره‌تانیشیان ئه‌هێشته‌وه‌ بۆ خزمه‌تكردن و سووكایه‌تی پێ كردن [ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ (٦) ] وه‌له‌م شتانه‌شدا تاقیكردنه‌وه‌یه‌كى گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ كه‌ تاقیتان ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":7,"translation":"{بە سوپاسگوزاری بەخششەكان زیاد دەكەن} [ وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ] وه‌ په‌روه‌ردگارتان ڕایگه‌یاندووه‌، یان سوێندى خواردووه‌ ئه‌گه‌ر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی كه‌ پێی به‌خشیوون ئه‌وا منیش بۆتان زیاد ئه‌كه‌م [ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ (٧) ] وه‌ ئه‌گه‌ر كوفر بكه‌ن و شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى سزای من زۆر سه‌خته."},{"id":8,"translation":"[ وَقَالَ مُوسَى إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ] وه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر ئێوه‌و هه‌رچی خه‌ڵكی سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووتان كوفر بكه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ [ فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ (٨) ] ئه‌وا به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌و پێویستی به‌ سوپاس كردنى ئێوه‌ نیه‌، وه‌ سوپاسكراوه‌ له‌ زه‌وى و ئاسمانداو هه‌موو دروستكراوه‌كان سوپاسگوزاری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":9,"translation":"{گفتوگۆی نێوان پێغەمبەران‌و قەومەكانیان} [ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ] ئایا هه‌واڵی ئوممه‌تانی پێش خۆتانتان بۆ نه‌هاتووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ چی به‌سه‌ریان هێناوه‌ [ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ ] وه‌كو قه‌ومه‌كانی نوح و عادو ثهمودو ئه‌وانه‌ی دوای ئه‌وانیش كه‌ ژماره‌یان خوا نه‌بێ كه‌سی تر نایزانێ وه‌ زانیاریان ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌یزانێ [ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ هاتن بۆ لایان [ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وان ده‌ستیان كرده‌ ناو ده‌می خۆیان و ئه‌یانگه‌ست وه‌كو ڕق لێبوون و تووڕه‌ بوون له‌و دینه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ران هێناویانه‌، یاخود ده‌ستیان ده‌خسته‌ سه‌ر ده‌میان وه‌كو به‌ درۆزانینى پێغه‌مبه‌ران، وه‌ ئاماژه‌ بووه‌ بۆ بێده‌نگ بوون و وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ى پێغه‌مبه‌ران، یاخود به‌ده‌ستیان ئاماژه‌یان بۆ ده‌می پێغه‌مبه‌ران ده‌كرد كه‌ بێده‌نگ بن له‌ بانگه‌واز كردنمان و قسه‌ی پێغه‌مبه‌رانیان ڕه‌ت ئه‌كرده‌وه‌ [ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ ] وه‌ پێیان وتن: ئێمه‌ كافرین به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون له‌ ئیمان و یه‌كخواپه‌رستى [ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ (٩) ] وه‌ ئێمه‌ گومانمان هه‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بانگمان ئه‌كه‌ن بۆ لای له‌ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ دوودڵین لێى."},{"id":10,"translation":"[ قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] پێغه‌مبه‌رانیان پێیان وتن: ئایا دوودڵى و گومان هه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌دا كه‌ به‌دیهێنه‌رو دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانه‌ [ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ ] كه‌ بانگتان ئه‌كات بۆ ئیمان هێنان پێی وه‌ بۆ یه‌كخواپه‌رستى خوای گه‌وره‌ تا به‌هۆیه‌وه‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش بێت [ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وه‌ دواتان بخات تا كاتێكی دیاریكراو، واته‌: سزاتان نه‌دات وه‌ له‌ناوتان نه‌بات تا خۆتان كاتی مردنتان دێت [ قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] ئه‌مانیش وتیان: ئێوه‌ هیچ شتێك نین ته‌نها مرۆڤێكن وه‌كو ئێمه‌و فریشته‌ نین و ئه‌خۆن و ئه‌خۆنه‌وه‌ [ تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ] ئێوه‌ ئه‌تانه‌وێ ڕێگریمان بكه‌ن له‌و په‌رستراوانه‌ی كه‌ باوك و باپیرانمان ئه‌یانپه‌رست [ فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ (١٠) ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن به‌ڵگه‌و موعجیزه‌یه‌كی ئاشكرامان بۆ بێنن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ بانگمان ئه‌كه‌ن بۆی."},{"id":11,"translation":"[ قَالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] پێغه‌مبه‌رانیان پێیان وتن: ڕاسته‌ ئێمه‌ هیچ شتێك نین ته‌نها مرۆڤێكین وه‌كو ئێوه‌و فریشته‌ نین [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و نیعمه‌تی خۆی ئه‌ڕژێنێ به‌سه‌ر هه‌ر كه‌سێك له‌ به‌نده‌كانی كه‌ ویستی لێ بێت وه‌كو به‌سه‌ر ئێمه‌ ڕژاندوویه‌تی و ئێمه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌و كردوومانی به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَمَا كَانَ لَنَا أَنْ نَأْتِيَكُمْ بِسُلْطَانٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ ئێمه‌ هیچ توانایه‌كمان نیه‌ و ناتوانین هیچ به‌ڵگه‌و موعجیزه‌یه‌كتان بۆ بێنین له‌ لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ ئیلا به‌ ئیزن و ویستی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت [ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١١) ] وه‌ باوه‌ڕداران با كاره‌كانیان ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرن و ته‌وه‌كول بكه‌نه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌."},{"id":12,"translation":"[ وَمَا لَنَا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا ] وه‌ ئێمه‌ چیمانه‌و چ عوزرو بیانوویه‌كمان هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ته‌وه‌كول نه‌كه‌ینه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێك هیدایه‌تی داوین بۆ ڕێگای ڕاستی خۆی [ وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا ] وه‌ به‌دڵنیایى ئێمه‌ ئارام ئه‌گرین له‌سه‌ر ئه‌و ئازارانه‌ی ئێوه‌ كه‌ ئازارمان ئه‌ده‌ن به‌ وته‌و كرده‌وه‌ [ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ (١٢) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌وه‌كول ئه‌كه‌ن با به‌تاك و ته‌نها ته‌وكول بكه‌نه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌."},{"id":13,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا ] كافران به‌ پێغه‌مبه‌رانیان وت یان ئه‌وه‌تا له‌ زه‌وی خۆمان ده‌رتان ئه‌كه‌ین و شار به‌ده‌رتان ئه‌كه‌ین [ أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا ] یان ئه‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر دینه‌كه‌ی ئێمه‌ كه‌ شه‌ریك دانانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ [ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ (١٣) ] په‌روه‌ردگار وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌ران نارد به‌دڵنیایى ئه‌م كافره‌ زاڵم و سته‌مكارانه‌ له‌ناو ئه‌ده‌ین."},{"id":14,"translation":"[ وَلَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ] وه‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مانمان له‌ناو برد به‌دڵنیایى ئێوه‌ جێگیر ئه‌كه‌ین له‌ شوێنی ئه‌واندا [ ذَلِكَ لِمَنْ خَافَ مَقَامِي وَخَافَ وَعِيدِ (١٤) ] ئه‌مه‌ بۆ كه‌سانێكه‌ كه‌ بترسێن له‌ رۆژى ڕاوه‌ستانیان له‌پێش من بۆ لێپرسینه‌وه‌، وه‌ له‌ سزاو هه‌ڕه‌شه‌ی من بترسێن."},{"id":15,"translation":"[ وَاسْتَفْتَحُوا ] وه‌ پێغه‌مبه‌ران داوای سه‌ركه‌وتنیان له‌ خوای گه‌وره‌ كرد به‌سه‌ر دوژمناندا، یاخود كافران داوایان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات له‌ نێوان ئه‌وان و پێغه‌مبه‌رانداو ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ران راستن ئه‌مان له‌ناو بدات و سزایان بدات [ وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ (١٥) ] وه‌ هه‌موو خۆبه‌گه‌وره‌زان و عینادى كافران زه‌ره‌رمه‌ند بوون."},{"id":16,"translation":"[ مِنْ وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَيُسْقَى مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ (١٦) ] له‌ دوای ئه‌م له‌ناو بردنه‌ش، یاخود (وَرَاء) به‌ماناى پێشیان دێت، واته‌: له‌ پێشانه‌وه‌ دۆزه‌خێك هه‌یه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ ناوی وه‌ ئاویان پێ ئه‌درێ و خواردنه‌وه‌ی ئه‌وان ئاوێكه‌ كه‌ خوێن و كێماو زوخاو برینی دۆزه‌خیه‌كانه‌ كه‌ لێیان ئه‌چۆڕێته‌وه‌ ئه‌وه‌ ئه‌خۆن."},{"id":17,"translation":"[ يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ ] له‌به‌ر گه‌رمی ئاگره‌كه‌ كه‌ تێنوویان ئه‌بێ جار له‌ دوای جار ئه‌یخۆنه‌وه‌ به‌ڵام توانایان نیه‌ كه‌ قوتی بده‌ن به‌ڵكو ئه‌یتفێننه‌وه‌و پێیان ناخۆشه‌ به‌ڵام له‌ تێنوویه‌تیدا هه‌ر په‌نای بۆ ئه‌به‌نه‌وه‌، یاخود فریشته‌كان به‌زۆر ده‌رخواردیان ده‌ده‌ن (په‌نا به‌ خواى گه‌وره‌) [ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ ] وه‌ له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ هۆكاره‌كانی مردنیان بۆ دێت و سزایان ئه‌وه‌نده‌ سه‌خته‌ كه‌ تووشی مردن ببن به‌ڵام له‌ دۆزه‌خدا مردن نیه‌ تا پشوو بده‌ن به‌ڵكو هه‌مووی سزایه‌ [ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ (١٧) ] وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ش سزایه‌كی زۆر توندو ئه‌ستوورو سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌."},{"id":18,"translation":"{ نمونەی كافران} [ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ ] نموونه‌ی ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ كوفریان به‌ په‌روه‌ردگاریان كردووه‌ كرده‌وه‌كانیان وه‌كو ته‌پوتۆزو لمێك وایه‌ كه‌ له‌ ڕۆژێكی زریان و گه‌رده‌لولى به‌هێزدا بایه‌كی سه‌خت بدات به‌و لمه‌دا، چۆن له‌ شوێنی خۆی نایهێڵێ و شوێنه‌كه‌ی چۆڵ ئه‌كات ئه‌وانیش له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كرده‌وه‌یان بۆ نامێنێت و هه‌مووی به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ [ لَا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلَى شَيْءٍ ] توانایان نیه‌ ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ كۆی بكه‌نه‌وه‌ چونكه‌ پووچه‌ڵ بۆته‌وه‌و هیچیان بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ چۆن ناتوانن له‌ دونیا ئه‌و ته‌پ وتۆزو لمه‌ كۆبكه‌نه‌وه‌ [ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ (١٨) ] ئا ئه‌مه‌یه‌ گومڕایی دوور له‌ ڕێگای حه‌ق."},{"id":19,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] ئایا نابینی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانی دروست كردووه‌ به‌حه‌ق [ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ (١٩) ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات و دروستكراوی تازه‌ دروست ئه‌كات و ئه‌یانهێنێ."},{"id":20,"translation":"[ وَمَا ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ (٢٠) ] وه‌ ئه‌مه‌یش لای خوای گه‌وره‌ قورس نیه‌و ئاسانه‌و خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":21,"translation":"{ مشتومڕی سەركردەكان‌و شوێنكەوتوانیان لە ناو دۆزەخدا} [ وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا ] وه‌ خه‌ڵكی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌موویان ده‌رئه‌كه‌ون بۆ خوای گه‌وره‌و له‌ قه‌بره‌كانیان ده‌رئه‌چن و به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر به‌ڕێ ده‌كه‌ون و له‌وێ كۆ ئه‌بنه‌وه‌ [ فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا ] شوێنكه‌وتوه‌ لاوازه‌كان به‌ سه‌ركرده‌و ده‌سه‌ڵاتداره‌ به‌هێزو خۆبه‌گه‌وره‌زانه‌كان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ له‌ دونیادا شوێن ئێوه‌ كه‌وتبووین و گوێڕایه‌ڵتان بوون [ فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] ئایا ئێوه‌ ئه‌توانن شتێك له‌ سزای خوای گه‌وره‌مان له‌سه‌ر لاده‌ن یان دووری بخه‌نه‌وه‌ [ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ ] ئه‌وانیش ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئێمه‌ی بدایه‌ بۆ ئیمان ئێمه‌ش هیدایه‌تی ئێوه‌مان ئه‌دا [ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ (٢١) ] ئه‌گه‌ر ئارام بگرین یان ئارام نه‌گرین یه‌كسانه‌و هیچ ڕزگاربوونێكمان نیه‌و شوێنێك نیه‌ كه‌ بۆی ڕا بكه‌ین له‌ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":22,"translation":"{وتاری شەیتان لە ناو دۆزەخدا} [ وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ ] وه‌ كاتێك كه‌ بڕیار ئه‌درێ ئه‌هلی به‌هه‌شت ئه‌چنه‌ به‌هه‌شت وه‌ ئه‌هلی دۆزه‌خ ئه‌چنه‌ دۆزه‌خ شه‌یتان وتار بۆ دۆزه‌خییه‌كان ده‌دات و پێیان ئه‌ڵێت: به‌ڕاستی ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ په‌روه‌ردگار پێى دابوون له‌سه‌ر زمانى پێغه‌مبه‌ران كه‌ ئه‌وه‌ى شوێنیان بكه‌وێت سه‌رفراز ده‌بێت، وه‌ زیندووبوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ڵێنێكی حه‌ق بوو [ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ ] وه‌ منیش به‌ڵێنێكی پووچه‌ڵم پێدان كه‌ وتم: زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌و به‌هه‌شت و دۆزه‌خ نیه‌، وه‌ من وه‌عده‌ خیلافم له‌گه‌ڵ كردن و راستگۆ نه‌بووم له‌گه‌ڵتان [ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ ] وه‌ من لێره‌ هیچ تواناو ده‌سه‌ڵاتێكم نیه‌ كه‌ ڕزگارتان بكه‌م، یاخود له‌ دونیاشدا هیچ تواناو ده‌سه‌ڵاتێكم به‌سه‌رتاندا نه‌بوو، یاخود هیچ به‌ڵگه‌یه‌كم پێ نه‌بوو [ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي ] ته‌نها من بانگم كردن بۆ كوفرو تاوان و ئێوه‌ش وه‌ڵامتان دامه‌وه‌ [ فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ ] بۆیه‌ ئێستا كه‌ چوونه‌ته‌ ناو دۆزه‌خ لۆمه‌ی من مه‌كه‌ن و ته‌نها لۆمه‌ی خۆتان بكه‌ن [ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ ] من ناتوانم فریای ئێوه‌ بكه‌وم وه‌ ئێوه‌ش ناتوانن فریای من بكه‌ون [ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ ] من بێباوه‌ڕم و نكوڵى له‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ منتان كرده‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢٢) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌دڵنیایى هاوبه‌شبڕیارده‌ران و سته‌مكاران هه‌ر هه‌موویان سزای به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه."},{"id":23,"translation":"[ وَأُدْخِلَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕداربوون و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌خرێنه‌ ناو باخ و به‌هه‌شتێك كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر دارو ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ خَالِدِينَ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ (٢٣) ] وه‌ مه‌لائیكه‌تیش له‌ به‌هه‌شتدا سه‌لامیان لێ ئه‌كه‌ن."},{"id":24,"translation":"{ نمونەی وشەی پاك‌و چاك} [ أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ چۆن نموونه‌ی وشه‌ی چاك و پاكی هێناوه‌ته‌وه‌ كه‌ وشه‌ی ئیسلام و ته‌وحیدو لا إله‌ إلا الله یه‌، یان هه‌موو وشه‌یه‌كی پاك و چاكه‌ كه‌ فه‌رمان كردن به‌چاكه‌و ڕێگری كردن له‌ خراپه‌ بێت [ كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ (٢٤) ] نموونه‌ی ئه‌م وشه‌یه‌ وه‌كو دارێكی پاك وایه‌ كه‌ وتراوه‌: دار خورمایه‌ كه‌ ڕه‌گه‌كه‌ی جێگیره‌ له‌ ناخی زه‌ویداو لق و چڵه‌كانی به‌رز بۆته‌وه‌ بۆ ئاسمان، به‌م شێوه‌یه‌ش وشه‌ی ته‌وحید له‌ دڵی ئیمانداردا جێگیره‌و لق و چڵی به‌رز بۆته‌وه‌و له‌ ژیانی مرۆڤى ئیماندار ڕه‌نگ ئه‌داته‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا ] هه‌موو كاتێك به‌رووبوومی خۆی ئه‌دات به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌، وشه‌ی ته‌وحید هه‌موو كاتێك هانی خاوه‌نه‌كه‌ی ئه‌دات بۆ خێرو چاكه‌، یاخود چۆن دارخورما هه‌موو كات به‌رهه‌مى هه‌یه‌ باوه‌ڕداریش وایه‌ هه‌موو كات كرده‌وه‌ى چاكى به‌رز ده‌بێته‌وه‌ [ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٢٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌م شێوازه‌ نموونه‌ بۆ خه‌ڵكی ئه‌هێنێته‌وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":26,"translation":"{نمونه‌ی وشه‌ی پیس} [ وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ ] وه‌ نموونه‌ی وشه‌ی پیس كه‌ وشه‌ی كوفرو شیرك و خراپه‌یه‌ وه‌كو دارێكی پیس وایه‌ كه‌ وتراوه‌: گوژاڵكه‌ [ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ (٢٦) ] كه‌ هه‌ڵكێشرابێ و له‌سه‌ر زه‌وی فڕێ درابێت و با بیبات هیچ له‌سه‌ر زه‌ویدا جێگیر نابێ، وشه‌ی كوفرو شیرك و تاوانیش به‌م شێوازه‌یه‌، یاخود كافریش وه‌كو گوژاڵكى هه‌ڵكێشراوى فڕێدراو وایه‌ بێخێره‌و كرده‌وه‌ى به‌رز نابێته‌وه‌و لێى قه‌بوڵ ناكرێت."},{"id":27,"translation":"[ يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ ] خوای گه‌وره‌ باوه‌ڕداران جێگیر ئه‌كات به‌ وشه‌ی جێگیر كه‌ وشه‌ی لا إله‌ إلا الله یه‌ له‌ ژیانی دونیاو قیامه‌تدا، وه‌ له‌ناو گۆڕیشدا ئه‌توانن وه‌ڵامی فریشته‌كان بده‌نه‌وه‌ به‌ زمانى پاراو كه‌ الله په‌روه‌ردگارمانه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رمانه‌و ئیسلام دینمانه‌، كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر سزاى ناو گۆڕ دابه‌زیوه‌ [ وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ زاڵم و سته‌مكار بن یان مونافیق بن خوای گه‌وره‌ گومڕاو وێڵیان ئه‌كات و له‌ناو قه‌بریشدا ناتوانن وه‌ڵامی فریشته‌كان بده‌نه‌وه‌ [ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ (٢٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێ جێبه‌جێی ئه‌كات."},{"id":28,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا ] ئایا نابینیت و نازانیت ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌یان گۆڕیه‌وه‌ به‌ كوفر كردن [ وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ (٢٨) ] وه‌ قه‌ومه‌كه‌یان برد به‌ره‌و شوێنی به‌هیلاك چوون كه‌ وتراوه‌: سه‌ركرده‌كانی قوڕه‌یش بوون كه‌ قه‌ومه‌كه‌یان برد به‌ره‌و له‌ناوچوون كه‌ له‌ به‌دردا خوای گه‌وره‌ تێكی شكاندن."},{"id":29,"translation":"[ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ (٢٩) ] وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا ئه‌یانخاته‌ ناو دۆزه‌خ كه‌ خراپترین شوێنی نیشته‌جێ بوون و مانه‌وه‌یه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَجَعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ ] وه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیاردا بۆ ئه‌وه‌ی قه‌ومه‌كه‌یان گومڕا بكه‌ن و له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لایان بده‌ن [ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ (٣٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ڕابوێرن له‌ شه‌هه‌وات و ئاره‌زووبازی خۆتان و گومڕاكردنی خه‌ڵكیدا به‌ڵام سه‌ره‌نجامی ئێوه‌ بۆ ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":31,"translation":"[ قُلْ لِعِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الصَّلَاةَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی من بڵێ: با نوێژه‌كانیان ئه‌نجام بده‌ن به‌و شێوازه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى پێكردوون [ وَيُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً ] وه‌ له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون با لێی ببه‌خشن به‌ نهێنی بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ نیه‌تیان پارێزراو بێت، وه‌ به‌ ئاشكرا بۆ ئه‌وه‌ى خه‌ڵكى چاویان لێ بكات [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ ] پێش ئه‌وه‌ی ڕۆژێك بێت كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ هیچ كڕین و فرۆشتنێكی تیا نیه‌و مرۆڤـ ناتوانێ له‌وێ به‌ پاره‌ خۆی بكڕێته‌وه‌ [ وَلَا خِلَالٌ (٣١) ] وه‌ هیچ خه‌لیل و خۆشه‌ویستێكیش نیه‌ كه‌ فریای خۆشه‌ویستی خۆی بكه‌وێت و له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ ڕزگاری بكات."},{"id":32,"translation":"{هةنديَك لة بةخششةكانى خواى طةورة} [ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌، وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ بارانی دابه‌زاندووه‌ [ فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ ] وه‌ جۆره‌ها ڕزق و ڕۆزی له‌ به‌رووبووم بۆ ئێوه‌ ده‌ركردووه‌ له‌ ناخی زه‌وی [ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ ] وه‌ كه‌شتییه‌كانیشی ژێربار كردووه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌دا له‌ناو ده‌ریادا بڕۆن به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْأَنْهَارَ (٣٢) ] وه‌ ڕووباره‌كانیشی ژێربار كردووه‌ كه‌ ئێوه‌ ئه‌توانن له‌ناویدا بڕۆن وه‌ سوودی لێ ببینن."},{"id":33,"translation":"[ وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ ] وه‌ خۆرو مانگیشی بۆ ژێربار كردوون تا سوودی لێ ببینن وه‌ به‌رده‌وام ئه‌وان له‌ ڕۆیشتندان بێزار نابن له‌ ڕۆیشتن وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر رۆیشتن و جولاندنى خۆرو مانگ و جێگیر نه‌بوونیان) [ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ (٣٣) ] وه‌ شه‌و و ڕۆژیشی بۆ ژێربار كردوون تا له‌ شه‌ودا پشوو بده‌ن وه‌ له‌ ڕۆژیشدا بژێوی خۆتان په‌یدا بكه‌ن."},{"id":34,"translation":"[ وَآتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ ] وه‌ له‌ هه‌موو شتێك له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ داواتان كردووه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیون [ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بتانه‌وێ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بژمێرن ئه‌وه‌ له‌ ژماردن نایه‌ن و توانای ژماردنیتان نیه‌ له‌به‌ر زۆری ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیون [ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ (٣٤) ] به‌ڕاستی مرۆڤ زۆر زوڵم و سته‌م له‌ نه‌فسی خۆی ئه‌كات وه‌ زۆر كوفرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات."},{"id":35,"translation":"{دوعاو پاڕانەوەی ئیبراهیم پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لە خوای گەورە} [ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِنًا ] ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - دوعای كرد ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م شاره‌ كه‌ مه‌ككه‌یه‌ بیكه‌ به‌ شارێكی ئه‌مین و هێمن و ئارام [ وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنَامَ (٣٥) ] وه‌ خۆم و نه‌وه‌كانم بپارێزه‌ له‌وه‌ی كه‌ بت بپه‌رستین (كه‌ ئیبراهیم ئه‌م دوعایه‌ بكات ئێمه‌ ئه‌بێ زیاتر له‌ خۆمان بترسین و ئه‌م دوعایه‌ بۆ خۆمان و دایك و باوك و نه‌وه‌كانمان بكه‌ین)."},{"id":36,"translation":"[ رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌م بتانه‌ بوونه‌ته‌ هۆی گومڕا كردنى زۆرێك له‌ خه‌ڵكی [ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي ] جا هه‌ر كه‌سێك شوێن من بكه‌وێ ئه‌وه‌ له‌ منه‌ [ وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچیم بكات ئه‌وه‌ تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار زۆر لێخۆشبوو و به‌ به‌زه‌ییت (لێره‌ سه‌رپێچی مه‌به‌ست پێی تاوانه‌، نه‌ك به‌ درۆزانین و شوێن نه‌كه‌وتن)."},{"id":37,"translation":"[ رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار من نه‌وه‌كانم (هاجه‌رى خێزانم و ئیسماعیلى كوڕم) جێگیرو نیشته‌جێ كردووه‌ له‌ دۆڵێكدا كه‌ هیچ كشتوكاڵێكی لێ نیه‌ له‌لای ماڵه‌كه‌ی تۆ له‌ مه‌ككه‌ كه‌ موحه‌ڕه‌مه‌، واته‌: حه‌رامه‌ له‌سه‌ر سته‌مكاران و كافران كه‌ بێڕێزی به‌رامبه‌ری بكه‌ن یان سووكایه‌تی پێ بكه‌ن [ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار بۆیه‌ له‌وێ جێگیرو نیشته‌جێم كردوون تا نوێژ بۆ تۆ ئه‌نجام بده‌ن [ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ ] وه‌ تۆش وا له‌ دڵی خه‌ڵكی بكه‌ كه‌ دڵیان ڕاكێشی بۆ لای ئه‌و ماڵه‌ بۆ ئه‌وه‌ی حه‌ج بكه‌ن و عیباده‌تی تۆى لێ بكه‌ن [ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ ] وه‌ ڕزقیان بده‌ له‌ به‌رووبوومه‌كان [ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ (٣٧) ] به‌ڵكو ئه‌وانیش شوكرانه‌بژێری تۆ بكه‌ن."},{"id":38,"translation":"[ رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ زانای كه‌ ئێمه‌ چ شتێكمان شاردۆته‌وه‌و چ شتێكمان ئاشكرا كردووه‌ (نیه‌تى من ده‌زانیت له‌ دوعاكردنم بۆ مه‌ككه‌ كه‌ مه‌به‌ستم ره‌زامه‌ندى تۆیه‌) [ وَمَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ (٣٨) ] وه‌ هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ نه‌ له‌ زه‌وی و نه‌ له‌ ئاسمان."},{"id":39,"translation":"[ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ ] حه‌مدو ستایش بۆ په‌روه‌ردگار كه‌ له‌ ته‌مه‌نی پیریدا كه‌ خۆم و خێزانیشم ته‌مه‌نمان گه‌وره‌یه‌و پیر بووین ئیسماعیل و ئیسحاقی پێ به‌خشیم، كه‌ وتراوه‌: كاتێك كه‌ ئیسماعیلی بووه‌ ته‌مه‌نی نه‌وه‌دو نۆ (٩٩) ساڵ بووه‌، وه‌ كه‌ ئیسحاقی بووه‌ ته‌مه‌نی سه‌دو دوانزه‌ (١١٢) ساڵ بووه‌ [ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ (٣٩) ] به‌ دڵنیایی په‌روه‌ردگاری من هه‌موو دوعاو پاڕانه‌وه‌یه‌ك ئه‌بیستێ وه‌ وه‌ڵام ئه‌داته‌وه‌."},{"id":40,"translation":"[ رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار وام لێ بكه‌ به‌رده‌وام نوێژه‌كانم ئه‌نجام بده‌م وه‌ نه‌وه‌كانیشم به‌هه‌مان شێوه‌ [ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ (٤٠) ] وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار دوعاكانمان قه‌بوڵ بكه."},{"id":41,"translation":"[ رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ خۆم و دایك و باوكم خۆشبه‌، (كاتێك ئه‌م دوعایه‌ی كرد نه‌یزانی باوكى له‌سه‌ر كوفر ئه‌مرێت) [ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ (٤١) ] وه‌ له‌ باوه‌ڕداران خۆشبه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ خه‌ڵكی هه‌ڵئه‌ستنه‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌ له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ردا."},{"id":42,"translation":"[ وَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ ] وا حیساب نه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ بێئاگا بێت له‌وه‌ی كه‌ زاڵمان و سته‌مكاران ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن [ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُ (٤٢) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سزایان نادات وه‌ دوای ئه‌خات بۆ ڕۆژێك كه‌ چاوه‌كان به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ وه‌ نانوقێنرێت و ئه‌بڵه‌ق ئه‌بێت له‌ سه‌ختی ئه‌و دیمه‌نانه‌ی كه‌ ئه‌یبینێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تداو سه‌رسام ئه‌بن."},{"id":43,"translation":"[ مُهْطِعِينَ ] وه‌ به‌خێرایی ئه‌ڕۆن به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر [ مُقْنِعِي رُءُوسِهِمْ ] سه‌ریان به‌رز كردۆته‌وه‌و ته‌ماشای یه‌كتری ناكه‌ن [ لَا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ طَرْفُهُمْ ] وه‌ چاویان بۆ لایان ناگه‌ڕێته‌وه‌ هه‌ر سه‌یری پێش خۆیان ئه‌كه‌ن و نایتروكێنن له‌ ترسى ئه‌و سزایانه‌ى كه‌ توشیان ده‌بێت [ وَأَفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ (٤٣) ] وه‌ دڵیشیان خاڵییه‌و هیچ شتێكی تیا نه‌ماوه‌و وێرانه‌ له‌به‌ر سه‌ختی ئه‌و دیمه‌نانه‌ی كه‌ ئه‌یبینن، یاخود شوێنى دڵیان خاڵیه‌ چونكه‌ له‌ ترسا دڵیان ده‌رچووه‌ لاى گه‌روویانه‌."},{"id":44,"translation":"[ وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئاگاداری خه‌ڵكی بكه‌وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ سزایان بۆ دێت وه‌ بیانترسێنه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ ] كه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار مۆڵه‌تمان بده‌رێ وه‌ ته‌مه‌نمان درێژ بكه‌ ئه‌گه‌ر بۆ كاتێكی نزیكیش بێت بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دونیا تا وه‌ڵامی بانگه‌وازی تۆ بده‌ینه‌وه‌ له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌ران وه‌ شوێن پێغه‌مبه‌رانت بكه‌وین [ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مَا لَكُمْ مِنْ زَوَالٍ (٤٤) ] خوای گه‌وره‌ش وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئێوه‌ نه‌بوون كه‌ سوێندتان ئه‌خوارد كه‌ ئێوه‌ له‌ناو ناچن و بۆ هه‌میشه‌یی له‌ دونیا ئه‌ژین و قیامه‌ت و زیندووبوونه‌وه‌ نیه‌."},{"id":45,"translation":"[ وَسَكَنْتُمْ فِي مَسَاكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ] وه‌ ئێوه‌ جێگیر بوون له‌ شوێنی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زوڵمیان له‌ خۆیان كرد به‌كوفرو تاوان، واته‌: قه‌ومی ثهمودو عادو ئه‌وانه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن ئێوه‌ش له‌وێ ژیان بۆ په‌ندو عیبره‌تتان وه‌رنه‌گرت [ وَتَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنَا بِهِمْ ] وه‌ بینیشتان كه‌ ئێمه‌ چیمان به‌وان كردو چۆن له‌ ناومان بردن و سزامان دان به‌هۆی كوفرو تاوانیانه‌وه‌ [ وَضَرَبْنَا لَكُمُ الْأَمْثَالَ (٤٥) ] وه‌ چه‌نده‌ها نموونه‌مان بۆ هێنانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":46,"translation":"[ وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ ] وه‌ ئه‌وان ئه‌و حه‌قه‌یان گه‌ڕانده‌وه‌و نه‌خشه‌و فێڵی خۆیان كرد [ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ ] وه‌نه‌خشه‌و فێڵیان له‌لای خوای گه‌وره‌ بوو [ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ (٤٦) ] هه‌ر چه‌نده‌ نه‌خشه‌و فێڵیان ئه‌وه‌نده‌ سه‌خت بوو كه‌ نزیك بوو شاخه‌كان له‌جێی خۆی لابه‌رێ و هه‌ڵبكۆڵێ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ به‌تاڵی كرده‌وه‌و دینه‌كه‌ی خۆی سه‌رخست، یاخود خۆ نه‌خشه‌و پیلان و فێڵیان ئه‌وه‌نده‌ قورس نه‌بوو تا شاخه‌كان له‌ جێی خۆی هه‌ڵكه‌نێ و لای به‌رێ خۆ ئه‌گه‌ر وایش بوایه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ به‌تاڵی ئه‌كرده‌وه‌و پێغه‌مبه‌ران و شوێكه‌وتووان و دینه‌كه‌ی خۆی سه‌رئه‌خست."},{"id":47,"translation":"[ فَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ ] وه‌ وادامه‌نێن و وامه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی به‌ پێغه‌مبه‌رانی داوه‌ نایباته‌ سه‌ر كه‌ فه‌رمووی: ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ران سه‌ر ئه‌خه‌ین [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ (٤٧) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌و تۆڵه‌ له‌ دوژمنانی ئه‌سه‌نێت."},{"id":48,"translation":"[ يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَالسَّمَاوَاتُ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌و زه‌ویه‌ ئه‌گۆڕێ به‌ زه‌ویه‌كی تر، وه‌ ئاسمانه‌كانیش ئه‌گۆڕێن، یاخود وتراوه‌: شێوازی ئه‌گۆڕێ، عائیشه‌ پرسیارى له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد ئه‌ى خه‌ڵكى له‌و رۆژه‌دا له‌ كوێن؟ فه‌رمووى: له‌سه‌ر پردى صیراتن [ وَبَرَزُوا لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ (٤٨) ] وه‌ هه‌موو خه‌ڵكی له‌ قه‌بره‌كان ده‌رئه‌چن و ده‌رئه‌كه‌ون بۆ خوایه‌ك كه‌ تاك و ته‌نهاو باڵاده‌سته‌."},{"id":49,"translation":"[ وَتَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ (٤٩) ] له‌و ڕۆژه‌دا تاوانباران و كافران ئه‌بینی كه‌ كۆت و زنجیر كراون و به‌ستراونه‌ته‌وه‌، یاخود له‌گه‌ڵ شه‌یتاندا كۆت و زنجیر كراون."},{"id":50,"translation":"[ سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرَانٍ ] وه‌ جل و به‌رگ و پۆشاكیان له‌ مسی تواوه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زوو ئاگر ئه‌گرێ و بۆنی ناخۆشه‌ [ وَتَغْشَى وُجُوهَهُمُ النَّارُ (٥٠) ] وه‌ ئاگریش هه‌موو ده‌م و چاو و ڕوویان ئه‌گرێته‌وه‌و به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ پیایاندا، بۆیه‌ ده‌م و چاو و ڕوویان باسكراوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ڕێزترین شوێنی مرۆڤه‌ وه‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی تیایه‌."},{"id":51,"translation":"[ لِيَجْزِيَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ ] تا خوای گه‌وره‌ پاداشت یان سزای هه‌موو كه‌سێك بداته‌وه‌ به‌ گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆی [ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٥١) ] به‌دڵنیایى لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌ له‌ یه‌ك كاتدا ئه‌توانێ لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو خه‌ڵكیدا بكات."},{"id":52,"translation":"[ هَذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ گه‌یاندنێكه‌ بۆ تێكڕاى خه‌ڵكی كه‌ ئه‌مه‌یان به‌سه‌ تا ئاگادار بكرێنه‌وه‌و بترسێنرێن [ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] وه‌ تا بزانن ته‌نها په‌رستراوی حه‌ق زاتی پیرۆزی الله یه‌ تاك و ته‌نهاو بێ شه‌ریكه‌ [ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ (٥٢) ] وه‌ تا خاوه‌ن عه‌قڵ و هه‌سته‌كان په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن و بیر بكه‌نه‌وه‌ والله أعلم."}]},{"id":15,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی(حيجر) (حیجر: شوێنێك بووە لە نێوان تەبوك و مەدینە قەومی ثەمود لەوێ نیشتەجێ بوونە) ‏پێناسەیەكى ئەم سورەتە: ١- سورەتى (حیجر) سورەتێكى مەككییە جگە لە ئایەتى ژمارە (٨٧) نەبێت كە مەدەنییە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (حیجر) (٩٩) ئایەتە. ٣- سورەتى (حیجر) زنجیرەى ژمارە پانزەیە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (حیجر) لە دواى سورەتى (یوسف صلى الله علیه وسلم ) دابەزیوە. ٥- سورەتى (حیجر) لەو سورەتانەیە كەوا بە پیتە پچڕپچڕەكان دەست پێ دەكات. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرى ئەم سورەتە زیاتر لە دەورى ئەوە دەسوڕێتەوە كە باسی كێشەو ململانێی ئەو كەسە سەركەش و یاخییانە دەكات لە بەرامبەر پێغەمبەران و نێردراوانى خواى گەورەدا دەوەستانەوەو بە درۆیان دەزانین بە درێژایی مێژو و سەردەمە جیاوازەكان، هەر لەبەر ئەوە سەرەتاى سورەتەكە بە وریاكردنەوەو هەرەشەكردن لەو كەسانە دەست پێ دەكات. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الر ] سەبارەت بەو پیتانەی كە لە سەرەتای هەندێك لە سوورەتەكانی قورئانی پیرۆزەوە هاتوون لە سوورەتی (بەقەرە)دا باسمان كرد [ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَقُرْآنٍ مُبِينٍ (١) ] ئاماژەیە بۆ ئایەتەكانی ئەم سوورەتە، وە ئەم قورئانە پیرۆزە هەموو شتێكی بە ئاشكرا تیادا ڕوون كراوەتەوەو قورئانێكی ئاشكرایە ."},{"id":2,"translation":"[ رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ (٢) ] لەوانەیە كافران ئاواتەخواز بن كە موسڵمان بن دوای ئەوەی كە بەتاڵی دینەكەی خۆیانیان بۆ دەرئەكەوێ، یاخود لەسەرەمەرگدا ئەوانیش ئاواتەخوازن موسڵمان بوونایە، یاخود بۆ ڕۆژی قیامەتە كاتێك كە لەناو دۆزەخدا كافران بە موسڵمانە تاوانبارەكان دەڵێن ئیسلام سودى پێ نەگەیاندن ئەوەتا ئێوەیش لەگەڵ ئێمەدا لە ناو ئاگردان، ئەوانیش دەڵێن ئێمە بەهۆى تاوانەكانمانەوە لە دۆزەخین، خواى گەورە ئەم قسانە دەبیستێت و دەفەرمێت ئەوەى موسڵمانە لە دۆزەخ دەری بكەن، كافران كە ئەبینن موسڵمانان ئەچنە بەهەشتەوەو ئەوان سزا دەدرێن ئەو كاتە خەفەت دەخۆن و پەشیمان دەبن و ئاواتەخوازن ئەوانیش موسڵمان بوونایەو لەگەڵ موسڵمانان لە ئاگرى دۆزەخ دەربكرانایا ."},{"id":3,"translation":"[ ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم وازیان لێ بێنە با بخۆن و ڕابوێرن وەكو ئاژەڵ چۆن ئەخوات و ڕائەبوێرێ [ وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ ] وە با هیواو ئومێدیان سەرقاڵیان بكات لە تەوبەكردن و تەوبە نەكەن [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٣) ] ئەوە لە داهاتوودا سەرەنجامی كارەكەیان ئەزانن، كە ئەمە هەڕەشەكردنێكى سەختە ."},{"id":4,"translation":"[ وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَلَهَا كِتَابٌ مَعْلُومٌ (٤) ] وە ئێمە هیچ دێ یان شارێكمان لەناو نەبردووە ئیللا كاتی دیاریكراوی خۆیان هەیە لای خوای گەورە كە پێش و دوا ناكەوێ ."},{"id":5,"translation":"[ مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ (٥) ] هیچ یەك لەو ئوممەتانە ئەجەل و كاتی دیاریكراوی خۆیان پێش و دوا ناكەوێ ."},{"id":6,"translation":"[ وَقَالُوا يَا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ (٦) ] كافرانی مەككە بە پێغەمبەرى خوایان صلى الله علیه وسلم وت: ئەی ئەو كەسەی كە بەحسابی خۆت ئەم قورئان و زیكرەت بۆ دابەزیوە بەڕاستی تۆ كەسێكی شێتی ."},{"id":7,"translation":"[ لَوْ مَا تَأْتِينَا بِالْمَلَائِكَةِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٧) ] ئەی بۆ مەلائیكەتمان بۆ ناهێنی شایەتیت بۆ بدەن لەسەر ڕاستگۆییت ئەگەر تۆ ڕاستگۆیت، یان با مەلائیكەت بێت سزامان بدات ئەگەر ئێمە درۆ بكەین و تۆ ڕاست ئەكەیت و پێغەمبەری خوایت صلى الله علیه وسلم ."},{"id":8,"translation":"[ مَا نُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئێمە مەلائیكەت دانابەزێنین ئیللا بەحەق نەبێت (یان بۆ دابەزاندنى پەیام یان بۆ سزا) وە حیكمەتی خوای گەورە چۆن بخوازێ [ وَمَا كَانُوا إِذًا مُنْظَرِينَ (٨) ] ئەو كاتەش كە مەلائیكەتمان دابەزاند مۆڵەت بەمان نادەین بەڵكو سزایان پێش ئەخەین و سزایان ئەدەین."},{"id":9,"translation":"خواى گەورە خۆى قورئان دەپارێزێت [ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئێمە خۆمان قورئانی پیرۆزمان دابەزاندووە لە رێگاى جبریلەوە (كە سوننەتیش دەگرێتەوە) [ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ (٩) ] وە هەر ئێمە خۆیشمان ئەیپارێزین و كەس ناتوانێ دەستكاری بكات و زیادو كەمی لێ بكات یان گۆڕانكاری لێ بكات تا ڕۆژی قیامەت ."},{"id":10,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي شِيَعِ الْأَوَّلِينَ (١٠) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بە دڵنیایى لە پێش تۆیشدا بۆ ناو هەموو ئوممەت و كۆمەڵ و گروپەكان پێغەمبەرانمان ناردووە ."},{"id":11,"translation":"[ وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (١١) ] وە هیچ پێغەمبەرێكیشیان بۆ نەڕۆیشتووە ئیللا گاڵتەیان پێ كردووە چۆن كافرانی مەككە گاڵتە بە تۆ ئەكەن (ئەمە دڵدانەوەى پێغەمبەرى خوایە صلى الله علیه وسلم ) ."},{"id":12,"translation":"[ كَذَلِكَ نَسْلُكُهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (١٢) ] بەم شێوازە گومڕایی و شیرك ئەخەینە ناو دڵی تاوانبارانەوە ئەوانەی كە شایەنی هیدایەت نین و عینادى دەكەن لە وەرگرتنى حەق ."},{"id":13,"translation":"[ لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئیمان ناهێنن بەو قورئانە كە دامانبەزاندووە [ وَقَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ (١٣) ] وە بە دڵنیایى ڕێگاو ڕێبازی ئوممەتانی پێشتریش جێبەجێ بوو كە خوای گەورە چۆن لەناوی بردن ."},{"id":14,"translation":"[ وَلَوْ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا مِنَ السَّمَاءِ ] ئەگەر ئەو كەسانەی كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بەدرۆ ئەزانن دەرگایەكیان لە ئاسمانەوە بۆ بكەینەوە [ فَظَلُّوا فِيهِ يَعْرُجُونَ (١٤) ] وە بەو دەرگایەدا سەر بكەونە ئاسمان و شتە سەیرو سەرسوڕهێنەرەكانی ئاسمان ببینن ."},{"id":15,"translation":"[ لَقَالُوا إِنَّمَا سُكِّرَتْ أَبْصَارُنَا ] هێشتا ئیمان ناهێنن بەڵكو ئەڵێن: ئێمە چاومان سەرخۆش بووەوداخراوەو كوێر بووەو ئاگامان لە خۆمان نەماوە [ بَلْ نَحْنُ قَوْمٌ مَسْحُورُونَ (١٥) ] بەڵكو ئێمە كەسانێكین كە محمد صلى الله علیه وسلم سیحرو جادووی لێ كردووین ."},{"id":16,"translation":"[ وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: بە دڵنیایى لە ئاسمانیشدا بورجمان داناوە كە ئەستێرە گەڕۆكەكانە كە دوانزەن [ وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ (١٦) ] وە ئاسمانمان بەو ئەستێرانە ڕازاندۆتەوە بۆ ئەو كەسانەی كە تەماشای ئەكەن و تێی ئەڕوانن و تێی ئەفكرن."},{"id":17,"translation":"ئاسمان پارێزراوە لە شەیتان [ وَحَفِظْنَاهَا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ (١٧) ] وە ئاسمانیشمان پاراستووە لە هەموو شەیتانێكی ڕەجمكراو كە بەرز ببنەوە بۆ ئاسمان كە شتێك لە وەحی یاخود لە فەرمایشتی خوای گەورە بدزن وە بیدەن بە ساحیرو فاڵچییەكان ."},{"id":18,"translation":"[ إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ ] ئیللا شەیتانێك كە بیەوێ شتێك بدزێ لە وەحییەكە یان لە فەرمانی خوا [ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ (١٨) ] ئەوە پارچە ئەستێرەو نەیزەكێكی ئاشكرا ئەیگرێتەوەو ئەیسووتێنێ و ئەیكوژێ و لەناوی ئەبات ."},{"id":19,"translation":"[ وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا ] وە زەویشمان فراوان كردووەو ڕاخستووە وەكو فەرش و ڕاخەر [ وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ ] وە شاخەكانمان وەكو مێخ تیادا داكووتیوە بۆ ئەوەی جێگیر بێ [ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ (١٩) ] وە هەموو ڕووەكێكیشمان تیایدا ڕوواندووە بە ئەندازەیەكی زانراو و دیاریكراو بە گوێرەی حیكمەتی خوای گەورەو پێویستی خەڵكی ."},{"id":20,"translation":"[ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ ] وە سەر زەویشمان بۆ كردوون بە شوێنی ژیان و بژێوی كە لەسەری بژین و هۆكارەكانی ڕزقمان بۆ داناون [ وَمَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِينَ (٢٠) ] وە بۆ ئەوانەی تریش كە ئێوە ڕزقیان نادەن وەكو تێكڕای ئاژەڵان ."},{"id":21,"translation":"[ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ ] وە هیچ شتێك نییە ئیللا خەزێنەكانی لەلای ئێمەیە [ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ (٢١) ] وە دایشی نابەزێنین لە ئاسمانەوە بۆ زەوی وە بۆ بەندەكان نایهێنین مەگەر بە ئەندازەیەكی دیاریكراو بە گوێرەی پێویستیان."},{"id":22,"translation":"[ وَأَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ ] وە با ئەنێرین بۆ سەر هەورەكان و پڕی ئەكات لە ئاو وە دارەكان ئەپیتێندرێ بۆ ئەوەی كە بێتە بەرهەم (الریاح بە جمع باسكراوە چونكە بەرهەم و سودى هەیە، بەڵام بایەك بۆ سزا بێت بە تاك باسكراوە (الریح) چونكە بێ بەرهەم و بێسودە) [ فَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَسْقَيْنَاكُمُوهُ ] لە ئاسمانەوە ئاوێكى سازگارتان بۆ دائەبەزێنین بۆ خواردنەوەی خۆتان و ئاژەڵەكانتان وە بۆ زەوی ئاودان [ وَمَا أَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ (٢٢) ] وە ئێوە ناتوانن خەزنی بكەن ئەگەر خوای گەورە بۆتان دانەبەزێنێ و خەزنى نەكات لە زەویداو نەیپارێزێت ."},{"id":23,"translation":"[ وَإِنَّا لَنَحْنُ نُحْيِي وَنُمِيتُ ] وە ژیان و مردنی دروستكراوەكان تەنها بە دەست خۆمانە [ وَنَحْنُ الْوَارِثُونَ (٢٣) ] وە هەر ئێمەش ئەمێنینەوە، لەبەر ئەوەی دوای ئەوەی كە دروستكراوەكان لەناو ئەچێ بەتەنها خوای گەورە ئەمێنێتەوە ."},{"id":24,"translation":"[ وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ (٢٤) ] وە بە دڵنیایی ئێمە ئەزانین و زانیاریمان هەیە بەوانەی كە لە پێشدا لە دایك ئەبن وە ئەوانەی كە لە دواییدا لە دایك ئەبن، یاخود ئەوانەى لە كاتى ئادەمەوە مردوون و ئەوانەى كە زیندوون و دواتر دێن تا رۆژى قیامەت زانیاریمان بە هەمووى هەیە، یاخود ئەوانەی كە پێش ئەكەون لە گوێڕایەڵیدا وە ئەوانەی كە دوائەكەون، یاخود ئەوانەی كە لە نوێژدا دێنە ریزەكانی پێشەوەو ئەوانەی كە خۆیان دوا ئەخەن ئاگامان لە هەمووی هەیە، (كەسانێك لە دووڕووەكان یان ئەوانەى تازە موسڵمان ببون و ئیسلام لە دڵیاندا جێگیرو دامەزراو نەبوو خۆیان دوا دەخست لە نوێژدا بۆ ئەوەى لە ریزى ئافرەتان نزیك ببنەوەو بیانبینن خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند) ."},{"id":25,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَحْشُرُهُمْ ] بە دڵنیایى هەر خوای گەورە خۆی حەشریان ئەكات و كۆیان ئەكاتەوە [ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (٢٥) ] بەدڵنیایى خوای گەورە زۆر كاربەجێ و زانایە."},{"id":26,"translation":"دروستكردنى ئادەم [ وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ ] وە بە دڵنیایى ئێمە مرۆڤمان دروست كردووە لە قوڕێكی وشكى لووس، مەبەست پێی ئادەمە [ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ (٢٦) ] (حَمَإ) واتە: قوڕێكی ڕەش (مَسْنُون) واتە: گۆڕاو، یەكەمجار قوڕە دواتر كە بۆگەن ئەكات و ڕەنگ و بۆنی ئەگۆڕێت پێی ئەووترێ: (حَمَإٍ مَسْنُونٍ) وە كاتێك كە وشك ئەبێتەوەو لووس دەبێت ئەو كاتە پێی ئەووترێ: (صَلْصَالٍ) ."},{"id":27,"translation":"دروستكردنى جن [ وَالْجَانَّ خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نَارِ السَّمُومِ (٢٧) ] وە جنیشمان دروست كردووە لە پێش ئادەمدا لە ئاگرێك كە گڕو بڵێسەی هەیە، مەبەست پێی ئیبلیسە، بۆیە پێی ئەووترێ: (الْجَانَّ) یان جنی لەبەر ئەوەی لەبەر چاو دیار نییە ."},{"id":28,"translation":"[ وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ (٢٨) ] وە كاتێك پەروەردگار بە فریشتەكانی فەرموو: من مرۆڤێك دروست ئەكەم لە قوڕێكی وشكى رەشى گۆڕاوى لووس ."},{"id":29,"translation":"[ فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ (٢٩) ] وە كاتێك كە شێوەكەیم ڕێكخست و ڕوحم كردە بەری ئێوە هەمووتان كڕنوشی بۆ بەرن كڕنوشی ڕێزو سڵاو كردن نەك عیبادەت، (لێرە ئیزافەی ڕوح ئەكات بۆ ڕێزلێنان و بەگەورەزانینە، ڕوحەكان هەمووی خوای گەورە دروستی كردووە نەك خوای گەورە لە ڕوحی خۆی كردبێتە بەری ئەو كاتە ئەبوایە ئادەمیش مردنی بەسەردا نەهاتایەو ئەزەلی و هەمیشەیی بوایە بەڵام ئیزافەكە بۆ ڕێزلێنان و بەگەورەزانینە) ."},{"id":30,"translation":"[ فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ (٣٠) ] فـریشتـەكـان هەر هەموویان كڕنوشیان بۆ ئادەم بردو فـەرمانی خـوای گـەورەیان جێبەجێ كرد ."},{"id":31,"translation":"[ إِلَّا إِبْلِيسَ ] تەنها ئیبلیس نەبێ هەر چەندە ئەم جنی بوو لە مەلائیكەت نەبوو بەڵام لەبەر ئەوەی زۆر عیبادەتی خوای ئەكرد خوای گەورە لەگەڵ مەلائیكەتەكان باسی كرد [ أَبَى أَنْ يَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ (٣١) ] ڕەتی كردەوە كە لەگەڵ فریشتەكاندا كڕنوش بەرێت."},{"id":32,"translation":"گفتوگۆى نێوان خواى گەورەو ئیبلیس [ قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا لَكَ أَلَّا تَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ (٣٢) ] خواى گەورە فەرمووى: ئەى ئیبلیس ئەوە چیتە بۆ لەگەڵ فریشتەكان كڕنووش نابەیت؟"},{"id":33,"translation":"[ قَالَ لَمْ أَكُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ (٣٣) ] وتی: ئەی پەروەردگار من كڕنوش نابەم بۆ مرۆڤێك كە تۆ دروستت كردووە لە قوڕێكی بۆگەنی گۆڕاوی وشكى لووس (وە من لەو باشترم چونكە منت لە ئاگر دروستكردووە، ئیبلیس یەكەم كەس بوو كە عەقڵى بەكارهێنا و بە عەقڵى خۆى ئیشی كردو فەرمانى خواى گەورەى پێ رەتكردەوە، بۆیە نابێت فەرمانى خواى گەورەو پێغەمبەرەكەى صلى الله علیه وسلم بە عەقڵ رەت بكرێتەوە) ."},{"id":34,"translation":"[ قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ (٣٤) ] خوای گەورە فەرمووی: دەی تۆ دەرچۆ لە بەهەشت وە تۆ دەركراوی لە ڕەحمەتی خوای گەورە."},{"id":35,"translation":"[ وَإِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ (٣٥) ] وە نەفرەتی منت لەسەرە تا ڕۆژی سزاو ڕۆژی قیامەت ."},{"id":36,"translation":"[ قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (٣٦) ] ئیبلیس وتی: ئەی پەروەردگار مۆڵەتم بدەو بمهێلەرەوەو تا ڕۆژی زیندوو بوونەوە مەممرێنە ."},{"id":37,"translation":"[ قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (٣٧) ] خوای گەورە وەڵامی دایەوەو فەرمووی: تۆ لەوانەی كە ئەمێنیتەوەو مۆڵەتت ئەدەم ."},{"id":38,"translation":"[ إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ (٣٨) ] تا كاتی دیاریكراو كە ڕۆژی قیامەتە، لە ڕۆژی قیامەت كە قیامەت هات لەگەڵ سەرجەم دروستكراوانی تردا ئیبلیسیش ئەمرێ ."},{"id":39,"translation":"[ قَالَ رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ ] ئیبلیس وتی: ئەی پەروەردگار بەهۆی ئەوەی كە تۆ گومڕات كردم ئەبێ لەسەر زەویدا تاوان بۆ خەڵكی بڕازێنمەوەو خۆشەویستى بكەم لایان تا ئەنجامى بدەن (ئیبلیس یەكەم كەس بوو كە گومڕا كردنەكەی دایە پاڵ خوای گەورەو قەدەرى كردە بەڵگە لەسەر تاوان و سەرپێچیەكەى، ئەوانەیشى كە تاوان دەكەن و دەڵێن خوا لەسەرى نوسیوین شوێن شەیتان كەوتون) [ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٣٩) ] وە ئەبێ هەموویان گومڕا بكەم و لە ڕێگای ڕاست دەریان بكەم ."},{"id":40,"translation":"[ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (٤٠) ] تەنها ئەو بەندە پاك و دڵسۆزانەت نەبێ كە هەڵتبژاردوون بۆ عیبادەتی خۆت ."},{"id":41,"translation":"[ قَالَ هَذَا صِرَاطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ (٤١) ] خوای گەورە فەرمووی: ئەمە ڕێگای ڕاستی منە كە تۆ توانات بەسەر بەندەكانی مندا نابێ ئەوەی لەسەر ئەم ڕێگا ڕاستە بێت و سەرەنجامتان بۆ لاى من دەگەڕێتەوە ."},{"id":42,"translation":"[ إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ] بە دڵنیایی بەندە دڵسۆزو هەڵبژێردراوانم تۆ تواناو دەسەڵاتت بەسەریاندا نییە كە گومڕایان بكەی [ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ (٤٢) ] تەنها ئەو كەسانە نەبێ كە خۆیان شوێنی تۆ بكەون و لە گومڕاییدا بن."},{"id":43,"translation":"[ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ (٤٣) ] وە بە دڵنیایى دۆزەخیش مەوعیدی هەر هەمووتانە ئەوانەی كە شوێن تۆ بكەون."},{"id":44,"translation":"دۆزەخ حەوت دەرگاى هەیە [ لَهَا سَبْعَةُ أَبْوَابٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ (٤٤) ] كە حەوت دەرگای هەیە هەر یەكێك لەو حەوت دەرگایە بەشی دیاریكراوی خۆی هەیە كە خەڵكى لێوەی ئەچێتە ژوورەوە ."},{"id":45,"translation":"[ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (٤٥) ] ئەو كەسانەی تەقوای خوای گەورەیان كردووە بەدڵنیایى لەناو باخ و سەرچاوەكانی ئاوى بەهەشتدان ."},{"id":46,"translation":"[ ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ آمِنِينَ (٤٦) ] پێیان ئەووترێ: بچنە ناو بەهەشتەوە ئێوە سەلامەت و پارێزراون لە هەموو دەردو بەڵایەك وە ئەمینن لە هەموو ترسێك ."},{"id":47,"translation":"[ وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا ] بەهەشتییەكان هەر ڕق و كینەیەك لە دڵیاندا بوو بێت پێش ئەوەی بچنە بەهەشت خوای گەورە هەمووی دەرئەكات و ئەیانكات بە برای یەكتری [ عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ (٤٧) ] لەسەر جێگای بەرز دایان ئەنێن كە بۆیان ئامادە كراوە بەرامبەر یەكتر دائەنیشن و تەماشای یەكتری ئەكەن ."},{"id":48,"translation":"[ لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ ] لە بەهەشتدا تووشی ماندوو بوون نابن [ وَمَا هُمْ مِنْهَا بِمُخْرَجِينَ (٤٨) ] وە ئەوەی بچێتە بەهەشتەوە جارێكی تر لە بەهەشت دەرناكرێن، وە نەخۆش ناكەون و پیر نابن ."},{"id":49,"translation":"[ نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٤٩) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم هەواڵ بە بەندەكانم بدە كە بە دڵنیایى منم زۆر لێخۆشبوو بە بەزەییم."},{"id":50,"translation":"[ وَأَنَّ عَذَابِي هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِيمُ (٥٠) ] وە بە دڵنیایى سزای من یەكجار سزایەكی بە ئێش و ئازارە."},{"id":51,"translation":"میوانەكانى ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ وَنَبِّئْهُمْ عَنْ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ (٥١) ] وە هەواڵیان پێ بدە سەبارەت بە میوانەكانی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم كاتێك كە فریشتەكان هاتن بۆ لای لەسەر شێوەی مرۆڤدا ."},{"id":52,"translation":"[ إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقَالُوا سَلَامًا ] كاتێك هاتنە ژوورەوە بۆ لای سەلامیان لە ئیبراهیم كرد صلى الله علیه وسلم [ قَالَ إِنَّا مِنْكُمْ وَجِلُونَ (٥٢) ] ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم دوای ئەوەی كە گوێلكێكی بۆ سوور كردنەوەو بۆى هێنان نەیانخوارد، پێی فەرموون: كە ناخۆن من لێتان ئەترسێم نەك نیازی خراپتان هەبێ، وەكو لە سوورەتی (هود) باسمان كرد."},{"id":53,"translation":"[ قَالُوا لَا تَوْجَلْ إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ (٥٣) ] وتیان: مەترسێ ئێمە موژدەت پێ ئەدەین بە منداڵێكی زۆر زانا كە ئیسحاق بووە ."},{"id":54,"translation":"[ قَالَ أَبَشَّرْتُمُونِي عَلَى أَنْ مَسَّنِيَ الْكِبَرُ ] ئیبراهیمیش صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: ئایا ئێوە موژدە بە من ئەدەن لە كاتێكدا كە من پیاوێكی پیرو بەتەمەنم و چوومەتە ناو ساڵەوە، كە وتراوە خۆى تەمەنى (١٢٠ ساڵ) و خێزانى تەمەنى (٩٠ ساڵ) بووە [ فَبِمَ تُبَشِّرُونَ (٥٤) ] موژدەی چیم پێ ئەدەن؟ پێی سەیر بوو ."},{"id":55,"translation":"[ قَالُوا بَشَّرْنَاكَ بِالْحَقِّ ] وتیان: ئەو موژدەیەی ئێمە پێت ئەدەین یەقینەو حەقە [ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْقَانِطِينَ (٥٥) ] تۆ لەو كەسانە مەبە كە بێ ئومێد بوونە ."},{"id":56,"translation":"[ قَالَ وَمَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ (٥٦) ] ئیبراهیمیش صلى الله علیه وسلم فەرمووی: كێ هەیە بێ ئومێد بێ لە ڕەحمەتی خوای گەورە مەگەر كەسانێكی گومڕا، من بێ ئومێد نیم و بە دووری نازانم كە لەم تەمەنەدا مناڵم ببێ چونكە دەزانم تواناو رەحمەتى خواى گەورە چەند فراوانە ."},{"id":57,"translation":"[ قَالَ فَمَا خَطْبُكُمْ أَيُّهَا الْمُرْسَلُونَ (٥٧) ] ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم دواى ئەوەى ترسەكەى نەما فەرمووی: ئەی نێردراوانی خوای گەورە ئێوە كارتان چییەو بۆچی هاتوون؟"},{"id":58,"translation":"[ قَالُوا إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمٍ مُجْرِمِينَ (٥٨) ] وتیان: ئێمە لە لایەن خوای گەورەوە نێردراوین بۆ لای كەسانێكی تاوانبار كە قەومی لوط صلى الله علیه وسلم بوون ."},{"id":59,"translation":"[ إِلَّا آلَ لُوطٍ ] تەنها كەسوكارو شوێنكەوتوانی لوط صلى الله علیه وسلم نەبێت [ إِنَّا لَمُنَجُّوهُمْ أَجْمَعِينَ (٥٩) ] ئێمە هەموو ئەوان ڕزگار ئەكەین."},{"id":60,"translation":"[ إِلَّا امْرَأَتَهُ ] تەنها خێزانەكەی نەبێ كە كافر بوو ئەو ڕزگاری نابێ [ قَدَّرْنَا إِنَّهَا لَمِنَ الْغَابِرِينَ (٦٠) ] بڕیارمان داوە كە بە فەرمانی خوای گەورە ئەو ئەمێنێتەوەو لەگەڵ كافراندا سزا ئەدرێ و لەناودەچێت."},{"id":61,"translation":"سەردانى كردنى فریشتەكان بۆ لاى لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ فَلَمَّا جَاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ (٦١) ] كاتێك فریشتە نێردراوەكانی خوای گەورە لەسەر شێوەى گەنجى زۆر جوان چوون بۆ لای لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ."},{"id":62,"translation":"[ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ مُنْكَرُونَ (٦٢) ] لوطيش صلى الله علیه وسلم پێی فەرموون: ئێوە كەسانێكی نەناسراون من ناتانناسم."},{"id":63,"translation":"[ قَالُوا بَلْ جِئْنَاكَ بِمَا كَانُوا فِيهِ يَمْتَرُونَ (٦٣) ] وتیان: ئێمە ئەو سزایەمان بۆ كافرانی قەومەكەت هێناوە كە ئەوان گومانیان لێی هەبوو ."},{"id":64,"translation":"[ وَأَتَيْنَاكَ بِالْحَقِّ ] وە حەقمان بۆ هێناویت كە سزاكە تووشی ئەوان ئەبێ [ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ (٦٤) ] وە ئێمە ڕاستگۆین لەم هەواڵەدا ."},{"id":65,"translation":"[ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ ] وە كەسوكارو شوێنكەوتوانت لە بەشێكی تاریكی شەودا بەرە [ وَاتَّبِعْ أَدْبَارَهُمْ ] خۆت لە دوای هەموویانەوە بڕۆ نەوەكو كەس بەجێ بمێنێ [ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ ] وە با كەس لە ئێوە ئاوڕ نەداتە دواوە نەوەكو سزاكە ببینێ و دوا بكەوێ [ وَامْضُوا حَيْثُ تُؤْمَرُونَ (٦٥) ] وە چۆن فەرمانتان پێ كراوە بۆ ئەو شوێن و ئاراستەیە بۆ ئەوێ بڕۆن، كە وتراوە: بۆ لای ئیبراهیم پێغەمبەر بوو صلى الله علیه وسلم ."},{"id":66,"translation":"[ وَقَضَيْنَا إِلَيْهِ ذَلِكَ الْأَمْرَ ] ئەم شتەمان بە وەحی بۆ لوط صلى الله علیه وسلم نارد كـە قەومەكـەی لەناو ئەچێ [ أَنَّ دَابِرَ هَؤُلَاءِ مَقْطُوعٌ مُصْبِحِينَ (٦٦) ] كە بە دڵنیایى ئەم قەومەی تۆ دوایان ئەبڕینەوە لە بەرەبەیاندا ."},{"id":67,"translation":"[ وَجَاءَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَسْتَبْشِرُونَ (٦٧) ] خەڵكی شارەكەش لە كافرانى قەومی لوط كاتێك زانیان میوانی هاتووە بە موژدەو دڵخۆشییەوە هاتن بۆ ئەوەی دەستدرێژی بكەنە سەر میوانەكانی لوط صلى الله علیه وسلم ."},{"id":68,"translation":"لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم غەیب نازانێت و فریشتەكان ناناسێت [ قَالَ إِنَّ هَؤُلَاءِ ضَيْفِي فَلَا تَفْضَحُونِ (٦٨) ] لوط صلى الله علیه وسلم پێش ئەوەى بزانێت ئەمانە فریشتەن فەرمووی: ئەمانە میوانی منن ئێوە ئابڕووم مەبەن بەوەی كە دەستدرێژی بكەنە سەریان ."},{"id":69,"translation":"[ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ (٦٩) ] وە لە خوای گەورە بترسێن و سەرشۆڕم مەكەن كە دەستدرێژی بكەنە سەر میوانەكانم ."},{"id":70,"translation":"[ قَالُوا أَوَلَمْ نَنْهَكَ عَنِ الْعَالَمِينَ (٧٠) ] وتیان: ئەی لوط صلى الله علیه وسلم ئایا ئێمە پێشتر تۆمان قەدەغە نەكرد لەوەی كە نابێ ئیتر میوانت بێت، یاخود پێمان نەوتیت ئەگەر میوانت هات نابێ ڕێگریمان لێ بكەی لە دەستدرێژى كردنە سەریان ."},{"id":71,"translation":"[ قَالَ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ (٧١) ] لوط صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئا ئەمانە هەمووی كچی منن، واتە: كچی قەومەكەمن (ئەم وەكو باوكیان وایە) ئەگەر ئێوە ئەتانەوێ و حەزتان لەو شتەیە بڕۆن مارەیان بكەن و بیانخوازن بەحەڵاڵی، بەڵام ئەمە حەرامە ئەنجامى مەدەن ."},{"id":72,"translation":"[ لَعَمْرُكَ ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: سوێند بێ بە تەمەن و ژیانى تۆ ئەی محمد صلى الله علیه وسلم (خوای گەورە بۆی هەیە بە هەر شتێك سوێند بخوات سوێند ئەخوات بەڵام ئێمە دروست نییە سوێند بە غەیرى خواى گەورە بخۆین و شەریك دانانە بۆ خواى گەورە) [ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ (٧٢) ] ئەوان وەكو سەرخۆشیان لێ هاتووەو ئاگایان لە خۆیان نەماوەو بێئاگا بوونەو لە گومڕایی خۆیاندا یاری دەكەن و خەڵافاون و گەوزاون."},{"id":73,"translation":"خواى گەورە سزاى بەدڕەوشتانى داو بەردبارانى كردن [ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ (٧٣) ] خوای گەورە سزای دان بە دەنگێكی گەورە لە كاتی ڕۆژهەڵاتندا ."},{"id":74,"translation":"[ فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا ] وە دێ یەكەیانمان ئەمدیو و ئەمدیو كردو بەرزیەكەیمان كردە نزمی و بردمانە ئاسمان وە بەرمان دایەوە [ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ (٧٤) ] وە دواتریش لە بانیشەوە بەردبارانمان كردن بە بەردێك لە قوڕێكی سوورەوەكراو بە ئاگری دۆزەخ ."},{"id":75,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ (٧٥) ] بە دڵنیایى ئەمە هەمووی نیشانەیە بۆ ئەو كەسانەی كە بیر ئەكەنەوەو تێ ئەڕوانن و پەند و ئامۆژگارى وەردەگرن (مُتَوَسِّم): ئەوەی كە لە سەرتەوە تا پێت تێ ئەڕوانێ ."},{"id":76,"translation":"[ وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ (٧٦) ] وە ئەمە ڕێگایەكە تا ئێستا ماوەتەوەو لەسەر شوێنێكی جێگیرن كە شوێنەكەیان لە ڕێگای مەدینە بۆ شام بووەو بۆتە دەریاچەیەكى بۆگەنى پیس."},{"id":77,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ (٧٧) ] بە دڵنیایى ئەمە بەڵگەو نیشانەیە بۆ باوەڕداران تا پەندو ئامۆژگاری لێ وەربگرن."},{"id":78,"translation":"سزادانى هەندێك لە ئوممەتە كافرەكان [ وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ (٧٨) ] هەرچەندە هاوەڵانی (ئەیكە) لە ستەمكاران بوونە (شەریكیان بۆ خوا داناوەو چەتەیى و رێگریان كردووەو لە كێشانەو پێوانەدا فێڵیان كردووە)، وتراوە: (ئەیكە) دارى چڕ بووە، یاخود ناوی دێ یەكەیان بووە كە قەومی شوعەیب بوونە."},{"id":79,"translation":"[ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ ] وە تۆڵەمان لەوانیش سەندو زەویمان لەژێریاندا هەژاندو بە دەنگێگى گەورە لە ناومان بردن [ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ (٧٩) ] وە ئەوانیش شوێنیان ئاشكراو دیار بووە."},{"id":80,"translation":"[ وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ (٨٠) ] وە بە دڵنیایى هاوەڵانی (حیجر)یش سەرجەم پێغەمبەرانیان بەدرۆزانى (چونكە ئەوەى پێغەمبەرێك بە درۆ بزانێ ئەوا سەرجەم پێغەمبەرانى بە درۆ زانیووە) كە قەومی ثەمود بوونە لە نێوان تەبوك و مەدینە نیشتەجێ بوونە خوای گەورە پێغەمبەر ساڵحی بۆ ناردوون"},{"id":81,"translation":"[ وَآتَيْنَاهُمْ آيَاتِنَا ] وە ئایەت و موعجیزەكانى خۆمان پێ بەخشین لەوانە حوشترەكە [ فَكَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (٨١) ] بەڵام ئەوان پشتیان تێكردو پەندو ئامۆژگاریان وەرنەگرت وە حوشترەكەیان سەربڕی و بێفەرمانی پێغەمبەرەكەیان كرد ."},{"id":82,"translation":"[ وَكَانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا آمِنِينَ (٨٢) ] وە زۆر بەهێز بوون لە شاخەكاندا ماڵی ئەمینیان بۆ خۆیان هەڵئەكۆڵی بۆ ئەوەی بە گومانى خۆیان بیانپارێزێ لە سزای خوای گەورە ."},{"id":83,"translation":"[ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ (٨٣) ] ئەمانیش لە بەرەبەیاندا دەنگێك لەلایەن خوای گەورەوە هات و گرتیانیەوەو هەموویانى لەناوبرد ."},{"id":84,"translation":"[ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٤) ] وە ئەو هێزو توانایەی پێشتر كە هەیان بوو، یان ماڵ و سەروەت و سامانیان هیچ سوودێكی پێ نەگەیاندن بەڵكو خوای گەورە لەناوی بردن ."},{"id":85,"translation":"[ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ ] وە ئێمە ئاسمانەكان و زەوی و ئەوەی لە نێوانیاندا هەیە دروستمان نەكردووە ئیللا بەحەق نەبێ، هەمووی حەقەو سوودو بەرژەوەندی خەڵكی تیایە [ وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ ] وە بە دڵنیایی قیامەتیش دێت و گومانی تیادا نییە [ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ (٨٥) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ لێبووردەو لێخۆشبوو بە بەرامبەر ئەو كەسانەی كە خراپەیان لەگەڵدا كردووى."},{"id":86,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ (٨٦) ] بە دڵنیایى پەروەردگارت زۆر دروستكارەو هەموو دروستكراوانی دروست كردووە، وە زۆر زانایشە بە حاڵیان ."},{"id":87,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ (٨٧) ] وە بە دڵنیایى سوورەتی فاتیحەو ئەو قورئانە گەورەیەشمان پێ بەخشیویت (سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي) وتراوە: مەبەست پێی سوورەتی فاتیحەیە كە ژمارەی ئایەتەكانی حەوتە، وە (الْمَثَانِي) لەبەر ئەوەی لە هەموو نوێژێكدا دووبارە ئەبێتەوە، یاخود وتراوە مەبەست پێى حەوت سورەتە درێژەكەى سەرەتاى قورئانە (بەقەرەو ئالى عیمران و نساء و مائیدەو ئەنعام و ئەعراف و یونس، یان لە جێى یونس ئەنفال و تەوبە) ."},{"id":88,"translation":"[ لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ ] تۆ چاو مەبڕەو مەڕوانە ئەو كەسانەى كە ژیانی دونیایان بۆ ڕازێندراوەتەوە (أَزْوَاج) واتە: ئەوانەی كە دەوڵەمەندن و هاوشێوەیانن [ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ ] وە خەفەتیش مەخۆ كاتێك كە باوەڕ ناهێنن [ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ (٨٨) ] وە تۆ باڵت شۆڕ بكەوە بۆ باوەڕداران واتە: خۆبەكەمزان و نەرمونیان بە لەگەڵیان ."},{"id":89,"translation":"[ وَقُلْ إِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْمُبِينُ (٨٩) ] وە پێیان بڵێ: بە دڵنیایى من ئاگاداركەرەوەو ترسێنەرێكی ئاشكرام بۆ ئێوە كە ئاگادارتان ئەكەمەوە لـە سزای خـوای گەورە ."},{"id":90,"translation":"[ كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (٩٠) ] هەروەكو چۆن سزامان دابەزاندە سەر ئەوانەی كە هاوپەیمانیەتیان بەست، كە وتراوە: شانزە پیاو بوونە كە (وەلیدی كوڕی موغیرە) لە كاتی مەوسیمی حەجدا دەیناردنە لەسەر ڕێگاكانی مەككە ڕائەوەستان هەر كەسێك بهاتایە ئەیانوت: بە محمد صلى الله علیه وسلم هەڵنەخەڵەتێن لەبەر ئەوەی شێتە یاخود ساحیرە یاخود شاعیرە یان فاڵچییە"},{"id":91,"translation":"[ الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ (٩١) ] ئەوانەی كە قورئانیان بەش بەش كرد هەندێكیان ئەیانوت: ئەم قورئانە شیعرەو هەندێكیان ئەیانوت: سیحرەو هەندێكیان ئەیانوت: فاڵچیەتیەو هەندێكیان ئەیانوت: پەندو بەسەرهاتی ئوممەتانی پێشترە، یاخود وتراوە: ئیمانیان بە هەندێك لە قورئان هەبووەو كوفریان بە هەندێكی كردووە ."},{"id":92,"translation":"[ فَوَرَبِّكَ لَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٩٢) ] وە سوێند بێ بە پەروەردگاری تۆ ئەی محمد صلى الله علیه وسلم لە ڕۆژی قیامەت پرسیار لەو كافرانە لە هەر هەموویان ئەكەین لەسەر لا إله الا الله ."},{"id":93,"translation":"[ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٩٣) ] لەو كردەوە خراپانەی كە لە دونیا ئەنجامیان ئەدا، وە چى وەڵامى پێغەمبەرانیان داوەتەوە ."},{"id":94,"translation":"[ فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ] تۆ ئەوەی كە خوای گەورە فەرمانی پێ كردوویت ئاشكرای بكەو بە ئاشكرا بیڵێ و بانگەوازیان بكە بۆ یەكخواپەرستی خوای گەورە [ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ (٩٤) ] وە پشت بكە لە موشریكان و گوێیان پێ مەدە ."},{"id":95,"translation":"[ إِنَّا كَفَيْنَاكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ (٩٥) ] بە دڵنیایى ئێمەت بەسە بۆ لە كۆڵكردنەوەی ئەوانەی كە گاڵتەت پێ ئەكەن، خوای گەورە ئەوانەت لە كۆڵ ئەكاتەوەو دەتپارێزێت ."},{"id":96,"translation":"[ الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] ئەو كەسانەی كە لەگەڵ خوای گەورەدا شەریك بۆ خوای گەورە دائەنێن و خوای تر ئەپەرستن [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٩٦) ] لە داهاتووا سەرەنجامی ئەم شەریك دانانەیان بۆ خوای گەورە ئەزانن كە خوای گەورە چۆن سزایان ئەدات (ئەمە هەڕەشەیەكى سەختە لەو كەسانەى كە شەریك بۆ خواى گەورە دادەنێن) ."},{"id":97,"translation":"[ وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِمَا يَقُولُونَ (٩٧) ] وە ئێمە ئەزانین كە تۆ دڵت تەنگ ئەبێ بەوەی كە ئەوان سەبارەت بە تۆ ئەیڵێن وە تۆمەتبارت ئەكەن بەوەی كە تۆ ساحیرو جادووگەری یان فاڵچیت یان شێت بوویتە یان درۆ ئەكەی ."},{"id":98,"translation":"[ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ ] تۆ تەسبیحاتی پەروەردگارت بكەو حەمدو سەنای خوای گەورە بكە [ وَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ (٩٨) ] وە تۆ لەو كەسانە بە كە كڕنوش بۆ خوای گەورە ئەبەن ."},{"id":99,"translation":"[ وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ (٩٩) ] وە عیبادەتی پەروەردگارت بكە تا ئەو كاتەی ئەمریت و مردنت پێ ئەگات، یەقین واتە: مردن، نەك وەكو كەسانێكى نەزان و نەفام لێی تێگەیشتوون كە دەڵێن یەقین واتە ناسینى خواى گەورەو پلەیەكە هەندێك كەس پێى دەگەن و ئیتر نوێژو عیبادەت ناكەن و دەڵێن گەیشتوینەتە یەقین و تەكلیفمان لەسەر نەماوە!!ئەگەر وابوایە دەبوایە پێغەمبەران نوێژو عیبادەتى خوایان نەكردایا، چونكە كەس وەكو ئەوان خواى گەورەى نەناسیوەو نەگەیشتۆتە یەقین، بەڵام لەگەڵ ئەوەیش لە هەموو كەس زیاتر نوێژو عیبادەتیان كردووەو خوایان پەرستووە بە تایبەتى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم بەمەش نەزانى و گومڕایى ئەو كەسانە دەردەكەوێت. والله اعلم."}]},{"id":16,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نه‌حل) (واته‌: مێشهه‌نگ) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٢٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ أَتَى أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ ] سزای كافران، یاخود ته‌واوتر ڕۆژی قیامه‌ته‌، واته‌: ڕۆژی قیامه‌ت هاتووه‌ هیچ گومانێكی تیا نیه‌ به‌ڵام ئێوه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ هاتنیدا (به‌ صیغه‌ى رابردوو هاتووه‌ چونكه‌ قیامه‌ت دێت و روو ده‌دات هیچ گومانێكى تێدا نیه‌) [ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (١) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و هاوه‌ڵبڕیاردانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هو به‌رزتره‌."},{"id":2,"translation":"[ يُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ ] خوای گه‌وره‌ فریشته‌كان دائه‌به‌زێنێ به‌ وه‌حی به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌، وه‌حیه‌كه‌ی ناوناوه‌ به‌ روح له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مرۆڤـ پێی ئه‌ژێت چۆن به‌ روح ئه‌ژێ [ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] بۆ هه‌ر كه‌سێك له‌ به‌نده‌كانی خۆی كه‌ ویستی لێ بێت وه‌حی دائه‌به‌زێنێ و ئه‌یكات به‌ پێغه‌مبه‌ر [ أَنْ أَنْذِرُوا ] كه‌ ئاگاداری خه‌ڵكه‌كه‌ بكه‌نه‌وه‌ [ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ (٢) ] كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت ئیلا زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ، كه‌واته‌ ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رستن وه‌ خۆتان بپارێزن له‌وه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ خوا دانێن چونكه‌ رووبه‌ڕووی سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بنه‌وه."},{"id":3,"translation":"‌[ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی به‌حه‌ق دروست كردووه‌ [ تَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٣) ] خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ به‌رزو بڵندتره‌ كه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران هاوه‌ڵ بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":4,"translation":"[ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ مرۆڤی له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست كردووه‌ [ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ (٤) ] به‌ڵام كاتێك كه‌ گه‌وره‌ بووه‌ بووه‌ به‌ دوژمن و خه‌صمێكی ئاشكرای خوای گه‌وره‌و به‌ ئاشكرا دژایه‌تی خوای گه‌وره‌ ده‌كات."},{"id":5,"translation":"{هەندێك لە سودەكانی ئاژەڵ} [ وَالْأَنْعَامَ خَلَقَهَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاژه‌ڵانیشی بۆ ئێوه‌ دروست كردووه‌، وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن ئه‌مانه‌ ئه‌نعامیان پێ ئه‌ووترێ [ لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ] كه‌ به‌ صوف و خوریه‌كه‌یان پۆشاك دروست ده‌كه‌ن و خۆتان گه‌رم ئه‌كه‌نه‌وه‌ [ وَمَنَافِعُ ] وه‌ سوودی تریشیان بۆتان هه‌یه‌ له‌ شیرو گۆشت و به‌رهه‌میان، وه‌ هه‌یانه‌ بۆ سواربوونه‌و هه‌یانه‌ بۆ زه‌وى كێڵانه‌و چه‌نده‌ها سودى تر [ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (٥) ] وه‌ هه‌یشه‌ گۆشته‌كه‌ی ئه‌خۆن."},{"id":6,"translation":"[ وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ ] وه‌ هه‌یانه‌ بۆ جوانی به‌كاریان دێنن جوانه‌ بۆ ته‌ماشا كردن [ حِينَ تُرِيحُونَ ] كه‌ به‌ ئێواره‌ له‌ له‌وه‌ڕگا ئه‌یانگه‌ڕێننه‌وه‌ [ وَحِينَ تَسْرَحُونَ (٦) ] وه‌ كاتێك له‌ به‌یانیان ده‌ریان ئه‌كه‌ن بۆ له‌وه‌ڕگا."},{"id":7,"translation":"[ وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ ] وه‌ باری قورسی ئێوه‌ هه‌ڵئه‌گرن بۆ شارو وڵاتانێكی تر كه‌ ئه‌گه‌ر به‌هۆی ئه‌مانه‌وه‌ نه‌بوایه‌ ئێوه‌ نه‌تانئه‌توانی بگه‌ن به‌و شوێنانه‌ مه‌گه‌ر به‌ زه‌حمه‌ت و مه‌شه‌قه‌ت و ناڕه‌حه‌تیه‌كی زۆر نه‌بێ [ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ (٧) ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ زۆر به‌ ڕه‌ئفه‌ت و ڕه‌حمه‌ت و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌."},{"id":8,"translation":"[ وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً ] وه‌ ماین و هێسترو گوێدرێژی بۆ دروست كردوون تا بۆ سواری به‌كاریان بهێنن وه‌ جوانیشن [ وَيَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ داهاتوودا شتی وایش دروست ده‌كات كه‌ ئێوه‌ نایزانن وه‌كو فڕۆكه‌و ئه‌و شتانه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ ] وه‌ دیاری كردن و ڕوون كردنه‌وه‌ی ڕێگاى راست و ئیسلام له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَمِنْهَا جَائِرٌ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌و رێگایانه‌ چه‌وت و گێڕه‌و له‌ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ لاتان ئه‌دات و وێڵتان ئه‌كات [ وَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ (٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ هیدایه‌تی هه‌مووتانی ئه‌دا بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌."},{"id":10,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون [ لَكُمْ مِنْهُ شَرَابٌ ] له‌و بارانه‌ ئێوه‌ بۆ خۆتان و ئاژه‌ڵه‌كانتان بۆ خواردنه‌وه‌ به‌كاری دێنن [ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ (١٠) ] وه‌ داریشی لێ ئه‌ڕوێ كه‌ ئه‌و دارانه‌ ئه‌بێ به‌ له‌وه‌ڕ بۆ ئاژه‌ڵه‌كانتان."},{"id":11,"translation":"[ يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالْأَعْنَابَ ] هه‌ر به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ زه‌رعاتتان بۆ ئه‌ڕوێنێ له‌ دار زه‌یتون و دارخورما و دارمێو (ترێ) [ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ ] وه‌ له‌ هه‌موو جۆره‌ به‌رووبووم و میوه‌یه‌ك خوای گه‌وره‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ بۆتان ئه‌ڕوێنێ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (١١) ] به‌ دڵنیایی ئه‌م باران باراندن و ده‌ركردنی ڕووه‌ك و دانه‌وێڵانه‌ هه‌مووی نیشانه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی و تاك و ته‌نهایى خوای گه‌وره‌ به‌ڵام بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌ له‌ دروستكراوه‌كانی خوای گه‌وره."},{"id":12,"translation":"[ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِأَمْرِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌و و ڕۆژو خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كانی بۆ ژێربار كردووه‌ن و له‌ ژێر فه‌رمانی خوای گه‌وره‌دان به‌ گوێره‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ دێن و ئه‌ڕۆن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (١٢) ] به‌ دڵنیایی هه‌موو ئه‌م دروستكراوه‌ گه‌ورانه‌ی خوای گه‌وره‌ نیشانه‌ن له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی و تاك و ته‌نهایى خوای گه‌وره‌ كه‌ تاك و ته‌نهاو بێ شه‌ریكه‌ به‌ڵام بۆ كه‌سانێك كه‌ عه‌قڵیان هه‌بێ و بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌وی جۆره‌ها شتی ڕه‌نگ جیاوازی بۆ سوودو به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ دروست كردووه‌ له‌ ئاژه‌ڵ و كانزا و رووه‌ك [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ (١٣) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌یش نیشانه‌و به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی و تاك و ته‌نهایی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":14,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ده‌ریا گه‌ورانه‌یشی بۆ ژێربار كردوون و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ دروستی كردوون [ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا ] تا گۆشتی ماسی و نه‌هه‌نگه‌كان به‌ تازه‌یی بخۆن [ وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا ] وه‌ له‌ ده‌ریاشه‌وه‌ خشڵ و مروارى و مه‌رجان و ئه‌وانه‌ ده‌ركه‌ن و خۆتانی پێ بڕازێننه‌وه‌و له‌به‌ری بكه‌ن [ وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ ] وه‌ كه‌شتیه‌كان ئه‌بینی كه‌ ئاوی ئه‌و ده‌ریایه‌ ئه‌بڕێت [ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ تا ئێوه‌ به‌هۆی فه‌زڵی خوای گه‌وره‌وه‌ بازرگانی به‌و كه‌شتیانه‌ بكه‌ن و داوای فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٤) ] وه‌ به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":15,"translation":"[ وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ ] وه‌ له‌ زه‌ویشدا ئه‌و شاخانه‌ی چه‌قاندووه‌ وه‌كو مێخ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌وی نه‌جووڵێت و نه‌هه‌ژێت [ وَأَنْهَارًا وَسُبُلًا ] وه‌ ڕووبارو ڕێگایشى بۆ داناون بۆ ئه‌وه‌ی له‌ گه‌شته‌كانتاندا به‌و ڕێگایانه‌دا بڕۆن [ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥) ] به‌ڵكو ڕێگای خۆتانی پێ بدۆزنه‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ وَعَلَامَاتٍ ] وه‌ جۆره‌ها نیشانه‌ی داناوه‌ كه‌ ڕێی خۆتانی پێ بدۆزنه‌وه‌ [ وَبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ (١٦) ] وه‌ به‌هۆی ئه‌ستێره‌یشه‌وه‌ به‌ شه‌وان ئه‌توانن ڕێگای خۆتان بدۆزنه‌وه‌ له‌ گه‌شته‌كانتاندا."},{"id":17,"translation":"[ أَفَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لَا يَخْلُقُ ] ئایا خوایه‌ك كه‌ ئه‌م هه‌موو دروستكراوه‌ گه‌ورانه‌ی دروست كردبێ وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ هیچ شتێكی دروست نه‌كردبێ یه‌كسانن وه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یانپه‌رستن [ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (١٧) ] ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌ چۆن كه‌سانێك ئه‌كه‌نه‌ شه‌ریك بۆ ئه‌و خوایه‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئه‌و هه‌موو دروستكراوه‌ی دروست كردووه‌."},{"id":18,"translation":"[ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بتانه‌وێ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بژمێرن ئه‌وه‌ له‌ ژماردن نایه‌ن له‌به‌ر زۆری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه."},{"id":19,"translation":"[ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری هه‌یه‌ به‌وه‌ی كه‌ شاردووتانه‌وه‌و ده‌ری نابڕن وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن و ده‌ری ئه‌بڕن زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌."},{"id":20,"translation":"{بێ دەسەڵاتی خوا پوچەڵەكان} [ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌و دوعایان لێ ئه‌كه‌ن و ده‌یانپه‌رستن ئه‌وان توانای دروست كردنی هیچ شتێكیان نیه‌ نه‌ گه‌وره‌ نه‌ بچووك [ وَهُمْ يُخْلَقُونَ (٢٠) ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان دروستكراون."},{"id":21,"translation":"[ أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ ] وه‌ ئه‌وانه‌ مردوون و زیندوو نین [ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ (٢١) ] وه‌ هه‌ستیش ناكه‌ن كه‌ی زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌و ئاگایان له‌ هیچ شتێك نیه‌ چۆن ئه‌مانه‌ ئه‌كه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره."},{"id":22,"translation":"[ إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] په‌رستراوی ئێوه‌ یه‌ك په‌رستراوه‌ كه‌ زاتی پیرۆزی الله یه‌ به‌ تاك و ته‌نها شایه‌نی په‌رستنه‌ [ فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت نیه‌ [ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ (٢٢) ] وه‌ نكوڵی ئه‌و شته‌ ئه‌كه‌ن، یاخود دڵیان خراپه‌و هیچ په‌ندو ئامۆژگاریه‌ك سوودی بۆیان نیه‌، وه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانن له‌ وه‌رگرتنی حه‌ق."},{"id":23,"translation":"[ لَا جَرَمَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ] گومانی تیادا نیه‌ و حه‌قیقه‌ته‌ن هه‌رچی ئێوه‌ شاردووتانه‌ته‌وه‌ یان ئاشكرای ئه‌كه‌ن له‌ وته‌و كرده‌وه‌تان خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ (٢٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ كه‌سانی خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزی خۆش ناوێ."},{"id":24,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ موسڵمانان به‌ كافران ئه‌ڵێن په‌روه‌ردگارتان چی دابه‌زاندووه‌ [ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٢٤) ] ئه‌ڵێن: سه‌رگوزشته‌و به‌سه‌رهاتی ئوممه‌تانی پێشتره‌."},{"id":25,"translation":"[ لِيَحْمِلُوا أَوْزَارَهُمْ كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] تا ئه‌م كافرانه‌ تاوانی خۆیان به‌ته‌واوی هه‌ڵگرن له‌ ڕۆژی دواییدا [ وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] وه‌ تاوانی ئه‌و كه‌سانه‌ش هه‌ڵگرن كه‌ به‌بێ زانیاری ئه‌مان گومڕایان ئه‌كه‌ن، تاوانی ئه‌وانیش دێته‌ سه‌رشانی ئه‌مان به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ تاوانی خۆیان كه‌م بكاته‌وه‌ [ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ (٢٥) ] كه‌ ئه‌مه‌ خراپترین تاوانه‌ كه‌ هه‌ڵی بگرن."},{"id":26,"translation":"[ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ی پێش ئه‌مانیش نه‌خشه‌و پیلانیان داناو فێڵیان كرد، كه‌ وتراوه‌: (نه‌مرودی كوڕی كه‌نعان) بووه‌ له‌ گه‌وره‌كانی بابل بووه‌، كۆشكێكی یه‌كجار گه‌وره‌و به‌رزی دروست كردووه‌ تا به‌ گومانى خۆى پیایدا سه‌ركه‌وێت و كوشتاری خوای گه‌وره‌ بكات [ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ ] خوای گه‌وره‌ خانووه‌كه‌یانی له‌ بنچینه‌وه‌ هه‌ڵكه‌ندووه‌ [ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ ] وه‌ سه‌قفه‌كه‌یشی ڕووخاندووه‌ به‌سه‌ریاندا له‌سه‌رووی خۆیان [ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ (٢٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای داون به‌شێوازێك كه‌ هه‌ستیان نه‌كردووه‌ ئه‌م سزایه‌ی خوای گه‌وره‌ چۆن هاتووه‌، زانایانی ته‌فسیر ئه‌فه‌رموون: خوای گه‌وره‌ مێشووله‌یه‌كی بۆ ئه‌م پیاوه‌ ناردووه‌و كردۆتیه‌ لووتیه‌وه‌ چوار سه‌د ساڵ ژیاوه‌ به‌ چه‌كوش داویانه‌ته‌ بان سه‌ریدا، وه‌ خه‌ڵكى به‌ ده‌ست و مشته‌كۆڵه‌ داویانه‌ به‌سه‌ریدا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌مێك له‌ ئێش و ئازاره‌كه‌ی سووك بكات، تا سه‌ره‌نجام به‌هۆى مێشوله‌یه‌كى بچوكه‌وه‌ كوشتى."},{"id":27,"translation":"[ ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُخْزِيهِمْ ] پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ سه‌رشۆڕیان ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ ئه‌یانخاته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌و ئابڕوویان ئه‌بات [ وَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فِيهِمْ ] وه‌ ئه‌فه‌رمووێ: كوا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ گومانی خۆتان كردبووتان به‌ شه‌ریكی من ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێتان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ران و باوه‌ڕداراندا ئه‌كرد له‌ كوێن ئه‌وانه‌ بۆ نایه‌ن فریاتان بكه‌ون [ قَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَالسُّوءَ عَلَى الْكَافِرِينَ (٢٧) ] زانایان ئه‌فه‌رموون: به‌دڵنیایى سه‌رشۆڕی و ڕیسوایی له‌م ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ بۆ كافران و بێباوه‌ڕانه‌ و تایبه‌ته‌ به‌وان."},{"id":28,"translation":"[ الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ فریشته‌كان ڕوحیان ئه‌كێشن كه‌ زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ [ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ ] ته‌سلیم ئه‌بن و دانئه‌نێن به‌ خوایه‌تی خوای گه‌وره‌دا كاتێك كه‌ فریشته‌كان ئه‌بینن گیانیان ئه‌كێشن [ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ ] ئه‌ڵێن: ئێمه‌ هیچ خراپه‌یه‌كمان نه‌كردووه‌، واته‌ شه‌ریكمان بۆ خوا دانه‌ناوه‌ [ بَلَى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٢٨) ] فریشته‌كان ئه‌فه‌رموون: به‌ڵێ خوای گه‌وره‌ به‌ڕاستی زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانی ئێوه‌ ئێستا درۆ سوودتان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":29,"translation":"{سەرەنجامی مرۆڤی خۆبەگەورەزان} [ فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ] ده‌ی له‌ ده‌رگاكانی دۆزه‌خه‌وه‌ بڕۆن و بچنه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ به‌نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا بمێننه‌وه‌ [ فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٢٩) ] كه‌ دۆزه‌خیش خراپترین شوێنی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ له‌ دونیا خۆیان به‌گه‌وره‌ زانی بوو له‌ ئاستی ئیمان هێنان و كرده‌وه‌ی چاكدا."},{"id":30,"translation":"{سەرەنجامی مرۆڤی خۆپارێزو موتتەقی} [ وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا ] وه‌ به‌ باوه‌ڕداران ئه‌ووترێ ئه‌وانه‌ی ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كرد [ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ ] خوای گه‌وره‌ چی دابه‌زاند بۆتان [ قَالُوا خَيْرًا ] ئه‌ڵێن: خوای گه‌وره‌ خێرو چاكه‌و ره‌حمه‌تی بۆ دابه‌زاندین له‌ وه‌حیه‌كه‌یدا [ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ ] وه‌ پێیان ئه‌ووترێ: ئه‌وه‌ی له‌ دونیا چاكه‌ی كردبێ ئه‌وا له‌ قیامه‌تیشدا چاكه‌ی بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ [ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ ] وه‌ به‌ دڵنیایى شوێن و پاداشتی قیامه‌ت باشتره‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ [ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ (٣٠) ] وه‌ باشترین شوێنی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌."},{"id":31,"translation":"[ جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا ] كه‌ به‌هه‌شتێكه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ ناوی [ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] كه‌ ئاو به‌ژێر دارو ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات [ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ ] داوای هه‌ر شتێك بكه‌ن و هه‌ر شتێكیان بوێت له‌ به‌هه‌شته‌دا پێیان ئه‌درێ و ده‌ستیان ناگه‌ڕێندرێته‌وه‌ له‌ هیچ شتێك [ كَذَلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ (٣١) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌داته‌وه‌ كه‌ له‌ دونیا ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌و خۆیان له‌ شیرك و تاوان پاراستووه‌."},{"id":32,"translation":"[ الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ مه‌لائیكه‌ت ڕوحیان ئه‌كێشێ كه‌ پاك بوونه‌ له‌ شیرك و تاوان [ يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمُ ] پێیان ئه‌ووترێ: سڵاوی خوای گه‌وره‌تان لێ بێت، یاخود ئێوه‌ سه‌لامه‌تن له‌ ترس و سزا [ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٣٢) ] بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردووتانه‌."},{"id":33,"translation":"[ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێكن ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ مه‌لائیكه‌ت بێت بۆ گیانكێشانیان [ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ ] یاخود سزای خوای گه‌وره‌ بێت بۆ كافران له‌ دونیادا [ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] كافرانی پێش ئه‌مانیش هه‌مان شتیان كردو به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر كوفرو به‌درۆ زانین تا خوای گه‌وره‌ سزای دان و له‌ناوی بردن [ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش كاتێك له‌ناوی بردن سته‌می لێ نه‌كردن [ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٣٣) ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان زوڵم و سته‌میان له‌ نه‌فسی خۆیان كرد به‌ كوفر كردن."},{"id":34,"translation":"[ فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا ] وه‌ خراپه‌ی كرده‌وه‌كانیان رووبه‌ڕوویان بوه‌وه‌و تووشیان بوو [ وَحَاقَ بِهِمْ ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ دابه‌زیه‌ سه‌ریان و ده‌وری دان [ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٣٤) ] ئه‌و سزایه‌ی كه‌ پێشتر خۆیان گاڵته‌یان پێ كرد رووبه‌ڕوویان بۆوه."},{"id":35,"translation":"{هاوبەشبڕیاردەران قەدەر دەكەنە بەڵگە بۆ شیرك‌و تاوان كردنیان} [ وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ موشریكانی مه‌ككه‌ ئه‌یانووت ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئێمه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ شتێكی ترمان نه‌ئه‌په‌رست نه‌ ئێمه‌و نه‌ باوك و باپیرانمان، وه‌ هیچ شتێكیشمان له‌سه‌ر خۆمان حه‌رام نه‌ده‌كرد وه‌كو له‌ سووره‌ته‌كانی تر باسمان كرد كه‌ هه‌ندێك ئاژه‌ڵیان له‌سه‌ر خۆیان حه‌رام كردبوو (واته‌: تاوانه‌كه‌یان گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ خواو قه‌ده‌ریان كرده‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر شیرك و خراپه‌كاریان) [ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٣٥) ] كافرانی پێش ئه‌مانیش هه‌مان كرده‌وه‌یان كرد وه‌ هه‌مان ده‌مه‌قاڵێیان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌راندا كرد به‌ڵام هیچ سوودێكی پێ نه‌گه‌یاندن، وه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ هیچ شتێكیان له‌سه‌ر نیه‌ ته‌نها ته‌بلیغی ئوممه‌ته‌كانیان بكه‌ن و به‌ ئاشكرا دینی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نن و دواتر خوای گه‌وره‌ خۆی سزایان ئه‌دات."},{"id":36,"translation":"{بانگەوازی سەرجەم پێغەمبەران یەك بووە} [ وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا ] وه‌ به‌دڵنیایى ئێمه‌ بۆ هه‌موو كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵك و نه‌ته‌وه‌یه‌ك له‌ شوێنێك ژیابێتن پێغه‌مبه‌رێكمان بۆ ناردوون [ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ] ئیشی هه‌موو پێغه‌مبه‌ران ئه‌وه‌ بووه‌ به‌ خه‌ڵكه‌كه‌یان وتووه‌: ئه‌ى خه‌ڵكینه‌ به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رستن و شه‌ریك بۆ خوا دامه‌نێن وه‌ خۆتان دووربخه‌نه‌وه‌ له‌ تاغوته‌كان وه‌كو شه‌یتان و فاڵچیه‌كان و ساحیره‌كان و بت و هه‌موو كه‌سێك كه‌ بپه‌رسترێت و ڕازی بێت به‌و په‌رستنه‌، یان بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكات بۆ په‌رستنی خۆی، یان باوه‌ڕى به‌ حوكمى خواى گه‌وره‌ نه‌بێت و به‌ كۆنه‌په‌رستى بزانێت، یان حوكمێكى تر به‌باشتر بزانێت له‌ حوكمى خوا، یان یه‌كسانى بكات به‌ حوكمى خوا [ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ ] هه‌یان بووه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تى داون له‌سه‌ر ده‌ستی پێغه‌مبه‌ران [ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ ] وه‌ هه‌یشیان بووه‌ گومڕایى به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ بووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بوونه‌ [ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (٣٦) ] ده‌ی ئێوه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا بگه‌ڕێن و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رگرن و بزانن سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێشتر كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوایان به‌ درۆ زانیوه‌ وه‌كو عادو ثهمودو ئه‌وانه‌ چیان به‌سه‌رهاتووه‌و سه‌ره‌نجامیان چۆن بووه‌و خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون."},{"id":37,"translation":"[ إِنْ تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر تۆ سووریش بیت له‌سه‌ر هیدایه‌ت دانیان و چه‌ندێك هه‌وڵ بده‌یت و كۆشش بكه‌یت [ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ ] ئه‌وا به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ گومڕای كردبێتن و شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بن [ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٣٧) ] وه‌ كه‌سیش نیه‌ سه‌ریان بخات و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ رزگاریان بكات."},{"id":38,"translation":"[ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ ] وه‌ سوێندیان ئه‌خوارد به‌ خوای گه‌وره‌و كۆششیان ئه‌كرد له‌ سوێند خواردندا كه‌ هه‌ر كه‌سێك بمرێ خوای گه‌وره‌ زیندووی ناكاته‌وه‌و زیندوو بروونه‌وه‌ نیه‌ [ بَلَى وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌ڵێ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌و به‌ڵێنێكه‌و خوای گه‌وره‌ داوێتی و حه‌قه‌و جێبه‌جێ ئه‌بێ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٣٨) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكى ئه‌م شته‌ نازانن و له‌ نه‌زانیاندا كوفر ده‌كه‌ن."},{"id":39,"translation":"[ لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِ ] خوای گه‌وره‌ زیندوویان ئه‌كاته‌وه‌ تا ئه‌وه‌ی له‌ دونیا جیاوازی هه‌بووه‌ له‌ نێوانیاندا بۆیان ڕوون بكاته‌وه‌ كه‌ ئایا ئه‌مه‌ حه‌قه‌ یان باتڵه‌ [ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ كَانُوا كَاذِبِينَ (٣٩) ] وه‌ تا كافران بزانن كه‌ ئه‌وان درۆیان ئه‌كرد كه‌ سوێندیان ده‌خواردو ئه‌یانووت: زیندووبوونه‌وه‌ نیه‌."},{"id":40,"translation":"[ إِنَّمَا قَوْلُنَا لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْنَاهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وته‌ی ئێمه‌ بۆ هه‌ر شتێك كه‌ بمانه‌وێ جێبه‌جێی بكه‌ین [ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٤٠) ] ته‌نها پێی ئه‌ڵێین ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ دروست ئه‌بێت."},{"id":41,"translation":"[ وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي اللَّهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆچیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و ماڵ و وڵاتی خۆیان به‌جێ هێشتووه‌ [ مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی سته‌میان لێكرا له‌لایه‌ن كافرانه‌وه‌ وه‌كو خه‌ڵكی مه‌ككه‌ كه‌ چۆن زوڵم و سته‌میان له‌ موسڵمانان كرد [ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً ] له‌ دونیادا جێگیریان ئه‌كه‌ین به‌ جێگیركردنێكی باش له‌ مه‌دینه‌، یان به‌ رزق و رۆزى باش [ وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ ] وه‌ له‌ قیامه‌تیش پاداشتیان ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ پاداشتی قیامه‌ت زۆر گه‌وره‌تره‌ له‌ پاداشتی دونیا [ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (٤١) ] ئه‌گه‌ر زاڵم و سته‌مكاران بزانن، یان ئه‌و موسڵمانانه‌ى كه‌ له‌ كۆچ كردن دوا كه‌وتوونه‌."},{"id":42,"translation":"[ الَّذِينَ صَبَرُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئارامیان گرتووه‌ له‌سه‌ر ئازارى كافران [ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٤٢) ] وه‌ كاره‌كانیان به‌ خوای گه‌وره‌ سپاردووه‌و پشتیان به‌ خوا به‌ستووه."},{"id":43,"translation":"{سەرجەم پێغەمبەران مرۆڤـ بوونەو پیاو بوونە} [ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێش تۆشدا هیچ كه‌سێكمان نه‌ناردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر ئیلا پیاوانێك بوونه‌ كه‌ وه‌حیمان بۆ ناردوون و كه‌سیان فریشته‌ نه‌بوونه‌ [ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٤٣) ] ئه‌ی موشریكان ئێوه‌ پرسیار له‌ ئه‌هلی زیكر له‌ باوه‌ڕدارانی ئه‌هلی كتاب بكه‌ن ئه‌گه‌ر نازانن ئه‌وان پێتان ئه‌ڵێن كه‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران مرۆڤـ بوونه‌و كه‌سیان مه‌لائیكه‌ت نه‌بوونه."},{"id":44,"translation":"{سوننەت روونكەرەوەی قورئانە} [ بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ ] پێغه‌مبه‌رانمان ناردووه‌ به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو زه‌بور، واته‌: به‌ كتێب [ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌شمان بۆ دابه‌زاندوویت [ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ ] تا تۆ خۆت به‌ وته‌و كرده‌وه‌و سوننه‌ته‌كانت ئه‌و قورئانه‌ی كه‌ بۆت دابه‌زیوه‌ بۆیان ڕوون بكه‌یته‌وه‌، (سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ڕوونكه‌ره‌وه‌و ڕاڤه‌كاری قورئانی پیرۆزه‌، وه‌ به‌بێ سوننه‌ت ناتوانین له‌ قورئان تێبگه‌ین و عیباده‌تى خواى گه‌وره‌ بكه‌ین به‌ راست و دروستى) [ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ (٤٤) ] وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن."},{"id":45,"translation":"[ أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ ] ئایا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خراپه‌یان كردووه‌و نه‌خشه‌و پیلانی خراپیان داناوه‌ بۆ دژایه‌تی كردنی ئیسلام و موسڵمانان و بۆ ئازاردانی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران ئایا ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ ناخی زه‌ویدا نایانباته‌ خواره‌وه‌ هه‌روه‌كو چۆن (قارون)ی برد [ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ (٤٥) ] یان ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ له‌ كاتی بێئاگاییدا خوای گه‌وره‌ سزایان نادات كاتێ هه‌ر هه‌ست ناكه‌ن وه‌كو چۆن قه‌ومی لوط و غه‌یری ئه‌وانیشی له‌ كاتی بێئاگاییدا سزادا."},{"id":46,"translation":"[ أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ ] یان ئه‌مینن له‌ كاتی سه‌فه‌رو گه‌شت و بازرگانیه‌كانیاندا نایانباته‌وه‌ [ فَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ (٤٦) ] كه‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێكیان نیه‌و ناتوانن سزای خوای گه‌وره‌ له‌ خۆیان دووربخه‌نه‌وه‌."},{"id":47,"translation":"[ أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَى تَخَوُّفٍ ] یاخود ئایا ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێك كه‌ ئه‌ترسێن له‌و كاته‌ بیانباته‌وه‌ (واته‌ نابێت ئه‌مین بن له‌ سزاى خواى گه‌وره‌و ده‌بێت هه‌موو كات خۆتان ئاماده‌ بكه‌ن) [ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ (٤٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌ئفه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزاداندا."},{"id":48,"translation":"{هەموو دروستكراوەكان سوجدە بۆ خوا دەبەن} [ أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ ] ئایا نابینن له‌و هه‌موو شته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌ [ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَالشَّمَائِلِ ] كه‌ سێبه‌ره‌كانیان لار ئه‌بێته‌وه‌ له‌لای ڕاست و له‌لای چه‌په‌وه‌ له‌سه‌ره‌تای ڕۆژو له‌ كۆتایی ڕۆژدا [ سُجَّدًا لِلَّهِ ] هه‌موویان سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن [ وَهُمْ دَاخِرُونَ (٤٨) ] وه‌ هه‌موو دروستكراوه‌كان و سێبه‌ره‌كانیش سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و ملكه‌چی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ن."},{"id":49,"translation":"[ وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌بات و ملكه‌چه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ [ مِنْ دَابَّةٍ ] ته‌نانه‌ت ئاژه‌ڵ و گیانه‌وه‌رو هه‌رچی به‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا بڕوات هه‌موویان سوجده‌ بۆ خواى گه‌وره‌ ده‌به‌ن و خوا ده‌په‌رستن [ وَالْمَلَائِكَةُ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ (٤٩) ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كانیش سوجده‌ بۆ خوا ده‌به‌ن و خۆیان به‌گه‌وره‌ نازانن له‌ ئاست عیباده‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":50,"translation":"[ يَخَافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ] له‌ په‌روه‌ردگاری خۆیان ئه‌ترسێن له‌ سه‌رووی خۆیانه‌وه‌، كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌رزه‌ له‌سه‌رووی عه‌رشی پیرۆزی خۆیه‌تی [ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (٥٠) ] وه‌ هه‌ر فه‌رمانێك به‌ مه‌لائیكه‌ت بكرێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ ئه‌وان ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن و جێبه‌جێی ئه‌كه‌ن."},{"id":51,"translation":"[ وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئێوه‌ دوو خوا بۆ خۆتان بڕیار مه‌ده‌ن، وه‌كو كه‌سانی تر كه‌ باوه‌ڕیان به‌ خوای خێرو شه‌ڕو خوای ڕووناكی و تاریكی هه‌بووه‌ [ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] به‌ڵكو ته‌نها په‌رستراوێك كه‌ حه‌ق بێت و شایانى په‌رستن بێت ته‌نها خوایه‌كه‌ كه‌ زاتی پیرۆزی الله یه‌و تاك و ته‌نهاو بێ شه‌ریكه‌ [ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ (٥١) ] وه‌ ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها له‌ من بترسێن."},{"id":52,"translation":"[ وَلَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویش هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا ] وه‌ دینێكی پاك و جێگیرو به‌رده‌وامیش بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌یه‌، مرۆڤ تا له‌ ژیاندا بێ ئه‌بێ تاعه‌ت و عیباده‌تی خوا بكات به‌ به‌رده‌وامى و واجبه‌ له‌سه‌رى [ أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَتَّقُونَ (٥٢) ] ئایا ئێوه‌ ته‌قوای غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن؟ نه‌خێر ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێن."},{"id":53,"translation":"{هەموو بەخششەكان لە خواوەیە} [ وَمَا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ] وه‌ هه‌رچی نازو نیعمه‌تێكیش هه‌یه‌ به‌ هه‌موو جۆرو شێوازه‌كانییه‌وه‌ دینی بێت یان دونیایی بێت هه‌ر هه‌مووی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ [ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ ] پاشان ئه‌گه‌ر ئێوه‌ تووشی زه‌ره‌رو زیانێك ببن له‌ نه‌خۆشی و به‌ڵاو پێویستی و نه‌بوونی [ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ (٥٣) ] ته‌نها په‌نا بۆ خوای گه‌وره‌ دێننه‌وه‌ تا له‌سه‌رتانی هه‌ڵگرێ وه‌ یارمه‌تیتان بدات، چونكه‌ ده‌زانن جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ كه‌سى تر تواناى نیه ."},{"id":54,"translation":"[ ثُمَّ إِذَا كَشَفَ الضُّرَّ عَنْكُمْ ] پاشان كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و زه‌ره‌رو زیان و ناخۆشیه‌ی له‌سه‌رتان هه‌ڵگرت [ إِذَا فَرِيقٌ مِنْكُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ (٥٤) ] كۆمه‌ڵێك له‌ ئێوه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌نه‌وه‌."},{"id":55,"translation":"[ لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ ] سه‌ره‌نجامیشیان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌و نیعمه‌تانه‌ی كه‌ ئێمه‌ پێمان به‌خشیون [ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (٥٥) ] ده‌ی ڕابوێرن له‌ عیباده‌ت كردنی غه‌یری خوا له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی ئه‌م شته‌تان ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزاتان ئه‌دات."},{"id":56,"translation":"[ وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ ] وه‌ كه‌سانێك كه‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستن به‌شێك له‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون دایئه‌نێن بۆ خواكانیان كه‌ له‌ حه‌قیقه‌تیشدا نازانن ئه‌مانه‌ شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ بن و سودو زیانیان به‌ده‌ست بێت [ تَاللَّهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ (٥٦) ] سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ له‌و درۆ هه‌ڵبه‌ستنانه‌ى كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێن له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌مووی لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ده‌كات."},{"id":57,"translation":"[ وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَنَاتِ ] وه‌ هه‌ندێك له‌ عه‌ره‌به‌ كافره‌كان كچیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌داو ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ته‌كان كچی خوای گه‌وره‌ن [ سُبْحَانَهُ ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاكترو گه‌وره‌تره‌ كه‌ كچی هه‌بێ یان مناڵ [ وَلَهُمْ مَا يَشْتَهُونَ (٥٧) ] له‌ كاتێكدا كه‌ خۆیان حه‌زیان له‌ كچ نیه‌و به‌ كچ رازى نین و ئاره‌زووی كوڕ ئه‌كه‌ن به‌ڵام كچ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌."},{"id":58,"translation":"{كچ زیندەبەچاڵ كردن} [ وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثَى ] وه‌ كاتێك یه‌كێك له‌وان موژده‌ی پێ بدرایه‌ كه‌ خێزانه‌كه‌ت مناڵی بووه‌و كچی بووه‌ [ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا ] به‌ به‌رده‌وامی و به‌ درێژایی ڕۆژ ڕه‌نگی ڕه‌ش هه‌ڵئه‌گه‌ڕا له‌ خه‌فه‌تدا [ وَهُوَ كَظِيمٌ (٥٨) ] وه‌ غه‌م و خه‌فه‌تی خۆی ئه‌خوارده‌وه‌و ده‌رینه‌ئه‌بڕی كه‌ چه‌ندێك خه‌فه‌تبار ئه‌بوو."},{"id":59,"translation":"[ يَتَوَارَى مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ ] له‌ناو قه‌ومه‌كه‌یدا له‌ناو خه‌ڵكیدا خۆی ئه‌شارده‌وه‌و شه‌رمی ئه‌كرد له‌ خراپی ئه‌و موژده‌یه‌ی كه‌ پێی دراوه‌ كه‌ تووشی چ عه‌یب و عارێك بووه‌ كه‌ كچی بووه‌ [ أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ ] نه‌ی ئه‌زانی ئایا ئه‌بێت ئه‌م كچه‌ بهێلێته‌وه‌و دواتر ببێته‌ هۆی سه‌رشۆڕی ئه‌و كه‌ لای ئه‌وان مانه‌وه‌ی كچ و به‌شوودانی سه‌رشۆڕی بووه‌ و كچه‌كه‌یشیان سه‌رشۆڕ كردووه‌و بایه‌خ و میراتیان پێ نه‌داوه‌ [ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرَابِ ] یاخود بیشارێته‌وه‌ له‌ناو خۆڵداو زینده‌به‌چاڵی بكات وه‌كو هه‌ندێك له‌ عه‌ره‌ب وایان ئه‌كرد [ أَلَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ (٥٩) ] به‌ڕاستی خراپترین بڕیار بوو كه‌ ئه‌یاندا سه‌باره‌ت به‌ كچانیان."},{"id":60,"translation":"[ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ مَثَلُ السَّوْءِ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ نیه‌ خراپترین نموونه‌ دێننه‌وه‌ كه‌ ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌یه‌، واته‌ بۆ خۆیان ڕازی نه‌ئه‌بوون كه‌ كچیان هه‌بێ به‌ڵام كچیان ئه‌دایه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ [ وَلِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلَى ] له‌ كاتێكدا نموونه‌و سیفاتی هه‌ره‌به‌رز بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٦٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":61,"translation":"[ وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ سزای خه‌ڵكی بدایه‌ به‌هۆی زوڵم و سته‌م و كوفری خۆیانه‌وه‌ [ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ ] ئه‌وه‌ ته‌نانه‌ت ئاژه‌ڵانیشی به‌جێ نه‌ئه‌هێشت كه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا بڕۆن به‌هۆی گرتنه‌وه‌ی باران لێیانه‌وه‌ وه‌ كاتێك كه‌ سزایه‌ك بێ هه‌موویان ئه‌گرێته‌وه‌ [ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ دوایان ئه‌خات تا كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ كۆتایی ته‌مه‌نیانه‌، یاخود كاتی سزادانیانه‌ [ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (٦١) ] وه‌ كه‌ كاتی سزادانیان هات هیچ كاتێك دوا ناكه‌وێ وه‌ پێشیش ناخرێ، وه‌ له‌ كاتی دیاریكراو خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات."},{"id":62,"translation":"[ وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكْرَهُونَ ] موشریكان ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ خۆیان پێیان ناخۆشه‌ كه‌ پێیان ناخۆش بوو كچیان ببێ ئه‌یاندایه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌، یاخود خۆیان پێیان ناخۆشه‌ شه‌ریكیان هه‌بێت له‌ ماڵ و سامانیان به‌ڵام شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ داده‌نێن [ وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ ] وه‌ به‌ زمانیشیان درۆیان ئه‌كرد [ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنَى ] كه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ كوڕمان هه‌یه‌و كوڕ بۆ ئێمه‌یه‌، یاخود ئه‌گه‌ر زیندووبوونه‌وه‌ هه‌بێت ئه‌وا پاداشتی چاك بۆ ئێمه‌یه‌ [ لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ ] وانیه‌و بێ گومان له‌ حه‌قیقه‌تدا ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌وانه‌ [ وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ (٦٢) ] وه‌ ئه‌وان په‌له‌یانه‌و پێشئه‌خرێن بۆ خستنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خ وه‌ به‌جێ ئه‌هێلرێن تیایدا."},{"id":63,"translation":"[ تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ ] سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌ش پێغه‌مبه‌رانمان ناردووه‌ [ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ شه‌یتان كرده‌وه‌ خراپ و ناشیرینه‌كانی بۆ ڕازاندنه‌وه‌ [ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦٣) ] وه‌ ئه‌مڕۆش شه‌یتان دۆست و سه‌رخه‌ری ئه‌وانه‌ كه‌ سزای ئاگری دۆزه‌خیان بۆ هه‌یه‌و شه‌یتان ناتوانێ سه‌ریان بخات."},{"id":64,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ ] وه‌ ئێمه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆ دانه‌به‌زاندووى ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێت ئه‌و شته‌ی كه‌ ناكۆكى و جیاوازی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ له‌ بابه‌تی یه‌كخواپه‌رستی و زیندوو بوونه‌وه‌ تا تۆ بۆیان ڕوون بكه‌یته‌وه‌ [ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٦٤) ] وه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیمانیان هه‌بێت و ده‌ستى پێوه‌ بگرن و شوێنى بكه‌ون."},{"id":65,"translation":"[ وَاللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون [ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] له‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌ویه‌كه‌ مردوو وشك بوو خوای گه‌وره‌ ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ی پێ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌و گژو گیاو دانه‌وێڵه‌ی لێ ئه‌ڕوێنێت و سه‌وزی ده‌كات [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ (٦٥) ] به‌دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ قسه‌ ببیستن و لێى تێبگه‌ن."},{"id":66,"translation":"[ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌و بۆی ژێربار كردوون به‌ دڵنیایى په‌ندو ئامۆژگاری بۆ ئێوه‌ تێدایه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ره‌حمه‌ت و حیكمه‌ت و تواناى خواى گه‌وره‌ (الْأَنْعَامِ) وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن ئه‌گرێته‌وه‌ [ نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ ] له‌ناو سكی ئه‌واندا ئێمه‌ خواردنه‌وه‌ به‌ ئێوه‌ ئه‌ده‌ین كه‌ شیره‌ [ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا ] له‌ نێوان پاشه‌ڕۆی ناو گه‌ده‌ و خوێنی ناو سكی شیرێكی پاكمان داناوه‌ [ سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ (٦٦) ] شیرێك كه‌ پاڵێوراوه‌و هیچ له‌و دوو شته‌ی تیا نیه‌، وه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌یخوات تام و چێژو له‌زه‌تی لێ ئه‌كات و به‌ ئاسانی هه‌رسی ئه‌كات وه‌ سوودی لێ ئه‌بینێ."},{"id":67,"translation":"[ وَمِنْ ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنَابِ ] وه‌ له‌ به‌رووبوومی خورماو ترێ ئه‌ویش به‌ ئێوه‌ ئه‌به‌خشین [ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا ] له‌وه‌شدا هه‌ندێكتان مه‌ی لێ دروست ئه‌كه‌ن وه‌ هه‌یشتانه‌ بۆ خواردنه‌وه‌یه‌كی باش به‌كاری ئه‌هێنن، وتراوه‌: ئه‌م ئایه‌ته‌ پێش دابه‌زینی ئایه‌تی حه‌رام بوونی مه‌ی بووه‌ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٦٧) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌یش به‌ڵگه‌و نیشانه‌ن له‌سه‌ر گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ عه‌قڵیان هه‌بێ و بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":68,"translation":"[ وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ (٦٨) ] وه‌حی لێره‌ به‌مانای ئیلهام و رێنمایى دێت، په‌روه‌ردگار ئیلهامی نارد بۆ مێشهه‌نگ و رێنمایی كردن كه‌ له‌ شاخه‌كان و له‌ناو داره‌كان بۆ خۆتان ماڵ دروست بكه‌ن وه‌ له‌و كووره‌ی هه‌نگه‌ى كه‌ مرۆڤه‌كان بۆتان دروست ئه‌كه‌ن."},{"id":69,"translation":"{هەنگوین شیفایە بۆ خەڵكی} [ ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ ] پاشان له‌ هه‌موو به‌رهه‌م و به‌ری گوڵێك بخۆن [ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ] وه‌ ئه‌و ڕێگایه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ تێی گه‌یاندوون و فێری كردوون بیگرنه‌ به‌ر له‌ شاخه‌كان و له‌ناو داره‌كان و له‌ كووره‌ی خۆتان [ ذُلُلًا ] وه‌ ملكه‌چ بن و ئه‌و ڕێگایه‌شی بۆ ئاسان كردوون و به‌ئاسانی پێی ئه‌گه‌ن و ده‌یدۆزنه‌وه‌ [ يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ ] له‌ناو سكی ئه‌م مێشهه‌نگانه‌یش خواردنه‌وه‌یه‌ك بۆ ئێوه‌ هه‌یه‌ كه‌ هه‌نگوینه‌، وه‌ ڕه‌نگی جیاوازه‌ هه‌یه‌ سپییه‌ و هه‌یه‌ سووره‌ و هه‌یه‌ زه‌رده‌ [ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ ] كه‌ شیفای تیایه‌ بۆ هه‌ندێك له‌ نه‌خۆشیه‌كان بۆ خه‌ڵكی [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٦٩) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌ن له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":70,"translation":"[ وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ پاشان ئه‌تانمرێنێ [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا ] وه‌ هه‌یشتانه‌ ئه‌گاته‌ ئه‌وپه‌ڕی ته‌مه‌نی پیریه‌تی كه‌ عه‌قڵی تیا له‌ ده‌ست ئه‌دات كه‌ پێشتر ئه‌و زانیاریه‌ی ده‌ست كه‌وتووه‌ ئێستا هه‌مووی له‌ ده‌ست ئه‌دات و هیچ شتێكی له‌بیر نامێنێ نه‌ زۆر نه‌ كه‌م، (پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - په‌ناى به‌ خواى گه‌وره‌ گرتووه‌ كه‌ نه‌گاته‌ ئه‌م ته‌مه‌نه‌، وه‌ نه‌گه‌یشتووه‌و پێش ئه‌وه‌ كۆچى دوایى كردووه‌) [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (٧٠) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو به‌تواناو به‌ده‌سه‌ڵاته."},{"id":71,"translation":"[ وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ ] خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی هه‌ندێكتانی داوه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكتاندا له‌ ڕزق و ڕۆزی [ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ ] خاوه‌نداران كه‌ ڕزقیان زیاتره‌ كۆیله‌كان ناكه‌نه‌ شه‌ریكى خۆیان، واته‌: ئێوه‌ خۆتان كه‌ كۆیله‌تان هه‌یه‌و له‌ كۆیله‌كانتان زیاترتان هه‌یه‌ به‌شداریان ناكه‌ن له‌گه‌ڵ خۆتانداو یه‌كسانیان ناكه‌ن و نایانكه‌نه‌ شه‌ریكى خۆتان ئه‌ی بۆچی مرۆڤ ئه‌كه‌ن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێكدا ئاماده‌نین ئه‌و كۆیله‌و به‌ندانه‌ بكه‌نه‌ شه‌ریك له‌ ماڵی خۆتاندا؟ [ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (٧١) ] ئایا ئێوه‌ نكوڵی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":72,"translation":"[ وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ نه‌فس و جنسى خۆتان خێزانی بۆ داناون كه‌ هاوسه‌رگیریان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً ] وه‌ له‌ خێزانه‌كانیشتان مناڵ و مناڵی مناڵى (كوڕه‌زاى) بۆ داناون [ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ له‌ جۆره‌ها خواردنی پاك و به‌تام و به‌چێژی پێ به‌خشیون [ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ ] ئایا ئێوه‌ به‌ شتێكی پووچه‌ڵ باوه‌ڕ ئه‌كه‌ن كه‌ باوه‌ڕتان وایه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ وَبِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ (٧٢) ] وه‌ كوفرانه‌ی ئه‌و هه‌موو نیعمه‌ته‌ زۆره‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كه‌ پێی به‌خشیوون."},{"id":73,"translation":"[ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًا مِنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ شَيْئًا ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌سانێك ئه‌په‌رستن كه‌ هیچ ڕزق و ڕۆزیه‌كیان به‌ده‌ست نیه‌و ناتوانن ڕزقی ئێوه‌ بده‌ن نه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و نه‌ له‌ زه‌ویدا هیچ شتێكیان نیه‌ [ وَلَا يَسْتَطِيعُونَ (٧٣) ] وه‌ تواناشیان نیه‌ كه‌ هیچ ڕزقێك به‌ ئێوه‌ بده‌ن و هیچ هه‌ڵسوكه‌وتێك بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مردوون یان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دارو به‌ردو بێگیانن."},{"id":74,"translation":"[ فَلَا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثَالَ ] بۆیه‌ ئێوه‌ نموونه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ مه‌هێننه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ تاك و ته‌نهایه‌ [ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٧٤) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ وه‌ ئێوه‌ نازانن و هیچ زانیاریه‌كتان نیه‌."},{"id":75,"translation":"[ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ ] خوای گه‌وره‌ نموونه‌ی كۆیله‌یه‌ك ئه‌هێنێته‌وه‌ كه‌ خاوه‌نی هه‌یه‌و توانای هیچ شتێكی نیه‌ كه‌ به‌ده‌ستی بهێنێ [ وَمَنْ رَزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا ] به‌ڵام خاوه‌نه‌كه‌ی ڕزق و ڕۆزیه‌كی باشمان پێی به‌خشیوه‌ [ فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا ] كه‌ ئه‌م خاوه‌نه‌ به‌ نهێنی و به‌ ئاشكرا ئه‌به‌خشێت و خزمه‌تی كۆیله‌كه‌ی خۆی ده‌كات [ هَلْ يَسْتَوُونَ ] ئایا ئه‌م دووانه‌ ئه‌و كۆیله‌یه‌ له‌گه‌ڵ خاوه‌نه‌كه‌یدا یه‌كسانن و وه‌كو یه‌ك وان؟ نه‌خێر یه‌كسان نین، ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌، باشه‌ ئه‌گه‌ر كۆیله‌یه‌ك له‌گه‌ڵ خاوه‌نه‌كه‌یدا یه‌كسان نه‌كه‌ن چۆن خوای گه‌وره‌ یه‌كسان ئه‌كه‌ن به‌م دروستكراوه‌ بێده‌سه‌ڵاتانه‌ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر ته‌واویه‌تی خوای گه‌وره‌ [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٧٥) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م راستیانه‌ نازانن."},{"id":76,"translation":"[ وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نموونه‌ی موسڵمان و كافر به‌ دوو كه‌س ده‌هێنێته‌وه‌ [ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ ] یه‌كێكیان لاڵه‌و توانای قسه‌كردن و هیچ شتێكی نیه‌ [ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ ] وه‌ ئه‌و بارقورسیه‌ به‌سه‌ر خاوه‌نه‌كه‌یه‌وه‌ [ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ ] بۆ هه‌ر شوێنێك ئاراسته‌ی بكات هیچ خێرێك ناهێنێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی توانای هه‌ڵسوكه‌وت و قسه‌ كردنى نیه‌، كه‌ ئه‌مه‌ نمونه‌ى كافره‌كه‌یه‌ كه‌ بێخێره‌ [ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٧٦) ] ئایا ئه‌م كۆیله‌یه‌ كه‌ حاڵی وایه‌ یه‌كسانه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سێكدا كه‌ فه‌رمان ده‌كات به‌ دادپه‌روه‌ری وه‌ ئه‌و له‌سه‌ر ڕێگای ڕاسته‌؟ ئه‌مه‌ نمونه‌ى موسڵمانه‌كه‌یه‌، كه‌ ئه‌مه‌ مه‌به‌ست پێی ئیمامی عوسمانه‌ (ڕه‌زاو ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت) كه‌ كۆیله‌یه‌كی هه‌بووه‌ چه‌ندێك خزمه‌تی ئه‌كرد ئه‌و هه‌ر موسڵمان نه‌ئه‌بوو وه‌ هیچ خێرێكی تیا نه‌بوو خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند."},{"id":77,"translation":"[ وَلِلَّهِ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی نهێنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ تایبه‌ته‌ به‌ خوای گه‌وره‌و هه‌ر خۆی ئه‌یزانێ [ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ ] وه‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌تیش وه‌كو چاو تروكاندنێك وایه‌ ئاوا به‌خێرایی دێت یاخود له‌ویش نزیكتره‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٧٧) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌، وه‌ له‌وانه‌ش كه‌ قیامه‌ت ئاوا به‌خێرایی بهێنێ."},{"id":78,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ سكی دایكتان ده‌ریكردوون كه‌ مناڵ بوونه‌و هیچ شتێكتان نه‌ئه‌زانی [ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٧٨) ] وه‌ پاشان هه‌سته‌وه‌ری بیستن و بینین و دڵی پێ به‌خشیوون به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":79,"translation":"[ أَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِي جَوِّ السَّمَاءِ ] ئایا نابینن و ته‌ماشای ئه‌و باڵندانه‌ ناكه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ ژێرباری كردوون له‌ هه‌وای ئاسماندا ئه‌ڕۆن [ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ ] كه‌س ناتوانێ له‌و هه‌وایه‌دا بیانگرێت ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٧٩) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مه‌ هه‌مووی نیشانه‌ی تواناو ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیماندار بن و ئیمان بێنن."},{"id":80,"translation":"[ وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ له‌ ماڵه‌كانتان جێگای بۆ داناون كه‌ تیایدا هێمن و ئارام بن و پشوو بده‌ن [ وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُيُوتًا ] وه‌ له‌ پێستی ئاژه‌ڵه‌كانیش ماڵی بۆ داناون، واته‌: ئه‌و خێمانه‌ی كه‌ له‌ ده‌شتدا ئه‌چنه‌ ناوی وه‌كو ماڵ [ تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ ] وه‌ هه‌ڵگرتنی به‌لاتانه‌وه‌ سووكه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ له‌سه‌فه‌ردان كه‌ به‌ده‌شتدا ئه‌گه‌ڕێن، وه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ له‌ شوێنی خۆتاندا جێگیرن [ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ(٨٠) ] وه‌ له‌ خوری و صوف و توك و مووه‌كانی شتومه‌كی ناو ماڵى لێ دروست ئه‌كه‌ن، صوف بۆ مه‌ڕه‌، (ئه‌وبار) بۆ وشتره‌، (ئه‌شعار)یش بۆ بزن به‌كار دێت، ئه‌مانه‌ هه‌مووی شتومه‌كی ماڵ و پۆشاك و راخه‌رى لێ دروست ئه‌كه‌ن، وه‌ ماڵی پێ ئه‌ڕازێننه‌وه‌ تا كاتی دیاریكراو كه‌ نامێنێت."},{"id":81,"translation":"[ وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِمَّا خَلَقَ ظِلَالًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سێبه‌ریشى بۆ دروست كردوون له‌ هه‌ندێك شوێن كه‌ خۆتانى له‌ گه‌رمی خۆر پێ ئه‌پارێزن [ وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا ] وه‌ له‌ شاخه‌كانیشدا شوێنی وای داناوه‌ كه‌ په‌ناتان ئه‌دات له‌ باران [ وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ ] وه‌ جل و به‌رگیشی بۆ داناون له‌ صوف و لۆكه‌و كه‌تان كه‌ ئه‌تانپارێزێ له‌ گه‌رمای هاوین [ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ ] وه‌ جل و به‌رگی تریش كه‌ له‌ كاتی جه‌نگدا وه‌كو قه‌ڵغانێك به‌كاری دێنن و خۆتانی پێ ئه‌پارێزن له‌ دوژمن [ كَذَلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌ته‌كانی خۆی ته‌واو ده‌كات به‌سه‌ر ئێوه‌دا [ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ (٨١) ] به‌ڵكو ته‌سلیم و ملكه‌چی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ببن و موسڵمان بن، یاخود به‌ هۆى ئه‌و قه‌ڵغانانه‌وه‌ پارێزراو بن له‌ بریندارى."},{"id":82,"translation":"[ فَإِنْ تَوَلَّوْا ] ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكردو موسڵمان نه‌بوون [ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٨٢) ] ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر تۆیه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها ڕاگه‌یاندنێكی ئاشكرایه‌ كه‌ دینه‌كه‌ى خواى گه‌وره‌ت گه‌یاندووه‌."},{"id":83,"translation":"[ يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَهَا ] نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌مووی ئه‌زانن و ئه‌یناسن به‌ڵام له‌ دوای ئه‌وه‌ نكوڵى لێ ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ عیباده‌ت بۆ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَأَكْثَرُهُمُ الْكَافِرُونَ (٨٣) ] وه‌ زۆربه‌شیان كافرو بێباوه‌ڕن."},{"id":84,"translation":"[ وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌ هه‌موو ئوممه‌تێك شایه‌تێك زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌و ئه‌یهێنین كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یانه‌ شایه‌تی ئه‌دات له‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كه‌ی [ ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (٨٤) ] پاشان ئیزنى كافران نادرێ كه‌ عوزرو بیانوو بهێننه‌وه‌، یان داوای گه‌ڕانه‌وه‌ بكه‌ن بۆ دونیا، یاخود ڕێگایان پێ نادرێ كه‌ خوا رازى بكه‌ن."},{"id":85,"translation":"[ وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذَابَ ] وه‌ كاتێك كه‌ سته‌مكاران سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خ كه‌ ئه‌مان شایه‌نی ئه‌و سزایه‌ن [ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هیچ سزایه‌كیان له‌سه‌ر سووك ناكرێ [ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (٨٥) ] وه‌ هیچ مۆڵه‌تێكیان پێ نادرێ تا ته‌وبه‌ بكه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":86,"translation":"[ وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكَاءَهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ دونیا شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ شه‌ریك و بته‌كان یان په‌رستراوه‌كان ئه‌بینن [ قَالُوا رَبَّنَا هَؤُلَاءِ شُرَكَاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُو مِنْ دُونِكَ ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئا ئه‌مانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ئێمه‌ كردبوومان به‌ شه‌ریك بۆ تۆ و جگه‌ له‌ تۆ له‌وان ئه‌پاڕاینه‌وه‌و دوعامان له‌وان ئه‌كردو ئه‌وانمان ده‌په‌رست [ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ دێنێته‌ قسه‌ ئه‌گه‌ر بت بن یان هه‌ر شتێكی تر بن [ إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ (٨٦) ] ئه‌ڵێن: ئێوه‌ درۆ ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی نه‌بوو بۆ ئێمه‌تان كرده‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و تاوانی خۆتان بوو."},{"id":87,"translation":"[ وَأَلْقَوْا إِلَى اللَّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا ته‌سلیم و ملكه‌چى خوای گه‌وره‌ ده‌بن به‌ڵام سوودی نیه‌ [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٨٧) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیفتیرایان ئه‌كردو درۆیان هه‌ڵئه‌به‌ست و شه‌ریكیان بۆ خوا دانا هه‌مووی ئه‌فه‌وتێ و هیچی دیار نامێنێ و فریایان ناكه‌ون."},{"id":88,"translation":"[ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌و ڕێگریان كردووه‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌و بڵاو بوونه‌وه‌ی دینی خوا [ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ ] سه‌ره‌ڕای سزای خۆیان سزایه‌كی زیاتریشیان ئه‌ده‌ین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕێگریان كردووه‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ كافران له‌ دۆزه‌خدا سزایان جیاوازه‌ هه‌روه‌كو چۆن باوه‌ڕداران له‌ به‌هه‌شتدا پله‌و پایه‌یان جیاوازه‌) [ بِمَا كَانُوا يُفْسِدُونَ (٨٨) ] به‌هۆی ئه‌و خراپه‌و ئاشووبه‌ی كه‌ كردوویانه‌."},{"id":89,"translation":"[ وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌یشدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌ناو هه‌موو ئوممه‌تێك شایه‌تێك دێنین له‌ خۆیان له‌ جنسی خۆیان كه‌ شایه‌تی له‌سه‌ریان ئه‌دات كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یه‌ [ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَى هَؤُلَاءِ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆش ئه‌هێنین وه‌كو شایه‌تێك به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كه‌ی خۆت شایه‌تیان له‌سه‌ر بده‌ی [ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ ئێمه‌ ئه‌و قورئانه‌مان بۆت دابه‌زاندووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێك بۆ خه‌ڵكی ڕوون بكه‌یته‌وه‌ [ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ (٨٩) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ت و موژده‌یه‌ بۆ موسڵمان."},{"id":90,"translation":"{فەرمانكردن بە دادپەروەری‌و چاكە كردن} [ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ فه‌رمان ده‌كات به‌ دادپه‌روه‌ری و چاكه‌كردن [ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى ] وه‌ به‌خشین به‌ خزمه‌ نزیكه‌كانتان [ وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ ] وه‌ به‌رهه‌ڵستی ده‌كات له‌ هه‌موو شتێكی به‌دڕه‌وشتی و خراپه‌كاری و سته‌م [ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٩٠) ] خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاریتان ده‌كات به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و یاد بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری سوودی بۆتان هه‌بێ."},{"id":91,"translation":"[ وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ به‌ڵێنێكتان به‌ خوای گه‌وره‌ دا به‌ڵێنه‌كه‌تان به‌رنه‌ سه‌ر، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر به‌یعه‌ت وه‌رگرتنى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ هاوه‌ڵان دابه‌زى [ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا ] وه‌ ئه‌و به‌ڵێنانه‌ هه‌ڵمه‌وه‌شێننه‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڵێنه‌كه‌تان جێگیر كردووه‌و داوتانه‌ [ وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا ] وه‌ ئێوه‌ خوای گه‌وره‌تان كردووه‌ به‌ شایه‌ت و به‌ زامن [ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ (٩١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ له‌و كه‌سانه‌ى كه‌ به‌ڵێن هه‌ڵده‌وه‌شێننه‌وه‌و نایبه‌نه‌ سه‌ر)."},{"id":92,"translation":"[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكَاثًا ] وه‌ ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و ئافره‌ته‌ مه‌بن كه‌ ڕێسه‌كه‌ی كرده‌وه‌ به‌ خوری دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خوریه‌كی زۆری ڕێسابوو دواتر هه‌مووی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌ [ تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ ] سوێند خواردنه‌كه‌تان ئه‌كه‌نه‌ فڕوفێڵ و غه‌ش كردن له‌ نێوان خۆتاندا [ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبَى مِنْ أُمَّةٍ ] به‌وه‌ هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن ئوممه‌ت و كه‌سانێك زۆرتر ماڵ و سه‌روه‌تیان هه‌یه‌ له‌ كه‌سانێكی تر، یان ژماره‌یان زۆرتره‌، واته‌: ئه‌ی موسڵمان ئێوه‌ به‌ زۆری كافران هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن، واته‌: ئه‌و به‌یعه‌ته‌ی به‌ پێغه‌مبه‌ری خواتان داوه‌ - صلی الله علیه وسلم - بیبه‌نه‌ سه‌ر، كه‌سانێك كه‌ هاوپه‌یمانیان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا بووه‌ - صلی الله علیه وسلم - زۆری دوژمنه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - ببینیایه‌ په‌یمانه‌كه‌یان هه‌ڵئه‌وه‌شانده‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئێوه‌ وامه‌كه‌ن [ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ ] ته‌نها خوای گه‌وره‌ تاقیتان ئه‌كاته‌وه‌ بزانێ كێ وه‌فای هه‌یه‌ به‌رامبه‌ر عه‌هدو په‌یمان و به‌ڵێن [ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٩٢) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ جیاوازی و ناكۆكیتان هه‌بووه‌ له‌سه‌ری له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ بۆتان ڕوون ئه‌كاته‌وه‌و ده‌ری ئه‌خات."},{"id":93,"translation":"[ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ هه‌مووتانی ئه‌كرده‌ یه‌ك ئوممه‌ت و له‌سه‌ر حه‌ق كۆی ده‌كردنه‌وه‌ [ وَلَكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر كه‌سێك گومڕا ده‌كات كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ و به‌دوای هیدایه‌تدا نه‌گه‌ڕێ و له‌ هیدایه‌ت لابدات [ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت [ وَلَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٩٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی له‌رۆژى قیامه‌تیشدا پرسیارتان لێ ئه‌كرێ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌نجامتان داوه‌."},{"id":94,"translation":"[ وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ ] وه‌ سوێنده‌كانتان یاخود ئه‌و به‌یعه‌تانه‌ی كه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خواتان داوه‌ - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیمه‌وه‌شێننه‌وه‌و مه‌یكه‌نه‌ فڕوفێڵ و غه‌ش كردن له‌ نێوان خۆتاندا [ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا ] كه‌ پێ هه‌ڵبخلیسكێ له‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ جێگیرو دامه‌زراو بووه‌ له‌سه‌ر په‌یمانه‌كه‌ [ وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كاته‌ خراپی ئه‌و به‌یعه‌ت هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یه‌ ئه‌چێژن كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ده‌بن به‌ ڕێگر له‌ ڕێگای دینی خوای گه‌وره‌، (چونكه‌ كافر ببینێت موسڵمان په‌یمان هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌ متمانه‌ى به‌ دین نامێنێت و موسڵمان نابێت) [ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٩٤) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌تان بۆ ئه‌بێ كه‌ سزای ڕۆژی دواییه‌."},{"id":95,"translation":"[ وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] وه‌ ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌تان داوه‌ هه‌ڵیمه‌وه‌شێننه‌وه‌ له‌به‌ر نرخێكی كه‌می دونیایی، شتى دونیایى چه‌ندێك زۆر بێ له‌ چاو پاداشتى خواو به‌هه‌شتدا هه‌ر بێنرخ و كه‌مه‌ [ إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ و بۆ ئێوه‌ی داناوه‌ ئه‌وه‌ زۆر بۆ ئێوه‌ باشتره‌، وه‌كو سه‌ركه‌وتن له‌ دونیا و ڕزقی فراوان له‌ غه‌نیمه‌ت، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌هه‌شتی نه‌بڕاوه‌ [ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٩٥) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ زانیاریتان هه‌یه‌."},{"id":96,"translation":"[ مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ ] ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ هه‌تانه‌ چه‌ندێك زۆر بێ هه‌ر كۆتایی دێت [ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ ] به‌ڵام ئه‌و پاداشته‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ به‌هه‌شتدا هه‌ر ئه‌مێنێته‌وه‌و كۆتایی نایات و هه‌میشه‌ییه‌ [ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٩٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ له‌ دونیادا ئارامیان گرتووه‌و جێگیر بوونه‌ له‌سه‌ر عه‌هدو به‌ڵێنیان به‌ خوای گه‌وره‌و به‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - به‌ خه‌ڵكى پاداشتیان ئه‌ده‌ینه‌وه‌ به‌ باشترین شێواز له‌وه‌ى كه‌ له‌ دونیا كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌."},{"id":97,"translation":"{ژن و پیاو یه‌كسانن له‌ پاداشتدا} [ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ] هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی چاك بكات ئه‌گه‌ر پیاو بێ یان ئافره‌ت به‌ مه‌رجێك باوه‌ڕدار بێ ئه‌وا ئه‌یژیه‌نین ژیانێكی زۆر خۆش قه‌ناعه‌ت و ڕزقی حه‌ڵاڵی ئه‌ده‌ینێ وه‌ به‌خته‌وه‌رو سه‌ركه‌وتووی ئه‌كه‌ین له‌ دونیادا [ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٩٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایی له‌ به‌هه‌شتیشدا پاداشتیان ئه‌ده‌ینه‌وه‌ به‌ باشتر له‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌."},{"id":98,"translation":"[ فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ (٩٨) ] كه‌ ویستت قورئانی پیرۆز بخوێنی ئه‌وا په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ شه‌یتانی ڕه‌جمكراو دوورخراو له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، واته‌: بڵێ: (أعُوْذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم) تا قورئان خوێندنه‌كه‌ت لێ تێك نه‌دات و بیرت له‌ لاى بێت و لێى تێبگه‌یت."},{"id":99,"translation":"[ إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٩٩) ] به‌دڵنیایى شه‌یتان تواناو ده‌سه‌ڵاتی نیه‌ به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و ته‌وه‌كولیان له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌و كاره‌كانیان به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌سپێرن."},{"id":100,"translation":"[ إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ ] به‌ڵكو تواناو ده‌سه‌ڵاتی شه‌یتان ته‌نها به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌وه‌یه‌ كه‌ شه‌یتان ئه‌كه‌نه‌ دۆستی خۆیان و گوێڕایه‌ڵی ئه‌كه‌ن و سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَالَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ (١٠٠) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن، یان به‌هۆى گوێڕایه‌ڵى شه‌یتان شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌."},{"id":101,"translation":"‌[ وَإِذَا بَدَّلْنَا آيَةً مَكَانَ آيَةٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئایه‌تێك شوێنه‌كه‌ی بگۆڕین و له‌ جیاتی ئایه‌تێكی تر داینێین، واته‌: ئایه‌تێك نه‌سخ بكه‌ینه‌وه‌و بیسڕینه‌وه‌و نه‌یهێڵین، یان حوكمه‌كه‌ی نه‌هێڵین له‌ جیاتی ئایه‌تێكی تر داینێین [ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ ] خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ كه‌ چی دائه‌به‌زێنێ بۆ ئێوه‌ [ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مُفْتَرٍ ] ئه‌و كاته‌ كافرانی قوڕه‌یش ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ درۆ ئه‌كه‌یت و خۆت قسه‌ هه‌ڵئه‌به‌ستی و ئه‌یده‌یته‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (١٠١) ] به‌ڵام زۆربه‌یان ئاگایان له‌ نه‌سخ نیه‌ له‌ قورئاندا، وه‌ حیكمه‌تی نه‌سخ نازانن."},{"id":102,"translation":"[ قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ جبریل دایبه‌زاندووه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌و حه‌ق و راست و دادپه‌روه‌ره‌و هیچ هه‌ڵه‌یه‌كی تیا نیه‌ [ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا ] بۆ ئه‌وه‌ی باوه‌ڕداران جێگیرو دامه‌زراو بكات له‌سه‌ر باوه‌ڕه‌كه‌یان [ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ (١٠٢) ] وه‌ هیدایه‌ت و موژده‌یه‌ بۆ موسڵمان."},{"id":103,"translation":"[ وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ ] (عبدالله بن مسلم الحضرمي) دوو منداڵى كۆیله‌ى یه‌مه‌نى هه‌بوو كه‌ ناویان (یه‌سارو جه‌بر) بوو، كه‌ ته‌وراتیان ده‌خوێنده‌وه‌، جارى وا هه‌بوو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ لایان داده‌نیشت، كافرانى قوڕه‌یش وتیان: محمد بۆیه‌ لایان داده‌نیشێت بۆ ئه‌وه‌ى لێیانه‌وه‌ فێر بێت و له‌وانه‌وه‌ وه‌ریده‌گرێت، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌ دڵنیایی ئێمه‌ ئه‌زانین كه‌ كافران ئه‌ڵێن ئه‌م قورئانه‌ مرۆڤێك فێرى محمدی كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن كه‌سێكی گاور پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - فێر ئه‌م قورئانه‌ كردووه‌ زمانی ئه‌وان ئه‌عجه‌می بووه‌ عه‌ره‌بی نه‌بووه‌ [ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ (١٠٣) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ش به‌ زمانێكی عه‌ره‌بی ئاشكرا دابه‌زیوه‌ پڕه‌ له‌ ڕه‌وانبێژی و به‌لاغه‌ت و فه‌صاحه‌ت."},{"id":104,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ لَا يَهْدِيهِمُ اللَّهُ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمان به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ناهێنن و باوه‌ڕیان پێى نیه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تیان نادات [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٠٤) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":105,"translation":"[ إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ نیه‌ له‌ كافران و بێباوه‌ڕان [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٠٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ خۆیان درۆزنن."},{"id":106,"translation":"{هەركەسێك بە زۆر كوفری پێ‌ بكرێت كافر نابێت ئەگەر دڵی پڕ لە باوەڕ بێت} [ مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ ] هه‌ر كه‌سێك كوفر بكات به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ پاش ئیمان هێنانی [ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ ] مه‌گه‌ر كه‌سێك زۆری لێ بكرێ و به‌ زۆر كوفری پێ بكرێ پێى بڵێن: ئه‌گه‌ر كوفر نه‌كه‌ی ئه‌تكوژین ئه‌ویش ته‌نها به‌ ده‌م كوفر بكات و دڵی پڕ له‌ باوه‌ڕ بێ ئه‌وا ڕێگاى پێدراوه‌و عوزری هه‌یه‌ وه‌كو (عه‌مماری كوڕی یاسر) كاتێك كه‌ دایك و باوكیان كوشت ئه‌گه‌ر كوفری نه‌كردایه‌ خۆیشیان ئه‌كوشت كوفری كردو دواتر پرسیارى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، به‌ڵام زانایان كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ خۆى بگرێت و كوفر نه‌كات تا ده‌یكوژن ئه‌وا باشتره‌و به‌هه‌شت بۆ خۆى مسۆگه‌ر ده‌كات [ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا ] به‌ڵام كه‌سێك كوفر بكات و ڕازی بێ پێی و دڵی پێی ئارام بێ به‌و كوفره‌ی كه‌ كردوویه‌تی [ فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ ] ئه‌وانه‌ غه‌زه‌بی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ره‌و خوای گه‌وره‌ لێیان تووڕه‌ ئه‌بێ [ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٠٦) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌."},{"id":107,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ ] چونكه‌ ئه‌مانه‌ ژیانی دونیایان هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر قیامه‌تداو به‌لایانه‌وه‌ خۆشتر بووه‌و له‌ پێناو دونیادا كوفریان كردووه‌و له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (١٠٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانی كافر نادات."},{"id":108,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر دڵ و گوێ و چاویان تا ئیتر حه‌ق نه‌بیستن و نه‌بینن [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ (١٠٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ خۆیان بێئاگان."},{"id":109,"translation":"[ لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٠٩) ] گومانی تیا نیه‌ وه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا ئه‌مانه‌ له‌ ڕۆژی دواییدا زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ن."},{"id":110,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا فُتِنُوا ثُمَّ جَاهَدُوا وَصَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١١٠) ] پاشان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆچیان كردووه‌ له‌ وڵاتی كوفره‌وه‌ بۆ وڵاتی ئیسلام له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كافرانه‌وه‌ سزا دران، پاشان جیهادیان كردوه‌ له‌ پێناوى خوای گه‌وره‌و ئارامیان گرتووه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ى زۆریان لێ كرا بێت و كوفریشیان كردبێ و دواتر كۆچیان كردووه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌، كه‌سانێك له‌ موسڵمانان له‌ مه‌ككه‌ مابوونه‌وه‌ كۆچیان نه‌كردبوو خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو موسڵمانان بۆیان ناردن و وتیان: خواى گه‌وره‌ ده‌روى خێرى لێكردنه‌وه‌ ئه‌وانیش كۆچیان كردو كافران دوایان كه‌وتن و كوشتاریان كردن ئه‌وه‌ى كوژرا كوژراو ئه‌وه‌ى رزگارى بوو رزگارى بوو."},{"id":111,"translation":"[ يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَنْ نَفْسِهَا ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌موو كه‌سێك دێت و له‌سه‌ر نه‌فسی خۆی مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی خۆی ڕزگار بكات [ وَتُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (١١١) ] وه‌ هه‌موو كه‌سێك به‌ گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆی پاداشت یان سزای ئه‌درێته‌وه‌و هیچ كه‌سێك سته‌می لێ ناكرێ."},{"id":112,"translation":"{بە سوپاس نەكردن نازو نیعمەتەكان لەناو دەچن} [ وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً ] خوای گه‌وره‌ نموونه‌ی شارێك ئه‌هێنێته‌وه‌ كه‌ وتراوه‌: مه‌ككه‌ بووه‌ یان مه‌دینه‌ بووه‌ یان شارێكی تر بووه‌ كه‌ هێمنی و ئارامی باڵی به‌سه‌ردا كێشاوه‌ [ يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِنْ كُلِّ مَكَانٍ ] خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزیشی داون به‌ فراوانی و به‌ زۆری له‌ هه‌موو شوێنێكه‌وه‌ [ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ ] به‌ڵام ئه‌وان كوفریان كرد به‌ نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌و شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌یان نه‌كرد [ فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ (١١٢) ] خوای گه‌وره‌ توشى برسێتی و ترسی كردن به‌هۆی كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیانه‌وه‌."},{"id":113,"translation":"[ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَكَذَّبُوهُ ] وه‌ خه‌ڵكی مه‌ككه‌ پێغه‌مبه‌رێكیان له‌ خۆیان بۆ هات كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام ئه‌وان به‌درۆیان زانی [ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ وَهُمْ ظَالِمُونَ (١١٣) ] سزای خوای گه‌وره‌ گرتیانیه‌وه‌، وه‌ ئه‌وان كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا زوڵم و سته‌میان له‌ خۆیان كرد."},{"id":114,"translation":"[ فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا ] ئێوه‌ بخۆن له‌و ڕزقه‌ پاكه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ حه‌ڵاڵی پێی به‌خشیون وه‌ پاك و به‌تام و چێژه‌ [ وَاشْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ ] وه‌ شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (١١٤) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":115,"translation":"{هەندێك لە حەرامكراوەكان} [ إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ ] ته‌نها خوای گه‌وره‌ مرداره‌وه‌بووی له‌سه‌رتان حه‌رام كردووه‌ جگه‌ له‌ كولله‌و ماسی [ وَالدَّمَ ] وه‌ خوێنی له‌سه‌رتان حه‌رام كردووه‌ جگه‌ له‌ جگه‌رو سپڵ و ئه‌و خوێنه‌ی له‌ناو ده‌ماره‌كانی ئاژه‌ڵه‌كان ئه‌مێنێته‌وه‌ [ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ ] وه‌ گۆشتی به‌رازی لێتان حه‌رام كردووه‌ [ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ ] وه‌ هه‌ر ئاژه‌ڵێك بۆ غه‌یری خوای گه‌وره‌ سه‌ر ببڕێت حه‌رامى كردووه‌ [ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ ] به‌ڵام كه‌سێك ناچار بێ ئه‌له‌مانه‌ش بخوات له‌ گۆشتی به‌رازو مرداره‌وه‌بوو ئه‌وا دروسته‌و حه‌ڵاڵه‌ به‌ڵام زیادڕه‌وی تیادا نه‌كات و ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ بخوات له‌ برسا نه‌مرێ، وه‌ جارێكی تریش نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ری [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١١٥) ] ئه‌وا به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":116,"translation":"[ وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ] وه‌ ئێوه‌ له‌ خۆتانه‌وه‌ درۆ مه‌كه‌ن به‌ناو خوای گه‌وره‌وه‌و له‌ دینی خوای گه‌وره‌دا بڵێن: ئه‌مه‌ حه‌ڵاڵه‌و ئه‌مه‌ حه‌رامه‌و درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستن و به‌ناو خواى گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكه‌ن (بیدعه‌یش ده‌گرێته‌وه‌ چونكه‌ ئه‌و كه‌سه‌ى بیدعه‌ ده‌كات و ده‌یهێنێته‌ ناو دینه‌كه‌ى خوا به‌ ناوى خواوه‌ قسه‌ى كردووه‌و درۆى بۆ خواى گه‌وره‌و دینه‌كه‌ى هه‌ڵبه‌ستووه‌) [ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ (١١٦) ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستن سه‌رفراز نابن له‌ دونیاو قیامه‌تدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌ڵاڵ كردن و حه‌رام كردن ئیشی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":117,"translation":"[ مَتَاعٌ قَلِيلٌ ] ژیان و خۆشیه‌كی كه‌م له‌ دونیا ڕائه‌بوێرن به‌وه‌ی كه‌ شت حه‌ڵاڵ و حه‌رام ئه‌كه‌ن به‌ ئاره‌زووی خۆیان [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١١٧) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":118,"translation":"[ وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا مَا قَصَصْنَا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ جووله‌كه‌ بوون هه‌ندێك شتمان له‌سه‌ر حه‌رام كردن كه‌ پێشتر بۆمان گێڕایته‌وه‌ (له‌ ئایه‌تی سه‌دو چل و شه‌شی سووره‌تی ئه‌نعام باسمان كرد) [ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١١٨) ] وه‌ كه‌ ئه‌م شتانه‌مان لێ حه‌رام كردن زوڵممان لێ نه‌كردن به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان زوڵمیان له‌ نه‌فسی خۆیان ئه‌كردو خۆیان له‌سه‌ر خۆیانیان حه‌رام كرد پاشان خوای گه‌وره‌ وه‌كو سزایه‌ك له‌سه‌ری حه‌رام كردن."},{"id":119,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهَالَةٍ ] پاشان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خراپه‌یان كردووه‌ به‌ نه‌زانی و نه‌یانزانیوه‌ [ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا ] پاشان ته‌وبه‌یان كردووه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌و چاكسازیان كردووه‌ له‌ كرده‌وه‌كانیاندا [ إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١١٩) ] به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگاری تۆ له‌ دوای ئه‌وه‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":120,"translation":"[ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً ] به‌ دڵنیایی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - به‌ته‌نها خۆی ئوممه‌تێك بووه‌، واته‌: پێشه‌واو مامۆستای خێرو چاكه‌ بووه‌ [ قَانِتًا لِلَّهِ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چ بووه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ [ حَنِيفًا ] له‌ دینه‌ پووچه‌ڵه‌كان لایداوه‌ بۆ دینی حه‌ق [ وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٠) ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ نه‌بووه‌ كه‌ هاوبه‌شیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌."},{"id":121,"translation":"[ شَاكِرًا لِأَنْعُمِهِ ] شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌ [ اجْتَبَاهُ ] خوای گه‌وره‌ هه‌ڵیبژاردووه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رایه‌تی [ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٢١) ] وه‌ هیدایه‌تی داوه‌ بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":122,"translation":"[ وَآتَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً ] وه‌ له‌ دونیاشدا مناڵی باشمان به‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی، یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیمان پێی به‌خشیوه‌ [ وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (١٢٢) ] وه‌ به‌دڵنیایى ئه‌و له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش له‌ پیاوچاكانه‌."},{"id":123,"translation":"[ ثُمَّ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ] پاشان ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌حیمان بۆ تۆش دابه‌زاندووه‌ كه‌ شوێنی دینی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بكه‌وه‌ كه‌ دینی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و لادان بووه‌ له‌ شیرك بۆ ته‌وحید [ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٣) ] وه‌ ئه‌و له‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران نه‌بووه‌."},{"id":124,"translation":"[ إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ ] سزای ڕۆژی شه‌ممه‌ ته‌نها بۆ ئه‌و جووله‌كانه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ كردیانی به‌ مه‌یمون و به‌راز كه‌ ئیختیلاف كه‌وته‌ نێوانیان سه‌باره‌ت به‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌یانووت: ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - جووله‌كه‌ بووه‌ یان گاور بووه‌، یان ئه‌وانه‌ی له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌ جیاوازى كه‌وته‌ نێوانیان كه‌ جووله‌كه‌كان خۆیان بوون كه‌ رۆژى شه‌ممه‌یان هه‌ڵبژارد [ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١٢٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ خۆی بڕیار ئه‌دات له‌ نێوانیاندا له‌و ناكۆكى و جیاوازیه‌ی كه‌ كه‌وتبووه‌ نێوانیان."},{"id":125,"translation":"{بانگەواز كردن بۆ دینی خوا} [ ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ ] تۆ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ به‌ حیكمه‌ته‌وه‌، واته‌: به‌ دانایی و كاربه‌جێیی، یاخود به‌ سوننه‌ت بانگه‌وازیان بكه‌ [ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ] وه‌ به‌ ئامۆژگاری جوان [ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك گومانی هه‌بوو مشومڕو گفتوگۆی له‌گه‌ڵ بكه‌ به‌ جوانترین شێواز تا تێی بگه‌یه‌نیت و وه‌ڵامى گومانه‌كانى بده‌یته‌وه‌ [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگاری تۆ زاناتره‌ به‌ كه‌سێك كه‌ گومڕا بووه‌و له‌ ڕێگای ڕاست لایداوه‌ [ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (١٢٥) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هیدایه‌تدراون و له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستن."},{"id":126,"translation":"{لێخۆشبوون باشترە لە تۆڵەسەندن} [ وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ ] له‌ غه‌زاى ئوحود دا شه‌ست و چوار پیاوى ئه‌نصارى و شه‌ش پیاوى كۆچكه‌ر پێكران، كه‌ ئیمامى حه‌مزه‌یشیان تێدا بوو، وه‌ كافران لاشه‌یان شێواندن، ئه‌نصاریه‌كان وتیان ئه‌گه‌ر رۆژێك زاڵ بین به‌سه‌ریاندا ده‌بێت وایان لێبكه‌ینه‌وه‌ به‌ زیاده‌وه‌، كه‌ فه‌تحى مه‌ككه‌ كرا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، پیاوێك وتى: له‌مه‌ودوا قوڕه‌ش نامێنێت، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: وازیان لێبێنن ته‌نها چوار كه‌سیان نه‌بێت: خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر ویستتان سزای كه‌سێك بده‌ن ئه‌وه‌ سزایان بده‌ن به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان سزای ئێوه‌یان دابوو [ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ (١٢٦) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئارام بگرن و لێیان خۆش بن ئه‌مه‌ باشتره‌ بۆ ئارامگران."},{"id":127,"translation":"[ وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ ] وه‌ تۆ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئارام بگره‌، وه‌ ئارامگرتنه‌كه‌شت به‌ یارمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ ] وه‌ خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌ كافران كه‌ ئیمان ناهێنن [ وَلَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (١٢٧) ] وه‌ دڵیشت ته‌نگ نه‌بێ له‌و فێڵ و نه‌خشه‌و پیلانانه‌ی كه‌ ئه‌وان دایئه‌ڕێژن بۆ تۆ."},{"id":128,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ (١٢٨) ] به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ چاكه‌كارن خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵیاندایه‌ به‌ سه‌رخستن و یارمه‌تیدان، والله أعلم."}]},{"id":17,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئيسراء) (واته‌: شه‌وڕه‌وى كردن) سوره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانى (٢٦و ٣٢و ٥٧ و له‌ ئایه‌تى ٧٣-٨٠) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌ (١١١) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - هه‌موو شه‌وێك سوره‌تى (ئيسراء و زومه‌ر) ى ده‌خوێند بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {شەوڕەوی‌و بەرز بوونەوەی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم -} [ سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ شه‌وڕه‌وی كرد به‌ به‌نده‌كه‌ی خۆی كه‌ محمده‌ - صلى الله عليه وسلم - له‌ (مسجد الحرام) له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزه‌وه‌ بۆ (مسجد الاقصی) له‌ (بیت المقدس)، بۆیه‌ پێی ئه‌ووترێ: (الْأَقْصَى) مزگه‌وتی ئه‌وپه‌ڕ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و كاته‌دا له‌ولایه‌وه‌ هیچ مزگه‌وتێكی تر نه‌بووه‌، وه‌ كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌ به‌نده‌كه‌ی، ڕێزه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ندایه‌تی به‌رزترین پله‌یه‌ (وه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ شه‌وڕه‌وى به‌ لاشه‌و روح بووه‌، چونكه‌ عه‌بد بریتیه‌ له‌ لاشه‌و روح، وه‌ به‌خه‌به‌ر بووه‌ نه‌ك خه‌وتوو، چونكه‌ خه‌و بوایه‌ كه‌س له‌ كافران نكوڵیان لێ ناكردو له‌ خه‌ودا ئاساییه‌ مرۆڤ هه‌ر شتێك ببینێت كه‌س پێى ناڵێت درۆت كرد) [ الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ ] كه‌ ده‌وروبه‌ری (بیت المقدس)مان پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ت كردووه‌ به‌ به‌رووبووم و ئاو و دابه‌زینی وه‌حى و ناردنى پێغه‌مبه‌ران و شوێنی پیاوچاكان [ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا ] بۆیه‌ شه‌وڕه‌ویمان به‌و به‌نده‌یه‌ی خۆمان كرد تا هه‌ندێك له‌ موعجیزه‌و ئایه‌ته‌ سه‌رسوڕهێنه‌ره‌كانی خۆمانی نیشان بده‌ین [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (١) ] به‌دڵنیایى هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ زۆر بیسه‌رو بینه‌ره‌، (شه‌وڕه‌وی به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا كرا - صلى الله عليه وسلم - له‌ ساڵی ده‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تی سێ ساڵ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ كۆچ بكات بۆ مه‌دینه‌ له‌و ساڵه‌ی كه‌ (ئه‌بو تاڵیب)ی مامی و (خه‌دیجه‌)ی خێزانی وه‌فاتیان كرد)."},{"id":2,"translation":"[ وَآتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ] وه‌ ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسى - صلى الله عليه وسلم - به‌خشیوه‌ كه‌ له‌ كاتی خۆی هیدایه‌ت بووه‌ بۆ به‌نی ئیسرائیل ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ڕاستی شوێنی بكه‌وتنایه‌ [ أَلَّا تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلًا (٢) ] جگه‌ له‌ من پشت به‌ كه‌سی تر مه‌به‌ستن و كاره‌كانتان به‌ كه‌سى تر مه‌سپێرن."},{"id":3,"translation":"[ ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كَانَ عَبْدًا شَكُورًا (٣) ] ئه‌ی نه‌وه‌ى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ نوحدا - صلى الله عليه وسلم - له‌ كه‌شتیه‌كه‌دا هه‌ڵمان گرتن وه‌ ڕزگارمان كردن ئێوه‌یش وه‌كو نوح - صلى الله عليه وسلم - بن كه‌ عه‌بدێك بووه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ی كردووه‌، وه‌سفی نوحیش - صلى الله عليه وسلم - ئه‌كات به‌ عبودیه‌ت و به‌ندایه‌تی كردنی بۆ خوای گه‌وره‌ وه‌ زۆر سوپاسگوزاری خوای گه‌وره‌ بووه‌، چونكه‌ له‌ پاش خواردن و خواردنه‌وه‌و پۆشاك له‌به‌ركردن و هه‌موو حاڵه‌تێكیدا حه‌مدو سوپاسى خواى گه‌وره‌ى كردووه‌."},{"id":4,"translation":"{تاوان كردن هۆكارە بۆ تێكشكاندن} [ وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ ] له‌و كتابه‌دا كه‌ ته‌وراته‌ هه‌واڵمان به‌ به‌نی ئیسرائیل داوه‌و پێمان ڕاگه‌یاندوون و بڕیارمان داوه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا مه‌به‌ست پێی (بیت المقدس)ه‌ له‌و شوێنه‌دا دوو جار خراپه‌ ئه‌كه‌ن و ئاشووب ئه‌گێڕن [ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا (٤) ] وه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكدا زاڵ ئه‌بن به‌ زوڵم و سته‌م و سنوور به‌زاندن."},{"id":5,"translation":"[ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا ] كاتێك كاتی یه‌كه‌م ئاشووب و خراپه‌كاریتان دێت له‌و دووانه‌ی كه‌ باس كرا [ بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّيَارِ ] به‌نده‌گه‌لێكی خۆمان ئه‌نێرینه‌ سه‌رتان كه‌ خاوه‌ن هێزو توانایه‌كی زۆرن وه‌ زاڵ ئه‌بن به‌سه‌رتاندا، وه‌ به‌سه‌ر وڵاتاندا ئه‌گه‌ڕێن و كوشتارتان ئه‌كه‌ن و دێن و ئه‌ڕۆن و له‌كه‌س ناترسێن، كه‌ وتراوه‌ (جالوت) بووه‌، یان (سه‌نحاریب)ى پاشاى موصڵ بووه‌، یان (بوختنه‌صر)ى پاشاى بابل بووه‌ [ وَكَانَ وَعْدًا مَفْعُولًا (٥) ] وه‌ ئه‌ویش به‌ڵێنێكه‌و ڕووئه‌دات و هیچ گومانێكی تیا نیه‌."},{"id":6,"translation":"{تەوبە كردن‌و گەڕانەوە بۆ لای خوا هۆكارە بۆ سەركەوتن بەسەر دوژمندا} [ ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ زاڵتان ده‌كه‌ین به‌سه‌ریاندا [ وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ماڵ و منداڵتان نامێنێ دیسانه‌وه‌ پشتیوانیتان ئه‌كه‌ین و ماڵ و منداڵتان پێ ئه‌به‌خشین [ وَجَعَلْنَاكُمْ أَكْثَرَ نَفِيرًا (٦) ] وه‌ ژماره‌شتان زیاتر ئه‌كه‌ین له‌ دوژمنه‌كه‌تان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ جه‌نگیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن."},{"id":7,"translation":"[ إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ ] ئه‌گه‌ر چاكه‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ پاداشتى چاكه‌كه‌ بۆ خۆتان ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خراپه‌ش بكه‌ن ئه‌وا زه‌ره‌رو زیان و تاوانى خراپه‌كه‌ هه‌ر بۆ خۆتان ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوءُوا وُجُوهَكُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ ده‌ست ده‌كه‌نه‌وه‌ به‌ خراپه‌ به‌ڵێنی دووه‌م جار دێت و دیسان دوژمن به‌سه‌رتاندا زاڵ ئه‌بێته‌وه‌ تا شێوازی تێكشكاندن به‌ رووتانه‌وه‌ دیار بێت [ وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بێنه‌وه‌ ناو مزگه‌وتی قودس و داگیری بكه‌ن هه‌روه‌كو جاری یه‌كه‌م هاتن و داگیریان كرد [ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا (٧) ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێك وێران بكه‌ن و تێكی بده‌ن و زاڵ بن به‌سه‌رتاندا."},{"id":8,"translation":"[ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ ] به‌دڵنیایی ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ ئه‌كات و دوژمنتان له‌ كۆڵ ده‌كاته‌وه‌ [ وَإِنْ عُدْتُمْ عُدْنَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بۆ جاری سێیه‌میش بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ خراپه‌كاری ئه‌وا ئێمه‌ش سزاتان ئه‌ده‌ین و دوژمن به‌سه‌رتاندا زاڵ ئه‌كه‌ین (كه‌واته‌ گه‌وره‌ترین هۆكارى زاڵ بوونى دوژمن و داگیر كردنى وڵات بریتیه‌ له‌ تاوان و سه‌رپێچى، وه‌ گه‌وره‌ترین هۆكارى له‌ كۆڵكردنه‌وه‌ى دوژمن و زاڵ بوون به‌سه‌ریاندا و سه‌ربه‌خۆیى و رزگارى بریتیه‌ له‌ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌) [ وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيرًا (٨) ] وه‌ دۆزه‌خیشمان داناوه‌ بۆ كافران كه‌ له‌ دۆزه‌خدا گه‌مارۆ بدرێن و به‌ند بكرێن."},{"id":9,"translation":"[ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ ] به‌دڵنیایى ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیدایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌دات بۆ دامه‌زراوترین بیروباوه‌ڕو ڕه‌وشت و ئاكار [ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا (٩) ] وه‌ موژده‌ ئه‌دات به‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ كه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و ریاى تیا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)."},{"id":10,"translation":"[ وَأَنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (١٠) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌ به‌دڵنیایى سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازارمان بۆ داناون كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":11,"translation":"[ وَيَدْعُ الْإِنْسَانُ بِالشَّرِّ دُعَاءَهُ بِالْخَيْرِ ] وه‌ مرۆڤی وا هه‌یه‌ چۆن دوعای چاكه‌ ئه‌كات ئاوا دوعای خراپه‌ له‌ خۆى و ماڵ و منداڵی ئه‌كات [ وَكَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا (١١) ] وه‌ مرۆڤـ حاڵی وایه‌ كه‌ زۆر په‌له‌ ئه‌كات، ئه‌وه‌تا په‌له‌ ئه‌كات له‌وه‌ی كه‌ دوعای شه‌ڕ له‌ خۆى و ماڵ و منداڵی ئه‌كات."},{"id":12,"translation":"[ وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ ] وه‌ ئێمه‌ شه‌و و ڕۆژمان داناوه‌ كه‌ دوو نیشانه‌ن [ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ ] وه‌ روناكى و نیشانه‌كه‌ی شه‌ومان سڕیوه‌ته‌وه‌و كوژاندۆته‌وه‌ كه‌ مانگه‌ [ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً ] به‌ڵام نیشانه‌كه‌ی ڕۆژ بینراوه‌ كه‌ خۆره‌و به‌ڕۆژ ڕووناكه‌ [ لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ ] تا به‌هۆی ڕووناكی ڕۆژه‌وه‌ به‌ دوای بژێوی ژیانتاندا بگه‌ڕێن، وه‌ به‌هۆی تاریكی شه‌وه‌وه‌ پشووی تیا بده‌ن [ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ ] وه‌ تا به‌هۆی شه‌و و ڕۆژو مانگ و خۆره‌وه‌ ژماره‌و حساب و مێژووی خۆتان بزانن [ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا (١٢) ] وه‌ ئێمه‌ درێژه‌مان به‌ هه‌موو شتێك داوه‌و ڕوونمان كردۆته‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ ] (طَائِرَ) واته‌: كرده‌وه‌ی مرۆڤـ له‌ چاكه‌ یان له‌ خراپه‌، وه‌ هه‌موو مرۆڤێكیش له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كرده‌وه‌ی خۆی له‌ چاكه‌ یان له‌ خراپه‌ له‌ گه‌رده‌نیایه‌تی، له‌ سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامیدا عه‌ره‌ب كارێكى گرنگیان هه‌بوایه‌ بۆ ئه‌نجامدانى باوه‌ڕیان به‌ باڵنده‌ هه‌بووه‌و باڵنده‌یان هه‌ڵده‌فڕاند بزانن به‌كام لاو ئاراسته‌دا ده‌ڕوات تا بزانن كاره‌كه‌یان ئه‌نجام بده‌ن یان نا، به‌ختیان پێ ئه‌وت، به‌ڵام له‌ ئیسلامدا ئه‌و شتانه‌ نیه‌و باوه‌ڕ بوون پێى شه‌ریك دانانه‌ بۆ خواى گه‌وره‌، له‌ جیاتى ئه‌وه‌ نوێژى (الإستخارة) هه‌یه‌ [ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنْشُورًا (١٣) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا كتاب و نامه‌ی كرده‌وه‌كانی بۆ ده‌رئه‌كه‌ین كه‌ هه‌موو كرده‌وه‌كانی تیا نووسراوه‌ته‌وه‌و پارێزراوه‌، وه‌ بۆی بڵاو ئه‌كرێته‌وه‌و وه‌ری ئه‌گرێت، وه‌ پێی ئه‌وترێ:"},{"id":14,"translation":"[ اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا (١٤) ] تۆ نامه‌ی كرده‌وه‌كانی خۆت بخوێنه‌وه‌ به‌سه‌ ئه‌مڕۆ خۆت لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆتدا بكه‌یت (هه‌موو كه‌سێك خوێنده‌وارو نه‌خوێنده‌وار له‌و رۆژه‌دا ده‌توانێت كتاب و نامه‌ى كرده‌وه‌كانى بخوێنێته‌وه‌)."},{"id":15,"translation":"[ مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك ڕێگای هیدایه‌ت و چاكه‌ وه‌رگرێ ئه‌وه‌ بۆ خۆی هیدایه‌تی وه‌رگرتووه‌و چاكه‌كه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش گومڕا بێ ئه‌وه‌ خراپه‌كه‌ی ته‌نها بۆ سه‌ر خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ {سزای هیچ نەتەوەیەك نادەین تا پێغەمبەریان بۆ نەنێرین} [ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ] وه‌ كه‌س تاوانی كه‌س ناخرێته‌ سه‌رشانی، وه‌ كه‌س باری كه‌س هه‌ڵناگرێ له‌ خراپه‌دا (مه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ خه‌ڵكى چاوى لێ كردبێت یان بانگه‌وازى خه‌ڵكى كرد بێت بۆ خراپه‌ ئه‌و كاته‌ تاوانى خه‌ڵكیش دێته‌ سه‌رشانى به‌بێ ئه‌وه‌ى له‌ تاوانى خه‌ڵكى كه‌م بكرێته‌وه‌) [ وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا (١٥) ] وه‌ ئێمه‌ سزای هیچ میلله‌تانێك ناده‌ین تا پێغه‌مبه‌ریان بۆ نه‌نێرین و په‌یامی خوای گه‌وره‌یان پێ نه‌گه‌یه‌نێت و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر نه‌كات (به‌ڵام شێت و كه‌سێك له‌ سه‌رده‌مێك ژیابێت پێغه‌مبه‌ری پێ نه‌گه‌یشتبێت له‌گه‌ڵ به‌ساڵاچوویه‌ك كه‌ پێغه‌مبه‌ر هاتبێت ئه‌و عه‌قڵى له‌ده‌ست دابێت ئه‌مانه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت تاقیده‌كرێنه‌وه‌و پێیان ده‌وترێت بچنه‌ ئاگره‌وه‌، ئه‌وه‌ى گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌ بكات و بچێته‌ ناوى ساردو سه‌لامه‌ت ده‌بێت و ده‌یخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ئه‌وه‌ى گوێڕایه‌ڵى نه‌كات ده‌یخاته‌ دۆزه‌خه‌وه‌، وه‌ منداڵى كافرانیش كه‌ به‌ منداڵى مردبێتن و ئیسلامیان پێ نه‌گه‌یشتبێت ده‌خرێنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌و ده‌بن به‌ خزمه‌تكارى به‌هه‌شتیان)."},{"id":16,"translation":"[ وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ شارێك یان دێیه‌ك له‌ناو بده‌ین [ أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا ] فه‌رمان به‌ ده‌سه‌ڵاتداران و گه‌وره‌كانیان ئه‌كه‌ین به‌ تاعه‌ت و خێرو چاكه‌و ته‌وحید به‌ڵام ئه‌وان خراپه‌و تاوان ئه‌كه‌ن ئه‌و كاته‌ ئێمه‌ش له‌ناویان ئه‌ده‌ین، یاخود (أَمَرْنَا) واته‌: (أَمَّرْنَا) ئه‌یانكه‌ین به‌ ده‌سه‌ڵاتدار خراپه‌ ئه‌كه‌ن و له‌ناویان ئه‌ده‌ین [ فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ ] ئه‌و كاته‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌بێ [ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا (١٦) ] وه‌ له‌ ناویان ئه‌ده‌ین و وێرانیان ئه‌كه‌ین."},{"id":17,"translation":"[ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ ] وه‌ له‌ دوای نوح پێغه‌مبه‌ریش - صلى الله عليه وسلم - چه‌نده‌ها میلله‌تانی ترمان له‌ناوبرد وه‌كو عادو ثهمود به‌هۆی كوفرو تاوانیانه‌وه‌ (هه‌ڕه‌شه‌یه‌ له‌ كافرانى قوڕه‌یش ئه‌گه‌ر ئێوه‌یش ئیمان نه‌هێنن وه‌كو ئه‌وان له‌ناوتان ده‌به‌ین) [ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا (١٧) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ په‌روه‌ردگارت زۆر زاناو بینایه‌ به‌ تاوانی به‌نده‌كانی خۆی و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":18,"translation":"[ مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ] هه‌ر كه‌سێك له‌ ژیانیدا مه‌به‌ستی دونیا بێت و بۆ دونیا هه‌وڵ بدات ئه‌وه‌ ئێمه‌ش بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستمان لێ بێت و بمانه‌وێت بۆی پێشئه‌خه‌ین و له‌ دونیادا پاداشتی ئه‌ده‌ینه‌وه‌ [ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَدْحُورًا (١٨) ] به‌ڵام پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دۆزه‌خمان بۆى داناوه‌ كه‌ ئه‌چێته‌ ناویه‌وه‌ كه‌زه‌مكراوه‌و ده‌ركراوه‌و دوورخراوه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":19,"translation":"[ وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش له‌ دونیادا مه‌به‌ست و هه‌وڵ و تێكۆشانی بۆ قیامه‌ت بێت [ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ ] وه‌ هه‌وڵی خۆی بۆ بدات به‌ مه‌رجێك باوه‌ڕدار بێت و كرده‌وه‌كانى له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت [ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا (١٩) ] ئه‌وا هه‌وڵ و تێكۆشانی ئه‌مانه‌ لای خوای گه‌وره‌ وه‌رگیراو و سوپاسكراوه‌."},{"id":20,"translation":"[ كُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ ] هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ دونیای ئه‌وێ و ئه‌وه‌ی كه‌ قیامه‌تی ئه‌وێ له‌ دونیادا به‌ هه‌ردووكیان ئه‌به‌خشین [ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا (٢٠) ] وه‌ به‌خشینی خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ نیه‌ له‌سه‌ر هیچ لایه‌كیان."},{"id":21,"translation":"[ انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] ته‌ماشا بكه‌و بزانه‌ چۆن فه‌زڵی هه‌ندێكمان داوه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكیاندا له‌ دونیادا هه‌یه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌و هه‌یه‌ فه‌قیره‌، هه‌یه‌ به‌هێزه‌و هه‌یه‌ لاوازه‌، هه‌یه‌ نه‌خۆشه‌و هه‌یه‌ له‌ش ساغه‌ له‌به‌ر حیكمه‌تی خوای گه‌وره‌ [ وَلَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلًا (٢١) ] به‌ڵام پله‌كانی قیامه‌ت گه‌وره‌تره‌و فه‌زڵی قیامه‌ت زۆر زیاتره‌، (گرنگ ئه‌وه‌یه‌ مرۆڤـ له‌ قیامه‌ت فه‌زڵ و پله‌ى به‌رز بێت و له‌ پله‌كانى سه‌ره‌وه‌ى به‌هه‌شت بێت نه‌ك له‌ پله‌كانى خواره‌وه‌ى دۆزه‌خ)."},{"id":22,"translation":"[ لَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] تۆ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا خوایه‌كی تر بڕیار مه‌ده‌ كه‌ بیپه‌رستی [ فَتَقْعُدَ مَذْمُومًا مَخْذُولًا (٢٢) ] ئه‌و كاته‌ دائه‌نیشیت به‌ زه‌مكراوی و سه‌رشوڕى، خوای گه‌وره‌و فریشته‌كان زه‌مت ئه‌كه‌ن، وه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌رت ناخات به‌ڵكو سه‌رشۆڕ ئه‌بیت."},{"id":23,"translation":"{فەرمان كردن بە چاكە كردن لەگەڵ دایك‌و باوك} [ وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ] وه‌ په‌روه‌ردگارت فه‌رمانی كردووه‌و بڕیاری داوه‌ كه‌ هیچ كه‌سێك نه‌په‌رستن ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ چونكه‌ ته‌نها ئه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌ [ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ] وه‌ فه‌رمانی كردووه‌و بڕیاری داوه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ دایك و باوكتاندا چاكه‌كار بن [ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا ] به‌تایبه‌تی كاتێك یه‌كێك له‌وان یان هه‌ردووكیان له‌ ته‌مه‌نی پیریدا لای تۆ ئه‌بن [ فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ ] ئه‌وا كه‌مترین وشه‌یان پێ مه‌ڵێ كه‌ پێیان ناخۆش بێت ته‌نانه‌ت پێیان مه‌ڵێ ئۆف، (ئۆف كه‌مترین وشه‌یه‌ بۆیه‌ خواى گه‌وره‌ به‌كارى هێناوه‌، ئه‌گه‌ر له‌و وشه‌یه‌ كه‌متر هه‌بوایه‌ ئه‌وه‌یشى به‌رامبه‌ر دایك و باوك قه‌ده‌غه‌ ده‌كرد) [ وَلَا تَنْهَرْهُمَا ] وه‌ به‌ ڕه‌قی و به‌ توندی و ناشیرینى مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا مه‌كه‌ (ده‌ست رامه‌وه‌شێنه‌ به‌سه‌ریاندا) [ وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا (٢٣) ] به‌ڵكو به‌ وشه‌یه‌كی نه‌رمونیان و سۆزو به‌زه‌یی و ئه‌ده‌ب و رێزه‌وه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ ] وه‌ باڵی زه‌لیلیان بۆ شۆڕ بكه‌وه‌و به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و خۆبه‌كه‌مزانبه‌ له‌گه‌ڵیاندا [ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا ] وه‌ دوعایان بۆ بكه‌ بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ڕه‌حمیان پێ بكه‌ [ كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا (٢٤) ] هه‌روه‌كو چۆن ئه‌وان به‌ منداڵی و به‌ بچووكی منیان په‌روه‌رده‌ كردووه‌."},{"id":25,"translation":"[ رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ ] په‌روه‌ردگارتان زاناتره‌ چی له‌ نه‌فسی ئێوه‌دایه‌ [ إِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ خۆتان چاكه‌كارو پیاوچاك بن [ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُورًا (٢٥) ] ئه‌وه‌ هه‌ر كه‌سێك بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌و ته‌وبه‌ بكات خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبووه‌و لێیان خۆش ئه‌بێ."},{"id":26,"translation":"{مافی هه‌ژاران و ڕێبواران} [ وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ خزمی نزیكتن یان مسكینن ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی به‌ڵام به‌شی ناكات پێیان ببه‌خشه‌ [ وَابْنَ السَّبِيلِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی ڕێبواره‌و له‌ شاری خۆی دوور كه‌وتۆته‌وه‌و پاره‌ى لێبڕاوه‌ [ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا (٢٦) ] به‌ڵام زیادڕه‌وی و ئیسراف مه‌كه‌."},{"id":27,"translation":"[ إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُوا إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ ] چونكه‌ به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن برای شه‌یتانن، واته‌: هاوشێوه‌ی شه‌یتانن وه‌ شه‌یتان وایان لێ ئه‌كات كه‌ زیادڕه‌وی بكه‌ن (ئیسراف و زیادڕه‌وه‌ى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پاره‌و ماڵت له‌ تاوان یان شتى بێسوددا به‌كار بهێنیت ئه‌گه‌ر كه‌میش بێت، به‌ڵام چه‌ند زۆر ببه‌خشیت له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ ئه‌وه‌ ئیسراف نیه‌) [ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا (٢٧) ] وه‌ شه‌یتانیش به‌رامبه‌ر په‌روه‌ردگاری زۆر كوفری كردووه‌."},{"id":28,"translation":"[ وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پشتیشت له‌ خزمی نزیك و فه‌قیرو هه‌ژارو ڕێبواران كرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ڕزق و ڕۆزیت نیه‌ و چاوه‌ڕێی ڕزق و ڕۆزی خوای گه‌وره‌ی كه‌ پێت ببه‌خشێ [ فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا (٢٨) ] ئه‌و كاته‌ كه‌ ڕه‌دیانت كرده‌وه‌ قسه‌یه‌كی ئاسان و سووك و نه‌رمیان پێ بڵێ و عوزرێكی مه‌قبوول بهێنه‌ره‌وه‌و لێیان تووڕه‌ مه‌به‌و بڵێ ئه‌گه‌ر شتێك هاته‌ ده‌ستمان ئه‌وا إن شاء الله پێتان ده‌ده‌ین."},{"id":29,"translation":"{مامناوه‌ند بوون له‌ به‌خشیندا} [ وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ ] وه‌ ڕه‌زیل مه‌به‌ وه‌كو ئه‌وه‌ى كه‌ ده‌ستت به‌سترابێته‌وه‌ به‌ گه‌رده‌نته‌وه‌و نه‌توانی هیچ ببه‌خشی [ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ ] وه‌ زۆریش ده‌ست مه‌كه‌ره‌وه‌ كه‌ ئیسراف بكه‌ی [ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا (٢٩) ] ئه‌و كاته‌ كه‌ ڕه‌زیل بیت لۆمه‌كراو ئه‌بیت له‌لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌، وه‌ كه‌ ئیسرافت كرد هیچت نامێنێت و لاوازو گه‌مارۆ دراو ئه‌بیت."},{"id":30,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارت ڕزقی خۆی به‌ فراوانى ئه‌دات به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت، وه‌ له‌ هه‌ندێك كه‌سیشى ئه‌گرێته‌وه‌و كه‌م ده‌كات به‌ گوێره‌ی حیكمه‌تی خۆی [ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا (٣٠) ] به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگار به‌ به‌نده‌كانی خۆی زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ وه‌ زۆر بینایه‌و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":31,"translation":"[ وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ] وه‌ منداڵی خۆتان مه‌كوژن له‌ ترسی هه‌ژاریدا، (عه‌ره‌ب له‌ كۆندا هه‌ندێكیان وایان ئه‌كرد) [ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ ] ئێمه‌ ڕزقی مناڵه‌كان و خۆیشتان ئه‌ده‌ین [ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا (٣١) ] به‌ڕاستی كوشتنی منداڵ تاوانێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":32,"translation":"[ وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا ] وه‌ ئێوه‌ نزیكی زینا مه‌كه‌ونه‌وه‌ وه‌ پێشه‌كیه‌كانی زینا هه‌مووی حه‌رامه‌ [ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا (٣٢) ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ تاوانێكى بێزێنراوه‌ وه‌ خراپترین ڕێگایه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ره‌و دۆزه‌ختان ئه‌بات."},{"id":33,"translation":"{خوێن نه‌رشتن به‌ناحه‌ق} [ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ] وه‌ ئه‌و نه‌فسه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ بیكوژن ئێوه‌ مه‌یكوژن ئیلا به‌ حه‌ق نه‌بێ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌سێك له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕێته‌وه‌، یان كه‌سێك به‌ ناحه‌ق بكوژێ، یان له‌ دوای زه‌واجێكی شه‌رعی زینا بكات، ئه‌مه‌ حاكمی موسڵمان بۆی هه‌یه‌ بیانكوژێته‌وه‌ نه‌ك خه‌ڵكى [ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك به‌ سته‌ملێكراوی بكوژرێ [ فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا ] ئه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتمان به‌ كه‌سوكاری ئه‌و كوژراوه‌ به‌خشیوه‌ به‌سه‌ر بكوژه‌كه‌داو ئه‌توانێ داواى كوشتنه‌وه‌ى له‌ حاكم بكات و بڵێ بیكوژه‌وه‌، یان ئه‌توانێ لێی ببورێ، یان ئه‌توانێ پاره‌ی لێ وه‌ربگرێ [ فَلَا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر كوشتیشیه‌وه‌ با زیادڕه‌وی نه‌كات له‌ كوشتندا به‌وه‌ی كه‌ له‌ ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا بیكوژێ، یاخود گوێ و لووتى ببڕێت و لاشه‌ى بشێوێنێت، یاخود كه‌سوكاره‌كه‌ی بكوژێته‌وه‌ با وا نه‌كه‌ن [ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا (٣٣) ] ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سوكاری كوژراوه‌كه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ری ئه‌خات وه‌ پشتیوانێتی."},{"id":34,"translation":"[ وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ] وه‌ نزیك ماڵی هه‌تیو مه‌كه‌ونه‌وه‌ ئیلا به‌ باشترین شێواز نه‌بێ كه‌ سه‌رپه‌رشتی ماڵه‌كه‌یان بكه‌ن [ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ ] تا ئه‌و منداڵه‌ بێ باوكه‌ بالغ ئه‌بێ وه‌ پێ ئه‌گات ئه‌و كاته‌ پاره‌كه‌یان بده‌نه‌وه‌ [ وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ ] وه‌ كه‌ په‌یمانێكتان هه‌بوو بیبه‌نه‌ سه‌رو وه‌فاتان به‌رامبه‌ری هه‌بێت و بیپارێزن [ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا (٣٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌دڵنیایى مرۆڤـ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا له‌سه‌ر په‌یمانه‌كانى پرسیاری لێ ئه‌كرێ."},{"id":35,"translation":"{فێڵ نه‌كردن له‌ كێشانه‌ و پێوانه‌} [ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر شتێكتان پێوا به‌ ته‌واوی بیپێون و لێی كه‌م مه‌كه‌نه‌وه‌ [ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ] وه‌ شتێكیشتان كێشا به‌ ته‌رازوویه‌كی دادپه‌روه‌ر بیكێشن یان به‌دادپه‌روه‌ری و عه‌داله‌ت [ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا (٣٥) ] ئا ئه‌مه‌ باشتره‌ لای خوای گه‌وره‌و لای خه‌ڵكی، وه‌ له‌دونیاو قیامه‌ت، وه‌ باشترین سه‌ره‌نجامه‌ كه‌ خه‌ڵك بۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":36,"translation":"[ وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ] وه‌ له‌ شتێكیشدا كه‌ زانیاریت نه‌بوو قسه‌ی تیا مه‌كه‌ به‌تایبه‌تی له‌ دیندا، یاخود شایه‌تى ناحه‌ق مه‌ده‌ [ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا (٣٦) ] به‌راستى بیستن و بینین و دڵی مرۆڤ هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ پرسیاریان لێ ئه‌كات و ئه‌یانهێنێته‌ قسه‌."},{"id":37,"translation":"[ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا ] وه‌ به‌ فه‌خرو شانازی كردن و لووتبه‌رزی به‌سه‌ر زه‌ویدا مه‌ڕۆ [ إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ ] به‌دڵنیایى تۆ ناتوانی زه‌وی ببڕیت [ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا (٣٧) ] وه‌ ناگه‌ی به‌ درێژایی شاخه‌كان و ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ نیت ئیتر بۆ فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ئه‌كه‌ی."},{"id":38,"translation":"[ كُلُّ ذَلِكَ كَانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهًا (٣٨) ] ئه‌م شتانه‌ی كه‌ له‌ ئایه‌ته‌كانی پێشتردا به‌رهه‌ڵستى لێ كرا ئه‌مانه‌ هه‌مووی خراپه‌یه‌، وه‌ لای خوای گه‌وره‌ ڕق لێبووه‌و پێى ڕازی نیه‌و حه‌رامه‌."},{"id":39,"translation":"[ ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ ] ئه‌م شتانه‌ی كه‌ پێشتر ئاماژه‌ی بۆ كرا هه‌مووی خوای گه‌وره‌ به‌ وه‌حی بۆی ناردوویت وه‌ پڕه‌ له‌ حیكمه‌ت و دانایی خوای گه‌وره‌ [ وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ جه‌خت ئه‌كاته‌وه‌ له‌سه‌ره‌تاش فه‌رمووی لێره‌ش ئه‌فه‌رمووێ: له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا هیچ خوایه‌كی تر دامه‌نێ [ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا (٣٩) ] هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات فڕێ ئه‌درێته‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ لۆمه‌كراوی (خواى گه‌وره‌و خه‌ڵكى لۆمه‌ى ده‌كه‌ن)، وه‌ به‌ دوورخراوی له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":40,"translation":"[ أَفَأَصْفَاكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِينَ ] ئایا په‌روه‌ردگارتان ئێوه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ كوڕتان پێ ببه‌خشێ [ وَاتَّخَذَ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِنَاثًا ] وه‌ كچی بۆ خۆی بڕیار داوه‌ وه‌كو هه‌ندێك له‌ عه‌ره‌ب كه‌ ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌یه‌ ئایا خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی ئێوه‌ی به‌سه‌ر خۆیدا داوه‌ كوڕی به‌ ئێوه‌ داوه‌و كچی بۆ خۆی بڕیار داوه‌، چونكه‌ ئه‌وان به‌ كچ رازى نابوون و كچیان زینده‌ به‌چاڵ ده‌كرد [ إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلًا عَظِيمًا (٤٠) ] به‌ڕاستی ئێوه‌ قسه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌."},{"id":41,"translation":"{لە قورئاندا هەموو شتێك روونكراوەتەوە} [ وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِيَذَّكَّرُوا ] وه‌ ئێمه‌ له‌م قورئانه‌دا هه‌موو شتێكمان باس كردووه‌و روونكردۆته‌وه‌و نموونه‌مان هێناوه‌ته‌وه‌و دووباره‌مان كردۆته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن [ وَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا نُفُورًا (٤١) ] به‌ڵام كافران هیچ شتێكیان زیاد ناكات ته‌نها دووركه‌وتنه‌وه‌و ڕاكردن نه‌بێ له‌ حه‌ق."},{"id":42,"translation":"[ قُلْ لَوْ كَانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا خوایه‌كی تر هه‌بوایه‌ وه‌كو ئێوه‌ ئه‌ڵێن [ إِذًا لَابْتَغَوْا إِلَى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا (٤٢) ] ئه‌وه‌ ئه‌و خوایانه‌ی تر ئه‌ڕۆیشتن بۆ لای خوای گه‌وره‌ى خاوه‌ن عه‌رش و ڕێگه‌یان ئه‌گرته‌ به‌ر بۆ ئه‌وه‌ی به‌سه‌ریدا زاڵ بن و قه‌ده‌غه‌ی بكه‌ن، هه‌روه‌كو چۆن پاشاكان له‌سه‌ر زه‌ویدا هه‌ندێكیان شه‌ڕ له‌گه‌ڵ هه‌ندێكیان ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات."},{"id":43,"translation":"[ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا (٤٣) ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هترو به‌رزتره‌ كه‌ كافران ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ له‌و وته‌ ناشیرینانه‌، به‌رزێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ له‌ زاتی پیرۆزیدا له‌ ناوه‌كانیدا له‌ كرداره‌كانیدا له‌ سیفاته‌كانیدا له‌ ده‌سه‌ڵاتیدا."},{"id":44,"translation":"{هەموو دروستكراوەكان عیبادەتی خوا دەكەن} [ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ ] هه‌رچی له‌ هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌و حه‌وت زه‌ویه‌كه‌ هه‌یه‌ وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌و له‌ ناویاندا هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی ته‌سبیحات و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ مرۆڤـ و فریشته‌و جنی و بێگیان و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌وه‌ [ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ ] وه‌ هیچ شتێك نیه‌ ئیلا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات [ وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ] به‌ڵام ئێوه‌ى مرۆڤـ له‌ ته‌سبیحاتی ئه‌وان تێ ناگه‌ن [ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا (٤٤) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر حه‌لیمه‌ په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانیدا وه‌ زۆر لێخۆشبووه‌."},{"id":45,"translation":"[ وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا (٤٥) ] وه‌ كاتێك كه‌ قورئانی پیرۆزت خوێنده‌وه‌ له‌ نێوان تۆ و ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ قیامه‌ت نیه‌ وه‌ پشت له‌ قورئان خوێندنی تۆ ئه‌كه‌ن په‌رده‌یه‌ك دائه‌نێین كه‌ لێكتان جیا بكاته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌بیستن و نه‌تبینن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی هیدایه‌ت نین، كاتێك كه‌ (تَبَّتْ يَدَا أبِي لَهَبٍ) دابه‌زى (ئوم جه‌میل)ى خێزانى (ئه‌بو له‌هه‌ب) هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - وه‌ (ئه‌بو به‌كر)یش دانیشتبوو له‌وه‌ ترسا كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - ببینێت و قسه‌ى پێ بڵێت، وتى ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - ئه‌مه‌ ئافره‌تێكى جوێنفرۆشه‌ بۆ لێره‌ ناڕۆیت، فه‌رمووى: (نامبینێت و ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌)، ئه‌ویش هات به‌ڵام نه‌یبینى و گه‌ڕایه‌وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: (به‌رده‌وام فریشته‌یه‌ك به‌ باڵى دایپۆشیبووم)."},{"id":46,"translation":"[ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ ] وه‌ په‌رده‌مان به‌سه‌ر دڵیشیاندا داوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ قورئان تێ نه‌گه‌ن [ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ] وه‌ گوێشیانمان كه‌ڕو قورس كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌بیستن [ وَإِذَا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ ] وه‌ كاتێك تۆ له‌ قورئانی پیرۆزدا به‌تاك و ته‌نها باسی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌یت و باسی خوایه‌كانی ئه‌وان ناكه‌یت و ده‌ڵێیت: لا إله إلا الله [ وَلَّوْا عَلَى أَدْبَارِهِمْ نُفُورًا (٤٦) ] ئه‌وان پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و به‌ پشتدا ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و ڕائه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی گوێیان له‌ خوێندنه‌وه‌ی تۆ نه‌بێ."},{"id":47,"translation":"[ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَسْتَمِعُونَ بِهِ ] ئێمه‌ زاناترین به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان گوێ له‌ قورئان ئه‌گرن بۆ ئه‌وه‌ی سووكایه‌تی پێ بكه‌ن [ إِذْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ وَإِذْ هُمْ نَجْوَى ] كاتێك كه‌ گوێ ئه‌گرن ئێمه‌ ئاگامان لێیه‌ له‌ نێوان خۆیاندا چپه‌ چپ ئه‌كه‌ن و به‌ نهێنی قسه‌ ئه‌كه‌ن و گاڵته‌ به‌ قورئان ئه‌كه‌ن و به‌ درۆی ئه‌زانن [ إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا (٤٧) ] سته‌مكاران ئه‌ڵێن: ئێوه‌ شوێن هیچ كه‌سێك نه‌كه‌وتوون ته‌نها پیاوێكی سیحرلێكراو نه‌بێت و محمد - صلى الله عليه وسلم - سیحرو جادووی لێكراوه‌و عه‌قڵی له‌ ده‌ست داوه‌."},{"id":48,"translation":"[ انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ ] ته‌ماشا بكه‌ بزانه‌ چۆن نموونه‌ بۆ تۆ ده‌هێننه‌وه‌ جارێك ئه‌ڵێن: فاڵچیه‌و جارێك ئه‌ڵێن: ساحیره‌و جارێك ئه‌ڵێن: شاعیره‌و جارێك ئه‌ڵێن: شێت بووه‌ [ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا (٤٨) ] خۆیان گومڕا بوونه‌و له‌ ڕێگای ڕاست لایان داوه‌ وه‌ ناتوانن بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت."},{"id":49,"translation":"[ وَقَالُوا أَإِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئایا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر ببین به‌ ئێسقان و ئێسقانه‌كانمان ڕزی و نه‌ماو بوو به‌ خۆڵ [ أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا (٤٩) ] ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ ئه‌كرێینه‌وه‌ دروستكراوێكی تازه‌؟! نكوڵیان ئه‌كردو به‌دووریان ئه‌زانی."},{"id":50,"translation":"{ئەگەر ئێوە بەردو ئاسنیش بوونایە خوای گەورە هەر زیندووی دەكردنەوە} [ قُلْ كُونُوا حِجَارَةً أَوْ حَدِيدًا (٥٠) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ نه‌ك گۆشت و ئێسقان بوونایه‌و بڕزێ به‌ڵكو ئه‌گه‌ر به‌رد یان ئاسنیش بوونایه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ پاش مردن زیندووی ده‌كردنه‌وه‌."},{"id":51,"translation":"[ أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِي صُدُورِكُمْ ] یان هه‌ر دروستكراوێكی تر كه‌ له‌لای ئێوه‌ چه‌ندێك گه‌وره‌ بێ له‌ به‌ردو ئاسنیش گه‌وره‌ترو به‌هێزتر بێت وه‌كو ئاسمان و زه‌وى و شاخه‌كان خوای گه‌وره‌ هه‌ر زیندووی ده‌كردنه‌وه‌ [ فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنَا ] ئه‌ڵێن: كێیه‌ سه‌رله‌نوێ ئه‌مانگه‌ڕێنێته‌وه‌و دروستمان ئه‌كاته‌وه‌ [ قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ سه‌ره‌تا یه‌كه‌مجار دروستی كردن هه‌ر ئه‌وه‌ ئه‌تانگه‌ڕێنێته‌وه‌و دروست و زیندووتان ئه‌كاته‌وه‌ [ فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُءُوسَهُمْ ] ئه‌وان وه‌كو گاڵته‌ پێ كردن سه‌ریان ئه‌جوولێننه‌وه‌ [ وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ كه‌یه‌و كه‌ی زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌؟ [ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيبًا (٥١) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بڵێ: له‌وانه‌یه‌ نزیك بێ، چونكه‌ هه‌ر شتێك ڕووبدات ئه‌وا نزیكه‌."},{"id":52,"translation":"[ يَوْمَ يَدْعُوكُمْ ] له‌و ڕۆژه‌دا خوای گه‌وره‌ بانگتان ئه‌كات بۆ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر [ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ ] ئێوه‌یش وه‌ڵامی خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌نه‌وه‌و حه‌مدی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵن و ده‌سه‌ڵاتتان نیه‌ [ وَتَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا (٥٢) ] كاتێك كه‌ ناخۆشیه‌كانی قیامه‌ت ئه‌بینن گومانی ئه‌وه‌ ئه‌به‌ن كه‌ له‌ ناو قه‌بره‌كه‌دا یان له‌ ژیانى دونیادا ته‌نها كاتێكی كه‌متان به‌سه‌ر بردووه‌."},{"id":53,"translation":"{بەكارهێنانی باشترین وتە} [ وَقُلْ لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - به‌ به‌نده‌كانم بڵێ: با باشترین وته‌ به‌رامبه‌ر یه‌كتری به‌كار بهێنن و زبری و ره‌قى و توندوتیژی تیا نه‌بێ [ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر قسه‌ی خراپ بكه‌ن به‌ دڵنیایى شه‌یتان ڕق و كینه‌و دژایه‌تی ئه‌خاته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوًّا مُبِينًا (٥٣) ] به‌ دڵنیایى شه‌یتان بۆ مرۆڤ دوژمنێكی زۆر ئاشكرایه‌."},{"id":54,"translation":"[ رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ ] په‌روه‌ردگارتان زاناتره‌ به‌ ئێوه‌ كه‌ كێ شایه‌نى هیدایه‌ته‌و كێ شایه‌نى نیه‌ [ إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ ] ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت ڕه‌حمتان لێ ئه‌كات به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن [ أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت سزاتان ئه‌دات كه‌ ئیمان نه‌هێنن [ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا (٥٤) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - وه‌ تۆمان نه‌ناردووه‌ كه‌ قه‌ده‌غه‌یان بكه‌ی له‌ كوفر كردن یان به‌زۆر وایان لێ بكه‌ی كه‌ موسڵمان بن، به‌ڵكو ته‌نها گه‌یاندنى په‌یامه‌كه‌ت له‌سه‌ره‌."},{"id":55,"translation":"[ وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ په‌روه‌ردگارت زاناتره‌ به‌ حاڵی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدا هه‌ن كامیان گوێڕایه‌ڵ و كامیان سه‌رپێچیكارن [ وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ فه‌زڵی هه‌ندێك پێغه‌مبه‌رانمان داوه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكی تریان وه‌كو ئیبراهیم و موسى و عیسى و نوح و محمد (سه‌ڵات و سه‌لامى خوایان له‌سه‌ر بێت) كه‌ گه‌وره‌ترینیان پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلى الله عليه وسلم - [ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا (٥٥) ] وه‌ زه‌بوریشمان به‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - به‌خشیووه‌."},{"id":56,"translation":"{تەنها خوا دەتوانێت زیان‌و ناخۆشییەكانمان لەسەر هەڵگرێت} [ قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِهِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - به‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران بڵێ: بانگی ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ن كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌تانپه‌رستن [ فَلَا يَمْلِكُونَ كَشْفَ الضُّرِّ عَنْكُمْ وَلَا تَحْوِيلًا (٥٦) ] ئه‌وان ناتوانن ئه‌و زه‌ره‌رو زیانه‌ی بۆ سه‌ر ئێوه‌ دابه‌زیوه‌ له‌سه‌رتانی هه‌ڵگرن یاخود بیگوازنه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تواناو ده‌سه‌ڵاتیان نیه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ى تواناو ده‌سه‌ڵاتى هه‌یه‌ ته‌نها خواى گه‌وره‌یه‌."},{"id":57,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ ] هه‌ندێك له‌ عه‌ره‌ب هه‌ندێك جنیان ده‌په‌رست، جنییه‌كان موسڵمان ببوون و مرۆڤه‌كانیش نه‌یانده‌زانى ئه‌وان موسڵمان بوونه‌و به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر په‌رستنیان خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ دوعایان لێ ئه‌كه‌ن و لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌تیان بۆ ئه‌كه‌ن و ئه‌یانپه‌رستن وه‌كو مه‌لائیكه‌ت و عیسى و عوزێرو پیاوچاكان ئه‌وانه‌ خۆیان هه‌ر هۆكارێك باش بێت و هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك چاك بێت و به‌ خوای گه‌وره‌یان بگه‌یه‌نێت و له‌ خوای گه‌وره‌یان نزیك بكاته‌وه‌ ئه‌و هۆكارانه‌ ئه‌گرنه‌ به‌ر بۆ خۆ نزیك كردنه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ ] وه‌ به‌ ئومێدی ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ن وه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن، ئیتر بۆ ئێوه‌ ئه‌وان ئه‌په‌رستن و به‌تاك و ته‌نها خوا ناپه‌رستن (ئومێد بوون به‌ خوا هانت ده‌دات له‌سه‌ر چاكه‌، وه‌ ترسان له‌ خوا ده‌تگه‌ڕێنێته‌وه‌ له‌ خراپه‌، بۆیه‌ عیباده‌ت به‌بێ ئه‌م دوانه‌ ته‌واو نیه‌) [ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا (٥٧) ] به‌دڵنیایى سزای خوای گه‌وره‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكی حه‌زه‌ری لێ بكات و خۆی لێ بپارێزێ."},{"id":58,"translation":"[ وَإِنْ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] وه‌ هیچ دێ و شارێك نیه‌ له‌ شوێنی كافران ئیلا ئێمه‌ له‌ناوی ئه‌به‌ین پێش ڕۆژی قیامه‌ت به‌ مردن بێت یان به‌ سزادان كه‌ ڕیشه‌كێشیان ده‌كه‌ین [ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِيدًا ] یان سزایه‌كی به‌ئێش و ئازاریان ئه‌ده‌ین [ كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا (٥٨) ] ئا ئه‌مه‌یش له‌ كتابێكدا نووسراوه‌ته‌وه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه."},{"id":59,"translation":"[ وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ ] خه‌ڵكی مه‌ككه‌ داوایان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - كرد كه‌ كێوی صه‌فایان بۆ بكات به‌ ئاڵتوون، وه‌ شاخه‌كانیان بۆ لادا تا زه‌رعاتی لێ بكه‌ن، جبریل هات فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر ئه‌ڵێی وه‌ڵامیان ناده‌ینه‌وه‌و داواكارییه‌كانیان جێبه‌جێ ناكه‌ین و دوایان ده‌خه‌ین، وه‌ ئه‌گه‌ر ویستت لێیه‌ ئێستا داواكاریه‌كانیان بۆ جێبه‌جێ ئه‌كه‌ین به‌ڵام ئیمان نه‌هێنن یه‌كسه‌ر سزایان ئه‌ده‌ین و له‌ناویان ده‌ده‌ین وه‌كو چۆن ئوممه‌تانى پێشوو له‌ناوچوون، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: نه‌خێر به‌ڵكو په‌له‌یان لێ ناكه‌ین و له‌ناویان مه‌به‌ن، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ هیچ شتێك ڕێگری له‌ ئێمه‌ ناكات كه‌ سزایان بۆ بنێرین و زۆر ئاسانه‌ لامان ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئوممه‌تانى پێشوو ئه‌و موعجیزانه‌ى كه‌ داوایان كرد بۆمان ئه‌نجامدان كه‌ به‌ درۆیان زانی ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ په‌له‌ ئه‌كات له‌ سزادانیان و مۆڵه‌تیان نادات وه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا به‌م شێوازه‌یه‌، ئه‌گه‌ر داواكاریه‌كانى ئێوه‌یش ئه‌نجام بده‌ین و ئیمان نه‌هێنن په‌له‌ ده‌كه‌ین له‌ سزادانى ئێوه‌یشدا [ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا ] وه‌ قه‌ومی ثهمودیش داواى موعجیزه‌یان كردو ئه‌و حوشتره‌مان له‌و تاوێره‌ بۆ ده‌ركردن كه‌ به‌ چاوی خۆیان بینیان به‌ڵام نكوڵیان كردو ئیمانیان نه‌هێناو سه‌ریانبڕی و سته‌میان كردو خواى گه‌وره‌یش له‌ناوى بردن [ وَمَا نُرْسِلُ بِالْآيَاتِ إِلَّا تَخْوِيفًا (٥٩) ] وه‌ ئێمه‌ نیشانه‌و موعجیزه‌كانى خۆمان نانێرین له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ران ته‌نها بۆ ترساندنی ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ پێغه‌مبه‌ران به‌ درۆ ئه‌زانن."},{"id":60,"translation":"[ وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێمان وتوویت په‌روه‌ردگارت ده‌وری هه‌موو خه‌ڵكی داوه‌و هه‌موویان له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دان به‌تایبه‌تی خه‌ڵكی مه‌ككه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌و تۆ ده‌پارێزێت لێیان [ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ ] وه‌ ئه‌و خه‌و بینینه‌ش كه‌ تۆ بینیت، كه‌ به‌ چاوی خۆی بینی نه‌ك له‌ خه‌وتندا كه‌ (ئیسراء) و شه‌وڕه‌وی كردن بوو وه‌كو له‌سه‌ره‌تای ئه‌م سووره‌ته‌دا باسمان كرد ئه‌مه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ خه‌ڵكی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ندێك خه‌ڵكى موسڵمان بوون كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - هه‌واڵی شه‌وڕه‌وی بۆ گێڕانه‌وه‌ ئه‌وان له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌مه‌ فیتنه‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌ خه‌ڵكی پێ تاقیده‌كه‌ینه‌وه‌، یاخود وتراوه‌: خه‌و بینینێكی تر بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ كوشتنی كافرانی له‌ شه‌ڕی به‌دردا نیشانی پێغه‌مبه‌ری خوا داوه‌ - صلى الله عليه وسلم - [ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ] وه‌ ئه‌و داره‌ نه‌فره‌ت لێكراوه‌ی كه‌ له‌ قورئاندا باسى كردووه‌ كه‌ داری زه‌قومه‌، كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - نیشانی درا له‌ دۆزه‌خدا كه‌ خوارده‌مه‌نی دۆزه‌خییه‌كانه‌ [ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا (٦٠) ] وه‌ ئه‌یانترسێنین به‌ڵام هیچ شتێكیان زیاد ناكات ته‌نها سه‌ركه‌شی كردن و سنوور به‌زاندنێكی زۆر گه‌وره‌ نه‌بێ."},{"id":61,"translation":"{كفتوگۆی نێوان خوای گەورەو ئیبلیس} [ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ] وه‌ كاتێك به‌ فریشته‌كانمان وت كڕنوشی ڕێزو ئیحتیرام بۆ ئاده‌م به‌رن [ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ ] هه‌موویان كڕنوشیان برد ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ [ قَالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا (٦١) ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من كڕنوش به‌رم بۆ كه‌سێك كه‌ تۆ له‌ قوڕ دروستت كردووه‌."},{"id":62,"translation":"[ قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌واڵم پێ بده‌ سه‌باره‌ت به‌و كه‌سه‌ی كه‌ ڕێزت لێناوه‌ كه‌ ئاده‌مه‌ كه‌ منت له‌ ئاگر دروست كردووه‌ ئه‌وت له‌ قوڕ دروست كردووه‌ بۆچی فه‌زڵی ئه‌وتدا به‌سه‌ر مندا [ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] ئه‌گه‌ر دوام بخه‌ی تا ڕۆژی قیامه‌ت [ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا (٦٢) ] ئه‌وه‌ زاڵ ئه‌بم به‌سه‌ر نه‌وه‌كانیداو هه‌موویان گومڕا ئه‌كه‌م ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ كه‌ به‌نده‌ دڵسۆزو باوه‌ڕداره‌كانن."},{"id":63,"translation":"[ قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا (٦٣) ] خوای گه‌وره‌ش فه‌رمووی: ئه‌وه‌ ئه‌مێنیته‌وه‌ بڕۆ هه‌ر كه‌سێكیش گوێڕایه‌ڵی تۆ بكات و شوێنت بكه‌وێ ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى جه‌هه‌ننه‌م سزای ئێوه‌یه‌ سزایه‌كی ته‌واو."},{"id":64,"translation":"[ وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ ] وه‌ گومڕایان بكه‌و له‌ ڕێى راست ده‌ریانبكه‌ وه‌ بیانترسێنه‌ به‌ ده‌نگه‌كه‌ت، واته‌: به‌ وه‌سوه‌سه‌كه‌ت، یاخود به‌ گۆرانی، یان هه‌ر كه‌سێك بانگه‌وازى خه‌ڵكى بكات بۆ سه‌رپێچى خواى گه‌وره‌ [ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ ] وه‌ به‌ سواری و به‌ پیاده‌ دیسانه‌وه‌ خه‌ڵكی گومڕا بكه‌و بۆیان بڕۆ و زاڵ به‌ به‌سه‌ریاندا [ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ ] وه‌ به‌شداریان بكه‌ له‌ ماڵدا، به‌شداری كردن له‌ ماڵدا به‌وه‌ی كه‌ وایان لێ بكه‌ له‌ ڕێی حه‌رامدا ماڵ په‌یدا بكه‌ن وه‌كو دزی و ڕیبا، وه‌ له‌ حه‌رامدا سه‌رفی بكه‌ن [ وَالْأَوْلَادِ ] وه‌ به‌شداریان بكه‌ له‌ مناڵیشیاندا به‌وه‌ی كه‌ مناڵیان به‌ زینا ببێ و تووشی زینایان بكه‌، یاخود ناوی بنێن به‌ عه‌بدی غه‌یری خوای گه‌وره‌، وه‌كو به‌ناوی (عبداللات و عبدالعزی) و ئه‌وانه‌وه‌ ناوى منداڵه‌كانیان بنێن، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ مناڵه‌كانیان ئه‌كوشت له‌ ترسی برسێتی و كچیان زینده‌ به‌چاڵ ئه‌كرد یان منداڵیان كافر ئه‌كرد هه‌مووى شه‌یتان واى لێ ده‌كردن [ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا (٦٤) ] وه‌ به‌ڵێنیان پێ بده‌ وه‌ وه‌عدو به‌ڵێنی شه‌یتان ته‌نها له‌ خشته‌ بردنه‌و هیچ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كی نیه‌."},{"id":65,"translation":"[ إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ] به‌دڵنیایى به‌نده‌ دڵسۆزو باوه‌ڕداره‌كانی من تۆ تواناو ده‌سه‌ڵاتت به‌سه‌ریاندا نیه‌ [ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلًا (٦٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ كه‌ باوه‌ڕداران پشتى پێ ببه‌ستن وه‌ كاری خۆیانى پێ بسپێرن و خوای گه‌وره‌ پارێزه‌رو پشتیوان و سه‌رخه‌ریان بێت."},{"id":66,"translation":"[ رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ ] په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌یه‌ كه‌ كه‌شتیه‌كانتان وا لێ ئه‌كات له‌ناو ده‌ریادا بڕوات [ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی به‌ دوای فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێن بۆ بازرگانی له‌ ده‌ریادا وه‌ باره‌كانتان بۆ بگوازێته‌وه‌ [ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا (٦٦) ] به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگار زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو میهره‌بانه‌ به‌رامبه‌ر ئێوه‌."},{"id":67,"translation":"{بێ‌ وەفایی هاوبەشبڕیاردەران} [ وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ] وه‌ كاتێك كه‌ له‌ناو ده‌ریادا تووشی زیانێك ئه‌بن و مه‌ترسی نقوم بوونتان ببێ [ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ كاتی خۆشیدا دوعاتان لێیان ئه‌كردو لێیان ئه‌پاڕانه‌وه‌ له‌ خواكانتان هه‌موویان ئه‌ڕۆن و نامێنن و فریاتان ناكه‌ون و به‌ دڵسۆزى به‌ ته‌نها له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌، چونكه‌ ده‌زانن ته‌نها خواى گه‌وره‌ ده‌توانێت رزگارتان بكات [ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزگارتان ئه‌كات وه‌ ئه‌تانگه‌یه‌نێته‌ وشكانی ئه‌و كاته‌ پشت ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ خواپه‌رستی و دوعا ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ خواكانی خۆتان و ئه‌وان ئه‌په‌رستنه‌وه‌ [ وَكَانَ الْإِنْسَانُ كَفُورًا (٦٧) ] به‌ڕاستی مرۆڤ زۆر كوفرانه‌ی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات."},{"id":68,"translation":"[ أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ ] ئایا ئێوه‌ ئه‌مینن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ ناخی زه‌ویدا ناتانباته‌ خواره‌وه‌ واته‌ كه‌ له‌ ده‌ریا ڕزگاری كردن و گه‌یشتنه‌ وشكانی شه‌ریك بۆ خوا دائه‌نێن ئه‌مینن لێره‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان نادات [ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ] یاخود بایه‌كی به‌هێزتان بۆ نانێرێ له‌ ئاسمانه‌وه‌ كه‌ به‌ردی تیا بێت و به‌رد بارانتان بكات [ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا (٦٨) ] پاشان كه‌س نه‌بێ كه‌ بتانپارێزێ و ڕزگارتان بكات."},{"id":69,"translation":"[ أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى ] یان ئه‌مینن جارێكی تر ئێوه‌ ڕێگاتان ناكه‌وێته‌وه‌ ناو ده‌ریا [ فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ] ئه‌و كاته‌ بایه‌كی به‌هێزو سه‌ختتان بۆ بنێرێ كه‌ ده‌نگێكی سه‌ختی له‌گه‌ڵدا بێت و كه‌شتیه‌كه‌تان بشكێنێت و نوقمتان بكات به‌هۆی كوفری خۆتانه‌وه‌ [ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا (٦٩) ] دواتریش نابینن كه‌س هه‌بێت دوای خوای گه‌وره‌ بكه‌وێت و داوای تۆڵه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بكات (كه‌س توانای تۆڵه‌ سه‌ندنی له‌ خوای گه‌وره‌ نیه‌)."},{"id":70,"translation":"{رێزلێنانی خوای گەورە لە ئادەمیزاد} [ وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ ] وه‌ به‌دڵنیایى ئێمه‌ ڕێزمان له‌ مرۆڤـ ناوه‌ له‌ شێوه‌ی دروست كردن و پێدانى عه‌قڵ و ناردنی پێغه‌مبه‌ران بۆیان [ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] وه‌ له‌ وشكانی و ده‌ریادا هه‌ڵمان گرتوون، له‌ وشكانی له‌سه‌ر ئاژه‌ڵ و هه‌ڵگره‌كانى تر، وه‌ له‌ ده‌ریایشدا له‌ناو كه‌شتیدا [ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ جۆره‌ها خواردنی به‌تام و چێژو باشمان پێ به‌خشیوون [ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا (٧٠) ] وه‌ فه‌زڵمان داون به‌سه‌ر زۆرێك له‌ دروستكراوه‌كان كه‌ دروستمان كردوون (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر فه‌زڵى مرۆڤـى خواپه‌رست به‌سه‌ر مه‌لائیكه‌تدا)."},{"id":71,"translation":"[ يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌موو خه‌ڵكێك به‌ پێشه‌واكه‌ی خۆیان بانگ ئه‌كه‌ین، واته‌: به‌ كتابه‌كه‌یان، ئه‌ووترێ: ئه‌هلی قورئان، ئه‌هلی ئینجیل، ئه‌هلی ته‌ورات، یاخود مه‌به‌ست پێى پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یانه‌، یاخود مه‌به‌ست پێى نامه‌ى كرده‌وه‌كانیانه‌ [ فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك كتابه‌كه‌ی به‌ ده‌ستی ڕاستی پێ بدرێ [ فَأُولَئِكَ يَقْرَءُونَ كِتَابَهُمْ ] ئه‌مانه‌ كتابی خۆیان ئه‌خوێننه‌وه‌ به‌ دڵخۆشى چونكه‌ پڕه‌ له‌ كرده‌وه‌ى چاك [ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا (٧١) ] وه‌ هیچ سته‌مێكیان لێ ناكرێ به‌ ئه‌ندازه‌ی ئه‌و ده‌زووه‌ باریكه‌ی له‌ ناوكی خورمادا هه‌یه‌."},{"id":72,"translation":"[ وَمَنْ كَانَ فِي هَذِهِ أَعْمَى ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش له‌ دونیادا كوێر بێت و حه‌ق نه‌بینێ [ فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمَى وَأَضَلُّ سَبِيلًا (٧٢) ] ئه‌وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا هه‌ر كوێره‌، وه‌ گومڕاتره‌و ڕێگای خۆی نادۆزێته‌وه‌."},{"id":73,"translation":"{هەوڵە شكستخواردووەكانی هاوبەشبڕیاردەران} [ وَإِنْ كَادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ] وه‌فدى (سه‌قیف) هاتن وتیان ئه‌ى محمد - صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ موسڵمان ده‌بین به‌ڵام ساڵێك واز له‌ خوایه‌كه‌مان بێنه‌و مه‌یشكێنه‌و با خه‌ڵكى قوربانى بۆ بكه‌ن، پێغه‌مبه‌ریش له‌ سوربوونى له‌سه‌ر موسڵمان بوونى خه‌ڵكى به‌ دڵیدا هات كه‌ رازى بێت، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - نزیك بوو ئه‌وان فێڵت لێ بكه‌ن وه‌ داوات لێ بكه‌ن بچیته‌ سه‌ر دینه‌كه‌ی ئه‌وان و له‌وه‌ت لاده‌ن كه‌ به‌ وه‌حی بۆمان ناردوویت [ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنَا غَيْرَهُ ] به‌وه‌ی شتێكی تر بڵێی جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ بۆمان ناردوویت [ وَإِذًا لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا (٧٣) ] ئه‌و كاته‌ تۆیان ئه‌كرد به‌ خۆشه‌ویستی خۆیان ئه‌گه‌ر شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان بكه‌وتیتایه‌."},{"id":74,"translation":"[ وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر تۆمان جێگیر نه‌كردایه‌ له‌سه‌ر حه‌ق و نه‌مان پاراستیتایه‌ [ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا (٧٤) ] ئه‌وه‌ نزیك بوو كه‌مێك مه‌یلت به‌لای ئه‌واندا بڕوات به‌ڵام خوای گه‌وره‌ پاراستی هیچ مه‌یلێكی به‌لای ئه‌واندا نه‌ڕۆی."},{"id":75,"translation":"[ إِذًا لَأَذَقْنَاكَ ضِعْفَ الْحَيَاةِ وَضِعْفَ الْمَمَاتِ ] ئه‌گه‌ر مه‌یلت به‌لای ئه‌وان بڕۆیشتایه‌ ئه‌وا له‌ دونیاو قیامه‌تیشدا دوو قات سزامان ده‌دایت [ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنَا نَصِيرًا (٧٥) ] پاشان كه‌س نه‌ئه‌بوو كه‌ سه‌رت بخات و سزای ئێمه‌ت لێ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ موسڵمان نابێت له‌ دینه‌كه‌ى ته‌نازول بكات بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ خه‌ڵكى لێى رازى بن و موسڵمان بن، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ به‌مه‌ رازى نیه‌)."},{"id":76,"translation":"[ وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا ] كافرانى قوڕه‌یش ویستیان پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ مه‌ككه‌ ده‌ربكه‌ن خواى گه‌وره‌ به‌م ئایه‌ته‌ هه‌ڕه‌شه‌ى لێكردن: وه‌ كافران نزیك بوو له‌سه‌ر زه‌وی مه‌ككه‌ بێزارت بكه‌ن تا مه‌ككه‌ به‌جێ بێلی و ده‌رت بكه‌ن لێی [ وَإِذًا لَا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا (٧٦) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ریان بكردیتایه‌ ئه‌و كاته‌ له‌ دوای ده‌ركردنی تۆ زۆری نه‌ئه‌خایاند خوای گه‌وره‌ له‌ناوی ئه‌بردن."},{"id":77,"translation":"[ سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنَا ] ئه‌وه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ پێش تۆ پێغه‌مبه‌رانمان بۆ ناردوون كه‌ قه‌ومه‌كانیان ده‌ریان كردبێتن ئیلا له‌ دوای ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون [ وَلَا تَجِدُ لِسُنَّتِنَا تَحْوِيلًا (٧٧) ] وه‌ سوننه‌تی ئێمه‌ هیچ گۆڕانێكی به‌سه‌ردا نایات."},{"id":78,"translation":"{فەرمانكردن بە نوێژ كردن} [ أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ ] نوێژه‌كانت بكه‌ كاتێك كه‌ خۆر لار ئه‌بێته‌وه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی ئاسمان تا تاریكی شه‌و كۆ ئه‌بێته‌وه‌، كه‌ نوێژی نیوه‌ڕۆو عه‌سرو مه‌غریب و عیشا ده‌گرێته‌وه‌ [ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ ] وه‌ نوێژی به‌یانیش بكه‌ [ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا (٧٨) ] به‌ڕاستی مه‌لائیكه‌ته‌كان ئاماده‌ی نوێژی به‌یانی ئه‌بن، بۆیه‌ پێی وتراوه‌: قورئان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ نوێژی به‌یانیدا قورئانی زۆری تیادا ئه‌خوێندرێ و سوننه‌ته‌ قورئانی زۆری تیادا بخوێندرێ."},{"id":79,"translation":"[ وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ ] وه‌ به‌ شه‌ویش له‌ پاش خه‌وتن هه‌ڵسه‌وه‌و شه‌ونوێژ بكه‌ [ نَافِلَةً لَكَ ] وه‌كو زیاده‌یه‌ك له‌سه‌ر فه‌رزه‌كان [ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا (٧٩) ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ئه‌و پله‌و پایه‌ سوپاسكراوه‌ت پێ ئه‌به‌خشێ كه‌ شه‌فاعه‌تی هه‌ره‌ گه‌وره‌ ئه‌كه‌ی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا وه‌ خه‌ڵكی هه‌موو حه‌مدو سوپاست ئه‌كه‌ن، (عَسَى) له‌ لایه‌ن خواوه‌ بۆ جه‌خت كردنه‌، واته‌: به‌ دڵنیایی/"},{"id":80,"translation":"[ وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه‌ ڕۆیشتیته‌ مه‌دینه‌وه‌ بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار چوونه‌ ناو مه‌دینه‌م چاك و باش بێ، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ رۆیشته‌ شارى مه‌دینه‌ فه‌رمووى: (خوایه‌ مه‌دینه‌مان لا خۆشه‌ویست بكه‌ هه‌روه‌كو چۆن مه‌كه‌ت لا خۆشه‌ویست كردبووین، یان زاتریش له‌ مه‌ككه‌، وه‌ ته‌ندروستى بكه‌و به‌ره‌كه‌تمان بۆ بخه‌ره‌ كێشانه‌و پێوانه‌وه‌ى) [ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ ] وه‌ كه‌ له‌ مه‌ككه‌ش ده‌ركرام ده‌ركردنه‌كه‌یشم هه‌ر چاك بێت و به‌عیززه‌ت و سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ بێت [ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا (٨٠) ] وه‌ له‌لایه‌ن خۆته‌وه‌ حوجه‌و به‌ڵگه‌یه‌كی ئاشكرام پێ ببه‌خشه‌ كه‌ سه‌رم بخه‌یت و پشتیوانیم بكه‌یت."},{"id":81,"translation":"[ وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا (٨١) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بڵێ: ئه‌وه‌ حه‌ق هات و باتڵ و پووچه‌ڵ و شیركیش نه‌ماو پووچه‌ڵ بوه‌وه‌، به‌ڕاستی پووچه‌ڵ و باتڵ و شیرك هه‌ر له‌ناو چووه‌و نه‌ماوه‌، له‌ فه‌تحی مه‌ككه‌دا سێ سه‌دو شه‌ست بت له‌ ناو كه‌عبه‌ی پیرۆزدا هه‌بوو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - یه‌ك یه‌ك ده‌یشكاندن و به‌ری ئه‌دانه‌وه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ى ده‌خوێنده‌وه‌."},{"id":82,"translation":"{قورئان شیفاو رەحمەتە بۆ باوەڕداران} [ وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ] وه‌ ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی قورئانى پیرۆز داده‌به‌زێنین كه‌ شیفاو ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ باوه‌ڕداران شیفای ده‌روونی و جه‌سته‌یی، وه‌ شیفای دڵه‌ له‌ گومان و نیفاق و شیرك [ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا (٨٢) ] وه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیچ شتێك بۆ سته‌مكاران زیاد ناكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ درۆیان زانیوه‌ ئیلا زه‌ره‌رمه‌ندی و به‌هیلاك چوون نه‌بێت."},{"id":83,"translation":"[ وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ ] وه‌ كاتێك كه‌ نیعمه‌تی خۆمان بڕژێنین به‌سه‌ر مرۆڤدا وه‌ك له‌شساغی و ده‌وڵه‌مه‌ندی ئه‌و پشت له‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كات [ وَنَأَى بِجَانِبِهِ ] وه‌ ڕووی خۆی و لایه‌كانی وه‌رئه‌گێڕێ و پشت ئه‌كات له‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ [ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ كَانَ يَئُوسًا (٨٣) ] به‌ڵام كاتێك تووشی خراپه‌یه‌ك بێت وه‌كو نه‌خۆشی و هه‌ژاری ئه‌و كاته‌ زۆر بێ ئومێد ئه‌بێ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":84,"translation":"[ قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بڵێ: هه‌موو كه‌سێك با كار بكات له‌سه‌ر ئاراسته‌و سرووشت و نیه‌ت و دین و ڕێگای خۆی، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ له‌ كافران [ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا (٨٤) ] په‌روه‌ردگارتان خۆی زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ هیدایه‌تی وه‌رگرتووه‌و له‌سه‌ر ڕێگای ڕاسته‌ وه‌ كێیش كافرو بێباوه‌ڕه‌."},{"id":85,"translation":"{كەس نازانێت حەقیقەتی روح چییەو چۆنە} [ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي ] (عبدالله¬ى كوڕى مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - له‌ناو كێڵگه‌یه‌ك ده‌ڕۆیشتین له‌ مه‌دینه‌، كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - خۆى دابووه‌ سه‌ر لقه‌ دارێكدا، به‌ لاى كۆمه‌ڵێك جوله‌كه‌ تێپه‌ڕى، هه‌ندێكیان وتیان پرسیارى لێ بكه‌ن سه‌باره‌ت به‌ روح، وه‌ هه‌ندێكیان وتیان پرسیارى لێ مه‌كه‌ن نه‌وه‌كو شتێك بڵێت پێتان ناخۆش بێت، پرسیاریان لێ كرد ده‌رباره‌ى روح و وتیان ئه‌ى محمد - صلى الله عليه وسلم - روح چیه‌؟ ده‌فه‌رمێت به‌رده‌وام خۆى دابوو به‌سه‌ر داره‌كه‌ گومانم ده‌برد وه‌حى بۆ دابه‌زێت، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو خوێندیه‌وه‌، هه‌ندێكیان وتیان: وتمان پرسیارى لێ مه‌كه‌ن، واته‌: ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی روح و حه‌قیقه‌تی روح چیه‌؟ بڵێ: روح كاری خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نازانێ حه‌قیقه‌تی روح چیه‌و چۆنه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌ مه‌ككه‌یش دابه‌زیوه‌ كه‌ قوڕه‌یش به‌ جوله‌كه‌یان وت شتێكمان پێ بڵێن تا پرسیارى له‌ محمد پێ بكه‌ین، ئه‌وانیش وتیان پرسیارى لێ بكه‌ن سه‌باره‌ت به‌ روح، ئه‌وانیش پرسیاریان لێ كردو خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو دواتریش له‌ مه‌دینه‌ دووباره‌ دایبه‌زانده‌وه‌ [ وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا (٨٥) ] وه‌ ئێوه‌ له‌ زانیاری شتێكی كه‌م نه‌بێ هیچتان پێ نه‌دراوه‌و نایزانن."},{"id":86,"translation":"[ وَلَئِنْ شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ وه‌حی بۆمان دابه‌زاندوویت ئه‌یسڕینه‌وه‌و شوێنه‌واری ناهێلین، یاخود مه‌به‌ست پێى پێش هاتنى قیامه‌ته‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ قورئان به‌رز ده‌كاته‌وه‌ بۆ لاى خۆى و لاپه‌ڕه‌كان به‌ سپێتى ده‌مێنێته‌وه‌و یه‌ك وشه‌ى تێدا نامێنێت [ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلًا (٨٦) ] وه‌ دواتریش كه‌ قورئانمان له‌بیرت برده‌وه‌و نه‌مانهێشت نابینی هیچ كه‌سێك پشتیوانت بێ."},{"id":87,"translation":"[ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ] به‌ڵام كه‌ وا ناكه‌ین ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ تۆ [ إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيرًا (٨٧) ] به‌ دڵنیایی فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌رته‌وه‌ یه‌كجار زۆره‌ كه‌ كردووتی به‌ پێغه‌مبه‌رو كتابی بۆ دابه‌زاندووى."},{"id":88,"translation":"{قورئان تەحەددای مرۆڤ ‌و جن دەكات} [ قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌كان و جنیه‌كان هه‌ر هه‌موویان كۆببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هاوشێوه‌ی ئه‌م قورئانه‌ بێنن ناتوانن هاوشێوه‌ی قورئان بێنن [ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا (٨٨) ] ئه‌گه‌ر هه‌ندێكیان پشتیوان و سه‌رخه‌ری هه‌ندێكی تریان بن و یارمه‌تی هه‌ندێكی تریان بده‌ن (چونكه‌ قورئان كه‌لامى خوایه‌و چۆن قسه‌ى مرۆڤـ وه‌كو قسه‌ى خواى گه‌وره‌ ده‌بێت؟!) ."},{"id":89,"translation":"[ وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ ] به‌دڵنیایى له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌دا ئێمه‌ هه‌موو نموونه‌و به‌ڵگه‌یه‌كمان تیادا هێناوه‌ته‌وه‌و درێژه‌مان پێداوه‌و باسمان كردووه‌ [ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا (٨٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ته‌نها كوفرانه‌بژێریان هه‌ڵبژاردووه‌و ئیمانیان پێ نه‌هێناوه‌."},{"id":90,"translation":"{پەڵپ‌و بیانووە بێ‌ بنەماكانی كافران!} [ وَقَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعًا (٩٠) ] وه‌ كافره‌ ناودارو گه‌وره‌گانی مه‌ككه‌ وتیان: ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئیمانت پێ ناهێنین تا له‌م زه‌ویه‌وه‌ كانیمان بۆ هه‌ڵنه‌قوڵێنیت و ئاوه‌كه‌ی به‌به‌رچاومانه‌وه‌ نه‌ڕوات."},{"id":91,"translation":"[ أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَعِنَبٍ ] یاخود باخت نه‌بێت له‌ دار خورماو ترێ [ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهَارَ خِلَالَهَا تَفْجِيرًا (٩١) ] وه‌ له‌ناو ئه‌وانیشدا كانی هه‌ڵبقوڵێنی وه‌ به‌خێرایی ئاو له‌ ناوه‌ڕاستیاندا هه‌ڵبقوڵێت و ده‌رپه‌ڕێ."},{"id":92,"translation":"[ أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ] یاخود ئاسمان پارچه‌ پارچه‌ بكه‌یت و به‌ری بده‌یته‌وه‌ بان سه‌رمان چۆن ده‌ڵێیت له‌ قیامه‌تدا واى لێدێت [ أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ قَبِيلًا (٩٢) ] یان خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌ته‌كان كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ بێنی تا به‌چاو خۆمان بیانبینین."},{"id":93,"translation":"[ أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ ] یان ئه‌بێ ماڵێكت هه‌بێ له‌ زێڕو ڕازاوه‌ بێت [ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ ] یاخود به‌رز بیته‌وه‌ بۆ ئاسمان [ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ ] كه‌ به‌رزیش بوویته‌وه‌ بۆ ئاسمان و هه‌ڵفڕیت ئه‌وا ئیمان به‌ به‌رز بوونه‌وه‌كه‌تیش ناهێنین تا له‌و سه‌ره‌وه‌ گه‌ڕایته‌وه‌ كتابێكمان بۆ نه‌هێنی له‌ لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ به‌ڵگه‌ بێ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رایه‌تیت و خۆمان كتابه‌كه‌ بخوێنینه‌وه‌، ئه‌بێ ئه‌وه‌نده‌ شته‌ بكه‌ی ئه‌و كاته‌ ئیمانت پێ دێنین [ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ توانای هه‌موو شتێكی هه‌یه‌ [ هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا (٩٣) ] به‌ڵام من هیچ شتێك نیم ته‌نها مرۆڤێكم و پێغه‌مبه‌ری خوام و توانای هیچ شتێك له‌مانه‌م نیه‌و مه‌لائیكه‌ت نیم تا به‌رز ببمه‌وه‌ بۆ ئاسمان."},{"id":94,"translation":"[ وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى ] چی ڕێگری له‌ خه‌ڵكی ئه‌كات كه‌ ئیمان بێنن كاتێك كه‌ هیدایه‌تیان بۆ هات [ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا (٩٤) ] ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌یانوت: ئایا خوای گه‌وره‌ مرۆڤێكی كردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر؟! ئه‌یانوت چۆن ئه‌بێ پێغه‌مبه‌ر مرۆڤ بێ."},{"id":95,"translation":"[ قُلْ لَوْ كَانَ فِي الْأَرْضِ مَلَائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر زه‌ویدا فریشته‌ بژیایه‌و به‌هێمنی و ئارامی به‌سه‌ر زه‌ویدا بڕۆیشتنایه‌ [ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ مَلَكًا رَسُولًا (٩٥) ] ئه‌وه‌ ئێمه‌ش له‌ ئاسمانه‌وه‌ مه‌لائیكه‌تێكمان بۆ ده‌ناردن و ئه‌مانكرد به‌ پێغه‌مبه‌ر، به‌ڵام ئه‌وان ئیمان به‌ مرۆڤه‌كه‌ ناهێنن چۆن ئیمانیان به‌ مه‌لائیكه‌ت ئه‌هێنا."},{"id":96,"translation":"[ قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بڵێ: خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ شایه‌ت بێت له‌ نێوان من و ئێوه‌دا كه‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌م پێ ڕاگه‌یاندوون [ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا (٩٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ به‌ به‌نده‌كانی خۆی زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ وه‌ زۆر بینایه‌و هه‌موو شتێكیان ئه‌بینێ و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":97,"translation":"[ وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدات ئه‌وه‌ هیدایه‌تدراوه‌ بۆ حه‌ق [ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات ئه‌وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌س نیه‌ كه‌ سه‌ریان بخات [ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش حه‌شریان ئه‌كه‌ین له‌سه‌ر ده‌م و چاویان، وه‌ پێیه‌كانیان به‌ ئاسمانه‌وه‌یه‌ [ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا ] ئه‌مانه‌ كوێرو لاڵ و كه‌ڕن [ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ] وه‌ شوێنی مانه‌وه‌شیان دۆزه‌خه‌ [ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا (٩٧) ] هه‌ر كاتێك ئاگره‌كه‌ی كپ بێته‌وه‌و دامركێته‌وه‌ زیاتر گڕو بڵێسه‌ی ئه‌ده‌ین."},{"id":98,"translation":"[ ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا ] ئه‌مه‌ سزای ئه‌وانه‌ له‌ دۆزه‌خدا به‌م شێوه‌یه‌ سزا ئه‌درێن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كوفریان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ كرد [ وَقَالُوا أَإِذَا كُنَّا عِظَامًا وَرُفَاتًا ] وه‌ ئه‌یانوت: ئایا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بووین به‌ ئێسقان و ئێسقانه‌كان ڕزین [ أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقًا جَدِيدًا (٩٨) ] ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ دروست ئه‌كرێینه‌وه‌و ئه‌بینه‌وه‌ به‌ دروستكراوێكی تازه‌."},{"id":99,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ ] ئایا نابینن ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ توانای هه‌یه‌ كه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وانیش دروست بكاته‌وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت [ وَجَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لَا رَيْبَ فِيهِ ] وه‌ كاتێكی دیاریكراوی بۆ داناون كه‌ مردنه‌، یان ڕۆژی قیامه‌ته‌ هیچ گومانێكی تیا نیه‌ [ فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلَّا كُفُورًا (٩٩) ] به‌ڵام زاڵم و سته‌مكاران ڕه‌تیان كرده‌وه‌ كه‌ ئیمان بێنن و ته‌نها كافر بوونیان هه‌ڵبژارد."},{"id":100,"translation":"[ قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَأَمْسَكْتُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر خه‌زێنه‌كانی ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕزق و ڕۆزی به‌ده‌ست ئێوه‌ بوایه‌ ئه‌وه‌ ئێوه‌ نه‌تانئه‌به‌خشی و ڕه‌زیلیتان ئه‌كرد [ خَشْيَةَ الْإِنْفَاقِ ] له‌ ترسی ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌واو بێت [ وَكَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا (١٠٠) ] وه‌ به‌ڕاستی مرۆڤـ زۆر ڕه‌زیل و چروكه‌."},{"id":101,"translation":"{نۆ موعجیزەكەی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ نۆ موعجیزه‌ی ئاشكراو ڕوونمان به‌ موسى - صلى الله عليه وسلم - به‌خشی وه‌كو به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌كه‌ی له‌وانه‌: زریانه‌كه‌و كولله‌و ئه‌سپێ و بۆق و خوێن و گۆچانه‌كه‌ی و ده‌ستی و وشكه‌ساڵی و كه‌می له‌ به‌روبوومدا، موعجیزه‌ى تریشى پێبه‌خشرا بوو وه‌كو به‌ گۆچانه‌كه‌ى ده‌ستى له‌ به‌رده‌كه‌ى داو ئاوى لێهه‌ڵقوڵا، وه‌هه‌ورى سپى سێبه‌رى بۆ كردن، وه‌ سوێسكه‌و گه‌زۆیان بۆ دابه‌زى، به‌ڵام لێره‌ باسى نۆ موعجیزه‌ كراوه‌ چونكه‌ ئه‌م نۆیه‌ فیرعه‌ون و قه‌ومه‌كه‌ى بینیان و به‌ڵگه‌ بوو به‌سه‌ریانه‌وه‌ [ فَاسْأَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - تۆ پرسیار له‌ به‌نی ئیسرائیل بكه‌ له‌وانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌ وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر دڵنیا بیت [ إِذْ جَاءَهُمْ ] كاتێك كه‌ ئه‌م شتانه‌یان بۆ هات كاتێك كه‌ موسى - صلى الله عليه وسلم - چوو بۆ لایان [ فَقَالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّي لَأَظُنُّكَ يَا مُوسَى مَسْحُورًا (١٠١) ] فیرعه‌ون وتی: ئه‌ی موسى من گومان ئه‌به‌م كه‌ تۆ سیحرت لێكرابێت و عه‌قڵت له‌ده‌ست دابێت، یاخود ساحیرو جادوگه‌ر بیت."},{"id":102,"translation":"[ قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنْزَلَ هَؤُلَاءِ إِلَّا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ بَصَائِرَ ] موسى - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی فیرعه‌ون به‌ دڵنیایی تۆ ئه‌زانی ئه‌م نیشانه‌و موعجیزانه‌ كه‌س داینه‌به‌زاندووه‌ ته‌نها په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی نه‌بێ كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایه‌و به‌چاو ئه‌بینرێت [ وَإِنِّي لَأَظُنُّكَ يَا فِرْعَوْنُ مَثْبُورًا (١٠٢) ] وه‌ من یه‌قینم هه‌یه‌ ئه‌ی فیرعه‌ون كه‌ تۆ به‌هیلاك چوویت و زه‌ره‌رمه‌ندی."},{"id":103,"translation":"[ فَأَرَادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الْأَرْضِ ] فیرعه‌ون ویستی بێزاریان بكات و له‌ زه‌وی میصر ده‌ریان بكات و دووریان بخاته‌وه‌ [ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ جَمِيعًا (١٠٣) ] فیرعه‌ون و ئه‌وانه‌شی له‌گه‌ڵیدا بوون له‌ سوپاكه‌ی كه‌ دوای موسى - صلى الله عليه وسلم - و به‌نی ئیسرائیل كه‌وتن هه‌موومان له‌ ئاوه‌كه‌دا غه‌رق كردن."},{"id":104,"translation":"[ وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الْأَرْضَ ] وه‌ له‌ دوای له‌ناوبردنی فیرعه‌ون به‌ به‌نی ئیسرائیلمان وت له‌ (بیت المقدس) نیشته‌جێ بن (ئه‌مه‌ موژده‌یه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ فه‌تحى مه‌ككه‌ ده‌كه‌یت) [ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ ] تا كاتێك به‌ڵێنی دواجار دێت كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفًا (١٠٤) ] هه‌مووتان له‌ قه‌بره‌كان ده‌رئه‌كه‌ین و كۆتانده‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":105,"translation":"[ وَبِالْحَقِّ أَنْزَلْنَاهُ وَبِالْحَقِّ نَزَلَ ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان به‌ حه‌ق دابه‌زاندووه‌و ئه‌ویش حه‌قی هێناوه‌و حه‌قی تیایه‌و به‌ پارێزراوى گه‌یشتۆته‌ ده‌ستى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - [ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا مُبَشِّرًا وَنَذِيرًا (١٠٥) ] وه‌ تۆمان نه‌ناردووه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئیلا موژده‌ده‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گوێڕایه‌ڵیت ده‌كه‌ن به‌به‌هه‌شت، وه‌ ترسێنه‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچیت ده‌كه‌ن به‌ دۆزه‌خ."},{"id":106,"translation":"[ وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًا (١٠٦) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌شمان دابه‌زاندووه‌ به‌ به‌ش به‌ش نه‌ك به‌ یه‌كجار بۆ ئه‌وه‌ی بۆ خه‌ڵكی بخوێنیته‌وه‌ به‌ هێواشی و له‌سه‌رخۆیى، چونكه‌ ئه‌گه‌ر هه‌مووی به‌یه‌كه‌وه‌ دابه‌زیایه‌ نه‌یانئه‌توانی له‌به‌ری بكه‌ن، یان جێبه‌جێ كردنى ئه‌و هه‌موو حوكمانه‌ له‌سه‌ریان قورس ئه‌بوو."},{"id":107,"translation":"[ قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لَا تُؤْمِنُوا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئیمانی پێ بێنن یان ئیمان نه‌هێنن هیچ شتێك زیاد ناكات وه‌ هیچ شتێكی لێ كه‌م ناكات [ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ ] به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ی كه‌ زانا بوونه‌ له‌ پێش ئه‌وه‌ی قورئان دابه‌زێ وه‌كو (زه‌یدی كوڕی عه‌مری كوڕی نوفه‌یل و، وه‌ره‌قه‌ی كوڕی نه‌وفه‌ل و، عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) ئه‌مانه‌ كاتێك ئایه‌تی قورئانیان به‌سه‌ردا بخوێندرایه‌ته‌وه‌ [ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا (١٠٧) ] ئه‌وه‌ له‌سه‌ر چه‌ناگه‌و ڕوویان سوجده‌و كوڕنوشیان بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌برد وه‌كو ملكه‌چى و ئیمان هێنان به‌ خواى گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌رى خواو - صلى الله عليه وسلم - قورئانى پیرۆز."},{"id":108,"translation":"[ وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولًا (١٠٨) ] وه‌ ئه‌یانووت: پاك و مونه‌ززه‌یی بۆ په‌روه‌ردگار به‌ڕاستی وه‌عدو به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ركه‌وتنی باوه‌ڕداران جێبه‌جێ ئه‌بێ و گومانی تیا نیه‌."},{"id":109,"translation":"[ وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ ] دیسانه‌وه‌ له‌سه‌ر چه‌ناگه‌و ڕوویان كوڕنوشیان بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌برد [ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعًا (١٠٩) ] ئه‌گریان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قورئان كاریگه‌ری ئه‌كرده‌ سه‌ر دڵیان وه‌ دڵیان زیاتر نه‌رم ئه‌بوو."},{"id":110,"translation":"[ قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: بپاڕێنه‌وه‌ له‌ الله یان له‌ ره‌حمان جیاوازیان نیه‌و هه‌ردووكیان ناوى تایبه‌تى خوای گه‌وره‌ن [ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى ] له‌ هه‌ر كامێكیان بپاڕێنه‌وه‌ ئه‌وه‌ ناوه‌ جوانه‌كانیان هه‌یه‌ [ وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - خۆى شاردبووه‌وه‌ له‌ مه‌ككه‌، كه‌ پێشنوێژى بۆ هاوه‌ڵانى بكردایه‌ ده‌نگى به‌رز ده‌كرده‌وه‌، كه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران گوێیان لێبوایه‌ جوێنیان ده‌دا به‌ قورئان و ئه‌وه‌ى دایبه‌زاندووه‌و ئه‌وه‌ى هێناوێتى، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه‌ نوێژ ئه‌كه‌ی ده‌نگ به‌رز مه‌كه‌وه‌ با كافران نه‌یبیستن و جوێن به‌ قورئان نه‌ده‌ن [ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا ] وه‌ ده‌نگیش زۆر نزم مه‌كه‌وه‌ كه‌ هاوه‌ڵه‌كانت نه‌یبیستن [ وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا (١١٠) ] به‌ڵكو مامناوه‌ند به‌ نه‌ زۆر به‌رزو نه‌ زۆر نزم، یان ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر به‌ته‌نها نوێژت كرد، به‌ڵام ئیمام له‌ نوێژه‌ ئاشكراكاندا له‌ به‌یانی و مه‌غریب و عیشا وه‌ له‌ ڕۆژی جومعه‌دا له‌ ڕكاتی یه‌كه‌م و دووه‌مدا ده‌نگ به‌رز ئه‌كاته‌وه‌، ئیمامى ئه‌بو به‌كر شه‌ونوێژى ده‌كرد به‌ ده‌نگى نزم، پرسیارى لێكرا وتى: من له‌گه‌ڵ خواى گه‌وره‌ گفتوگۆ ده‌كه‌م و خوایش ده‌یبیستێت، وه‌ ئیمامى عومه‌ر به‌ده‌نگى به‌رز شه‌ونوێژى ده‌كرد پرسیاریان لێكرد وتى: شه‌یتان ده‌رده‌كه‌م و خه‌وتوان به‌خه‌به‌ر دێنم، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى به‌ ئه‌بو به‌كر وترا كه‌مێك ده‌نگ به‌رز بكه‌وه‌، به‌ عومه‌ریش وترا كه‌مێك ده‌نگ نزم بكه‌وه‌."},{"id":111,"translation":"[ وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بڵێ: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگار كه‌ هیچ مناڵی بۆ خۆی بڕیار نه‌داوه‌ وه‌كو گاورو جووله‌كه‌و موشریكان وا ئه‌ڵێن [ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ ] وه‌ له‌ موڵكیشدا كه‌س نیه‌ كه‌ شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ بێ [ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش نیه‌ كه‌ پشتیوانی خوای گه‌وره‌ بێ چونكه‌ خوای گه‌وره‌ بێ ده‌سه‌ڵات نیه‌و بێ پێویسته‌ له‌ پشتیوان و یارمه‌تیده‌رو سه‌رخه‌ر [ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا (١١١) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - تۆ خوای گه‌وره‌ به‌ گه‌وره‌ بزانه‌ كه‌ له‌ هه‌موو گه‌وره‌یه‌ك گه‌وره‌تره‌، والله اعلم."}]},{"id":18,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (كه‌هف) (واته‌: ئه‌شكه‌وت) سووره‌تێكى مه‌ككيیه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٣٨) و ئایه‌تى (٨٣-١٠١) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نيیه‌و (١١٠) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (هه‌ر كه‌سێك ده‌ ئایه‌تى سه‌ره‌تاى سووره‌تى كه‌هف بخوێنێت ئه‌وا پارێزراو ده‌بێت له‌ فیتنه‌ى ده‌ججال). وه‌ ده‌فه‌رمێت: (هه‌ر كه‌سێك ده‌ ئایه‌تى كۆتایى سووره‌تى كه‌هف بخوێنێت ئه‌وا پارێزراو ده‌بێت له‌ فیتنه‌ى ده‌ججال). وه‌ ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك له‌ رۆژى جومعه‌ سووره‌تى كه‌هف بخوێنێت ئه‌وا له‌ لاى خۆیه‌وه‌ تا مه‌ككه‌ نورو روناكى بۆ ده‌كات له‌ رۆژى قیامه‌ت). كافرانى مه‌ككه‌ چه‌ند كه‌سێكیان نارد بۆ لاى جوله‌كه‌كانى مه‌دینه‌ كه‌ چه‌ند شتێكمان پێ بڵێن تا محمدى پێ تاقی بكه‌ینه‌وه‌ بزانین راست ده‌كات پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ یان نا، ئه‌وانیش وتیان پرسیارى لێ بكه‌ن سه‌باره‌ت به‌ پیاوێك كه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا گه‌ڕاوه‌ (ذو القرنين)، وه‌ ده‌رباره‌ى ئه‌و چه‌ند گه‌نجه‌ى چوونه‌ ئه‌شكه‌وته‌كه‌وه‌، وه‌ ده‌رباره‌ى روح، ئه‌گه‌ر زانى ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌و راست ده‌كات، ئه‌وانیش هاتنه‌وه‌و پرسیاریان كرد، پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: به‌یانى وه‌ڵامتان ده‌ده‌مه‌وه‌و نه‌یوت: إن شاء الله، خواى گه‌وره‌ پانزه‌ رۆژ وه‌حى دواخست و دواتر سوره‌تى (كه‌هف) ى دابه‌زاند. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا (١) ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ى دابه‌زاندۆته‌ سه‌ر عه‌بدی خۆی كه‌ محمده‌ - صلى الله عليه وسلم - وه‌ هیچ گێڕی و خوارى و كه‌مو كوڕی و نوقستانی و جیاوازیه‌كی تیا نیه‌ نه‌ له‌ له‌فزدا نه‌ له‌ مانادا ."},{"id":2,"translation":"[ قَيِّمًا ] به‌ڵكو له‌وپه‌ڕی دامه‌زراوی و ڕێكیدایه‌و هیچ گێڕی و خواریه‌كی تیانیه‌ وه‌ باڵاده‌سته‌ به‌سه‌ر كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی پێشتردا [ لِيُنْذِرَ بَأْسًا شَدِيدًا مِنْ لَدُنْهُ ] تا ئاگاداری كافران بكاته‌وه‌ به‌ سزایه‌كی سه‌خت له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن [ وَيُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا حَسَنًا (٢) ] وه‌ موژده‌ بدات به‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ی چاك ئه‌كه‌ن كه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی چاكیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) ."},{"id":3,"translation":"[ مَاكِثِينَ فِيهِ أَبَدًا (٣) ] له‌ناو ئه‌و ئه‌جرو پاداشته‌ باشه‌دا له‌ به‌هه‌شتدا بۆ هه‌میشه‌یی ئه‌مێننه‌وه‌ هیچ پچڕانێكی به‌سه‌ردا نایات وه‌ نافه‌وتێ."},{"id":4,"translation":"[ وَيُنْذِرَ الَّذِينَ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا (٤) ] وه‌ ئاگاداری ئه‌و كه‌سانه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ ئه‌ڵێن خوای گه‌وره‌ منداڵی بۆ خۆی بڕیار داوه‌ وه‌كو جووله‌كه‌و گاورو هه‌ندێك له‌ موشریكان ."},{"id":5,"translation":"[ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ وَلَا لِآبَائِهِمْ ] كه‌ هیچ زانیارییه‌كیان نیه‌ به‌م شته‌ نه‌ خۆیان نه‌ باوك و باپیرانیان وه‌ هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی ڕاستیان نیه‌ به‌ڵكو له‌ گومڕایی خۆیاندا وا ئه‌ڵێن [ كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ ] ئه‌م وشه‌یه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ له‌ ده‌میان دێته‌ ده‌ره‌وه‌ كه‌ بوهتان بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ إِنْ يَقُولُونَ إِلَّا كَذِبًا (٥) ] هیچ شتێك ناڵێن ته‌نها درۆ نه‌بێ ئه‌مه‌ درۆیه‌كه‌و ئه‌یكه‌ن و هیچ بواری ڕاستی تیانیه‌."},{"id":6,"translation":"{دڵسۆزی‌و خەمخۆری پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم -} [ فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا (٦) ] له‌وانه‌یه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - خۆت به‌ هیلاك بده‌ی ئه‌وه‌نده‌ غه‌م و خه‌فه‌ت بخۆی كاتێك كه‌ ئه‌وان پشتت تێ ئه‌كه‌ن و ئیمان به‌م قورئانه‌ ناهێنن، واته‌: خه‌فه‌تیان لێ مه‌خۆ ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نیت ."},{"id":7,"translation":"[ إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَهَا ] به‌دڵنیایى هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا هه‌یه‌ ئێمه‌ كردوومانه‌ به‌ جوانی بۆ زه‌وی [ لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا (٧) ] تا مرۆڤه‌كانی پێ تاقیبكه‌ینه‌وه‌ بزانین كامیان باشترین كرده‌وه‌ ئه‌كات كه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت، وه‌ ئیخلاص و دڵسۆزیان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌بێت و ریا نه‌بێت، (خواى گه‌وره‌ داواى باشترین كرده‌وه‌ى لێكردووین نه‌ك زۆرترین) ."},{"id":8,"translation":"[ وَإِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا (٨) ] وه‌ به‌دڵنیایى ئه‌وه‌یشی له‌سه‌ر زه‌ویه‌ له‌ جوانى و رازاوه‌یى و نازو نیعمه‌ت له‌ كۆتاییدا ئێمه‌ نایهێلین و له‌ ناوى ده‌به‌ین و هه‌مووی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ خۆڵ، بۆیه‌ به‌ دونیا هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن و با دونیا فریوتان نه‌دات (جُرُزًا) واته‌: هیچ زه‌رعات و كشتوكاڵ و رووه‌ك و جوانیه‌كی تیا ناهێلین."},{"id":9,"translation":"{بەسەرهاتی هاوەڵانی ئەشكەوت} [ أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا (٩) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - تۆ وا گومانت بردو واتزانی كه‌ هاوه‌ڵانی ئه‌شكه‌وته‌كه‌ و (ره‌قیم) شتێكی سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌رن، نه‌خێر هه‌ر ئه‌مانه‌ نیه‌ به‌ڵكو ئیشی خوای گه‌وره‌ زۆر له‌مه‌ سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌رتره‌، وه‌ ئه‌و به‌ڵگه‌و موعجیزانه‌ى كه‌ ئاشكرام كردووه‌ بۆ به‌نده‌كانم زۆر له‌مه‌ گه‌وره‌ترو سه‌رسوڕهێنه‌رتره‌، (ڕه‌قیم) ناوی ئه‌شكه‌وته‌كه‌ بووه‌، یان ناوی دۆڵه‌كه‌ بووه‌، یان ناوی دێیه‌كه‌ بووه‌، یان ناوى ئه‌و شاخه‌ بووه‌ كه‌ ئه‌شكه‌وته‌كه‌ى تێدا بووه‌، یان ئه‌و له‌وحه‌ بووه‌ كه‌ ناویانی لێ نووسراوه‌و له‌ ده‌رگاى ئه‌شكه‌وته‌كه‌یان داوه‌ ."},{"id":10,"translation":"[ إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً ] كاتێك ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ گه‌نجه‌ باوه‌ڕداره‌ بۆ پاراستنى دینه‌كه‌یان له‌ده‌ستى قه‌ومه‌كه‌یان رایانكردو چوونه‌ ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌وه‌و وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگارمان له‌لایه‌ن خۆته‌وه‌ ڕه‌حممان پێ بكه‌ وه‌ بمانپارێزه‌ له‌ دوژمن و سه‌ره‌نجاممان باش بكه‌ [ وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا (١٠) ] وه‌ كاره‌كه‌شمان چاك بكه‌ كه‌ ڕائه‌كه‌ین له‌ده‌ست كافران و لێیان دوور ئه‌كه‌وینه‌وه."},{"id":11,"translation":"[ فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا (١١) ] ئێمه‌ش دامان به‌ گوێیاندا بۆ ئه‌وه‌ى هیچ نه‌بیستن و چه‌ند ساڵێكی زۆر خه‌واندمانن له‌ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌دا ."},{"id":12,"translation":"[ ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا (١٢) ] پاشان به‌خه‌به‌رمان هێنان له‌و خه‌وه‌ تا بزانین كام له‌م دوو حیزب و كۆمه‌ڵه‌ له‌ باوه‌ڕداران و كافران كه‌ جیاوازی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ ده‌زانن چه‌ندێك له‌ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌دا به‌ خه‌وتوویی ماونه‌ته‌وه‌."},{"id":13,"translation":"{ئەوان گەنجانێكی باوەڕدار بوون} [ نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ نَبَأَهُمْ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ هه‌واڵی ئه‌وانت به‌ حه‌ق بۆ باس ئه‌كه‌ین و بۆت ئه‌گێڕینه‌وه‌ نه‌ك وه‌ك ئه‌و هه‌واڵانه‌ی له‌لای ئه‌هلی كتاب هه‌یه‌ كه‌ ڕاست نیه‌ [ إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ ] به‌دڵنیایى ئه‌مانه‌ كۆمه‌ڵێك گه‌نج بوون ئیمانیان به‌ خوای خۆیان هێنا (هه‌میشه‌ گه‌نجان زیاتر روو له‌ حه‌ق ده‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌یشى باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - هێنا زۆربه‌یان گه‌نج بوون و كه‌مێك له‌ پیره‌كان موسڵمان بوون و زۆربه‌یان له‌سه‌ر شه‌ریك دانان بۆ خوا مردن) [ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى (١٣) ] وه‌ ئێمه‌ش زیاتر هیدایه‌تمان دان و دامه‌زراومان كردن (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئیمان زیادو كه‌م ده‌كات، به‌ گوێڕایه‌ڵى و كرده‌وه‌ى چاك زیاد ده‌كات و به‌ تاوان و سه‌رپێچى كه‌م ده‌كات) ."},{"id":14,"translation":"[ وَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ ] وه‌ دڵیانمان جێگیرو به‌هێز كرد و ئارامگرمان كردن به‌وه‌ی كه‌ له‌ كافران دووركه‌ونه‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ زۆر خۆشگوزه‌ران بوون و له‌ نه‌وه‌و خزمه‌ نزیكه‌كانى پاشاى رۆم بوون، وه‌ ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ پێش هاتنى عیسى - صلى الله عليه وسلم - بووه‌، چونكه‌ زاناكانى جوله‌كه‌ بایه‌خیان داوه‌ به‌ پاراستنى به‌سه‌رهاته‌كه‌یان و له‌ كتابى ئه‌واندا باسكراوه‌و ئه‌وانیش پێش عیسى - صلى الله عليه وسلم - بوونه‌ [ إِذْ قَامُوا فَقَالُوا رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] كاتێك كه‌ هه‌ستان و كۆبوونه‌وه‌ له‌ پشت شاره‌وه‌و بڕیاریان دا كه‌ بڕۆن و وتیان: په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ [ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا ] جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌ت بۆ هیچ خوایه‌كی تر ناكه‌ین، كه‌ ئه‌وان خوایان هه‌بووه‌و په‌رستوویانن [ لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا (١٤) ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ین ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى زیادڕه‌ویمان كردووه‌و سنوورمان به‌زاندووه‌و له‌ حه‌ق دووركه‌وتووینه‌ته‌وه‌و قسه‌یه‌كى پوچه‌ڵ و به‌تاڵمان كردووه‌."},{"id":15,"translation":"{كاری هاوبەشبڕیاردەران بێ‌ بەڵگەیە} [ هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ] ئه‌م قه‌ومه‌ی ئێمه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ خوای تریان بۆ خۆیان بڕیار داوه‌ [ لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ ] ئه‌ی بۆ به‌ڵگه‌یه‌كی ئاشكرا ناهێنن له‌سه‌ر خوایه‌تی خواكانیان [ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا (١٥) ] كێ سته‌مكارتره‌؟ واته‌: هیچ كه‌سێك زاڵمتر نیه‌ له‌و كه‌سه‌ی كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستێ و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات (كه‌واته‌: هاوبه‌شبڕیارده‌ران سته‌مكارترین زاڵمن و كه‌س له‌وان سته‌مكارتر نیه‌) ."},{"id":16,"translation":"[ وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئێوه‌ له‌ بت په‌رستان و خواكانیشیان دووركه‌وتنه‌وه‌ و جیابوونه‌وه‌و [ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ ] ڕۆیشتن و په‌ناتان برد بۆ ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌ [ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ ] وه‌ په‌روه‌ردگار ڕه‌حمه‌تی خۆیتان بۆ بڵاو ئه‌كاته‌وه‌و به‌فراوانی ئه‌یڕێژێ به‌سه‌رتاندا، (له‌به‌ر خوا چوونه‌ ئه‌شكه‌وتێكى ته‌سكه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ره‌حمه‌تى فراوانى خۆى رژاند به‌سه‌ریاندا) [ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقًا (١٦) ] وه‌ كاریشتان ئاسان ئه‌كات (پاشا زۆر به‌دوایاندا گه‌ڕاوه‌ نه‌یدۆزینه‌وه‌و خواى گه‌وره‌ وێڵى كردن، هه‌روه‌كو چۆن كافرانى وێڵ كرد له‌ دۆزینه‌وه‌ى پێغه‌مبه‌رى خواو - صلى الله عليه وسلم - ئه‌بو به‌كر له‌ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌ هه‌رچه‌نده‌ چونه‌ سه‌ر ئه‌شكه‌وته‌كه‌یش) ."},{"id":17,"translation":"[ وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ ] وه‌ كاتێك كه‌ خۆر هه‌ڵدێت له‌سه‌ر ئه‌شكه‌وته‌كه‌یان لائه‌داو لار ئه‌بێته‌وه‌ به‌لای ڕاستدا [ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ ] وه‌ كاتێك كه‌ خۆر ئاوا ئه‌بێ به‌هه‌مان شێوه‌ لائه‌دات و لێیان دوورئه‌كه‌وێته‌وه‌ به‌لاى چه‌پدا [ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ] وه‌ ئه‌وانیش له‌ شوێنێكدا بوونه‌ له‌ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌ كه‌ كونی هه‌بووه‌و كراوه‌و فراوان بووه‌، واته‌: له‌ كاتی خۆرهه‌ڵاتن و خۆرئاوابوونیشدا خۆر لێى نه‌داون و له‌ سێبه‌ردا بوونه‌و خوای گه‌وره‌ پاراستنی له‌وه‌ [ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ ] پاراستنی لاشه‌ی ئه‌وان یه‌كێكه‌ له‌ نیشانه‌كانی گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ [ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ ] هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدات ئه‌وه‌ هیدایه‌تدراوه‌ (كه‌ خواى گه‌وره‌ رێنمایى كردن بۆ چوونه‌ ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌) [ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا (١٧) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات نابینی دۆستی هه‌بێت و ڕێنمایی بكات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":18,"translation":"{سودی هاوەڵایەتی كردنی پیاوچاكان} [ وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ ] وه‌ تۆ وا هه‌ست ئه‌كه‌ی كه‌ ئه‌وان به‌خه‌به‌رن له‌ كاتێكدا ئه‌وان خه‌وتوون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چاویان كراوه‌ته‌وه‌ [ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ ] وه‌ له‌ كاتی خه‌وتندا ئه‌مدیو و ئه‌ودیویان پێ ئه‌كه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی زه‌وی لاشه‌یان نه‌خوات [ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ ] وه‌ سه‌گه‌كه‌یشیان كه‌ له‌گه‌ڵیاندا بوو هه‌ردوو ده‌ستى شۆڕ كردۆته‌وه‌ له‌ به‌رده‌م ده‌رگاكه‌دا (نه‌چۆته‌ ژووره‌وه‌ بۆ پاسه‌وانى كردنیان، وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى مه‌لائیكه‌تى ره‌حمه‌ت ناچێته‌ ماڵێكه‌وه‌ كه‌ سه‌گ و وێنه‌ى تێدا بێت) (ئه‌میش وه‌كو ئه‌وانى به‌سه‌ر هات، وه‌ له‌ قورئانى پیرۆز له‌گه‌ڵیاندا باسكراوه‌ كه‌ ئه‌مه‌ سودى هاوه‌ڵایه‌تى كردنى پیاوچاكانه‌) [ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا ] ئه‌گه‌ر تۆ بیانبینی ئه‌وه‌ لێیان ڕائه‌كه‌ی [ وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا (١٨) ] وه‌ لێیان ئه‌ترسیت و ترس پڕ دڵت ئه‌بێ به‌هۆی ئه‌و شێوازه‌ی كه‌ ئه‌وانی تیادان و خواى گه‌وره‌ واى كردبوو هه‌ركه‌س بیانبینێت لێیان رابكات تا كاتى دیاریكراو، یاخود وتراوه‌ له‌به‌ر درێژی نینۆك و قژو ریشیان ."},{"id":19,"translation":"[ وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ به‌خه‌به‌رمان هێنان كه‌ له‌شساغ و ته‌ندروست بوون تا له‌ناو خۆیاندا پرسیار بكه‌ن چه‌ندێك ماوینه‌ته‌وه‌؟ [ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ ] یه‌كێك له‌وان وتی: چه‌ندێك لێره‌ ماونه‌ته‌وه‌و خه‌وتوونه‌؟ [ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ] وتیان: ڕۆژێك یان هه‌ندێك له‌ ڕۆژێك ماوینه‌ته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ به‌یانی هاتوونه‌و خوای گه‌وره‌ بۆ ئێواره‌ به‌ خه‌به‌ری هێنان بۆیه‌ وتوویانه‌: ڕۆژێك [ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ ] وه‌ هه‌ندێكی تریان وتیان: خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌زانێ ئێوه‌ چه‌ندێك ماونه‌ته‌وه‌ [ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ ] یه‌كێكتان به‌م پاره‌یه‌ی كه‌ پێتانه‌ كه‌ پاره‌ی زیو بووه‌ بینێرن بۆ شاره‌كه‌ [ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ ] با بزانێ كام خواردنه‌ له‌ هه‌مووی پاكترو حه‌ڵاڵتره‌ بۆمان بێنێت [ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا (١٩) ] وه‌ با به‌ نهێنی بڕوات تا كه‌س نه‌یناسێته‌وه‌و كه‌س هه‌ستی پێ نه‌كات و شوێنه‌كه‌مان نه‌زانێت ."},{"id":20,"translation":"[ إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ ] چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئاشكرا بین و ئه‌وان ئاگایان لێمان بێت و شوێنمان بزانن به‌ دڵنیایى ڕه‌جم و به‌رد بارانمان ئه‌كه‌ن [ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ ] یان ئه‌مانگه‌ڕێننه‌وه‌ سه‌ر دینه‌كه‌ی خۆیان [ وَلَنْ تُفْلِحُوا إِذًا أَبَدًا (٢٠) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ دینی ئه‌وان ئه‌وه‌ هه‌رگیز نه‌ له‌ دونیاو نه‌ له‌ قیامه‌ت سه‌رفرازو ڕزگاری نابێت."},{"id":21,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ شوێنه‌كه‌یانمان ئاشكرا كردو خه‌ڵك دۆزیانیه‌وه‌ [ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] تا خه‌ڵكی بزانن به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ حه‌قه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و سه‌رده‌مه‌ خه‌ڵكى باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ لاواز ببوو [ وَأَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا ] وه‌ به‌ دڵنیایى قیامه‌تیش دێت وه‌ هیچ گومانێكی تیانیه‌ [ إِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌سێكیان چوو له‌ بازاڕ خواردن بكڕێت خه‌ڵكى پاره‌كه‌یان بینی وایانزانی ئه‌مه‌ كه‌نزێكه‌و دۆزیوێتیه‌وه‌و بردیان بۆ لای پادشا دواتر شوێنه‌كه‌یان ئاشكرابوو زانیان ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو موعجیزه‌ خه‌واندوونی وه‌ له‌وێدا خوای گه‌وره‌ مراندنی وه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ كێشه‌ كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْيَانًا رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ ] وتیان: شوێنێكیان له‌سه‌ر دروست بكه‌ن خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ به‌مان [ قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا (٢١) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ زاڵ بوون به‌سه‌ر كاره‌كه‌داو قسه‌ رۆیشتوو ده‌سه‌ڵاتدار بوون وتیان: مزگه‌وتێكیان له‌سه‌ر دروست ده‌كه‌ین (كه‌واته‌ مزگه‌وت دروست كردن له‌سه‌ر گۆڕ له‌ دینه‌كانى تره‌وه‌ هاتۆته‌وه‌ ناو موسڵمانانه‌وه‌و خه‌ڵكى ئه‌و بڕیاره‌یان داوه‌و له‌ ئیسلامدا حه‌رامه‌و خواى گه‌وره‌ نه‌فره‌تى كردووه‌ له‌ جوله‌كه‌و گاور چونكه‌ گۆڕى پێغه‌مبه‌رانیان كردووه‌ به‌ مزگه‌وت)."},{"id":22,"translation":"{ژمارەی هاوەڵانی ئەشكەوت} [ سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ رَابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ ] هه‌ندێك له‌ خه‌ڵكى ئه‌ڵێن: ئه‌مانه‌ سێ كه‌س بوونه‌و چواره‌میان سه‌گه‌كه‌یان بووه‌ [ وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ ] وه‌ هه‌ندێكى تریان ئه‌ڵێن: پێنج بوونه‌و شه‌شه‌میان سه‌گه‌كه‌یان بووه‌ [ رَجْمًا بِالْغَيْبِ ] له‌ خۆیانه‌وه‌ به‌ گومان و بێ زانیارى قسه‌ ئه‌كه‌ن (كه‌واته‌ ئه‌م دوو بۆچوونه‌ هه‌ڵه‌یه‌) [ وَيَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَثَامِنُهُمْ كَلْبُهُمْ ] وه‌ هه‌ندێكى تریان ئه‌ڵێن: حه‌وت بوونه‌و هه‌شته‌میان سه‌گه‌كه‌ بووه‌ (ئه‌مه‌یان ته‌واوتره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی لێره‌ نافه‌رمووێ: (رَجْمًا بِالْغَيْبِ) و لێى بێده‌نگ بووه‌) [ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بڵێ: په‌روه‌ردگارم خۆی زاناتره‌ به‌ ژماره‌یان چه‌ند بووه‌ [ مَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ ] كه‌س ژماره‌یان نازانێ ته‌نها كه‌مێك نه‌بێت، (ابن عباس) ده‌فه‌رمووێ: من له‌و كه‌مانه‌م كه‌ خوای گه‌وره‌ جیای كردوومه‌ته‌وه‌و ژماره‌یان ئه‌زانم حه‌وت كه‌س بوونه‌ به‌ سه‌گه‌كه‌وه‌ هه‌شت بوونه‌ [ فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَاهِرًا ] تۆ تیایدا ڕۆمه‌چۆ وه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێی تیا مه‌كه‌ ته‌نها باس كردنێكی ئاشكراو سوك نه‌بێت به‌وه‌ی كه‌ زۆر ڕۆنه‌چن تیایدا ته‌نها بیگێڕنه‌وه‌ (سه‌باره‌ت به‌ ناوى خۆیان و سه‌گه‌كه‌یان و شوێنه‌كه‌یان گرنگ نیه‌ ئه‌گه‌ر گرنگ بوایه‌ خواى گه‌وره‌ باسى ده‌كرد، ئه‌وه‌ى كه‌ هاتووه‌ ئیسرائیلیاته‌و صه‌حیح نیه‌، گرنگ په‌ندو ئامۆژگارى وه‌رگرتنه‌ له‌ به‌سه‌رهاته‌كه‌و ده‌رخستنى تواناو ده‌سه‌ڵاتى خواى گه‌وره‌یه‌و پشتیوانى كردنێتى له‌ موسڵمانان) [ وَلَا تَسْتَفْتِ فِيهِمْ مِنْهُمْ أَحَدًا (٢٢) ] وه‌ تۆ داوای فه‌توا له‌ هیچ كه‌سێك له‌وان مه‌كه‌ له‌ جووله‌كه‌كان چونكه‌ زانیاریان نیه‌و له‌ خۆیانه‌وه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن، وه‌ خواى گه‌وره‌ خۆى بۆى باس كردیت له‌ قورئانى پیرۆزدا كه‌ حه‌قه‌و هیچ گومانێكى تیا نیه‌."},{"id":23,"translation":"{وتنی (إن شا‌ء الله)} [ وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَلِكَ غَدًا (٢٣) ] جووله‌كه‌ پرسیاریان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا كرد - صلى الله عليه وسلم - سه‌باره‌ت به‌ هاوه‌ڵانی ئه‌شكه‌وت، فه‌رمووی: به‌یانی هه‌واڵتان پێ ئه‌ده‌م نه‌یفه‌رموو: (إن شاء الله)، خوای گه‌وره‌ پانزه‌ ڕۆژ وه‌حی له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - گرته‌وه‌ پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ بۆ هیچ شتێك مه‌ڵێن به‌یانی ئه‌و شته‌ ئه‌كه‌م ."},{"id":24,"translation":"[ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ ] ئیلا بڵێن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت [ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ بیرت چوو بڵێی: (إن شاء الله) ئه‌وا زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ چونكه‌ شه‌یتان له‌ بیرى بردوویته‌وه‌و به‌ زیكرى خواى گه‌وره‌ شه‌یتان نامێنێت و دور ده‌كه‌وێته‌وه‌ [ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا (٢٤) ] وه‌ ئه‌گه‌ر پرسیارى شتێكت لێكراو نه‌تزانى ئه‌وا داوا له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌و بڵێ: به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵگه‌م پێ بدات تا له‌ ڕاستێتی ئه‌م هه‌واڵه‌ نزیك ببمه‌وه‌و بیزانم."},{"id":25,"translation":"{مانەوەی هاوەڵانی ئەشكەوت لە ئەشكەوتەكەدا} [ وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ ] له‌ ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌یاندا سێ سه‌د ساڵى هه‌تاوى مانه‌وه‌ [ وَازْدَادُوا تِسْعًا (٢٥) ] وه‌ نۆ ساڵیش زیاتر، واته‌: سێ سه‌دو نۆ ساڵ، سێ سه‌د ساڵى خۆری سێ سه‌دو نۆ ساڵی مانگی ده‌كات."},{"id":26,"translation":"[ قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثُوا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌گه‌ر زانیاریت نه‌بوو بڵێ: خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ كه‌ چه‌ندێك مانه‌وه‌، یاخود له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى دۆزیانیه‌وه‌ تا كاتی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلى الله عليه وسلم - چه‌ندێك بووه‌ ته‌نها خوا خۆى ده‌زانێت [ لَهُ غَيْبُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] نهێنی ئاسمانه‌كان و زه‌وی ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و كه‌سى تر نایزانێت [ أَبْصِرْ بِهِ وَأَسْمِعْ ] سه‌رسامم به‌وه‌ی كه‌ خواى گه‌وره‌ هه‌موو شتێك ئه‌بینێت و ئه‌بیستێت و هیچ شتێكى لێ ناشاردرێته‌وه‌و كه‌س وه‌كو خوا نابینێت و نابیستێت [ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ ] ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ دۆست و سه‌رخه‌رێكیان نیه‌ [ وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا (٢٦) ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ نیه‌ له‌ حوكمی خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات، یان خوای گه‌وره‌ ڕاوێژی پێ بكات ."},{"id":27,"translation":"[ وَاتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتَابِ رَبِّكَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - بۆیان بخوێنه‌وه‌ له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ وه‌حی بۆی ناردوویت [ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ ] هیچ گۆڕانێك به‌سه‌ر وشه‌كانی خواى گه‌وره‌دا نایات كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ قورئانى پیرۆز كه‌لامى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ وَلَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا (٢٧) ] ئه‌گه‌ر قورئانى پیرۆز نه‌خوێنیت و شوێنى نه‌كه‌ویت و كار به‌ ئه‌حكامه‌كانی نه‌كه‌ی ئه‌وا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ پشتیوان و په‌نایه‌ك نیه‌ كه‌ په‌نای بۆ به‌ری."},{"id":28,"translation":"{گوێڕایەڵی نەكردنی خراپەكاران} [ وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئارام بگره‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ به‌یانیان و به‌ ئێواران مه‌به‌ستیان ڕووی پیرۆزی خوای گه‌وره‌و ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یه‌ (هاندانه‌ بۆ خوێندنى زیكرى به‌یانیان و ئێواران، وه‌ فه‌زڵى ئه‌و كه‌سانه‌ى به‌رده‌وامن له‌سه‌ر ئه‌و زیكرانه‌) [ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ ] وه‌ تۆ چاو له‌وان لامه‌ده‌ بۆ لای جگه‌ له‌وان [ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] كه‌ مه‌به‌ستت جوانی ژیانی دونیایه‌و ئه‌ته‌وێ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتداراندا دابنیشی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن [ وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌كه‌ كه‌ دڵیانمان بێئاگا كردووه‌ له‌ زیكری خۆمان وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان كه‌وتوونه‌ [ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا (٢٨) ] وه‌ كاری ئه‌وانیش كه‌مته‌رخه‌می و فه‌وتاندن و نه‌زانی تیایه‌، كاتێك كه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ كافره‌كان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلى الله عليه وسلم - وت: ئه‌م فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ له‌ خۆت دووربخه‌وه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵتدا دائه‌نیشین خوای گه‌وره‌ نه‌هی لێ كرد ."},{"id":29,"translation":"[ وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - به‌و بێ ئاگایانه‌ بڵێ: ئه‌م دینه‌ى كه‌ من هێناومه‌ حه‌قه‌و هیچ گومانى تێدا نیه‌و له‌ لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌و له‌ لایه‌ن كه‌سی تره‌وه‌ نیه‌ [ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ ] جا هه‌ر كه‌سێك ویستی لێیه‌ با ئیمان بێنێ [ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ویستی لێیه‌ با كوفر بكات، به‌ڵام [ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا ] ئێمه‌ بۆ سته‌مكاران ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفر هه‌ڵئه‌بژێرن ئاگرێكمان بۆ داناون كه‌ ده‌وری ماڵیانی گرتووه‌، (سورادق): خانوو ماڵێك له‌ قوماش دروست كرابێ وه‌كو خێمه‌ چۆن ئاگری پێوه‌ بنێیت به‌ یه‌كجار هه‌موو لایه‌كانی ئه‌یگرێ به‌و شێوازه‌ ئاگر ئه‌یانگرێته‌وه‌و ده‌وریان ئه‌دات و رزگاربوونیان نیه‌ [ وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر داوای فریاكه‌وتن و ئاو بكه‌ن ئه‌وه‌ ئاوێكیان پێ ئه‌درێ وه‌كو زه‌یت و مسی تواوه‌ وایه‌، وه‌ ره‌ش و خه‌ست و بۆگه‌نه‌ به‌ئاگرى دۆزه‌خ كوڵێنراوه‌و له‌وپه‌ڕى گه‌رمیدایه‌و ده‌موچاو و ڕوویان ئه‌سووتێنێ له‌به‌ر گه‌رمی [ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا (٢٩) ] كه‌ ئه‌مه‌ خراپترین خواردنه‌وه‌یه‌ وه‌ خراپترین شوێنه‌ كه‌ تیایدا پشوو بده‌ن."},{"id":30,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا (٣٠) ] به‌دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئێمه‌ ئه‌جرو پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ نافه‌وتێنین (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)."},{"id":31,"translation":"{رازاندنەوەی بەهەشتییەكان} [ أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ ] ئه‌وانه‌ به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ [ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ ] ئاو به‌ ژێر دارو ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات [ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ ] وه‌ بازنی ئاڵتوونیان له‌ ده‌ست ئه‌كرێت [ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ ] وه‌ پۆشاكی سه‌وزیش له‌به‌ر ئه‌كه‌ن له‌ ئاوریشمی ته‌نك و ناسك و له‌ ئاوریشمی ئه‌ستوورو دره‌وشاوه‌ [ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ ] پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ بۆیان دانراوه‌ كه‌ جێگای له‌سه‌ر ڕاخراوه‌و به‌رزه‌ وه‌كو جۆلانی [ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا (٣١) ] كه‌ ئه‌مه‌ باشترین پاداشته‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ وه‌ باشترین شوێنی پاڵدانه‌وه‌یشه‌ كه‌ پاڵی لێ ئه‌ده‌نه‌وه‌و لێى ده‌مێننه‌وه‌."},{"id":32,"translation":"{بەسەرهاتی خاوەن دوو باخەكە} [ وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا رَجُلَيْنِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - تۆ نموونه‌ی دوو پیاویان بۆ بهێنه‌ره‌وه‌ كه‌ یه‌كێكیان موسڵمانه‌و ئه‌وى تریان كافره‌ [ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنَابٍ وَحَفَفْنَاهُمَا بِنَخْلٍ ] كه‌ كافره‌كه‌ دوو باخی هه‌بووه‌ باخێكیان له‌ ره‌زى ترێ وه‌ ده‌وریشمان دابوون به‌ دار خورما [ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمَا زَرْعًا (٣٢) ] وه‌ له‌ناو ئه‌و دارانه‌شدا زه‌رعاتی تر هه‌بووه‌ [ كِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ آتَتْ أُكُلَهَا ] هه‌ردوو باخه‌كه‌ به‌رهه‌می پێ گه‌یشت و به‌رهه‌می هێنا ."},{"id":33,"translation":"[ وَلَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَيْئًا ] وه‌ هیچ به‌رهه‌مه‌كه‌ی كه‌می نه‌كرد به‌رده‌وام به‌رهه‌می باشی ئه‌هێنا [ وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَرًا (٣٣) ] له‌ناویشیانه‌وه‌ ئاومان هه‌ڵقوڵاندبوو كانی به‌ناو باخه‌كاندا ئه‌ڕۆیشت ."},{"id":34,"translation":"[ وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ] وه‌ جگه‌ له‌م دوو باخه‌ به‌رهه‌می تریشی هه‌بووه‌، یاخود وتراوه‌: زێڕو زیوی هه‌بووه‌ [ فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مَالًا وَأَعَزُّ نَفَرًا (٣٤) ] شانازی به‌سه‌ر هاوڕێ باوه‌ڕداره‌كه‌ی ده‌كرد و گفتوگۆی له‌گه‌ڵدا ئه‌كردو ئه‌یوت: من ماڵ و مناڵ و خزمه‌تكارم له‌ تۆ زۆرتره‌، وه‌ پیاوانێكی زۆر به‌ده‌ورمه‌وه‌یه‌."},{"id":35,"translation":"[ وَدَخَلَ جَنَّتَهُ وَهُوَ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ ] وه‌ چووه‌ ناو باخه‌كه‌ی خۆی و موسڵمانه‌كه‌یشى برده‌ ناوی و نیشانیدا كه‌ ئه‌و زوڵمی له‌ خۆی ئه‌كرد به‌ كوفر كردن و لووتبه‌رزى [ قَالَ مَا أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هَذِهِ أَبَدًا (٣٥) ] وتی: گومان نابه‌م ئه‌م باخ و باخاته‌ له‌ناو بچێت و بۆ هه‌میشه‌یی ئه‌مێنێته‌وه‌ ."},{"id":36,"translation":"[ وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً ] وه‌ گومان نابه‌م كه‌ قیامه‌ت هه‌بێ و له‌ دوای مردن زیندوو بینه‌وه‌ [ وَلَئِنْ رُدِدْتُ إِلَى رَبِّي ] وه‌ ئه‌گه‌ر زیندوو بوونه‌وه‌ش هه‌بێ وا دابنێین كه‌ بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ [ لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِنْهَا مُنْقَلَبًا (٣٦) ] ئه‌وه‌ له‌ دونیا باشترم ده‌ست ئه‌كه‌وێ ."},{"id":37,"translation":"[ قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ ] هاوڕێ باوه‌ڕداره‌كه‌ی گفتوگۆى له‌گه‌ڵدا كردو پێی وت: [ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُرَابٍ ] ئایا تۆ كوفرت كرد به‌و خوایه‌ی كه‌ تۆی له‌ خۆڵ دروست كردووه‌ واته‌: ئاده‌می باوكت [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان خۆتی له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك له‌ مه‌نی دروست كردووه‌ [ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا (٣٧) ] پاشان كردوتی به‌م مرۆڤه‌ ڕێكه‌ هه‌موو ئه‌ندامه‌كانتی به‌ ڕێكی دروست كردووه‌ ."},{"id":38,"translation":"[ لَكِنَّا هُوَ اللَّهُ رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِرَبِّي أَحَدًا (٣٨) ] به‌ڵام الله په‌روه‌ردگاری منه‌ وه‌ هیچ كه‌سێك ناكه‌مه‌ شه‌ریكى په‌روه‌ردگارم [ وَلَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ تۆ هاتیته‌ ناو باخه‌كه‌ته‌وه‌ ئه‌گه‌ر بتوتایه‌ (ماشاء الله لا قوة إلا بالله) وه‌ ویست و هێزو توانات هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕاندایه‌ته‌وه‌و دانت به‌م شتانه‌دا بنایه‌و حه‌مدو سوپاس و ستایشى خواى گه‌وره‌ت بكردایه‌ ."},{"id":39,"translation":"[ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مَالًا وَوَلَدًا (٣٩) ] ئه‌وه‌تا من ئه‌بینی ماڵ و مناڵیشم له‌ تۆ كه‌متره."},{"id":40,"translation":"[ فَعَسَى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِنْ جَنَّتِكَ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا باشتر له‌و باخانه‌ی تۆم پێ ببه‌خشێ [ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِنَ السَّمَاءِ ] وه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ده‌ردو به‌ڵاو باران و زریانێك بۆ سه‌ر باخه‌كانی تۆ بنێرێت [ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا (٤٠) ] وه‌ بیكاته‌ زه‌ویه‌كی لووسی بێ ڕووه‌ك و هیچی تیا نه‌هێلێ ."},{"id":41,"translation":"[ أَوْ يُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا ] یان ئاوه‌كه‌یشى به‌ ناخی زه‌ویدا بڕواته‌ خواره‌وه‌ [ فَلَنْ تَسْتَطِيعَ لَهُ طَلَبًا (٤١) ] نه‌توانی ده‌ستت پێی بگات و داوای بكه‌ی، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ كه‌سێك به‌ هۆى سه‌روه‌ت و سامانه‌كه‌یه‌وه‌ كافرو گومڕا بوو بێت دروسته‌ دوعاى لێ بكه‌یت خوا سه‌روه‌ت و سامانه‌كه‌ى لێبسه‌نێته‌وه‌) ."},{"id":42,"translation":"[ وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌وری به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌م پیاوه‌ كافره‌ی داو له‌ناوی برد [ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فِيهَا ] دواتر ده‌ستی ئه‌مدیو و ئه‌مدیو ئه‌كردو خه‌فه‌تی ئه‌خوارد له‌وه‌ی كه‌ چی سه‌رف كردووه‌ له‌م باخانه‌دا [ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا ] باخه‌كانی لای سه‌ره‌وه‌ی كه‌وته‌ خواره‌وه‌و هیچی به‌سه‌ر هیچه‌وه‌ نه‌ما [ وَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَدًا (٤٢) ] ئینجا په‌شیمان بووه‌وه‌ ئه‌یوت: خۆزگه‌ هیچ كه‌سێكم نه‌كردایه‌ته‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌و شه‌ریكم بۆ خوا دانه‌نایه‌ ."},{"id":43,"translation":"[ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ فِئَةٌ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ هیچ كه‌سانێك نه‌بوون له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ سه‌ری بخه‌ن له‌وانه‌ى كه‌ پێشتر شانازى پێوه‌ ده‌كردن [ وَمَا كَانَ مُنْتَصِرًا (٤٣) ] وه‌ خۆشی نه‌یتوانی خۆی سه‌ربخات و نه‌یه‌لێ خوای گه‌وره‌ باخه‌كانی له‌ناو بدات ."},{"id":44,"translation":"[ هُنَالِكَ الْوَلَايَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ ] له‌م شوێنه‌دا سه‌رخستن و حوكم و بڕیار هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌، یاخود له‌ كاتى دابه‌زینى سزادا هه‌موو كه‌س بێده‌سه‌ڵات و ملكه‌چى خواى گه‌وره‌ن [ هُوَ خَيْرٌ ثَوَابًا وَخَيْرٌ عُقْبًا (٤٤) ] وه‌ پاداشتی خوای گه‌وره‌ باشتره‌ بۆ دۆستانی خۆی له‌ دونیاو قیامه‌ت، وه‌ سه‌ره‌نجامی باشیش هه‌ر لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":45,"translation":"{نمونەی ژیانی دونیا} [ وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - نموونه‌ی ژیانی دونیا بۆ خه‌ڵكى بهێنه‌وه‌ كه‌ چۆن له‌ناو ده‌چێت [ كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ ] وه‌كو ئاوێك وایه‌ كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ دای ئه‌به‌زێنینه‌ خواره‌وه‌ [ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ ] ئه‌و ئاوه‌ تێكه‌ڵ به‌ ڕووه‌ك و گژوگیای زه‌وی ئه‌بێ [ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پێ ئه‌گات دواتریش وشك ئه‌بێ و تێكئه‌شكێ وه‌ كاتێك كه‌ بایه‌كه‌ لێی ئه‌دات له‌سه‌ر زه‌ویدا بڵاوی ئه‌كاته‌وه‌و نایهێلێ وه‌كو پێشتر كه‌ هیچ نه‌بوو، ژیانى دونیایش ئاوا له‌ناو ده‌چێت و تا سه‌ر بۆ كه‌س نامێنێت [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقْتَدِرًا (٤٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ ."},{"id":46,"translation":"[ الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ماڵ و منداڵ جوانی و ڕازاوه‌یی ژیانی دونیان [ وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌مێننه‌وه‌ له‌ چاكه‌كان و له‌ زیكر كردن (سبحان الله والحمد لله ولا إله إلا الله والله أكبر) یاخود نوێژه‌ جه‌ماعه‌ته‌كان یان هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی چاك ئه‌وانه‌ باشتره‌ كه‌ مرۆڤ بیكات و لای خوای گه‌وره‌ پاداشتی باشتره‌ [ وَخَيْرٌ أَمَلًا (٤٦) ] وه‌ باشترین شته‌ كه‌ مرۆڤ ئومێدی پێی هه‌بێت."},{"id":47,"translation":"{چەند دیمەنێكی ترسناكی رۆژی قیامەت} [ وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا شاخه‌كان له‌ شوێنی خۆیان هه‌ڵئه‌كه‌نین وه‌ به‌ هه‌وادا ئه‌ڕۆن [ وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً ] وه‌ زه‌ویه‌كه‌ ئه‌بینی كه‌ ده‌ركه‌وتووه‌و ته‌خت بووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ شاخ و دۆڵ و دارو خانووی تیادا نه‌ماوه‌و ڕێك بووه‌ [ وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا (٤٧) ] وه‌ خه‌ڵكی سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كان، گه‌وره‌و بچوك هه‌موویان حه‌شر ئه‌كه‌ین و كۆیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر كه‌سیان لێ به‌جێ ناهێلین ."},{"id":48,"translation":"[ وَعُرِضُوا عَلَى رَبِّكَ صَفًّا ] وه‌ خه‌ڵكی هه‌ر هه‌موویان پۆل پۆل دێنه‌ لای خوای گه‌وره‌، یان به‌ یه‌ك پۆل راده‌وه‌ستن [ لَقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] خوای گه‌وره‌ به‌ كافران ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وه‌ ئێوه‌ به‌ دڵنیایى هاتن بۆ لامان هه‌روه‌كو چۆن له‌سه‌ره‌تادا دروستمان كردن به‌ پێی په‌تی و به‌ ڕووتی و به‌ خه‌ته‌نه‌ نه‌كراوی [ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِدًا (٤٨) ] به‌ڵكو ئێوه‌ له‌ دونیادا گومانتان وابوو مه‌وعیدێكتان له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا نه‌بێت و زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بێت و به‌ ئێمه‌ نه‌گه‌ن."},{"id":49,"translation":"{هاوار كردن لە دەست تاوانە بچوكەكان!} [ وَوُضِعَ الْكِتَابُ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا نامه‌ی كرده‌وه‌كان دائه‌نرێ [ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ ] وه‌ تاوانباران ئه‌بینی ئه‌ترسێن له‌ وه‌رگرتنی نامه‌كانیان بۆ ئه‌وه‌ی ئابڕوویان نه‌چێ [ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: هاوار بۆ خۆمان ئه‌مه‌ چۆن كتابێكه‌ هیچ تاوانێكی بچووك و گه‌وره‌ نیه‌ ئیلا هه‌ر هه‌مووی سه‌رژمێر كردووه‌و هه‌مووی تیا نووسراوه‌ته‌وه‌، یه‌كه‌مجار هاواریان كرد له‌ بچووكه‌كان كه‌ كۆبۆته‌وه‌ له‌سه‌ریان ئینجا له‌ تاوانه‌ گه‌وره‌كان (بۆیه‌ نابێت مرۆڤـ تاوانى بچوكى پێ كه‌م بێت، چونكه‌ كۆ ببێته‌وه‌ مرۆڤـ به‌ هیلاك ده‌بات و هاوار ده‌كات لێیان) [ وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا ] وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ دونیا كردوویانه‌ له‌ چاكه‌و خراپه‌ ئه‌بینن هه‌ر هه‌مووی نووسراوه‌و جێگیر كراوه‌و پارێزراوه‌ [ وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا (٤٩) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت سته‌م له‌ هیچ كه‌سێك ناكات و تاوانی كه‌س ناخاته‌ سه‌ر كه‌سی تر، وه‌ له‌ پاداشتی كه‌س كه‌م ناكاته‌وه‌ ."},{"id":50,"translation":"[ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ] كاتێك ئێمه‌ به‌ فریشته‌كانمان وت كڕنۆشی ڕێزو ئیحترام و به‌گه‌وره‌زانین بۆ ئاده‌م به‌رن [ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ ] هه‌موویان كڕنۆشیان برد ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ كه‌ ڕه‌تی كرده‌وه‌ كڕنۆش بۆ ئاده‌م به‌رێت و وتی: من له‌و باشترم منت له‌ ئاگر دروست كردووه‌ ئه‌وت له‌ خۆڵ دروست كردووه‌ [ كَانَ مِنَ الْجِنِّ ] وه‌ ئیبلیس مه‌لائیكه‌ت نه‌بووه‌ به‌ڵكو له‌ جنی بوو [ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ] وه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوو [ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِي ] ئایا ئێوه‌ ئیبلیس و نه‌وه‌كانی ئه‌كه‌نه‌ دۆست و پشتیوانی خۆتان جگه‌ له‌ من له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ بێ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ی كرد [ وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ ] له‌ كاتێكدا ئه‌وان دوژمنی ئاشكرای ئێوه‌ن [ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا (٥٠) ] خراپترین شته‌ كه‌ سته‌مكاران خۆشه‌ویستی و پشتیوانی خوای گه‌وره‌ ئه‌گۆڕنه‌وه‌ به‌ شه‌یتان ."},{"id":51,"translation":"[ مَا أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانه‌ به‌ شه‌ریك بۆ من، من دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌ویم نیشانیان نه‌داوه‌ [ وَلَا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ دروست كردنی خۆشیانم نیشانیان نه‌داوه‌ كاتێك كه‌ دروستم كردوون ئاگایان لێ نه‌بووه‌ وه‌ پشتم پێیان نه‌به‌ستووه‌ له‌ دروست كردنی ئه‌م شتانه‌دا [ وَمَا كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُدًا (٥١) ] وه‌ من ئه‌و كه‌سانه‌م نه‌كردووه‌ به‌ پشتیوان و یارمه‌تیده‌ری خۆم كه‌ یارمه‌تیم بده‌ن له‌ دروست كردنی دروستكراوه‌كاندا ."},{"id":52,"translation":"[ وَيَوْمَ يَقُولُ نَادُوا شُرَكَائِيَ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ده‌ی بانگی ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌ن كه‌ له‌ دونیادا به‌ گومانی خۆتان كردبووتان به‌ شه‌ریكی من [ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ ] ئه‌وانیش بانگیان ئه‌كه‌ن به‌ڵام ناتوانن وه‌ڵامیان بده‌نه‌وه‌ تا ڕزگاریان بكه‌ن یان شه‌فاعه‌تیان بۆ بكه‌ن [ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ مَوْبِقًا (٥٢) ] وه‌ دۆڵێكی قوڵمان له‌ ئاگری دۆزه‌خ خستۆته‌ نێوان هه‌ردووكیان، یاخود به‌ هیلاكیان ئه‌ده‌ین ."},{"id":53,"translation":"[ وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُوَاقِعُوهَا ] وه‌ كاتێك كه‌ تاوانباران ئاگری دۆزه‌خ ئه‌بینن ئه‌و كاته‌ ده‌زانن وه‌ یه‌قینیان هه‌یه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ ناوی [ وَلَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفًا (٥٣) ] وه‌ هیچ شتێك نیه‌ كه‌ بتوانێ لایان بدات له‌ ئاگری دۆزه‌خ، یان په‌نایه‌ك نیه‌ په‌نای بۆ به‌رن و خۆیانی لێ بپارێزن له‌ ئاگری دۆزه‌خ ."},{"id":54,"translation":"[ وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ ] به‌دڵنیایی له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌دا هه‌موو نموونه‌یه‌كمان هێناوه‌ته‌وه‌و دووباره‌مان كردۆته‌وه‌و ڕوونمان كردۆته‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی تا گومڕا نه‌بن و له‌رێگاى راست لانه‌ده‌ن [ وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا (٥٤) ] به‌ڵام حاڵی مرۆڤ وایه‌ كه‌ زۆر موجاده‌له‌و ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كات ."},{"id":55,"translation":"[ وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ ] چی ڕێگری له‌ خه‌ڵكی ئه‌كات كاتێك كه‌ هیدایه‌تیان بۆ هات ئیمان بێنن بۆ ئیمان ناهێنن وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ په‌روه‌ردگاریان ناكه‌ن [ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ ] ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ داب و نه‌ریتی ئوممه‌تانی پێشتریان بۆ بێت كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزاى داون و له‌ناوی بردوون [ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا (٥٥) ] یاخود له‌ پێشیانه‌وه‌ سزایان بۆ بێت وه‌ به‌ چاوی خۆیان بیبینن، واته‌: ئیمان ناهێنن تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات، وه‌ ئوممه‌تانی پێشتریش هه‌روا بوونه‌ ."},{"id":56,"translation":"[ وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆمان نانێرین بۆ لای ئوممه‌تان ئیلا موژده‌ده‌رن به‌ باوه‌ڕداران وه‌ ترسێنه‌رن بۆ كافران [ وَيُجَادِلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ ] وه‌ كافرانیش موجاده‌له‌ و ده‌مه‌قاڵێ و گفتوگۆ ئه‌كه‌ن به‌ پووچه‌ڵ بۆ ئه‌وه‌ی به‌و پووچه‌ڵه‌ حه‌قی پێ به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌ و له‌ناوى ببه‌ن [ وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَمَا أُنْذِرُوا هُزُوًا (٥٦) ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی من كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ وه‌ ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ لێیان كراوه‌ هه‌مووی به‌ گاڵته‌ ئه‌زانن و گاڵته‌ی پێ ئه‌كه‌ن ."},{"id":57,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا ] وه‌ كێ سته‌مكارتره‌ واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ یادی بخرێته‌وه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی په‌روه‌ردگاری ئه‌و په‌ندی لێ وه‌رنه‌گرێ و بیری لێ نه‌كاته‌وه‌و پشتی تێ بكات [ وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ ] وه‌ له‌بیری بكات چه‌ندێك تاوانی كردووه‌ له‌ كوفرو سه‌رپێچی و ته‌وبه‌ی لێ نه‌كات [ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ ] ئێمه‌ په‌رده‌مان داوه‌ به‌سه‌ر دڵیاندا كه‌ ناتوانن له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ تێ بگه‌ن [ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ] وه‌ گوێشیانمان قورس كردووه‌ كه‌ ناتوانن بیبیستن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی هیدایه‌ت نین [ وَإِنْ تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَى فَلَنْ يَهْتَدُوا إِذًا أَبَدًا (٥٧) ] وه‌ ئه‌گه‌ر تۆ بانگیشیان بكه‌ی بۆ ڕێگای هیدایه‌ت و ڕاستی ئه‌وان هه‌رگیز ڕێگای هیدایه‌ت وه‌رناگرن ."},{"id":58,"translation":"[ وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ ] وه‌ په‌روه‌ردگاری تۆ زۆر لێخۆشبووه‌ وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ [ لَوْ يُؤَاخِذُهُمْ بِمَا كَسَبُوا ] ئه‌گه‌ر سزای بدانایا به‌هۆی كوفر كردن و تاوان و ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕیان [ لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ ] ئه‌وه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌ بوون سزایان بۆ پێش بخات [ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ سزای بۆ پێش نه‌خستن به‌ڵكو كاتی دیاریكراوی خۆیان هه‌یه‌ [ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا (٥٨) ] ئه‌و كاته‌ی كه‌ سزایان بۆ دێت هیچ شوێن و په‌ناگه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ په‌نای بۆ به‌رن و خۆیانی له‌ سزای خوای گه‌وره‌ پێ بپارێزن ."},{"id":59,"translation":"[ وَتِلْكَ الْقُرَى أَهْلَكْنَاهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا ] وه‌ ئه‌و دێیانه‌ی قه‌ومی عادو ثهمودو هاوشێوه‌ی ئه‌وان هه‌موومان له‌ناو بردن كاتێك كه‌ سته‌م و كوفر و سه‌رپێچیان كرد [ وَجَعَلْنَا لِمَهْلِكِهِمْ مَوْعِدًا (٥٩) ] وه‌ كاتی دیاریكراومان دانابوو بۆ له‌ناو بردنیان، ئه‌ى كافرانى قوڕه‌یش ئه‌گه‌ر ئێوه‌یش ئیمان نه‌هێنن وه‌كو ئه‌وان له‌ناوتان ده‌به‌ین."},{"id":60,"translation":"{بەسەرهاتی موساو خدر (سەڵات‌و سەلامی خوایان لێ بێت)} [ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ ] وه‌ موسى پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه‌ ئه‌و گه‌نجه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوو كه‌ (یوشه‌ع بن نون) بوو كه‌ خزمه‌تی موسای ئه‌كردو زانستى لێ وه‌رئه‌گرت موسى - صلى الله عليه وسلم - پێی فه‌رموو: به‌رده‌وام ئه‌ڕۆم تا ئه‌گه‌مه‌ شوێنی به‌یه‌ك گه‌یشتنی هه‌ردوو ده‌ریاكه‌، كه‌ وتراوه‌: (ده‌ریای ئوردن و ده‌ریای قه‌لزه‌مه‌)، یاخود (كه‌نداوی سویس و كه‌نداوی عه‌قه‌به‌)یه‌، یان وتراوه‌: له‌ لای (طه نجه) یه‌ [ أَوْ أَمْضِيَ حُقُبًا (٦٠) ] یاخود كاتێكی درێژ ئه‌ڕۆم، كاتێك كه‌ پرسیار له‌ موسى - صلى الله عليه وسلم - كرا كێ زاناترین كه‌سه‌؟ وتی: من، خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ نارد نه‌خێر كه‌سێك هه‌یه‌ له‌ تۆ شاره‌زاتره‌ له‌و شوێنه‌یه‌ له‌ (مجمع البحرین) بڕۆ بۆ لای ."},{"id":61,"translation":"[ فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا ] كاتێك موسى - صلى الله عليه وسلم - و (یوشه‌ع) گه‌یشتنه‌ ئه‌و شوێنه‌ به‌ یه‌كگه‌یشتنی هه‌ردوو ده‌ریاكه‌ [ نَسِيَا حُوتَهُمَا ] ماسیه‌كیان پێ بوو كه‌ ترش و خوێ كرابوو له‌ناو سه‌به‌ته‌یه‌كدا بوو كه‌ ون كردنی ماسیه‌كه‌ شوێنی دۆزینه‌وه‌ی (خضر) پێغه‌مبه‌ر بوو - صلى الله عليه وسلم - [ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا (٦١) ] گه‌یشتنه‌ ئه‌و شوێنه‌ ماسیه‌كه‌ به‌ ئیزنی خوا زیندوو بووه‌وه‌و چووه‌ ناو ده‌ریاكه‌و دیار نه‌ما ."},{"id":62,"translation":"[ فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتَاهُ ] كاتێك كه‌ ئه‌و شوێنه‌یان تێپه‌ڕاند (به‌یه‌كگه‌یشتنی هه‌ردوو ده‌ریاكه‌) موسى- صلى الله عليه وسلم - به‌ گه‌نجه‌كه‌ی وت: [ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا (٦٢) ] خواردنمان بده‌رێ به‌ڕاستی له‌م گه‌شته‌ماندا زۆر هیلاك و ماندوو بووین ."},{"id":63,"translation":"[ قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ ] گه‌نجه‌كه‌ وتى: كاتێك كه‌ گه‌یشتینه‌ لای ئه‌و تاوێره‌ لای به‌ یه‌كگه‌یشتنی هه‌ردوو ده‌ریاكه‌ من له‌وێ ماسیه‌كه‌م له‌بیر كرد [ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ ] وه‌ له‌بیریشم نه‌كرد ته‌نها شه‌یتان بوو وای لێ كردم كه‌ له‌بیری بكه‌م وه‌ هه‌واڵت پێ بده‌م كه‌ ماسییه‌كه‌ له‌وێوه‌ ڕۆیشته‌ ناو ده‌ریاكه‌ [ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا (٦٣) ] وه‌ ڕێگای خۆی گرت و چووه‌ ناو ده‌ریاكه‌ زۆر به‌ شێوازێكی سه‌رسوڕهێنه‌ر زیندوو بووه‌وه‌و چووه‌ ناوی ."},{"id":64,"translation":"[ قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ ] موسى - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئێمه‌ش به‌ دوای ئه‌و شوێنه‌دا ئه‌گه‌ڕێین ئه‌وه‌ شوێنی ئه‌و پیاوچاكه‌یه‌ كه‌ خضره - صلى الله عليه وسلم - [ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا (٦٤) ] به‌ڕێگاو شوێنه‌واری خۆیاندا گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕێیه‌كه‌ هه‌ڵه‌ نه‌كه‌ن."},{"id":65,"translation":"{موسا خدر دەدۆزێتەوە (سەڵات‌و سەلامی خوایان لێ بێت)} [ فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا ] له‌وێ به‌نده‌یه‌ك له‌ به‌نده‌كانی ئێمه‌یان بینی كه‌ خضر پێغه‌مبه‌ر بوو - صلى الله عليه وسلم - [ آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا ] له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ ڕه‌حمه‌تمان پێی به‌خشیووه‌ كه‌ وتراوه‌: پێغه‌مبه‌رایه‌تی بووه‌ [ وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا (٦٥) ] وه‌ له‌ لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ فێری كۆمه‌ڵێك زانیاریمان كردووه‌ له‌ زانینی غه‌یب و ئه‌و شتانه‌ كه‌ موسى - صلى الله عليه وسلم - نه‌یزانیوه‌ ."},{"id":66,"translation":"[ قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا (٦٦) ] موسى - صلى الله عليه وسلم - پێی فه‌رموو: ئایا ڕێگام ئه‌ده‌ی كه‌ هاوه‌ڵایه‌تیت بكه‌م وه‌ شوێنت بكه‌وم تا له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فێری كردوویت منیش فێر بكه‌ی؟ (لێره‌ ئیزنی لێ وه‌رگرت) ."},{"id":67,"translation":"[ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا (٦٧) ] خضريش - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: تۆ ناتوانی له‌گه‌ڵ مندا ئارام بگری له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شتی زۆر سه‌یر ئه‌بینی كه‌ پێچه‌وانه‌ى شه‌ریعه‌ته‌كه‌ى تۆیه‌ ."},{"id":68,"translation":"[ وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا (٦٨) ] وه‌ چۆن ئه‌توانی ئارام بگری له‌ شتێك كه‌ زانیاریت پێی نیه‌و حه‌قیقه‌تی نازانی ."},{"id":69,"translation":"[ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا ] موسى - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: (إن شاء الله) به‌ ئارامگرى ئه‌مبینی [ وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا (٦٩) ] وه‌ هیچ سه‌رپێچیت ناكه‌م و گوێڕایه‌ڵیت ئه‌كه‌م ."},{"id":70,"translation":"[ قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ ] خضر - صلى الله عليه وسلم - پێی فه‌رموو: ئه‌گه‌ر شوێنم كه‌وتیت پرسیاری هیچ شتێكم لێ مه‌كه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌یبینی [ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا (٧٠) ] تا خۆم بۆت باس ئه‌كه‌م.."},{"id":71,"translation":"{خدر - صلی الله علیه وسلم - كەشتییەكە كون دەكات!} [ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا ] به‌ڕێكه‌وتن تا سوار كه‌شتییه‌ك بوون خضر - صلى الله عليه وسلم - له‌ لایه‌كه‌وه‌ كه‌شتییه‌كه‌ی كون كرد [ قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا ] موساش - صلى الله عليه وسلم - خۆی بۆ نه‌گیرا وتی: ئایا كونت كرد بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی ناو ئه‌م كه‌شتییه‌ نوقمی ئاوه‌كه‌ بكه‌ی [ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا (٧١) ] به‌ڕاستی كارێكی خراپ و سه‌رسوڕهێنه‌رو گه‌وره‌ت كرد، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خضريان - صلى الله عليه وسلم - ناسی به‌بێ به‌رامبه‌ر سه‌ریان خستن و پاره‌یان لێ وه‌رنه‌گرتن."},{"id":72,"translation":"[ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا (٧٢) ] خضر - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئایا پێم نه‌وتیت تۆ ناتوانی له‌گه‌ڵ مندا ئارام بگری ."},{"id":73,"translation":"[ قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ ] موسى - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: لێم مه‌گره‌و لۆمه‌م مه‌كه‌ به‌ شتێك كه‌ له‌ بیرم كرد [ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا (٧٣) ] وه‌ ئیشم له‌سه‌ر گران و قورس مه‌كه‌و به‌ ئاسانی مامه‌ڵه‌م له‌گه‌ڵدا بكه."},{"id":74,"translation":"{خدر - صلی الله علیه وسلم - منداڵێك دەكوژێت!} [ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ ] دیسان به‌ڕێكه‌وتن تا گه‌یشتن به‌ مناڵێك كه‌ له‌گه‌ڵ منداڵانی تردا یاری ئه‌كرد، خضر - صلى الله عليه وسلم - كوشتی [ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ ] دیسان موسى - صلى الله عليه وسلم - خۆی بۆ نه‌گیراو فه‌رمووی: ئایا نه‌فسێكی پاكت كوشت به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سێكی كوشتبێت؟ به‌بێ تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ [ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا (٧٤) ] به‌ڕاستی كارێكی خراپ و مونكه‌رت كرد."},{"id":75,"translation":"[ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا (٧٥) ] خضر - صلى الله عليه وسلم - پێی فه‌رموو: ئایا پێم نه‌وتیت تۆ ناتوانی له‌گه‌ڵ مندا ئارام بگری ."},{"id":76,"translation":"[ قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي ] موسى - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر له‌ پاش ئه‌مه‌ پرسیاری هه‌ر شتێكم لێ كردیت ئه‌وا هاوڕێیه‌تیم مه‌كه‌و مه‌مكه‌ به‌ هاوه‌ڵی خۆت، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ره‌حمه‌تى خوا له‌ ئێمه‌و موسایش بێت ئه‌گه‌ر زیاتر له‌گه‌ڵیدا بمایاته‌وه‌ ئه‌وا شتى سه‌رسوڕهێنه‌رى ده‌بینى، به‌ڵام خۆى وتى ئه‌گه‌ر له‌مه‌ودوا پرسیارى هه‌رشتێكم لێ كردیت ئه‌وا هاوه‌ڵێتیم مه‌كه‌) [ قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا (٧٦) ] ئیتر عوزرم نه‌ما، واته‌: په‌شیمان بووه‌وه‌."},{"id":77,"translation":"{خدر - صلی الله علیه وسلم - دیوارێك چاك دەكات!} [ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا ] به‌ڕێكه‌وتنه‌وه‌ تا چوونه‌ دێیه‌كه‌وه‌ كه‌ وتراوه‌: دێی (ئه‌یله‌) بووه‌ له‌ قودس، داوای میوانداریان له‌ خه‌ڵكی دێیه‌كه‌ كرد [ فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا ] ئه‌وانیش ره‌زیل و چروك بوون و ڕه‌تیان كرده‌وه‌ كه‌ میوانداریان بكه‌ن [ فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ] دیوارێكیان بینی كه‌ نزیكه‌ دیواره‌كه‌ بڕوخێت و لار بۆته‌وه‌و ئاماده‌یه‌ بۆ ڕووخان [ فَأَقَامَهُ ] خضر - صلى الله عليه وسلم - دیواره‌كه‌ی ڕاست كرده‌وه‌ [ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا (٧٧) ] موسى - صلى الله عليه وسلم - دیسان قسه‌ی كردو وتی: خه‌ڵكى ئه‌م دێ¬یه‌ خزمه‌تی ئێمه‌یان نه‌كردووه‌ بۆچی پاره‌و كرێیان لێ وه‌رناگری له‌ به‌رامبه‌ر ڕاست كردنه‌وه‌ی دیواره‌كه‌و چاك كردنی ."},{"id":78,"translation":"[ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ] خضر - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌م دیواره‌ من و تۆ له‌ یه‌كتری جیا ئه‌كاته‌وه‌و له‌ یه‌كتر جیا ئه‌بینه‌وه‌، چونكه‌ خۆت به‌مه‌رجت گرت له‌مه‌ودوا پرسیارم لێ نه‌كه‌یت [ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا (٧٨) ] ئێستا هه‌واڵی هه‌موو ئه‌و شتانه‌ت پێ ئه‌ده‌م كه‌ نه‌تتوانی ئارام بگریت وه‌ دانت به‌خۆتدا نه‌گرت."},{"id":79,"translation":"{حیكمەت لە كون كردنی كەشتییەكە} [ أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ ] فه‌رمووی: یه‌كه‌م شتیان كه‌شتییه‌كه‌ كه‌ كونم كرد ئه‌و كه‌شتییه‌ هی كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكی هه‌ژار بوو له‌و ده‌ریایه‌ ئیشیان به‌و كه‌شتییه‌ ئه‌كرد، (كه‌شتى¬یه‌كیان هه‌یه‌و ئیشى پێ ده‌كه‌ن به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ى به‌شى بژێوى ژیانیان ناكات پێیان ده‌وترێت مسكین) [ فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِيبَهَا ] منیش ویستم عه‌یبداری بكه‌م و كونێكی تێ بكه‌م [ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌وبه‌ر ئاوه‌كه‌ وه‌ك (ابن عباس) ئه‌فه‌رمووێ: له‌ پێشیانه‌وه‌ پاشایه‌كی سته‌مكار هه‌بوو [ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا (٧٩) ] هه‌موو كه‌شتییه‌ك كه‌ بێ عه‌یب و چاك بێ داگیری ئه‌كات و بۆ خۆی ئه‌یبات بۆیه‌ عه‌یبدارم كرد بۆ ئه‌وه‌ی داگیری نه‌كات، نه‌ك بۆ ئه‌وه‌ى زیان به‌وان بگه‌یه‌نم و نوقمیان بكه‌م."},{"id":80,"translation":"{حیكمەت لە كوشتنی منداڵەكە} [ وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ ] وه‌ مناڵه‌كه‌یش كه‌ كوشتم دایك و باوكی باوه‌ڕداربوون و خۆى گه‌وره‌ بوایه‌ كافر ده‌رده‌چوو [ فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا (٨٠) ] له‌وه‌ ترساین كه‌ دواتر دایك و باوكه‌كه‌ی تووشی توغیان و له‌ڕێ ده‌رچوون و كوفر بكات، ئه‌مانه‌ هه‌مووی غه‌یبه‌و خوای گه‌وره‌ پێی وتبوو ئه‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و دایك و باوكه‌ش تووشی كوفرو گومڕایی بكات، بۆیه‌ بۆ منداڵه‌كه‌ باشتر بوو چونكه‌ منداڵى موسڵمان پێش بالغ بوون بمرێت ده‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ بۆ دایك و باوكیشى باشتر بوو چونكه‌ شه‌فاعه‌تیان بۆ ده‌كات و له‌به‌ر ده‌رگاى به‌هه‌شت چاوه‌ڕوانیان ده‌كات، وه‌ خوا منداڵى ترى صاڵح و چاكى پێ به‌خشین، (بۆیه‌ مرۆڤى باوه‌ڕدار ده‌بێت رازى بێت به‌ بڕیارى خواى گه‌وره‌، وه‌ خواى گه‌وره‌ خۆى باشتر ده‌زانێت چى شتێك بۆ مرۆڤى موسڵمان خێرى تێدایه‌و باشتره‌) ."},{"id":81,"translation":"[ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبْدِلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً ] ویستمان خوای گه‌وره‌ بۆیان بگۆڕێ به‌ منداڵێكى باشترو پاكترو چاكه‌كارتر به‌رامبه‌ر دایك و باوكى له‌م منداڵه‌ [ وَأَقْرَبَ رُحْمًا (٨١) ] وه‌ خزمه‌تی دایك و باوكی بكات و به‌ڕه‌حم و سۆز بێ به‌رامبه‌ر دایك و باوكی، واته‌: به‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانی كه‌ ئه‌و منداڵه‌ گه‌وره‌ بێ مناڵێكی كافری لێ ده‌رئه‌چێ."},{"id":82,"translation":"{حیكمەت لە چاك كردنەوەی دیوارەكە} [ وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ ] وه‌ دیواره‌كه‌ش كه‌ چاكم كرده‌وه‌ هی دوو منداڵی بێ باوك بوو له‌م شاره‌دا [ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا ] وه‌ له‌ ژێر دیواره‌كه‌دا كه‌نزو ماڵێكی زۆری لێ بوو باوكی له‌وێ بۆی دانابوون [ وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا ] وه‌ باوكیشیان پیاو چاك بووه‌ [ فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا ] به‌هۆی چاكی باوكیانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی تا منداڵه‌كان بالغ ئه‌بن و پێ ئه‌گه‌ن ئه‌و كاته‌ جارێكی تر دیواره‌كه‌ ئه‌ڕوخێت ئه‌و كاته‌ كه‌نزه‌كه‌ خۆیان ده‌ری بكه‌ن به‌ڵام ئێستا بڕوخێت خه‌ڵك ئه‌یبات [ وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ كه‌نزه‌كه‌یان ده‌ست خۆیان بكه‌وێ وه‌كو ڕه‌حمه‌تێك له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ئه‌وان وه‌ به‌هۆی چاكی باوكیانه‌وه‌ (كه‌واته‌ چاكى باوك هۆكاره‌ بۆ پاراستنى منداڵه‌كانى له‌ دواى خۆى) [ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ] وه‌ ئه‌و شتانه‌ی كه‌ كردم هیچی له‌ خۆمه‌وه‌ نه‌مكردووه‌ به‌ڵكو هه‌مووی به‌ وه‌حی بووه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ (كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خضر پێغه‌مبه‌ر بووه‌ - صلى الله عليه وسلم -) [ ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا (٨٢) ] ئه‌مه‌ لێكدانه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و شتانه‌ بوو كه‌ تۆ نه‌تتوانی ئارامیان له‌سه‌ر بگری (هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك نیه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا خضر پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - زیندوو بێت، به‌ڵكو به‌ڵگه‌ هه‌یه‌ له‌ قورئان و سوننه‌ت كه‌ ته‌نها عیسى پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - ماوه‌و خواى گه‌وره‌ به‌رزى كردۆته‌وه‌و له‌ كۆتایى زه‌مان دایده‌به‌زێنێت و ده‌ججال ده‌كوژێت، جگه‌ له‌و كه‌سى تر نه‌ماوه‌و هه‌موویان مردوون)."},{"id":83,"translation":"{به‌سه‌رهاتى (ذو القرنين)} [ وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - كافرانى مه‌ككه‌ پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن ده‌رباره‌ی (ذي القرنين)، كه‌ پیاوچاكێك بووه‌، بۆیه‌ پێی وتراوه‌: (ذو القرنين) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ بان سه‌ری شوێنی دوو شاخ هه‌بووه‌، یاخود له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ موڵكی ڕۆم و فارسی به‌ده‌ست بووه‌و هه‌ردووكی گرتووه‌، یاخود وتراوه‌: له‌ خۆرهه‌ڵاته‌وه‌ گه‌یشتۆته‌ لای ئه‌و شاخه‌ی كه‌ خۆری لێ هه‌ڵدێت، وه‌ له‌ خۆرئاوایشه‌وه‌ گه‌یشتۆته‌ لای ئه‌و شاخه‌ی كه‌ خۆری لێ ئاوا ئه‌بێت، گه‌یشتووه‌ به‌ هه‌ردوو شاخه‌كه‌ [ قُلْ سَأَتْلُو عَلَيْكُمْ مِنْهُ ذِكْرًا (٨٣) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پرسیاری (ذي القرنين)ت لێ ئه‌كه‌ن تۆ پێیان بڵێ: ئێستا شتێكتان له‌ به‌سه‌رهاتی ئه‌و پیاوه‌ بۆ ئه‌گێڕمه‌وه‌ ."},{"id":84,"translation":"[ إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ ] ئێمه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا جێگیرمان كردو موڵك و تواناو ده‌سه‌ڵاتمان پێ به‌خشی [ وَآتَيْنَاهُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا (٨٤) ] وه‌ له‌ هه‌موو شتێكدا ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌به‌ستی بێ له‌ هۆكارى سه‌ركه‌وتن و نیشانه‌كانی ڕێگاو زانیارى و فێر بوونى زمانمان پێ به‌خشی."},{"id":85,"translation":"[ فَأَتْبَعَ سَبَبًا (٨٥) ] ئه‌ویش ئه‌و ڕێگاو هۆكارانه‌ی ئه‌گرته‌ به‌ر ."},{"id":86,"translation":"[ حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ ] تا گه‌یشته‌ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ خۆری لێ ئاوا ئه‌بێ ئه‌وپه‌ڕی زه‌وی له‌ خۆرئاواوه‌ كه‌ هیچ شتێكی تر نه‌ما ته‌نها ده‌ریا نه‌بێ [ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ ] بینی كه‌ خۆر ئاوا ئه‌بێ له‌ شوێنێك وه‌كو قوڕ له‌به‌ر چاوی ئه‌م وه‌كو قوڕێكی ڕه‌ش وایه‌، وه‌ گه‌رمه‌ چونكه‌ له‌ تیشكى خۆره‌وه‌ نزیكه‌ [ وَوَجَدَ عِنْدَهَا قَوْمًا ] وه‌ له‌وێ لای خۆرئاوا قه‌ومێكی بینی [ قُلْنَا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا (٨٦) ] وتمان: ئه‌ی (ذي القرنين) ئه‌مانه‌ قه‌ومێكی كافرن یان ئه‌وه‌تا ئه‌بێ سزایان بده‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ كافره‌و موسڵمان نابێت، یان ئه‌وه‌تا چاكسازیان تیادا بكه‌یت و چاكیان بكه‌یت و بانگه‌وازیان بكه‌ی بۆ ڕێگای ڕاست و حه‌ق و دینداری (واته‌: خواى گه‌وره‌ زاڵى كرد به‌سه‌ر ئه‌و قه‌ومه‌داو سه‌ركه‌وت به‌سه‌ریانداو كه‌وتنه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیه‌وه‌) ."},{"id":87,"translation":"[ قَالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ] ئه‌ویش فه‌رمووی: هه‌ر كه‌سێك سته‌م بكات له‌ نه‌فسی خۆی به‌ به‌رده‌وام بوونی له‌سه‌ر كوفرو شیرك ئه‌وه‌ سزای ئه‌ده‌ین له‌ دونیادا به‌ كوشتن [ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُكْرًا (٨٧) ] پاشانیش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ش سزایه‌كی زۆر سه‌خت و به‌ ئێش و ئازارى ئه‌دات ."},{"id":88,"translation":"[ وَأَمَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك ئیمان بێنێ به‌ خوای گه‌وره‌و كرده‌وه‌ی چاك بكات [ فَلَهُ جَزَاءً الْحُسْنَى ] ئه‌وه‌ پاداشتی باشی بۆ هه‌یه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ به‌هه‌شت [ وَسَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا (٨٨) ] وه‌ كارئاسانیشیان بۆ ئه‌كه‌ین و ئیشیان له‌سه‌ر قورس ناكه‌ین ."},{"id":89,"translation":"[ ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا (٨٩) ] پاشان ڕێگای گرته‌ به‌ر جگه‌ له‌ ڕێگای یه‌كه‌م ."},{"id":90,"translation":"[ حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ ] تا گه‌یشته‌ شوێنی خۆرهه‌ڵات ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ خۆری لێ هه‌ڵدێت [ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِهَا سِتْرًا (٩٠) ] بینی خۆر هه‌ڵدێ له‌سه‌ر قه‌ومێك كه‌ هیچ شتێك نیه‌ خۆیانی پێ دابپۆشن نه‌ له‌ خانوودا ئه‌ژین نه‌ جلوبه‌رگیان هه‌یه‌ به‌ڵكو ڕووت و پێ په‌تین زیاتر ئه‌چنه‌ ناو ده‌ریاوه‌، یان ناو كون و ئه‌شكه‌وته‌وه‌ ."},{"id":91,"translation":"[ كَذَلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا (٩١) ] به‌م شێوازه‌ هه‌واڵی هه‌موو شتێكیان ده‌زانین و هیچ شتێكیان له‌ ئێمه‌ شاراوه‌ نیه‌ ."},{"id":92,"translation":"[ ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا (٩٢) ] پاشان ڕێگای سێیه‌می گرته‌ به‌ر له‌ نێوان ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا."},{"id":93,"translation":"{(ذو القرنين) و (یەئجوج‌و مەئجوج)} [ حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَيْنَ السَّدَّيْنِ ] تا گه‌یشته‌ نێوان دوو سه‌ددو به‌نداو كه‌ دوو شاخ بوو كه‌لێنێك له‌ نێوانیاندا بووه‌ (یه‌ئجوج و مه‌ئجوج) له‌وێوه‌ ده‌رچونه‌ بۆ وڵاتى تورك و ئاشوبیان ناوه‌ته‌وه‌، ئه‌ووترێ: له‌ لای (ئه‌رمینیاو ئازربه‌یجان) بووه‌ [ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمَا قَوْمًا ] لای ئه‌و دوو سه‌دده‌ قه‌ومێكی بینی [ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا (٩٣) ] له‌ قسه‌ی غه‌یری خۆیان تێ نه‌ئه‌گه‌یه‌شتن زمانێكی تایبه‌تیان هه‌بووه‌ ."},{"id":94,"translation":"[ قَالُوا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ ] وتیان: ئه‌ی (ذو القرنين) كه‌ ئه‌م زمانی ئه‌وانی زانیوه‌ [ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ ] (یه‌ئجوج و مه‌ئجوج) ئاشووبگێڕن له‌سه‌ر زه‌ویداو ئاشووب ئه‌نێنه‌وه‌و زوڵم و سته‌م ئه‌كه‌ن و لێمان ئه‌كوژن [ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَى أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا (٩٤) ] كه‌ زانیان تواناو ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌و به‌هێزه‌ وتیان ئایا ئێمه‌ كرێیه‌كت بۆ دابنێین بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌ددو به‌نداوێك دروست بكه‌ی له‌ نێوان ئێمه‌و ئه‌واندا تا ببێته‌ ڕێگر بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر پێمان نه‌گه‌ن ."},{"id":95,"translation":"[ قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ ] فه‌رمووی: ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیوم له‌ تواناو موڵك ئه‌وه‌ باشتره‌ له‌ پاداشت و كرێیه‌ك كه‌ ئێوه‌ پێمى بده‌ن [ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ ] به‌ڵام ئێوه‌ به‌ ئامێره‌كانتانه‌وه‌ به‌ هێزه‌وه‌ یارمه‌تیم بده‌ن [ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا (٩٥) ] ئه‌وه‌ له‌ نێوان ئێوه‌و ئه‌واندا به‌نداو و سه‌ددێك دروست ئه‌كه‌م ."},{"id":96,"translation":"[ آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ ] خشتی ئاسنم بۆ بێنن [ حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ] تا ئه‌یهێنن و به‌رزی ئه‌كه‌نه‌وه‌ لای هه‌ردوو شاخه‌وه‌ [ قَالَ انْفُخُوا ] ئه‌و كاته‌ فووی پیا بكه‌ن وه‌كو كووره‌ [ حَتَّى إِذَا جَعَلَهُ نَارًا ] تا ئه‌بێته‌ ئاگرو گڕ ئه‌گرێ [ قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا (٩٦) ] فه‌رمووی: ئێستا مسی تواوه‌م بۆ بێنن ئه‌یكه‌ینه‌ سه‌ریدا ئه‌و كاته‌ زۆر به‌هێز ئه‌بێ [ فَمَا اسْطَاعُوا أَنْ يَظْهَرُوهُ ] سه‌ددو به‌نداو و به‌ربه‌ستێكی بۆ دروست كردن كه‌ ئیتر نه‌یانتوانی سه‌ركه‌ون به‌سه‌ریدا ئه‌وه‌نده‌ به‌رزو لووس بوو ."},{"id":97,"translation":"[ وَمَا اسْتَطَاعُوا لَهُ نَقْبًا (٩٧) ] وه‌ نه‌یشیان ئه‌توانی له‌ ژێره‌وه‌ كونی بكه‌ن له‌به‌ر به‌هێزی و ڕه‌قی ."},{"id":98,"translation":"[ قَالَ هَذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي ] (ذو القرنين) فه‌رمووی: ئه‌مه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ ڕه‌حمی به‌ خه‌ڵكى كرد كه‌ چیتر ناتوانن زیانیان پێ بگه‌یه‌نن [ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ رَبِّي ] تا كاتێك وه‌عدو كاتی دیاریكراوی په‌روه‌ردگارم دێت پێش ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ (یه‌ئجوج و مه‌ئجوج) ده‌رچن [ جَعَلَهُ دَكَّاءَ ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و سه‌دده‌ ڕێك ئه‌كات به‌سه‌ر زه‌وی و ئه‌یڕوخێنێ [ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّي حَقًّا (٩٨) ] وه‌ به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ش حه‌قه‌ كه‌ له‌ پێش قیامه‌تدا یه‌ئجوج و مه‌ئجوج ده‌رئه‌چن ."},{"id":99,"translation":"[ وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ ] وه‌ له‌ پێش هاتنی قیامه‌ت و دواى هاتنى (ده‌ججال)، (یه‌ئجوج و مه‌ئجوج) هه‌موویان تێكه‌ڵ به‌ خه‌ڵك ئه‌بن و زیان به‌ خه‌ڵكى ده‌گه‌یه‌نن كه‌ نیشانه‌ی هاتنی قیامه‌ته‌ [ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ] وه‌ فوو ئه‌كرێ به‌ شه‌یپوردا فووی دووه‌م [ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا (٩٩) ] ئه‌و كاته‌ هه‌موو خه‌ڵكی له‌ شوێنی خۆیان زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌ وه‌ له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ردا كۆیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":100,"translation":"[ وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِلْكَافِرِينَ عَرْضًا (١٠٠) ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا جه‌هه‌ننه‌میش ده‌رئه‌خه‌ین وه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ین تا كافران به‌ چاوی خۆیان بیبینن پێش ئه‌وه‌ى بچنه‌ ناویه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى زیاتر غه‌م و خه‌فه‌ت بخۆن ."},{"id":101,"translation":"[ الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي ] ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ په‌رده‌ به‌سه‌ر چاویاندا هه‌بووه‌و زیكرو یادی خوای گه‌وره‌یان نه‌بیستووه‌و خۆیان كوێر كردووه‌ له‌ ئاستیدا [ وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا (١٠١) ] وه‌ نه‌یان ئه‌توانی حه‌قیقه‌ته‌كانیش ببیستن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گوێیشیان قورس ببوو له‌ بیستنی حه‌قداو خۆیان كه‌ڕ كردبوو له‌ ئاستیدا ."},{"id":102,"translation":"[ أَفَحَسِبَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ يَتَّخِذُوا عِبَادِي مِنْ دُونِي أَوْلِيَاءَ ] ئایا كافران وا ئه‌زانن و وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ جگه‌ له‌ من به‌نده‌كانم ئه‌كه‌ن به‌ دۆست و په‌رستراوی خۆیان له‌ فریشته‌كان و عیسى و ئه‌وانه‌ سودیان پێ ده‌گه‌یه‌نن [ إِنَّا أَعْتَدْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ نُزُلًا (١٠٢) ] ئێمه‌ جه‌هه‌ننه‌ممان ئاماده‌ كردووه‌ شوێنی مانه‌وه‌و دابه‌زینی ئه‌وان بێت و له‌وێدا ئه‌یانهێلینه‌وه‌ له‌ناو دۆزه‌خدا ."},{"id":103,"translation":"[ قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا (١٠٣) ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا هه‌واڵتان بده‌ینێ كێ له‌ هه‌موو كه‌س زه‌ره‌رمه‌ندتره‌ كه‌ كرده‌وه‌شی كردووه‌؟ ."},{"id":104,"translation":"[ الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ هه‌وڵ و تێكۆشانیان له‌ ژیانی دونیادا به‌زایه‌ ڕۆیشتووه‌و كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ بۆته‌وه‌ [ وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا (١٠٤) ] له‌ كاتێكدا ئه‌وان وا ئه‌زانن كه‌ ئیشی چاكیان كردووه‌ نازانن هه‌مووی به‌تاڵ بۆته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى كرده‌وه‌كانیان به‌ گوێره‌ى شه‌رع نه‌بووه‌ ."},{"id":105,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَلِقَائِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌و به‌ گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تداو باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بووه‌ [ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ ] بۆیه‌ كرده‌وه‌كانیان كه‌ كردوویانه‌ وایان زانیوه‌ كرده‌وه‌ی چاكه‌ هه‌مووی به‌تاڵ بووه‌وه‌ به‌هۆی كوفریانه‌وه‌ [ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا (١٠٥) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ كێشێكیان بۆ دانانێین و هیچ نرخێكیان نیه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: (له‌ رۆژى قیامه‌تدا پیاوى گه‌وره‌ى قه‌ڵه‌و ده‌هێنرێت و ده‌كێشرێت سوك و بێنرخه‌و كێشى باڵه‌ مێشوله‌یه‌كى نیه‌، پاشان فه‌رمووى ئه‌م ئایه‌ته‌ بخوێننه‌وه‌)."},{"id":106,"translation":"[ ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِمَا كَفَرُوا وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَرُسُلِي هُزُوًا (١٠٦) ] سزای ئه‌م كه‌سانه‌ دۆزه‌خه‌ به‌هۆی كوفر كردنیان، وه‌ ئایه‌ته‌كانی من و پێغه‌مبه‌ره‌كانی منیان كردبوو به‌ گاڵته‌جاری و گاڵته‌یان پێ ئه‌كردن ."},{"id":107,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ ] ئه‌مانه‌ به‌هه‌شتی فیرده‌وسیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ناوه‌ڕاست و به‌رزترین و چاكترین پله‌ی به‌هه‌شته‌، فیرده‌وس واته‌: داری چڕ زیاتر بۆ دار مێو به‌كاردێ له‌ زمانی عه‌ره‌بدا، وه‌ له‌ زمانی تردا به‌ مانای بێستان دێت [ نُزُلًا (١٠٧) ] واته‌: شوێنێكه‌ بۆیان ئاماده‌ كراوه‌ ."},{"id":108,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ فیرده‌وسدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ لَا يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا (١٠٨) ] به‌هیچ شێوازێك لێی لاناده‌ن و بۆ شوێنێكی تر ناچن و بێزار نابن، چونكه‌ ئه‌وێ باشترین و به‌زرترین شوێنی به‌هه‌شته‌ كه‌ عه‌رشی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌رووی فیرده‌وسه‌وه‌یه‌ ."},{"id":109,"translation":"[ قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر هه‌موو ده‌ریاكان مه‌ره‌كه‌ب بوونایه‌ بۆ نووسینی وشه‌كانی خوای گه‌وره‌ [ لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّي ] ئه‌وه‌ هه‌موو ده‌ریاكان وشك ئه‌بوون پێش ئه‌وه‌ی وشه‌كانی خوای گه‌وره‌ ته‌واو بێ [ وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَدًا (١٠٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌نده‌ی تریش ده‌ریامان بهێنایه‌ هه‌موو ئاوی ده‌ریاكان مه‌ره‌كه‌ب بوایه‌ بۆ نووسینی وشه‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌ر هه‌مووی وشكی ئه‌كردو وشه‌ی خوای گه‌وره‌ كۆتایی نه‌ئه‌هات، كه‌واته‌ وشه‌كانی خوای گه‌وره‌ یه‌كجار زۆره‌ له‌ توانای قه‌ڵه‌م و نووسین دا نیه‌ ."},{"id":110,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: من ته‌نها وه‌ك ئێوه‌ مرۆڤێكم فریشته‌ نیم یان خوا نیم [ يُوحَى إِلَيَّ ] جیاوازیه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌حیم بۆ دێت و كراوم به‌ پێغه‌مبه‌ر [ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] وه‌ په‌یامی منیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ په‌رستراو و خوای ئێوه‌ ته‌نها یه‌ك خوایه‌كه‌و شه‌ریكی نیه‌و تاك و ته‌نهایه‌ [ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك به‌ ئومێدی گه‌یشتنه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت به‌ سه‌ری به‌رزو به‌ ڕووی سپی كه‌ باوه‌ڕدارانن [ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا ] با له‌ دونیادا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن، (واته‌: له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا (١١٠) ] وه‌ له‌ كاتی عیباده‌ت كردن بۆ په‌روه‌ردگاری هیچ كه‌سێك نه‌كاته‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌، (واته‌: بۆ ڕیای نه‌بێت و به‌ ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ كرده‌وه‌كانی بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام بدات) ئه‌م ئایه‌ته‌ هه‌ردوو مه‌رجه‌كه‌ى وه‌رگرتنى كرده‌وه‌ى كۆكردۆته‌وه‌، والله أعلم ."}]},{"id":19,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (مه‌ریه‌م) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٥٨ و ٧١) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌ (٩٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ كهيعص (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌) باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانى قورئانى پیرۆزدا هاتوون."},{"id":2,"translation":"{بەسەرهاتی زەكەریا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيَّا (٢) ] ئه‌مه‌ باسی ڕه‌حمه‌تی په‌روه‌ردگارته‌ بۆ به‌نده‌و پێغه‌مبه‌ری خۆی زه‌كه‌ریا - صلى الله عليه وسلم - كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانی به‌نی ئیسرائیل، وه‌ دارتاش بووه‌، وه‌ خێزانه‌كه‌یشی خوشكی مه‌ریه‌م بووه‌و پووری عیسا پێغه‌مبه‌ر بووه‌ - صلى الله عليه وسلم -."},{"id":3,"translation":"[ إِذْ نَادَى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا (٣) ] كاتێك پاڕایه‌وه‌ و بانگی له‌ په‌روه‌ردگاری خۆی كرد به‌ نهێنی، چونكه‌ لاى خواى گه‌وره‌ دوعاى نهێنى خۆشه‌ویستتره‌."},{"id":4,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي ] فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگارم من ئێسكه‌كانم لاواز بووه‌ [ وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا ] وه‌ سه‌رم سپی بووه‌ واته‌: پیر بوومه‌ [ وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا (٤) ] وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌رگیز من له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی دوعاو پاڕانه‌وه‌كانم كه‌ لێت ئه‌پاڕێمه‌وه‌ نائومێد نه‌بوومه‌و هه‌میشه‌ وه‌ڵامی منت داوه‌ته‌وه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ وَرَائِي ] وه‌ من له‌ خزم و نه‌وه‌كانم ئه‌ترسێم له‌ پاش خۆم كه‌ بمرم ئه‌وان پشت له‌ دین بكه‌ن [ وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا ] وه‌ خێزانه‌كه‌یشم نه‌زۆكه‌و منداڵی نابێ وه‌ ته‌مه‌نی زۆر گه‌وره‌یه‌ [ فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا (٥) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌لایه‌ن خۆته‌وه‌ منداڵێكم پێ ببه‌خشه‌."},{"id":6,"translation":"[ يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ ] تا ببێ به‌ میراتگری من و میراتگری ئالی یه‌عقوب له‌ میراتی زانست و زانیارى و پێغه‌مبه‌رایه‌تی نه‌ك میراتی ماڵ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زه‌كه‌ریا - صلى الله عليه وسلم - خۆی كه‌سێكی هه‌ژار بووه‌و دارتاش بووه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌رانیش له‌وه‌ گه‌وره‌ترن كه‌ داوای منداڵ بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ببێ به‌ میراتگری ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانیان، وه‌ كه‌س نابێت به‌ میراتگرى پێغه‌مبه‌ران و ئه‌وه‌ى به‌جێى ده‌هێڵن ده‌بێت به‌ صه‌ده‌قه‌ [ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا (٦) ] وه‌ ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و مناڵه‌ی كه‌ پێم ئه‌به‌خشی منداڵێك بێ كه‌ خۆت وه‌ به‌نده‌كانیش لێی ڕازی بن له‌ دین و ڕه‌وشت و ئه‌خلاقی."},{"id":7,"translation":"{موژدەی یەحیا بە زەكەریا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم – درا} [ يَا زَكَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيَى ] خوای گه‌وره‌ وه‌ڵامی دایه‌وه‌ ئه‌ی زه‌كه‌ریا - صلى الله عليه وسلم - ئێمه‌ موژده‌ت پێ ده‌ده‌ین به‌ مناڵێك كه‌ ناوی لێ ئه‌نێین یه‌حیا [ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا (٧) ] پێش ئه‌م هیچ كه‌سێكی ترمان ناو نه‌ناوه‌ به‌ یه‌حیا، یان هاوشێوه‌ی نه‌بووه‌."},{"id":8,"translation":"[ قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا ] زه‌كه‌ریاش - صلى الله عليه وسلم - سه‌ری سوڕما له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌و وتى: ئه‌ى په‌روه‌ردگار من چۆن منداڵم ئه‌بێ له‌و ته‌مه‌نه‌ پیره‌، كه‌ ته‌مه‌نى سه‌دو بیست ساڵ بووه‌، وه‌ خێزانه‌كه‌یشم نه‌زۆكه‌و به‌ گه‌نجى منداڵى نه‌بووه‌ چۆن له‌م ته‌مه‌نه‌ منداڵی ده‌بێت، كه‌ ته‌مه‌نى نه‌وه‌دو هه‌شت ساڵ بووه‌ [ وَقَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا (٨) ] وه‌ گه‌یشتوومه‌ته‌ ئه‌وپه‌ڕی ته‌مه‌نی پیرێتی."},{"id":9,"translation":"[ قَالَ كَذَلِكَ ] فریشته‌كه‌ فه‌رمووی: به‌ڵێ به‌م شێوازه‌یه‌ [ قَالَ رَبُّكَ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ ] په‌روه‌ردگارت ده‌فه‌رمووێ: ئه‌م شته‌ له‌ لای من زۆر سووك و ئاسانه‌ [ وَقَدْ خَلَقْتُكَ مِنْ قَبْلُ وَلَمْ تَكُ شَيْئًا (٩) ] كه‌ من پێشتر تۆم دروست كردووه‌ له‌ نه‌بوونه‌وه‌ تۆم هێناوه‌ته‌ بوون و هیچ شتێك نه‌بوویته‌ ئێستا له‌ دایك و باوكێك مناڵێك دروست بكه‌م زۆر ئاسانتره."},{"id":10,"translation":"[ قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً ] زه‌كه‌ریا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار نیشانه‌یه‌كم پێ بده‌ له‌سه‌ر ئه‌م موژده‌یه‌ كه‌ منداڵمان ده‌بێ تا زیاتر دڵئارام بم [ قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا (١٠) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: نیشانه‌ی تۆ ئه‌وه‌ بێ كه‌ سێ شه‌و وسێ رۆژ له‌سه‌ر یه‌ك ناتوانیت قسه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سدا بكه‌یت له‌ كاتێكدا كه‌ تۆ ساغ و سه‌لیمی لاڵ نیت (سێ شه‌و وسێ رۆژ له‌سه‌ر یه‌ك زمانى به‌سترا ته‌نها زیكرى خواى پێ ده‌كردو نه‌یده‌توانى قسه‌ى له‌گه‌ڵ خه‌ڵكى پێ بكات ته‌نها به‌ ئاماژه‌ نه‌بێت)."},{"id":11,"translation":"[ فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ ] له‌ نوێژگه‌كه‌ی خۆی له‌ شوێنی نوێژه‌كه‌ی هاته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ ناو قه‌ومه‌كه‌ی [ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ ] ئاماژه‌ى بۆ كردن و قسه‌ی له‌گه‌ڵدا نه‌كردن [ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا (١١) ] كه‌ (سبحان الله) بكه‌ن له‌ به‌یانیان و ئێواراندا، یاخود نوێژی به‌یانی و نوێژی عه‌صر ئه‌نجام بده‌ن."},{"id":12,"translation":"[ يَا يَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ یه‌حیای پێ به‌خشی خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی یه‌حیا ئه‌و كتابه‌ی كه‌ بۆت دێت، یاخود ته‌ورات به‌ جددی و هێزو عه‌زیمه‌ت و كۆششه‌وه‌ به‌ جوانی بیگره‌ [ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا (١٢) ] وه‌ هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ حیكمه‌ت و دانایی و تێگه‌یشتن و زانیارى و كۆشش و رووكردنه‌ چاكه‌، یاخود پێغه‌مبه‌رایه‌تیمان پێ به‌خشی."},{"id":13,"translation":"[ وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً ] وه‌ ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و خۆشه‌ویستى و پاكێتیمان پێی به‌خشی له‌ لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ [ وَكَانَ تَقِيًّا (١٣) ] وه‌ كه‌سێكی له‌ خواترس و خۆپارێز بوو له‌ تاوان و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بوو [ وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ ] وه‌ چاكه‌كار بوو له‌گه‌ڵ دایك و باوكیدا."},{"id":14,"translation":"[ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا (١٤) ] وه‌ كه‌سێك نه‌بوو كه‌ خۆ به‌گه‌وره‌زان و سه‌رپێچیكاری دایك و باوكی یان په‌روه‌ردگاری بێت، به‌ڵكو گوێڕایه‌ڵیان بوو."},{"id":15,"translation":"[ وَسَلَامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَيَوْمَ يَمُوتُ وَيَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا (١٥) ] وه‌ سه‌لامی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر یه‌حیا بێت له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ له‌ دایك بوو، وه‌ له‌و ڕۆژه‌ش كه‌ ئه‌مرێ، وه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ش كه‌ زیندوو ئه‌بێته‌وه‌، یاخود ئه‌مینه‌ له‌ شه‌یتان كه‌ له‌دایك ده‌بێت، وه‌ ئه‌مینه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ده‌مرێت و زیندوو ده‌بێته‌وه‌."},{"id":16,"translation":"{بەسەرهاتی خاتوو مەریەم } [ وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مَرْيَمَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - له‌م سووره‌ته‌دا له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌دا باسی (مه‌ریه‌مى كچى عیمران) بۆ خه‌ڵكی بكه‌ كه‌ له‌ نه‌وه‌ى داود - صلى الله عليه وسلم - بووه‌ [ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَكَانًا شَرْقِيًّا (١٦) ] كاتێك كه‌ دووركه‌وته‌وه‌و تاك بووه‌وه‌ له‌ كه‌سوكاری بۆ عیباده‌ت كردنی خوای گه‌وره‌ چووه‌ لای ڕۆژهه‌ڵاتی (بیت المقدس)."},{"id":17,"translation":"[ فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا ] له‌وێ په‌رده‌ی هه‌ڵخست بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی نه‌یبینێ له‌ كاتی عیباده‌ت كردنی خوای گه‌وره‌دا [ فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا ] جبریلمان نارد بۆ لای مه‌ریه‌م [ فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا (١٧) ] خۆی له‌سه‌ر شێوه‌ی مرۆڤێكی ته‌واو نیشان دا."},{"id":18,"translation":"[ قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَنِ مِنْكَ ] مه‌ریه‌م وایزانی ئه‌م پیاوه‌ ئه‌یه‌وێ زیانی پێ بگه‌یه‌نێت و تووشی خراپه‌ی بكات بۆیه‌ فه‌رمووی: په‌نا ئه‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری به‌ڕه‌حم و سۆزو میهره‌بان له‌ تۆ [ إِنْ كُنْتَ تَقِيًّا (١٨) ] ئه‌گه‌ر تۆ كه‌سێكی ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ی لێم دووركه‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ ] جبریل (عليه الصلاة والسلام) فه‌رمووی: من خراپه‌ت تووش ناكه‌م به‌ڵكو من نێردراوی په‌روه‌ردگارتم بۆلات [ لِأَهَبَ لَكِ غُلَامًا زَكِيًّا (١٩) ] تا منداڵێكی پاكت پێ ببه‌خشم."},{"id":20,"translation":"قَالَتْ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَلَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ] مه‌ریه‌میش سه‌رى سوڕماو فه‌رمووی: چۆن من منداڵم ئه‌بێ له‌ كاتێكدا هیچ مرۆڤێك جیماعی له‌گه‌ڵ نه‌كردووم و لێم نزیك نه‌بۆته‌وه‌ [ وَلَمْ أَكُ بَغِيًّا (٢٠) ] وه‌ من شووم نه‌كردووه‌ به‌ حه‌ڵاڵی، وه‌ داوێن پیسیش نیم كه‌ زینام كردبێ."},{"id":21,"translation":"[ قَالَ كَذَلِكِ ] فه‌رمووی: به‌ڵێ به‌م شێوازه‌یه‌ [ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ ] په‌روه‌ردگارت ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م شته‌ له‌لای من ئاسانه‌ كه‌ كه‌سێك به‌بێ باوك له‌ دایك بێت، پێشتریش ئاده‌مم به‌بێ دایك و باوك دروستكردو حه‌ووایشم له‌ په‌راسوى چه‌پى ئاده‌م دروستكرد [ وَلِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ ] وه‌ تا ئه‌و منداڵه‌ ببێته‌ نیشانه‌یه‌ك له‌ نیشانه‌كانی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ خه‌ڵكی [ وَرَحْمَةً مِنَّا ] وه‌ ببێته‌ هۆی ڕه‌حمه‌تێك له‌ خواوه‌ بۆ هیدایه‌ت دانی خه‌ڵكی و ببێت به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَكَانَ أَمْرًا مَقْضِيًّا (٢١) ] وه‌ ئه‌مه‌ كارێكه‌و بڕیاری له‌سه‌ر دراوه‌و ئه‌بێ ڕووبدات بۆیه‌ ئارام بگره‌ له‌سه‌ر بڕیارى په‌روه‌ردگارت."},{"id":22,"translation":"[ فَحَمَلَتْهُ ] ئه‌و كاته‌ جبریل فووی كرده‌ ناو ملوانی كراسه‌كه‌ى یه‌كسه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ حه‌ملی بوو [ فَانْتَبَذَتْ بِهِ مَكَانًا قَصِيًّا (٢٢) ] ڕۆیشت و دووركه‌وته‌وه‌ بۆ شوێنێكی دوور."},{"id":23,"translation":"[ فَأَجَاءَهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ ] كه‌ ژانی منداڵ بوونی بۆ هات ژانی مناڵ بوونه‌كه‌ بردی به‌ره‌و ژێر دارخورمایه‌ك [ قَالَتْ يَا لَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَذَا ] ئه‌میش ئاواتی خواست خۆزگه‌ پێش ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌م به‌سه‌ردا بێ بمردمایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكى گومانی خراپم پێ نه‌بات (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ دروسته‌ مرۆڤـ له‌ كاتى فیتنه‌دا ئاوات بخوازێت به‌ مردن) [ وَكُنْتُ نَسْيًا مَنْسِيًّا (٢٣) ] وه‌ خۆزگه‌ من شتێكی بێ ڕێز بوومایه‌و هه‌ر باس نه‌كرامایه‌، یاخود هه‌ر دروست نه‌كرامایه‌، یاخود وه‌كو په‌ڕۆی حه‌یزاوی بوومایه‌ كه‌ فڕێ ئه‌درێ و ناوم نه‌بوایه‌."},{"id":24,"translation":"[ فَنَادَاهَا مِنْ تَحْتِهَا ] له‌ ژێرێوه‌ له‌ژێر داره‌كه‌وه‌ جبریل، یاخود عیسى بانگی لێ كرد [ أَلَّا تَحْزَنِي ] خه‌فه‌ت نه‌خۆی [ قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا (٢٤) ] ئه‌وه‌ په‌روه‌ردگارت كانیاو و جۆگه‌له‌ ئاوێكی له‌ ژێرته‌وه‌ ده‌ركردووه‌و تێ ئه‌په‌ڕێ له‌و ئاوه‌ بخۆره‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا (٢٥) ] وه‌ ئه‌و قه‌دی دار خورمایه‌ ڕابوه‌شێنه‌ خورمای ته‌ڕت بۆ دێته‌ خواره‌وه‌ (كاتى خورما پێگه‌یشتن نه‌بووه‌)."},{"id":26,"translation":"[ فَكُلِي وَاشْرَبِي ] له‌ خورما ته‌ڕه‌كه‌ بخۆ و له‌ ئاوه‌كه‌ بخۆره‌وه‌ (هیچ شتێك وه‌كو خورماى ته‌ڕ بۆ ئافره‌تى زه‌یستان به‌سوود نیه‌) [ وَقَرِّي عَيْنًا ] وه‌ چاوڕۆشنابه‌ پێی و خۆت له‌ خه‌فه‌ت دوورخه‌ره‌وه‌ [ فَإِمَّا تَرَيِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَدًا فَقُولِي إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحْمَنِ صَوْمًا فَلَنْ أُكَلِّمَ الْيَوْمَ إِنْسِيًّا (٢٦) ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر مرۆڤێكت بینی ئه‌وه‌ به‌ ئاماژه‌ پێیان بڵێ: من نه‌زرم كردووه‌ بۆ په‌روه‌ردگارم كه‌ خۆم بگرمه‌وه‌ له‌ قسه‌ كردن و ئه‌مڕۆ قسه‌ له‌گه‌ڵ هیچ مرۆڤێكدا ناكه‌م (وتراوه‌ له‌ به‌رۆژوو بوونى ئه‌واندا خواردن و قسه‌ كردنیش حه‌رام بووه‌)."},{"id":27,"translation":"[ فَأَتَتْ بِهِ قَوْمَهَا تَحْمِلُهُ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ عیسای بوو - صلى الله عليه وسلم - وه‌ عیسای هێنایه‌وه‌ قه‌ومه‌كه‌ی سه‌رزه‌نشتیان كرد [ قَالُوا يَا مَرْيَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَيْئًا فَرِيًّا (٢٧) ] وتیان: ئه‌ی مه‌ریه‌م به‌ڕاستی كارێكی زۆر گه‌وره‌و خراپت كردووه‌."},{"id":28,"translation":"[ يَا أُخْتَ هَارُونَ ] ئه‌ی خوشكی هارون واته‌: له‌ عیباده‌تدا تۆ خۆت ئه‌چواند به‌ هارون پێغه‌مبه‌ر- صلى الله عليه وسلم -، یاخود هارون پیاوچاكێك بووه‌ له‌ ناویاندا وتوویانه‌: ئه‌ی وه‌كو ئه‌و پیاوچاكه‌، یاخود وتراوه‌: پیاو خراپێك بووه‌ وتوویانه‌: ئه‌ی خوشكی ئه‌و پیاوخراپه‌ وه‌كو ئه‌و خراپه‌ت كردووه‌ [ مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ ] به‌ڕاستی تۆ باوكت پیاوێكی خراپ نه‌بووه‌ [ وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا (٢٨) ] وه‌ دایكیشت داوێن پیس نه‌بووه‌ ئیتر تۆ ئه‌م منداڵه‌ت له‌ كوێ هێنا."},{"id":29,"translation":"[ فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ ] مه‌ریه‌میش ئاماژه‌ی بۆ عیسا كرد كه‌ له‌ باوه‌شیدا بوو تازه‌ له‌ دایك بووه‌ [ قَالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا (٢٩) ] وتیان: چۆن قسه‌ له‌گه‌ڵ منداڵێكدا بكه‌ین كه‌ منداڵه‌و تازه‌ له‌ دایك بووه‌و له‌ناو بێشكه‌دایه‌ [ قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ ] به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ عیسا - صلى الله عليه وسلم - هاته‌ قسه‌و یه‌كه‌م قسه‌ كه‌ كردى وتی: من عه‌بدو به‌نده‌ی خوای گه‌وره‌م ( ئه‌مه‌ ڕه‌ده‌ بۆ سه‌ر گاوره‌كان كه‌ من كوڕی خوا نیم به‌ڵكو عه‌بدی خوام)."},{"id":30,"translation":"[ آتَانِيَ الْكِتَابَ ] وه‌ له‌ داهاتوودا خوای گه‌وره‌ ئینجیلم پێ ئه‌به‌خشێ [ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا (٣٠) ] وه‌ ده‌مكات به‌ پێغه‌مبه‌ر."},{"id":31,"translation":"[ وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنْتُ ] وه‌ من كه‌سێكی موباره‌ك و پیرۆزو پڕ خێرو مامۆستاى چاكه‌و به‌سود ئه‌بم بۆ به‌نده‌كان له‌ هه‌ر شوێنێكدا بم [ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا (٣١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووم و ئامۆژگاری كردووم به‌ نوێژ كردن و به‌ زه‌كات دان تا له‌ ژیاندا بم و زیندوو بم."},{"id":32,"translation":"[ وَبَرًّا بِوَالِدَتِي ] وه‌ فه‌رمانم پێ كراوه‌ به‌ چاكه‌كردن له‌گه‌ڵ دایكمدا (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوكی نه‌بووه‌ ته‌نها باسی دایكی ئه‌كات) [ وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا (٣٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ منی وا لێ نه‌كردووه‌ كه‌سێكی لووتبه‌رزو خۆبه‌گه‌وره‌زان بم وه‌ سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ یان دایكم بكه‌م یان ئازاری دایكم بده‌م."},{"id":33,"translation":"[ وَالسَّلَامُ عَلَيَّ ] سه‌لامی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر منه‌و پارێزراوم [ يَوْمَ وُلِدْتُ وَيَوْمَ أَمُوتُ وَيَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا (٣٣) ] له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ له‌ دایك بووم وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ ئه‌مرم وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ زیندوو ئه‌بمه‌وه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌كى تره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ عیسى - صلى الله عليه وسلم - نه‌ خوایه‌ نه‌ كوڕى خوایه‌، به‌ڵكو به‌نده‌و پێغه‌مبه‌رى خوایه‌و له‌دایك بووه‌و ده‌مرێت و زیندوویش ده‌بێته‌وه‌ وه‌كو سه‌رجه‌م مرۆڤه‌كانى تر، ئه‌گه‌ر خوا بوایه‌ یان كوڕى خوا بوایه‌ نابوایه‌ بمردایه‌، به‌ڵكو ده‌بوایه‌ بۆ هه‌میشه‌یى بمایاته‌وه‌و زیندوو بوایه‌، چۆن ده‌بێت خوا بمرێت!؟)."},{"id":34,"translation":"[ ذَلِكَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ (٣٤) ] ئا ئه‌مه‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌مه‌و ئه‌مه‌ وته‌ی حه‌قه‌ ده‌رباره‌ی عیسا نه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ ئیختیلافیان هه‌یه‌ ده‌رباره‌ی عیسا كه‌ ئه‌ڵێن: كوڕی خوایه‌ یان خوایه‌."},{"id":35,"translation":"[ مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ ] خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌وه‌ نیه‌ كه‌ منداڵ بۆ خۆی بڕیار بدات [ سُبْحَانَهُ ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و قسه‌یه‌ [ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٣٥) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر بڕیاری هه‌ر شتێك بدات ئه‌وه‌ ته‌نها پێی ئه‌فه‌رمووێ: ببه‌ ئه‌ویش یه‌كسه‌ر ئه‌بێت."},{"id":36,"translation":"[ وَإِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ ] وه‌ عیسى - صلى الله عليه وسلم - له‌ناو بێشكه‌ پێى فه‌رموون: وه‌ به‌ دڵنیایى الله په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یشه‌، ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٣٦) ] ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":37,"translation":"[ فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ ] حیزب و فیرقه‌و گروپه‌كانى ئه‌هلی كتاب ئیختیلاف و جیاوازی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ ده‌رباره‌ی عیسا - صلى الله عليه وسلم - جووله‌كه‌ ئه‌یانوت: كوڕی زینایه‌و دایكی زینای كردووه‌، گاوره‌كان هه‌ندێكیان ئه‌یانوت: خوایه‌، وه‌ هه‌ندێكیان ده‌یانوت: كوڕی خوایه‌، وه‌ هه‌ندێكیان ئه‌یانوت: یه‌كێكه‌ له‌ سێ خوایه‌كه‌، وه‌ موسڵمانان وتیان به‌نده‌و پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ كه‌ ئه‌مه‌ وته‌و بیروباوه‌ڕى حه‌قه‌ سه‌باره‌ت به‌ عیسى- صلى الله عليه وسلم - كه‌ خواى گه‌وره‌ رێنمایى كردووین بۆى [ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ (٣٧) ] خوای گه‌وره‌ش ئه‌فه‌رمووێ: هه‌ڕه‌شه‌و دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كافرانه‌ له‌ دیمه‌نه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ڕۆژێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دا له‌سه‌ر ئه‌و قسانه‌یان كه‌ درۆ بۆ خواى گه‌وره‌ هه‌ڵده‌به‌ستن و ده‌ڵێن منداڵى هه‌یه‌."},{"id":38,"translation":"[ أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا ] ئای كه‌ بیستن و بینینیان یه‌كجار به‌هێزه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا له‌ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌دا كه‌ هه‌موو شتێك ئه‌بیستن و ئه‌بینن به‌ڵام سودیان پێناگه‌یه‌نێت [ لَكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٣٨) ] به‌ڵام سته‌مكاران ئه‌مڕۆ له‌ دونیادا له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادان و حه‌ق نابیستن و حه‌ق نابینن."},{"id":39,"translation":"[ وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٣٩) ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - ده‌فه‌رمێت: كه‌ به‌هه‌شتییه‌كان چونه‌ به‌هه‌شته‌وه‌و دۆزه‌خییه‌كان چوونه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ مردن له‌سه‌ر شێوه‌ به‌رانێك ده‌هێنرێت و له‌ نێوان به‌هه‌شت و دۆزه‌خ راده‌گیرێت و ده‌وترێت: ئه‌ى به‌هه‌شتییه‌كان ئایا ئه‌مه‌ ده‌ناسن؟ ده‌ڵێن به‌ڵێ مردنه‌، وه‌ به‌دۆزه‌خییه‌كان ده‌وترێت: ئایا ئه‌مه‌ ده‌ناسن؟ ده‌ڵێن: به‌ڵێ مردنه‌، فه‌رمان ده‌كرێت و سه‌رده‌بڕدرێت و ده‌وترێت: ئه‌ى به‌هه‌شتییه‌كان ئێوه‌ نه‌مرن و مردن نه‌ما، وه‌ ئه‌ى دۆزه‌خیه‌كان ئێوه‌ نه‌مرن و مردن نه‌ما، پاشان پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌: ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئاگاداریان بكه‌وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كاتێك كه‌ هه‌موو شتێك بڕیاری له‌سه‌ر ئه‌درێ و یه‌كلا ئه‌كرێته‌وه‌و كۆمه‌ڵێك بۆ به‌هه‌شت و كۆمه‌ڵێك بۆ دۆزه‌خ جیا ده‌كرێته‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وانه‌ی ئێستا له‌ دونیان بێئاگان وه‌ ئه‌وان ئیمان ناهێنن."},{"id":40,"translation":"[ إِنَّا نَحْنُ نَرِثُ الْأَرْضَ وَمَنْ عَلَيْهَا ] ئێمه‌ خۆمان ئه‌بین به‌ میراتگری زه‌وی و هیچ كه‌سێك له‌سه‌ر زه‌ویدا نامێنێ، ئه‌وه‌ی له‌سه‌ریه‌تی ئه‌بێ هه‌مووی بمرێت و دونیا به‌جێ بێلێت [ وَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ (٤٠) ] وه‌ هه‌مووشیان بۆ لای ئێمه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت تا پاداشت یان سزایان بده‌ینه‌وه‌."},{"id":41,"translation":"{گفتوگۆی نێوان ئیبراهیم پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -و باوكی} [ وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِبْرَاهِيمَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - تۆ له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ باسی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - بۆ بت په‌رستان بكه‌ [ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا (٤١) ] كه‌ به‌دڵنیایى ئه‌و كه‌سێك بووه‌ كه‌ زۆر ڕاستگۆ بووه‌، یان زۆر ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ی به‌ڕاست داناوه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا بووه‌."},{"id":42,"translation":"[ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ ] كاتێك كه‌ به‌ (ئازه‌ر)ی باوكی فه‌رموو: ئه‌ی باوكه‌ تۆ بۆ عیباده‌ت بۆ ئه‌و بتانه‌ ئه‌كه‌ی كه‌ نه‌ هیچ شتێك ئه‌بیستن نه‌ هیچ شتێك ئه‌بینن [ وَلَا يُغْنِي عَنْكَ شَيْئًا (٤٢) ] وه‌ هیچ سوودێك به‌ تۆ ناگه‌یه‌نن."},{"id":43,"translation":"[ يَا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ ] ئه‌ی باوكه‌ من هه‌ندێك له‌ زانیاری و وه‌حیم بۆ هاتووه‌ له‌ لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ بۆ تۆ نه‌هاتووه‌ [ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا (٤٣) ] بۆیه‌ تۆ شوێنی من بكه‌وه‌ هیدایه‌تت ئه‌ده‌م بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌."},{"id":44,"translation":"[ يَا أَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ ] ئه‌ی باوكه‌ تۆ شه‌یتان مه‌په‌رسته‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی په‌رستنی بته‌كان گوێڕایه‌ڵی كردنی شه‌یتانه‌و په‌رستنی شه‌یتانه‌ [ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلرَّحْمَنِ عَصِيًّا (٤٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ڕاستی شه‌یتان سه‌رپێچی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ی كرد."},{"id":45,"translation":"[ يَا أَبَتِ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذَابٌ مِنَ الرَّحْمَنِ ] ئه‌ی باوكه‌ من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ له‌ لایه‌ن په‌روه‌ردگارو خوای به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌وه‌ سزایه‌كی به‌ئێش و ئازارت پێ بگات [ فَتَكُونَ لِلشَّيْطَانِ وَلِيًّا (٤٥) ] به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ دۆست و خۆشه‌ویستی شه‌یتانی."},{"id":46,"translation":"[ قَالَ أَرَاغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِي يَا إِبْرَاهِيمُ ] باوكی وتی: ئه‌ی ئیبراهیم ئایا تۆ پشت له‌ خواكانی من هه‌ڵئه‌كه‌یت و وازیان لێ دێنی [ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ ] ئه‌گه‌ر واز له‌م قسانه‌ نه‌هێنی ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى ڕه‌جم و به‌رد بارانت ئه‌كه‌م [ وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا (٤٦) ] وه‌ ماوه‌یه‌كی یه‌كجار زۆر لێم دووركه‌وه‌ به‌ سه‌لامه‌تى پێش ئه‌وه‌ى سزات بده‌م."},{"id":47,"translation":"[ قَالَ سَلَامٌ عَلَيْكَ ] ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - وتی: ئه‌ی باوكه‌ سڵاوت لێ بێت و تۆ سه‌لامه‌تیت و له‌ لایه‌ن منه‌وه‌ توشى خراپه‌و ئازار نابیت له‌به‌ر رێزى باوكایه‌تى [ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي ] ئه‌بێ داوای لێ خۆشبوونت بۆ بكه‌م له‌ په‌روه‌ردگارم [ إِنَّهُ كَانَ بِي حَفِيًّا (٤٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر چاكه‌كاره‌ له‌گه‌ڵ منداو بایه‌خم پێ ده‌دات و دوعاكانم قه‌بوڵ ده‌كات، (ئه‌مه‌ كاتێك بوو كه‌ نه‌یزانی باوكی له‌سه‌ر كوفر ئه‌مرێ و به‌كافری ئه‌مرێ دواتر لێی په‌شیمان بووه‌وه‌، چونكه‌ دروست نیه‌ داواى لێخۆشبوون بۆ كافران بكرێت)."},{"id":48,"translation":"[ وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ لێتان دوور ئه‌كه‌ومه‌وه‌ له‌ خۆتان و له‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یپه‌رستن [ وَأَدْعُو رَبِّي ] وه‌ من به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ عَسَى أَلَّا أَكُونَ بِدُعَاءِ رَبِّي شَقِيًّا (٤٨) ] به‌دڵنیایى من بێئومێد نابم له‌ دوعاو پاڕانه‌وه‌م، یاخود له‌ په‌رستنى خوای گه‌وره‌."},{"id":49,"translation":"[ فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] كاتێك كه‌ لێیان دووركه‌وته‌وه‌و زه‌وییه‌كه‌یانی به‌جێهێشت و كۆچی كرد له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ بۆ (بیت المقدس) [ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ ] خوای گه‌وره‌ ئیسحاقی پێ به‌خشی [ وَيَعْقُوبَ ] وه‌ یه‌عقوبیش كه‌ كوڕی ئیسحاق بوو دواتر ئه‌ویشی به‌ ئیسحاق به‌خشی [ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا (٤٩) ] وه‌ هه‌موویانی كرد به‌ پێغه‌مبه‌رو ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - چاوڕۆشنا بوو پێیان."},{"id":50,"translation":"[ وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنَا ] وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌ت و میهره‌بانی خۆمان پێغه‌مبه‌رایه‌تی و ماڵ و منداڵ و كتابمان پێ به‌خشین [ وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا (٥٠) ] وه‌ زمانی ڕاستگۆی به‌رزمان پێ به‌خشین، واته‌: له‌سه‌ر زمانی به‌نده‌كان به‌ باشه‌ باس ده‌كرێن."},{"id":51,"translation":"[ وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى ] وه‌ هه‌ر له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - باسی موسى پێغه‌مبه‌ریان - صلى الله عليه وسلم - بۆ بكه‌ [ إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا ] به‌دڵنیایى ئه‌و كه‌سێك بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵیبژاردووه‌و دڵسۆزو نیازپاك بووه‌ له‌ په‌رستندا [ وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا (٥١) ] وه‌ كه‌سێك بووه‌ كه‌ ره‌سول و نه‌بی و پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌ بووه‌."},{"id":52,"translation":"[ وَنَادَيْنَاهُ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ لای ڕاستی كێوی (طور)ه‌وه‌ بانگی له‌ موسى - صلى الله عليه وسلم - كرد (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌) [ وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا (٥٢) ] وه‌ له‌ خۆمان نزیكمان كرده‌وه‌و موناجاتمان له‌گه‌ڵدا كرد تا قسه‌ی خوای گه‌وره‌ی بیست."},{"id":53,"translation":"[ وَوَهَبْنَا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنَا أَخَاهُ هَارُونَ نَبِيًّا (٥٣) ] وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆمان براكه‌یشی كه‌ هارون بوو كردمان به‌ پێغه‌مبه‌ر كاتێك كه‌ داوای كردو تكاى له‌ خواى گه‌وره‌ كرد كه‌ هارونم له‌گه‌ڵدا بنێره‌و بیكه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر (هیچ كه‌سێك له‌ دونیادا شه‌فاعه‌ت و تكاى باشترو گه‌وره‌ترى بۆ كه‌س نه‌كردووه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ى كه‌ موسى بۆ هارونى براى كردو خواى گه‌وره‌ كردى به‌ پێغه‌مبه‌ر)."},{"id":54,"translation":"[ وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِسْمَاعِيلَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ باسی ئیسماعیل پێغه‌مبه‌ریش - صلى الله عليه وسلم - بۆ خه‌ڵكی بكه‌ [ إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سێك بووه‌ كه‌ له‌ وه‌عدو به‌ڵێنه‌كانیدا ڕاستگۆ بووه‌و هیچ به‌ڵێنێكى نه‌داوه‌ ئیلا بردۆتیه‌سه‌ر (هه‌رچه‌نده‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران وابوونه‌ به‌ڵام ئه‌م زیاتر په‌یوه‌ست بووه‌ پێوه‌ی بۆیه‌ به‌ تایبه‌ت باسكراوه‌) [ وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا (٥٤) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری نێردراوی خوای گه‌وره‌ بووه‌."},{"id":55,"translation":"[ وَكَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ ] وه‌ فه‌رمانی ئه‌كرد به‌ كه‌سوكاری یان به‌ خه‌ڵكی به‌تێكڕا به‌ نوێژ كردن و به‌ زه‌كات دان [ وَكَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا (٥٥) ] وه‌ له‌ لای خوای گه‌وره‌ش كه‌سێك بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ لێی ڕازی بووه‌."},{"id":56,"translation":"[ وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِدْرِيسَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ باسی ئیدریس پێغه‌مبه‌ریش - صلى الله عليه وسلم - بۆ خه‌ڵكی بكه‌ [ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا (٥٦) ] به‌ دڵنیایى ئه‌ویش زۆر ڕاستگۆ بووه‌ وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌ بووه‌."},{"id":57,"translation":"[ وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا (٥٧) ] وه‌ به‌رزمان كردۆته‌وه‌و پله‌و پایه‌ی به‌رزمان پێ به‌خشیووه‌ كه‌ له‌ ئاسمانی چواره‌مه‌، یاخود پێغه‌مبه‌رایه‌تیمان پێ به‌خشیووه‌، یاخود له‌به‌هه‌شتدا پله‌مان به‌رز كردۆته‌وه‌."},{"id":58,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن كه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریاندا [ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ ] له‌ پێغه‌مبه‌ران له‌ نه‌وه‌ی ئاده‌م [ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ نوحدا - صلى الله عليه وسلم - له‌ناو كه‌شتییه‌كه‌ هه‌ڵمانگرتن [ وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ ] وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - [ وَإِسْرَائِيلَ ] وه‌ ئیسرائیل، واته‌: یه‌عقوب پێغه‌مبه‌ر - صلى الله عليه وسلم - [ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هیدایه‌تمان داون بۆ ئیسلام وه‌ هه‌ڵمان بژاردوون و كردوومانن به‌ پێغه‌مبه‌ر [ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا (٥٨) ] ئه‌مانه‌ كاتێك ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا ئه‌خوێندرێته‌وه‌ ئه‌چنه‌ كڕنوش به‌ گریانه‌وه‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و له‌ ترسی خوای گه‌وره‌دا ده‌ست به‌ گریان ئه‌كه‌ن."},{"id":59,"translation":"[ فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ ] له‌ پاش ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ باشانه‌ و شوێن كه‌وتووه‌ چاكه‌كانیان كه‌سانێكی خراپ هاتن [ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ ] كه‌ نوێژه‌كانیان فه‌وتاندو ئه‌نجامیان نه‌دا، یان له‌سه‌ر شێوازی خۆی نه‌یان ئه‌كرد، یان له‌ كاتى خۆیدا نه‌یانده‌كرد [ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ ] وه‌ شوێنی هه‌واو ئاره‌زوو شته‌ حه‌رامه‌كان كه‌وتن [ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا (٥٩) ] ئه‌وانه‌ تووشی شه‌ڕو خراپه‌و زه‌ره‌رمه‌ندی ئه‌بن."},{"id":60,"translation":"[ إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] ته‌نها كه‌سانێك نه‌بێت كه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن و ئیمان بێنن و كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ ] ئا ئه‌مانه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، چونكه‌ ته‌وبه‌ كردن تاوانى پێشتر ناهێڵێت و ده‌یسڕێته‌وه‌ [ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا (٦٠) ] وه‌ هیچ زوڵم و سته‌میان لێ ناكرێ و پاداشتیان لێ كه‌م ناكرێته‌وه‌."},{"id":61,"translation":"[ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمَنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شتانێكه‌وه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ به‌نده‌كانی داوه‌ كه‌ به‌ غه‌یب ئیمانیان پێی هێناوه‌و نه‌یانبینیوه‌ [ إِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا (٦١) ] به‌ دڵنیایى هه‌ر به‌ڵێنێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ بیدات دێته‌جێ."},{"id":62,"translation":"[ لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا ] له‌ناو به‌هه‌شتیشدا هیچ قسه‌یه‌كی پڕوپووچ و بێ مانا نابیستن ته‌نها سه‌لام نه‌بێ كه‌ سه‌لام له‌ یه‌كتری ئه‌كه‌ن، یاخود فریشته‌كان سه‌لامیان لێ ئه‌كه‌ن [ وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا (٦٢) ] وه‌ هه‌موو به‌یانیان و ئێوارانێك ڕزق و ڕۆزی خۆیان پێ ئه‌درێ (هه‌رچه‌نده‌ له‌به‌هه‌شتدا شه‌و ورۆژ نیه‌و ژیانێكى هه‌میشه‌ییه‌و نورو روناكیه‌و هه‌موو كات له‌ نازو نیعمه‌تدان)."},{"id":63,"translation":"[ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبَادِنَا مَنْ كَانَ تَقِيًّا (٦٣) ] ئا ئه‌مه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌یه‌ كه‌ به‌نده‌كانی خۆمان ئه‌كه‌ین به‌ میراتگری و ئه‌یانخه‌ینه‌ ناوى ئه‌وانه‌ی ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێن."},{"id":64,"translation":"[ وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - به‌ جبریلى فه‌رموو: چى رێگریت ده‌كات و بۆ له‌وه‌ زیاتر سه‌ردانمان ناكه‌یت؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: جبریل ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ ئێمه‌ به‌فه‌رمانی په‌روه‌ردگار نه‌بێ ناتوانین دابه‌زین و بێین بۆ لای تۆ ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - [ لَهُ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا وَمَا بَيْنَ ذَلِكَ ] وه‌ له‌ پێش و پاشی خۆمانه‌وه‌ وه‌ له‌و نێوانه‌یشه‌وه‌ به‌ ئه‌مری خوای گه‌وره‌ دائه‌به‌زین، یاخود بۆ كارى دونیاو قیامه‌ت و نێوانیشیان به‌ فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ داده‌به‌زین [ وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا (٦٤) ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلى الله عليه وسلم - فه‌رمووى: (ئه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ حه‌ڵاڵى كردووه‌ ئه‌وه‌ حه‌ڵاڵه‌، وه‌ ئه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ حه‌رامى كردووه‌ ئه‌وه‌ حه‌رامه‌، وه‌ ئه‌وه‌یشى لێى بێده‌نگ بووه‌ ئه‌وه‌ لێى بوراوه‌و له‌ خواى گه‌وره‌ى وه‌ربگرن، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ هیچ شتێك له‌ بیر ناكات) پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌: كه‌ جبریل ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك كه‌ ئێمه‌ دوابكه‌وین یان وه‌حی له‌ تۆ دوابكه‌وێ ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ خوای گه‌وره‌ تۆی له‌بیر كردبێ، نه‌خێر خوای گه‌وره‌ هیچ شتێك له‌بیر ناكات."},{"id":65,"translation":"[ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگارو هه‌ڵسوڕێنه‌رو خاوه‌نی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی نێوانیانه‌ [ فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ ] تۆ عیباده‌تی ئه‌و خوایه‌ بكه‌، وه‌ ئارامگرو دامه‌زراو به‌ له‌سه‌ر عیباده‌تی خوا [ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا (٦٥) ] ئایا ئه‌زانی خوای گه‌وره‌ هاوشێوه‌یه‌كی هه‌بێ و كه‌سێك هه‌بێ وه‌كو خوای گه‌وره‌ بێت؟، واته‌: خوای گه‌وره‌ بێ شه‌ریكه‌، یان كه‌س نیه‌ ناوى الرحمن بێت جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌."},{"id":66,"translation":"[ وَيَقُولُ الْإِنْسَانُ أَإِذَا مَا مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا (٦٦) ] وه‌ كافرو بێباوه‌ڕان ئه‌ڵێن ئایا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ مردین دووباره‌ زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌و له‌ناو گۆڕه‌كان ده‌رئه‌كرێین."},{"id":67,"translation":"[ أَوَلَا يَذْكُرُ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ وَلَمْ يَكُ شَيْئًا (٦٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا مرۆڤ ئه‌وه‌ی له‌یادچووه‌و بیری ئه‌وه‌ی نیه‌ كه‌ ئێمه‌ دروستمان كردووه‌ له‌ پێشترا كه‌ هیچ شتێك نه‌بووه‌ له‌ عه‌ده‌مه‌وه‌ دروستمان كردووه‌."},{"id":68,"translation":"[ فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات سوێند بێت به‌ په‌روه‌ردگارت ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - هه‌موویان له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رئه‌كه‌ین و زیندوویان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ وه‌ ئه‌و شه‌یتانانه‌ش كه‌ ئه‌مانیان له‌ خشته‌ بردووه‌ [ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا (٦٨) ] پاشان ئاماده‌یان ده‌كه‌ین له‌ ده‌وروبه‌ری دۆزه‌خ له‌سه‌ر چۆكیان ئه‌بێ له‌و دیمه‌نه‌ سه‌ختانه‌دا ڕابوه‌ستن."},{"id":69,"translation":"[ ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمَنِ عِتِيًّا (٦٩) ] پاشان له‌ هه‌ر كۆمه‌ڵ و گروپ و دینێك ئه‌وانه‌یان كه‌ زۆر سه‌ركه‌ش بوونه‌و سه‌ركرده‌یان بوونه‌ ئه‌وان جیا ئه‌كه‌ینه‌وه‌و سزایان سه‌ختتر ئه‌بێ."},{"id":70,"translation":"[ ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِينَ هُمْ أَوْلَى بِهَا صِلِيًّا (٧٠) ] پاشان ئێمه‌ خۆمان زاناترین به‌وانه‌ی كه‌ كێ زیاتر شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بچێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ بسووتێ."},{"id":71,"translation":"[ وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وَارِدُهَا ] وه‌ هیچ كه‌سێك له‌ ئێوه‌ نیه‌ ئیلا ئه‌بێ به‌سه‌ر پردی (سيراط) دا تێپه‌ڕێ و بچێته‌ سه‌ر ئاگری دۆزه‌خ [ كَانَ عَلَى رَبِّكَ حَتْمًا مَقْضِيًّا (٧١) ] ئه‌مه‌ كارێكه‌و بڕاوه‌ته‌وه‌و كۆتایی هاتووه‌و خوای گه‌وره‌ بڕیاری له‌سه‌ر داوه‌."},{"id":72,"translation":"[ ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا ] پاشان ئه‌وانه‌ی ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌و له‌ خوای گه‌وره‌ ترساون و خۆیان له‌ تاوان پاراستووه‌ ئه‌وانه‌ ڕزگار ئه‌كه‌ین و له‌سه‌ر پرده‌كه‌ ده‌یانپه‌ڕێنینه‌وه‌ [ وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا (٧٢) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ سته‌مكار بوونه‌و سته‌میان له‌ خۆیان كردووه‌ به‌ كوفر كردن و هاوبه‌شبڕیاردان له‌سه‌ر چۆكیان فڕێ ئه‌درێنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":73,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێندرێته‌وه‌ [ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقَامًا ] كافران به‌ باوه‌ڕداران ئه‌ڵێن: ئایا ئه‌م دوو كۆمه‌ڵه‌: موسڵمانان و كافران كامیان پله‌و پایه‌یان له‌ناو خه‌ڵكدا باشتره‌و ناودارترن و پشتیوانیان زۆرتره‌ [ وَأَحْسَنُ نَدِيًّا (٧٣) ] وه‌ كامیان نادی و شوێنی كۆبوونه‌وه‌یان قه‌ڵه‌باڵغتره‌و خه‌ڵكیان زیاتر به‌دواوه‌یه‌."},{"id":74,"translation":"[ وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌ پێش ئه‌مانه‌ چه‌نده‌ها ئوممه‌تان و كۆمه‌ڵانی ترمان له‌ناو بردووه‌ [ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا وَرِئْيًا (٧٤) ] كه‌ ئه‌و ئوممه‌تانه‌ی تر شتومه‌كی ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانیان له‌مان جوانترو زیاترو بینراوتریش بوون."},{"id":75,"translation":"[ قُلْ مَنْ كَانَ فِي الضَّلَالَةِ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌ر كه‌سێك له‌ گومڕاییدا بێت [ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمَنُ مَدًّا ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ بۆی درێژ ئه‌كاته‌وه‌ له‌ گومڕایی خۆی بمێنێته‌وه‌ [ حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ ] به‌ڵام تا كاتێك ئه‌زانن ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان لێكراوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت به‌چاوی خۆیان ئه‌یبینن [ إِمَّا الْعَذَابَ ] یان ئه‌وه‌تا سزایه‌ له‌ دونیا خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات یان سزای قیامه‌ت [ وَإِمَّا السَّاعَةَ ] یان له‌ناكاو قیامه‌ت دێت [ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكَانًا ] له‌و كاته‌دا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌زانن كێ پله‌و پایه‌ی خراپتره‌ [ وَأَضْعَفُ جُنْدًا (٧٥) ] وه‌ كێ سه‌ربازانی لاوازتره‌ كه‌ له‌ دونیا ئه‌وان شانازیان به‌و شتانه‌ ئه‌كرد به‌سه‌ر ئیمانداران."},{"id":76,"translation":"[ وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌هلی هیدایه‌ت بوونه‌ زیاتر هیدایه‌تیان ئه‌دات [ وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا ] وه‌ ئه‌و شتانه‌ی كه‌ ئه‌مێننه‌وه‌ له‌ چاكه‌كان له‌ زیكر كردن (سبحان الله والحمد لله ولا إله إلا الله والله أكبر) یاخود نوێژه‌ جه‌ماعه‌ته‌كان، یان هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی چاك ئه‌وانه‌ باشتره‌ كه‌ مرۆڤـ بیكات و لای خوای گه‌وره‌ پاداشتی باشتره‌ [ وَخَيْرٌ مَرَدًّا (٧٦) ] وه‌ باشترین سه‌ره‌نجامه‌ كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆی."},{"id":77,"translation":"{گومانی بێ‌ بنەمای كافران} [ أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لَأُوتَيَنَّ مَالًا وَوَلَدًا (٧٧) ] (خه‌ببابی كوڕی ئه‌ڕه‌ت) قه‌رزی له‌سه‌ر (عاصی كوڕی وائیل) بوو كه‌ چوو قه‌رزه‌كه‌ی نه‌دایه‌وه‌ وتی: تا كوفر به‌ محمد - صلى الله عليه وسلم - نه‌كه‌ی ناتده‌مه‌وه‌، ئه‌میش وتی: سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ كوفری پێ ناكه‌م تا نه‌مریت و زیندوو نه‌بیته‌وه‌، ئه‌ویش وتی: ئه‌گه‌ر بمرم و زیندوو ببمه‌وه‌ ئه‌وه‌ ماڵ و منداڵم یه‌كجار زۆره‌و له‌گه‌ڵمدا دێت و فریام ئه‌كه‌وێ و له‌وێ ده‌تده‌مه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئایا هه‌واڵم پێ ناده‌ی ده‌رباره‌ی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ كوفری كرد به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ وه‌ وتی: ئه‌گه‌ر له‌ قیامه‌تدا زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌وا من ماڵ و منداڵم زۆره‌و له‌وێ فریام ئه‌كه‌وێ."},{"id":78,"translation":"[ أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا (٧٨) ] ئایا ئه‌مه‌ غه‌یب و قیامه‌تی بینیوه‌؟ یان به‌ڵێنی له‌ خوای گه‌وره‌ وه‌رگرتووه‌ كه‌ ماڵ و منداڵه‌كه‌ی له‌وێ فریای بكه‌وێ."},{"id":79,"translation":"[ كَلَّا سَنَكْتُبُ مَا يَقُولُ ] نه‌خێر شتی وا نیه‌و ئه‌و قسانه‌ی هه‌مووی ئه‌نووسین و ئه‌یپارێزین [ وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدًّا (٧٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا سزای بۆ زیاد ئه‌كه‌ین."},{"id":80,"translation":"[ وَنَرِثُهُ مَا يَقُولُ ] وه‌ ئه‌یمرێنین وه‌ ماڵ و منداڵ له‌گه‌ڵ خۆیدا نابات و به‌ جێى دێلێت و كه‌سانێك ئه‌بن به‌ میراتگری [ وَيَأْتِينَا فَرْدًا (٨٠) ] وه‌ ئه‌و به‌ ته‌نها خۆی دێت و به‌ ته‌نها زیندوو ئه‌كرێته‌وه‌و كه‌سی له‌گه‌ڵدا نابێت."},{"id":81,"translation":"[ وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا (٨١) ] ئه‌مانه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك خوایان بۆ خۆیان بڕیار دابوو بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و خوایانه‌ سه‌ریان بخه‌ن و تكایان بۆ بكه‌ن له‌ قیامه‌ت."},{"id":82,"translation":"[ كَلَّا ] نه‌خێر شتی وا نیه‌و ناتوانن شه‌فاعه‌تیان بۆ بكه‌ن [ سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ ] ئه‌وانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كوفر ئه‌كه‌ن به‌ عیباده‌تی ئه‌وان و ئه‌ڵێن: بۆ ئێمه‌تان كرده‌ شه‌ریك بۆ خوا [ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا (٨٢) ] وه‌ ئه‌بن به‌ دوژمنیان و دژیان ڕائه‌وه‌ستن."},{"id":83,"translation":"{ سزاى كافران} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّيَاطِينَ عَلَى الْكَافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا (٨٣) ] ئایا نابینی ئێمه‌ شه‌یتانه‌كان ئه‌نێرین بۆ سه‌ر كافران و زاڵیان ئه‌كه‌ین به‌سه‌ریانداو شه‌یتانه‌كانن كه‌ كافران ئه‌جوولێنن بۆ تاوان و سه‌رپێچی و له‌ خشته‌یان ده‌بن و فریویان ده‌ده‌ن."},{"id":84,"translation":"[ فَلَا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - په‌له‌ مه‌كه‌ له‌سزادانیان [ إِنَّمَا نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا (٨٤) ] ئێمه‌ ڕۆژگارو مانگ و ساڵیان بۆ ئه‌ژمێرین تا ئه‌گاته‌ كۆتایی ته‌مه‌نیان."},{"id":85,"translation":"[ يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَنِ وَفْدًا (٨٥) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ی كردووه‌ كۆیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌و به‌ره‌و لای خوای گه‌وره‌ دێن و بۆ به‌هه‌شته‌كه‌ی خوا به‌ڕێ ئه‌خرێن."},{"id":86,"translation":"[ وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا (٨٦) ] وه‌ خراپه‌كارانیش به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌كرێن به‌ تینووێتی."},{"id":87,"translation":"[ لَا يَمْلِكُونَ الشَّفَاعَةَ ] كه‌س نیه‌ شه‌فاعه‌تیان بۆ بكات [ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا (٨٧) ] ئیلا ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ لای خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی هه‌بێ ئه‌وانه‌ ئه‌توانن شه‌فاعه‌ت بكه‌ن، واته‌: ئه‌هلی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستان كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانه‌ناوه‌و خوا لێیان ڕازیه‌ له‌پاش رێگه‌ پێدانى خواى گه‌وره‌ ئه‌توانن شه‌فاعه‌ت بكه‌ن."},{"id":88,"translation":"{ كافران منداڵ بۆ خوا بڕیار دەدەن!} [ وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا (٨٨) ] وه‌ كافران وتیان: خوای گه‌وره‌ كوڕی بۆ خۆی بڕیار داوه‌، كه‌ جووله‌كه‌ ئه‌یانوت: عوزێر كوڕی خوایه‌و، گاوره‌كان ئه‌یانوت: عیسا كوڕی خوایه‌و، عه‌ره‌به‌كانیش ئه‌یانوت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌."},{"id":89,"translation":"[ لَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئًا إِدًّا (٨٩) ] به‌ڕاستی ئێوه‌ قسه‌یه‌كی یه‌كجار گه‌وره‌و ناڕێكتان كرد."},{"id":90,"translation":"[ تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ ] نزیكه‌ ئاسمانه‌كان له‌ت بێت و له‌ناوبچێت له‌و قسه‌یه‌ كه‌ ئه‌یكه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَتَنْشَقُّ الْأَرْضُ ] وه‌ نزیكه‌ زه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ له‌ت بێت و شه‌ق بێت [ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا (٩٠) ] وه‌ نزیكه‌ شاخه‌كان بڕوخێن به‌سه‌ر یه‌كتریدا."},{"id":91,"translation":"[ أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا (٩١) ] كاتێك كه‌ بانگه‌شه‌ی كوڕ ئه‌كه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ له‌و قسه‌یه‌ تووڕه‌یه‌."},{"id":92,"translation":"[ وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا (٩٢) ] گونجاو نیه‌ بۆ خوا وه‌ خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌ منداڵ نیه‌."},{"id":93,"translation":"[ إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا (٩٣) ] چونكه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌موویان عه‌بدی خوای گه‌وره‌ن و دان به‌ به‌ندایه‌تیدا ئه‌نێن بۆ خوای گه‌وره‌ ئیتر چۆن ئه‌بێ ئه‌م به‌ندانه‌ ببن به‌ كوڕی خوا."},{"id":94,"translation":"[ لَقَدْ أَحْصَاهُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌رژمێری كردوون [ وَعَدَّهُمْ عَدًّا (٩٤) ] وه‌ ژماردوونی و هیچیان له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێنه‌وه‌و كه‌سیان دوا ناكه‌ون و هه‌موویان له‌به‌ر ده‌ستی خواى گه‌وره‌دا ئاماده‌ ده‌بن."},{"id":95,"translation":"[ وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا (٩٥) ] وه‌ هه‌موویان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا به‌ تاك تاك دێن [ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)."},{"id":96,"translation":"[ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا (٩٦) ] خوای گه‌وره‌ خۆشی ئه‌وێن پاشان ئه‌هلی ئاسمان خۆشی ئه‌وێن پاشان خه‌ڵكی زه‌ویش خۆشی ئه‌وێن و له‌ لای خه‌ڵكی خۆشه‌ویستیان ئه‌كات."},{"id":97,"translation":"[ فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ ] ئه‌ی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئه‌م قورئانه‌مان له‌سه‌ر زمانی تۆ سووك كردووه‌و به‌ زمانی تۆ دامان به‌زاندووه‌ به‌ عه‌ره‌بی [ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ ] تا موژده‌ بده‌ی به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ به‌هه‌شت [ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا (٩٧) ] وه‌ ئاگاداری كه‌سانێكیش بكه‌ی كه‌ زۆر موناقه‌شه‌و ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕ ئه‌كه‌ن، یان له‌ حه‌ق لایانداوه‌ بۆ باتڵ."},{"id":98,"translation":"[ وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ ] له‌ پێش ئه‌ماندا چه‌نده‌ها ئوممه‌تان و كۆمه‌ڵانی ترمان له‌ناو برد [ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ ] ئایا هه‌ست ئه‌كه‌ی یه‌كێك له‌وان مابێ [ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا (٩٨) ] یاخود گوێت له‌ ده‌نگی نهێنی ئه‌وانه‌ ده‌بێت؟ نه‌خێر هه‌موویان له‌ناوچوون و خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن، والله أعلم."}]},{"id":20,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (طه) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (١٣٠ و ١٣١) نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌ (١٣٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ طه (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌) باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى (٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان دانه‌به‌زاندۆته‌ سه‌رت بۆ ئه‌وه‌ى خۆت ماندوو بكه‌یت و خه‌فه‌ت بخۆی به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سانێك باوه‌ڕ ناهێنن."},{"id":3,"translation":"[ إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَى (٣) ] ئه‌م قورئانه‌مان دابه‌زاندووه‌ ته‌نها وه‌بیرهینانه‌وه‌و یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێت."},{"id":4,"translation":"[ تَنْزِيلًا مِمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى (٤) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌ لایه‌ن خوایه‌ك كه‌ دروستكاری زه‌وی و ئاسمانه‌ به‌رزه‌كانه‌."},{"id":5,"translation":"{خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە} [ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى (٥) ] خواى گه‌وره‌ به‌رزو بڵند بوه‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی به‌رز بوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و شیاو و گونجاو بێت به‌ گه‌وره‌یی و مه‌زنی خوای گه‌وره‌ له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی هیچ له‌ دروستكراوه‌كانی ناچێت، وه‌ چۆنیه‌تیه‌كه‌شی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌س نایزانێت، پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ مه‌خلوقى دروستكراوى لاواز، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست پێى نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆڕینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌ چونكه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ ده‌بێت پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتبێت كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و (نونه‌) ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت."},{"id":6,"translation":"[ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَى (٦) ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌و ئه‌وه‌ی له‌ ژێر خاك و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ خاوه‌نی هه‌موویه‌تی."},{"id":7,"translation":"[ وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى (٧) ] وه‌ كاتێك تۆ كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێیته‌وه‌ یان زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ی یان قسه‌ ده‌كه‌یت ئه‌گه‌ر به‌ ئاشكرا بیكه‌ی ئه‌وا خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌موو نهێنی و شاراوه‌یه‌ك هه‌یه‌ و نهێنی و له‌ نهێنی نهێنی تر ده‌زانێت."},{"id":8,"translation":"[ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] زاتی پیرۆزی الله ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێكی به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ تاك و ته‌نهایه‌و بێ شه‌ریكه‌ [ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى (٨) ] هه‌رچی ناوه‌ جوانه‌كان هه‌یه‌ هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ناوه‌ جوانه‌كانی هه‌یه‌، (ژماره‌ى ناوه‌كانى خواى گه‌وره‌ خۆى نه‌بێت كه‌سى تر نایزانێت، چونكه‌ هه‌ندێك ناوى هه‌یه‌ به‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكى نه‌وتووه‌و له‌ هیچ كتابێكدا داینه‌به‌زاندووه‌، به‌ڵكو لاى خۆى هێشتوویه‌تیه‌وه‌، وه‌ هه‌ركه‌سێك نه‌وه‌دو نۆ ناو له‌ ناوه‌ جوانه‌كانى خواى گه‌وره‌ له‌به‌ر بكات و لێى تێبگات و ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ى له‌ خۆیدا جێبه‌جێ بكات ئه‌وا ده‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌)."},{"id":9,"translation":"{گەڕانەوەی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -لە مەدیەنەوە بۆ میسر} [ وَهَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى (٩) ] به‌ دڵنیایی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - چیرۆك و به‌سه‌رهاتی موسات - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ فیرعه‌وندا بۆ هاتووه‌و بۆت باسكراوه‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا (وه‌كو دڵدانه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -)."},{"id":10,"translation":"[ إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا ] كاتێك كه‌ له‌ شه‌وێكی تاریكى زستاندا له‌ مه‌دیه‌نه‌وه‌ بۆ میصر ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ له‌ دووره‌وه‌ ئاگرێكی بینی به‌ خێزانه‌كه‌ی وت: ئێوه‌ لێره‌دا بمێننه‌وه‌و جێگیر بن [ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا ] من ئاگرێكم بینی له‌ دووره‌وه‌ [ لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ ] به‌ڵكو پشكۆیه‌ك له‌و ئاگره‌تان بۆ بێنم بۆ ئه‌وه‌ی خۆمان ئاگری پێ بكه‌ینه‌وه‌ [ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى (١٠) ] یان له‌سه‌ر ئاگره‌كه‌ كه‌سانێك ببینم كه‌ ڕێنماییمان بكه‌ن و ڕێگاكه‌مان نیشان بده‌ن (چونكه‌ رێگه‌یان هه‌ڵه‌ كردبوو)."},{"id":11,"translation":"[ فَلَمَّا أَتَاهَا ] كاتێك كه‌ هاته‌ لای ئاگره‌كه‌و لێى نزیك بوه‌وه‌ [ نُودِيَ يَا مُوسَى (١١) ] خوای گه‌وره‌ بانگی كرد ئه‌ی موسا (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌)."},{"id":12,"translation":"[ إِنِّي أَنَا رَبُّكَ ] به‌ دڵنیایی من په‌روه‌ردگاری تۆم [ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ] وه‌ نه‌عله‌كانت دابكه‌نه‌ بۆ زیاتر ته‌وازوع نواند بۆ خوای گه‌وره‌، وه‌ وه‌كو ڕێز لێنان و ئه‌ده‌بێك به‌رامبه‌ر خوای گه‌وره‌، وه‌تا به‌پێى په‌تى له‌و زه‌ویه‌ پیرۆزه‌ بێت [ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى (١٢) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تۆ له‌م كێوه‌ پیرۆزه‌ پاككراوه‌ی كه‌ (طُوًى) ناوی دۆڵه‌كه‌یه‌ له‌ زه‌وی (سه‌یناء)."},{"id":13,"translation":"[ وَأَنَا اخْتَرْتُكَ ] وه‌ من هه‌ڵمبژاردوویت بۆ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و په‌یام [ فَاسْتَمِعْ لِمَا يُوحَى (١٣) ] گوێ بگره‌ بۆ ئه‌و وه‌حیه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن منه‌وه‌ بۆت دێت وه‌ خۆتی بۆ ئاماده‌ بكه‌و لێی تێبگه‌."},{"id":14,"translation":"[ إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ ] من الله م كه‌ بانگت ئه‌كه‌م [ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها من نه‌بێ تاك و ته‌نهاو بێ شه‌ریكم [ فَاعْبُدْنِي ] تۆ به‌تاك و ته‌نها من بپه‌رسته‌ [ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي (١٤) ] وه‌ نوێژیش بكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی یادی منت بكه‌وێته‌و هه‌ر كاتێك یادت كه‌وته‌وه‌ نوێژ بۆ من ئه‌نجام بده‌."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ ] وه‌ دڵنیابه‌ كه‌ قیامه‌تیش دێت [ أَكَادُ أُخْفِيهَا ] نزیكه‌ له‌ هه‌موو كه‌سێكی بشارمه‌وه‌، یاخود ته‌نانه‌ت له‌ خۆیشمی بشارمه‌وه‌ ئیتر ئێوه‌ چۆن ده‌یزانن، یاخود به‌ (أَخْفِيهَا) ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: ئه‌وه‌نده‌ یه‌قینه‌ وه‌كو ئاشكرا وایه‌ [ لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى (١٥) ] تا هه‌موو كه‌سێك پاداشتی خۆی وه‌رگرێ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كۆششی بۆ كردووه‌و هه‌وڵی بۆ داوه‌."},{"id":16,"translation":"[ فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى (١٦) ] با ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمان به‌ ڕۆژی دوایی ناهێنن و شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان كه‌وتوونه‌، وه‌ به‌هیلاك ئه‌چن تۆ لانه‌ده‌ن له‌ ئیمان هێنان پێی (ئه‌وه‌ی شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆی بكه‌وێ به‌هیلاك ئه‌چێت)."},{"id":17,"translation":"{گۆچانەكەی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - } [ وَمَا تِلْكَ بِيَمِينِكَ يَا مُوسَى (١٧) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ چیه‌ به‌ده‌سته‌وه‌؟ كه‌ گۆچانێكی به‌ده‌سته‌وه‌ بوو، خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانی گۆپاڵى به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، به‌ڵام واته‌ ته‌ماشای گۆچانه‌كه‌ت بكه‌و تێی بڕوانه‌ بزانه‌ چى پێ ده‌كه‌ین."},{"id":18,"translation":"[ قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌وه‌ گۆچانه‌كه‌مه‌ له‌ كاتێك كه‌ ماندوو ئه‌بم خۆم ئه‌ده‌م به‌سه‌ریدا [ وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي ] وه‌ گه‌ڵای داره‌كانی پێ هه‌ڵئه‌وه‌رێنم بۆ مه‌ڕه‌كانم [ وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى (١٨) ] وه‌ چه‌نده‌ها ئیشی تریشی پێ ئه‌كه‌م."},{"id":19,"translation":"[ قَالَ أَلْقِهَا يَا مُوسَى (١٩) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ت فڕێ بده‌ سه‌ر زه‌وی."},{"id":20,"translation":"[ فَأَلْقَاهَا فَإِذَا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعَى (٢٠) ] ئه‌ویش فڕێیدا كاتێك بینی گۆچانه‌كه‌ی بوو به‌ مارێكی گه‌وره‌ كه‌ به‌خێرایی ئه‌ڕۆی، وه‌ موساش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌وه‌ی بینی ترسا."},{"id":21,"translation":"[ قَالَ خُذْهَا وَلَا تَخَفْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: هه‌ڵی بگره‌و مه‌ترسێ [ سَنُعِيدُهَا سِيرَتَهَا الْأُولَى (٢١) ] ئه‌یگه‌ڕێنینه‌وه‌و وه‌كو یه‌كه‌مجار ئه‌یكه‌ینه‌وه‌ به‌ گۆچان."},{"id":22,"translation":"{موعجیزەیەكی تری موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - } [ وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ ] وه‌ ده‌ستیشت بخه‌ره‌ ژێر باڵت [ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ ] ده‌ستت ده‌رئه‌چێ زۆر زۆر سپیه‌و ده‌دره‌وشێته‌وه‌، (موسا - صلی الله علیه وسلم - خۆی كه‌سێكی ئه‌سمه‌ر بووه‌) [ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ ] به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌ستت به‌ڵه‌ك بووبێ [ آيَةً أُخْرَى (٢٢) ] جگه‌ له‌ گۆچانه‌كه‌ ئه‌مه‌یش نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌كی تره‌."},{"id":23,"translation":"[ لِنُرِيَكَ مِنْ آيَاتِنَا الْكُبْرَى (٢٣) ] تا به‌م دوو موعجیزه‌یه‌ دواتر موعجیزه‌ گه‌وره‌كانی تریشت نیشان بده‌ین كه‌ به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌."},{"id":24,"translation":"{ناردنی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -بۆ لای فیرعەون} [ اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى (٢٤) ] ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - تۆ نێردراوی ئێمه‌ی بڕۆ بۆ لای فیرعه‌ون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و سه‌ركه‌شی و كوفری كردووه‌و سنووری به‌زاندووه‌ له‌ كوفردا."},{"id":25,"translation":"[ قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي (٢٥) ] موساش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سینگم فراوان بكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بتوانم باری قورسی پێغه‌مبه‌رایه‌تی و ئازاری خه‌ڵكی هه‌ڵبگرم."},{"id":26,"translation":"[ وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي (٢٦) ] وه‌ كارم بۆ ئاسان بكه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي (٢٧) ] وه‌ گیریه‌ك له‌ زمانمدایه‌ بیكه‌ره‌وه‌ (كه‌ گیری زۆری تیابوو داوای یه‌ك دانه‌ی كرد خوای گه‌وره‌ش یه‌ك گیریه‌كی له‌ زمانی كرده‌وه‌و هه‌مووی نه‌كرده‌وه‌ بۆی، كه‌ ئه‌گه‌ر داواى هه‌مووى بكردایه‌ خواى گه‌وره‌ هه‌مووى بۆ ده‌كرده‌وه‌)."},{"id":28,"translation":"[ يَفْقَهُوا قَوْلِي (٢٨) ] تا بتوانم تێیان بگه‌یه‌نم و له‌ قسه‌ی من تێ بگه‌ن."},{"id":29,"translation":"[ وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي (٢٩) ] وه‌ له‌ كه‌سوكاری خۆیشم كه‌سێك بكه‌ به‌ یارمه‌تیده‌رم تا هاوكاریم بكات له‌ هه‌ندێك كاروبارمدا."},{"id":30,"translation":"[ هَارُونَ أَخِي (٣٠) ] ئه‌و كه‌سه‌ش با هارونی برام بێت."},{"id":31,"translation":"[ اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي (٣١) ] تا خۆمی پێ به‌هێز بكه‌م."},{"id":32,"translation":"[ وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي (٣٢) ] وه‌ ببێ به‌ هاوبه‌شم له‌ هه‌ڵگرتنی په‌یامداو وه‌كو من ببێ به‌ پێغه‌مبه‌ر (به‌سودترین برا بۆ براكه‌ى له‌ دونیادا موسى - صلی الله علیه وسلم - بووه‌ بۆ هارونى براى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ داواى له‌ خواى گه‌وره‌ كرد بیكات به‌ پێغه‌مبه‌ر)."},{"id":33,"translation":"[ كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا (٣٣) ] تا هه‌ردووكمان زۆر تۆ به‌ پاك ڕابگرین و زیكری تۆ بكه‌ین."},{"id":34,"translation":"[ وَنَذْكُرَكَ كَثِيرًا (٣٤) ] وه‌ زۆر زیكری تۆ بكه‌ین."},{"id":35,"translation":"[ إِنَّكَ كُنْتَ بِنَا بَصِيرًا (٣٥) ] كه‌ تۆش خۆت زۆر بینای به‌ ئێمه‌و ئاگات له‌ ئێمه‌ هه‌یه‌."},{"id":36,"translation":"[ قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَى (٣٦) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌وه‌ی كه‌ داوات كرد هه‌ر هه‌موویم پێ به‌خشیت و هارونیشم - صلی الله علیه وسلم - كرد به‌ پێغه‌مبه‌ر له‌گه‌ڵتدا."},{"id":37,"translation":"[ وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَيْكَ مَرَّةً أُخْرَى (٣٧) ] ئه‌وه‌ جارێكی تریش ئێمه‌ نیعمه‌ت و فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆمان به‌سه‌رتدا ڕژاند."},{"id":38,"translation":"{بەسەرهاتی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -لە منداڵیدا} [ إِذْ أَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّكَ مَا يُوحَى (٣٨) ] كاتێك كه‌ وه‌حیشمان بۆ دایكت نارد، واته‌: ئیلهممان بۆ دایكت نارد، یان له‌ خه‌ودا، یان به‌ ئاماژه‌ نه‌ك وه‌حی بێ و دایكی بوو بێت به‌ پێغه‌مبه‌ر، نه‌خێر پێغه‌مبه‌ران هه‌موویان پیاو بوونه‌و ئافره‌ت نه‌بوونه‌، له‌سه‌ره‌تادا كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - منداڵ بوو له‌ناو بێشكه‌كه‌دا له‌و ساڵه‌دا له‌دایك بوو فیرعه‌ون ئه‌وه‌ی كوڕ بوایه‌ ئه‌یكوشت، خوای گه‌وره‌ ئیلهامی خسته‌ دڵی دایكی موسا."},{"id":39,"translation":"[ أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ ] كه‌ بیخه‌ره‌ ناو ئه‌و تابوت و سندوقه‌ی كه‌ له‌ دار دروست كرابوو ئه‌كه‌وته‌ سه‌ر ئاو، شیرى پێده‌داو پاشان فڕێی ده‌دایه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌ كه‌ ده‌ریای نیل بوو ده‌یبه‌سته‌وه‌ نه‌وه‌كو كه‌ ماڵان ده‌گه‌ڕان بۆ كوڕ بیبه‌ن و بیكوژن، رۆژێك په‌ته‌كه‌ له‌ده‌ستى به‌ر بوو ئاوه‌كه‌ بردى [ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ ] پاشانیش ده‌ریاكه‌ فڕێی ئه‌داته‌ ڕۆخ و كه‌ناری ده‌ریاكه‌ [ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَعَدُوٌّ لَهُ ] ئه‌و منداڵه‌ش كه‌ له‌ ناو ئه‌و سندوقه‌دایه‌ دوژمنی ئه‌و و دوژمنی من كه‌ فیرعه‌ونه‌ ئه‌یبات [ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي ] وه‌ تۆمان خۆشه‌ویست كردووه‌، (هه‌ر كه‌سێك موسای - صلی الله علیه وسلم - ببینیایه‌ خۆشی ئه‌ویست، چونكه‌ منداڵێكی زۆر جوان بووه‌) [ وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي (٣٩) ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ پێش چاوی خوای گه‌وره‌ ئه‌م شته‌ دروست بكرێ وه‌ ڕووبدات، وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی چاودێری ئه‌كات و له‌ ماڵى پاشا گه‌وره‌ ده‌بێت و خواردنى شاهانه‌ ده‌خوات و خزمه‌تى شاهانه‌ ده‌كرێت."},{"id":40,"translation":"[ إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ يَكْفُلُهُ ] كاتێك كه‌ خوشكه‌كه‌ی موسا ئه‌گه‌ڕا ته‌ماشای تابوته‌كه‌ی ئه‌كرد تا بزانێت بۆ كوێ ده‌ڕوات تا گه‌یشته‌ لای ماڵی فیرعه‌ون و ئه‌وان هه‌ڵیان گرت، وه‌ دواتر به‌دوای دایه‌نێكدا ئه‌گه‌ڕان كه‌ شیری پێ بدات، ئه‌ویش مه‌مكی هیچ كه‌سێكی نه‌ئه‌گرت، خوشكه‌كه‌ی وتی: ئایا ڕێنماییتان بكه‌م بۆ كه‌سێك كه‌ سه‌رپه‌رشتی بكات و شیری پێ بدات [ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا ] دواتر هێنایانی بۆ ماڵه‌وه‌و مه‌مكی دایكی خۆی گرت و شیره‌كه‌ی خوارد، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: تۆمان گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ لای دایكت تا چاوڕۆشناو دڵخۆش بێ به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی تۆ [ وَلَا تَحْزَنَ ] وه‌ تا خه‌فه‌ت نه‌خوا [ وَقَتَلْتَ نَفْسًا ] وه‌ تۆ كه‌سێكی قیبتیت كوشت له‌ هۆزی فیرعه‌ون به‌ڵام مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ نه‌بوو كه‌ بیكوژێ به‌ڵكو به‌هه‌ڵه‌ كوشتی [ فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ ] له‌و غه‌م و په‌ژاره‌یه‌ یان له‌و ترسه‌ كه‌ ئه‌ترسای سزات بده‌ن له‌وه‌ش ڕزگارمان كردیت [ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا ] وه‌ جار له‌ دوای جار تۆمان ڕزگار كرد یان تۆمان تاقیكرده‌وه‌ [ فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ] وه‌ چه‌ند ساڵێكیش له‌لای خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن مایته‌وه‌، كه‌ ده‌ ساڵ بوو [ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَا مُوسَى (٤٠) ] پاشان له‌ كاتێكی دیاریكراودا گه‌ڕایته‌وه‌ له‌و كاته‌ی كه‌ بۆت دیاریكرا بوو له‌ قه‌زاو قه‌ده‌ری خوای گه‌وره‌ تا بتكه‌ین به‌ پێغه‌مبه‌ر."},{"id":41,"translation":"[ وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي (٤١) ] وه‌ تۆم هه‌ڵبژارد بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ببی به‌ پێغه‌مبه‌رو حوجه‌و به‌ڵگه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه‌."},{"id":42,"translation":"{ناردنی موساو هارون (سەڵات‌و سەلامی خوایان لەسەر بێت) بۆ لای فیرعەون} [ اذْهَبْ أَنْتَ وَأَخُوكَ بِآيَاتِي ] تۆ و هارونی برات به‌و موعجیزانه‌ی كه‌ پێم به‌خشیوون بیبه‌ن بۆ لای فیرعه‌ون [ وَلَا تَنِيَا فِي ذِكْرِي (٤٢) ] وه‌ لاوازو بێزار مه‌بن له‌ زیكری من، به‌ڵكو له‌ كاتى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى فیرعه‌ون زۆر یادو زیكرى من بكه‌ن تا یارمه‌تیده‌رتان بێت و به‌هێزتان بكات له‌ دژى فیرعه‌ون (كه‌واته‌ زیكرو یادى خوا هۆكارێكى سه‌ره‌كى و كاریگه‌ره‌ بۆ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر دوژمندا)."},{"id":43,"translation":"[ اذْهَبَا إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى (٤٣) ] بڕۆن بۆ لای فیرعه‌ون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سنووری به‌زاندووه‌ له‌ كوفرو تاوان و سه‌ركه‌شی كردندا."},{"id":44,"translation":"[ فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا ] وه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكه‌ن به‌ قسه‌یه‌كی نه‌رم كه‌ ڕه‌قی و توندوتیژی تیا نه‌بێ و پێى بڵێن من له‌ لێبوردن و لێخۆشبوونه‌وه‌ نزیكترم وه‌ك له‌ توڕه‌ بوون و سزادان [ لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى (٤٤) ] به‌ڵكو بیر ئه‌كاته‌وه‌و ده‌ستهه‌ڵده‌گرێت و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌ كوفرو گومڕایى، یاخود له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێت و گوێڕایه‌ڵى ده‌كات."},{"id":45,"translation":"[ قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَى (٤٥) ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌وه‌ ئه‌ترسێین كه‌ فیرعه‌ون ده‌ستپێشخه‌ری و په‌له‌ بكات له‌ سزادانمان و ئازارمان بدات، یاخود ده‌ستدرێژى بكاته‌ سه‌رمان."},{"id":46,"translation":"[ قَالَ لَا تَخَافَا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: مه‌ترسێن [ إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى (٤٦) ] به‌ دڵنیایى من له‌گه‌ڵتاندام ئه‌بیستم و ئه‌بینم (به‌ بیستن و بینین و پشتیوانی و سه‌رخستن و یارمه‌تیدان و زانیاری له‌گه‌ڵتاندام، به‌ڵام خۆی له‌سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆیه‌تی وه‌كو له‌ ئایه‌ته‌كانی پێشتر باسمان كرد)."},{"id":47,"translation":"[ فَأْتِيَاهُ فَقُولَا إِنَّا رَسُولَا رَبِّكَ فَأَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَا تُعَذِّبْهُمْ ] بڕۆن بۆ لای فیرعه‌ون و پێى بڵێن: ئێمه‌ نێردراوی په‌روه‌ردگارتین و تۆ به‌نی ئیسرائیلمان له‌گه‌ڵدا بنێره‌و واز له‌ چه‌وساندنه‌وه‌یان بێنه‌و سزایان مه‌ده‌، كه‌ به‌رده‌وام سزای ئه‌دان و كوڕه‌كانی ئه‌كوشت و كچه‌كانی بۆ خزمه‌تكاری به‌كارهێناوه‌و باری قورسی خستبووه‌ سه‌رشانیان [ قَدْ جِئْنَاكَ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكَ ] پێی بڵێن: به‌ دڵنیایی ئێمه‌ موعجیزه‌یه‌كمان له‌ لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ هێناویت كه‌ گۆچانه‌كه‌و ده‌ستی بوو [ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى (٤٧) ] وه‌ سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر كه‌سێك بێ كه‌ شوێن هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌وێت."},{"id":48,"translation":"[ إِنَّا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنَا أَنَّ الْعَذَابَ عَلَى مَنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى (٤٨) ] به‌ دڵنیایى ئێمه‌ وه‌حیمان بۆ هاتووه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر كه‌سێكه‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌و به‌ڵگه‌كانی خوا به‌درۆ بزانێ وه‌ پشت هه‌ڵبكات له‌ ئیمان هێنان و وه‌ری نه‌گرێت."},{"id":49,"translation":"{گفتوگۆی موساو هارون (سەڵات‌و سەلامی خوایان لەسەر بێت) لەگەڵ فیرعەون} [ قَالَ فَمَنْ رَبُّكُمَا يَا مُوسَى (٤٩) ] فیرعه‌ون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆی به‌ خوا ئه‌زانی وتی: ئه‌ی موسا په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ كێیه‌؟"},{"id":50,"translation":"[ قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى (٥٠) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - وتی: په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هه‌موو شتێكی دروست كردووه‌ پاشان ڕێنمایى كردوون بۆ ئه‌و شته‌ی كه‌ سوودو به‌رژه‌وه‌ندی خۆیانی تێدابێت."},{"id":51,"translation":"[ قَالَ فَمَا بَالُ الْقُرُونِ الْأُولَى (٥١) ] وتی: موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ی باشه‌ ده‌نگوباس و هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی ئوممه‌تانی پێشتر چیه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ بتیان په‌رستووه‌و به‌ بت په‌رستی ڕۆیشتوونه‌."},{"id":52,"translation":"[ قَالَ عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي فِي كِتَابٍ لَا يَضِلُّ رَبِّي وَلَا يَنْسَى (٥٢) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: زانیاری و به‌سه‌رهاتی ئه‌وان لای خوای گه‌وره‌ پارێزراوه‌و له‌ كتاب و په‌ڕاوێكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ لێی تێكناچێ وه‌ هه‌ڵه‌ ناكات وه‌ له‌ بیرو یادی ناچێت."},{"id":53,"translation":"[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ زه‌وی وه‌كو بێشكه‌ بۆ ڕاخستوون كه‌ به‌ ئاسانی له‌سه‌ری بژین و جێگیر بن [ وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا ] وه‌ جۆره‌ها ڕێگاشی تیادا داناوه‌ بۆ ئاسانكاری ئێوه‌ [ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون [ فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى (٥٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ له‌ هه‌موو ڕووه‌كێك جووتێكی جوانی لێك جیاوازى بۆ ده‌ركردوون."},{"id":54,"translation":"[ كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ ] خۆیشتان بخۆن له‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ی خوای گه‌وره‌، وه‌ ئاژه‌ڵه‌كانیشتانی لێ بله‌وه‌ڕێنن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى (٥٤) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خواى گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵ و ژیرى بن و هۆشمه‌ند بن."},{"id":55,"translation":"[ مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ ] له‌و زه‌ویه‌ له‌و خۆڵه‌ دروستمان كردوون، واته‌: ئاده‌م بنچینه‌و ئه‌سڵی له‌ خۆڵ بووه‌ [ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ ] پاشانیش ئه‌تانگه‌ڕێنینه‌وه‌ بۆ ناو زه‌وی كاتێك كه‌ ئه‌مرن [ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى (٥٥) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش جارێكی تر له‌ زه‌وی ده‌رتانئه‌كه‌ینه‌وه‌و زیندووتان ئه‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":56,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرَيْنَاهُ آيَاتِنَا كُلَّهَا فَكَذَّبَ وَأَبَى (٥٦) ] وه‌ هه‌موو نیشانه‌و موعجیزه‌كانمان نیشانی فیرعه‌ون دا به‌ڵام ئه‌و هه‌ر موسای - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی وه‌ ڕه‌تی كرده‌وه‌ كه‌ ئیمانی پێ بێنێ."},{"id":57,"translation":"{درۆ هەڵبەستن بۆ موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ قَالَ أَجِئْتَنَا لِتُخْرِجَنَا مِنْ أَرْضِنَا بِسِحْرِكَ يَا مُوسَى (٥٧) ] وتی: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - تۆ به‌م سیحرانه‌ی كه‌ كردت (كه‌ گۆچانه‌كه‌ی هه‌ڵدا بوو به‌ مارو ده‌ستی ده‌ركرد سپی بوو ده‌دره‌وشایه‌وه‌) ئه‌ته‌وێ ئێمه‌ له‌ زه‌وی خۆمان ده‌ربكه‌ی و زه‌ویه‌كه‌مان لێ داگیر بكه‌ی؟ (به‌ درێژایی مێژوو پێغه‌مبه‌ران و شوێنكه‌وتووانیان له‌ لایه‌ن كافران و بێباوه‌ڕانه‌وه‌ تۆمه‌تبار كراون به‌ جۆره‌ها تۆمه‌تى بێبنه‌ما تا خه‌ڵكیان لێ دوور بخه‌نه‌وه‌!)."},{"id":58,"translation":"[ فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ ] وتی: تۆ سیحرت هه‌یه‌ ئێمه‌ش ساحیرمان هه‌یه‌و سیحرێكی هاوشێوه‌ی سیحره‌كه‌ی تۆ دێنین [ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا ] مه‌وعیدو كاتێكی دیاریكراو دابنێ له‌ نێوان هه‌ردووكماندا [ لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ ] نه‌ ئێمه‌و نه‌ تۆش وه‌عده‌ خیلاف نه‌كه‌ین و له‌ كاتی خۆیدا ئاماده‌ بین [ مَكَانًا سُوًى (٥٨) ] وه‌ له‌ شوێنێكی ڕێكدا كه‌ هه‌موو شتێك له‌ خه‌ڵكى دیار بێت، یان مام ناوه‌ند له‌ نێوان هه‌ردوو لاماندابێت."},{"id":59,"translation":"[ قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ ] موساش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: مه‌وعیدو ڕۆژی به‌یه‌كگه‌یشتنمان ڕۆژی جه‌ژن بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵك هه‌مووی خۆی ئاماده‌ ئه‌كات و هه‌مووی ئه‌یبینێ [ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى (٥٩) ] وه‌ با له‌ چێشته‌نگاودا بێت كه‌ دونیا رووناكه‌ نه‌ك له‌ شه‌ودا بێت و خه‌ڵك گومانی هه‌بێ له‌ موعجیزه‌كه‌یدا."},{"id":60,"translation":"[ فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتَى (٦٠) ] فیرعه‌ونیش ڕۆیشت و نه‌خشه‌و پیلانی خۆی كۆ كرده‌وه‌و پاشان هه‌موو ساحیره‌كانی هێناو هات بۆ شوێن و كاتی دیاریكراو."},{"id":61,"translation":"{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -ئامۆژگاری جادووگەران دەكات} [ قَالَ لَهُمْ مُوسَى وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ فیرعه‌ون و ساحیره‌كانی وت: هاوار بۆ خۆتان درۆ هه‌ڵمه‌به‌ستن بۆ خوای گه‌وره‌و شه‌ریك بۆ خوا دامه‌نێن چونكه‌ خوای گه‌وره‌ بێ شه‌ریكه‌ [ فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی واتان ئه‌دات ڕه‌گ و ڕیشه‌تان ده‌رئه‌كات و كۆتاییتان پێ دێنێ و دواتان ده‌بڕێ [ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى (٦١) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستێ و سه‌ر له‌ خه‌ڵكى بشێوێنێت زه‌ره‌رمه‌ندو خه‌ساره‌تمه‌ند ده‌بێت."},{"id":62,"translation":"[ فَتَنَازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ ] ساحیره‌كانیش كاتێك كه‌ گوێیان له‌ قسه‌ی موسا بوو له‌ناو یه‌كدا گفتوگۆو ڕاوێژیان كردو كێشه‌ كه‌وته‌ نێوانیان و هه‌ندێكیان وتیان ئه‌مه‌ قسه‌ى ساحیر نیه‌و قسه‌ى پێغه‌مبه‌ره‌ [ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى (٦٢) ] وه‌ به‌ چپه‌ چپ له‌ نێوان خۆیاندا قسه‌یان كرد."},{"id":63,"translation":"[ قَالُوا إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ يُرِيدَانِ أَنْ يُخْرِجَاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِمَا ] ویستیان خه‌ڵكیان لێ هان بده‌ن و وتیان: ئه‌م دووانه‌ (موسى و هارون) دوو ساحیرن به‌هۆی ئه‌م سیحره‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن ئه‌یانه‌وێ له‌ زه‌وی خۆتان ده‌رتان بكه‌ن [ وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَى (٦٣) ] وه‌ ئه‌م ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانه‌ی كه‌ ئێمه‌ به‌ سیحر كۆمان كردۆته‌وه‌ ئه‌مان بۆ خۆیان بیبه‌ن و لێمان بسه‌نن و به‌سه‌رماندا زاڵ بن."},{"id":64,"translation":"[ فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ] ئێوه‌ نه‌خشه‌و پیلانی خۆتان كۆ بكه‌نه‌وه‌ [ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا ] پاشان هه‌مووتان به‌ یه‌ك پۆل وه‌رن [ وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى (٦٤) ] وه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ زاڵ بێت و بیباته‌وه‌ ئه‌وه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوو ئه‌بێت."},{"id":65,"translation":"[ قَالُوا يَا مُوسَى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقَى (٦٥) ] وتیان: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كه‌مجار یان تۆ سیحری خۆت بكه‌ یاخود ئێمه‌ سه‌ره‌تا سیحری خۆمان ئه‌كه‌ین."},{"id":66,"translation":"{جادووگەران حەبل‌و گۆچان دەكەن بە مار} [ قَالَ بَلْ أَلْقُوا ] موساش - صلی الله علیه وسلم - وه‌كو بێ بایه‌خیه‌ك فه‌رمووى: به‌ڵكو ئێوه‌ ده‌ست پێ بكه‌ن و چیتان له‌ ده‌ست دێت بیكه‌ن [ فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ ] كاتێك كه‌ ئه‌و حه‌بل و گۆچانانه‌ی كه‌ پێیان بوو هه‌ڵیاندا [ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى (٦٦) ] سیحریان له‌ چاوی خه‌ڵكه‌كه‌ كردو خه‌ڵكى وایانزانی كه‌ ئه‌مه‌ هه‌مووی بووه‌ به‌ مارو هه‌ژدیهاو به‌خێرایی ئه‌ڕوات."},{"id":67,"translation":"[ فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسَى (٦٧) ] موساش - صلی الله علیه وسلم - كاتێك كه‌ ئه‌و شته‌ی بینی له‌ نه‌فسی خۆیدا ترسا ترسێكی سروشتی ئه‌وه‌ی له‌ سروشتی مرۆڤدا هه‌یه‌ له‌وه‌ى كه‌ خه‌ڵكى به‌و جادووه‌ هه‌ڵبخه‌ڵه‌تێن."},{"id":68,"translation":"[ قُلْنَا لَا تَخَفْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - مه‌ترسێ [ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلَى (٦٨) ] به‌ دڵنیایى هه‌ر تۆی زاڵ و سه‌ركه‌وتوو و به‌رزو بڵندو تۆ ئه‌یبه‌یته‌وه‌ به‌ ئیزن و پشتیوانی خوای گه‌وره‌."},{"id":69,"translation":"[ وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ ] ئه‌وه‌ی له‌ ده‌ستت دایه‌ كه‌ گۆچانه‌كه‌یه‌ هه‌ڵی بده‌ [ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا ] هه‌موو مارو هه‌ژدیهاكانی ئه‌وان قوت ئه‌دات كه‌ خۆی له‌ حه‌قیقه‌تدا گۆچان و حه‌بله‌ به‌ڵام له‌ پێش چاوی خه‌ڵك بووه‌ به‌ مارو هه‌ژدیها ئه‌گه‌ر نا نه‌بووه‌و حه‌قیقه‌تی نیه‌ [ إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ ] ئه‌وه‌ی ئه‌وان كردوویانه‌ ته‌نها فڕوفێڵێكی ساحیره‌و سیحرو جادووه‌ هیچ شتێكی تر نیه‌ ته‌نها خه‌یاڵه‌ له‌ پێش چاوی خه‌ڵكى وایان كردووه‌ [ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى (٦٩) ] وه‌ ساحیریش هه‌رگیز سه‌رفراز نابێ به‌و سیحره‌ی كه‌ ئه‌یكات."},{"id":70,"translation":"{جادووگەران موسڵمان دەبن} [ فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّدًا ] كاتێك موسا - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی هه‌ڵدا بووه‌ مارێكی گه‌وره‌و هه‌موو مارو هه‌ژدیهاكانی ئه‌وانی قوت دا كه‌ ساحیره‌كانیش ئه‌مه‌یان به‌ چاوی خۆیان بینی زانیان ئه‌وه‌ی موسا سیحر نیه‌و موعجیزه‌یه‌و له‌ لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ هه‌ر هه‌موو ساحیره‌كان موسڵمان بوون وه‌ كڕنوشیان بۆ خوای گه‌وره‌ برد وه‌ ئیمانیان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - هێنا [ قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هَارُونَ وَمُوسَى (٧٠) ] وتیان: ئه‌وه‌ ئێمه‌ ئیمانمان به‌ خوای هارون و موسا هێنا."},{"id":71,"translation":"{فیرعەون هەڕەشە دەكات} [ قَالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ] فیرعه‌ون وتی: ئایا ئێوه‌ ئیمانتان پێی هێنا پێش ئه‌وه‌ی كه‌ من مۆڵه‌تتان بده‌م و ئیزنتان بده‌م [ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ ] موسا گه‌وره‌و مامۆستاكه‌تان بوو كه‌ فێره‌ سیحری كردن ( واى وت بۆ ئه‌وه‌ی گومان بۆ خه‌ڵكى دروست بكات و موسڵمان نه‌بن) [ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ ] پاشان هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كردن و ترساندیانی و وتی: ئه‌بێ ده‌ستی ڕاست و پێی چه‌پتان ببڕمه‌وه‌ [ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ ] وه‌ ئه‌بێ به‌سه‌ر ئه‌و دار خورمایانه‌وه‌ هه‌ڵتانبواسم و له‌ خاچتان بده‌م (یه‌كه‌م كه‌س بووه‌ به‌م شێوازه‌ سزاى خه‌ڵكى داوه‌) [ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَابًا وَأَبْقَى (٧١) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن سزای كاممان سه‌ختتره‌و به‌رده‌وامتره‌و ئه‌مێنێته‌وه‌."},{"id":72,"translation":"[ قَالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلَى مَا جَاءَنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ ] جادووگه‌ره‌كان كه‌ موسڵمان بوون وتیان: ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ بۆمان هاتووه‌ له‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو یه‌قین و هیدایه‌ت و موعجیزه‌ له‌ لایه‌ن موساوه‌ - صلی الله علیه وسلم - نایگۆڕینه‌وه‌ به‌وه‌ی تۆ، هه‌رگیز ده‌ستبه‌ردارى نابین و تۆ هه‌ڵنابژێرین [ وَالَّذِي فَطَرَنَا ] سوێند بێت به‌ خواى دروستكارمان، یاخود وه‌ ئه‌و خوایه‌ش كه‌ ئێمه‌ی دروست كردووه‌ باوه‌ڕمان به‌و هه‌یه‌ [ فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ ] چیت له‌ ده‌ست دێت بیكه‌ [ إِنَّمَا تَقْضِي هَذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا (٧٢) ] تۆ ته‌نها ئه‌توانی له‌ دونیادا سزامان بده‌ی ئه‌وی تر به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ و ئێمه‌یش مه‌به‌ستمان قیامه‌ته‌ نه‌ك دونیا."},{"id":73,"translation":"[ إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنَا لِيَغْفِرَ لَنَا خَطَايَانَا ] ئێمه‌ ئیمانمان به‌ په‌روه‌ردگاری خۆمان هێنا تا خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانی پێشترمان خۆش بێ له‌ كوفرو سیحر [ وَمَا أَكْرَهْتَنَا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ ] وه‌ ئه‌و سیحرانه‌ی پێشتر كه‌ تۆ به‌ زۆر به‌ پێمانت كردووه‌ تا خوای گه‌وره‌ لێمان خۆشبێ به‌تایبه‌تی ئه‌وه‌ی كه‌ ڕووبه‌ڕووی موسا - صلی الله علیه وسلم - بووینه‌وه‌ [ وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقَى (٧٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئێمه‌ باشتره‌ له‌ تۆ، وه‌ پاداشتیشى ئه‌مێنێته‌وه‌و به‌رده‌وامتره‌ له‌وه‌ی تۆ."},{"id":74,"translation":"[ إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِمًا ] به‌ دڵنیایى هه‌ر كه‌سێك بگات به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ تاوانه‌وه‌ [ فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَى (٧٤) ] ئه‌وه‌ ئه‌چێته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ له‌وێ نه‌ مردن هه‌یه‌ كه‌ بمرێت و ڕزگاری بێت، نه‌ ژیانیش هه‌یه‌ كه‌ ژیانێكی خۆش بێت به‌ڵكو زیندووه‌و هه‌مووی سزایه‌."},{"id":75,"translation":"[ وَمَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّالِحَاتِ ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك بگات به‌ خوای گه‌وره‌ به‌ باوه‌ڕداری وه‌ كرده‌وه‌ی چاكی ئه‌نجام دابێت (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خواى گه‌وره‌ بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَأُولَئِكَ لَهُمُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَى (٧٥) ] ئه‌مانه‌ پله‌ به‌رزه‌كانی به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌."},{"id":76,"translation":"[ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌هه‌شتێك كه‌ بۆ هه‌میشه‌ییه‌و ئه‌مێنێته‌وه‌ كه‌ ئاو به‌ ژێر خانوو دارو ماڵه‌كاندا تێ ئه‌په‌ڕێت به‌ نه‌مری و بۆ هه‌میشه‌یی له‌وێ ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى (٧٦) ] وه‌ ئه‌مه‌ش پاداشتی كه‌سێكه‌ كه‌ خۆی له‌ كوفرو تاوان پاك بكاته‌وه‌و بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌و به‌ تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌ بپه‌رستێت."},{"id":77,"translation":"{موعجیزەیەكی تری موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي ] دواى ئه‌وه‌ى كه‌ فیرعه‌ون رێگاى نه‌دا موسى- صلی الله علیه وسلم - به‌نى ئیسرائیل له‌گه‌ڵ خۆى به‌رێت خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمووێ: به‌ دڵنیایى وه‌حیمان بۆ موسا - صلی الله علیه وسلم - نارد كه‌ به‌نده‌كانی من ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ میصرن به‌شه‌و به‌ نهێنی ده‌ریان بكه‌و رزگاریان بكه‌ له‌ ژێر ده‌ستى فیرعه‌ون و كه‌س هه‌ستتان پێ نه‌كات [ فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي الْبَحْرِ يَبَسًا ] له‌ناو ده‌ریاشدا خوای گه‌وره‌ ڕێگایه‌كی وشكیان بۆ ئه‌كاته‌وه‌ كاتێك به‌ گۆچانه‌كه‌ى ده‌ستت ده‌ده‌یت به‌ ده‌ریاكه‌دا [ لَا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَى (٧٧) ] له‌ ڕێگایه‌كی ئه‌مین كه‌ ناترسێی كه‌ دوژمن پێتان بگات، یاخود ترسی فیرعه‌ون و سه‌ربازانیت نابێت، یان ترسی ده‌ریاكه‌ت نابێت."},{"id":78,"translation":"[ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ ] كاتێك كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌نی ئیسرائیلی له‌گه‌ڵ خۆیدا برد فیرعه‌ونیش به‌ سه‌ربازه‌كانیه‌وه‌ شوێنیان كه‌وت [ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ (٧٨) ] پێیان گه‌یشتن به‌ ده‌ریاكه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ چیرۆكه‌كه‌یت بیست، فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانى له‌ دوایانه‌وه‌ بوون و ده‌ریاكه‌یش له‌ پێشیانه‌وه‌ بوو، كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - به‌ فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ گۆچانه‌كه‌ى دا به‌ ده‌ریاكه‌دا دوانزه‌ رێگاى وشكیان بۆ كرایه‌وه‌ له‌ناو ده‌ریاكه‌و ئاوه‌كه‌ وه‌كو شاخ راوه‌ستاو رزگاریان بوو، فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانى دوایان كه‌وتن و چوونه‌ ناو ده‌ریاكه‌ ئاوه‌كه‌ به‌ فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ گه‌یشته‌وه‌ به‌یه‌ك و نوقم بوون و له‌ناوچوون."},{"id":79,"translation":"[ وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَمَا هَدَى (٧٩) ] وه‌ فیرعه‌ون قه‌ومه‌كه‌ی خۆی گومڕا كردو له‌ ڕێی ڕاست ده‌ری كردن وه‌ هیدایه‌تی نه‌دان بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":80,"translation":"[ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ قَدْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ ] ئه‌ی به‌نی ئیسرائیل ئێوه‌مان ڕزگار كرد له‌ دوژمنه‌كه‌تان كه‌ فیرعه‌ون بوو [ وَوَاعَدْنَاكُمْ جَانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ ] وه‌ به‌ڵێنیمان پێدان له‌لای كێوی (طور) كه‌ كۆمه‌ڵێك له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌ڵبژێرێ و بیانبات بۆ ئه‌وێ، له‌وێ خواى گه‌وره‌ قسه‌ى له‌گه‌ڵ موسادا - صلی الله علیه وسلم - كردو ته‌وراتى پێ به‌خشى [ وَنَزَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى (٨٠) ] (الْمَنَّ) واته‌: گه‌زۆی شیرینمان له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ دابه‌زاندن، وه‌ (السَّلْوَى) سوێسكه‌، یاخود هه‌نگوینمان پێ به‌خشین."},{"id":81,"translation":"[ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ ] بخۆن له‌و خواردنه‌ به‌تام و چێژو حه‌ڵاڵانه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیون به‌ڵام سنوور مه‌به‌زێنن، یاخود كوفرانه‌بژێری نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن [ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سزای من دائه‌به‌زێته‌ سه‌رتان [ وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى (٨١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش تووڕه‌بوون و سزای منی بۆ جێبه‌جێ بێ ئه‌وه‌ به‌هیلاك ئه‌چێت و فڕێ ئه‌درێته‌ شوێنی نزم كه‌ قوڵایی دۆزه‌خه‌."},{"id":82,"translation":"[ وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ ] وه‌ من زۆر لێخۆشبووم بۆ كه‌سێك كه‌ ته‌وبه‌ بكات له‌ تاوانه‌كانی [ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] وه‌ ئیمان بێنێت و كرده‌وه‌ی چاك بكات (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خواى گه‌وره‌ بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ ثُمَّ اهْتَدَى (٨٢) ] پاشان هیدایه‌ت وه‌ربگرێ، واته‌: له‌سه‌ر ئه‌و ڕێگا ڕاسته‌ كه‌ ئیسلام و سوننه‌ته‌ دامه‌زراو بێت تا مردن."},{"id":83,"translation":"[ وَمَا أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يَا مُوسَى (٨٣) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - پێش كاتی دیاریكراو ڕۆیشت تا قسه‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا بكات و هارونى براى - صلی الله علیه وسلم - به‌جێهێشت له‌ناو به‌نى ئیسرائیل، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - چی وای لێكردیت كه‌ په‌له‌ بكه‌یت پێش كاتی دیاریكراو بێیت و قه‌ومه‌كه‌ت جێ بێلیت و له‌گه‌ڵ خۆتدا نه‌یانهێنی."},{"id":84,"translation":"[ قَالَ هُمْ أُولَاءِ عَلَى أَثَرِي ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌وانیش له‌ من نزیكن و به‌ شوێن پێی من و به‌ دوای مندا دێن [ وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَى (٨٤) ] خوایه‌ من په‌له‌م كردو هاتم بۆ لای تۆ تا زیاتر لێم ڕازی بیت."},{"id":85,"translation":"{سامیری خەڵكی گومڕا دەكات} [ قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: له‌ دوای تۆ ئێمه‌ قه‌ومه‌كه‌تمان تاقیكرده‌وه‌و تووشی تاقیكردنه‌وه‌ بوون [ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ (٨٥) ] وه‌ (سامیری) گومڕاى كردن كه‌ گوێلكێكی بۆ دروست كردن له‌ ئاڵتوون وه‌ وای لێ كردن كه‌ ئه‌م گوێلكه‌ بپه‌رستن."},{"id":86,"translation":"[ فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ] وه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای قه‌ومه‌كه‌ی زۆر تووڕه‌بوو وه‌ خه‌فه‌تى خوارد كه‌ قه‌ومه‌كه‌ى له‌ دواى ئه‌م گوێلكیان په‌رست (أَسِفًا) واته‌: تووڕه‌بوونێكی زۆر سه‌خت و سه‌ختتر له‌ غه‌زه‌ب [ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا ] فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م ئایا په‌روه‌ردگارتان به‌ڵێنێكی باشی پێنه‌داوون به‌ده‌ستخستنى چاكه‌ى دونیاو قیامه‌ت و به‌ به‌هه‌شت كه‌ ئه‌گه‌ر به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌ [ أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ ] ئایا ماوه‌و سه‌رده‌مه‌كه‌ زۆری خایاندو له‌بیرتان كرد؟ [ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] به‌ڵكو ئێوه‌ به‌م كاره‌تان ویستتان سزاو تووڕه‌بوونی خوای گه‌وره‌ دابه‌زێته‌ سه‌رتان [ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي (٨٦) ] بۆیه‌ ئێوه‌ وه‌عده‌ خیلافتان كردو له‌ به‌ڵێنه‌كه‌ی خۆتان پاشگه‌ز بوونه‌وه‌ كه‌ به‌ڵێنی لێ وه‌رگرتبوون به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵی خوا، یاخود به‌ڵێنه‌كه‌ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ به‌دوای موسادا - صلی الله علیه وسلم - بێن بۆ كێوی (طور)."},{"id":87,"translation":"[ قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا ] وتیان: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ وه‌عده‌ خیلاف نه‌بووینه‌ و به‌ڵێنی خۆمان نه‌شكاندووه‌ به‌ تواناو هه‌ڵبژاردنی خۆمان به‌ڵكو ناچار بووینه‌ كه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ بكه‌ین [ وَلَكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَارًا مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ ] كاتێك كه‌ له‌ میصره‌وه‌ هاتن زێڕو ئاڵتوونیان له‌گه‌ڵ خۆیاندا هێنا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیانی پێ بڕازێننه‌وه‌ به‌ڵام لێره‌دا (سامیری) تووشی ئه‌و تاوانه‌ی كردن، یاخود بۆیان دروست نه‌بووه‌ كه‌ بیهێنن و هێنانه‌كه‌ی تاوان بووه‌، چونكه‌ موڵكى قیبتیه‌كان بووه‌ [ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذَلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ (٨٧) ] وه‌ هه‌موویمان فڕێ دایه‌ ناو ئاگره‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕزگارمان بێ له‌و تاوانه‌ی كردوومانه‌و له‌گه‌ڵ خۆمان هێناومانه‌، وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ (سامیری) ئه‌و گوێلكه‌ی لێ دروست كرد."},{"id":88,"translation":"{سامیری گوێلكێكیان بۆ دروست دەكات} [ فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ ] (سامیری) گوێلكێكی بۆ دروست كردن له‌و ئاڵتوونه‌ كه‌ ناوی بۆش كردبوو كه‌ هه‌واو بایه‌كه‌ لێی ئه‌دا ده‌نگی لێ ده‌رئه‌چوو وه‌كو ده‌نگی گوێلك چۆنه‌ به‌و شێوازه‌ ئه‌یبۆڕاند [ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى فَنَسِيَ (٨٨) ] (سامیری) و ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوون وتیان: ئه‌مه‌ خوای ئێوه‌و خوای موسایشه‌ به‌ڵام موسا گومڕا بووه‌، یان نه‌یزانیوه‌ كه‌ ئه‌مه‌ خوای ئێوه‌یه‌، یان له‌ بیرى كرد به‌ ئێوه‌ بڵێت ئه‌مه‌ خواى ئێوه‌یه‌، ئه‌وانیش زۆر خۆشیان ویست و ده‌ستیان كرد به‌په‌رستنى."},{"id":89,"translation":"[ أَفَلَا يَرَوْنَ أَلَّا يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلًا ] خواى گه‌وره‌ كه‌م عه‌قڵییان ده‌رده‌خات و ده‌فه‌رمێت: ئایا ئه‌وان بۆ په‌ندو عیبره‌ت وه‌رناگرن نابینن كه‌ ئه‌م گوێلكه‌ هیچ وه‌ڵامێكیان ناداته‌وه‌و قسه‌یان له‌گه‌ڵدا ناكات ئیتر ئه‌مه‌ چۆن ده‌بێ خوا بێت (كه‌واته‌ خوا ده‌بێت سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌بێت) [ وَلَا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا (٨٩) ] وه‌ هیچ زیان و سوودێكی ئه‌وانی به‌ده‌ست نیه‌ نه‌ له‌ دونیا نه‌ له‌ قیامه‌ت، به‌ڵكو سودو زیان ته‌نها به‌ده‌ست خواى گه‌وره‌یه‌."},{"id":90,"translation":"[ وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِنْ قَبْلُ يَا قَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ ] وه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - بگه‌ڕێته‌وه‌ هارونیش - صلی الله علیه وسلم - پێی وتن ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌ی خۆم ئه‌مه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌و كه‌وتوونه‌ته‌ ناو تاقیكردنه‌وه‌و گومڕابوونه‌و له‌ ڕێی ڕاست لاتان داوه‌ [ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ ] وه‌ ئه‌م گوێلكه‌ خوای ئێوه‌ نیه‌و به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ الله یه‌ ره‌حمانه‌ [ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي (٩٠) ] ئێوه‌ شوێن من بكه‌ون وه‌ گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی من بكه‌ن و عیباده‌تی خوا بكه‌ن نه‌ك عیباده‌تی ئه‌و گوێلكه‌."},{"id":91,"translation":"[ قَالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنَا مُوسَى (٩١) ] وتیان: نه‌خێر ئێمه‌ به‌رده‌وام له‌لای ئه‌مێنینه‌وه‌ تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بزانین ئایا موسا - صلی الله علیه وسلم - ڕازیه‌ به‌مه‌ یاخود نا ئه‌وكاته‌ وازی لێ دێنین."},{"id":92,"translation":"[ قَالَ يَا هَارُونُ مَا مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا (٩٢) ] كاتێك كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - گه‌ڕایه‌وه‌و بینى گوێلك ده‌په‌رستن زۆر توڕه‌ بوو ئه‌و له‌وحانه‌ى كه‌ ته‌وراتى تیا نوسرابوو داى به‌ زه‌ویه‌كه‌داو قژو ریشى هارونى - صلی الله علیه وسلم - راكێشاو فه‌رمووی: ئه‌ی هارون - صلی الله علیه وسلم - چی ڕێگری لێكردیت كه‌ به‌رهه‌ڵستیان بكه‌ی كاتێك كه‌ ئه‌بینی ئه‌وان گومڕا بوونه‌و ده‌ستیان كردووه‌ به‌ په‌رستنی ئه‌و گوێلكه‌."},{"id":93,"translation":"[ أَلَّا تَتَّبِعَنِ ] بۆچی شوێنى من نه‌كه‌وتیت و خێرا پێت نه‌وتم؟ [ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي (٩٣) ] ئایا تۆ سه‌رپێچی فه‌رمانی منت كرد وه‌ لای ئه‌مان مایته‌وه‌ كه‌ گوێلك ئه‌په‌رستن."},{"id":94,"translation":"[ قَالَ يَبْنَؤُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلَا بِرَأْسِي ] هارون - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی كوڕی دایكم ڕیش و سه‌رم ڕامه‌كێشه‌ (وتى: كوڕى دایكم، بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر سه‌رنجی ڕاكێشێ و سۆزو به‌زه‌یى بجولێنێت، هه‌رچه‌نده‌ براى دایك و باوكى بوو) [ إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرَائِيلَ ] من له‌وه‌ ترسام كه‌ ئه‌گه‌ر جێیان بێلم هه‌ندێكیان له‌گه‌ڵ مندا بێن و هه‌ندێكیان لێره‌ بمێننه‌وه‌ تۆ بڵێی ته‌فره‌قه‌و جیاوازی و پارچه‌ پارچه‌یت خسته‌ ناو به‌نی ئیسرائیله‌وه‌ [ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي (٩٤) ] وه‌ بڵێیت تۆ به‌ قسه‌ی منت نه‌كرد."},{"id":95,"translation":"[ قَالَ فَمَا خَطْبُكَ يَا سَامِرِيُّ (٩٥) ] پاشان موسى - صلی الله علیه وسلم - ڕووی كرده‌ (سامیری) و پێى وت: ئه‌ی (سامیری) چی وای لێكردیت كه‌ ئه‌م ئیشه‌ بكه‌ی گوێلكێك دروست بكه‌ی له‌ ئاڵتوون و بانگی خه‌ڵكی بكه‌ی بۆ په‌رستنی (سامرى له‌ قه‌ومێكى مانگاپه‌رست بوو، وه‌ خۆشه‌ویستى مانگاپه‌رستى له‌ دڵیدا جێگیرو چه‌سپاو بوو،وه‌ له‌گه‌ڵ به‌نى ئیسرائیل موسڵمان بوونى خۆى ئاشكرا كرد بوو)."},{"id":96,"translation":"[ قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ ] (سامیرى) وتی: ئه‌وه‌ی من بینیومه‌ ئه‌وان نه‌یانبینیوه‌ كه‌ جبریلی بینیوه‌ له‌سه‌ر ئه‌سپه‌كه‌ی [ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ ] وه‌ مشتێك له‌ شوێنه‌واری شوێن پێی ئه‌سپه‌كه‌ی جبریلی هه‌ڵگرتووه‌ [ فَنَبَذْتُهَا ] وه‌ فڕێم دایه‌ سه‌ر ئه‌و ئاڵتوونه‌ كه‌ تاوابۆوه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی گوێلك [ وَكَذَلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي (٩٦) ] كه‌ بیوتایه‌ ببه‌ به‌ هه‌ر شتێك ده‌بووه‌ ئه‌و شته‌، یاخود وتراوه‌ هه‌ڵی داوه‌ته‌ سه‌ر هه‌ر شتێكی بێ گیان وای لێ هاتووه‌ تا گیان و ڕۆح ئه‌چووه‌ به‌ری و زیندوو ئه‌بۆوه‌، وه‌ نه‌فسیشم ئه‌م شته‌ی بۆ ڕازاندمه‌وه‌."},{"id":97,"translation":"{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -گوێلكە ئاڵتونییەكە دەسوتێنێت} [ قَالَ فَاذْهَبْ ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ده‌ی بڕۆ ئێره‌ به‌جێبهێله‌و دوور بكه‌وه‌ لێره‌ [ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ ] چونكه‌ ده‌ستت بۆ شتێك برد كه‌ بۆت نه‌بوو ده‌ستى بۆ به‌ریت، تا له‌ ژیاندا بی ئه‌بێ كه‌س لێت نزیك نه‌بێته‌وه‌و تێكه‌ڵى خه‌ڵكى نه‌بیت، نه‌فی كردو دووری خسته‌وه‌و فه‌رمانی كرد به‌ به‌نی ئیسرائیل كه‌ جارێكی تر لێی نزیك نه‌بنه‌وه‌و كه‌س قسه‌ی له‌گه‌ڵ نه‌كات وه‌كو سزایه‌ك بۆی [ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ ] وه‌ به‌ دڵنیایى تۆ مه‌وعیدێكیشت هه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و مه‌وعیده‌ له‌ كاتی خۆی جێبه‌جێ ئه‌كات كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌وێ خوای گه‌وره‌ سزات ئه‌دات [ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا ] وه‌ سه‌یری خوایه‌كه‌ت بكه‌ كه‌ به‌رده‌وام مایته‌وه‌ له‌سه‌ری و عیباده‌تیت ده‌كرد [ لَنُحَرِّقَنَّهُ ] ئه‌بێ بیسووتێنین به‌ ئاگر [ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا (٩٧) ] پاشانیش خۆڵه‌مێشه‌كه‌ی فڕێ ئه‌ده‌ینه‌ ناو ده‌ریاوه‌و بڵاوی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ تا با بیبات."},{"id":98,"translation":"[ إِنَّمَا إِلَهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] به‌ دڵنیایى ته‌نها په‌رستراوی حه‌قی ئێوه‌ الله یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ ئه‌مه‌ خواو په‌روه‌ردگارو په‌رستراوی ئێوه‌یه‌ نه‌ك ئه‌م گوێلكه‌ [ وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا (٩٨) ] كه‌ زانست و زانیاری خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌و هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌."},{"id":99,"translation":"[ كَذَلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ مَا قَدْ سَبَقَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌م شێوازه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهات و هه‌واڵی پێشینه‌ت بۆ ئه‌گێڕینه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕوویداوه‌ له‌ ئوممه‌تانی پێشتر بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ دڵدانه‌وه‌یه‌ك بۆت [ وَقَدْ آتَيْنَاكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْرًا (٩٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ له‌ لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ ئه‌و زیكره‌مان پێ به‌خشیوویت كه‌ قورئانی پیرۆزه‌."},{"id":100,"translation":"[ مَنْ أَعْرَضَ عَنْهُ ] هه‌ر كه‌سێك پشت له‌ قورئانی پیرۆز بكات [ فَإِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وِزْرًا (١٠٠) ] ئه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا تاوان و باری قورس هه‌ڵئه‌گرێ و تاوانبار ئه‌بێ به‌هۆی پشت كردنی له‌ قورئان."},{"id":101,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهِ ] به‌ نه‌مری له‌ناو ئه‌و سزایه‌و ئاگری دۆزه‌خ ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَسَاءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِمْلًا (١٠١) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا تاوانه‌كانیان خراپترین بارێكه‌ كه‌ هه‌ڵیانگرتبێ."},{"id":102,"translation":"{چەند دیمەنێكی رۆژی قیامەت} [ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا فوو كردنی دووه‌م بۆ زیندوو بوونه‌وه‌و حه‌شرو لێپرسینه‌وه‌ [ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا (١٠٢) ] له‌و ڕۆژه‌شدا تاوانباران له‌ موشریك و سه‌رپێچیكاران حه‌شر ئه‌كه‌ین به‌ شینی، واته‌: چاویان شین ئه‌بێ له‌ تینووێتی و سه‌ختى سزادا."},{"id":103,"translation":"[ يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ ] له‌ نێوان خۆیان به‌ نهێنی قسه‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: [ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْرًا (١٠٣) ] له‌ دونیا ژیانتان به‌سه‌ر نه‌بردووه‌ ته‌نها ده‌ رۆژ نه‌بێت، واته‌: به‌لایانه‌وه‌ كه‌مه‌ وا ئه‌زانن زۆر كه‌م له‌ دونیادا ژیاون."},{"id":104,"translation":"[ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئێمه‌ خۆمان زاناترین به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان چی ئه‌ڵێن [ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْمًا (١٠٤) ] ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ هه‌موویان قسه‌ی ڕێكترو بۆچوونی ته‌واوتر بێ ئه‌ڵێ: نه‌خێر ده‌ ڕۆژ نه‌بووه‌ ته‌نها یه‌ك ڕۆژێك له‌ دونیادا ماونه‌ته‌وه‌، نه‌ك ئه‌م قسه‌یه‌ ڕاست بێ به‌ڵكو مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سزایان زۆر سه‌خته‌ و ته‌مه‌نى درێژو خۆشیه‌كانى دونیایان له‌ بیر كردووه‌و وا ده‌زانن ته‌نها رۆژێك له‌ دونیادا ژیاون، (ئه‌مه‌یش بێنرخى دونیا ده‌رده‌خات و شایانى ئه‌وه‌ نیه‌ مرۆڤـى موسڵمان خۆى بۆى گوناهبار بكات)."},{"id":105,"translation":"[ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْجِبَالِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پرسیاری شاخه‌كانت لێ ئه‌كه‌ن له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئایا ده‌مێنێت یان له‌ناو ده‌چێت [ فَقُلْ يَنْسِفُهَا رَبِّي نَسْفًا (١٠٥) ] تۆ بڵێ: په‌روه‌ردگارم له‌ ناخی زه‌وی هه‌ڵیانئه‌كێشێ و ئه‌یانته‌قێنێته‌وه‌و به‌ هه‌وادا ئه‌ڕۆن."},{"id":106,"translation":"[ فَيَذَرُهَا قَاعًا صَفْصَفًا (١٠٦) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و زه‌ویه‌ وا لێ ئه‌كات هه‌ر هه‌مووی ئه‌بێته‌ زه‌ویه‌كی لووس هیچ ڕووه‌ك و خانوویه‌كی تیا نه‌بێت و هه‌مووی ڕێك و صاف ئه‌بێ."},{"id":107,"translation":"[ لَا تَرَى فِيهَا عِوَجًا وَلَا أَمْتًا (١٠٧) ] هیچ گێڕی و دۆڵ و شیو و شاخ و به‌رزى و نزمى تیا نابینیت و ڕێك و ته‌خت ئه‌بێ."},{"id":108,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ ] له‌و ڕۆژه‌دا خه‌ڵكی هه‌مووی شوێنی بانگخوازی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌وێ به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر (ئه‌گه‌ر له‌ دونیا شوێنى بكه‌وتنایه‌ باشتر بوو بۆیان) [ لَا عِوَجَ لَهُ ] هیچ كه‌سێك نیه‌ لا بدات یان بتوانێ لا بدات و به‌لایه‌كی تردا بڕوات، به‌ڵكو هه‌موویان شوێنى ده‌نگه‌كه‌ ده‌كه‌ون [ وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ ] وه‌ ده‌نگه‌كان هه‌مووی كپ و هێمن و بێده‌نگ ئه‌بن له‌ ترسی خوای گه‌وره‌دا یان له‌به‌ر بیستنی قسه‌ی خوای گه‌وره‌ [ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا (١٠٨) ] هیچ شتێك نابیستی ته‌نها چپه‌و ده‌نگی نزم نه‌بێت، یان ده‌نگى پێیه‌كان."},{"id":109,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ رۆژى قیامه‌ته‌ كه‌س ناتوانێ شه‌فاعه‌ت بكات و شه‌فاعه‌ت و تكا سوودی نیه‌ لاى خواى گه‌وره‌ [ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلًا (١٠٩) ] ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك كه‌ خوای گه‌وره‌ ئیزنی پێدابێت كه‌ شه‌فاعه‌ت بكات، وه‌ ڕازیش بێ به‌ قسه‌ی، واته‌: ئه‌هلی ته‌وحید بووبێت ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ شه‌فاعه‌تی بۆ ئه‌كرێ و ئه‌وه‌شی شه‌فاعه‌تكاره‌ ئه‌بێ ئه‌هلی ته‌وحید بن (كه‌واته‌ ده‌بێت داواى شه‌فاعه‌ت ته‌نها له‌ خواى گه‌وره‌ بكرێت، چونكه‌ ته‌نها به‌ ده‌ستى ئه‌وه‌)."},{"id":110,"translation":"[ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ له‌ پێش ده‌ستی ئه‌مان له‌ پێشیان و پاشیان چی ڕووئه‌دات، پێشیان واته‌: قیامه‌ت، وه‌ پاشیان واته‌: دونیا [ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا (١١٠) ] وه‌ ئه‌وان هیچ زانیاریه‌كیان نیه‌ ده‌رباره‌ی خوای گه‌وره‌ یان سیفاته‌كانی ئیلا ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ خۆی پێی ڕاگه‌یاندبن."},{"id":111,"translation":"[ وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ ] وه‌ ڕووه‌كان هه‌مووی زه‌لیل و ملكه‌چن بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ هه‌میشه‌ زیندووه‌و ناخه‌وێت، وه‌ هه‌ڵسوڕێنه‌رو به‌ڕێوه‌به‌ری بوونه‌وه‌ره‌ [ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا (١١١) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ زوڵم و سته‌می كردبێت و شه‌ریكى بۆ خوای گه‌وره‌ دانابێت له‌و ڕۆژه‌دا زه‌ره‌رمه‌نده‌."},{"id":112,"translation":"[ وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش له‌ دونیادا كرده‌وه‌ی چاكی كردبێ و باوه‌ڕدار بووبێت (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَلَا يَخَافُ ظُلْمًا ] ئه‌وه‌ له‌وه‌ ناترسێ كه‌ سته‌می لێ بكرێ و تاوانی جگه‌ له‌ خۆی بخرێته‌ سه‌رشانی [ وَلَا هَضْمًا (١١٢) ] یاخود پاداشتی چاكه‌كانی لێ كه‌م بكرێ."},{"id":113,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ قورئانی پیرۆزمان دابه‌زاندووه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی ره‌وان تا لێی تێ بگه‌ن [ وَصَرَّفْنَا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ] وه‌ جۆره‌ها هه‌ڕه‌شه‌مان تیادا داناوه‌ وه‌كو ترساندنێك بۆ خه‌ڵكی به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن و ده‌ست له‌ تاوان هه‌ڵبگرن و لێى دوور بكه‌ونه‌وه‌ [ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْرًا (١١٣) ] یاخود ببێ به‌ په‌ندو ئامۆژگاری بۆیان و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رگرن و گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":114,"translation":"[ فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ] خوای گه‌وره‌ الله مه‌لیك و پاشایه‌كی حه‌قه‌ پاك و به‌رزو بڵنده‌ له‌ زات و سیفات و كرداریدا [ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضَى إِلَيْكَ وَحْيُهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - په‌له‌ مه‌كه‌ له‌ وه‌رگرتنی قورئان پێش ئه‌وه‌ی كه‌ وه‌حیه‌كه‌ به‌ تۆ بگات، سه‌ره‌تا جبریل وه‌حی ئه‌هێنا پێش ئه‌وه‌ی ته‌واو بێ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوایه‌وه‌ ئه‌یووته‌وه‌ [ وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا (١١٤) ] ئه‌وه‌ تۆ بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار زانیاریم زیاد بكه‌، (فه‌رمانى پێنه‌كرد به‌ داواكردنى زیادكردنى دونیا، به‌ڵكو زیاد كردنى زانست و زانیارى، بۆیه‌ تا وه‌فاتى فه‌رموو زانیارى له‌ زیاد بووندا بوو، ئه‌مه‌یش بێنرخى دونیاو به‌رزى پله‌وپایه‌ى زانست ده‌رده‌خات)."},{"id":115,"translation":"{ئامۆژگاری خوای گەورە بۆ ئادەم} [ وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلَى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئامۆژگاری و وه‌سیه‌تمان بۆ ئاده‌م كردبوو له‌ پێشتردا كه‌ له‌و داره‌ نه‌خوات، به‌ڵام ئه‌و له‌بیری كردو شه‌یتان خه‌ڵه‌تاندی (بۆیه‌ به‌ مرۆڤـ وتراوه‌ انسان چونكه‌ له‌ بیرى كرد) [ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْمًا (١١٥) ] وه‌ نه‌مان بینی كه‌ عه‌زیمه‌تی هه‌بێ له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ [ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ] وه‌ ئێمه‌ به‌ فریشته‌كانمان وت: كڕنوشی ڕێزو ئیحتیرام بۆ ئاده‌م به‌رن."},{"id":116,"translation":"[ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى (١١٦) ] هه‌موویان كڕنوشیان بۆ برد ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ كه‌ ڕه‌تی كرده‌وه‌ كڕنوش بۆ ئاده‌م به‌رێت."},{"id":117,"translation":"[ فَقُلْنَا يَا آدَمُ إِنَّ هَذَا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ ] ئێمه‌ش وتمان: ئه‌ی ئاده‌م ئه‌م ئیبلیسه‌ به‌ دڵنیایى دوژمنی تۆ و حه‌وواى خێزانته‌ [ فَلَا يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى (١١٧) ] با له‌ دونیادا له‌ به‌هه‌شت ده‌رتان نه‌كات و بچنه‌ سه‌ر ڕووی زه‌وی ماندوو ئه‌بن له‌ گه‌ڕان به‌ دواى رزق و رۆزى."},{"id":118,"translation":"[ إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَلَا تَعْرَى (١١٨) ] ئه‌گه‌ر تۆ له‌ به‌هه‌شتدا بمێنیته‌وه‌ ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى نه‌برسیت ئه‌بیت وه‌ نه‌ ڕووتیش ئه‌بیت، چونكه‌ جۆره‌ها خواردن و پۆشاكی چاكی تیایه‌."},{"id":119,"translation":"[ وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَى (١١٩) ] وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا هه‌رگیز تینووت نابێت وه‌ هه‌رگیز تیشكی خۆر لێتنادات و گه‌رمات نابێت."},{"id":120,"translation":"{ئیبلیس فێڵ لە ئادەم دەكات} [ فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ ] شه‌یتان وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست كرد به‌ ده‌نگێكی نهێنی [ قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ ] وتی: ئه‌ی ئاده‌م ئایا ڕێنماییت بكه‌م بۆ دارێك كه‌ ئه‌گه‌ر لێی بخۆیت بۆ هه‌میشه‌ زیندوو ئه‌بیت و مردنت به‌سه‌ردا نایه‌ت [ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَى (١٢٠) ] وه‌ موڵكێكیش كه‌ هه‌رگیز له‌ناو ناچێت و كه‌م ناكات."},{"id":121,"translation":"[ فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا ] ئه‌وانیش به‌ قسه‌ی ئیبلیسیان كردو له‌ داره‌كه‌یان خواردو عه‌وره‌تیان ده‌ركه‌وت [ وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ ] وه‌ خێرا گه‌ڵای داره‌كانی به‌هه‌شتیان ئه‌دا به‌سه‌ر خۆیاندا [ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى (١٢١) ] وه‌ ئاده‌م - صلی الله علیه وسلم - سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ی كردو ژیانی لێتێكچوو به‌وه‌ى هاته‌ سه‌ر ڕووی زه‌وی."},{"id":122,"translation":"[ ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ ] پاشان دووباره‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵیبژارده‌وه‌ [ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى (١٢٢) ] وه‌ كه‌ داوای لێخۆشبوونی له‌ خوای گه‌وره‌ كرد لێیخۆشبوو وه‌ هیدایه‌تی دا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌وبه‌ بكات."},{"id":123,"translation":"[ قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: هه‌ردووكتان ئاده‌م و حه‌ووا له‌ به‌هه‌شت ده‌رچن و دابه‌زن بۆ سه‌ر ڕووی زه‌وی [ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ] ئێوه‌ی گرۆی مرۆڤـ هه‌ندێكتان ئه‌بن به‌ دوژمنی هه‌ندێكی ترتان [ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى ] هه‌ر كاتێك له‌ لایه‌ن منه‌وه‌ هیدایه‌تتان بۆ هات به‌ ناردنی پێغه‌مبه‌ران و دابه‌زینی كتێبه‌كان [ فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى (١٢٣) ] ئه‌وا هه‌ر كه‌سێك شوێن ئه‌و هیدایه‌ته‌ی من بكه‌وێ له‌ دونیادا گومڕا نابێت و له‌ قیامه‌تیش به‌دبه‌خت نابێت، به‌ڵكو به‌خته‌وه‌ر ئه‌بێت."},{"id":124,"translation":"{پشت كردن لە ئیسلام هۆكاری ژیان ناخۆشییە} [ وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش پشت له‌ دین و قورئانه‌كه‌ی من بكات [ فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى ژیانێكی ته‌نگ و ته‌سك له‌ دونیادا ئه‌یژێنین له‌ دوودڵى و گومان و دڵه‌ڕاوكێ و شڵه‌ژاویدا ده‌ژێت، وه‌ له‌ناو گۆریشدا سزا ده‌درێت و گۆڕه‌كه‌ى لێ ته‌سك ده‌كرێته‌وه‌ تا په‌راسوه‌كانى هه‌موو ده‌شكێت [ وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى (١٢٤) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا به‌ كوێری حه‌شری ئه‌كه‌ین."},{"id":125,"translation":"[ قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا (١٢٥) ] ئه‌ویش ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار بۆ به‌ كوێری حه‌شرم ئه‌كه‌ی له‌ كاتێكدا كه‌ من له‌ دونیا هه‌ردوو چاوم بینا بووه‌و كوێر نه‌بووم."},{"id":126,"translation":"[ قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌م شێوازه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ت پێگه‌یشت تۆ پشتت تێ كردو پشتگوێت خست و وازت لێ هێناو ته‌ماشات نه‌كرد [ وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَى (١٢٦) ] ئێستاش ئاوا به‌ كوێری به‌جێ ئه‌هێڵدرێی له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداو وه‌كو له‌بیركراو مامه‌ڵه‌ت له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت."},{"id":127,"translation":"[ وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ سزای هه‌ر كه‌سێك ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ زیادڕه‌وی كردبێ له‌ تاواندا وه‌ ئیمانی به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌هێنابێ [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى (١٢٧) ] به‌ڵام به‌ دڵنیایى سزای ڕۆژی قیامه‌ت زۆر سه‌ختتره‌ وه‌ به‌رده‌وامتریشه‌و ئه‌مێنێ و ناپچڕێ و كۆتایی نایات."},{"id":128,"translation":"[ أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ ] ئایا خه‌ڵكی مه‌ككه‌ هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی ئه‌و هه‌موو ئوممه‌تانه‌ی پێشتریان بۆ نه‌هاتووه‌ كه‌ له‌ناومان بردن [ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ ] كه‌ له‌ ناو شارو جێگای خۆیاندا ئه‌هاتن و ئه‌ڕۆیشتن بۆ بازرگانی [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى (١٢٨) ] به‌دڵنیایى هه‌موو ئه‌مانه‌ به‌ڵگه‌ن بۆ كه‌سانێك كه‌ هۆشمه‌ند بن و عه‌قڵیان هه‌بێ."},{"id":129,"translation":"[ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و به‌ڵێنه‌ نه‌بوایه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ پێشتر داویه‌تی كه‌ سزایان دوا بخات بۆ ڕۆژی قیامه‌ت، یان سزایان نه‌دات تا به‌ڵگه‌ جێگیر نه‌كات به‌سه‌ریاندا [ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى (١٢٩) ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دان و سزاكه‌ی دوا نه‌ئه‌كه‌وت بۆ كاتی دیاریكراو كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":130,"translation":"[ فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو قسه‌ پووچه‌ڵانه‌ی كه‌ به‌ تۆی ئه‌ڵێن كه‌ ئه‌ڵێن جادووگه‌ره‌و درۆزنه‌و شاعیره‌ [ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ ] وه‌ تۆ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ بكه‌، یاخود نوێژ بكه‌ پێش خۆر كه‌وتن كه‌ نوێژی به‌یانییه‌ [ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا ] وه‌ پێش خۆر ئاوابوون كه‌ نوێژی عه‌صره‌ [ وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ ] وه‌ له‌ كاتی شه‌ویشدا كه‌ نوێژی عیشایه‌ نوێژ بكه‌ [ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ ] وه‌ ئه‌مسه‌رو ئه‌وسه‌ری ڕۆژیش كه‌ مه‌غریب و نیوه‌ڕۆیه‌ [ لَعَلَّكَ تَرْضَى (١٣٠) ] به‌ڵكو ئه‌وه‌نده‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ی تا ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ به‌ده‌ست بێنی."},{"id":131,"translation":"[ وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ] تۆ چاو مه‌بڕه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ژیانی دونیامان پێ به‌خشیون له‌ ڕازاوه‌یی ژیانی دونیا له‌ خێزان و جوانی و ماڵ و منداڵ و ده‌سه‌ڵات ئه‌مه‌ هه‌مووی تاقیكردنه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ ئه‌وان به‌هۆی ئه‌وانه‌وه‌ تاقیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌و پاشان نامێنێت و له‌ناو ده‌چێت [ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى (١٣١) ] به‌ڵام ئه‌و ڕزقه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا پێت ئه‌به‌خشێت و پاداشتت ئه‌داته‌وه‌ ئه‌وه‌ باشتره‌و زیاتریش ئه‌مێنێته‌وه‌و بۆ هه‌میشه‌ییه‌."},{"id":132,"translation":"[ وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ ] وه‌ تۆ فه‌رمان به‌ كه‌سوكارت یان به‌ ئوممه‌ته‌كه‌ت بكه‌ به‌ نوێژ كردن [ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا ] وه‌ ئارام بگره‌ له‌سه‌ر نوێژ كردنه‌كه‌ت [ لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ ] ئێمه‌ داوای ڕزق و ڕۆزی له‌ تۆ ناكه‌ین به‌ڵكو ئێمه‌ ڕزق و ڕۆزی تۆ ئه‌ده‌ین، (خواى گه‌وره‌ له‌ فه‌رمووده‌ى قودسیدا ده‌فه‌رمێت: ئه‌ى ئاده‌میزاد خۆت بۆ په‌رستنى من یه‌كلا بكه‌وه‌ دڵت پڕ ده‌وڵه‌مه‌ندى ده‌كه‌م و هه‌ژاریت ناهێڵم، ئه‌گه‌ر وانه‌كه‌یت دڵت پڕ سه‌رقاڵى دونیا ده‌كه‌م و هه‌ژاریت بۆ پڕ ناكه‌مه‌وه‌) [ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى (١٣٢) ] وه‌ سه‌ره‌نجامیش كه‌ به‌هه‌شته‌ ته‌نها بۆ ئه‌هلی ته‌قوایه‌."},{"id":133,"translation":"[ وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ ] كافران ئه‌یانووت ئه‌وه‌ بۆچی موعجیزه‌یه‌كمان بۆ ناهێنێ له‌ لایه‌ن په‌روه‌ردگارێوه‌ له‌سه‌ر راستێتى پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌كه‌ى [ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى (١٣٣) ] ئایا به‌ڵگه‌ی بۆ نه‌هێناون ئه‌وه‌ی له‌ كتێبه‌كانی پێشتردا له‌ ته‌ورات و ئینجیل و زه‌بورو سه‌رجه‌م كتێبه‌كانی تر كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رانی تر دابه‌زیوه‌ كه‌ له‌وێشدا به‌ ڕاشكاوی باسی پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كراوه‌."},{"id":134,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ ] ئه‌گه‌ر پێش ناردنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كافرانی مه‌ككه‌مان له‌ناو ببردایه‌ به‌ سزایه‌ك له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ [ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى (١٣٤) ] ئه‌وا ئه‌و كاته‌ ئه‌یانووت ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌وه‌ تۆ بۆ پێغه‌مبه‌رێكت بۆ نه‌ناردین تا شوێن ئایه‌ته‌كانی بكه‌وین پێش ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌لیلمان بكه‌ی به‌ سزادان له‌ دونیادا، وه‌ سه‌رشۆڕمان بكه‌ی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت به‌ چوونه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":135,"translation":"[ قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌موو كه‌س له‌ ئێمه‌و له‌ ئێوه‌ له‌ چاوه‌ڕوانیداین بزانین سه‌ره‌نجام چۆن ئه‌بێت [ فَتَرَبَّصُوا ] ئێوه‌ش چاوه‌ڕێ بكه‌ن [ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى (١٣٥) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كێ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاسته‌ من یان ئێوه‌، وه‌ كێ هیدایه‌تی وه‌رگرتووه‌و له‌سه‌ر ڕێگای ڕاسته‌و دوور له‌ گومڕاییه‌، والله أعلم."}]},{"id":21,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (أنبياء) (واتە: پێغەمبەران) ‏پێناسەیەكى ئەم سورەتە: ١- سورەتى (أنبياء) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (أنبياء) (١١٢) ئایەتە. ٣- سورەتى (أنبياء) زنجیرەى بیست و یەكەمە لە ناو ریزبەندى سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (أنبياء) لە دواى سورەتى (ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم ) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (أنبياء) یش هەروەك سورەتە مەككى یەكانى تر چارەسەرى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕ دەكات، وەك بابەتەكانى بە تەنها دانان و بە تەنها پەرستنى خواى گەورەو زیندوبوونەوەو وەرگرتنەوەى پاداشت و سزاو هاتنى قیامەت و ناڕەحەتى و ئازارەكانى رۆژى دوایی و چیرۆك و بەسەرهاتى پێغەمبەران (سەلامى خوایان لێ بێت). وە هەروەها چەسپاندنى ئەو زیندوبوونەوەیە بە دروست كردنى ئاسمانەكان و زەوى كە پێش ئەوە نەبوو بوون و لە نەبوونەوە دروست كراون لەلایەن خواى گەورەوە. وە هەروەها وریا كردنەوەى كافرو بێ باوەران لە باوەڕ نەبوون و بەدرۆ دانانى قورئانى پیرۆزو پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ، كە پێغەمبەریش صلى الله علیه وسلم هەروەك پێغەمبەرانى پیش خۆی سەلامى خوایان لێ بێت لە لایەن خواى گەورەوە نێردراوەو هەروەك ئەوانیش خواى گەرە پەیامێكى پێدا ناردووە بۆ خەڵكى. لەگەڵ روونكردنەوەى ئەوەى كەوا گشت پێغەمبەران (سەلامى خوایان لێ بێت) دینى خواى گەورەیان هێناوەو كە لە بنچینەو بنەمادا یەك دین و رێبازو بەرنامەیە. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ (١) ] لێپرسینەوەی ڕۆژی قیامەت لە خەڵكی نزیك بۆتەوە لە كاتێكدا خەڵكی بێئاگان لەبەر ئەوەی سەرقاڵی دونیان و پشتیان كردووە لە قیامەت و خۆیان بۆ ئامادە نەكردووە ."},{"id":2,"translation":"[ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٢) ] هیچ زیكرو یادو وەحى و قورئانێكیان بۆ نایات لە لایەن پەروەردگاریانەوە كە تازە دابەزیوە ئیللا كە گوێی لێ ئەگرن ئەوان یاری ئەكەن وە گرنگی و بایەخی پێ نادەن، (ئیبنو عەبباس) بە كافرانى قوڕەیش دەفەرمێت: (ئەوە چیتانە قورئانى پیرۆز تازەترین كتابە ئێوە شوێنى ناكەون كەچى ئەڕۆن پرسیار لە جولەكە دەكەن كە تەوراتەكەیان دەستكارى كراوەو زیادو كەم كراوە؟!) ."},{"id":3,"translation":"[ لَاهِيَةً قُلُوبُهُمْ ] دڵیشیان بێئاگایەو ئاوڕی لێ نادەنەوە [ وَأَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] وە ستەمكاران قسەو چپە چپی نهێنی خۆیان شاردەوەو بە شاراوەیی وتیان: ئەم محمدە صلى الله علیه وسلم هیچ شتێك نییە تەنها مرۆڤێكە وەكو ئێوە ئەخوات و ئەخواتەوەو ژن دێنێت و ئەمرێت چۆن ئەبێ ئەمە پێغەمبەر بێت؟! [ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ (٣) ] وە وتیان ئەمەی كە محمد صلى الله علیه وسلم هێناویەتی سیحرە، ئێوە چۆن شوێنی سیحر ئەكەون لە كاتێكدا كە خۆتان ئەیبینن ."},{"id":4,"translation":"[ قَالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووی: پەروەردگارم زانیارى بە هەموو وتەیەك هەیەو ئاگای لێیە لە هەر شوێنێك بیكەن لە ئاسمان یان لە زەوی [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٤) ] وە خوای گەورە زۆر بیسەرو زانایە ."},{"id":5,"translation":"[ بَلْ قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ ] بەڵكو ئەیانوت: ئەو قورئانەی كە محمد صلى الله علیه وسلم هێناوێتی هیچ نییە تەنها خەوێكی بێ مانا نەبێت كە هیچ تەئویل و لێكدانەوەیەكی نییە [ بَلِ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ ] بەڵكو خۆی دایهێناوەو هەڵیبەستووە، بەڵكو محمد صلى الله علیه وسلم شاعیرە [ فَلْيَأْتِنَا بِآيَةٍ كَمَا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ (٥) ] ئەگەر ڕاست ئەكات و پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم با موعجیزەیەكمان بۆ بێنێ لەلایەن خوای گەورەوە هەروەكو چۆن پێغەمبەرانی پێشتری پێ نێردراوەو ئەوان موعجیزەی خۆیان هەبووە (هەرچەندە چەندەها موعجیزەى گەورەیان بینى بەڵام راستیان نەدەكردو ئیمانیان ناهێنا) ."},{"id":6,"translation":"[ مَا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَفَهُمْ يُؤْمِنُونَ (٦) ] سوننەتی خوای گەورە لە ئوممەتانی پێشتر وایە كە پێشنیاری هەر موعجیزەیەكیان بكردایە دواتر كە موعجیزەكەیان بۆ بهاتایەو ئیمانیان پێ نەهێنایە ئیللا خوای گەورە ڕیشەكێشی ئەكردن و لەناوی ئەبردن، واتە: ئێوەش ئەگەر پێشنیارى وا بكەن و داوای موعجیزە بكەن ئەگەر خوای گەورە هێنای و ئیمانتان نەهێنا ئەو كاتە لەناوتان ئەبات، بۆیە ئەمە بۆ ئێوە باشترە كە خوای گەورە وەڵامتان نەداتەوە."},{"id":7,"translation":"سەرجەم پێغەمبەران مرۆڤ و پیاو بوونە [ وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم لە پێش تۆشدا بۆ ئوممەتانی تر هیچ كەسێكمان نەناردووە ئیللا پیاوانێك نەبێ كە وەحیمان بۆ ناردوون و مرۆڤ بوونەو جن و فریشتە نەبوونە، وە پیاو بوونەو ئافرەت نەبوونە [ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٧) ] ئێوەش پرسیار لە زانایانى یەهودو نەصارا بكەن ئەوان ئەو شتەیان ئەزانی كە پێغەمبەران مرۆڤ بوونەو پیاو بوونەو لەلایەن خوای گەورەوە هاتوونە، وە لە هەموو كاروبارێكی دیندا پرسیار لە زانایان بكەن ئەگەر ئێوە نەتانزانی ."},{"id":8,"translation":"[ وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ ] وە پێغەمبەران هەموویان لاشەیان هەبووەو خواردنیشیان خواردووەو سروشتیان مرۆڤ بووە [ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ (٨) ] وە بۆ هەمیشەیش نەژیاون بەڵكو مردنیشیان بەسەردا هاتووە وەكو تێكڕای مرۆڤەكانی تر ."},{"id":9,"translation":"[ ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْنَاهُمْ وَمَنْ نَشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ (٩) ] پاشان ئەو بەڵێنانەی كە پێمان داون بۆمان هێناونەتەجێ كە ئەوان و ئەوەی كە ویستمان لێ بێت لە بەندە باوەڕدارەكان ڕزگارمان كردوون و وە ئەوانەی كە زیادڕەویان كردووەو سنووریان بەزاندووە لە كوفرو سەرپێچیدا ئەوانمان لەناو بردووە ."},{"id":10,"translation":"[ لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ كِتَابًا فِيهِ ذِكْرُكُمْ ] بە دڵنیایی ئەم قورئانە پیرۆزەمان بۆ دابەزاندوون كە ڕێزو پلەو پایەی ئێوەی تیادایە ئەگەر شوێنی بكەون [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٠) ] ئەوە بۆ بیر ناكەنەوەو بە جوانی لێی تێناگەن و ئیمان ناهێنن ."},{"id":11,"translation":"[ وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظَالِمَةً ] وە چەندەها دێ و ئوممەتانی ترمان لەناو بردووە كاتێك كە ستەمكار بوونەو ئیمانیان نەهێناوە [ وَأَنْشَأْنَا بَعْدَهَا قَوْمًا آخَرِينَ (١١) ] وە لە دوای ئەوان كەسانێكی ترمان دروست كردووە ."},{"id":12,"translation":"[ فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنَا ] كاتێك كە هەستیان بە سزای ئێمە كرد [ إِذَا هُمْ مِنْهَا يَرْكُضُونَ (١٢) ] ئەو كاتە ڕایان ئەكرد لە سزای خوای گەورە ."},{"id":13,"translation":"[ لَا تَرْكُضُواوَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ ] ڕامەكەن و بگەڕێنەوە بۆ لای ئەو نیعمەتانەی كە تیایدا بوونەو ئەو ماڵ و شوێنانەتان كە شانازیتان پێوە ئەكردو كوفرانەی ئەو نیعمەتانەى خوای گەورەتان كردو سەركەشیتان كرد [ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ (١٣) ] بەڵكو پرسیارتان لێ بكرێت، ئەمە وەكو سەرزەنشت كردن و هێرش كردنە سەریانە، واتە: خوای گەورە لەناوتان ئەدات و ڕزگارتان نابێ لە سزای خوا ."},{"id":14,"translation":"[ قَالُوا يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ (١٤) ] دانیان پیایدا نا كاتێك كە سودى نەبوو، وتیان هاوار بۆ خۆمان بەڕاستی ئێمە كەسانێكی ستەمكار بووین وە شایەنی سزای خوای گەورە بووین ."},{"id":15,"translation":"[ فَمَا زَالَتْ تِلْكَ دَعْوَاهُمْ ] بەردەوام ئەمە قسەی ئەوان بوو ئەیانوت: هاوار بۆ خۆمان بەڕاستی ئێمە ستەمكار بووین و دووبارەیان ئەكردەوە [ حَتَّى جَعَلْنَاهُمْ حَصِيدًا خَامِدِينَ (١٥) ] تا وامان لێ كردن وەكو كشتوكاڵ و بەروبوومێك كە ڕنرابێ و هیچی نەمابێ (خَامِدِينَ) واتە: مردوون و بێ جووڵەن و هەموومان لەناو بردن ."},{"id":16,"translation":"[ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ (١٦) ] وە ئێمە ئاسمانەكان و زەوی و ئەوەی لە نێوانیاندا هەیە بەبێ هودە دروستمان نەكردووە بۆ یاری بەڵكو پڕە لە حیكمەت ."},{"id":17,"translation":"[ لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ (١٧) ] ئەگەر ویستم لە خێزان و منداڵ بوایە كە خێزانم هەبێ یان منداڵم هەبێ -هەرچەندە ئەو شتە لە خوای گەورە دوورە- ئەوە لەلایەن خۆمەوە دام ئەناو خۆم كەسانێكم دروست ئەكرد نەك لەلایەن ئێوەوە كە ئەڵێن: عیسا كوڕی خوایە یان عوزێر كوڕی خوایە بەڵام بێ پێویستم و خوای گەورە پێویستی بە خێزان و منداڵ نییە ."},{"id":18,"translation":"[ بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ ] بەڵكو حەق روون دەكەینەوەو بە حوجەو بەڵگە ئەیدەین بەسەر باتڵ و پووچەڵداو لەناوی ئەبات و ئەڕوات و تیا ئەچێت و نامێنێ [ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ (١٨) ] وە هەڕەشەی سزای ڕۆژی دواییش بۆ ئێوە لەو وەسفە پڕوپووچانەی كە منداڵ ئەدەنە پاڵ خوای گەورە لە كاتێكدا خوای گەورە لێی بەرییەو پاكە."},{"id":19,"translation":"هەندێك لە سیفاتى فریشتەكان [ وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وە هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوی هەیە هەمووی بەتەنها موڵك و بەندەی خوای گەورەیە [ وَمَنْ عِنْدَهُ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ ] وە ئەوانەیشی لەلای خوای گەورەن لە فریشتە بەڕێزەكان خۆیان بە گەورە نازانن لە پەرستنی خوای گەورە [ وَلَا يَسْتَحْسِرُونَ (١٩) ] وە ماندوو بێزار نابن لە عیبادەتی خواى گەورە ."},{"id":20,"translation":"[ يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لَا يَفْتُرُونَ (٢٠) ] بە شەو و بەڕۆژ بە بەردەوام عیبادەتی خوای گەورە ئەكەن و بێزار نابن لە عیبادەت كردنی خوای گەورە"},{"id":21,"translation":"[ أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ (٢١) ] بەڵكو موشریكان لەسەر زەویدا خۆیان خوایان بۆ خۆیان بڕیار داوەو بڵاوی ئەكەنەوە، یاخود ئایا ئەوان مردوو زیندوو ئەكەنەوە؟ واتە: وا نییە بەم شێوازە نییە ."},{"id":22,"translation":"[ لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا ] ئەگەر لە ئاسمانەكان و لە زەویدا جگە لە زاتی پیرۆزی الله خوای تری تیادا بوایە ئەوە ئاسمانەكان و زەوی وێران و كاول ئەبوون چونكە ئەگەر زیاتر لە خوایەك هەبوایە ئەوا ویستەكانیان پێچەوانەی یەك ئەبوو [ فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ (٢٢) ] پاك و مونەززەهی بۆ الله كە پەروەردگاری عەرشی گەورەیە لەو وەسفە خراپانەی كە ئەیدەنە پاڵ خوای گەورە ."},{"id":23,"translation":"[ لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ ] خوای گەورە پرسیاری لێ ناكرێ لە هەر كردەوەیەك كە بیكات، لەبەر گەورەیى و تواناو دەسەڵاتى [ وَهُمْ يُسْأَلُونَ (٢٣) ] بەڵكو ئەوان پرسیاریان لێ ئەكرێ لەسەر ئەو كردەوەو وتانەی كە ئەیكەن و ئەیڵێن ."},{"id":24,"translation":"[ أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ] ئایا جگە لە خوای گەورە بۆ خۆیان كۆمەڵێك خوایان بڕیار داوە كە ئەیپەرستن [ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: بەڵگە بێنن لەسەر ئەوەی كە ئەمانە خوان [ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ ] ئەم وەحی و قورئانە كە بۆ من هاتووە زیكرو پەندو ئامۆژگارییە بۆ موسڵمانان [ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي ] وە كتێبەكانی پێشتریش لە تەورات و ئینجیل زیكرو پەندو ئامۆژگاری بووە بۆ ئوممەتانى تر جا بزانن ئایا لە كامیان شەریك بۆ خوا دانراوەو باسى جگە لە خواى گەورەى تیادا كراوە [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ ] تەنها باسى یەكخواپەرستیان تیادا كراوە بەڵكو زۆربەیان نەزانن وە حەق ناناسن وە حەق نازانن [ فَهُمْ مُعْرِضُونَ (٢٤) ] وە ئەوان پشت ئەكەن لە حەق و لە وەرگرتنی حەق و شوێنكەوتنی پێغەمبەرەكەی خوا صلى الله علیه وسلم ."},{"id":25,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ ] وە لە پێش تۆیشدا ئەی محمد صلى الله علیه وسلم هیچ پێغەمبەرێكمان نەناردووە ئیللا وەحیمان بۆی ناردووە [ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ (٢٥) ] كە هیچ پەرستراوێك بە حەق نییە شایەنی پەرستن بێ جگە لە زاتی پیرۆزی الله كە تاك و تەنهاو بێ شەریكە بۆیە بەتاك و تەنها عیبادەتی من بكەن ."},{"id":26,"translation":"[ وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا ] وتیان: خوای گەورەو رەحمان منداڵی بۆ خۆی بڕیار داوە [ سُبْحَانَهُ ] پاك و مونەززەهی بۆ خوای گەورە, وە خوای گەورە بێ پێویستە لە منداڵ [ بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ (٢٦) ] بەڵكو فریشتەكان كە ئێوە دەڵێن كچى خوان ئەوانە بەندەی بەڕێزو ڕێزلێنراوی خوای گەورەن ."},{"id":27,"translation":"[ لَا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ ] لە هیچ وتەیەكدا پێش خوای گەورە ناكەون و لە خۆیانەوە شت ناكەن [ وَهُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ (٢٧) ] بەڵكو ئەوان بە فەرمانی خوای گەورە كار ئەكەن ."},{"id":28,"translation":"[ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] خوای گەورە ئەزانێ پێشتر چیان كردووەو لە داهاتوودا چی دەكەن و هیچ شتێكیان لە خواى گەورە شاراوە نییە [ وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى ] وە ئەوان ناتوانن شەفاعەت و تكا بۆ هیچ كەسێك بكەن تەنها مەگەر كەسێك خوای گەورە لێی ڕازی بووبێ كە یەكخواپەرست بێت [ وَهُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ (٢٨) ] وە فریشتەكان لە خوای گەورە ئەترسێن ."},{"id":29,"translation":"[ وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ ] وە ئەگەر هەر فریشتەیەكیش بڵێت: جگە لە خوای گەورە من خوام ئەوە سزای ئەدەین بە ئاگری دۆزەخ (هەرچەندە هیچ فریشتەیەك واى نەوتووە بەڵام ئەگەر خواى گەورە سزاى ئەو فریشتە بەڕێزانە بدات كە بەردەوام عیبادەتى دەكەن چۆن سزاى مرۆڤ نادات كە قسەى وا بكەن؟!) [ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ (٢٩) ] بەم شێوازە سزای هەموو هاوبەشبڕیاردەران و ستەمكاران ئەدەینەوە ."},{"id":30,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا ] ئایا كافران نابینن و بیر ناكەنەوە كە ئاسمانەكان و زەوی لەسەرەتادا یەك پارچەیەك بوونە پاشان خوای گەورە لێكی جیا كردونەتەوەو واى لە ئاسمان كردووە باران ببارێنێت و واى لە زەوى كردووە رووەك بڕوێنێت كە پێشتر وا نەبوونە [ وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ ] وە لە ئاویش هەموو شتێكمان زیندوو كردووەو دروست كردووە وەكو ئاژەڵەكان و ڕووەكەكان، وە ئاو هۆكاری ژیانی هەموو زیندەوەرێكە [ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ (٣٠) ] ئەی ئیتر بۆ ئیمان ناهێنن بە خوای گەورە ."},{"id":31,"translation":"[ وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ ] وە لەناو زەویشدا ئەو شاخانەمان داناوەو داكوتیوە بۆ ئەوەی كە زەویەكە جێگیر بێت و نەجووڵێت و نەهەژێت [ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا ] وە لەناو زەویشدا لە نێوان شاخەكاندا ڕێگاو ڕێرەومان كردۆتەوە تا پیایدا تێ بپەڕن [ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ (٣١) ] بەڵكو ڕێگای بەرژەوەندی خۆیان بدۆزنەوە ."},{"id":32,"translation":"[ وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا ] وە ئاسمانیشمان داناوە بە سەقفێكی پارێزراو كە ناكەوێتە سەر زەوی، یاخود پارێزراوە بە ئەستێرەكان لە بەرز بوونەوەى شەیتان [ وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ (٣٢) ] لە كاتێكدا ئەمان پشت لە ئایەتەكانی خواى گەورە ئەكەن، ئەو ئایەتانەی خوای گەورە كە لە ئاسماندا هەیە لە خۆرو مانگ و ئەستێرەكان و تێیان ناڕوانن و تێیان نافكرن."},{"id":33,"translation":"خۆرو مانگ جێگیر نین و دەجولێن [ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وە خوای گەورە ئەو خوایەیە كە شەو و ڕۆژو خۆرو مانگی دروست كردووە [ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (٣٣) ] هەر یەكێك لەمانە لە فەلەك و شوێنی ڕێرەوی تایبەتی خۆیدا ئەڕوات و دەسوڕێنەوە، (ئەمەیش بەڵگەیە لەسەر ئەوەى كە خۆرو مانگ جێگیر نین و دەجولێن) ."},{"id":34,"translation":"[ وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم لە پێش تۆدا بە بەردەوامی لە دونیادا ژیانمان بە هیچ مرۆڤێك نەبەخشیوەو هەموویان مردوون (هـەیە لە زانایان ئـەم ئایەتە دەكـاتە بـەڵگە لەسەر مردنى خضر پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ، وە تەنها عیسا صلى الله علیه وسلم زیندووەو خواى گەورە بەرزى كردۆتەوە بۆ ئاسمان و پێش هاتنى قیامەت دایدەبەزێنێت و دەججال دەكوژێت و دواتر دەمرێت) [ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ (٣٤) ] ئایا تۆ ئەمریت و ئەوانی تر ئەمێننەوە؟ نەخێر ئەوانیش وەكو تۆ ئەمرن و كەس نامێنێت ."},{"id":35,"translation":"[ كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ] هەموو نەفسێك ئەبێ مردن بچێژێت و هیچ كەسێك نەمێنێت [ وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً ] وە ئێوە تاقی دەكەینەوە بە دڵتەنگى و دڵخۆشى، بە نەخۆشی و لەشساغی، بە هەژاری و دەوڵەمەندی، بە هەموو شتێك تاقیتان ئەكەینەوە تا دەربكەوێت كێ سوپاسگوزارى خواى گەورە دەكات [ وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ (٣٥) ] وە هەر بۆ لای خوای گەورەیش ئەگەڕێنەوە ."},{"id":36,"translation":"[ وَإِذَا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا ] وە كاتێك كە كافران ئەتبینن گاڵتەت پێ ئەكەن [ أَهَذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَهُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمَنِ هُمْ كَافِرُونَ (٣٦) ] ئەڵێن: ئا ئەمەیە كە تانەو تەشەر لە خواكانی ئێوە ئەدات لە كاتێكدا ئەوان خۆیان بێباوەڕن بە خوای گەورەو بە رەحمان و گاڵتە بە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەكەن ."},{"id":37,"translation":"[ خُلِقَ الْإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ ] مرۆڤ دروستكراوەو سروشتی وایە كە پەلەیەتی [ سَأُرِيكُمْ آيَاتِي فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ (٣٧) ] موعجیزەو تواناو دەسەڵاتی خۆمتان نیشان ئەدەم بە سزادانى كافران بەڵام پەلە مەكەن و خۆتان داوای مەكەن پێش ئەوەی كە كاتی دیاریكراوی خۆی بێ ."},{"id":38,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٣٨) ] وە ئەڵێن: ئەم كاتە كەی دێت كە خوای گەورە سزای ئێمە ئەدات ئەگەر ئێوە ڕاستگۆن ."},{"id":39,"translation":"[ لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لَا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَلَا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٣٩) ] ئەگەر كافران بیانزانیایەو یەقینیان هەبوایە كە قیامەت دێت ئەو كاتە ئەبوایە وازیان بهێنایە لەم داواكاریەو پەلەى هاتنى سزایان نەكردایە، چونكە كاتێك كە ئاگری دۆزەخ دەیانگرێتەوە ناتوانن لە ڕوو و پشتی خۆیان ئاگرەكە لادەن چونكە لە هەموو لایەكەوە دەیانگرێتەوە، وە كەسێكیش نییە كە سەریان بخات و لە ئاگرى دۆزەخ رزگاریان بكات ."},{"id":40,"translation":"[ بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ ] بەڵكو لە ناكاو و كوتوپڕدا قیامەت یان سزای خوای گەورە یان مردنیان بۆ دێت و سەرسامیان ئەكات و نازانن چى بكەن [ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا ] ئەو كاتە ناتوانن لە خۆیانی دووربخەنەوەو بیگەڕێننەوە [ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (٤٠) ] وە مۆڵەتیشیان پێ نادرێت و بۆیان دواناخرێت ."},{"id":41,"translation":"[ وَلَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ ] وە بە دڵنیایی لە پێش تۆشدا ئەی محمد صلى الله علیه وسلم گاڵتە بە پێغەمبەرانێكی زۆر كراوە خەفەت مەخۆ كە گاڵتە بە تۆ دەكرێت [ فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٤١) ] وە سزای خوای گەورە ئەو كەسانەی گرتۆتەوە كە گاڵتەیان بە پێغەمبەران كردووە، وە شوێنێك نەبوو كە بۆی ڕابكەن و دەرباز بن ."},{"id":42,"translation":"[ قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمَنِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئەگەر سزای خوای گەورە دابەزێتە سەرتان كێ هەیە ئێوە بپارێزێ لە سزای خوای گەورەى رەحمان بە شەو و بە ڕۆژ؟ واتە كەس نییە [ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ (٤٢) ] بەڵكو ئەوان پشت ئەكەن لە زیكرو یادی خوای گەورەو دانى پێدا نانێن ."},{"id":43,"translation":"[ أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا ] یاخود ئایا ئەوان خواگەلێكیان هەیە كە قەدەغەی ئێمە بكات لە سزا دانیان [ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ ] خواكانی ئەوان توانای ئەوەیان نییە كە خۆیان سەر بخەن [ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ (٤٣) ] وە تـوانای ئـەوەشیان نییە كـە خۆیان بپارێزن لە سزای ئێمە ئیتر چۆن دەتوانن ئەوان بپارێزن؟"},{"id":44,"translation":"[ بَلْ مَتَّعْنَا هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى طَالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ ] بەڵكو خەڵكی مەككەمان ژیاند بەو هەموو نیعمەتانەی كە پێمان بەخشین بە خۆیان و باوك و باپیرانیان تا تەمەنیان درێژ بوو بەمە لە خۆبایی بوون [ أَفَلَا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا ] ئایا كافرانى مەككە نابینن كە ئێمە زەوی كەم ئەكەین و لە لایەكانەوە تەسكی ئەكەینەوە لێیان بەوەی كە ڕۆژ بە ڕۆژ دێ و شار فەتح ئەكرێ و ئەكەوێتە ژێر دەستی موسڵمان و ژیان لەوان تەسك ئەبێتەوە، یاخود مەبەست ئەوەیە بە مردنی زانایان زەوی وێران و كاول ئەبێت، یاخود بە زوڵم و ستەمی فەرمانڕەوایان زەوی وێران ئەبێت [ أَفَهُمُ الْغَالِبُونَ (٤٤) ] ئایا ئەوانن كە زاڵن و سەرئەكەون؟ نەخێر بە پێچەوانەوەیە ئەوان تێكشكاو و دۆڕاون ."},{"id":45,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا أُنْذِرُكُمْ بِالْوَحْيِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: من دەتانترسێنم و ئاگادارتان دەكەمەوە لە سزاى خواى گەورە بەو قورئانە پیرۆزە [ وَلَا يَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعَاءَ إِذَا مَا يُنْذَرُونَ (٤٥) ] بەڵام كەسێك كەڕ بێت كاتێك ئاگاداریش بكرێتەوە گوێی لە بانگەواز نابێت، واتە: ئەوان وەكو كەڕ وان و نابیستن ."},{"id":46,"translation":"[ وَلَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ (٤٦) ] وە ئەگەر كەمترین سزای خوای گەورە بیانگرێتەوە ئەو كاتە دان بە تاوانەكانیاندا دەنێن و دەڵێن: هاوارو تیاچوون بۆ خۆمان بەڕاستی ئێمە ستەمكار بووین."},{"id":47,"translation":"لە رۆژى قیامەت تەرازوى دادپەروەرى دادەنرێت [ وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ] وە لە ڕۆژی قیامەتدا تەرازووی دادپەروەرى دائەنێین بۆ كێشانی كردەوەكانی مرۆڤ (یەك تەرازووە بەڵام بە كۆ باسكراوە چونكە كردەوەى سەرجەم خەڵكى پێ دەكێشرێت و كردەوەكان زۆرو جۆراوجۆرن، وە مرۆڤەكان و كردەوەكانیان و پەڕاوەكانیشیانى پێ دەكێشرێت) [ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا ] وە هیچ كەسێك ستەم و زوڵمی لێ ناكرێت [ وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا ] وە ئەگەر بە ئەندازەی گەردێكی بچووك لە تۆوی دانەوێڵەیەك بێت ئەوەندە كردەوەی كەمی كردبێ ئەیهێنین و هیچی نافەوتێ و ئامادەی ئەكەین بۆ ئەوەی پاداشت یان سزای بدەینەوە لەسەری [ وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ (٤٧) ] وە بەسە كە ئێمە حساب و لێپرسینەوە بكەین لەبەر وردەكاریمان كە هیچ شتێكمان لێ ون نابێت و نافەوتێ ."},{"id":48,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى وَهَارُونَ الْفُرْقَانَ وَضِيَاءً وَذِكْرًا لِلْمُتَّقِينَ (٤٨) ] وە بە دڵنیایی ئێمە فورقانمان بە موسا و هارون بەخشیووە كە تەورات بوو لەبەر ئەوەی جیاكاری نێوان حەق و باتڵ و حەڵال و حەڕامی تیابووە، وە ڕووناكی و هیدایەت بووە بۆ ئەو كەسانەی كە لە كاتی خۆیدا شوێنی كەوتوونە، وە زیكرو یادخستنەوەیەكیش بووەو پەندو ئامۆژگاری تیادا بووە بۆ ئەو كەسانەی كە تەقوای خوای گەورەیان كردووە ."},{"id":49,"translation":"[ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ ] ئەو كەسانەی كە لە خوای گەورە ئەترسێن بە نهێنی لە كاتێك كە خوای گەورەیان لە دونیا نەبینیوە [ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ (٤٩) ] وە ئەوان ترسی هاتنی ڕۆژی قیامەت و لێپرسینەوەیان هەیە ."},{"id":50,"translation":"[ وَهَذَا ذِكْرٌ مُبَارَكٌ أَنْزَلْنَاهُ ] وە ئەم قورئانە پیرۆزەیش زیكرو یادخستنەوەو پەندو ئامۆژگارییەو پڕ خێرو بەرەكەتە دامانبەزاندۆتە خوارەوە [ أَفَأَنْتُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ (٥٠) ] ئایا ئێوە ئینكاری ئەكەن لە كاتێكدا زۆر روون و ئاشكرایە."},{"id":51,"translation":"بەسەرهاتى ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم و قەومەكەى [ وَلَقَدْ آتَيْنَا إِبْرَاهِيمَ رُشْدَهُ مِنْ قَبْلُ ] وەبە دڵنیایی هەر لە پێشتردا ڕێگای ڕوشدو ڕاستمان بە ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بەخشی [ وَكُنَّا بِهِ عَالِمِينَ (٥١) ] وە ئێمە ئەمانزانی كە شایەنی ئەوەیە كە ڕێگای هیدایەت و ڕاستی پێ نیشان بدەین و بیكەین بە پێغەمبەر ."},{"id":52,"translation":"[ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا هَذِهِ التَّمَاثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ (٥٢) ] ئیمامى عەلى بە لاى كەسانێكدا تێپەڕى كە یارى شەتڕەنجیان دەكرد ئەم ئایەتەى بەسەریاندا خوێندەوە: كاتێك كە ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم بە (ئازەر) ی باوكی و بە قەومەكەی وت: ئەم بتانە چین كە ئێوە بەدیاریانەوە دانیشتوونەو ماونەتەوەو عیبادەتیان ئەكەن."},{"id":53,"translation":"[ قَالُوا وَجَدْنَا آبَاءَنَا لَهَا عَابِدِينَ (٥٣) ] ئەوان هیچ بەڵگەیەكیان پێ نەبوو تەنها وتیان: ئێمە باوك و باپیرانی خۆمان بینیوە كە عیبادەت و پەرستشیان بۆ ئەم بتانە كردووەو ئێمەیش لاسایى ئەوان دەكەینەوە ."},{"id":54,"translation":"[ قَالَ لَقَدْ كُنْتُمْ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٥٤) ] ئیبراهیمیش صلى الله علیه وسلم فەرمووی: بە دڵنیایی ئێوە و باوك و باپیرانتان لە گومڕاییەكی زۆر ئاشكرادا بوونە كە عیبادەت و پەرستن بۆ ئەو بتانە دەكەن ."},{"id":55,"translation":"[ قَالُوا أَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ (٥٥) ] وتیان: ئەی ئیبراهیم ئایا تۆ حەقت بۆ هێناوین و بەڕاستتە یان گاڵتەمان لەگەڵدا ئەكەی؟ چونكە پێشتر قسەى وامان لێت نەبیستووە ."},{"id":56,"translation":"[ قَالَ بَلْ رَبُّكُمْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الَّذِي فَطَرَهُنَّ ] ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم فەرمووی: بەڵكو پەروەردگاری ئێوە تەنها پەروەردگاری ئاسمانەكان و زەوییە كە دروستی كردوون، وە تاك و تەنهاو بێ شەریكە [ وَأَنَا عَلَى ذَلِكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ (٥٦) ] وە منیش لەسەر ئەم یەكخواپەرستییە شایەتم ."},{"id":57,"translation":"[ وَتَاللَّهِ لَأَكِيدَنَّ أَصْنَامَكُمْ بَعْدَ أَنْ تُوَلُّوا مُدْبِرِينَ (٥٧) ] وە سوێند بێ بەخوای گەورە ئەبێ هەموو بتەكانتان بشكێنم كاتێك كە ئێوە پشت هەڵئەكەن و ئەڕۆن بۆ ئاهەنگ گێڕان بە بۆنەى چەژنەكەتانەوە."},{"id":58,"translation":"ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بتەكان دەشكێنێت [ فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَهُمْ ] دوای ئەوەی كە ئەوان لە شار چوونە دەرەوە ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم مایەوەو وتی: من نەخۆشم، دەستى كرد بە بت شكاندن و هەر هەمووی شكاند تەنها بتە گەورەكە نەبێ كە پاچەكەى دایە دەستى [ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ (٥٨) ] بەڵكو بگەڕێنەوە بۆ لای ئەو وە پرسیاری لێ بكەن بزانن كێ بتەكانی تری شكاندووە، یان وا بزانن ئەو شكاندویەتى و پێى ناخۆشە لەگەڵ ئەودا ئەو بتە بچوكانەیش دەپەرستن ."},{"id":59,"translation":"[ قَالُوا مَنْ فَعَلَ هَذَا بِآلِهَتِنَا إِنَّهُ لَمِنَ الظَّالِمِينَ (٥٩) ] كاتێك گەڕانەوە بینیان بتەكان هەمووی شكاوە وتیان: كێ وای لە خواكانی ئێمە كردووە بەڕاستی ئەوە كەسێكی ستەمكار بووە ."},{"id":60,"translation":"[ قَالُوا سَمِعْنَا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقَالُ لَهُ إِبْرَاهِيمُ (٦٠) ] وتیان: بیستوومانە گەنجێك هەیە كە بە خراپە باسی خواكانی ئێمەی كردووە ئەو گەنجەش ناوی ئیبراهیمە صلى الله علیه وسلم ، (كاتێك كە وتى دەبێت بتەكانتان بشكێنم یەكێكیان گوێى لێ بوو) ."},{"id":61,"translation":"[ قَالُوا فَأْتُوا بِهِ عَلَى أَعْيُنِ النَّاسِ ] وتیان: بڕۆن بیهێنن لە پێش چاوی خەڵكی سزای بدەین [ لَعَلَّهُمْ يَشْهَدُونَ (٦١) ] بۆ ئەوەی خەڵكى ئامادەی سزاكەی بێت، یاخود شایەتی بدەن لەسەری ."},{"id":62,"translation":"[ قَالُوا أَأَنْتَ فَعَلْتَ هَذَا بِآلِهَتِنَا يَا إِبْرَاهِيمُ (٦٢) ] وتیان: ئەی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم ئایا تۆ وات لە خواكانی ئێمە كردووەو هەمووت شكاندوون ."},{"id":63,"translation":"[ قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا ] فەرمووی: بەڵكو خوایە گەورەكەیان بتە گەورەكەیان وای لێ كردوون و هەموویانی شكاندووە (ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم تەنها سێ جار ناراستى وتووە: دوانیان لەبەر خوا: كە وتى: نەخۆشم، وە وتى بتە گەورەكە ئەوانى ترى شكاندووە، وە كە بە پاشا ستەمكارەكەى وت سارا خۆشكمە كە خێزانى بوو مەبەستى خوشكمە لە دیندا بۆ ئەوەى پاشا دەستدرێژى نەكاتە سەرى، لەبەر ئەم سێ قسەیە لە رۆژى قیامەتدا پۆزش دێنێتەوەو ناتوانێت شەفاعەتى هەرە گەورە بكات) [ فَاسْأَلُوهُمْ إِنْ كَانُوا يَنْطِقُونَ (٦٣) ] دەی پرسیاری لێ بكەن ئەگەر ئەتوانێ وەڵامتان بداتەوەو قسە ئەكات."},{"id":64,"translation":"[ فَرَجَعُوا إِلَى أَنْفُسِهِمْ ] هەندێكیان گەڕانەوە بۆ لای هەندێكیان، واتە: بێ بەڵگەو بێ قسە مانەوە، یاخود لۆمەى یەكتریان كرد بۆ خواكانمان بێ پاسەوان بەجێهێشت [ فَقَالُوا إِنَّكُمْ أَنْتُمُ الظَّالِمُونَ (٦٤) ] وتیان: بەڕاستی ئێوە ستەمكارن كە عیبادەتی ئەمانە ئەكەن، یان بێ پاسەوان خواكانتان بە جێهێشت ."},{"id":65,"translation":"[ ثُمَّ نُكِسُوا عَلَى رُءُوسِهِمْ ] پاشان سەریان شۆڕ كرد [ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَؤُلَاءِ يَنْطِقُونَ (٦٥) ] وە وتیان: ئەی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم تۆ ئەزانی ئەم بتانە قسە ناكەن چۆن پرسیاریان لێ بكەین و لێیان بپرسین كە كێ شكاندوویەتی ."},{"id":66,"translation":"[ قَالَ أَفَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكُمْ شَيْئًا وَلَا يَضُرُّكُمْ (٦٦) ] ئیبراهیمیش صلى الله علیه وسلم مەبەستی ئەمەبوو فەرمووی: ئایا ئێوە جگە لە خوای گەورە عیبادەت بۆ كۆمەڵێك بت ئەكەن كە ناتوانن هیچ سوودێكتان پێ بگەیەنن وە ناتوانن زیانیشتان لەسەر لابدەن؟ تەنانەت ئەوەتا توانایان نییە سوودو زیان بۆ خۆیان بێنن ."},{"id":67,"translation":"[ أُفٍّ لَكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئۆف لە دەستی ئێوەو لەوانەی كە ئەیپەرستن جگە لە خوای گەورە [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٦٧) ] ئەوە بۆ تێناگەن و بیر ناكەنەوە كە ئەمە ئیشێكی ناشیاوە."},{"id":68,"translation":"بڕیارى سوتاندنى ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم دەدرێت [ قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ (٦٨) ] كاتێك كە بە بەڵگە دەمكوتى كردن و هیچیان بۆ نەما بیڵێن، وتیان: ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم بسوتێنن و خواكانتان سەربخەن ئەگەر ئێوە ئەم كارە ئەكەن و ئەتانەوێ تۆڵە بسەنن بۆ خواكانتان (هەمیشە ئەوانەى لەسەر باتڵن و بیروباوەڕە پوچەڵەكەیان بۆ خەڵكى دەردەكەوێت و بێ بەڵگە دەمێننەوە پەنا دەبەن بۆ توندوتیژى و كوشتن)."},{"id":69,"translation":"خواى گەورە ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم رزگار دەكات [ قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَى إِبْرَاهِيمَ (٦٩) ] دوای ئەوەی كە ئاگرێكی زۆر گەورەیان كردەوە كە ئاگرى وا گەورە نەكرابووەوە، وە گڕو بڵێسەى زۆر گەورە بوو نەیانتوانى لێى نزیك ببنەوە بە مەنجەنیق ئیبراهیمیان صلى الله علیه وسلم هەڵدایە ناوی،لەو كاتەدا ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (حسبی الله ونعم الوكیل، واتە: تەنها خوام بەسە، وە باشترین پشت پێبەستراوە) خوای گەورە ئەفەرمووێ: وتمان ئەی ئاگر ساردو سەلامەت بە لەسەر ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم ، ئەگەر نەیفەرمووایە سەلامەت بە ئەوەندە سارد ئەبوو لە ساردیدا ئیبراهیمی صلى الله علیه وسلم ئەبەست و ئازاری پێ ئەگەیاند (لەو كاتەدا هەرچى ئاگرى دونیا هەبوو هەر هەمووى كوژایەوەو كەس سوودى لە ئاگر نەبینى، وە هەرچى گیانلەبەر هەبوو فووى لە ئاگرەكە دەكرد بۆ ئەوەى بكوژێتەوە تەنها قومقمۆك (پیسپیسۆك) نەبێت كە فووى دەكرد بۆ ئەوەى ئاگرەكە گەشتر بێت، هەر بۆیە سوننەتە بیكوژیت) ."},{"id":70,"translation":"[ وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا ] ئەوان نەخشەو پیلانیان بۆ ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم دانا [ فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ (٧٠) ] وامان كرد ئەوان زەرەرمەندو تێكشكاو و دۆڕاو بن و ئیبراهیممان صلى الله علیه وسلم رزگار كرد ."},{"id":71,"translation":"[ وَنَجَّيْنَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ (٧١) ] وە ئیبراهیم و لوط پێغەمبەریشمان صلى الله علیه وسلم ڕزگار كرد لە خەڵكى عێراق و ناردمانن بۆ ئەو زەویە پڕ خێرو بەرەكەتە كە (بیت المقدس)ە كە بۆ خەڵكی پڕە لە خێرو بەرەكەت و بەرهەم و بەروبووم و ئاو وە شوێنی ناردنی پێغەمبەرانە ."},{"id":72,"translation":"[ وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً ] وە دواتریش ئیسحاقمان بە ئیبراهیم بەخشی وە یەعقوبیش كە كوڕەزای بوو وەكو زیادەیەك، (ئەو تەنها داوای كوڕی كرد كوڕەزاشمان پێ بەخشی) [ وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ (٧٢) ] وە هەموومان گێڕان لە پیاوچاكان ئیبراهیم و لوط و ئیسحاق و یەعقوب وە هەموویان پێغەمبەری خوا بوونە ."},{"id":73,"translation":"[ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا ] وە كردیانمان بە پێشەواوبە ڕێنمایی ئێمەهیدایەتی خەڵكیان ئەدا وە خەڵكى شوێنیان ئەكەوتن [ وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ ] وە وەحیشمان بۆ ناردن كە كردەوەی چاك ئەنجام بدەن [ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ ] وە نوێژەكانتان بكەن و زەكاتی ماڵتان بدەن [ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ (٧٣) ] وە بەڕاستی ئەوان بە جوانترین شێواز عیبادەتی ئێمەیان ئەكرد."},{"id":74,"translation":"خواى گەورە لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم رزگار دەكات [ وَلُوطًا آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا ] وە لوط پێغەمبەریش صلى الله علیه وسلم پێغەمبەرایەتی و زانست و زانیاریمان پێ بەخشی [ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثَ ] وە ڕزگارمان كرد لە دێی (سەدوم) كە كردەوەی پیسیان ئەنجام ئەدا كە نێربازی بوو [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَاسِقِينَ (٧٤) ] بەڕاستی ئەوانە قەومێكی خراپ و دەرچوو بوون لە گوێڕایەڵی خوای گەورە ."},{"id":75,"translation":"[ وَأَدْخَلْنَاهُ فِي رَحْمَتِنَا ] وە ئەومان ڕزگار كردو خستمانە ناو ڕەحمەتی خۆمانەوەو ڕەحمەتی خۆمان ڕژاند بەسەریدا [ إِنَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (٧٥) ] بەڕاستی ئەو لە پیاوچاكان بوو."},{"id":76,"translation":"خواى گەورە نوح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم رزگار دەكات [ وَنُوحًا إِذْ نَادَى مِنْ قَبْلُ ] وە نوحیش صلى الله علیه وسلم پێش ئەم پێغەمبەرانە لە خوای گەورە پاڕایەوە كە قەومەكەی لەناوبدات دواى ئەوەى كە بێئومێد بوو لێیان [ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ ] وە ئێمەش وەڵاممان دایەوە [ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ (٧٦) ] وە خۆی و كەسوكارەكەی، واتە: ئەو باوەڕدارانەی كە شوێنی كەوتن لەناو كەشتیەكەیدا ڕزگارمان كردن لەو سزا قورسە كە سزای كافرانمان پێدا كە تۆفان و زریان و لافاوەكە بوو ."},{"id":77,"translation":"[ وَنَصَرْنَاهُ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وە سەرمان خست بەسەر ئەو قەومە كافرانەى كە ئایەتەكانی ئێمەیان بەدرۆ زانی [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ ] بەڕاستی ئەوانە قەومێكی خراپ بوون [ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ (٧٧) ] وە هەر هەموومان نوقمی ئاوەكە كردو لەناومان بردن."},{"id":78,"translation":"سولەیمان پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم تێگەیشتووتر بوو [ وَدَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ إِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ ] وە داودو سولەیمان پێغەمبەر (سەڵات و سەلامی خوای گەورەیان لێ بێت) كاتێك بڕیاریاندا سەبارەت بە كشتوكاڵ و كێڵگەیەك [ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ ] كاتێك كە بەشەو مەڕی كەسانێك چووە ناو كێڵگەو زەرعاتی كەسانێكی ترەوەو خواردیان و لەناویان برد [ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِدِينَ (٧٨) ] وە ئێمەش ئاگاداری بڕیاردانی ئەوان بووین ."},{"id":79,"translation":"[ فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ ] بەڵام ئێمە ئەم حوكم و بڕیارەمان لە سولەیمان صلى الله علیه وسلم تێگەیاند، داود صلى الله علیه وسلم وتی: با مەڕەكان هەمووی بۆ خاوەن كشتوكاڵەكە بێ لەبەر ئەوەی زەرعاتەكەیانى خواردووە، بەڵام سولەیمان صلى الله علیه وسلم فەرمووی: نەخێر با مەڕەكان لای خاوەن زەرعاتەكە بێ ئەوانیش زەرعاتەكەیان بۆ چاك ئەكەن تا ئەو كاتەی زەرعاتەكە پێ ئەگاتەوە ئەمان لە بەرووبوومی مەڕەكان بخۆن دوایی زەرعاتەكەیان پێ گەیاند مەڕەكانیان بدەنەوەو زەرعاتەكەیش بۆ خاوەنەكەى دەگەڕێتەوە بە چاككراوى، خوای گەورەش ئەفەرمووێ: بەم شێوازە ئێمە سولەیمانمان صلى الله علیه وسلم فێر كردو تێگەیاند (جارێكى تر دوو ژن دوو كوڕیان پێ بوو گورگ یەكێكیانى برد هاتنە لاى داود صلى الله علیه وسلم منداڵەكەى دا بە ژنە گەورەكە، سولەیمان صلى الله علیه وسلم فەرمووى چەقۆیەكم بۆ بێنن لە نێوانتاندا ئەم منداڵە دەكەمە دوو بەشەوە یەكى بەشێكى بەرن، ژنە بچوكەكە وتى بیدە بەو منداڵى ئەوە، بەمەدا بۆى دەركەوت منداڵى ژنە بچوكەكەیەو داى بەو) [ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا ] وە هەر یەكێك لەوانەش پێغەمبەرایەتی و زانست و زانیاریمان پێ بەخشین [ وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ ] وە كـاتێـك داود صلى الله علیه وسلم زەبـورى بـخوێندایەو تـەسبیحات و زیكـری خـوای گـەورەی بـكـردایە ئـەوەنـدە دەنـگـى خۆش بوو شـاخـەكـان و باڵندەكانیش لەگەڵیدا زیكری خوای گەورەیان ئەكرد [ وَكُنَّا فَاعِلِينَ (٧٩) ] وە ئەوەی كە بمانەوێ ئێمە ئەنجامی ئەدەین ."},{"id":80,"translation":"[ وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ ] وە فێری قەڵغان دروست كردنمان كرد [ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ ] بۆ ئەوەی لە كاتی جەنگدا خۆتانی پێ بپارێزن لە دوژمنانتان [ فَهَلْ أَنْتُمْ شَاكِرُونَ (٨٠) ] ئایا ئێوە شوكرانەبژێری ئەو نیعمەتە زۆرانەی خوای گەورە ئەكەن."},{"id":81,"translation":"خواى گەورە بای بۆ سولیمان پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ژێربار كردبوو [ وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ ] وە خوای گەورە بای ژێربارو موسەخەر كردبوو بۆ سولەیمان صلى الله علیه وسلم بایەك كە وەكو زریان هەڵی ئەكرد بە فەرمانی سولەیمان صلى الله علیه وسلم [ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا ] بۆ ئەو زەویەی كە پڕ خێرو بەرەكەت بوو بەرەكەتمان تێی كردبوو كە زەوی شام (بیت المقدس) بوو (هەرچى پێویست بوایە بە بایەكە دەیگواستەوەو باڵندەیش سێبەرى بۆ دەكرد) [ وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ (٨١) ] وە ئێمە زاناین بە هەموو شتێك."},{"id":82,"translation":"شەیتانەكانیش ئیشیان بۆ سولیمان پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم دەكرد [ وَمِنَ الشَّيَاطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ ] وە لە ناو شەیتانەكانیشدا خوای گەورە كۆمەڵێك شەیتانی خستبووە ژێر دەستی سولەیمانەوە صلى الله علیه وسلم كە ئیشیان بۆی ئەكرد لەناو دەریاداو دەریاوانیان بۆی ئەكردو دوڕڕو گەوهەری ژێر دەریایان بۆی دەرئەكرد [ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ ] وە جگە لەوە كاری تریشی پێ دەكردن [ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظِينَ (٨٢) ] وە ئێمە دەمانپاراست لەوەى كە شەیتانەكان زیانى پێ بگەیەنن، یان دەمانپاراستن لەوەی كە ڕابكەن یان كار نەكەن."},{"id":83,"translation":"خواى گەورە شیفاى ئەیوب پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم دەدات [ وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ ] وە ئەیوب پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم كاتێك لە خوای گەورە پاڕایەوە [ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ ] كە من تووشی نەخۆشییەكی سەخت بوومە كە ئەوترێ: حەوت ساڵ یان هەژدە ساڵ نەخۆش بووە [ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٨٣) ] وە هەر تۆ خوایە لە هەموو بەڕەحم و سۆزەكان بەڕەحم و سۆزو میهرەبانتری ."},{"id":84,"translation":"[ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ ] ئێمەش وەڵاممان دایەوەو ئەو نەخۆشیەی كە هەیبوو لامان برد لەسەری و شیفامان دا [ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ ] وە خێزان و كەسوكاریشیمان بۆ گەڕاندەوە [ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ ] وە هاوشێوەی ئەوەیشی كە هەیبوو بۆیمان گەڕاندەوە، یاخود منداڵی ترمان پێی بەخشی، پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (خواى گەورە كوللەى ئاڵتونى باراندە سەریا و ئەمیش بە دەستى كۆى دەكردەوە، خواى گەورە فەرمووى: ئەى ئەیوب تێر نەبوویت، ئەمیش فەرمووى: ئەى پەروەردگار كێ لە رەحمەتى تۆ تێر دەبێت) [ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا ] ئەم شتانەمان بە ئەیوب صلى الله علیه وسلم بەخشی ڕەحمەت و میهرەبانییەك بوو لە ئێمەوە [ وَذِكْرَى لِلْعَابِدِينَ (٨٤) ] وە یادخستنەوەیەكیشە بۆ ئەو كەسانەی عیبادەتی خوای گەورە ئەكەن تا ئارامگر بن وەكو ئەیوب صلى الله علیه وسلم ."},{"id":85,"translation":"[ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ ] وە ئیسماعیل و ئیدریس (سەڵات و سەلامی خوای گەورەیان لەسەر بێت) (وَذَا الْكِفْلِ) هەیە ئەڵێ: پێغەمبەر بووە یاخود ئەڵێن: پاشایەكى دادپەروەرو پیاوچاكێك بووە لە بەنی ئیسرائیل و پێغەمبەر نەبووە [ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ (٨٥) ] هەموو ئەمانەش ئارامگر بوونەو ئارامیان گرتووە ."},{"id":86,"translation":"[ وَأَدْخَلْنَاهُمْ فِي رَحْمَتِنَا ] وە ئەمانەشمان خستۆتە ناو ڕەحمەتی خۆمان واتە: پێغەمبەرایەتی, پێغەمبەرایەتی یان بەهەشتمان پێ بەخشیوون [ إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ (٨٦) ] وە هەموویان لە پیاوچاكان بوونە."},{"id":87,"translation":"یونس پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لە قەومەكەى توڕە بوو [ وَذَا النُّونِ ] وە خوای گەورە یونس پێغەمبەرى صلى الله علیه وسلم بۆ لای خەڵكی نەینەوا نارد لە زەوى موسڵ، ئەمیش بانگەوازى كردن بەڵام وەڵامیان نەدایەوە [ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا ] كاتێك كە لە قەومەكەی تووڕەبوو بەجێی هێشتن، وە هەڕەشەى لێ كردن پاش سێ رۆژى تر خواى گەورە سزاتان دەدات، ئەوانیش دواتر دڵنیا بوون راست دەكات دەرچوون بۆ بیابان و ئیمانیان هێناو لە خوا پاڕانەوە خوایش سزاى نەدان [ فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ ] وە یونس صلى الله علیه وسلم گومانی وابوو كە سزای نادەین، یان لە ناو سكى نەهەنگەكە جێگاى تەسك ناكەین [ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ ] دوای ئەوەی كە سوارى كەشتییەك بوو ترسان لەوەى نقوم بێت، سێ جار تیرو پشكیان كرد یەكێكیان زیاد بوو فڕێى بدەنە ناو دەریاوە هەر سێ جارەكە یونس صلى الله علیه وسلم دەرچوو، بۆیە خۆى هەڵدایە ناو دەریاكەوەو نەهەنگێك قوتى دا ئەمیش لەناو تاریكی دەریاو تاریكی شەو و تاریكی سكی نەهەنگەكەدا لە خوای گەورە پاڕایەوە [ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ ] ئەی پەروەردگار هیچ پەرستراوێك بەحەق نییە شایەنی پەرستن بێ جگە لە زاتی پیرۆزی تۆ تاك و تەنهاو بێ شەریكی [ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ (٨٧) ] پاك و مونەززەهی بۆ تۆ بەڕاستی من لە ستەمكاران بووم و ستەمم كرد كاتێك كە قەومەكەی خۆمم بەجێ هێشت لێم خۆشبە ."},{"id":88,"translation":"[ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ ] ئێمەش وەڵاممان دایەوەو لێی خۆشبووین (پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: هیچ موسڵمانێك نییە ئەم دوعایە بكات بۆ هەر شتێك ئیللا خواى گەورە دوعاكەى قەبوڵ دەكات و وەڵامى دەداتەوە: (أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ) [ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ] وە لەو تەنگی و غەم و خەفەتە ڕزگارمان كرد لە ناو سكی نەهەنگەكە [ وَكَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ (٨٨) ] وە بەم شێوازەش باوەڕداران ڕزگار ئەكەین ئەگەر بۆ لاى ئێمە بگەڕێنەوەو روو لە ئێمە بكەن."},{"id":89,"translation":"زەكەریا پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم داواى منداڵ لە خوا دەكات [ وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ ] وە زەكەریا پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم كاتێك لە پەروەردگاری پاڕایەوە [ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا ] ئەی پەروەردگار بەتەنها بەبێ مناڵ جێم مەهێڵەو مناڵم پێ ببەخشە [ وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ (٨٩) ] وە تۆ باشترین خوای كە لە پاش مرۆڤ میراتگری بۆ جێ دێڵیت، میراتگر بۆ زانست و زانیارى و دین و پێغەمبەرایەتی ."},{"id":90,"translation":"[ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى ] ئێمەیش وەڵاممان دایەوە وە یەحیامان صلى الله علیه وسلم پێ بەخشی [ وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ ] وە خێزانەكەیشیمان چاك كرد كە نەزۆك بوو وامان لێ كرد كە منداڵی ببێ [ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ ] بە دڵنیایى ئەم پێغەمبەرانە دەستپێشخەریان ئەكرد لە كردەوەی چاكدا [ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا ] وە لێماندەپاڕانەوەو عیبادەتی ئێمەیان ئەكردو ڕەغبەتیان هەبوو لە خێرو چاكە، وە لە شەڕو خراپە خۆیان پاراستووە، یاخود بە ڕەغبەتی بەهەشتەوەو لە ترسی دۆزەخدا عیبادەتی ئێمەیان كردووە [ وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ (٩٠) ] وە بۆ ئێمە ملكەچ و باوەڕدار بوونە ."},{"id":91,"translation":"[ وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا ] وە مەریەمیش كە داوێنی خۆی پاراست بەبێ ئەوەی كەس لێی نزیك بێتەوە عیسای بوو صلى الله علیه وسلم [ فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا ] وە جبریل فووی كردەناو ملوانی كراسەكەی و بە ئیزنی خوای گەورە عیسای بوو صلى الله علیه وسلم [ وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ (٩١) ] خۆی و عیسای كوڕیمان صلى الله علیه وسلم كرد بە نیشانەو موعجیزەیەك بۆ هەموو جیهان كە كەسێك بەبێ باوك لە دایك بێت ."},{"id":92,"translation":"[ إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً ] بە دڵنیایی هەر ئوممەتی ئیسلام ئوممەتی ئێوەیەو یەك ئوممەتن و دینەكەشتان یەك دینێكە [ وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ (٩٢) ] وە بەتاك و تەنها یەك خوایەكیشتان هەیە كە منم بۆیە بەتاك و تەنها عیبادەتی من بكەن و عیبادەتی جگە لە من مەكەن ."},{"id":93,"translation":"[ وَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ ] بەڵام خەڵكی دینەكەیان لە نێوان خۆیاندا بەش بەش و پارچە پارچە كردو بوون بە چەند گروپ و كۆمەڵێك [ كُلٌّ إِلَيْنَا رَاجِعُونَ (٩٣) ] بەڵام هەموویان لە ڕۆژی قیامەت بۆ لای ئێمە ئەگەڕێنەوەو خۆمان لێپرسینەوەیان لەگەڵدا دەكەین ."},{"id":94,"translation":"[ فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ ] وە هەر كەسێك كردەوەی چاك بكات وە باوەڕدار بێت (كردەوەى چاك ئەوەیە كە نیەتت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ فَلَا كُفْرَانَ لِسَعْيِهِ ] ئەوە هەوڵ و كۆششی ئەو ون نـابێت و نـافەوتێت [ وَإِنَّا لَهُ كَاتِبُونَ (٩٤) ] وە هەموو هەوڵ و كۆششەكانی بۆ ئەنووسین و ئەپارێزین و پاداشتی ئەدەینەوە ."},{"id":95,"translation":"[ وَحَرَامٌ عَلَى قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَنَّهُمْ لَا يَرْجِعُونَ (٩٥) ] وە خەڵكی دێیەك كە خوای گەورە لەناویان بدات ئەوان ناگەڕێنەوەو تەوبە ناكەن بۆیە خوای گەورە لەناویان ئەدات، یان ناگەڕێنەوە بۆ دونیاو قەدەغە كراوە لێیان ."},{"id":96,"translation":"[ حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ ] تا كاتێك كە سەددو بەنداو و بەربەستەكەی (یەئجوج و مەئجوج) ئەكرێتەوەو ئەیشكێنن [ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ (٩٦) ] ئەو كاتە ئەوان لە هەموو شوێنە بەرزەكانەوە دەرئەچن بەخێرایی بۆ ئاشوب نانەوە لە زەویدا، كە ئەمە یەكێكە لە نیشانە گەورەكانی ڕۆژی قیامەت (لە نەوەى ئادەمن ژمارەیان یەكجار زۆرە بە رادەیەك كە بەسەر دەریاچەى (تەبەرییە) تێپەڕ دەبن سەرەتاكەیان ئاوى لێدەخوات بۆ كۆتاییەكەیان نامێنێت و وشكى دەكەن، موسڵمانان تواناى كوشتارى ئەمانیان نییەو خۆیان لە قەڵاو شوراكاندا قایم دەكەن، ئەمانیش دەڵێن خەڵكى سەر زەویمان كوشت با كوشتارى خەڵكى ئاسمان بكەین تیرەكانیان دەهاویژن بۆ ئاسمان بە خوێنەوە بۆیان دەگەڕێتەوە، دەڵێن خەڵكى ئاسمانیشمان كوشت، خواى گەورە كرمێكیان بۆ دەنێرێت و بەو كرمە دەیانكوژێت و سەر زەوى بۆگەن دەبێت، پاشان خواى گەورە باڵندە دەنێرێت فڕێیان دەدەنە ناو دەریاوە، پاشان خواى گەورە باران دەبارێنێت و سەر زەویان لێ پاك دەكاتەوە)."},{"id":97,"translation":"چەند دیمەنێكى ترسناكى رۆژى قیامەت [ وَاقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ ] بەڵێنی حەقی خوای گەورە نزیك بۆتەوە كاتێك كە (یەئجوج و مەئجوج) دەرئەكەوێ ئەوە نیشانەی قیامەتە، واتە: قیامەت نزیكە [ فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئا لەو كاتەدا لە ڕۆژی قیامەتدا چاوی كافران ئەبڵەق بووە كاتێك كە سەختی ئەو دیمەنانە ئەبینن [ يَا وَيْلَنَا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا ] ئەڵێن: هاوار بۆ خۆمان بەڕاستی ئێمە لە دونیادا بێئاگا بووین لەم ڕۆژە كە ڕۆژی قیامەتە [ بَلْ كُنَّا ظَالِمِينَ (٩٧) ] بەڵكو ئێمە ستەمكار بووین ستەممان لە خۆمان كرد كە خۆمان بێئاگا كرد لەم ڕۆژە ."},{"id":98,"translation":"[ إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَهَا وَارِدُونَ (٩٨) ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئێوەو ئەوانەیشی كە ئەیانپەرستن لە غەیری خوای گەورە هەمووتان سووتەمەنی ئاگری دۆزەخن، ئێوە هەمووتان ئەچنە ئاگری دۆزەخەوە، (ئیبنو عەبباس) دەفەرمێت: كاتێك ئەم ئایەتە دابەزى زۆر قورس بوو لەسەر خەڵكى مەككە و وتیان محمد صلى الله علیه وسلم جوێن بە خواكانمان دەدات، (ئیبنو زەعبەرى) هات بۆ لایان پێى وتن: چیتانە؟ وتیان محمد صلى الله علیه وسلم جوێن بە خواكانمان دەدات، وتى: چى دەڵێت؟ وتیان وا دەڵێت و ئەم ئایەتەیان خوێندەوە، ئەویش وتى بۆم بانگ بكەن، بانگیان كردو (ئیبنو زەعبەرى) وتى: ئەى محمد صلى الله علیه وسلم ئەمە تایبەت بۆ خواكانى ئێمەیە یان بۆ هەموو ئەوانەیە كە جگە لە خواى گەورە دەپەرسترێن؟ فەرمووى: بەڵكو بۆ هەموو ئەوانەیە كە جگە لە خواى گەورە دەپەرسترێن، (ئیبنو زەعبەرى) وتى: سوێند بە خواى كەعبە بەسەریدا زاڵ بووین، ئەى محمد ئایا تۆ ناڵێیت عیسى و عوزێرو مەلائیكەتیش بەندەى چاكن؟ فەرمووى بەڵێ، وتى: ئەوەتا گاورەكان عیسى دەپەرستن و جولەكە عوزێر دەپەرستن و بەنو مەلیحیش مەلائیكەت دەپەرستن، خەڵكى مەككە كردیان بە هەرا، خواى گەورە ئایەتى (١٠١ و١٠٢) ى دابەزاند (الصحيح المُسنَد) ."},{"id":99,"translation":"[ لَوْ كَانَ هَؤُلَاءِ آلِهَةً مَا وَرَدُوهَا ] ئـەوانـەی كـە ئێـوە دەیـانـپەرستـن ئـەگـەر خـوا بوونایە ئێستا لـەگـەڵ خۆتاندا نەئەخرانە نـاو ئاگـری دۆزەخەوە چۆن خوا ئەخرێتە ناو دۆزەخەوە [ وَكُلٌّ فِيهَا خَالِدُونَ (٩٩) ] وە هەموویان بە نەمری و بە هەمیشەیی لە ئاگری دۆزەخدا ئەمێننەوەو دەرناچن ."},{"id":100,"translation":"[ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يَسْمَعُونَ (١٠٠) ] دەنگی هەناسەیان دەردەچێت لە خەم و خەفەتدا، وە ئەوان قسەی یەكتری نابیستن لەبەر سەختی ئەو ڕۆژگارەی كە تیایدان ."},{"id":101,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنَى أُولَئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ (١٠١) ] بەڵام ئەو كەسانەی كە چاكەكار بوونە وەكو عیساو عوزێرو مەلائیكەت و پیاوچاكان ئەمانە با خەڵكیش پەرستبێتیانى مادام ڕازی نەبوونە بە پەرستنی خەڵكی ئەوان لە ئاگری دۆزەخ دوور ئەخرێنەوە ."},{"id":102,"translation":"[ لَا يَسْمَعُونَ حَسِيسَهَا ] ئەوان گوێیان لە دەنگی دۆزەخییەكان نابێت كە هاوار دەكەن و مار پێوەیان دەدات، یاخود گوێیان لە گڕو بڵێسەى ئاگرى دۆزەخ نابێت [ وَهُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خَالِدُونَ (١٠٢) ] بەڵكو ئەوان ئارەزووی هەر شتێك بكەن لە بەهەشتدا پێیان ئەدرێ و بەهەمیشەیی و نەمری لە بەهەشتدا ئەبن ."},{"id":103,"translation":"[ لَا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ ] وە فوو كردنە كەڕەناو ئەهوال و ناخۆشی ڕۆژی قیامەتیش ئەوان خەفەتبار ناكات لەبەر ئەوەی دوورن لێی [ وَتَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ] وە فریشتەكان پێشوازیان لێ ئەكەن لە بەردەم دەرگای بەهەشتدا پێیان ئەڵێن: [ هَذَا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (١٠٣) ] ئا ئەمە ئەو ڕۆژەیە كە ئێوە لە دونیادا بەڵێنتان پێدرابوو فەرموو بچنە ژوورەوە بۆ ناو بەهەشت ."},{"id":104,"translation":"[ يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ ] لە ڕۆژی قیامەت ئاسمان لوول ئەكەین و ئەپێچینەوە هەروەكو چۆن سجل و كتاب ئەپێچرێتەوە (كاتی خۆی كە لە پێستە بووە) [ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ ] چۆن سەرەتا یەكەم دروستكراومان دروست كرد ئاوایش سەرلەنوێ دروستیان ئەكەینەوە لە ڕۆژی قیامەت [ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ (١٠٤) ] ئەمەیش بەڵێنێكەو ئێمە داومانەو بە دڵنیایى ئێمە بەڵێنی خۆمان دەبەینە سەرو توانامان هەیە."},{"id":105,"translation":"بەندە چاكەكان دەبن بە فەرمانڕەوا [ وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ ] وە بە دڵنیایى لە زەبوریشدا كە كتابی داود پێغەمبەر بوو صلى الله علیه وسلم لەوێشدا نووسیوومانە لە پاش نووسینمان لە (لوح المحفوظـ) [ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ (١٠٥) ] كە بە دڵنیایى بەندە چاكەكانی من ئەبن بە میراتگری زەوی و بە فەرمانڕەواو دەسەڵاتدار لەسەر زەویدا ."},{"id":106,"translation":"[ إِنَّ فِي هَذَا لَبَلَاغًا لِقَوْمٍ عَابِدِينَ (١٠٦) ] ئەم شتانەی كە لەم سوورەتەدا، یاخود لە قورئانى پیرۆزدا باسكرا لە پەندو ئامۆژگاری شایەنی ئەوەیە كە كەسانێكی خواپەرست پەندو عیبرەتی لێ وەربگرن و گرنگی پێ بدەن ."},{"id":107,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ (١٠٧) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆمان نەناردووە ئیللا وەكو ڕەحمەت نەبێ بۆ هەموو جیهان، ئەوەى ئیمانى پێ بێنێت و شوێنى بكەوێت رەحمەتە بۆ دونیاو قیامەتى، ئەوەیشى ئیمانى پێ نەهێنێت و شوێنى نەكەوێت تەنها ڕەحمەتە بۆ دونیاى كە خواى گەورە وەكو ئوممەتانى تر لە دونیا بە كۆمەل سزایان نادات و لەناویان نابات ."},{"id":108,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: من تەنها وەحیم بۆ دێت لەلایەن خوای گەورەوە كە پەرستراوی ئێوە تەنها یەك پەرستراوێكە تاك و تەنهاو بێ شەریكە كە زاتی پیرۆزی الله یە [ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٠٨) ] ئایا ئێوە ملكەچن بۆ عیبادەت و پەرستنی خوای گەورە بەتاك و تەنها واتە: ملكەچ بن و وابن"},{"id":109,"translation":"[ فَإِنْ تَوَلَّوْا ] ئەگەر پشتیان هەڵكرد لە ئیسلام و باوەڕیان نەهێنا [ فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلَى سَوَاءٍ ] ئەوە پێیان بڵێ من ئاگادارم كردنەوە بە یەكسانی كەسم لێ بێبەش نەكردووە لە هەندێكی بشارمەوە بەڵكو بە هەمووتانم ڕاگەیاندووە، یاخود پێم راگەیاندن كە چۆن ئێَوە لە من بەرین منیش لە ئێوە بەریم، چۆن ئێوە جەنگى من دەكەن منیش جەنگى ئێوە دەكەم [ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ (١٠٩) ] وە من نازانم ئەوەی كە هەڕەشەتان پێكراوە لە سەركەوتنی ئیسلام و دۆڕاندنی ئێوە بەم نزیكانە جێبەجێ ئەبێ یان دوورە، یاخود لە ڕۆژی قیامەت ئێوە سزای خۆتان وەرئەگرن یان لە دونیا سزا دەدرێن ."},{"id":110,"translation":"[ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ (١١٠) ] وە بە دڵنیایى پەروەردگار ئاگای لە هەموو وتەیەك هەیە كە بە ئاشكرا بیڵێن وە ئەوەیشی كە ئەیشارنەوە لای خوای گەورە شاراوە نییەو زانست و زانیاری پێیەو ئەیبیستێت ."},{"id":111,"translation":"[ وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ (١١١) ] وە من نازانم كە سزا نادرێن و مۆڵەتتان پێ ئەدرێ و كاتێكی زۆرتان پێ ئەدرێت ئایا تاقیكردنەوەیە بۆ ئێوە یان نا ."},{"id":112,"translation":"[ قَالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ ] پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەی پەروەردگار حوكم و بڕیار بدە لە نێوان من و ئەم كافرانەدا بە حەق و دادپەروەری لەلایەن خۆتەوە [ وَرَبُّنَا الرَّحْمَنُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ (١١٢) ] وە پەروەردگاری ئێمەش ڕەحمانە كە پشتی پێ ئەبەستین و داوای یارمەتی لێ ئەكەین لە هەموو شتێك وە پاك و مونەززەهە لەو وەسفە خراپانەی كە ئێوە ئەیدەنە پاڵ خوای گەورە، والله أعلم ."}]},{"id":22,"verses":[{"id":1,"translation":"سووڕه‌تی (حه‌ج) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٥٢-٥٥) نه‌بێت كه‌ مه‌ككى یه‌و (٧٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێن به‌وه‌ى كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و هه‌ر شتێك حه‌رام بێت خۆتانی لێ دووربخه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی [ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ (١) ] به‌ دڵنیایى هه‌ژاندنی ڕۆژی قیامه‌ت یه‌كجار گه‌وره‌یه‌، كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت دێت دونیا ئه‌هه‌ژێت."},{"id":2,"translation":"[ يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ ] ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی هاتنی قیامه‌ته‌ ئه‌بینن هه‌موو ئافره‌تێك كه‌ شیر به‌ منداڵه‌ كۆرپه‌ شیره‌خۆره‌كه‌ى خۆی ئه‌دات له‌بیری ئه‌كات و پشت گوێی ئه‌خات وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر شیره‌خۆری ئه‌و نه‌بێت له‌به‌ر سه‌ختی و ناخۆشی ئه‌و دیمه‌نانه‌ [ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا ] وه‌ هه‌موو ئافره‌تێكیش كه‌ دووگیان بێت و حه‌ملی هه‌بێت حه‌مله‌كه‌ی له‌بارئه‌چێ له‌ سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی ئه‌م ڕۆژه‌ [ وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى ] وه‌ وا ئه‌بینی كه‌ خه‌ڵكى هه‌مووی سه‌رخۆش بێت له‌ كاتێكدا كه‌ كه‌سیان له‌ ڕاستیدا سه‌رخۆش نین [ وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ (٢) ] به‌ڵام سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌ له‌به‌ر سه‌ختی سزای خوای گه‌وره‌ خه‌ڵكى وایان به‌سه‌ر هاتووه."},{"id":3,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیشدا كه‌سانێك هه‌ن به‌بێ زانست و زانیاری ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ توانای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ توانای نیه‌ له‌سه‌ر زیندوو كردنه‌وه‌ی دروستكراوه‌كان [ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ (٣) ] وه‌ له‌م قسانه‌شدا شوێنی هه‌موو شه‌یتانێك ئه‌كه‌وێت شه‌یتانی جن بێت یان شه‌یتانى مرۆڤ بێت كه‌ هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ (جوله‌كه‌یه‌ك هات وتى ئه‌ى محمد هه‌واڵم پێ بده‌ سه‌باره‌ت به‌ خوایه‌كه‌ت له‌ چ شتێكه‌ له‌ دوڕڕه‌ یان مروارى؟ له‌ ئاسمانه‌وه‌ هه‌وره‌ تریشقه‌یه‌ك لێیداو كوشتى)."},{"id":4,"translation":"[ كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ (٤) ] له‌سه‌ر شه‌یتان نووسراوه‌ شه‌یتانی جن بێ یان شه‌یتانى مرۆڤـ كه‌ هه‌ر كه‌سێك شوێنیان بكه‌وێ وه‌ گوێڕایه‌ڵیان بكات ئه‌وه‌ ئه‌و شه‌یتانه‌ گومڕایان ئه‌كات، وه‌ ڕێنماییان ئه‌كات بۆ سزای سووتێنه‌ری خوای گه‌وره‌و به‌ره‌و دۆزه‌خیان په‌لكێش ئه‌كات، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (نضر بن حارث) دابه‌زى."},{"id":5,"translation":"{قۆناغەكانی دروستكردنی مرۆڤ} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گومانتان هه‌یه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌ كه‌ له‌ توانای ئێمه‌ هه‌یه‌و ئه‌توانین زیندووتان بكه‌ینه‌وه‌ [ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] ئه‌وه‌ ئێمه‌ دروستمان كردوون له‌ خۆڵ، واته‌: ئاده‌م [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان ئێوه‌مان دروست كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك كه‌ مه‌نییه‌ له‌ چل رۆژى یه‌كه‌م [ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ] پاش چل رۆژى تر ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ ئه‌بێته‌ خوێنێكی مه‌ییو [ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ ] پاش چل رۆژى تر ئه‌بێته‌ پارچه‌ گۆشتێك [ مُخَلَّقَةٍ ] كه‌ دروست كردنی ئه‌و مرۆڤه‌و شێوه‌و شكلی پێوه‌ دیاره‌ [ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ ] یاخود پێش ئه‌وه‌ هێشتا شێوه‌و شكلی ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ [ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ ] تا ته‌واوی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆمانتان بۆ ڕوون بكه‌ینه‌وه‌و بۆتان ده‌رخه‌ین [ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی ویستمان لێ بێت له‌ناو ڕه‌حمی ئافره‌تدا جێگیری بكه‌ین و منداڵه‌كه‌ى له‌بارنه‌چێ [ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] تا كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ كاتی منداڵ بوونه‌ كه‌ نۆ مانگ و نۆ ڕۆژه‌ [ ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ] له‌ دوای ئه‌وه‌ له‌ سكی دایكتان ئه‌تانهێنینه‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ منداڵی و كۆرپه‌یی [ ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ] پاشان ئه‌گه‌نه‌ ئه‌وپه‌ڕی ته‌مه‌نی عاقڵی و بالغی و هێزو تواناو لێك جیا كردنه‌وه‌ى شته‌كان [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى ] وه‌ هه‌یشتانه‌ پێش ئه‌وه‌ی بگاته‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌مرێت [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ ] وه‌ هه‌یشتانه‌ تا ئه‌وپه‌ڕی ته‌مه‌نی پیرێتی خوای گه‌وره‌ ته‌مه‌نی درێژ ئه‌كات كه‌ ئیتر فه‌هم و عه‌قڵی له‌ ده‌ست ئه‌دات [ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا ] پێشتر كه‌ ئه‌و زانیاری و تێگه‌یشتنه‌ی كه‌ هه‌یبووه‌ هه‌مووی له‌ ده‌ست ئه‌دات و له‌ دوای ئه‌وه‌ هیچ شتێك نازانێ [ وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً ] وه‌ تۆ زه‌وی ئه‌بینی كه‌ وشكه‌و هیچ شتێكی لێنه‌ڕواوه‌ [ فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌و بارانه‌ دائه‌به‌زێنینه‌ سه‌ری ئه‌كه‌وێته‌ جووڵه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕووه‌كه‌كه‌ لێوه‌ی ده‌رئه‌چێت و به‌رز ده‌بێته‌وه‌و ده‌رئه‌كه‌وێت [ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ (٥) ] وه‌ له‌ هه‌موو ڕووه‌كێك نێرو مێیه‌كی جوان و جووتێكی جوان ڕووه‌ك ئه‌ڕوێت."},{"id":6,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ ] ئه‌مه‌ تا بۆتان ده‌ركه‌وێ كه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ په‌رستراوی حه‌قه‌ [ وَأَنَّهُ يُحْيِ الْمَوْتَى ] وه‌ به‌ دڵنیایى هه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ چۆن ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ی له‌ پێش چاوتان زیندوو كرده‌وه‌ [ وَأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَا رَيْبَ فِيهَا ] وه‌ به‌ دڵنیایى قیامه‌تیش له‌ داهاتوودا دێت و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ (٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هه‌موو مردووى ناو گۆڕه‌كان زیندوو ئه‌كاته‌وه‌و پاداشت یان سزایان ئه‌داته‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌یه‌ كه‌ گفتوگۆ و ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ به‌بێ زانست و زانیارى، وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێنمایی بن [ وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ (٨) ] وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كتاب و سروش و به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرایان پێ بێت، شتی واشیان پێ نیه‌و له‌ خۆیانه‌وه‌ ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن."},{"id":9,"translation":"[ ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ملى لار ده‌كاته‌وه‌ له‌ خۆبه‌گه‌وره‌زانی و لووتبه‌رزیداو پشت له‌ حه‌ق ده‌كات و وه‌ریناگرێت و ئه‌یه‌وێت خه‌ڵكى گومڕا بكات و له‌ ڕێگای راستى خواى گه‌وره‌ لایانبدات [ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ] هه‌ر كه‌سێك حاڵى وا بێت ئه‌وه‌ له‌ دونیادا سه‌رشۆڕو ریسوای ده‌كه‌ین [ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ (٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا سزای ئه‌ده‌ین به‌ڵام سزایه‌كی سووتێنه‌ر."},{"id":10,"translation":"[ ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ ] ئه‌م سزایه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ی مرۆڤ خۆیه‌تی كه‌ له‌ دونیا كوفرو سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (١٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زوڵم و سته‌م له‌ هیچ كه‌س له‌ به‌نده‌كانی خۆی ناكات."},{"id":11,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ ] ده‌شتنشینه‌كان ئه‌هاتنه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ موسڵمان ده‌بوون و ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ شوێنى خۆیان، ئه‌گه‌ر باران و به‌روبوم و منداڵیان زۆر بوایه‌ ده‌یانوت دینه‌كه‌مان دینێكى چاكه‌و به‌رده‌وام ده‌بوون له‌سه‌رى، وه‌ ئه‌گه‌ر وشكه‌ساڵى و بێ به‌رهه‌م و بێ منداڵ بوونایه‌ ده‌یانوت دینه‌كه‌مان خێرى تیادا نیه‌و پاشگه‌ز ده‌بوونه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر گومان و دامه‌زراو نین [ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ ] ئه‌گه‌ر خێرێكی دونیایی له‌ خۆشگوزه‌رانی و له‌شساغی تووش بێت ئه‌وه‌ جێگیر ئه‌بێ و دڵنیا ئه‌بێت له‌سه‌ر دینه‌كه‌ی و به‌رده‌وام ئه‌بێت [ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر تووشی نه‌خۆشی یان نه‌بوونی بێت ئه‌وه‌ هه‌ڵئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و ده‌ستبه‌رداری دینه‌كه‌ی ئه‌بێت و پاشگه‌ز ئه‌بێته‌وه‌و به‌ره‌و كوفر ئه‌چێت [ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ] كه‌ به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ دونیاو قیامه‌ت له‌ده‌ست ئه‌دات و زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بێت [ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ (١١) ] كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ دڵنیایى زه‌ره‌رمه‌ندێتی ڕوون و ئاشكرایه‌."},{"id":12,"translation":"[ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُ وَمَا لَا يَنْفَعُهُ ] كه‌سانێك هه‌ن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كه‌ نه‌ زیان وه‌ نه‌ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن [ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ (١٢) ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ دڵنیایى گومڕاییه‌كی زۆر دووره‌ له‌ حه‌ق و زۆر له‌ حه‌ق دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌ كه‌ عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":13,"translation":"[ يَدْعُو لَمَنْ ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِهِ ] ده‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌ت بۆ كه‌سانێك یان بۆ بتانێك ئه‌كه‌ن كه‌ زه‌ره‌ریان نزیكتره‌ له‌ سوودیان، زه‌ره‌ره‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بیپه‌رستیت به‌هۆیه‌وه‌ ده‌چیته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ڵام هیچ سوودێكی نیه‌ [ لَبِئْسَ الْمَوْلَى ] ئه‌م په‌رستراوانه‌ كه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌په‌رسترێن خراپترین یارمه‌تیده‌رو سه‌رخه‌رن كه‌ مرۆڤ چاوه‌ڕێیان بێت ئه‌مانه‌ سه‌ری بخه‌ن [ وَلَبِئْسَ الْعَشِيرُ (١٣) ] وه‌ خراپترین هاوڕێ و هاوه‌ڵن."},{"id":14,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ كه‌سانێك كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ ئاو به‌ ژێر دارو خانووه‌كانیاندا تێ ئه‌په‌ڕێ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ (١٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر شتێك بكات ئه‌نجامی ئه‌دات و كه‌س نیه‌ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات."},{"id":15,"translation":"[ مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] هه‌ر كه‌سێك گومانی وایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رناخات له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ ] ئه‌وه‌ با فێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی به‌رز بكاته‌وه‌ بۆ ئاسمان چونكه‌ سه‌ركه‌وتن له‌ ئاسمانه‌وه‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دێت، پاشان ئه‌گه‌ر توانای هه‌یه‌ با ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ بپچڕێنێت و نه‌یه‌لێت سه‌ركه‌وتن به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بگات و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رنه‌كه‌وێ [ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ (١٥) ] پاشان با ته‌ماشا بكات و بزانێت نه‌خشه‌و پیلان و فڕو فێڵی هیچ شتێكی واى ده‌ست ئه‌كه‌وێ، یاخود هه‌ركه‌سێك گومانى وایه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رناخات ئه‌وا با حه‌بل هه‌ڵواسێت و خۆى بكوژێت له‌ خه‌فه‌تدا چونكه‌ به‌ دڵنیایى خواى گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رده‌خات."},{"id":16,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ئایه‌تی ڕوون و ئاشكراى قورئانى پیرۆز ئه‌نێنرینه‌ خواره‌وه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يُرِيدُ (١٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ده‌دات كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێت."},{"id":17,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوونه‌و وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ یه‌هودی بوونه‌ كه‌ خۆیان داوه‌ته‌ پاڵ دینی موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ (صابیئه‌) بوونه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك بوونه‌ له‌سه‌ر دینی یه‌هودو نه‌صارا بوونه‌ دواتر ده‌ستیان كردووه‌ به‌ مه‌لائیكه‌ت په‌رستن، یان ئه‌ستێره‌ په‌رست بوونه‌، یان هیچ دینێكى دیاریكراویان نه‌بووه‌ شوێنى بكه‌ون، وه‌ ئێستاش هه‌ر ماون [ وَالنَّصَارَى ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ گاور بوونه‌ خۆیان داوه‌ته‌ پاڵ دینی عیسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ وَالْمَجُوسَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئاگرپه‌رست بوونه‌ [ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌و بت په‌رست بوونه‌ [ إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڕیار له‌ نێوانیاندا ئه‌دات، ئیمانداران ده‌خاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ و كافرانیش بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ، له‌وێ حه‌ق و باتڵ لێك جیا ئه‌بێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (١٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ شایه‌ت و ئاگاداره‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا له‌ كرده‌وه‌ی مرۆڤ."},{"id":18,"translation":"{هەرچی لە ئاسمانەكان‌و زەوی هەیە هەموویان سوجدە بۆ خوای گەورە دەبەن} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ ] ئایا نابینی هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانه‌ هه‌ر هه‌موویان سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و ملكه‌چی خوای گه‌وره‌ن، (له‌ ئاسمانه‌كان فریشته‌كان وه‌ له‌ زه‌ویشدا باوه‌ڕدارانی مرۆڤ و جن و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌و سه‌رجه‌م گیانله‌به‌رو بێگیانه‌كان) [ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ ] وه‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌و شاخ و دارو ئاژه‌ڵه‌كان وه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی باوه‌ڕدار ئه‌مانه‌ هه‌موویان عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن [ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ ] وه‌ زۆرێكیش هه‌یه‌ كه‌ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ نابات و ملكه‌چی فه‌رمانی خوا نیه‌و موسڵمان نیه‌ ئه‌مانه‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ریان پێویست بووه‌ [ وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ سوك و ڕیسواو بێڕێزی بكات به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كافر بێت و سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌بات و عیباده‌تی خوا نه‌كات ئه‌وا كه‌س ناتوانێ به‌ڕێزی بكات [ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (١٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت ئه‌نجامی ئه‌دات و كه‌س ناتوانێ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات."},{"id":19,"translation":"[ هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ] (ئیمامى عه‌لى) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئێمه‌ دابه‌زى، وه‌ (ئه‌بو زه‌ڕ) سوێند ده‌خوات كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌و دوو كۆمه‌ڵه‌ دابه‌رزى له‌ غه‌زاى به‌در: كۆمه‌ڵى موسڵمانان: (ئیمامى عه‌لى و ئیمامى حه‌مزه‌و عوبه‌یده‌ى كوڕى حارس)، وه‌ كۆمه‌ڵى كافران: (شه‌یبه‌ى كوڕى ره‌بیعه‌و عوتبه‌ى كوڕى ره‌بیعه‌و وه‌لیدى كوڕى عوتبه‌)، كه‌ رووبه‌ڕووى یه‌كتر بوونه‌وه‌، وه‌ (قه‌تاده‌) ده‌فه‌رمێت: موسڵمانان و ئه‌هلى كتاب گفتوگۆیان كرد، ئه‌هلى كتاب وتیان: پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى ئێمه‌ پێش پێغه‌مبه‌رى ئێوه‌ هاتووه‌، وه‌ كتابه‌كه‌ى ئێمه‌ پێش كتابى ئێوه‌ دابه‌زیوه‌، ئێمه‌ له‌ ئێوه‌ له‌ پێشترین بۆ خواى گه‌وره‌، موسڵمانان وتیان: كتابه‌كه‌ى ئێمه‌ باڵاده‌سته‌ به‌سه‌ر سه‌رجه‌م كتابه‌كانى ترو هه‌مووى سڕیه‌وه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى ئێمه‌ كۆتا پێغه‌مبه‌ره‌، ئێمه‌ له‌ ئێوه‌ له‌ پێشترین بۆ خواى گه‌وره‌، خواى گه‌وره‌ ئیسلامى سه‌رخست به‌سه‌ر نه‌یارانیداو ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌مانه‌ دوو كۆمه‌ڵن كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ له‌ نێوانیاندایه‌ سه‌باره‌ت به‌ په‌روه‌ردگاریان: كۆمه‌ڵێكیان كافرو بێباوه‌ڕو ئه‌هلى كتابن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ یه‌كخواپه‌رستى نیه‌، وه‌ كۆمه‌ڵێكی تریان موسڵمانانن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ یه‌كخواپه‌رستى هه‌یه‌ {هەندێك لە سزای كافران لە ناو دۆزەخ} [ فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِنْ نَارٍ ] جا ئه‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا پۆشاكیان بۆ ئه‌بڕێت له‌ ئاگرو ئه‌كرێته‌ به‌ریان [ يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُءُوسِهِمُ الْحَمِيمُ (١٩) ] له‌ بان سه‌ریشیانه‌وه‌ ئاوێكی گه‌رمی كوڵاو به‌ ئاگری دۆزه‌خ ئه‌كرێ به‌سه‌ریاندا."},{"id":20,"translation":"[ يُصْهَرُ بِهِ مَا فِي بُطُونِهِمْ وَالْجُلُودُ (٢٠) ] هه‌رچی له‌ناو سكیاندا بێت وه‌ پێسته‌یشیان هه‌ر هه‌مووی ئه‌تاوێنێته‌وه."},{"id":21,"translation":"[ وَلَهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ (٢١) ] وه‌ چه‌كوشی ئاسنیان بۆ ئاماده‌كراوه‌ كه‌ فریشته‌كان به‌و چه‌كوشه‌ ئاسنه‌ له‌ناو دۆزه‌خدا لێیان ئه‌ده‌ن."},{"id":22,"translation":"[ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا ] هه‌ر كاتێك بیانه‌وێ له‌و غه‌م و په‌ژاره‌و سزاى ئاگری دۆزه‌خه‌ له‌ دۆزه‌خدا ده‌رچن و ئه‌یانه‌وێ به‌ره‌و ده‌رگاكه‌ بێن فریشته‌كان ئه‌یانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ ناو دۆزه‌خ به‌ لێدان به‌و چه‌كوشه‌ ئاسنه‌، یاخود بێئومێد بوونه‌ له‌ ده‌رچوون له‌ دۆزه‌خ و ده‌ست و پێیان كۆت و زنجیر كراوه‌ به‌ڵام گڕو بڵێسه‌ى ئاگره‌كه‌یه‌ به‌رزیان ده‌كاته‌وه‌و چه‌كوشه‌ لێیان ده‌دات و ده‌یانگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ (٢٢) ] وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: ده‌ی بچێژن سزایه‌ك كه‌ سزاكه‌تان سووتێنه‌ره‌و ئه‌بێ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا بسووتێن."},{"id":23,"translation":"{هەندێك لە پاداشتی باوەڕداران لە ناو بەهەشتدا} [ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر دارو خانووه‌كانیاندا تێئه‌په‌ڕێ [ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا ] وه‌ له‌ناو به‌هه‌شتیشدا بازنی ئاڵتوون و مرواری ئه‌كرێته‌ ده‌ستیان (بۆ پیاوانیش ئه‌وانه‌ى له‌ دونیا له‌به‌ر خوا ئاڵتونیان له‌ ده‌ست نه‌كردووه‌، به‌ڵام ئه‌و پیاوانه‌ى له‌ دونیا ئاڵتونیان له‌ ده‌ست كردبێت بچنه‌ به‌هه‌شتیشه‌وه‌ لێى بێبه‌ش ده‌كرێن) [ وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ (٢٣) ] وه‌ پۆشاكیشیان له‌ناو به‌هه‌شتدا پۆشاكی ئاوریشمه‌ (بۆ ئه‌و پیاوانه‌ى كه‌ له‌ دنیا ئاوریشمیان له‌به‌ر نه‌كردووه‌ له‌به‌ر خوا، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى له‌به‌ریان كردبێت بچنه‌ به‌هه‌شتیش لێى بێبه‌ش ده‌كرێن)."},{"id":24,"translation":"[ وَهُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ ] ئه‌مانه‌ ڕێنمایی كراون بۆ وته‌ی پاك و باش كه‌ وته‌ی لا إله‌ إلا الله یه‌، یان زیكری خوای گه‌وره‌یه‌، یان قورئان خوێندنه‌ [ وَهُدُوا إِلَى صِرَاطِ الْحَمِيدِ (٢٤) ] وه‌ ڕێنمایی كراون بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌ دینی ئیسلامه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ سوپاسكراوه‌."},{"id":25,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ] به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوونه‌ [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ڕێگری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌ موسڵمان بوون و هاتنه‌ ناو دینی خوای گه‌وره‌ [ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] وه‌ ڕێگری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌ چوون بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز، وه‌كو موشریكان كه‌ ڕێگری پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - صه‌حابه‌یان كرد له‌ (صوڵحی حوده‌یبیه‌) وه‌ له‌ پێشتریش [ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ ] كه‌ ئه‌م (مسجد الحرام)ه‌مان گێڕاوه‌ بۆ خه‌ڵكی كه‌ هه‌موویان تیایدا یه‌كسانن ئه‌وه‌ی كه‌ ئیعتیكافی كردووه‌و تیادا ئه‌مێنێته‌وه‌و خه‌ڵكی مه‌ككه‌یه‌ یان ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌شته‌وه‌ دێت و خه‌ڵكى ده‌ره‌وه‌ى مه‌ككه‌یه‌ [ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ ] پیغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - (عبدالله¬ى كوڕى ئونه‌یس)ى له‌گه‌ڵ پیاوێكى موهاجیرو پیاوێكى ئه‌نصارى نارد، ئه‌وانیش شانازیان به‌ نه‌سه‌بى خۆیانه‌وه‌ كرد (عبدالله) یش توڕه‌ بوو ئه‌نصاریه‌كه‌ى كوشت و له‌ ئیسلام هه‌ڵگه‌ڕایه‌وه‌و هه‌ڵهات و چوو بۆ مه‌ككه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش بیه‌وێ له‌ حه‌ره‌می مه‌ككه‌دا ئیلحاد بكات، یان سته‌م بكات، یان له‌ حه‌ق لابدات، یان تاوان بكات، یان شه‌ریك بۆ خوا دانێت [ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٥) ] ئه‌وه‌ سزایه‌كی به‌ئێش و ئازاری پێ ئه‌چێژین و سزایه‌كی سه‌ختی ئه‌ده‌ین."},{"id":26,"translation":"{هەندێك لە ئادابەكانی حەج كردن} [ وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ ] وه‌ ئه‌و شوێنه‌مان بۆ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستنیشان و دیاری كرد بۆ ئه‌وه‌ى كه‌عبه‌ی پیرۆز دروست بكات بۆ عیباده‌ت (به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ یه‌كه‌م كه‌س كه‌عبه‌ى پیرۆزى دروست كردووه‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بووه‌و پێش ئه‌و كه‌سى تر دروستى نه‌كردووه‌، وه‌ یه‌كه‌م مزگه‌وت بووه‌ له‌سه‌ر زه‌وى و چل ساڵ دواى ئه‌م مزگه‌وتى قودس دروستكراوه‌) [ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا ] كه‌ له‌م شوێنه‌دا هیچ شه‌ریكێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌درێت و شوێنی عیباده‌تی خوایه‌ [ وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ ] وه‌ ئه‌م ماڵه‌ی منیش پاك بكه‌ره‌وه‌ له‌ بت و له‌ بت په‌رستی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌واف ئه‌كه‌ن به‌ ده‌وری كه‌عبه‌دا [ وَالْقَائِمِينَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌پێوه‌ ڕاوه‌ستاون نوێژ ئه‌كه‌ن [ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (٢٦) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ڕكوع و له‌ سجود دان با به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":27,"translation":"[ وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ ] دوای ئه‌وه‌ی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - له‌ دروست كردنی كه‌عبه‌ بووه‌وه‌ جبریل هات بۆ لای فه‌رمووی: بانگی خه‌ڵكى بكه‌ با بێن بۆ حه‌ج، كه‌ بانگی كرد خه‌ڵكی به‌ پێ و له‌سه‌ر هه‌موو حوشترێكی لاواز كه‌ دووری ڕێگاو سه‌فه‌ر ماندووی كردووه‌ دێن بۆ حه‌ج كردن [ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ (٢٧) ] له‌ هه‌موو ڕێگایه‌كی دووره‌وه‌ خه‌ڵكى دێت بۆ حه‌ج كردن."},{"id":28,"translation":"[ لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ ] تا ئاماده‌ی سودى دونیاو قیامه‌تیان بن، به‌رژه‌وه‌ندی دونیا بازرگانی و ئاژه‌ڵ سه‌ربڕینه‌، به‌رژه‌وه‌ندى قیامه‌تیش ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌و به‌هه‌شته‌ [ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و ناوی خوای گه‌وره‌ بێنن له‌ چه‌ند ڕۆژێكی دیاریكراو، كه‌ ده‌ رۆژى سه‌ره‌تاى مانگى (ذي الحجة) یه‌ كه‌ باشترین رۆژى ساڵن و عیباده‌ت تیایاندا زۆر خۆشه‌ویسته‌ لاى خواى گه‌وره‌ ته‌نانه‌ت له‌ جیهاد كردنیش له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ خۆشه‌ویستتره‌، مه‌گه‌ر كه‌سێك گیان و ماڵى له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ ببه‌خشێت و هیچى نه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌، یاخود ڕۆژی چه‌ژنى قوربان و سێ رۆژه‌كه‌ى دوایه‌تى [ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ] وه‌ سوپاسی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی پێ به‌خشیون، (ئه‌نعام) واته‌: وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن [ فَكُلُوا مِنْهَا ] ئێوه‌ خۆتان لێی بخۆن ئه‌گه‌ر قوربانی بێت یان (هه‌دی) بێت ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ له‌ حه‌ج سه‌رئه‌بڕێن [ وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ (٢٨) ] وه‌ بیشده‌ن به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زۆر فه‌قیرن و پێیانه‌وه‌ دیاره‌، وه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ فه‌قیرن و نایه‌لن كه‌س هه‌ستیان پێ بكات و داوا ناكه‌ن."},{"id":29,"translation":"[ ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ ] پاشان دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئیحرامیان شكاند ئه‌و پیسیه‌ی كه‌ پێیانه‌وه‌یه‌ له‌ قژو نینۆك درێژی و ئه‌و شتانه‌ ئه‌توانن بیكه‌ن [ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ ] وه‌ ئه‌وه‌ى نه‌زری كردبوو با نه‌زره‌كانیشیان جێبه‌جێ بكه‌ن [ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٢٩) ] وه‌ با ته‌واف بكه‌ن به‌ ده‌وری ئه‌و ماڵه‌ ئازادكراوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئازادی كردووه‌ له‌وه‌ی كه‌ هیچ زاڵمێك ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرێت، یاخود له‌و ماڵه‌ پیرۆزو به‌ڕێزه‌."},{"id":30,"translation":"[ ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ڕێز له‌ دروشمه‌كانی خوای گه‌وره‌ بگرێ وه‌ به‌جوانی جێبه‌جێی بكات و خۆى له‌ تاوان بپارێزێت ئه‌وه‌ بۆ خۆی باشتره‌ لای خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی زۆری ئه‌داته‌وه‌ [ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ ] وه‌ هه‌موو جۆره‌ ئاژه‌ڵێكتان بۆ حه‌ڵال كراوه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ بۆتان ئه‌خوێندرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌رام بێ وه‌كو مرداره‌وه‌بوو كه‌ له‌ سووره‌تی (مائیده‌) باسكرا [ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ ] ئێوه‌ خۆتان دووربخه‌نه‌وه‌ له‌و بته‌ پیسانه‌ به‌وه‌ی كه‌ ده‌ستبه‌رداریان بن و وازیان لێ بێنن و نه‌یانپه‌رستن و ئیمان به‌خوا بێنن [ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (٣٠) ] وه‌ خۆتان دووربخه‌نه‌وه‌ له‌ قسه‌ی پووچه‌ڵ و به‌تاڵ و بێ بنه‌ما، یان له‌ شایه‌تى ناحه‌ق."},{"id":31,"translation":"[ حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ ] وه‌ له‌ شیرك لاده‌ن بۆ ته‌وحیدو شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن [ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ر بێته‌وه‌ سه‌ر زه‌وی و پارچه‌ پارچه‌ بێت و هه‌ر باڵنده‌یه‌ك پارچه‌یه‌كی به‌رێت [ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ (٣١) ] یاخود با فڕێی بداته‌ شوێنێكی دوورو قووڵ و نزمه‌وه‌، ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات كه‌ شه‌یتانه‌كان زاڵ ده‌بن به‌سه‌ریداو پارچه‌ پارچه‌ى ده‌كه‌ن، وه‌ شوێنه‌ دووره‌ قووڵه‌كه‌ش ئاگری دۆزه‌خه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدا ئه‌یخاته‌ ناو قووڵایی ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":32,"translation":"[ ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ ] به‌م شێوازه‌ هه‌ر كه‌سێك دروشمه‌كانی دین و فه‌رمانى خواى گه‌وره‌و حه‌ج كردن به‌ گه‌وره‌ بزانێ، یان ئاژه‌ڵى قه‌ڵه‌و و گه‌وره‌و چاك سه‌رببڕێت [ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ (٣٢) ] ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ته‌قوای دڵی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌سێكه‌ ته‌قوا له‌ دڵیدایه‌."},{"id":33,"translation":"[ لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وه‌ ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌ ئه‌م وشترانه‌ ئه‌توانن تا كاتی دیاریكراوی خۆی سوودیان لێ ببینن به‌ سواربوون و شیره‌كه‌ی و وه‌چه‌كه‌ی و موه‌كه‌ی [ ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٣٣) ] پاشان ئه‌یهێنن بۆ لای كه‌عبه‌ی پیرۆزو له‌وێ سه‌ری ئه‌بڕن."},{"id":34,"translation":"[ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا ] وه‌ هه‌موو ئوممه‌تێك جه‌ژن و دروشمی خۆیان و شوێنی عیباده‌ت و ئاژه‌ڵ سه‌ربڕینی خۆیانمان بۆ داناون [ لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ] تا ناوی خوای گه‌وره‌ بێنن له‌سه‌ر ئه‌و ڕزقه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیوون له‌و ئاژه‌ڵانه‌، واته‌: بسم الله، الله أكبر بكه‌ن [ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] وه‌ ئێوه‌ هه‌رچه‌نده‌ شه‌ریعه‌تى پێغه‌مبه‌رانتان جۆراو جۆرو جیاواز بێت به‌ڵام یه‌ك خواو په‌رستراوێكی حه‌قتان هه‌یه‌ جگه‌ له‌و په‌رستراوی ترتان نیه‌ كه‌ الله یه‌ [ فَلَهُ أَسْلِمُوا ] وه‌ ئێوه‌ هه‌مووتان خۆتان ته‌سلیمی ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن و ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵى بن و عیباده‌تی بكه‌ن [ وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ (٣٤) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دڵسۆزو ملكه‌چ و خۆبه‌كه‌مزانن بۆ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ به‌ پاداشتی گه‌وره‌."},{"id":35,"translation":"[ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ یادی خوای گه‌وره‌و ناوی خوای گه‌وره‌یان له‌لا بهێنی دڵیان دێته‌ ترس و ئه‌ترسێت و ئه‌له‌رزێت [ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئارامگرن له‌ كاتێك كه‌ هه‌ر به‌ڵاو ناخۆشی و موسیبه‌تێك تووشیان بێت [ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون ئه‌وانیش له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌یبه‌خشن."},{"id":36,"translation":"[ وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌و حوشترانه‌ كه‌ ئه‌یهێنن بۆ كه‌عبه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌وێ سه‌ری ببڕن ئه‌مانه‌مان داناوه‌ بۆ ئێوه‌ كه‌ له‌ دروشمی خوای گه‌وره‌یه‌ [ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ ] بۆ ئێوه‌ خێرو سوودێكی دونیایی زۆری تیایه‌ وه‌كو سه‌ربڕین و سواربوون و شیره‌كه‌ی و وه‌چه‌كه‌ی و موه‌كه‌ی، وه‌ سوودی قیامه‌تیش كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ سه‌ری ئه‌بڕن و پاداشت و ره‌زامه‌ندى و به‌هه‌شتى خواى گه‌وره‌ى پێ به‌ده‌ست دێنن [ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا ] وه‌ كاتێك كه‌ سه‌ری ئه‌بڕن ناوی خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بێنن و بسم الله، الله أكبر بكه‌ن [ صَوَافَّ ] وه‌ ئه‌و حوشترانه‌ ڕێك بخه‌ن و ده‌ستى چه‌پى ببه‌ستنه‌وه‌و به‌پێوه‌ سه‌ریببڕن و ته‌نها نیه‌تتان بۆ خوا بێت [ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا ] وه‌ كاتێك كه‌ لایه‌كی كه‌وته‌ سه‌ر زه‌وی له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌ربڕاو ڕوحی تیا نه‌ما [ فَكُلُوا مِنْهَا ] وه‌ ئه‌و كاته‌ لێی بخۆن [ وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ ] وه‌ به‌شی ئه‌و كه‌سانه‌ش بده‌ن كه‌ قه‌ناعه‌تیان هه‌یه‌ به‌و به‌شه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون و داوا له‌ كه‌س ناكه‌ن (وَالْمُعْتَرَّ) ئه‌و هه‌ژاره‌یه‌ كه‌ داوات لێ ئه‌كات [ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌مان بۆ موسه‌خه‌رو ژێربارو ده‌سته‌مۆ كردوون [ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٣٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌تانه‌."},{"id":37,"translation":"[ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا ] خه‌ڵكى سه‌رده‌مى نه‌فامى گۆشت و خوێنى ئاژه‌ڵه‌كانیان ده‌دا له‌ ماڵه‌كانیان، هاوه‌ڵان وتیان ئێمه‌ شایانترو له‌ پێشترین له‌وان به‌م كاره‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌م حوشترو ئاژه‌ڵانه‌ كه‌ ئێوه‌ سه‌ری ئه‌بڕن نه‌ گۆشتی نه‌ خوێنی به‌ خوای گه‌وره‌ ناگات [ وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ ] به‌ڵكو ته‌نها ته‌قواكه‌ی ئێوه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گات كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ ] به‌م شێوازه‌ ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌ی بۆ ئێوه‌ ژێربارو ده‌سته‌مۆ كردوو [ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ ] تا الله أكبر بكه‌ن له‌ كاتی سه‌ربڕیندا [ عَلَى مَا هَدَاكُمْ ] له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێنمایی كردوون به‌م شێوازه‌ ئێوه‌ خۆتان له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك بكه‌نه‌وه‌ [ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ چاكه‌كارن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی چاكیان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر چاكه‌ كردنه‌كه‌یان."},{"id":38,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ به‌رگری له‌ باوه‌ڕداران ئه‌كات و ده‌یانپارێزێت له‌ نه‌خشه‌و پیلانی كافران [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ (٣٨) ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ كه‌سانێكی خۆش ناوێت كه‌ زۆر خیانه‌تكارو ناپاك بن وه‌ زۆر كوفر بكه‌ن."},{"id":39,"translation":"{یەكەم ئایەت لەسەر كوشتاركردنی كافران} [ أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا ] كاتێك پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ مه‌ككه‌ ده‌ركرا (ئه‌بو به‌كر) فه‌رمووى: پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان ده‌ركرد (إنا لله وإنا إليه راجعون) به‌ دڵنیایى تیاده‌چن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: خوای گه‌وره‌ ئیزن و ڕێگای دا به‌و موسڵمانانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كافرانه‌وه‌ كوشتار ئه‌كرێن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زوڵم و سته‌میان لێكراوه‌ كه‌ ئه‌مانیش كوشتاری كافران بكه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌م ئایه‌ته‌ سه‌باره‌ت به‌ كوشتار كردنی كافران هاتۆته‌ خواره‌وه‌، وه‌ هاوه‌ڵان زانیان كه‌ كوشتار روو ده‌دات [ وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ (٣٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر سه‌رخستنی باوه‌ڕداران زۆر به‌تواناو ده‌سه‌ڵاته‌ كه‌ سه‌ریان بخات به‌سه‌ر كافراندا به‌بێ كوشتاریش به‌ڵام تاقیان ده‌كاته‌وه‌."},{"id":40,"translation":"[ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ ] ئه‌و موسڵمانانه‌ی له‌ ماڵ و حاڵی خۆیان له‌ مه‌ككه‌ ده‌ركران به‌ ناحه‌ق [ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ ] ته‌نها تاوانێك هه‌یان بوو ئه‌وه‌بوو كه‌ ئه‌یانوت: په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ الله یه‌و عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ الله ناكه‌ین [ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و كوشتاره‌ نه‌بوایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌شریعی كردووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ران و باوه‌ڕداران كوشتاری كافران و دوژمنانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وا ئه‌هلی كوفرو شیرك زاڵ ئه‌بوون به‌سه‌ر موسڵمانانداو ئه‌و كاته‌ له‌ هه‌موو سه‌رده‌مه‌كاندا صه‌ومه‌عه‌و په‌رستگای خواپه‌رستان و كه‌نیسه‌كان و شوێنی نوێژى جوله‌كه‌كان و مزگه‌وتی موسڵمانان هه‌مووی به‌ده‌ست كافرانه‌وه‌ ئه‌ڕوخا، كه‌ له‌و مزگه‌وتانه‌دا زۆر یادی خوای گه‌وره‌ی تیا ئه‌كرێ، واته‌: ئێوه‌ كوشتاری كافران بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن زیكرو عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام بده‌ن [ وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ دینی خوا سه‌ربخات به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ش سه‌ری ئه‌خات [ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (٤٠) ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ته‌."},{"id":41,"translation":"[ الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر جێگیرو جێنشینیان بكه‌ین له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویداو ده‌سه‌ڵاتیان پێ بده‌ین [ أَقَامُوا الصَّلَاةَ ] نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن [ وَآتَوُا الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ فه‌رمان به‌ چاكه‌ ئه‌كه‌ن [ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ ڕێگری له‌ خراپه‌ ئه‌كه‌ن، (پێویسته‌ فه‌رمانڕه‌وایان و كاربه‌ده‌ستان ئه‌م سیفاته‌ جوانانه‌یان هه‌بێت) [ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ (٤١) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاره‌كانیش بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ و خواى گه‌وره‌ پاداشتیان ده‌داته‌وه."},{"id":42,"translation":"[ وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر كافرانی مه‌ككه‌ تۆ به‌ درۆ بزانن ئه‌وا به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت (ئه‌مه‌ دڵنه‌وایى و دڵدانه‌وه‌یه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم -) [ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَثَمُودُ (٤٢) ] ئه‌وه‌ له‌ پێش تۆیشدا قه‌ومی نوح و عادو ثمود پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌ درۆ زانیوه‌."},{"id":43,"translation":"[ وَقَوْمُ إِبْرَاهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍ (٤٣) ] وه‌ قه‌ومی ئیبراهیم و قه‌ومی لوطيش ئه‌و دوو پێغه‌مبه‌ره‌ به‌ڕێزه‌یان به‌درۆ زانیوه‌."},{"id":44,"translation":"‌[ وَأَصْحَابُ مَدْيَنَ ] وه‌ ئه‌صحابی مه‌دیه‌نیش پێغه‌مبه‌رى خۆیان به‌ درۆزانیوه‌ [ وَكُذِّبَ مُوسَى ] وه‌ موساش - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌مان شێوه‌ به‌درۆ زانراوه‌ له‌لایه‌ن قه‌ومه‌كه‌یه‌وه‌، وه‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران قه‌ومه‌كانیان به‌درۆیان زانیون [ فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ] به‌ڵام سزای كافرانم دواخستووه‌و په‌له‌م نه‌كردووه‌ له‌ سزادانیان و مۆڵه‌تم داون [ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ ] به‌ڵام پاشان كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌ بردومنه‌ته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ سزام داون [ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (٤٤) ] ده‌ى بزانه‌ چۆن من ئینكاریم له‌ كوفرو بێباوه‌ڕی ئه‌وان كردووه‌و چۆن له‌ناوم بردوون."},{"id":45,"translation":"[ فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ ] وه‌ زۆرێك له‌ شارو دێیه‌كانم له‌ناوبرد به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی كافرو بێباوه‌ڕ بوونه‌و شوێنی پێغه‌مبه‌ران نه‌كه‌وتوونه‌و شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌و زوڵم و سته‌میان كردووه‌ [ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا ] ئێستا ببینه‌ هه‌مووی ڕووخاوه‌ به‌سه‌ر سه‌قفه‌كه‌داو كه‌سی تێدا نه‌ماوه‌و دیواره‌كان ڕووخاوه‌ [ وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ ] وه‌ بیره‌كانیان هه‌مووی خاڵی و چۆڵه‌و كه‌سی تیا نیه‌ كه‌ ئاو ده‌ربكات [ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ (٤٥) ] وه‌ چه‌نده‌ها كۆشكی به‌رزو بڵندو پته‌و و رازاوه‌ ئێستا هه‌مووی چۆڵ بووه‌و كه‌سی تیا نه‌ماوه‌و خوای گه‌وره‌ خاوه‌نه‌كانی له‌ناوبرد."},{"id":46,"translation":"{دڵ شوێنی تێگەیشتنە} [ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا ] ئایا ئه‌م كافرانه‌ی مه‌ككه‌ش به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ئه‌م شتانه‌ به‌ چاوی خۆیان ببینن وه‌ دڵیان هه‌بێ تا به‌ دڵیان تێبگه‌ن [ أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا ] یاخود گوێیان هه‌بێت و شتی پێ ببیستن [ فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ ] به‌ڵام چاو كوێر و نابینا نابێ [ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ (٤٦) ] به‌ڵكو ئه‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ سینگدایه‌ كوێره‌و حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كان نابینێ."},{"id":47,"translation":"[ وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كافران په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ داوای سزا كردن وه‌كو گاڵته‌ پێكردن و سووكایه‌تی پێ كردن ده‌ڵێن بۆ خوایه‌كه‌ت سزامان نادات [ وَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ ] پێیان ڕابگه‌یه‌نه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌رو جێبه‌جێی ئه‌كات به‌ڵام با كاتی دیاریكراوی خۆی بێت [ وَإِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ (٤٧) ] وه‌ ڕۆژێكیش له‌لای خوای گه‌وره‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ وه‌كو هه‌زار ساڵی دونیا به‌سه‌ر كافران تێ ئه‌په‌ڕێ له‌ سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی و ناخۆشیدا."},{"id":48,"translation":"[ وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَهَا ] وه‌ چه‌نده‌ها خه‌ڵكى شارو دێی تر له‌ زاڵمان و سته‌مكاران و موشریكان مۆڵه‌تمان دان تا كاتی دیاریكراوی خۆیان [ وَهِيَ ظَالِمَةٌ ] كه‌ زاڵم و سته‌مكار بوون و شه‌ریكیان بۆ خوا دائه‌نا [ ثُمَّ أَخَذْتُهَا وَإِلَيَّ الْمَصِيرُ (٤٨) ] به‌ڵام كه‌ كاتی سزادانیان هات سزامان دان و بردماننه‌وه‌، وه‌ سه‌ره‌نجامیش هه‌ر بۆ لای من ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":49,"translation":"[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٤٩) ] كه‌ كافران داواى پێشخستنى سزایان كرد خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی خه‌ڵكی من ته‌نها ئاگاداركه‌ره‌وه‌و ترسێنه‌رێكی ئاشكرای ئێوه‌م و ئه‌و شتانه‌ به‌ده‌ستى من نیه‌."},{"id":50,"translation":"[ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٥٠) ] ئه‌وانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌و ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌ڕێزیان بۆ هه‌یه‌ له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":51,"translation":"[ وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ هه‌وڵیان داوه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌درۆ بزانن به‌ڵام نه‌یانتوانیوه‌و بێ ده‌سه‌ڵات بوونه‌، وه‌ رێگرى خه‌ڵكیان كردووه‌ له‌ شوێنكه‌وتنى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (٥١) ] ئا ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن."},{"id":52,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێش تۆدا هیچ (ره‌سول و نه‌بی)یه‌كمان نه‌ناردووه‌ (ره‌سول): ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ وه‌حی و شه‌ریعه‌تیشی بۆ دێت، به‌ڵام (نه‌بی): وه‌حی بۆ دێت به‌ڵام شه‌ریعه‌تی بۆ نایات و شوێن شه‌ریعه‌تی ره‌سوله‌كه‌ی پێش خۆی ئه‌كه‌وێ [ إِلَّا إِذَا تَمَنَّى ] ئیلا هه‌ر كاتێك ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ وه‌حیه‌كه‌ی خوێندبێته‌وه‌ (تَمَنَّى) به‌ مانای خوێندنه‌وه‌ دێت [ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ ] كه‌ وه‌حی بۆ خه‌ڵكى خوێندبێته‌وه‌ شه‌یتان ڕێگری كردووه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌كه‌ی به‌وه‌ی كه‌ گومان و دوودڵی بۆ خه‌ڵكى دروست كردووه‌، یاخود (إِلَّا إِذَا تَمَنَّى) ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ ئاواته‌خواز بووبێ كه‌ خه‌ڵكى ئیمان بێنن و هه‌وڵی دابێت ئیلا ئه‌و كاته‌ (أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ) شه‌یتان ڕێگرو به‌ربه‌ست بووه‌ له‌و هیواو ئاواته‌ی پێغه‌مبه‌ر به‌وه‌ى كه‌ ڕێگری خه‌ڵكی كردووه‌و شوبهه‌و گومانی بۆ دروست كردوون له‌ ئیمان هێنان، به‌ڵام [ فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ] ئه‌و گومان و ڕێگریانه‌ی كه‌ شه‌یتان ئه‌یكردو گومانی ئه‌خسته‌ دڵی خه‌ڵكیه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لای ئه‌بات و نایهێلێ [ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ ] پاشان خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆی موحكه‌م و جێگیر ئه‌كات وه‌ دینه‌كه‌ی خۆی بڵاو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌كانیدا."},{"id":53,"translation":"[ لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ ] تا ئه‌و دوودڵى و گومانانه‌ی كه‌ شه‌یتان بڵاوی ئه‌كاته‌وه‌و ئه‌یخاته‌ ناو دڵی خه‌ڵكیه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ ئه‌كاته‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نه‌خۆشی گومان و دوودڵی له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ له‌ مونافیقان، وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ دڵیان ڕه‌قه‌ له‌ موشریكان ئه‌مه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وان [ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ (٥٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایى سته‌مكاران له‌ دژایه‌تیه‌كی زۆر سه‌ختی باوه‌ڕداراندان دژایه‌تی و به‌دبه‌ختیه‌كی زۆر دوور."},{"id":54,"translation":"[ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ تا باوه‌ڕداران بزانن كه‌ ئه‌مه‌ی ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ بڵاوی ئه‌كاته‌وه‌ حه‌قه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ [ فَيُؤْمِنُوا بِهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕی پێ بێنن، یان ئیمانیان زیاد بكات، یان دامه‌زراو بن له‌سه‌ر ئیمانه‌كه‌یان [ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ] وه‌ دڵیان ئارام و ملكه‌چ بێت بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی باوه‌ڕداران ئه‌دات بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خۆی كه‌ هیچ گێڕیه‌كی تیا نیه‌."},{"id":55,"translation":"[ وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ ] وه‌ به‌رده‌وام كافران له‌ گوماندان له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ یان له‌ دینه‌كه‌دا [ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً ] تا ڕۆژی قیامه‌ت دێت له‌ ناكاو و كوتوپڕدا [ أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ (٥٥) ] یاخود سزایه‌كیان بۆ دێت له‌ ڕۆژێكی نه‌زۆكدا كه‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دوای ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ ڕه‌حم و به‌زه‌ییان پێ ناكات، یان تووشی هیچ خێرێك نابن."},{"id":56,"translation":"[ الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ ] له‌و ڕۆژه‌شدا موڵك و تواناو ده‌سه‌ڵات ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و بۆ كه‌سی تر نیه‌ [ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ به‌ دادوه‌ری خۆی بڕیار له‌ نێوانیان ئه‌دات [ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٥٦) ] جا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ له‌ناو باخ و باخاته‌كانی به‌هه‌شتدا ئه‌بن كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت وه‌ تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)."},{"id":57,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (٥٧) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌و ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ ئا ئه‌وانه‌ سزایه‌كیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ له‌ناو ئه‌و سزایه‌ خوای گه‌وره‌ ڕیسواو ئیهانه‌یان ئه‌كات."},{"id":58,"translation":"[ وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆچیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌داو ماڵ و حاڵی خۆیان به‌جێ هێشتووه‌ پاشان كوژراون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ أَوْ مَاتُوا ] یاخود له‌ ڕێگا مردوونه‌ [ لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی باشیان پێ ئه‌دات له‌ به‌هه‌شتدا [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (٥٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ باشترین ڕۆزیده‌ره‌و به‌بێ حساب و ژماره‌ ڕزق و ڕۆزیان ئه‌دات."},{"id":59,"translation":"[ لَيُدْخِلَنَّهُمْ مُدْخَلًا يَرْضَوْنَهُ ] وه‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ ڕازیان ئه‌كات و پێی ڕازی ئه‌بن [ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ (٥٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ وه‌ په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كه‌مته‌رخه‌من."},{"id":60,"translation":"[ ذَلِكَ وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ ] كۆمه‌ڵێك له‌ هاوه‌ڵان گه‌یشتن به‌ كافران له‌ مانگى موحه‌ڕڕه‌مدا، زۆر لێیان پاڕانه‌وه‌ با شه‌ڕ نه‌كه‌ین چونكه‌ له‌م مانگه‌دا شه‌ڕ حه‌رامه‌، به‌ڵام كافران ره‌تیان كرده‌وه‌و كوشتاریان كردن و سته‌میان كرد، موسڵمانانیش ناچار كوشتاریان كردن و خواى گه‌وره‌ سه‌رى خستن به‌سه‌ر كافرانداو ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك سزادراو سته‌می لێكرا پاشان ئه‌میش تۆڵه‌ی خۆی سه‌نده‌وه‌ له‌ سته‌مكار به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ سته‌می لێكراوه‌ [ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ ] پاشان سته‌مكاره‌كه‌ ده‌ستدرێژی كرده‌وه‌ سه‌ری بۆ جارێكی تر [ لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ سه‌ری ئه‌خات به‌سه‌ر سته‌مكاره‌كه‌دا [ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ (٦٠) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێبوورده‌و لێخۆشبووه‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":61,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاته‌و شه‌و ئه‌خاته‌ ناو ڕۆژه‌وه‌و تێكه‌ڵی ئه‌كات [ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] وه‌ ڕۆژیش ئه‌خاته‌ ناو شه‌وه‌وه‌و تێكه‌ڵى ده‌كات [ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٦١) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینایه‌."},{"id":62,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ خواو په‌رستراوی حه‌قه‌ وه‌ به‌ڵێنه‌كانی حه‌قه‌ [ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رسترێن ئه‌و په‌رستراوانه‌ هه‌موویان پووچه‌ڵ و به‌تاڵ و بێ بنه‌مان [ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٦٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵنده‌ له‌ زاتی پیرۆزیدا وه‌ له‌ كرده‌وه‌كانیدا، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر گه‌وره‌یه‌."},{"id":63,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانتان بۆ دائه‌به‌زێنێ [ فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ ڕه‌ق و وشكه‌ سه‌وز ئه‌بێ و دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كی لێ ئه‌ڕوێ [ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ (٦٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانیاریه‌كی زۆر ورده‌كاری هه‌یه‌و هیچ له‌ خواى گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌، وه‌ ئه‌زانێ چی بۆ به‌نده‌كانی گونجاوه‌."},{"id":64,"translation":"[ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٦٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌ وه‌ زۆر سوپاسكراوه‌."},{"id":65,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ ] ئایا نابینی هه‌رچی له‌سه‌ر زه‌وی هه‌یه‌ له‌ ئاژه‌ڵ و دارو ڕووبارو گیاندارو بێگیان خوای گه‌وره‌ هه‌مووی بۆ ئێوه‌ ژێربار كردووه‌و خستوویه‌تییه‌ ژێر ده‌ستانه‌وه‌ تا سوودی لێ ببینن [ وَالْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌شتیانه‌ش له‌ناو ده‌ریادا به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ئه‌ڕۆن [ وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ ] وه‌ ئاسمانی ڕاگرتووه‌ نایه‌ڵێت به‌ربێته‌وه‌و بكه‌وێ به‌سه‌ر زه‌ویدا ئیلا مه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ (٦٥) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ سه‌باره‌ت به‌ خه‌ڵكی زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌ كه‌ ئه‌م شتانه‌ی بۆ دروستكردوون و ژێرباری كردووه‌و خستۆتییه‌ ژێر ده‌ستیان."},{"id":66,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي أَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ پاشان ئه‌تانمرێنێ له‌ پاش مردنیش له‌ رۆژى قیامه‌ت زیندووتان ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَكَفُورٌ (٦٦) ] به‌ دڵنیایى مرۆڤ زۆر كوفرانه‌ی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات وه‌ نكوڵی لێ ئه‌كات."},{"id":67,"translation":"[ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ فَلَا يُنَازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ ] ئێمه‌ بۆ هه‌موو ئوممه‌تێك دروشمى تایبه‌تمان به‌ دینه‌كه‌ی خۆیان داناوه‌ كه‌ ئه‌وان له‌سه‌ری ئه‌ڕۆن وه‌ جێبه‌جێی ئه‌كه‌ن، ئه‌میش وا ئه‌خوازێ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ كافران كێشه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا دروست نه‌كه‌ن و گوێڕایه‌ڵی تۆ بكه‌ن [ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ ] وه‌ تۆ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ بۆ لای په‌روه‌ردگارت [ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ (٦٧) ] به‌ دڵنیایى تۆ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی [ وَإِنْ جَادَلُوكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌هلی كتاب ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕیان له‌گه‌ڵدا كردى."},{"id":68,"translation":"[ فَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (٦٨) ] ئه‌وا پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن، واته‌: كاره‌كه‌یان بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌میش هه‌ڕه‌شه‌ كردنه‌ لێیان."},{"id":69,"translation":"[ اللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڕیار له‌ نێوانتان ئه‌دات (له‌ نێوان موسڵمانان و كافراندا) [ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٦٩) ] له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ناكۆكی هه‌بووه‌ له‌ نێوانتاندا له‌ كاروباری دیندا."},{"id":70,"translation":"[ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئایا نازانی كه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ إِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابٍ ] وه‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌ له‌ كتابێكدا لای خوای گه‌وره‌ نووسراوه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه [ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧٠) ] ئه‌م شته‌ش كه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌موو شت هه‌یه‌ له‌ زه‌وى و ئاسمان به‌ دڵنیایی لای خوای گه‌وره‌ شتێكی زۆر ئاسانه‌."},{"id":71,"translation":"[ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ] وه‌ كافران جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌ت بۆ كه‌سان و شتانێك ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌ی نه‌ناردۆته‌ خواره‌وه‌ له‌سه‌ری [ وَمَا لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ ] وه‌ خۆیشیان هیچ زانیاریه‌كیان نیه‌ له‌سه‌ری ته‌نها به‌لاسایی كردنه‌وه‌ی كوێرانه‌ بۆ باوك و باپیرانیان ده‌یانپه‌رستن [ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ (٧١) ] وه‌ ئه‌م موشریك و سته‌مكارانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ كه‌سێك نییه‌ پشتیوانیان بێت و سزای خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر لادات."},{"id":72,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ] وه‌ كاتێك ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان بۆ ده‌خوێندرێته‌وه‌ [ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن پێناخۆش بوون له‌ ڕوویاندا ده‌رئه‌كه‌وێت و ئه‌بینی كه‌ ڕوویان گرژ ئه‌كه‌ن [ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا ] نزیكه‌ به‌ لێدان یان به‌ قسه‌ كردن زاڵ بن به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا ئه‌خوێننه‌وه‌و نزیكه‌ په‌لاماریان بده‌ن [ قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا هه‌واڵتان پێ بده‌م له‌مه‌ خراپتر كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن چیه‌؟ ئاگره‌، واته‌: ئه‌مه‌ى كه‌ تووڕه‌ ئه‌بن به‌ بیستنی ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌مه‌ خراپتر ئێوه‌ بیبینن یان بیبیستن ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌ كافران كه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن شوێنی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٢) ] كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":73,"translation":"{هەموو پەرستراوە پوچەڵەكان توانای دروستكردنی مێشێكیان نیە!} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ نموونه‌یه‌ك هێنراوه‌ته‌وه‌ ئێوه‌ گوێی بۆ بگرن [ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌تیان بۆ ئه‌كه‌ن و لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌ [ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ ] هه‌رچی ئه‌و په‌رستراوانه‌ هه‌یه‌ كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رسترێن هه‌ر هه‌موویان كۆ ببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ته‌نها مێشێك دروست بكه‌ن ناتوانن و توانایان نیه‌ مێشێك دروست بكه‌ن كه‌ چه‌ندێ بوونه‌وه‌رێكی بچووكه‌، وه‌ تا ئێستاش دروستیان نه‌كردووه‌و نایشیكه‌ن [ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ] نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ش به‌ڵكو له‌مه‌یش بێده‌سه‌ڵاتترن ئه‌گه‌ر مێشه‌كه‌ شتێكیان لێ بڕفێنێت و بیبات وه‌كو ده‌نكه‌ شه‌كرێك ئه‌وان ناتوانن لێی بسه‌ننه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ بێ ده‌سه‌ڵاتن ئیتر بۆچى جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌ [ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ (٧٣) ] ئه‌وه‌ی كه‌ داواكه‌ره‌ كه‌ ئێوه‌ن داوا له‌ غه‌یری خوا ئه‌كه‌ن بێده‌سه‌ڵات و لاوازن بۆیه‌ پشتتان له‌ خوا كردووه‌و دوعا له‌ غه‌یری خوا ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئێوه‌ داوایان لێ ئه‌كه‌ن ئه‌وانیش لاوازن ئه‌وه‌تا به‌هه‌موویانه‌وه‌ توانای دروست كردنی مێشێكیان نیه‌."},{"id":74,"translation":"[ مَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ] كافران و بێباوه‌ڕان چه‌ندێك خوای گه‌وره‌ شایه‌نی به‌ گه‌وره‌ زانینه‌ به‌و شێوازه‌ خوای گه‌وره‌یان نه‌ناسیوه‌ بۆیه‌ عیباده‌ت بۆ غه‌یرى خوا ده‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (٧٤) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو به‌ده‌سه‌ڵاته‌."},{"id":75,"translation":"[ اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا ] خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ فریشته‌كان نێردراوی خۆی هه‌ڵئه‌بژێرێ وه‌كو (جبرائیل و ئیسرافیل و میكائیل و ملك الموت) [ وَمِنَ النَّاسِ ] له‌ناو خه‌ڵكیشدا پێغه‌مبه‌ران هه‌ڵئه‌بژێرێ، مه‌لائیكه‌ته‌كان وه‌كو نێردراو بۆ لای پێغه‌مبه‌ران بۆ ئه‌نجام دانی فه‌رمانی خوا، له‌ناو مرۆڤیشدا كه‌سانێك هه‌ڵئه‌بژرێ ئه‌یانكات به‌ پێغه‌مبه‌ری خۆی [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٧٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینایه‌."},{"id":76,"translation":"[ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] هه‌ر شتێك كه‌ مه‌لائیكه‌ت یان خه‌ڵك یان پێغه‌مبه‌ران له‌ ڕابردوو داهاتوودا بیكه‌ن خوای گه‌وره‌ ئاگای لێیه‌تی و ناتوانن هیچ شتێك بشارنه‌وه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٧٦) ] وه‌ هه‌موو كاروباره‌كان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":77,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ڕكوع و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن، واته‌: نوێژ بكه‌ن [ وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ ] وه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌ت بۆ په‌روه‌ردگاری خۆتان بكه‌ن ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی دروستی كردوون و ڕزقتان ئه‌دات [ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ ] وه‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌كی چاك ئه‌نجام بده‌ن [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٧٧) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتووتان بكات له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":78,"translation":"[ وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ ] وه‌ جیهاد بكه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا به‌ ماڵ و گیان و زمانتان جیهادێكی ته‌واو كه‌ له‌ لۆمه‌ی لۆمه‌كار نه‌ترسێن [ هُوَ اجْتَبَاكُمْ ] ئه‌ی موسڵمانان خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر سه‌رجه‌م ئوممه‌تانى تردا، وه‌ رێزى لێناون به‌ باشترین و به‌رێزترین پێغه‌مبه‌ر كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم -، وه‌ به‌ ته‌واوترین شه‌ریعه‌ت كه‌ شه‌ریعه‌تى ئیسلامه‌ [ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ] وه‌ له‌ دینیشدا هیچ ته‌سكی و ته‌نگی و ناڕه‌حه‌تی و سه‌غڵه‌تیه‌كی له‌سه‌رتان دانه‌ناوه‌ به‌ڵكو هه‌موو كارئاسانیه‌كی بۆ كردوون [ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ ] دینی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ری باوكیشتان - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌مان شێوه‌ فراوان بووه‌ ئێوه‌ شوێن دینی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ون [ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ ] ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوو كه‌ ناوی ئێوه‌ى نا به‌ موسڵمان له‌ پێشتردا، یاخود خواى گه‌وره‌ خۆى ناوى ناون به‌ موسڵمان [ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ پێتان وتراوه‌ موسڵمان تا پێغه‌مبه‌ری خواش - صلی الله علیه وسلم - شاهێد بێ به‌سه‌ر ئێوه‌وه‌و دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌تان پێ بگه‌یه‌نێ [ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ ] وه‌ ئێوه‌ش ببن به‌ شایه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌، واته‌: له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌بن به‌ شایه‌ت به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كانی تره‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان په‌یامی خوای گه‌وره‌یان گه‌یاندووه‌ [ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ] بۆیه‌ ئێوه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌رى [ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ ] وه‌ پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن و په‌نا بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن هه‌ر ئه‌و په‌ناتان ئه‌دات [ هُوَ مَوْلَاكُمْ ] هه‌ر خوای گه‌وره‌ سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی ئێوه‌یه‌ [ فَنِعْمَ الْمَوْلَى ] وه‌ باشترین پشتیوانێك كه‌ مرۆڤ پشتی پێ ببه‌ستێ ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَنِعْمَ النَّصِيرُ (٧٨) ] وه‌ باشترین سه‌رخه‌ر ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سه‌رتان ئه‌خات، والله أعلم."}]},{"id":23,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (مؤمنون) (واته‌: باوه‌ڕداران) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١١٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ (١) ] به‌ دڵنیایی باوه‌ڕداران سه‌رفرازو به‌خته‌وه‌رو سه‌ركه‌وتوو بوونه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا،"},{"id":2,"translation":"ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیابێ: {هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران} [ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ (٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ نوێژه‌كانیاندا هێمن و ئارامن وه‌ دڵیان لای نوێژه‌كانیانه‌و خشوعیان هه‌یه‌."},{"id":3,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ (٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پشت له‌ هه‌موو شتێكی پووچه‌ڵ و بێ بنه‌ماو شیرك و تاوان ئه‌كه‌ن."},{"id":4,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ (٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن."},{"id":5,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ (٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دامێنی خۆیان ئه‌پارێزن له‌ حه‌رام."},{"id":6,"translation":"[ إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ ] ته‌نها مه‌گه‌ر بۆ خێزانه‌كانی خۆیان نه‌بێ كه‌ ڕێگه‌یان پێدراوه‌ [ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ ] یاخود پێشتر كه‌نیزه‌ك و جاریه‌ هه‌بووه‌ ئه‌ویش ڕێگه‌ پێدراو بووه‌ [ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ (٦) ] له‌م دوو شته‌دا لۆمه‌ ناكرێن وه‌ تاوانبار نابن."},{"id":7,"translation":"[ فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ (٧) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سێك جگه‌ له‌ خێزان و كه‌نیزه‌كه‌كان دامێنی خۆی نه‌پارێزێ ئه‌وانه‌ سنووریان به‌زاندووه‌و ده‌ستدرێژیكارو تاوانبارن (ئیمامى شافعى ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌كاته‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى خوى نهێنى)."},{"id":8,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ (٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ت و په‌یمانه‌كانیان ئه‌پارێزن، ئه‌و شته‌ی كه‌ به‌ ئه‌مانه‌ت لایان دائه‌نرێ، یان ماڵ و منداڵیان، یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ژێر ده‌ستیاندایه‌ هه‌مووی ئه‌مانه‌ته‌و ئه‌یپارێزن، وه‌ عه‌هدو به‌ڵێنێكیش بده‌ن ئه‌یبه‌نه‌ سه‌ر، به‌ڵێن به‌ خوای گه‌وره‌ یاخود به‌ مرۆڤه‌كان."},{"id":9,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ (٩) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پارێزگاری له‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن و له‌ كاتی خۆیدا ئه‌یكه‌ن به‌ ته‌واوی به‌ ڕكوع و سجوده‌وه‌."},{"id":10,"translation":"[ أُولَئِكَ هُمُ الْوَارِثُونَ (١٠) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ ئه‌بن به‌ میراتگرى به‌هه‌شت."},{"id":11,"translation":"[ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌بن به‌ میراتگری فیرده‌وس كه‌ به‌رزترین پله‌ی به‌هه‌شته‌ وه‌ ناوه‌ڕاستی به‌هه‌شته‌ وه‌ له‌سه‌روویه‌وه‌ عه‌رشی خوای گه‌وره‌یه‌ [ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١١) ] ئه‌وان به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ فیرده‌وسدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":12,"translation":"[ وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ (١٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ مرۆڤمان دروست كردووه‌ له‌ (سولاله‌) كه‌ بریتییه‌ له‌ ده‌ركردنی شتێك له‌ شتێكی تر، كه‌ ئاده‌ممان له‌و قوڕه‌ ده‌ركردووه‌و دروست كردووه‌."},{"id":13,"translation":"{قۆناغەكانی دروستكردنی مرۆڤ} [ ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَكِينٍ (١٣) ] وه‌ پاشان مرۆڤیشمان له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست كردووه‌و له‌ شوێنێكی جێگیردا دامانناوه‌ كه‌ ڕه‌حمی ئافره‌ته‌."},{"id":14,"translation":"[ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً ] پاشان ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ ئه‌بێ به‌ خوێنێكی مه‌یوو [ فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً ] پاشان ئه‌و خوێنه‌ مه‌یووه‌ ئه‌بێته‌ پارچه‌ گۆشتێكى ڕێكنه‌خراو وه‌ دواتریش ڕێكئه‌خرێ [ فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا ] پاشان ئه‌و پارچه‌ گۆشته‌ ئه‌كه‌ین به‌ ئێسقان و ئێسقانی لێ دروست ئه‌كه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی لاشه‌ی ئه‌و مرۆڤه‌ ڕابگرێ [ فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ] پاشان ئه‌و ئێسقانه‌یش به‌ گۆشت دائه‌پۆشین [ ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ ] پاشان ڕوح ئه‌كه‌ینه‌ به‌ری وه‌ ئه‌یكه‌ن به‌ مرۆڤێكی تر [ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ (١٤) ] ئه‌و الله یه‌ی كه‌ باشترین دروستكاره‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆره‌، وه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ گه‌وره‌ بزانرێ."},{"id":15,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ (١٥) ] له‌ پاش ئه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستتان ئه‌كات و دێنه‌ ژیانه‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ مردنتان به‌سه‌ردا دێت و ئه‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ (١٦) ] پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌."},{"id":17,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَائِقَ ] وه‌ له‌ سه‌رووی ئێوه‌شه‌وه‌ حه‌وت ئاسمانمان دروست كردووه‌ یه‌ك له‌سه‌ر یه‌ك [ وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِينَ (١٧) ] وه‌ ئێمه‌ بێ ئاگا نین له‌ دروستكراوه‌كانی خۆمان وه‌ ئه‌یانپارێزین و نایه‌لین به‌ربێته‌وه‌ سه‌ر زه‌وی."},{"id":18,"translation":"[ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ بارانمان بۆ دابه‌زاندوون به‌ ئه‌ندازه‌یه‌كی دیاریكراو كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ی تیابێت [ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئه‌و ئاوه‌مان جێگیر كردووه‌ له‌ناو زه‌ویدا [ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ (١٨) ] وه‌ هه‌ر كاتێك ویستمان لێ بێت ئه‌وا ئاوه‌كانتان له‌ناو ئه‌به‌ین كه‌ سوودی لێ نه‌بینن."},{"id":19,"translation":"[ فَأَنْشَأْنَا لَكُمْ بِهِ جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ لَكُمْ فِيهَا فَوَاكِهُ كَثِيرَةٌ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (١٩) ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ باخ و بێستانی چڕوپڕمان بۆ دروست كردوون له‌ دارخورماو مێو كه‌ میوه‌ی زۆری بۆ ئێوه‌ تیایه‌ كه‌ تام و چێژی لێ ئه‌كه‌ن وه‌ هه‌یشه‌ لێی ئه‌خۆن."},{"id":20,"translation":"[ وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنَاءَ ] وه‌ دارێكیش كه‌ داری زه‌یتونه‌ له‌ كێوی (طور له‌ سه‌یناء) له‌وێ زۆرتر ئه‌ڕوێت [ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ ] كه‌ زه‌یتی زه‌یتونی لێ ده‌رئه‌كرێ [ وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ (٢٠) ] وه‌ زه‌یتى زه‌یتون و سركه‌و ئه‌و شتانه‌یشی لێ دروست ئه‌كرێ بۆ خواردن، (ئه‌وه‌ى ده‌یخوات نانى تێهه‌ڵده‌كێشێت و وه‌كو بۆیاخ ره‌نگى ده‌كات)."},{"id":21,"translation":"[ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌یش كه‌ بۆمان دروست كردوون هه‌مووی په‌ندو عیبره‌تی تیایه‌ بۆ ئێوه‌، وه‌ به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهَا ] له‌و شیره‌ی كه‌ له‌ناو سكیدایه‌ وه‌كو خواردنه‌وه‌یه‌ك وایه‌ بۆ ئێوه‌ [ وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ كَثِيرَةٌ ] وه‌ سوودی زۆری تریشی بۆ ئێوه‌ تیایه‌: بۆ سواری و بارهه‌ڵگرتن و شیره‌كه‌ی و گۆشته‌كه‌ى و موه‌كه‌ى و بۆ جوانى و بۆ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی تر كه‌ خۆتان سوودی لێ ئه‌بینن [ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (٢١) ] وه‌ هه‌یشه‌ بۆ خواردن به‌كاری دێنن."},{"id":22,"translation":"[ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ (٢٢) ] وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ ئه‌ڕۆن و هه‌ڵتانده‌گرێ له‌ وشكانى، وه‌ له‌سه‌ر كه‌شتیش له‌ناو ده‌ریاكاندا ئه‌میش هه‌مووی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ ئێوه‌."},{"id":23,"translation":"{بەسەرهاتی نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] وه‌ به‌دڵنیایی ئێمه‌ نوحمان - صلی الله علیه وسلم - بۆ لای قه‌ومه‌كه‌ی خۆی نارد [ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌قتان نیه‌ كه‌ بیپه‌رستن [ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٢٣) ] ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و خۆتان له‌ ئاگری دۆزه‌خ ناپارێزن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":24,"translation":"[ فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] ده‌سه‌ڵاتداره‌ كافره‌كان له‌ قه‌ومه‌كه‌ی وتیان: ئه‌میش هیچ نیه‌ ته‌نها مرۆڤێكه‌ وه‌كو ئێوه‌ [ يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ ] ئه‌یه‌وێ فه‌زڵی خۆی بدا به‌سه‌ر ئێوه‌داو ئێوه‌ شوێنی بكه‌ون [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً ] ئه‌یانووت: ئه‌گه‌ر خوا ویستی لێ بوایه‌ مه‌لائیكه‌تێكی ئه‌كرد به‌ پێغه‌مبه‌رو ئه‌ینارد نه‌ك ئه‌م پیاوه‌ بنێرێ [ مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ (٢٤) ] له‌ باوك و باپیرانی پێشترماندا شتی وامان نه‌بیستووه‌ كه‌ له‌ناو مرۆڤدا كه‌سێك بكرێ به‌ پێغه‌مبه‌ر."},{"id":25,"translation":"{نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - تۆمەتبار دەكرێت بە شێتی!} [ إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ ] ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها پیاوێكه‌و شێت بووه‌و نازانێ چی ئه‌ڵێ [ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ (٢٥) ] چاوه‌ڕێ بن تا ماوه‌یه‌كی تر كاره‌كه‌ی ده‌رئه‌كه‌وێت و بۆتان ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ ئه‌مه‌ شێته‌، یاخود چاوه‌ڕێ بن تا ده‌مرێت و له‌ كۆڵتان ده‌بێته‌وه‌."},{"id":26,"translation":"[ قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِمَا كَذَّبُونِ (٢٦) ] پاش ئه‌وه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - نۆسه‌دو په‌نجا ساڵ ده‌عوه‌و بانگه‌وازی كردن، وه‌ ته‌واو بێئومێد بوو لێیان، وه‌ خواى گه‌وره‌ پێى راگه‌یاند كه‌ كه‌سى تر موسڵمان نابێت، ئێنجا فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رم بخه‌ به‌سه‌ر ئه‌و قه‌ومه‌دا كه‌ منیان به‌ درۆ زانی."},{"id":27,"translation":"{خوای گەورە فەرمان بە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دەكات بە دروستكردنی كەشتی} [ فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا ] خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ نارد كه‌شتیه‌كه‌ دروست بكه‌ له‌ به‌رچاوی ئێمه‌و ئێمه‌ ئه‌یپارێزین [ وَوَحْيِنَا ] وه‌ به‌ وه‌حی خۆمان فێرت ئه‌كه‌ین چۆن دروستی بكه‌ی [ فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌ هات [ وَفَارَ التَّنُّورُ ] وه‌ ته‌نوره‌كان ئاویان لێهه‌ڵقوڵا [ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ] ئه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئاژه‌ڵ و باڵنده‌یه‌ك جووتێكی نێرو مێ هه‌ڵگره‌ بۆ ناو كه‌شتیه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دواتر ژیان ده‌ست پێ بكاته‌وه‌ [ وَأَهْلَكَ ] وه‌ كه‌سوكاریشت، واته‌: باوه‌ڕداران [ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ پێشتر خوای گه‌وره‌ بڕیاری داوه‌ له‌ناویان بدات له‌به‌ر ئه‌وه‌ى باوه‌ڕیان نه‌هێناوه‌ وه‌كو هاوسه‌رو كوڕه‌كه‌ت [ وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا ] وه‌ كاتێك سزاى منت بینى سۆزو به‌زه‌ییت نه‌جولێت بۆ كافران و گفتوگۆم له‌گه‌ڵ مه‌كه‌و داوام لێ مه‌كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ زاڵم و موشریكانه‌ ڕزگار بكه‌م [ إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٢٧) ] ئه‌وان به‌ دڵنیایی نوقم و نگرۆی ئاوه‌كه‌ ئه‌بن و له‌ناو ئه‌چن."},{"id":28,"translation":"[ فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ ] وه‌ كاتێك كه‌ تۆ و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵتدان له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌دا به‌رز بوونه‌وه‌ [ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٢٨) ] ئه‌وا بڵێ: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی كه‌ ئێمه‌ی ڕزگار كرد له‌م قه‌ومه‌ سته‌مكاره‌ موشریكه‌."},{"id":29,"translation":"[ وَقُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلًا مُبَارَكًا ] وه‌ بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ شوێنێكی پیرۆزى پڕ خێرو به‌ره‌كه‌تدا دامبگره‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ (٢٩) ] وه‌ تۆ باشترین خوای كه‌ له‌ شوێنی باشدا دامانبگریت."},{"id":30,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ وَإِنْ كُنَّا لَمُبْتَلِينَ (٣٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ی كه‌ بۆتمان گێڕایه‌وه‌ له‌ سه‌رخستنی نوح و - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران و له‌ناودانى قه‌ومه‌ بێباوه‌ڕه‌كه‌ی هه‌مووی به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ته‌واویه‌تی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌و راستێتى پێغه‌مبه‌رانى، وه‌ ئێمه‌ ئه‌وانمان تاقیكرده‌وه‌ به‌وه‌ی پێغه‌مبه‌رمان بۆ ناردن."},{"id":31,"translation":"[ ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ (٣١) ] له‌ پاش نوحیش - صلی الله علیه وسلم - چه‌نده‌ها میلله‌تی ترمان دروست كرد وه‌كو قه‌ومی عاد كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان هود بوو - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":32,"translation":"[ فَأَرْسَلْنَا فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ ] پێغه‌مبه‌رێكمان له‌ خۆیان بۆ ناردن كه‌ هود پێغه‌مبه‌ر بوو - صلی الله علیه وسلم - [ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] ئه‌ویش پێی فه‌رموون: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن چونكه‌ ته‌نها ئه‌و په‌رستراوی حه‌قه‌و جگه‌ له‌و هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌ق نیه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ تا ئێوه‌ بیپه‌رستن [ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٣٢) ] ئه‌ی بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و ئیمان ناهێنن."},{"id":33,"translation":"{دەسەڵاتدارە كافرەكان هانی خەڵكی دەدەن شوێنی پێغەمبەران نەكەون} [ وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ ] ده‌سه‌ڵاتداران له‌ قه‌ومه‌كه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوون، وه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نه‌بوو [ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ له‌ ژیانی دونیادا خۆشگوزه‌رانمان كردبوون [ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] ئه‌مانه‌ وتیان: ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها مرۆڤێكه‌ وه‌كو ئێوه‌ [ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ ] ئێوه‌ چی ئه‌خۆن ئه‌ویش له‌وه‌ ئه‌خوات [ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ (٣٣) ] وه‌ ئێوه‌ له‌ چی ئه‌خۆنه‌وه‌ ئه‌ویش له‌وه‌ ئه‌خواته‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر چۆن وا ئه‌بێت؟"},{"id":34,"translation":"[ وَلَئِنْ أَطَعْتُمْ بَشَرًا مِثْلَكُمْ إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ (٣٤) ] وتیان: ئه‌مه‌ مرۆڤێكه‌ وه‌كو خۆتان ئه‌گه‌ر گوێڕایه‌ڵی مرۆڤێك بكه‌ن به‌ڕاستی ئێوه‌ زه‌ره‌رمه‌ندن به‌وه‌ی واز له‌ خواكانی خۆتان بێنن له‌به‌ر قسه‌ی مرۆڤێكی وه‌ك خۆتان."},{"id":35,"translation":"[ أَيَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذَا مِتُّمْ وَكُنْتُمْ تُرَابًا وَعِظَامًا أَنَّكُمْ مُخْرَجُونَ (٣٥) ] ئایا ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌تان لێ ئه‌كات كه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ بمرن و ببن به‌ خۆڵ و ئێسقانتان نه‌مێنێ و بڕزێ ئایا سه‌رله‌نوێ ده‌رئه‌كرێنه‌وه‌و زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌؟"},{"id":36,"translation":"[ هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ (٣٦) ] ئه‌مه‌ی كه‌ به‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌ زۆر زۆر دووره‌ ئه‌و وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ ئێوه‌ی داوه‌ دووره‌و شتی وا ڕوونادات."},{"id":37,"translation":"[ إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا ] هیچ شتێك نیه‌و ته‌نها ژیانی دونیایه‌و كۆتایی دێت و قیامه‌ت نیه‌ [ نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ (٣٧) ] له‌ دونیادا ئه‌ژین و ئه‌مرین و كۆتایی دێت و ئێمه‌ زیندوو نابینه‌وه‌و ڕۆژی قیامه‌ت نیه."},{"id":38,"translation":"[ إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] ئه‌م پیاوه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ ته‌نها پیاوێكه‌و درۆی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌و به‌ درۆ ده‌ڵێت من پێغه‌مبه‌رى خوام [ وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ (٣٨) ] وه‌ ئێمه‌ باوه‌ڕی پێ ناكه‌ین ."},{"id":39,"translation":"[ قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِمَا كَذَّبُونِ (٣٩) ] هودیش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رم بخه‌ به‌سه‌ر ئه‌م قه‌ومه‌دا به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ منیان به‌ درۆ زانی و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردم."},{"id":40,"translation":"[ قَالَ عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نَادِمِينَ (٤٠) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: پاش ماوه‌یه‌كی كه‌م په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات."},{"id":41,"translation":"[ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ زریان و بایه‌كی ساردو به‌هێزو ده‌نگێكی گه‌وره‌ى بۆ ناردن [ فَجَعَلْنَاهُمْ غُثَاءً ] وه‌كو كه‌فی سه‌ر ده‌ریامان لێ كردن و له‌ناومان بردن و وشك بوون [ فَبُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤١) ] ده‌ی كه‌سانێك كه‌ سته‌مكارو موشریكن دووركه‌ونه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خواو تیاچن."},{"id":42,"translation":"[ ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُونًا آخَرِينَ (٤٢) ] له‌ پاش ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ چه‌نده‌ها ئوممه‌ت و میلله‌تانی تری دروست كرد وه‌كو قه‌ومی صاڵح و لوط و شوعه‌یب."},{"id":43,"translation":"[ مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ (٤٣) ] هه‌موو ئوممه‌تێك كه‌ ئیمان نه‌هێنێ بۆ له‌ناو بردنیان كاتی دیاریكراوی خۆیان هه‌یه‌ نه‌ پێش ئه‌كه‌وێت و نه‌ دوا ئه‌كه‌وێت."},{"id":44,"translation":"[ ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى ] پاشان پێغه‌مبه‌رانی خۆمان یه‌ك له‌ دوای یه‌ك نارد [ كُلَّ مَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ ] هه‌ر ئوممه‌تێك كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی بچووایه‌ته‌ ناویان ئه‌وان زۆربه‌یان به‌درۆیان ئه‌زانی [ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا ] ئێمه‌ش یه‌ك له‌ دوای یه‌ك ئه‌و ئوممه‌تانه‌مان له‌ناو برد [ وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ ] وه‌ كردمانن به‌ په‌ندو عیبره‌ت كه‌ خه‌ڵكى له‌ دوای خۆیان باسیان بكات [ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ (٤٤) ] ده‌ى قه‌ومێك كه‌ ئیمان ناهێنن دووركه‌ونه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خواو تیاچن."},{"id":45,"translation":"[ ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٤٥) ] پاشان موسا و هارونی برایمان نارد به‌ كۆمه‌ڵێك موعجیزه‌و به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی ئاشكرا."},{"id":46,"translation":"[ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] بۆ لای فیرعه‌ون و داروده‌سته‌و پیاوماقوڵانی [ فَاسْتَكْبَرُوا ] ئه‌وان ئیمانیان نه‌هێناو خۆیان به‌گه‌وره‌ زانی [ وَكَانُوا قَوْمًا عَالِينَ (٤٦) ] وه‌ ئه‌وان قه‌ومێكی خۆبه‌گه‌وره‌زان بوون."},{"id":47,"translation":"[ فَقَالُوا أَنُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنَا ] وتیان: ئایا ئێمه‌ ئیمان به‌ دوو مرۆڤی وه‌كو خۆمان بێنین [ وَقَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُونَ (٤٧) ] له‌ كاتێكدا كه‌ قه‌ومه‌كه‌شیان ملكه‌چی ئێمه‌ن و عیباده‌ت بۆ ئێمه‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":48,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُمَا فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَكِينَ (٤٨) ] به‌ درۆیان زانین ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن و له‌ ئاوه‌كه‌دا نوقمی كردن."},{"id":49,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ (٤٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی به‌ڵكو قه‌ومه‌كه‌ی هیدایه‌ت وه‌رگرن و بێنه‌ سه‌ر ڕێگای حه‌ق."},{"id":50,"translation":"[ وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً ] وه‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌م و - صلی الله علیه وسلم - دایكیشیمان كرده‌ موعجیزه‌یه‌ك له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ كه‌ به‌بێ باوك دروستى كرد [ وَآوَيْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَةٍ ] وه‌ په‌نامان دان بۆ شوێنێكی به‌رز كه‌ زه‌وی (بیت المقدس) بووه‌ [ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ (٥٠) ] كه‌ شوێنی نیشته‌جێ بوون بوو وه‌ ئاویشی لێ هه‌ڵئه‌قوڵا."},{"id":51,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌رانی خوا بخۆن له‌و هه‌موو ڕزقه‌ پاك و حه‌ڵاڵ و به‌تام و چێژه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیوون وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن (خواردنى حه‌ڵاڵ یارمه‌تیده‌ره‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌ى چاك، وه‌ حه‌رام خواردن رێگره‌ له‌ ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌ى چاك) [ إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٥١) ] به‌ دڵنیایى من ئاگادارم به‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن."},{"id":52,"translation":"[ وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌مه‌یش دینی ئێوه‌یه‌ یه‌ك دینێكه‌ كه‌ بریتیه‌ له‌ یه‌كخواپه‌رستى [ وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ (٥٢) ] وه‌ ته‌نها یه‌ك خوایه‌كیشتان هه‌یه‌ كه‌ منم به‌تاك و ته‌نها له‌ من بترسێن و ته‌قوای من بكه‌ن."},{"id":53,"translation":"[ فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا ] به‌ڵام خه‌ڵكی دینه‌كه‌یان له‌ نێوانی خۆیاندا به‌ش به‌ش و پارچه‌ پارچه‌ كرد [ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (٥٣) ] بوونه‌ چه‌ند حیزب و گروپێك هه‌ر حیزبێكیش به‌و مه‌نهه‌ج و په‌یڕه‌و پڕۆگرامه‌ی كه‌ خۆی پێیه‌تی دڵخۆش و سه‌رسامه‌و وا ئه‌زانن له‌سه‌ر هیدایه‌تن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى پارچه‌ پارچه‌یى و حیزبایه‌تى، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ خراپه‌ باسى ده‌كات و زه‌مى ده‌كات)."},{"id":54,"translation":"[ فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ (٥٤) ] لێیان بگه‌ڕێ و وازیان لێ بێنه‌ با له‌ دوودڵی و گومڕایی خۆیاندا بن تا كاتی دیاریكراویان دێت كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات."},{"id":55,"translation":"[ أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ (٥٥) ] ئایا وا ئه‌زانن ئێمه‌ ئه‌و ماڵ و منداڵه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون هه‌روا بێهوده‌یه‌و لێیان ناپرسینه‌وه‌و وائه‌زانن له‌ خۆشه‌ویستیدا پێیان ده‌به‌خشین؟ نه‌خێر وانیه‌."},{"id":56,"translation":"[ نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ (٥٦) ] هه‌ر شتێك خێری تیابێت ئێمه‌ به‌ په‌له‌ پێیان ئه‌به‌خشین به‌ڵام ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن كه‌ ئه‌مه‌ ئیستیدراجه‌و له‌ناكاو خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌بات."},{"id":57,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران} [ إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ (٥٧) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ترسی خوای گه‌وره‌یان له‌ دڵدایه‌و به‌ به‌رده‌وام له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن."},{"id":58,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (٥٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌."},{"id":59,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ بِرَبِّهِمْ لَا يُشْرِكُونَ (٥٩) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ په‌روه‌ردگاریان دانانێن و به‌تاك و ته‌نها خوا ئه‌په‌رستن."},{"id":60,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ (٦٠) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون ئه‌یبه‌خشن هێشتا دڵیشیان ئه‌ترسێ كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان وه‌رنه‌گرێ، وه‌ ئه‌زانن و دڵنیان كه‌ ئه‌وان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات، (عائیشه‌) پرسیارى ئه‌م ئایه‌ته‌ى له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد ئایا ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن دزى ده‌كه‌ن و زینا ده‌كه‌ن و مه‌ى ده‌خۆن و له‌ خوا ده‌ترسێن؟ فه‌رمووى: (نه‌خێر ئه‌ى كچى صدیق به‌ڵكو ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن نوێژ ده‌كه‌ن و به‌ رۆژوو ده‌بن و زه‌كات ده‌ده‌ن و له‌وه‌ ده‌ترسێن خوا لێیان قه‌بوڵ نه‌كات)."},{"id":61,"translation":"[ أُولَئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ ] ئا ئه‌مانه‌ ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌كه‌ن له‌ خێرو چاكه‌دا [ وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ (٦١) ] وه‌ ئه‌مان پێشبڕكێ ئه‌كه‌ن بۆ خێرو چاكه‌."},{"id":62,"translation":"[ وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ] وه‌ ئێمه‌ش ته‌كلیف و باری قورس ناخه‌ینه‌ سه‌ر هیچ كه‌سێك ته‌نها به‌ گوێره‌ی توانای خۆی نه‌بێت [ وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ ] وه‌ كتابێكیشمان هه‌یه‌ كه‌ نامه‌ی كرده‌وه‌كانیانه‌ هه‌مووی تێدا نووسراوه‌ته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دێته‌ قسه‌و حه‌قه‌كه‌ ئاشكرا ئه‌بێت [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٦٢) ] وه‌ ئه‌وان هیچ سته‌مێكیان لێ ناكرێت به‌وه‌ی پاداشتیان كه‌م بكرێته‌وه‌ یان سزای خه‌ڵكى بخرێته‌ سه‌ریان."},{"id":63,"translation":"[ بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هَذَا ] به‌ڵكو كافران دڵیان بێئاگایه‌ له‌م كتابه‌و ئاگایان لێ نیه‌و غافڵن لێی [ وَلَهُمْ أَعْمَالٌ مِنْ دُونِ ذَلِكَ ] وه‌ جگه‌ له‌شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌ كرده‌وه‌ی خراپی تریشیان هه‌یه‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ئه‌چنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ [ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ (٦٣) ] كه‌ خۆیان ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":64,"translation":"[ حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ ] تا ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌نازو نیعمه‌ت و خۆشحاڵیدا بوون بردماننه‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ سزامان دان [ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ (٦٤) ] ئه‌و كاته‌ هاوار ئه‌كه‌ن و داوای فریاكه‌وتن ئه‌كه‌ن."},{"id":65,"translation":"[ لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت پێیان ئه‌ووترێ: داوای فریاكه‌وتن مه‌كه‌ن و كه‌س نیه‌ فریاتان بكه‌وێ [ إِنَّكُمْ مِنَّا لَا تُنْصَرُونَ (٦٥) ] ئێوه‌ لێره‌ كه‌س نیه‌ له‌ سزای ئێمه‌ ڕزگارتان بكات و بتانپارێزێ و سه‌رتان بخات."},{"id":66,"translation":"[ قَدْ كَانَتْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ ] به‌ دڵنیایى له‌ دونیادا ئایه‌ته‌كانی منتان به‌سه‌ردا خوێندرایه‌وه‌ [ فَكُنْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ تَنْكِصُونَ (٦٦) ] ئێوه‌ به‌ پشتدا ئه‌گه‌ڕانه‌وه‌و پشتان تێ ئه‌كرد."},{"id":67,"translation":"[ مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ ] خۆتان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی، یان به‌هۆى كه‌عبه‌وه‌و شانازیان به‌ كه‌عبه‌وه‌ ده‌كرد [ سَامِرًا تَهْجُرُونَ (٦٧) ] وه‌ به‌ شه‌ویش كۆ ئه‌بوونه‌وه‌و تانه‌تان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم -، یان له‌ قورئان ئه‌داو ئه‌تانووت: جادو شیعرو فاڵچێتیه‌."},{"id":68,"translation":"[ أَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ ] ئایا په‌ندو عیبره‌تیان له‌ وته‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌رنه‌گرت، واته‌: له‌ قورئان (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى قورئانى پیرۆز وته‌و فه‌رمووده‌و كه‌لامى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ أَمْ جَاءَهُمْ مَا لَمْ يَأْتِ آبَاءَهُمُ الْأَوَّلِينَ (٦٨) ] یاخود ئایا شتێكیان بۆ هاتووه‌ كه‌ بۆ باوك و باپیرانیان نه‌هاتبێت بۆیه‌ قورئان وه‌رناگرن و ڕه‌تی ده‌كه‌نه‌وه‌!؟ نه‌خێر وانیه‌و چه‌نده‌ها كتابی تر له‌ پێش قورئاندا بۆ خه‌ڵكى سه‌رده‌مانى پێشتر هاتووه‌، یاخود كتابێكیان بۆ هاتووه‌ كه‌ بۆ باوك و باپیرانیان نه‌هاتووه‌و ئه‌وان له‌سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامیدا مردن بۆیه‌ ده‌بوایه‌ پله‌و پایه‌ى ئه‌م قورئانه‌یان بزانیایه‌و شوێنى بكه‌وتنایا."},{"id":69,"translation":"[ أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ (٦٩) ] یاخود ئایا پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌ناسیوه‌و نازانن ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و راستگۆیه‌ تا ئینكاری بكه‌ن."},{"id":70,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ ] یاخود ئه‌ڵێن: پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان شێته‌! كه‌ وانه‌بوو به‌ڵكو له‌ هه‌موویان عاقڵتر بوو [ بَلْ جَاءَهُمْ بِالْحَقِّ ] به‌ڵكو ئه‌و حه‌قی بۆ هێناون [ وَأَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كَارِهُونَ (٧٠) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆریان ڕقیان له‌ حه‌ق بوو شوێنى حه‌ق نه‌ئه‌كه‌وتن."},{"id":71,"translation":"[ وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر حه‌ق، یان خواى گه‌وره‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان بكه‌وتایه‌و به‌قسه‌ى ئه‌وانى بكردایا كه‌ ئه‌وان حه‌زیان له‌وه‌بوو شه‌ریك بۆ خوا دابنرێ ئه‌وا زه‌وی و ئاسمانه‌كان و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ هه‌مووی تێك ئه‌چوو له‌به‌ر خراپى بۆچون و هه‌واو ئاره‌زوویان [ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ ] به‌ڵكو ئێمه‌ شتێكمان بۆ هێناون كه‌ قورئانه‌ یادیان ئه‌خاته‌وه‌، یاخود ڕێزو پله‌و پایه‌ی ئه‌وانی تیایه‌ ئه‌گه‌ر شوێنی بكه‌ون [ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ (٧١) ] به‌ڵام ئه‌وان پشت ئه‌كه‌ن له‌و زیكرو یاده‌ی خوای گه‌وره‌."},{"id":72,"translation":"[ أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ ] یاخود ئایا ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ داوای پاره‌ی لێ كردوون تا شوێنى نه‌كه‌ون؟ به‌ڵكو ئه‌و ته‌نها چاوه‌ڕێى پاداشتى خواى گه‌وره‌یه‌و ڕزق و ڕۆزی و پاداشتى خوای گه‌وره‌ باشتره‌ بۆى [ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (٧٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین ڕۆزیده‌ره‌."},{"id":73,"translation":"[ وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٧٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌دڵنیایی تۆ بانگیان ئه‌كه‌ی بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌."},{"id":74,"translation":"[ وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ (٧٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌شی كه‌ ئیمانیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت نیه‌ به‌دڵنیایی ئه‌وان له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ گومڕایی."},{"id":75,"translation":"[ وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ڕه‌حمیان پێ بكه‌ین و ئه‌و وشكه‌ساڵی و نه‌بوونیه‌ی له‌سه‌ریانه‌ لای بده‌ین [ لَلَجُّوا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (٧٥) ] ئه‌وه‌ دووباره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر توغیان و سه‌ركه‌شی و گومڕایی خۆیان و تیایدا ڕۆئه‌چن."},{"id":76,"translation":"[ وَلَقَدْ أَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ فَمَا اسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَمَا يَتَضَرَّعُونَ (٧٦) ] (ئه‌بو سوفیان) هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وتى: سوێندت ده‌ده‌م به‌ خواى گه‌وره‌و خزمایه‌تى، ژیانمان زۆر سه‌خته‌ تا پێسته‌و خوێنمان خوارد دوعامان بۆ بكه‌ (چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دوعاى نه‌بوونى و وشكه‌ساڵى لێكردبوون كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا) خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئێمه‌ ئه‌وانمان تووشی سزاو وشكه‌ساڵی و نه‌بوونی كرد به‌ڵام ئه‌وان ملكه‌چ نه‌بوون بۆ په‌روه‌ردگاریان و ملكه‌چی و زه‌لیلی و خشوعیان بۆ خوای گه‌وره‌ ده‌رنه‌بڕی و نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ كوفرو تاوان، به‌ڵكو به‌رده‌وام بوون."},{"id":77,"translation":"[ حَتَّى إِذَا فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا ذَا عَذَابٍ شَدِيدٍ ] تا ده‌رگایه‌كیان لێ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ سزایه‌كی سه‌ختیان بده‌ین كه‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ إِذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (٧٧) ] ئه‌وان ئه‌و كاته‌ سه‌رسام ئه‌مێنن و بێئومێد ئه‌بن له‌ هه‌موو خێرێك."},{"id":78,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی بیستن و بینین و دڵی به‌ ئێوه‌ به‌خشیوه‌ تا تێبگه‌ن [ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (٧٨) ] به‌ڵام كه‌مێكتان شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌."},{"id":79,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی بڵاو كردۆته‌وه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی [ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٧٩) ] وه‌ له‌ داهاتووشدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و كۆتان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":80,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌تدا، وه‌ له‌ دونیادا ده‌تانمرێنێ [ وَلَهُ اخْتِلَافُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌یه‌ جیاوازی خستۆته‌ نێوان شه‌و و ڕۆژه‌وه‌ له‌ درێژى و كورتى و ساردى و گه‌رمى و روناكى و تاریكى [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٨٠) ] ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌."},{"id":81,"translation":"[ بَلْ قَالُوا مِثْلَ مَا قَالَ الْأَوَّلُونَ (٨١) ] به‌ڵكو ئه‌مانیش قسه‌ی باوك و باپیرانی پێشتریان كرد."},{"id":82,"translation":"[ قَالُوا أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ (٨٢) ] وتیان: ئایا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بمرین و ببین به‌ خۆڵ و ئێسقانه‌كانمان بڕزێ ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ دروست ئه‌كرێینه‌وه‌."},{"id":83,"translation":"[ لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا هَذَا مِنْ قَبْلُ ] به‌ دڵنیایی به‌ڵێن به‌ ئێمه‌و باوك و باپیرانمان درابوو له‌ پێشتریشدا به‌ڵام نه‌مان بینی زیندوو كردنه‌وه‌ هه‌بێ [ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٨٣) ] ئه‌مه‌ ته‌نها په‌ندو سه‌رگوزشته‌ی پێشینه‌یه‌و ئه‌گێڕدرێته‌وه‌و هیچ ڕاستی و حه‌قیقه‌تێكی نیه‌."},{"id":84,"translation":"{هاوبەشبڕیاردەران دان بە پەروەردگارێتی خوای گەورەدا دەنێن} [ قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَمَنْ فِيهَا إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٨٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌م زه‌وییه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ تیایه‌تی و له‌سه‌رێتى موڵكی كێیه‌ پێم بڵێن ئه‌گه‌ر زانیاریتان هه‌یه‌ و ئه‌زانن؟"},{"id":85,"translation":"[ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ] ئه‌ڵێن: هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ قُلْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٨٥) ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ كه‌ ئه‌مه‌ موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ خوایه‌كی ئه‌وه‌نده‌ به‌ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایه‌ له‌ موڵكدا ئه‌ی بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌و ئیمانی پێ ناهێنن و به‌ تاك و ته‌نها نایپه‌رستن؟"},{"id":86,"translation":"[ قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (٨٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێ په‌روه‌ردگاری هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌و په‌روه‌ردگاری عه‌رشی گه‌وره‌یه‌؟"},{"id":87,"translation":"[ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ] ئه‌ڵێن: هه‌مووی موڵكی خوایه‌و خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگارو خاوه‌نێتی [ قُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٨٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی بۆ ته‌قوای خوا ناكه‌ن و خۆتان له‌ ئاگری دۆزه‌خ ناپارێزن به‌وه‌ی كه‌ ئیمانی پێ بێنن و به‌تاك و ته‌نها بیپه‌رستن و شه‌ریكی بۆ دانه‌نێن؟"},{"id":88,"translation":"[ قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: موڵكی هه‌موو شتێك به‌ده‌ست كێیه‌و هه‌ڵسوكه‌وتى تیادا ده‌كات؟ [ وَهُوَ يُجِيرُ ] كه‌ په‌نای هه‌موو كه‌س و شتێك ئه‌دات [ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر سزای كه‌سێك بدات كه‌س ناتوانێ په‌نای ئه‌و كه‌سه‌ بدات [ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٨٨) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌زانن."},{"id":89,"translation":"[ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ] ئه‌ڵێن: موڵكی هه‌موو شتێك ته‌نها به‌ده‌ست خوایه‌ [ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ (٨٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌وه‌ چیتانه‌ ئه‌ڵێی سیحرو جادووتان لێكراوه‌، كه‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌ ده‌زانن ئه‌ى بۆ ئیمان ناهێنن؟"},{"id":90,"translation":"[ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِالْحَقِّ ] به‌ڵكو ئێمه‌ (لا إله إلا الله) و حه‌قمان بۆ هێناون [ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (٩٠) ] به‌ڵام ئه‌وان به‌ دڵنیایى درۆ ئه‌كه‌ن و درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵده‌به‌ستن كه‌ شه‌ریكى بۆ داده‌نێن."},{"id":91,"translation":"[ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ ] خوای گه‌وره‌ منداڵی بۆ خۆی بڕیار نه‌داوه‌و پێویستی به‌ منداڵ نیه‌ [ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ ] وه‌ هیچ خوایه‌كیش له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا نیه‌و تاك و ته‌نهایه‌ [ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ ] ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ زاتی پیرۆزی الله خوایه‌كی تر هه‌بوایه‌ ئه‌و كاته‌ هه‌ر خوایه‌ك ئه‌ڕۆی ئه‌و شته‌ی كه‌ خۆی دروستی كردووه‌ خۆی ته‌سه‌ڕوفى تیا ئه‌كردو كێشه‌ ئه‌كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] وه‌ هه‌ندێكیان زاڵ ئه‌بوون به‌سه‌ر هه‌ندێكی تریاندا [ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ (٩١) ] پاك و بێگه‌ردی و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌م وه‌سفانه‌ی كه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵى، وه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریك و منداڵی نیه‌."},{"id":92,"translation":"[ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] خوای گه‌وره‌ زانای نهێنی و ئاشكراكانه‌ و زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ [ فَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٩٢) ] به‌رزی و بڵندی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و شیركه‌ی كه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاكتره‌."},{"id":93,"translation":"[ قُلْ رَبِّ إِمَّا تُرِيَنِّي مَا يُوعَدُونَ (٩٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌وانی ئه‌كه‌ی كه‌ سزایان ئه‌ده‌ی ئه‌گه‌ر نیشانمت داو من ئاماده‌ بووم سزاى من مه‌ده‌."},{"id":94,"translation":"[ رَبِّ فَلَا تَجْعَلْنِي فِي الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٩٤) ] خوایه‌ ئه‌گه‌ر سزات بۆ سه‌ر ئه‌وان دابه‌زاند من له‌ناو سته‌مكاران و زاڵماندا مه‌هێله‌وه‌ با دوور بم لێیان و من ده‌ركه‌ له‌ناویان."},{"id":95,"translation":"[ وَإِنَّا عَلَى أَنْ نُرِيَكَ مَا نَعِدُهُمْ لَقَادِرُونَ (٩٥) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ تۆی ئه‌ده‌ین سزاى ئه‌وان ئه‌ده‌ین و تواناو ده‌سه‌ڵاتمان هه‌یه‌ سزایان بده‌ین و نیشانتى بده‌ین."},{"id":96,"translation":"{بە چاكە وەڵامی خراپە بدەنەوە} [ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ ] به‌ڵام تۆ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ بده‌وه‌و لێیان ببووره‌ [ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ (٩٦) ] ئێمه‌ زاناترین به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان چۆن وه‌سفی تۆ ئه‌كه‌ن و چی ئه‌ده‌نه‌ پاڵ تۆ."},{"id":97,"translation":"[ وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ (٩٧) ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من په‌نا ئه‌گرم به‌ تۆ له‌ وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتان."},{"id":98,"translation":"[ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ (٩٨) ] وه‌ په‌نا ئه‌گرم به‌ تۆ خوایه‌ كه‌ شه‌یتانه‌كان ئاماده‌ بن."},{"id":99,"translation":"{كافران داوای گەڕانەوە دەكەن بۆ دونیا!} [ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ ] تا یه‌كێك له‌وان له‌ كافران كاتێك كه‌ مردن بۆی دێت و ده‌مرێت [ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ (٩٩) ] ئه‌له‌و كاته‌ هاوار ئه‌كات ئه‌ی په‌روه‌ردگار بمگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا."},{"id":100,"translation":"[ لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ ] به‌ڵكو له‌ دونیادا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌م كه‌ پێشتر نه‌مكردبوو (داوا ناكات بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ دونیا تا رابوێرێت و تاوان بكات به‌ڵكو تا كرده‌وه‌ى چاك بكات، كه‌واته‌ ئه‌وه‌ى له‌ ژیاندایه‌ با كرده‌وه‌ى چاك بكات پێش ئه‌وه‌ى بمرێت و داواى گه‌ڕانه‌وه‌ بكات و نه‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌) [ كَلَّا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: نه‌خێر گه‌ڕاندنه‌وه‌ بۆ دونیا نیه‌ [ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا ] ئه‌مه‌ ته‌نها قسه‌یه‌كه‌ ئه‌و ئه‌یڵێ [ وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (١٠٠) ] وه‌ له‌ پێش ئه‌مانه‌وه‌ ژیانی به‌رزه‌خ و ناو قه‌بر هه‌یه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":101,"translation":"[ فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ ] كاتێك فوو ئه‌كرێت به‌ كه‌ڕه‌ناداو قیامه‌ت هه‌ڵئه‌سێ ئه‌و كاته‌ هیچ كه‌س فه‌خرو شانازی به‌ كه‌سوكارێوه‌ ناكات، یان سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێت و هیچ نه‌سه‌بێك سوودی نیه‌ و نامێنێت ته‌نها نه‌سه‌بى پێغه‌مبه‌رى خوا نه‌بێت - صلی الله علیه وسلم - [ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ (١٠١) ] وه‌ كه‌س داوای هیچ شتێك له‌ كه‌س ناكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌س نایپه‌رژێته‌ سه‌ر كه‌س."},{"id":102,"translation":"[ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٠٢) ] جا هه‌ر كه‌سێك تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی قورستر بێت له‌ تاى ته‌رازوى كرده‌وه‌ خراپه‌كانى ئه‌گه‌ر به‌یه‌ك حه‌سه‌نه‌و چاكه‌یش بێت ئه‌وا ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌ربه‌رزو سه‌رفرازو ڕزگاربوون له‌ ئاگرى دۆزه‌خ و ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، (كه‌واته‌ كه‌س كرده‌وه‌ى چاكى لا كه‌م نه‌بێت، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ یه‌ك چاكه‌و یه‌ك حه‌سه‌نه‌ تاى ترازووى كرده‌وه‌ چاكه‌كانمان قورستر بكات و رزگارمان بێت)."},{"id":103,"translation":"[ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی سووكتر بێت له‌ تاى ته‌رازوى كرده‌وه‌ خراپه‌كانى [ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ (١٠٣) ] ئه‌مانه‌ نه‌فسی خۆیان دۆڕاندووه‌و زه‌ره‌رمه‌ند بوونه‌و به‌ نه‌مری له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ده‌مێننه‌وه‌."},{"id":104,"translation":"{حاڵی كافران لە ناو ئاگری دۆزەخدا} [ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ ] ئاگر هه‌موو ده‌موچاو و ڕوویان دائه‌پۆشێ و ئه‌یگرێته‌وه‌ [ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ (١٠٤) ] وه‌ ئه‌وان تیایدا چاره‌یان گرژه‌و لێویان شۆڕ ئه‌بێته‌وه‌ له‌ ماندوو بوونداو ددانه‌كانیان ده‌رئه‌كه‌وێ."},{"id":105,"translation":"[ أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ (١٠٥) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا من پێغه‌مبه‌رم بۆ نه‌ناردن و كتابم بۆ دانه‌به‌زاندن و ئایه‌ته‌كانی منتان به‌سه‌ردا نه‌خوێندرایه‌وه‌ به‌ڵام ئێوه‌ به‌درۆتان زانی."},{"id":106,"translation":"[ قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌واو ئاره‌زوو زاڵ بوو به‌سه‌رماندا ئه‌مه‌ ئێمه‌ی به‌دبه‌خت كرد [ وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ (١٠٦) ] وه‌ ئێمه‌ به‌ڕاستی كه‌سانێكی گومڕا بووین."},{"id":107,"translation":"[ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مجاره‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌رمان بكه‌ [ فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ (١٠٧) ] ئه‌گه‌ر جارێكی تر گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ كوفرو خراپه‌كاری ئه‌وا ئێمه‌ به‌ڕاستی سته‌مكارین."},{"id":108,"translation":"[ قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ (١٠٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بێده‌نگ بن تیایداو هیچ قسه‌ مه‌كه‌ن چونكه‌ وه‌ڵامتان نادرێته‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (دۆزه‌خییه‌كان بانگى مالیكى ده‌رگاوانى دۆزه‌خ ده‌كه‌ن، چل ساڵ وه‌ڵامیان ناداته‌وه‌ پاشان وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌و پێیان ده‌ڵێت ده‌رچوونتان نیه‌و بۆ هه‌میشه‌یى ده‌مێننه‌وه‌)."},{"id":109,"translation":"[ إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ] له‌ دونیادا كۆمه‌ڵێك له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی من ئه‌یانووت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ ئیمانمان به‌ تۆ هێناوه‌ تۆ لێمان خۆشبه‌و ڕه‌حممان پێ بكه‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ (١٠٩) ] وه‌ تۆ باشترین خوای كه‌ ڕه‌حم و به‌زه‌یی به‌ باوه‌ڕداران ده‌كه‌یت."},{"id":110,"translation":"[ فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا ] ئێوه‌ گاڵته‌تان به‌وان ئه‌كرد [ حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي ] تا زیكرو یادی منتان له‌بیر كرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر سه‌رقاڵی ئه‌وان بوون [ وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ (١١٠) ] وه‌ ئێوه‌ گاڵته‌تان به‌وان ئه‌كردو به‌وان پێ ئه‌كه‌نین له‌ دونیادا."},{"id":111,"translation":"[ إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ (١١١) ] ئه‌مڕۆ من پاداشتی ئه‌وانم دایه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و ئارام گرتنه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئارامیان ئه‌گرت له‌سه‌ر ئێوه‌ ئه‌وان ئێستا براوه‌ن و سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفرازن و له‌ به‌هه‌شتدان."},{"id":112,"translation":"[ قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ (١١٢) ] خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئێوه‌ چه‌ند ساڵ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ژیاون؟"},{"id":113,"translation":"[ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ] ئه‌ڵێن: خوایه‌ له‌ دونیا ته‌نها ڕۆژێك یان به‌شێك له‌ ڕۆژێك ژیاوین [ فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ (١١٣) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ توانای ژماردنیان هه‌یه‌ پرسیار له‌وانیش بكه."},{"id":114,"translation":"[ قَالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا ] خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئێوه‌ له‌سه‌ر زه‌وی نه‌ژیاون ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ [ لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (١١٤) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بزانن، واته‌: سه‌رقاڵ نه‌بوونه‌ به‌ عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌و خۆتان بۆ ئه‌م ڕۆژه‌ ئاماده‌ نه‌كردووه‌و دونیاى فانیتان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر به‌هه‌شتى نه‌بڕاوه‌ى هه‌میشه‌یی."},{"id":115,"translation":"[ أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ (١١٥) ] ئایا ئێوه‌ وا حساب ئه‌كه‌ن كه‌ ئێوه‌مان بێهوده‌ بۆ یارى و كات به‌سه‌ربردن دروست كردووه‌و ئێوه‌ ئیهمال كراون و پاداشت و لێپرسینه‌وه‌و سزا نیه‌و بۆ لای ئێمه‌ ناگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":116,"translation":"[ فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ] خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵندتره‌ له‌وه‌ی كاره‌كانى بۆ گاڵته‌و كات به‌سه‌ر بردن بێت [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ (١١٦) ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نهازاتی پیرۆزی الله نه‌بێ كه‌ په‌روه‌ردگاری عه‌رشی به‌ڕێزو جوانه‌."},{"id":117,"translation":"{پاڕانەوەو پەرستنی جگە لە خوای گەورە بێ بەڵگەیە} [ وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌گه‌ڵ زاتی پیرۆزی الله دا خوایه‌كی تر بپه‌رستێ و له‌ خوایه‌كی تر بپاڕێته‌وه‌ ئه‌وه‌ هیچ به‌ڵگه‌ی پێ نیه‌ له‌و شته‌دا وه‌ ئیشه‌كه‌ی ئه‌ویش نابێته‌ به‌ڵگه‌ بۆ خه‌ڵكی تر [ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ ] وه‌ لێپرسینه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ لێی ئه‌پرسێته‌وه‌و سزای ئه‌دات [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ (١١٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سه‌ كافرانه‌ سه‌ربه‌رزو سه‌رفراز ناكات."},{"id":118,"translation":"[ وَقُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار لێم خۆشبه‌و تاوانه‌كانم داپۆشه‌، وه‌ ڕه‌حمم پێ بكه‌و له‌ داهاتوو له‌ تاوان بمپارێزه‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ (١١٨) ] وه‌ تۆ باشترین خوای كه‌ ڕه‌حم سۆزو به‌زه‌یی به‌ باوه‌ڕداران ئه‌كه‌یت، والله أعلم."}]},{"id":24,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نور) (واته‌: رووناكى) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٦٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سُورَةٌ أَنْزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا ] ئه‌م سووره‌ته‌ پیرۆزه‌مان دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ گرنگى و بایه‌خى پێ بده‌ن، وه‌ كار كردنمان پێویست كردووه‌ له‌سه‌رتان، یاخود حه‌ڵاڵ و حه‌رام و فه‌رمان و قه‌ده‌غه‌ كردن و سنوره‌كانمان تێدا دیارى كردووه‌ [ وَأَنْزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وه‌ چه‌ند ئایه‌تێكی ڕوون و ئاشكرامان تیایدا دابه‌زاندووه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (١) ] به‌ڵكو ئێوه‌ بیربكه‌نه‌وه."},{"id":2,"translation":"{سزای زیناكار پێش هاوسەرگیری} [ الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ ] كچی زیناكار یان كوڕی زیناكار پێش ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌واجێكی شه‌رعی بكه‌ن ئه‌گه‌ر به‌ ویستی خۆیان زینایان كرد هه‌ر یه‌كێك له‌وانه‌ سه‌د جه‌ڵده‌و قامچیان لێ بده‌ن، وه‌ له‌سوننه‌تیشدا هاتووه‌ بۆ ماوه‌ى ساڵێك له‌و شوێنه‌ دوریان بخه‌نه‌وه‌، ئه‌گه‌ر خۆیان دانیان پێدا نا، یان چوار شایه‌ت هه‌بوو، یان كچه‌كه‌ حه‌ملى هه‌بوو [ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ ] وه‌ به‌زه‌یشتان پیادا نه‌یه‌ته‌وه‌ له‌ ئه‌نجامدان و جێبه‌جێ كردنی ئه‌م سنووره‌ی خوای گه‌وره‌ (به‌زه‌یى وا له‌ حاكم نه‌كات ئه‌م حوكمه‌ى خواى گه‌وره‌ جێ به‌جێ نه‌كات) [ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانتان به‌ خواو به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢) ] وه‌ با كۆمه‌ڵێك له‌ باوه‌ڕدارانیش ئاماده‌ی ئه‌م سزایه‌ ببن وه‌ له‌ پێش چاوی خه‌ڵكی به‌ ئاشكرا جێبه‌جێ بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكى له‌و تاوانه‌ دوور بكه‌وێته‌وه‌ ( به‌ یه‌ك كه‌س و سه‌روتر ده‌وترێت: طَائِفَة)."},{"id":3,"translation":"{دروست نیە داوێن پاك هاوسەرگیری لەگەڵ زیناكاردا بكات } [ الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ ] (مرثد بن أبي مرثد) پیاوێك بوو دیلى موسڵمانانى له‌ مه‌ككه‌ رزگار ده‌كردو ده‌یهێنان بۆ مه‌دینه‌، ئافره‌تێكى داوێنپیس له‌ مه‌ككه‌ هه‌بوو ناوى (عه‌ناق) بوو هاوڕێى بوو، (مرثد) به‌ڵێنى به‌ دیلێك دابوو رزگارى بكات، ده‌ڵێت هاتم بۆ مه‌ككه‌ تا گه‌یشتمه‌ سێبه‌رى دیوارێك له‌ دیواره‌كانى مه‌ككه‌ له‌ شه‌وێكى مانگه‌شه‌ودا، (عه‌ناق) هات و سێبه‌ره‌كه‌مى بینى و ناسیمى وتى: (مرثد)ه‌؟ وتم: به‌ڵێ، وتى: به‌خێر بێیت وه‌ره‌ ئه‌مشه‌و لامان بمێنه‌وه‌، منیش وتم: ئه‌ى (عه‌ناق) خواى گه‌وره‌ زیناى حه‌رام كردووه‌، ئه‌ویش هاوارى كردو وتى: ئه‌ى خه‌ڵكینه‌ ئه‌م پیاوه‌ هاتووه‌ دیله‌كانتان ده‌بات، هه‌شت پیاو دوامكه‌وتن منیش رامكرد تا چوومه‌ ناو ئه‌شكه‌وتێكه‌وه‌ ئه‌وانیش چوونه‌ سه‌ره‌وه‌و میزیان كردوو میزه‌كه‌یان چووه‌ بان سه‌رم و خواى گه‌وره‌ كوێری كردن و منیان نه‌بینى، پاشان گه‌ڕانه‌وه‌و منیش گه‌ڕامه‌وه‌و دیله‌كه‌م هه‌ڵگرت هه‌رچه‌نده‌ زۆر قورس بوو كۆت و زنجیره‌كه‌م لێكرده‌وه‌و گه‌یاندمه‌ مه‌دینه‌، هاتم بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -وتم: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - (عه‌ناق) ماره‌ بكه‌م؟ وه‌ڵامى نه‌دامه‌وه‌ تا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووى: ماره‌ى مه‌كه‌: پیاوى زیناكار هیچ كه‌سێك ناهێنێ مه‌گه‌ر ئافره‌تێكی زیناكار یاخود ئافره‌تێكی هاوبه‌شبڕیارده‌ر نه‌بێت، وه‌ ئافره‌تی زیناكاریش هیچ كه‌سێك نایهێنێ ته‌نها پیاوی زیناكار یان پیاوی موشریك نه‌بێت، (ئه‌مه‌ هاندانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌واج له‌گه‌ڵ زیناكاردا نه‌كرێ) [ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ (٣) ] وه‌ زه‌واج كردن و هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ زیناكاردا حه‌رام كراوه‌ له‌سه‌ر باوه‌ڕداران و نابێت هاوسه‌رگیریان له‌گه‌ڵدا بكرێت مه‌گه‌ر ته‌وبه‌یه‌كى راسته‌قینه‌ بكه‌ن."},{"id":4,"translation":"{سزای ئەو كەسانەی ئافرەتی داوێن پاك تۆمەتبار دەكەن بە زینا (حد القذف)} [ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئافره‌تانی داوێن پاك تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌ زینا وه‌ چوار شایه‌تیان نیه‌، وه‌ ئافره‌تیش پیاوى داوێن پاك تۆمه‌تبار بكات به‌ زیناو چوا شایه‌ت نه‌بێت ئه‌وه‌ هه‌شتا جه‌ڵده‌و قامچیان لێ بده‌ن كه‌ ئه‌مه‌ حه‌دی (قه‌ذف)ی پێ ئه‌ووترێ [ وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا ] وه‌ بۆ هه‌میشه‌یش شایه‌تی له‌و كه‌سانه‌ قه‌بووڵ ناكرێت كه‌ خه‌ڵكی تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌ زینا به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ چوار شایه‌تیان هه‌بێت [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٤) ] وه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ له‌ فه‌رمان و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌."},{"id":5,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سانێك له‌ دوای ئه‌وه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن، وه‌ ئه‌و كرده‌وه‌ خراپه‌ی كردوویانه‌ چاكى بكه‌نه‌وه‌ [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌، واته‌: ته‌وبه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌و شایه‌تیان قه‌بوڵ ئه‌كرێ."},{"id":6,"translation":"ئەو پیاوانەی هاوسەرەكانیان تۆمەتبار دەكەن بە زینا (اللِّعان) [ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ ] (هیلالى كوڕى ئومه‌یه‌) له‌ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خێزانه‌كه‌ى خۆى تۆمه‌تبار كرد به‌ زینا كردن له‌گه‌ڵ (شه‌ریكى كوڕى سه‌حماء)، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: یان ده‌بێت چوار شایه‌ت بێنیت، یان قامچى له‌ پشتت ده‌ده‌م، ئه‌میش وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێمه‌ پیاوێك به‌سه‌ر خێزانه‌كه‌یه‌وه‌ ببینێت بڕوات شایه‌ت بێنێت؟! پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌ر ده‌یفه‌رموو: ئه‌گه‌ر چوار شایه‌ت نه‌هێنیت جه‌ڵده‌ له‌ پشتت ده‌ده‌م، (هیلال) وتى: سوێند به‌و خوایه‌ى تۆى به‌حه‌ق ناردووه‌ من راستگۆم و به‌ دڵنیایى خواى گه‌وره‌ ئایه‌ت داده‌به‌زێنێت كه‌ پشتم بپارێزێت له‌ قامچى، یه‌كسه‌ر جبریل دابه‌زى و ئه‌م چوار ئایه‌ته‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زى و خوێندیه‌وه‌: وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خێزانه‌كانیان تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ زینایان كردووه‌ وه‌ چوار شایه‌تیشیان نیه‌ به‌ڵكو ته‌نها خۆیانن [ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ (٦) ] ئه‌وه‌ له‌ جیاتى چوار شایه‌ته‌كه‌ پیاوه‌كه‌ چوار جار سوێند ئه‌خوات به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م ڕاستگۆیه‌ له‌م قسه‌یه‌ی كه‌ ئه‌یكات كه‌ به‌ خێزانه‌كه‌ی ئه‌ڵێ زینای كردووه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٧) ] وه‌ پێنجه‌م جاریش ئه‌ڵێ: له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌م لێ بێت ئه‌گه‌ر درۆ بكه‌م و ئه‌م قسه‌یه‌م درۆ بێت، ئه‌گه‌ر ئافره‌ته‌كه‌ ئیقراری كردو دانى پیادا نا كه‌ زیناى كردووه‌و پیاوه‌كه‌ى راست ده‌كات ئه‌وه‌ حه‌دی خوای گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌كرێت و سزاى قیامه‌ت له‌سه‌ر ئافره‌ته‌كه‌ لائه‌چێت و ده‌بێته‌ كه‌فاره‌ت و سڕینه‌وه‌ى ئه‌و تاوانه‌، چونكه‌ سزاى دنیاو قیامه‌ت كۆ نابێته‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (٨) ] وه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ حه‌دو سنووره‌ی له‌سه‌ر لائه‌چێ و ڕه‌ت ئه‌كرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌میش چوار جار سوێند بخوات به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ مێرده‌كه‌م درۆ ئه‌كات له‌و قسه‌و تۆمه‌ته‌ی كه‌ داوێتیه‌ پاڵم."},{"id":9,"translation":"[ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٩) ] وه‌ پێنجه‌م جاریش ئه‌ڵێ: تووڕه‌بوون و غه‌زه‌بی خوای گه‌وره‌م له‌سه‌ر بێت ئه‌گه‌ر مێرده‌كه‌م له‌و شته‌دا ڕاست بكات، ئه‌مه‌ (مولاعه‌نه‌)ی پێ ئه‌ووترێ و له‌ دوای ئه‌وه‌ بۆ هه‌میشه‌یی له‌ یه‌كتری جیا ئه‌كرێنه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بانگى كردن و سوێندی دان و پێی فه‌رموون: خواى گه‌وره‌ ده‌زانێت یه‌كێكتان درۆ ده‌كات ئایا ته‌وبه‌ ده‌كه‌ن؟ ئافره‌ته‌كه‌یان له‌ پێنجه‌م جاردا راگرت و وتیان ئه‌م سوێندانه‌ت به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌بێت، ئه‌ویش راوه‌ستا وایانزانى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ به‌ڵام وتى: ئابڕوى كه‌سوكارم نابه‌م و سوێندى خوارد، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ته‌ماشا بكه‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌م ئافره‌ته‌ منداڵى بوو منداڵه‌كه‌ى چاو ره‌ش و سمت پڕ و قاچ گه‌وره‌و ئه‌ستور بوو ئه‌وه‌ منداڵى (شه‌ریكى كوڕى سه‌حماء)ه‌، دواتر منداڵى بوو به‌و شێوازه‌ بوو، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر ئایه‌ت دانه‌به‌زیایه‌ ئه‌وا سنورى خوام به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌كرد."},{"id":10,"translation":"[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ زۆرێك له‌ كاره‌كانتان قورس ده‌بوو له‌سه‌رتان [ وَأَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ (١٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ قه‌بوڵ ئه‌كات له‌ كه‌سێك كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌، وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌."},{"id":11,"translation":"{رووداوی بوهتان كردن بۆ عائیشەی دایكی باوەڕداران (حادثة الإفك)} [ إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕووداوی ئیفك و بوهتان هه‌ڵبه‌ستنیان بۆ (عائیشه‌)ى دایكی باوه‌ڕداران هه‌ڵبه‌ست، كه‌ له‌ (بوخاری و موسلیم و سونه‌نه‌كان)دا هاتووه‌ كه‌ ئه‌م ده‌ ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر پاكێتى (عائیشه‌) دابه‌زى، دوای ئه‌وه‌ی له‌ یه‌كێك له‌ غه‌زاكاندا دوا كه‌وت وه‌ (صه‌فوانی كوڕی موعه¬طه‌ل)یش دواكه‌وت پاشان (صه‌فوان) (عائیشه‌)ی له‌گه‌ڵ خۆیدا هێنایه‌وه‌ كه‌ مونافیقان بینیان هه‌ردووكیان به‌یه‌كه‌وه‌ دواكه‌وتوونه‌ بوهتانیان بۆ (عائیشه‌) كردو وتیان: له‌گه‌ڵ (صه‌فوان)دا زینای كردووه‌، جا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و بوهتانه‌یان كردو ئه‌و درۆیه‌یان هه‌ڵبه‌ست [ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ ] كۆمه‌ڵێك بوون له‌ ئێوه‌ كه‌ (حه‌سانی كوڕی ثابت و ميسطه¬حى كوڕی ئوثاثهو حه‌منه‌ی كچی جه‌حش) بوون و له‌مانه‌وه‌ بیسترا [ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ ] وا مه‌زانن كه‌ ئه‌مه‌ شه‌ڕو خراپه‌ بێت بۆ ئێوه‌ به‌ڵكو به‌هۆیه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتی زۆر وه‌رئه‌گرن [ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] به‌ڵكو ئه‌مه‌ خێرو چاكه‌یه‌ بۆ ئێوه‌و به‌خێر به‌سه‌رتاندا ئه‌شكێته‌وه‌و پله‌تان به‌رز ده‌بێته‌وه‌و خواى گه‌وره‌ گرنگى و بایه‌خى به‌ (عائیشه‌) داو له‌سه‌رى هاته‌ وه‌ڵام و به‌رگرى لێكردو پاكێتى ده‌رخست و ئایه‌تى له‌سه‌ر نارده‌ خواره‌وه‌ [ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ ] وه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌وانه‌ی كه‌ ئه‌و قسه‌یه‌ی كردووه‌ به‌شی خۆی تاوان هه‌ڵئه‌گرێ [ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سه‌یشی كه‌ سه‌ره‌تا به‌ ئیشه‌كه‌ هه‌ڵساوه‌و سه‌رپه‌رشتی كرد كه‌ (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول)ى سه‌رۆكی مونافیقان بوو [ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١) ] ئه‌مه‌ سزایه‌كی یه‌كجار گه‌وره‌ی هه‌یه‌ لای خوای گه‌وره‌، وه‌ سیانه‌كه‌ی تریش كه‌ لێیان بیسترا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كی هه‌شتا جه‌ڵده‌ی لێ دان."},{"id":12,"translation":"{هەڵوێستی شەرعی مرۆڤی باوەڕدار} [ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا ] كاتێك كه‌ ئێوه‌ ئه‌م هه‌واڵه‌تان بیست باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت گومانی باشیان به‌خۆیان برد كه‌ له‌سه‌ر (ئه‌بو ئه‌یوبی ئه‌نصاری و ئوم ئه‌یوبی ئه‌نصاری) دابه‌زی كه‌ وتیان: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بووینایه‌ شتی وامان نه‌ئه‌كرد ئه‌ی ئیتر چۆن (عائیشه‌ و صه‌فوان) ئه‌یكه‌ن [ وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ (١٢) ] وه‌ وتیان: ئه‌مه‌ درۆ هه‌ڵبه‌ستنێكی زۆر ئاشكرایه‌ چونكه‌ (ئوم ئه‌یوب) وتی: عائیشه‌ له‌ من باشتره‌، وه‌ (ئه‌بو ئه‌یوب)یش وتی: (صه‌فوان) له‌ من باشتره‌."},{"id":13,"translation":"[ لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ ] ئه‌ى ئه‌گه‌ر راست ده‌كه‌ن بۆ چوار شایه‌تیان نه‌هێنا [ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر چوار شایه‌ت بێنن ئه‌وه‌ سنوور به‌سه‌ر ئه‌و دووانه‌دا جێبه‌جێ ئه‌كرێ، به‌ڵام كه‌ چوار شایه‌تیان نه‌بوو . [ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٣) ] ئه‌وا ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ بوهتانه‌كه‌یان كردووه‌ لای خوای گه‌وره‌ درۆزنن."},{"id":14,"translation":"[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت (ئه‌وانه‌ى سه‌باره‌ت به‌ عائیشه‌ قسه‌یان كرد) [ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٤) ] له‌و قسه‌یه‌ی كه‌ كردتان و تیایدا ڕۆچوون ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌دان به‌ڵام به‌ڕه‌حم فه‌زڵ و میهره‌بانی خوای گه‌وره‌ سزای نه‌دان (مه‌به‌ست پێى سێ كه‌سه‌كه‌یه‌ كه‌ صه‌حابه‌ بوون نه‌ك عبدالله¬ى كوڕى سه‌لول)."},{"id":15,"translation":"[ إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ ] یه‌ك له‌ یه‌كتری ئه‌بیستن به‌ زمان ئه‌م شته‌ ئه‌ڵێن [ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ ] به‌ زمان ئه‌م قسه‌یه‌ بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ زانیاریه‌كتان هه‌بێت [ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا ] وه‌ وا ئه‌زانن شتێكی زۆر سووك و ئاسانه‌و تووشی تاوان نابن [ وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ (١٥) ] به‌ڵام له‌ كاتێكدا لای خوای گه‌وره‌ تاوانێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌و سزاكه‌ی گه‌وره‌یه‌ (ئه‌گه‌ر خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌بوایه‌ هه‌ر لاى خواى گه‌وره‌ ئاسان نه‌ده‌بوو ئه‌ى ئیتر چۆن ئاسان ده‌بێت كه‌ بوهتان بۆ خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن!؟)."},{"id":16,"translation":"{خوای گەورە پاكێتی عائیشە دەردەخات} [ وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا ] هه‌ر سه‌ره‌تا كه‌ بیستتان ئه‌بوایه‌ بتانوتایه‌ بۆمان نیه‌ ئێمه‌ له‌م بابه‌ته‌دا قسه‌ بكه‌ین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چوار شایه‌تمان نیه‌ [ سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ (١٦) ] وه‌ ئه‌بوایه‌ بتانوتایه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ بوهتانێكی زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ كراوه‌ بۆ عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت)."},{"id":17,"translation":"[ يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا ] خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاریتان ئه‌كات و حه‌رامی ئه‌كات له‌سه‌رتان بۆ هه‌میشه‌یی بۆ شتی وا مه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ [ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانداری ڕاسته‌قینه‌ن."},{"id":18,"translation":"[ وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":19,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێیان خۆشه‌ زیناو فاحیشه‌ له‌ ناو باوه‌ڕداراندا بڵاو بێته‌وه‌ [ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ له‌ دونیا به‌وه‌ی سنووری خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌كرێ، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ وه‌ ئێوه‌ نازانن."},{"id":20,"translation":"[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر دیسان فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دان [ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (٢٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌."},{"id":21,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ شوێنی هه‌نگاو و نه‌خشه‌و پیلان و رێچكه‌و كرده‌وه‌ى شه‌یتان مه‌كه‌ون [ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ] چونكه‌ هه‌ر كه‌سێك شوێن هه‌نگاو و گومان و پیلان و رێچكه‌ى شه‌یتان بكه‌وێت ئه‌وا به‌ دڵنیایى شه‌یتان فه‌رمان ئه‌كات به‌ به‌دڕه‌وشتی و خراپه‌كاری و تاوان [ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ دیسان ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌، [ مَا زَكَى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا ] ئه‌وا هه‌رگیز هیچ كه‌سێكی له‌ ئێوه‌ پاك نه‌ئه‌كرده‌وه‌ له‌ تاوان [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر كه‌سێك پاك بكاته‌وه‌ له‌ تاوان پاكی ئه‌كاته‌وه‌ به‌ فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خۆی [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌و هه‌موو شتێك ئه‌بیستێ وه‌ زۆر زانایه‌."},{"id":22,"translation":"{لێبووردن‌و لێخۆشبوون لە تاوانبار} [ وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى ] (ئه‌بوبه‌كری صدیق) (خوای لێ ڕازی بێت) سوێندی خوارد كه‌ چیتر خێر به‌ (ميسطه¬حى كوڕی ئوثاثه) نه‌كات كه‌ بوهتانی بۆ (عائیشه‌)ی كچی كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى له‌سه‌رى دابه‌زاندو فه‌رمووی: با ئه‌وانه‌ی خاوه‌ن فه‌زڵ و چاكه‌ن وه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن با سوێند نه‌خۆن كه‌ خێر به‌ فه‌قیرو هه‌ژاران و خزمی خۆیان نه‌كه‌ن و پێیان نه‌به‌خشن كه‌ (ميسطه¬ح) پورزاى (ئه‌بوبه‌كر) بوو [ وَالْمَسَاكِينَ ] وه‌ فه‌قیریش بوو [ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ كۆچكه‌ریش بوو له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ] با لێبوورده‌و لێخۆشبوو بن له‌و شته‌ی كه‌ ئه‌وان كردوویانه‌ ئێوه‌ لێیان ببورن و چاوپۆشیان لێ بكه‌ن [ أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ ] ئایا ئێوه‌ پێتان خۆش نیه‌ خوای گه‌وره‌ لێتان خۆش بێت؟ واته‌: ئه‌گه‌ر له‌ خه‌ڵك خۆشبی خوای گه‌وره‌ لێت خۆش ئه‌بێ، (ئه‌بوبه‌كر) (خوای لێ ڕازی بێت) فه‌رمووی: به‌ڵێ سوێند به‌خوا پێم خۆشه‌ خوای گه‌وره‌ لێم خۆشبێ، ده‌ستی كرده‌وه‌ به‌ خێر كردن به‌ (ميسطه¬ح) و فه‌رمووى: سوێند به‌ خوا هه‌گیز بێبه‌شى ناكه‌م له‌ خێرو به‌خشین و یارمه‌تیدان [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌."},{"id":23,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئافره‌تانی داوێن پاكی بێئاگا له‌ تاوان و باوه‌ڕدار تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌ زینا كردن وه‌كو (عائیشه‌)یان تۆمه‌تبار كرد (خوا لێی ڕازی بێت) كه‌ مه‌به‌ست پێی (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕى سه‌لول) و هه‌ندێكی تر له‌ مونافیقانه‌ به‌دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌یان لێكراوه‌ له‌ دونیا كه‌ دوور ئه‌بن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٢٣) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌یش له‌سه‌ر (عائیشه‌) دابه‌زى، به‌ڵام حوكمه‌كه‌ى گشتیه‌ (زانایان كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ پاش ئه‌م ئایه‌تانه‌ هه‌ركه‌سێك (عائیشه‌) تۆمه‌تبار بكات به‌ زینا ئه‌وا كافره‌ چونكه‌ باوه‌ڕى به‌م ئایه‌تانه‌ نیه‌)."},{"id":24,"translation":"[ يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٤) ] له‌ ڕۆژێكدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ زمان و ده‌ست و قاچیان شایه‌تیان له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن به‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامیان داون."},{"id":25,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ ] ئه‌ له‌و ڕۆژه‌دا خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌ى حه‌ق و ته‌واویان له‌گه‌ڵدا ده‌كات [ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ (٢٥) ] وه‌ ئه‌زانن و ئه‌گه‌نه‌ یه‌قین كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌قێكی ئاشكرایه‌ له‌ زات و سیفات و كرداریدا، وه‌ له‌ به‌ڵێن و هه‌ڕه‌شه‌و لێپرسینه‌وه‌یدا."},{"id":26,"translation":"[ الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ ] ئافره‌تانی داوێن پیس بۆ پیاوانی داوێن پیسن [ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ ] وه‌ پیاوانی داوێن پیس بۆ ئافره‌تانی داوێن پیسن [ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ ] وه‌ ئافره‌تانی داوێن پاك و پاك بۆ پیاوانی داوێن پاك و پاكن [ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ ] وه‌ پیاوانی پاك و داوێن پاك بۆ ئافره‌تانی پاك و داوێن پاكن كه‌ مه‌به‌ست پێی (عائیشه‌)یه‌ كه‌ داوێن پاكه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -، چۆن خوای گه‌وره‌ ڕازی ئه‌بێ ئافره‌تێكی زیناكار بۆ پاكترین كه‌س بێت؟! نه‌خێر ئافره‌تی پاك بۆ پیاوی پاكه‌ [ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ ] ئا ئه‌مانه‌ی كه‌ ئێوه‌ تۆمه‌تتان دایه‌ پاڵیان ئه‌مانه‌ پاكن، ئه‌مه‌ به‌ڕائه‌ت و پاكێتى و بێتاوانی (عائیشه‌) بوو [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٢٦) ] ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌، وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ڕزق و ڕۆزی به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌ (ئه‌مه‌یش موژده‌دانه‌ به‌ عائیشه‌ به‌به‌هه‌شت وه‌ خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌هه‌شتدا)."},{"id":27,"translation":"{ئادابی سەردانی كردن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ] ئافره‌تێكى ئه‌نصارى وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - من له‌ ماڵه‌وه‌ جارى وا هه‌یه‌ به‌ شێوازێكم كه‌ حه‌ز ناكه‌م كه‌س بمبینێت نه‌ باوكم نه‌ منداڵه‌كانم، وه‌ به‌رده‌وام كه‌سوكارم دێنه‌ ژووره‌وه‌ منیش به‌و شێوازه‌م كه‌ پێم خۆش نیه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ مه‌چنه‌ ماڵی جگه‌ له‌ خۆتان تا ئیزن وه‌رنه‌گرن و سه‌لام له‌ كه‌سوكاره‌كه‌ی نه‌كه‌ن (ئیزن وه‌رگرتن و له‌ ده‌رگا دان سێ جاره‌ ئه‌گه‌ر وه‌ڵامیان نه‌دایه‌وه‌ بگه‌ڕێره‌وه‌، وه‌ ده‌بێت له‌ به‌رامبه‌ر ده‌رگاكه‌ رانه‌وه‌ستیت به‌ڵكو له‌ لاى راست یان چه‌پ راوه‌ستیت، وه‌ پێویسته‌ وتیان كێیه‌؟ ناوى خۆت بڵێیت تا بتناسن) [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٢٧) ] ئه‌م ئیزن وه‌رگرتن و له‌ ده‌رگا دانه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن."},{"id":28,"translation":"[ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌ستان نه‌بینی له‌و ماڵه‌دا له‌ خۆتانه‌وه‌ مه‌چنه‌ ژووره‌وه‌ [ حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ ] تا ئیزنتان پێ ئه‌درێت و فه‌رمووتان لێ ئه‌كرێ [ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێتان وترا بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و به‌لاتانه‌وه‌ ئاسایی بێت (قه‌تاده‌) ده‌فه‌رمێت: (هاوه‌ڵێكى موهاجیر ده‌فه‌رمێت: هه‌موو ته‌مه‌نم به‌ دواى جێبه‌جێ كردنى ئه‌م ئایه‌ته‌ گه‌ڕام ده‌ستم نه‌كه‌وت كه‌ ئیزن وه‌ربگرم و پێم بڵێن بگه‌ڕێره‌وه‌ تا بگه‌ڕێمه‌وه‌و فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ جێبه‌جێ بكه‌م) [ هُوَ أَزْكَى لَكُمْ ] ئه‌مه‌ بۆ ئێوه‌ باشترو پاكتره‌ [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٢٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه."},{"id":29,"translation":"[ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ ] به‌ڵام ئاساییه‌و تاوانبار نابن ئه‌گه‌ر بچنه‌ ماڵێكه‌وه‌ كه‌ ماڵی تایبه‌ت نه‌بێت و گشتى بێت وه‌كو فندق و بازاڕو دوكانه‌كان [ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ ] كه‌ ئیشتان تیایدا هه‌بێ ئه‌مه‌ پێویست به‌ ئیزن ناكات [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن و ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یشارنه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"{خۆپاراستن لە تێڕوانینی حەرام} [ قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ پیاوانی باوه‌ڕداران بڵێ: با چاوی خۆیان بپارێزن له‌ تێڕوانینی حه‌رام (چونكه‌ زیناى چاو بریتییه‌ له‌ تێڕوانینى حه‌رام) [ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ] وه‌ دامێنی خۆیان بپارێزن له‌ زینا، وه‌ له‌وه‌ى كه‌ كه‌س نه‌یبینێت [ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ ] ئه‌مه‌ بۆ دڵ و ده‌رون و دینیان پاكتره‌ (ئه‌وه‌ى چاوى بپارێزێت له‌ تێڕوانینى حه‌رام خواى گه‌وره‌ روناكى به‌ بینایی ده‌به‌خشێت و دڵى پاراو ده‌كات، وه‌ تێڕوانینى حه‌رام تیرێكى ژه‌هراویه‌ بۆ دڵ) [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٣٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":31,"translation":"[ وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ ئافره‌تانی باوه‌ڕداریش بڵێ: با چاوی خۆیان بپۆشن له‌ تێڕوانینی پیاوانی نامه‌حره‌م [ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ ] وه‌ با دامێنی خۆیان بپارێزن له‌ زینا، وه‌ له‌وه‌ى كه‌ كه‌س نه‌یبینێت {دەرنەخستنی جوانی ئافرەت} [ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ] وه‌ با جوانی خۆیان، یان بازن و گواره‌و ملوانكه‌و خه‌ڵخاڵ و خشڵی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ خۆی ده‌ركه‌وتووه‌، ئه‌وه‌ی ده‌ركه‌وتووه‌ خیلافى له‌سه‌ره‌ (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: مه‌به‌ست پێی جلوبه‌رگه‌، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: مه‌به‌ست پێی ده‌موچاو و هه‌ردوو ده‌سته‌ [ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ] وه‌ با پێچه‌كانیان یان له‌چكه‌كانیان شۆڕبێته‌وه‌و بیده‌ن به‌سه‌ر سینگیاندا و نه‌بینرێت، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: ره‌حمه‌تى خوا له‌ ئافره‌تانى كۆچكه‌ر بێت كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى كراسه‌كانیان دڕاندو خۆیان پێ داپۆشى (با پێچه‌وانه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌فامى بكه‌ن چونكه‌ ئه‌وان سه‌رو مل و سینگیان ده‌رده‌خست، خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى كرد به‌ ئافره‌تانى باوه‌ڕدار به‌ خۆداپۆشینیان و خۆ نه‌چواندنیان به‌ ئافره‌تانى بێباوه‌ڕ، كه‌واته‌ سفورى و خۆدانه‌پۆشین پیشه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌فامى و دواكه‌وتوویى بووه‌ نه‌ك خۆداپۆشین و باڵاپۆشى) {دەرخستنی جوانی ئافرەت بۆ كێ‌ دروستە؟} [ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ ] وه‌ با جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن ته‌نها بۆ مێرده‌كانی خۆیان نه‌بێ [ أَوْ آبَائِهِنَّ ] یان بۆ باوكیان نه‌بێت [ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ ] یان بۆ باوكی مێرده‌كانیان (غه‌زوریان) نه‌بێت [ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ ] یان بۆ كوڕه‌كانی خۆیان یان كوڕی كوڕیان [ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ ] یان كوڕی مێردیان [ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ ] یان بۆ برایان [ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ ] یان بۆ برازایان [ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ ] یان بۆ خوشكه‌زایان (كوڕی خوشكیان) ئه‌مانه‌ مه‌حره‌من [ أَوْ نِسَائِهِنَّ ] یاخود ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ خزمه‌تیان ئه‌كه‌ن له‌ ماڵه‌وه‌، یان بۆ ئافره‌تى موسڵمان [ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ ] یاخود ئه‌و كه‌نیزه‌كانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ ] یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ تابیعی ماڵه‌وه‌ن وه‌كو خزمه‌تكارو كرێكارو ئه‌وانه‌ كه‌ عه‌قڵیان سوكه‌و كاریان به‌ ئافره‌ت نیه‌و ئاره‌زوویان ناكه‌ن [ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ ] یاخود منداڵێك كه‌ هێشتا منداڵه‌و عه‌وره‌تی ئافره‌ت نابینێ واته‌ بالغ نه‌بووه‌و ئاوڕ به‌لای ئه‌و شتانه‌دا ناداته‌وه‌و نایزانێت و عه‌قڵى پێ ناشكێت [ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ ] وه‌ با پێیان نه‌ده‌ن به‌ زه‌ویداو ئه‌وه‌ی كه‌ شاردوویانه‌ته‌وه‌ له‌ ده‌نگی خه‌ڵخاڵه‌كه‌یان یان ده‌نگی پێڵاوه‌كه‌یان با ده‌رنه‌كه‌وێت و سه‌ره‌نجى پیاو رانه‌كێشن، وه‌ بۆن له‌خۆدانیش ده‌گرێته‌وه‌ له‌ كاتى چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ماڵ (كه‌ ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌فامى وابوونه‌و پیشه‌ى ئه‌وان بووه‌) [ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣١) ] وه‌ ئێوه‌ هه‌ر هه‌مووتان ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌وبه‌ بكه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ڵكو سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفراز بن (ئه‌م ره‌وشت و ئاكاره‌ جوانانه‌ په‌یڕه‌و بكه‌ن و واز له‌ ره‌وشتى سه‌رده‌مى نه‌فامى بێن)."},{"id":32,"translation":"[ وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ ] (الْأَيَامَى) واته‌: پیاوى بێ ژن و ئافره‌تى بێ مێرد، ئیتر ئه‌گه‌ر كچ بێت یان بێوه‌ژن، واته‌: هاوسه‌رگیری بكه‌ن له‌ به‌نده‌ چاكه‌كانتان یان له‌ كه‌نیزه‌كانتان (ئه‌مه‌ فه‌رمان كردنه‌ به‌ هاوسه‌رگیرى كردن، وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ زانایان ده‌فه‌رموون واجبه‌ له‌سه‌ر كه‌سێك كه‌ تواناى هه‌بێت) [ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] ئه‌گه‌ر فه‌قیرو هه‌ژاریش بن له‌ ترسی ئه‌وه‌ هاوسه‌رگیری دوا مه‌خه‌ن خوای گه‌وره‌ به‌فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی ده‌وڵه‌مه‌ندتان ئه‌كات (ئه‌مه‌یش به‌ڵێندانه‌ به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندى به‌ كه‌سێك كه‌ هاوسه‌رگیرى بكات و مه‌به‌ستى خۆپاراستن بێت له‌ تاوان، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: سێ كه‌س هه‌ن خواى گه‌وره‌ به‌ حه‌قى داناوه‌ له‌سه‌ر خۆى كه‌ یارمه‌تیان بدات، یه‌كێك له‌وانه‌: كه‌سێكه‌ كه‌ ژن بێنێت به‌ مه‌به‌ستى داوێن پاكى و خۆپاراستن له‌ تاوان) [ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٣٢) ] وه‌ فه‌زڵ و ره‌حمه‌ت و چاكه‌ى خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ هه‌موو كه‌سێكى گرتۆته‌وه‌، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌."},{"id":33,"translation":"[ وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ توانای هاوسه‌رگیریان نیه‌ با دامێنی خۆیان بپارێزن و داوێن پاك بن (به‌رۆژوو بن) تا خوای گه‌وره‌ ڕزقیان ئه‌دات و ده‌وڵه‌مه‌ندیان ئه‌كات به‌ فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خۆی و به‌هۆیه‌وه‌ بتوانن هاوسه‌رگیری بكه‌ن [ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ كۆیله‌ن وه‌ گه‌وره‌كانیان داوای بڕێك پاره‌یان لێ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ ئازادیان بكه‌ن ئه‌گه‌ر خێرو راستگۆیی و ئه‌مانه‌ت و تواناى كاسپى و پیشه‌تان تیایاندا بینی ئه‌وه‌ (موكاته‌به‌یان) بكه‌ن، واته‌: به‌ڵێننامه‌ى ئازاد كردنیان له‌گه‌ڵدا واژوو بكه‌ن و دوای ئه‌وه‌ ئازادیان بكه‌ن [ وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ ] وه‌ له‌و ماڵه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون ئێوه‌ یارمه‌تیان بده‌ن بۆ ئازاد كردنی خۆیان و له‌ به‌شێكى خۆش ببن، یان زه‌كاتیان پێ بده‌ن بۆ ئازاد كردنى خۆیان [ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ ئه‌و كچ و كه‌نیزه‌كانه‌ی كه‌ لاتانه‌ زۆریان لێ مه‌كه‌ن له‌سه‌ر داوێن پیسی كاتێك كه‌ خۆیان داوێن پاكیان ئه‌وێت و ئه‌وه‌یان هه‌ڵبژاردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌هۆی ئه‌و زینایه‌وه‌ هه‌ندێك پاره‌تان ده‌ست بكه‌وێت، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول) دابه‌زى كه‌ چه‌ند كه‌نیزه‌كێكی هه‌بوو به‌ زۆر زینای پێ ئه‌كردن بۆ ئه‌وه‌ی كرێكه‌ی بخوات، ئه‌وانیش هاتن بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - گله‌ییان كرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش زۆریان لێ بكات و به‌ زۆر زینایان پێ بكات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ پاش ئه‌و زۆر لێكردنه‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌ به‌رامبه‌ر به‌و ئافره‌تانه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تواناو ده‌سه‌ڵاتیان نه‌بووه‌."},{"id":34,"translation":"[ وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ چه‌نده‌ها ئایه‌تی ڕوون و ئاشكرامان بۆ دابه‌زاندوون [ وَمَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ] وه‌ نموونه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ پێش ئێوه‌دا ڕۆیشتوونه‌ له‌ ئوممه‌تانی پێشتر كه‌ سه‌رپێچیان كردووه‌ خواى گه‌وره‌ چۆن سزای داون [ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (٣٤) ] ئه‌مه‌ هه‌مووی په‌ندو ئامۆژگاریه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن تا سوودی لێ ببینن."},{"id":35,"translation":"[ اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ نووری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ و به‌ نوورى خوا روناك بوونه‌ته‌وه‌و به‌و نووره‌ هیدایه‌تى ئه‌هلى ئاسمانه‌كان و زه‌وى ده‌دات [ مَثَلُ نُورِهِ ] نموونه‌ی نوورو هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌یخاته‌ دڵی باوه‌ڕداره‌وه‌، یان نمونه‌ى نوورى باوه‌ڕدار كه‌ له‌ دڵیدایه‌ [ كَمِشْكَاةٍ ] وه‌كو تاقێك وایه‌ له‌ ناو دیوارێكدا كاتێك كه‌ تیشكی به‌ر ئه‌كه‌وێت [ فِيهَا مِصْبَاحٌ ] له‌و تاقه‌یشدا چرایه‌ك هه‌یه‌ [ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ ] وه‌ چراكه‌یش بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر گه‌شاوه‌ بێت له‌ناو شووشه‌دایه‌ [ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ ] شووشه‌كه‌یش وه‌كو ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شاوه‌و پڕشنگدار وایه‌ [ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ ] كه‌ داگیرسێنرابێت له‌ دارێكی پیرۆز كه‌ زه‌یتی زه‌یتونه‌ [ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ ] نه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌ سه‌ره‌تاى رۆژ خۆر نه‌یگاتێ، وه‌ نه‌ له‌ ڕۆژئاوایه‌ له‌ خۆرئاوا بووندا خۆر نه‌یگاتێ، به‌ڵكو له‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌یه‌و له‌ خۆرهه‌ڵاتن تا خۆرئاوابوون خۆر لێى ئه‌دات بۆ ئه‌وه‌ی جوانتر ئه‌و چرایه‌ گه‌شاوه‌یی و ڕووناكیه‌كه‌ی ده‌ركه‌وێت [ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ ] ئه‌و زه‌یته‌ی ئه‌وه‌نده‌ پاك و چاكه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاگری به‌ركه‌وێ نزیكه‌ خۆی بگه‌شێته‌وه‌ دڵی ئیمانداریش به‌و شێوازه‌یه‌ [ نُورٌ عَلَى نُورٍ ] ڕووناكی له‌سه‌ر ڕووناكی، چراكه‌ ڕووناكه‌و شووشه‌كه‌ ڕووناكه‌و له‌ تاقه‌كه‌دایه‌و خۆر لێی ئه‌دات و به‌ زه‌یتی زه‌یتونه‌ [ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ش ویستی لێ بێت هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات بۆ نوورى خۆى كه‌ شایانى بێت [ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ نموونه‌ بۆ خه‌ڵكی ئه‌هێنێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ بۆ دڵی باوه‌ڕدار ئاوا پاك و ڕووناكه‌ به‌ ئیمان و قورئان و هیدایه‌ت [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٣٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌هه‌موو شتێك."},{"id":36,"translation":"{بە بەرز راگرتنی مزگەوتەكان} [ فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ ] له‌ ماڵانێك كه‌ مزگه‌وته‌كانى ماڵی خواى گه‌وره‌ن، خوای گه‌وره‌ ئیزنی داوه‌و فه‌رمانى كردووه‌ كه‌ به‌رزو بڵند بێت و قسه‌و كرده‌وه‌ى ناشیاو و كڕین و فرۆشتن و بانگ كردن بۆ شتى ون بووى تێدا نه‌كرێت، یاخود دروست كردنه‌كه‌ی به‌رزو بڵند بگیرێ له‌ پیسی و پاك رابگیرێت و بۆنخۆش بكرێت [ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ ] وه‌ ناوی خوای گه‌وره‌ی تیا بهێنرێت به‌ بانگدان و نوێژ كردن و زیكرو قورئان خوێندن [ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ (٣٦) ] سه‌ره‌تای ڕۆژو كۆتایی ڕۆژ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ی تیادا بكرێت وه‌ نوێژی تیادا بكرێ و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ی تیادا بكرێ."},{"id":37,"translation":"[ رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ ] پیاوانێكى هیممه‌ت به‌رزن كه‌ بازرگانی و كڕین و فرۆشتن سه‌رقاڵ و بێئاگایان ناكات له‌ زیكری خوای گه‌وره‌ و نوێژ كردن و زه‌كاتدان و هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن، (عبدالله¬ى كوڕى عومه‌ر) له‌ بازاڕ بوو بانگدرا بۆ نوێژ خه‌ڵكى دوكانه‌كانیان داخست و چوون بۆ مزگه‌وت، فه‌رمووى: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌م كه‌سانه‌ دابه‌زیووه‌ [ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ (٣٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ڕۆژێك ئه‌ترسێن كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ دڵ و چاوه‌كان تیایدا ئه‌مدیو و ئه‌مدیو ئه‌كرێت و وه‌رئه‌گێڕدرێت له‌ ترسى سه‌ختى رۆژگاره‌كه‌."},{"id":38,"translation":"[ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا ] تا خوای گه‌وره‌ به‌ باشترین شێواز پاداشتی كرده‌وه‌كانیان بداته‌وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ دونیا كردوویانه‌ یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر [ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] به‌ڵكو له‌وه‌ش زیاتر خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی خۆی ئه‌ڕژێنێ به‌سه‌ریانداو پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ [ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٣٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش ڕزق و ڕۆزی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت به‌بێ حساب و ژماره‌و له‌ ژماره‌ نایات."},{"id":39,"translation":"{نمونه‌وه‌ی كرده‌وه‌ی كافران} [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ كافر بوونه‌ كرده‌وه‌كانیان وه‌كو سه‌رابێك وایه‌ له‌ شوێنێكی فراوانى ته‌خت و رێكدا كاتێك له‌ دووره‌وه‌ كه‌سێكى تینوو سه‌یرى ئه‌كات وا ئه‌زانێت ئاوه‌ [ حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا ] كاتێك كه‌ دێته‌ سه‌ری هیچ شتێك نابینێ ئه‌وه‌ سه‌رابی پێ ئه‌ووترێ، كافریش وایه‌ ئه‌گه‌ر له‌ دونیاش كرده‌وه‌ی چاك بكات له‌ قیامه‌ت ئه‌جرو پاداشت نابینێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ خوای نه‌كردووه‌ [ وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ ] وه‌ ئه‌بینێ خوای گه‌وره‌ له‌وێوه‌ حسابی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات به‌ڵام سوودی پێ ناگه‌یه‌نێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌یكردووه‌و ئه‌نجامی نه‌داوه‌ [ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٣٩) ] وه‌ لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌."},{"id":40,"translation":"[ أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ ] یاخود كرده‌وه‌ی كافران وه‌كو تاریكییه‌ك وایه‌ له‌ ده‌ریایه‌كی قوولدا بێت، ده‌ریا خۆی تاریكه‌ له‌ شه‌ویشدا بێت وه‌ ده‌ریاكه‌ش قول بێت ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌ بۆ كافران [ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ ] شه‌پۆل ئه‌دا به‌سه‌ر شه‌پۆلدا ئه‌وه‌نده‌ی تر تاریكی ئه‌كات [ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ] وه‌ له‌سه‌رووی شه‌پۆله‌ ئاوه‌كانیشه‌وه‌ هه‌ور هه‌یه‌ كه‌ نایه‌لێ ڕووناكی ئه‌ستێره‌كان ده‌ربكه‌وێ ئه‌وه‌نده‌ی تر تاریكی كردووه‌ [ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ ] تاریكی هه‌ندێكی له‌سه‌ر هه‌ندێكی تره‌، تاریكی له‌سه‌ر تاریكی، تاریكی نه‌زانى و گومان و دوودڵی و خراپه‌كاری [ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ] ئه‌م كه‌سه‌ كه‌ له‌و تاریكیه‌دا ئه‌گه‌ر ده‌ستیشی ده‌ربكات هیچ شتێك نابینێت و هیچ سوودێكی بۆی نیه‌ [ وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ نووری پێ نه‌به‌خشێ و هیدایه‌تی نه‌دات [ فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ (٤٠) ] ئه‌وه‌ هیچ نوورو ڕووناكیه‌كی نیه‌، ئه‌مه‌ دڵی كافره‌ به‌و شێوازه‌ تاریكه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی دڵی باوه‌ڕدار كه‌ له‌ ئایه‌ته‌كه‌ی پێشتر باس كرا."},{"id":41,"translation":"{ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ عیباده‌تی خوا ده‌كه‌ن} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئایا نابینی هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ له‌ فریشته‌و مرۆڤ و جن و گیانله‌به‌رو بێگیان هه‌موویان ته‌سبیحات و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ ] وه‌ باڵنده‌كانیش كه‌ باڵه‌كانیان ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ ئاسماندا له‌و كاته‌دا ئه‌وانیش ته‌سبیحات و عیباده‌تى خواى گه‌وره‌ ده‌كه‌ن [ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ ] هه‌موویان ئه‌زانن كه‌ چۆن نوێژ ئه‌كه‌ن و چۆن ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ فێری كردوون [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ (٤١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":42,"translation":"[ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووى موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ (٤٢) ] وه‌ سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌ش له‌ رۆژى قیامه‌ت هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":43,"translation":"{توانا و ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ } [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ ئه‌و هه‌ورانه‌ به‌ڕێ ئه‌كات بۆ هه‌ر شوێنێك كه‌ ویستی لێ بێت [ ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ] پاشان ئه‌و په‌ڵه‌ هه‌ورانه‌ هه‌موویان كۆ ده‌كاته‌وه‌و یه‌ك ده‌گرن [ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا ] دوای ئه‌وه‌ كه‌ڵه‌كه‌یان ئه‌كات به‌سه‌ر یه‌كدا [ فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ ] وه‌ ده‌بینیت باران له‌ناو ئه‌و هه‌ورانه‌وه‌ دێته‌ خواره‌وه‌ [ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌رزی ئاسمانه‌وه‌ بۆ شاخه‌ به‌رزه‌كانیش ته‌رزه‌ ئه‌بارێنێ، یاخود له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى شاخ ته‌رزه‌ ده‌بارێنێت، یاخود له‌ ئاسمان شاخى ته‌رزه‌ هه‌یه‌ دایده‌به‌زێنێت [ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ ] ویستی لێ بێت له‌ هه‌ر شوێنێك دایبه‌زێنێ دای ئه‌به‌زێنێ [ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ ویستیشی لێ بێت له‌ هه‌ر شوێنێكی تر لایدات لایئه‌دات [ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ (٤٣) ] وه‌ تیشكی ئه‌و هه‌وره‌ بروسكه‌یه‌ نزیكه‌ كه‌ له‌ چاو بدات و چاو به‌رێت له‌به‌ر به‌هێزی تیشكه‌كه‌ی."},{"id":44,"translation":"[ يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ] خوای گه‌وره‌ خۆی شه‌و و ڕۆژ ئه‌مدیو دیو ئه‌كات و ئه‌یگۆڕێت و گۆڕانی به‌سه‌ردا دێنێ به‌ ساردی و گه‌رمى و تاریكی و ڕووناكی و درێژی و كورتی [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ (٤٤) ] به‌ دڵنیایى هه‌موو ئه‌م شتانه‌ په‌ندو عیبره‌ت و ئامۆژگاریه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بینان و چاویان حه‌ق ئه‌بینێ."},{"id":45,"translation":"[ وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو ئاژه‌ڵێكی دروست كردووه‌ له‌ ئاو، یاخود له‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ كه‌ مه‌نی¬یه‌ [ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ ] جا هه‌یانه‌ له‌سه‌ر سكی ئه‌ڕوات وه‌كو مارو كرم و نه‌هه‌نگ [ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌سه‌ر دوو پێ ئه‌ڕوات وه‌كو مرۆڤ و باڵنده‌ [ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ ] وه‌ هه‌یشانه‌ له‌سه‌ر چوار پێ ئه‌ڕوات وه‌كو ئاژه‌ڵه‌كان [ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێ دروستی ئه‌كات [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":46,"translation":"[ لَقَدْ أَنْزَلْنَا آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك ئایه‌تمان دابه‌زاندووه‌ كه‌ ڕوون و ئاشكران [ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٤٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات بۆ ڕێگاى ڕاست كه‌ ویستی لێ بێت و شایانى بێت."},{"id":47,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ ] وه‌ مونافیقان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ش ئیمانمان به‌ خوای گه‌وره‌و به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا هێناوه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ وَأَطَعْنَا ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوامان كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ ته‌نها به‌ زمان نه‌ك به‌ كرده‌وه‌و بیروباوه‌ڕ [ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌م مونافیقانه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن له‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ جیهاد كردن [ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ (٤٧) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ڕاستی باوه‌ڕدار نین."},{"id":48,"translation":"[ وَإِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ كاتێك بانگ بكرێن بڵێن: ئه‌ی مونافیقان وه‌رن بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تا حوكم و بڕیار له‌ نێوانتاندا بده‌ن [ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ (٤٨) ] كۆمه‌ڵێك له‌وان پشت له‌ حه‌ق ئه‌كات ، یاخود له‌ حوكم هێنان بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":49,"translation":"[ وَإِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ (٤٩) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بزانن شه‌رع حه‌ق به‌مان ئه‌دات ئه‌و كاته‌ به‌ ملكه‌چیه‌وه‌ دێن و ڕازی ئه‌بن، به‌ڵام بزانن حه‌قیان پێ نادات ڕازی نابن."},{"id":50,"translation":"[ أَفِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] ئایا ئه‌مانه‌ دڵیان نه‌خۆشه‌ نه‌خۆشی له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ نه‌خۆشی گومان و دوودڵى و نیفاق [ أَمِ ارْتَابُوا ] یان له‌ گوماندان له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ دادپه‌روه‌ری پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُهُ ] یاخود له‌وه‌ ئه‌ترسێن خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نا دادپه‌روه‌ر بن له‌ حوكم دان به‌سه‌ریاندا [ بَلْ أُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٥٠) ] شتی وا نیه‌ به‌ڵكو ئه‌مانه‌ خۆیان زاڵم و سته‌مكارن."},{"id":51,"translation":"[ إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ] كاتێك كه‌ باوه‌ڕداران بانگ بكرێن بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئه‌وه‌ی بڕیار له‌ نێوانیاندا بدات، واته‌: بۆ لای قورئان و سوننه‌ت ته‌نها وته‌یه‌ك هه‌یان بێت ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ فه‌رمان و فه‌رمایشتی خواو پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - بیست وه‌ گوێڕایه‌ڵین [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٥١) ] ئا ئه‌م كه‌سه‌ باوه‌ڕدارانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَخْشَ اللَّهَ ] وه‌ به‌ زانیاریه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێ [ وَيَتَّقْهِ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (٥٢) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ براوه‌ن له‌ دونیاو قیامه‌ت."},{"id":52,"translation":"[ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَخْشَ اللَّهَ ] وه‌ به‌ زانیاریه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێ [ وَيَتَّقْهِ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (٥٢) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ براوه‌ن له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ] مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وپه‌ڕی سوێند خواردن ئه‌گه‌ر تۆ فه‌رمانمان پێ بكه‌ی ئه‌وه‌ ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتدا ده‌رئه‌چین بۆ جیهاد كردن [ قُلْ لَا تُقْسِمُوا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: سوێند مه‌خۆن [ طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن ئه‌مه‌ شتێكی باشه‌، یان ئێوه‌یش وه‌كو باوه‌ڕداران به‌بێ سوێند خواردن گوێڕایه‌ڵى من بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (٥٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌."},{"id":53,"translation":"[ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ] مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وپه‌ڕی سوێند خواردن ئه‌گه‌ر تۆ فه‌رمانمان پێ بكه‌ی ئه‌وه‌ ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتدا ده‌رئه‌چین بۆ جیهاد كردن [ قُلْ لَا تُقْسِمُوا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: سوێند مه‌خۆن [ طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن ئه‌مه‌ شتێكی باشه‌، یان ئێوه‌یش وه‌كو باوه‌ڕداران به‌بێ سوێند خواردن گوێڕایه‌ڵى من بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (٥٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ [ قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم -، واته‌ شوێن قورئان و سوننه‌ت بكه‌ون [ فَإِنْ تَوَلَّوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد [ فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ ] ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی له‌سه‌ره‌ كه‌ به‌ جوانترین و ته‌واوترین شێواز جێبه‌جێی كردووه‌ [ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ركه‌ی له‌سه‌ر شانتانه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی كردن و ئیمان هێنانه‌ [ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرن و دێنه‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست [ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٥٤) ] وه‌ هیچ شتێكیش له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا نیه‌ - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنێكی ئاشكرا نه‌بێ كه‌ دینه‌كه‌تان پێ بگه‌یه‌نێت."},{"id":54,"translation":"[ قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم -، واته‌ شوێن قورئان و سوننه‌ت بكه‌ون [ فَإِنْ تَوَلَّوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد [ فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ ] ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی له‌سه‌ره‌ كه‌ به‌ جوانترین و ته‌واوترین شێواز جێبه‌جێی كردووه‌ [ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ركه‌ی له‌سه‌ر شانتانه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی كردن و ئیمان هێنانه‌ [ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرن و دێنه‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست [ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٥٤) ] وه‌ هیچ شتێكیش له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا نیه‌ - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنێكی ئاشكرا نه‌بێ كه‌ دینه‌كه‌تان پێ بگه‌یه‌نێت."},{"id":55,"translation":"{ئیمان‌و كردەوەی چاك هۆكارە بۆ فەرمانڕەوایی} [ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ ] كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - هاوه‌ڵان هاتنه‌ مه‌دینه‌و ئه‌نصارییه‌كان په‌نایان دان، هه‌موو عه‌ره‌ب دژایه‌تیان كردن، ئه‌مانیش به‌ بێ چه‌ك ناخه‌وتن و به‌ چه‌كه‌كانیانه‌وه‌ هه‌ڵده‌ستان، وتیان ئایا ئێمه‌ بۆ هه‌میشه‌یى هه‌روا به‌ ترسه‌وه‌ ده‌ژین و ئه‌مین نابین و چه‌ك دانانێین؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌و باوه‌ڕدارانه‌ له‌ ئێوه‌ كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) ئه‌یانكاته‌ جێنشین و ده‌سه‌ڵاتدار له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی، (كه‌واته‌ ئیمان و كرده‌وه‌ى چاك هۆكارى سه‌ره‌كین بۆ فه‌رمانڕه‌وایى و ده‌سه‌ڵاتدارى و ده‌وڵه‌تدارى) [ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] هه‌روه‌كو چۆن ئه‌وانه‌ی پێش خۆیان له‌ به‌نو ئیسرائیل و جگه‌ له‌وانی كرده‌ فه‌رمانڕه‌واو كاربه‌ده‌ست [ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ ] وه‌ ئه‌و دینه‌یشی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕازی بووه‌ بۆتان به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆتان ته‌مكین و جێگیرو دامه‌زراوی ئه‌كات و سه‌ری ئه‌خات [ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ] وه‌ له‌ دوای ئه‌و ترس و له‌رزه‌ی كه‌ له‌ دوژمنان هه‌تانه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆتان ئه‌گۆڕێ به‌ هێمنی و ئه‌من و ئاسایش، ئه‌میش به‌هۆی چیه‌وه‌ ئه‌گه‌ر چی بكه‌ن؟ [ يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا ] ئه‌گه‌ر عیباده‌تی من بكه‌ن وه‌ هیچ جۆره‌ شه‌ریكێكم بۆ بڕیار نه‌ده‌ن، (كه‌واته‌ عیباده‌تى خوا به‌تاك و ته‌نهاو شه‌ریك دانه‌نان بۆى هۆكارى سه‌ره‌كییه‌ بۆ نه‌هێشتنى ترس و گۆڕینى به‌ هێمنى و ئارامى) [ وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ ] وه‌ له‌ پاش ئه‌مه‌ هه‌ر كه‌سێك كوفری ئه‌و نیعمه‌تانه‌ بكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٥٥) ] ئا ئه‌و كه‌سانه‌ فاسقن و ده‌رچوونه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا."},{"id":56,"translation":"[ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ ئێوه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - [ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٥٦) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم و به‌زه‌ییتان پێ بكات، (كه‌واته‌ نوێژ كردن و زه‌كات دان و گوێڕایه‌ڵى كردنى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هۆكارى سه‌ره‌كین بۆ دابه‌زینى ره‌حم و به‌زه‌یی خواى گه‌وره‌)."},{"id":57,"translation":"[ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ ] وا نه‌زانن ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن خوای گه‌وره‌ بێ ده‌سه‌ڵاته‌ له‌سه‌ر زه‌وی وه‌ ئه‌وان له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوا ڕزگاریان ئه‌بێ له‌ سزای خوا، نه‌خێر وا نیه‌ با وا نه‌زانن، به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌و سزایان ده‌دات [ وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ ] وه‌ شوێنی مانه‌وه‌یان ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَلَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٥٧) ] كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":58,"translation":"{منداڵان فێر بكەن بەبێ‌ ئیزن نەچنە ژووری تایبەتی دایك‌و باوك} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] (ئه‌سمائى كچى مه‌رثه¬د)و هاوسه‌ره‌كه‌ى خواردنیان بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دروست كردو خه‌ڵكیش به‌بێ ئیزن ده‌هاتنه‌ ژوره‌وه‌، (ئه‌سماء) وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - چه‌ند ناشیرینه‌ ژن و پیاو له‌ ژێر یه‌ك جێگایه‌كدان و منداڵه‌كه‌یان دێته‌ سه‌ریان به‌بێ ئیزن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆیله‌و خزمه‌تكارى ئێوه‌ن [ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ منداڵن و بالغ نه‌بوونه‌ [ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ] له‌ شه‌و و ڕۆژێكدا سێ جار داوای ئیزن و ڕوخسه‌تتان لێ بكه‌ن له‌ كاتى هاتنه‌ ژووری تایبه‌تی خۆتان كه‌ كاتی پشوودانه‌و مرۆڤ له‌و كاتانه‌ خۆی ئه‌گۆڕێ [ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ ] پێش نوێژی به‌یانی [ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ ] وه‌ له‌ نیوه‌ڕۆدا كاتێك كه‌ پۆشاكه‌كانتان دائه‌نێن [ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ] وه‌ له‌ دوای نوێژی عیشادا [ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ ] ئه‌م سێ كاته‌ كاتی عه‌وره‌ته‌، واته‌: مرۆڤ له‌م كاتانه‌دا پۆشاكى خۆی دائه‌كه‌نێت با له‌و كاتانه‌دا ئیزن وه‌ربگرن [ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ ] جگه‌ له‌م سێ كاته‌ هه‌ر كاتێكی تر دێنه‌ ژووره‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئیزنیش وه‌رنه‌گرن ئاساییه‌ [ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ] ئه‌مانه‌ به‌رده‌وام به‌سه‌ر ئێوه‌دا ئه‌گه‌ڕێن و دێن و ئه‌ڕۆن خزمه‌تكاره‌كان یان مناڵه‌كانی خۆتان هه‌ندێكتان به‌سه‌ر هه‌ندێكتاندا ئه‌گه‌ڕێن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٥٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":59,"translation":"[ وَإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ منداڵه‌كان بالغ بوون با ئه‌مان له‌ هه‌موو كاتێكدا ئیزن وه‌ربگرن وه‌كو ئه‌وانه‌ی پێش خۆیان كه‌ گه‌وره‌ن و ئیزن وه‌رده‌گرن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٥٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":60,"translation":"{تەنانەت پیرێژنیش باشترە بۆیان خۆیان دابپۆشن} [ وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا ] وه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ پیرانه‌ی (پیرێژنانه‌ی) كه‌ له‌ سووڕی مانگانه‌و له‌ منداڵ بوون بوونه‌ته‌وه‌و ئومێدو ئاره‌زووى شووكردنیان نیه‌ له‌به‌ر گه‌وره‌یی ته‌مه‌نیان [ فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ ] ئه‌مانه‌ تاوانبار نابن ئه‌گه‌ر پۆشاكه‌كانیان دابنێن، واته‌: عاباش نه‌كه‌ن ئاساییه‌ [ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ ] به‌ڵام نابێت جوانی خۆیان یان عه‌وره‌تی خۆیان ده‌ربخه‌ن، یان خۆیان بڕازێننه‌وه‌ بۆ پیاوانی نامه‌حره‌م [ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ ] وه‌ ئه‌م پیره‌ژنانه‌ش هێشتا ئه‌گه‌ر عابا بكه‌ن و حیجاب بكه‌ن وه‌ خۆیان دابپۆشن ئه‌مه‌ بۆیان باشتره‌ (ئه‌مه‌ سه‌باره‌ت به‌ پیرێژن ئه‌ى ئافره‌تى گه‌نج چۆن دروسته‌ جوانى خۆى ده‌ربخات و پۆشاكى ته‌نك و كورت و ته‌سك و ره‌نگاو ره‌نگ و ناشه‌رعى بپۆشێت!؟ وه‌ كه‌ ئامۆژگاریش بكرێن تۆمه‌تبارت ده‌كه‌ن به‌ توندڕه‌وى و ده‌ڵێن دین وا قورس نیه‌، خۆیان ده‌خه‌ڵه‌تێنن و به‌ ناوى شه‌رعه‌وه‌ پۆشاكى ناشه‌رعى ده‌پۆشن!!) [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٦٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":61,"translation":"[ لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ ] هاوه‌ڵان پێیان ناخۆشبوو له‌گه‌ڵ كوێردا خواردن بخۆن چونكه‌ ئه‌وان خواردنه‌كه‌یان نابینى كامه‌ى باش و خۆشه‌، وه‌ له‌گه‌ڵ شه‌لدا چونكه‌ نه‌یده‌توانى وه‌كو پێویست دابنیشێت بۆ نان خواردن، وه‌ له‌گه‌ڵ نه‌خۆش چونكه‌ نه‌خۆش وه‌كو پێویست خواردنى بۆ ناخورێت، پێیان ناخۆش بوو له‌گه‌ڵیاندا خواردن بخۆن نه‌وه‌كو سته‌میان لێ بكه‌ن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: یاخود عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: هاوه‌ڵان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌چوون بۆ غه‌زا كلیله‌كانیان ده‌دا به‌وانه‌ى كه‌ نه‌خۆشى به‌رده‌وام و درێژخایه‌نیان هه‌یه‌و له‌ ماڵ جێ ئه‌مێنن و پێیان ده‌وتن ئه‌وه‌ى ئاره‌زووى ده‌كه‌ن له‌ ماڵمان حه‌ڵاڵتان بێت و بیخۆن، ئه‌وانیش ده‌یانووت بۆمان حه‌ڵاڵ نیه‌ چونكه‌ له‌ رووا داماون و له‌ دڵیانه‌وه‌ ده‌رنه‌چووه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: كه‌سێك كه‌ كوێره‌ تاوانی له‌سه‌ر نیه‌ یان كه‌سێك كه‌ شه‌له‌ یان كه‌سێك كه‌ نه‌خۆشه‌ یاخود خۆتان كه‌ له‌ ماڵی خۆتان بخۆن ئاساییه‌، یان بێنه‌ ماڵتانه‌وه‌و له‌ ماڵه‌كانتان بخۆن مادام ئیزنتان پێ داون ئاساییه‌ [ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ ] یان له‌ ماڵی باوكتان بخۆن دروسته‌ [ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ ] یان له‌ ماڵی دایكتان [ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ ] یان له‌ ماڵی براتان [ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ ] یان ماڵی خوشكتان [ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ ] یان ماڵی مامه‌تان [ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ ] یان ماڵی پوورتان (خوشكی باوك) [ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ ] ماڵی خاڵۆكانتان [ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ ] یان ماڵی پوورتان (خوشكی دایك) [ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ ] یان ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆیان كلیلیان به‌ ئێوه‌ داوه‌و ڕێگه‌یان پێداون كه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن، وه‌كو كه‌سێك كۆیله‌ی هه‌یه‌ یان خزمه‌تكاری هه‌یه‌ یان وه‌كیلی هه‌یه‌ یاخود پاسه‌وانی هه‌یه‌ [ أَوْ صَدِيقِكُمْ ] یاخود هاوڕێتان، هاوڕێش جارى وا هه‌یه‌ ڕێگا به‌ هاوڕێ ئه‌دات ئه‌مانه‌ ئاساییه‌ مادام ڕێگا پێدراو بێت [ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا ] ئاساییه‌ ئه‌گه‌ر هه‌مووتان پێكه‌وه‌ بخۆن یاخود به‌ جیا جیا بخۆن [ فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر چوونه‌ ماڵێكیشه‌وه‌ له‌م ماڵانه‌ی كه‌ باسكرا یان جگه‌ له‌م ماڵانه‌ش [ فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ ] ئه‌وا سه‌لام له‌ یه‌كترى بكه‌ن، وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سیش له‌ ماڵ نه‌بوو سڵاو له‌ خۆتان بكه‌ن و بڵێن: (السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين) [ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً ] سڵاوێك له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ سڵاوێكی پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ت و پاك كه‌ دڵتان پێ خۆش ئه‌بێ [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٦١) ] به‌ڵكو لێی تێ بگه‌ن."},{"id":62,"translation":"[ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ته‌نها ئیمانداری ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ئیمانیان به‌خواو پێغه‌مبه‌ری خوا هێناوه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا بن - صلی الله علیه وسلم - بۆ كارێكی به‌ كۆمه‌ڵ كه‌ هه‌موویان كۆبوونه‌ته‌وه‌ وه‌كو جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و قوربانی كردن و جیهاد [ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ ] ناڕۆن تا ئیزن له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌رنه‌گرن [ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیزنت لێ وه‌رئه‌گرن ئینجا ئه‌ڕۆن [ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ڕاستی باوه‌ڕیان به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌یه‌ (چۆن له‌كاتى چوونه‌ ژووره‌وه‌ ده‌بێت ئیزن له‌ خاوه‌ن ماڵ وه‌ربگریت ئینجا بچیته‌ ژووره‌وه‌، به‌ هه‌مان شێوه‌ كاتێكیش ده‌ڕۆیت ده‌بێت ئیزن وه‌ربگریت) [ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر بۆ هه‌ندێك له‌ كاروباری گرنگی خۆیان داوای ئیزن و ڕوخسه‌تیان لێ كردیت [ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ ] ئه‌وه‌ ئیزنى هه‌ر كه‌سێك بده‌ له‌ وان كه‌ ویستت لێ بوو [ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٦٢) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":63,"translation":"{ترسناكی سەرپێچی كردنی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } [ لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا ]چۆن له‌ نێوان خۆتاندا هه‌ندێكتان به‌ ناوى خۆتانه‌وه‌بانگی هه‌ندێكتان ئه‌كه‌ن به‌و شێوازه‌بانگی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - مه‌كه‌ن به‌ناوی خۆیه‌وه‌و بڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم -،به‌ڵكو به‌ ئه‌ده‌ب و رێزو به‌گه‌وره‌زانینه‌وه‌ بڵێن: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -، یاخود پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تووڕه‌ مه‌كه‌ن با دوعاتان لێ نه‌كات چونكه‌ دوعای پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - قه‌بووڵه‌و وه‌كو دوعای ئێوه‌ نیه‌ كه‌ هه‌ندێكتان له‌ هه‌ندێكتانی بكه‌ن [ قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئاگاى له‌و مونافیقانه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ په‌نایه‌ك و خۆیان ئه‌دزنه‌وه‌و خۆیان ده‌شارنه‌وه‌و له‌ جیهاد كردن و نوێژى جومعه‌و جه‌ماعه‌ت [ فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كه‌ن با ئاگادار بن [ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هۆی بێ فه‌رمانی كردنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تووشی فیتنه‌ ئه‌بن، فیتنه‌ش بریتیه‌ له‌ شیرك و كوفرو نیفاق و بیدعه‌و گومڕایی [ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦٣) ] یاخود تووشی سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ئه‌بن كه‌ له‌ دونیادا خوای گه‌وره‌ تووشی كوشتن و گرانی و به‌ند كردن و له‌ناو چوونیان ئه‌كات، (ئه‌م سزایانه‌ هه‌مووى به‌ هۆى بێ فه‌رمانى كردنى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -)."},{"id":64,"translation":"[ أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئاگادار بن به‌ دڵنیایى هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی به‌ ته‌نها موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ ] خوای گه‌وره‌ به‌ دڵنیایى ئه‌زانێ ئێوه‌ له‌ چ حاڵه‌تێكدان، یان چی ئه‌كه‌ن و له‌سه‌ر چ كرده‌وه‌یه‌كن [ وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوا دیسان خوای گه‌وره‌ ئاگاداره‌و هه‌واڵتان پێ ئه‌دا به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردووتانه‌ [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٦٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن، والله أعلم."}]},{"id":25,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (فورقان) (واته‌: جیاكارى) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٦٨-٧٠) نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌و (٧٧) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ ] قورئانی پیرۆز پێی ئه‌ووترێ: فورقان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رق و جیاوازی خسته‌ نێوان حه‌ق و باتڵ و حه‌ڵاڵ و حه‌رام و هیدایه‌ت و گومڕایی و رێگاى راست و رێگاى چه‌وته‌وه‌، ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌و فورقانه‌ی دابه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر به‌نده‌كه‌ی خۆی كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو به‌رده‌وام و جێگیرو گه‌وره‌یه‌ [ نَزَّلَ ] واته‌: قورئانى پیرۆزى به‌ به‌ش به‌ش و ئایه‌ت ئایه‌ت و سووره‌ت سووره‌ت دابه‌زاندووه‌ نه‌ك وه‌كو كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانى تر كه‌ به‌ یه‌كجار دایبه‌زاندوون [ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا (١) ] بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و قورئانه‌ یان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئاگاداركه‌ره‌وه‌ بێت بۆ هه‌موو جیهان به‌ جن و مرۆڤه‌وه‌."},{"id":2,"translation":"[ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ [ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا ] وه‌ هیچ كوڕو منداڵی بۆ خۆی بڕیار نه‌داوه‌ وه‌كو گاورو جووله‌كه‌ ئه‌ڵێن، چونكه‌ پێویستى پێ نیه‌ [ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ ] وه‌ له‌ موڵكیشدا هیچ كه‌سێك شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ نیه‌ وه‌كو موشریكان وا ئه‌ڵێن [ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ ] وه‌ هه‌موو شتێكی دروست كردووه‌ له‌م بوونه‌وه‌ره‌ [ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا (٢) ] وه‌ به‌ حیكمه‌تی خۆیشی ته‌قدیری هه‌موو شتێكی كردووه‌و ئه‌ندازه‌ی بۆ داناوه‌و كاتی بۆ دیاری كردووه‌."},{"id":3,"translation":"{بێدەسەڵاتی خوا پوچەڵەكان} [ وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ] وه‌ موشریكان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك خوایان بۆ خۆیان داناوه‌ [ لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا ] خواكانی ئه‌وان توانای دروست كردنی هیچ شتێكیان نیه‌ [ وَهُمْ يُخْلَقُونَ ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان دروستكراون و خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون [ وَلَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ ضَرًّا ] وه‌ ناتوانن هیچ زه‌ره‌رو زیانێك له‌ خۆیان دوورخه‌نه‌وه‌ [ وَلَا نَفْعًا ] یان سوود به‌خۆیان بگه‌یه‌نن [ وَلَا يَمْلِكُونَ مَوْتًا وَلَا حَيَاةً ] وه‌ نه‌ مردنیان به‌ده‌سته‌ نه‌ ژیان [ وَلَا نُشُورًا (٣) ] وه‌ نه‌ زیندوو كردنه‌وه‌ی ناوگۆڕ هیچ شتێكیان به‌ده‌ست نیه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ فه‌رمووده‌ی خوا نیه‌و درۆیه‌كه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیبه‌ستووه‌ [ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ ] وه‌ كه‌سانێكی تر یارمه‌تیان داوه‌، واته‌: جووله‌كه‌و گاور یارمه‌تیان داوه‌ له‌سه‌ر دانانی ئه‌م قورئانه‌ [ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا (٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌م قسه‌یه‌ی ئه‌مان ئه‌یكه‌ن سته‌م و درۆیه‌و هیچ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كی نیه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌و كتێبی ئوممه‌تانى پێشتره‌ كه‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ خه‌ڵكی تری وه‌رگرتووه‌و داوای كردووه‌ بۆی بنووسنه‌وه‌ یان خۆی نووسیوێتێوه‌ [ فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (٥) ] كه‌ به‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رى خوادا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌خوێندرێته‌وه‌ به‌ به‌یانیان و ئێواران، واته‌: كه‌سانێكی تر محمد - صلی الله علیه وسلم - فێر ئه‌كه‌ن (خۆیان باش ده‌زانن ئه‌مه‌ درۆیه‌و هه‌ڵیده‌به‌ستن و چونكه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خوێنده‌وارى نه‌بووه‌و له‌ناو خۆیاندا ژیاوه‌و راستگۆیی و ده‌ستپاكى لایان ئاشكرا بووه‌و خۆیان پێش پێغه‌مبه‌رایتى شایه‌تیان بۆ داوه‌)."},{"id":6,"translation":"[ قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ نهێنی ئه‌زانێ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی ئه‌و خوایه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ی دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ [ إِنَّهُ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٦) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی ئێوه‌دا (سه‌یرى ئه‌م ره‌حمه‌ته‌ى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ كوفرو عیناد و دژایه‌تى كردن و بوهتان كردنیان خواى گه‌وره‌ بانگى كافران ده‌كات بۆ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خۆى تا لێیان خۆشبێت)."},{"id":7,"translation":"{خوای گەورە بەرگری لە پێغەمبەرەكەی - صلی الله علیه وسلم – دەكات} [ وَقَالُوا مَالِ هَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ ] وه‌ كافران گاڵته‌یان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌یانووت: ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ چیه‌ وه‌كو ئێمه‌ پێویستى به‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ هه‌یه‌و له‌ بازاڕیشدا ئه‌ڕوات و كڕین و فرۆشتن ده‌كات، پێغه‌مبه‌ر چۆن وا ده‌بێت؟! [ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا (٧) ] ئه‌ی بۆ فریشته‌یه‌ك دانابه‌زێنن له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - تا ئه‌و فریشته‌یه‌ش له‌گه‌ڵیدا خه‌ڵكی ئاگادار بكاته‌وه‌و شایه‌تى بۆ بدات و بڵێ: ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - (ئه‌ڵێن: چۆن ئه‌بێ پێغه‌مبه‌ر مرۆڤ بێت؟!)."},{"id":8,"translation":"[ أَوْ يُلْقَى إِلَيْهِ كَنْزٌ ] یاخود ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كات ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ با له‌ ئاسمانه‌وه‌ كه‌نزی بۆ دابه‌زێت تا به‌دوای كارو كاسبیدا نه‌گه‌ڕێ [ أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْهَا ] یان باخ و بێستانێكی هه‌بێ كه‌ لێی بخوات [ وَقَالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا (٨) ] وه‌ ئه‌م سته‌مكارو موشریكانه‌ به‌ خه‌ڵكیان ئه‌ووت ئێوه‌ شوێن هیچ كه‌سێك نه‌كه‌وتوون ته‌نها پیاوێكی سیحرلێكراو نه‌بێ و محمد - صلی الله علیه وسلم - سیحرو جادووی لێكراوه‌."},{"id":9,"translation":"[ انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ته‌ماشا بكه‌ چۆن نموونه‌ بۆ تۆ ئه‌هێننه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكت لێ دووربخه‌نه‌وه‌، وه‌ پێشنیاری نابه‌جێت بۆ ئه‌كه‌ن [ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا (٩) ] خۆیان گومڕا بوونه‌و له‌ رێگاى راست لایانداوه‌، وه‌ هیچ ڕێگایه‌كیشیان نیه‌ بتوانن تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا بده‌ن - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":10,"translation":"[ تَبَارَكَ الَّذِي إِنْ شَاءَ جَعَلَ لَكَ خَيْرًا مِنْ ذَلِكَ ] خوای گه‌وره‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو گه‌وره‌و به‌رده‌وام و جێگیره‌، ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت له‌و پێشنیارانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یكه‌ن ئه‌توانێ باشتریشت پێ بدات [ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] باخ و بێستانت پێ ببه‌خشێت كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێریدا بڕوات [ وَيَجْعَلْ لَكَ قُصُورًا (١٠) ] وه‌ كۆشكیشت پێ بدات، ئه‌مه‌ له‌ دونیادا سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ باشتری بۆ داناویت [ بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ ] به‌ڵكو ئه‌وان باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت نه‌بوو بۆیه‌ ئه‌م قسانه‌یان ده‌كرد."},{"id":11,"translation":"[ وَأَعْتَدْنَا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيرًا (١١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ڕۆژی قیامه‌ت به‌ درۆ بزانێ ئه‌وه‌ ئاگری سووتێنه‌ری دۆزه‌خمان بۆی داناوه‌و ئاماده‌ كردووه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا دۆزه‌خ دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌)."},{"id":12,"translation":"{حاڵی كافران لە دۆزەخدا} [ إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ ] كاتێك دۆزه‌خ له‌ شوێنێكی دووره‌وه‌ له‌ ساحه‌ى مه‌حشه‌ره‌وه‌ كافران ببینێ [ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا (١٢) ] ئه‌بیستن دۆزه‌خ له‌ سه‌ختی ڕق و كینه‌ى له‌ كافران ده‌نگێكی لێ ده‌رئه‌چێ."},{"id":13,"translation":"[ وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا ] وه‌ كاتێك كه‌ فڕێ ئه‌درێنه‌ شوێنێكی ته‌سكه‌وه‌ له‌ناو دۆزه‌خداو وه‌كو سجن به‌ند ئه‌كرێن له‌ ئاگردا [ مُقَرَّنِينَ ] وه‌ كۆت و زنجیر ده‌كرێن [ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا (١٣) ] ئه‌لێره‌دا دوعا له‌ خۆیان ئه‌كه‌ن به‌ تیاچوون و له‌ناوچوون."},{"id":14,"translation":"[ لَا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُورًا وَاحِدًا ] پێیان ئه‌ووترێ: ئه‌مڕۆ یه‌كجار دوعا له‌ خۆتان مه‌كه‌ن به‌ له‌ناوچوون [ وَادْعُوا ثُبُورًا كَثِيرًا (١٤) ] به‌ڵكو زۆر دوعا له‌ خۆتان بكه‌ن وه‌كو بێئومێد بوون و بێئومێد بن ئێوه‌ بۆ هه‌میشه‌یى ئه‌مێننه‌وه."},{"id":15,"translation":"‌[ قُلْ أَذَلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ ] ئایا ئه‌م دۆزه‌خه‌ی كه‌ ئێستا كافران تیایدان و له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا سزا ئه‌درێن و كۆت و زنجیر كراون ئه‌مه‌ باشتره‌ یان ئیمانیان بهێنایه‌و بخرانایه‌ته‌ ناو به‌هه‌شتێك كه‌ به‌هه‌میشه‌یی و به‌ نه‌مری تیایدا بوونایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌و كه‌سانه‌ داوه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ كَانَتْ لَهُمْ جَزَاءً وَمَصِيرًا (١٥) ] كه‌ ئه‌مه‌ ئه‌بێ به‌ پاداشت بۆ كرده‌وه‌ چاكه‌كانیان وه‌ سه‌ره‌نجامیانه‌."},{"id":16,"translation":"[ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ خَالِدِينَ ] وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ویستیان له‌ هه‌رچی نازو نیعمه‌تێك بێت بۆیان هه‌یه‌و به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ كَانَ عَلَى رَبِّكَ وَعْدًا مَسْئُولًا (١٦) ] ئه‌میش به‌ڵێنێكه‌و خوای گه‌وره‌ داوێتی و جێبه‌جێی ئه‌كات."},{"id":17,"translation":"[ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ كافران حه‌شر ئه‌كات له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئه‌وان جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رست له‌ بت و دارو به‌ردو پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ت و پیاوچاكان [ فَيَقُولُ أَأَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبَادِي هَؤُلَاءِ ] خوای گه‌وره‌ ڕوو ئه‌كاته‌ پیاوچاكان و پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌تان و ده‌فه‌رمێت: ئایا ئێوه‌ ئه‌م به‌ندانه‌ی منتان گومڕا كردو داواتان لێ كردن كه‌ ئێوه‌ بپه‌رستن [ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ (١٧) ] یاخود ئه‌وان خۆیان ڕێگای ڕاستیان ون كردو وێڵیان كرد؟ (خواى گه‌وره‌ خۆى زاناتره‌ به‌ڵام پرسیار كردن له‌مان بۆ سه‌رزه‌نشت كردن و ده‌مكوتكردنى هاوبه‌شبڕیارده‌رانه‌)."},{"id":18,"translation":"[ قَالُوا سُبْحَانَكَ ] پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ت و پیاوچاكان ئه‌ڵێن: پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار [ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ ] بۆ ئێمه‌ نه‌بوو جگه‌ له‌ تۆ كه‌سانێكی تر بكه‌ین به‌ وه‌لی و دۆست و پشتیوانی خۆمان به‌ڵكو ته‌نها تۆمان به‌ وه‌لی خۆمان داناو تۆمان ئه‌په‌رست و ئێمه‌ به‌رین له‌ په‌رستنى ئه‌وان بۆ ئێمه‌، وه‌ ئه‌وان له‌ خۆیانه‌وه‌ ئێمه‌یان په‌رست و ئێمه‌ پێى رازى نین [ وَلَكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ ] به‌ڵام تۆ نازو نیعمه‌تی خۆت ڕژاند به‌سه‌ر خۆیان و باوك و باپیرانیان، وه‌ ته‌مه‌نیان درێژ بوو تا ئامۆژگاری تۆ و تێڕوانین له‌ كتابه‌كانی تۆیان له‌بیر كرد [ وَكَانُوا قَوْمًا بُورًا (١٨) ] وه‌ ئه‌وان قه‌ومێكى به‌هیلاكچوو تیاچووبوون."},{"id":19,"translation":"[ فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِمَا تَقُولُونَ ] ئه‌ى هاوبه‌شبڕیارده‌ران، پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ت و پیاوچاكان ئێوه‌یان به‌درۆ خسته‌وه‌ له‌و قسانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌تان كرد [ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا وَلَا نَصْرًا ] ئێستاش توانای ئه‌وه‌تان نیه‌ ئه‌و سزایه‌ له‌سه‌ر خۆتان لاده‌ن یان كه‌سێك نیه‌ سه‌رتان بخات و ڕزگارتان بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌، یان خۆتان سه‌ربخه‌ن [ وَمَنْ يَظْلِمْ مِنْكُمْ نُذِقْهُ عَذَابًا كَبِيرًا (١٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش له‌ ئێوه‌ زوڵم و سته‌م بكات و شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دابنێت ئه‌وا ئه‌یخه‌ینه‌ ناو سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌وه‌."},{"id":20,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ ] وه‌ له‌ پێش تۆشدا ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ هیچ له‌ پێغه‌مبه‌رانمان نه‌ناردووه‌ ئیلا هه‌ر هه‌موویان مرۆڤـ بوونه‌و خواردنیان خواردووه‌و له‌ بازاڕدا گه‌ڕاون و كڕین و فرۆشتنیان كردووه‌ [ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً ] وه‌ هه‌ندێكتان ئه‌كه‌ینه‌ تاقیكردنه‌وه‌ بۆ هه‌ندێكتان، پێغه‌مبه‌ران ئه‌نێرین تا به‌هۆیانه‌وه‌ خه‌ڵكی تاقیبكه‌ینه‌وه‌ [ أَتَصْبِرُونَ ] ئایا ئارام ئه‌گرن له‌سه‌ر حه‌ق و له‌سه‌ر ئه‌م تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌ [ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا (٢٠) ] وه‌ په‌روه‌ردگاریش زۆر بینایه‌و هه‌موو شتێك ئه‌بینێ و هیچ له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":21,"translation":"{كافران پێشنیاری نابەجێ‌ دەكەن} [ وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌و به‌ قیامه‌ت نیه‌و ئومێدی زیندووبونه‌وه‌یان نیه‌ ئه‌ڵێن: باشه‌ بۆچی خوای گه‌وره‌ مه‌لائیكه‌تی دانه‌به‌زاندۆته‌ سه‌رمان تا پێمان بڵێ كه‌ محمد پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و - صلی الله علیه وسلم - ڕاستگۆیه‌ [ أَوْ نَرَى رَبَّنَا ] یاخود بۆچى به‌ چاوى خۆمان خوای گه‌وره‌ نابینین تا پێمان بڵێ محمد پێغه‌مبه‌ره‌و - صلی الله علیه وسلم - له‌ لایه‌ن منه‌وه‌ هاتووه‌ [ لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ] به‌ڕاستی ئه‌مانه‌ له‌ نه‌فسی خۆیاندا زۆر خۆیان به‌ گه‌وره‌ زانی و لووتبه‌رز بوون [ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا (٢١) ] وه‌ عینادی و سه‌ركه‌شیه‌كی زۆر گه‌وره‌یان كرد به‌وه‌ی كه‌ ئیمانیان نه‌هێناو ئه‌م داواكاریانه‌یان كرد."},{"id":22,"translation":"[ يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلَائِكَةَ ] ئه‌مانه‌ ڕۆژێك مه‌لائیكه‌ت ئه‌بینن كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ یان له‌ كاتی گیان كێشاندا [ لَا بُشْرَى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ ] به‌ڵام مه‌لائیكه‌ت له‌و ڕۆژه‌دا هیچ موژده‌یه‌كیان پێ نیه‌ بۆ تاوانباران و بینینی خێرو چاكه‌ نیه‌ به‌ڵكو موژده‌ى چونه‌ دۆزه‌خیان پێ ده‌ده‌ن [ وَيَقُولُونَ حِجْرًا مَحْجُورًا (٢٢) ] وه‌ پێیان ئه‌ووترێ: ئێوه‌ قه‌ده‌غه‌و رێگریه‌كى ته‌واو ئه‌كرێن له‌ چوونه‌ به‌هه‌شت."},{"id":23,"translation":"{كردەوەی كافران بەتاڵ و پوچەڵە} [ وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا (٢٣) ] وه‌ كافران ئه‌گه‌ر له‌ دونیا كرده‌وه‌ی چاكیان كردبێ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌یهێنین و هه‌مووی ئه‌كه‌ین به‌ تۆزێكی بڵاو و بڵاو ئه‌بێته‌وه‌و هیچى نامێنێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌یان كردووه‌و پاداشتیان ده‌ست ناكه‌وێ."},{"id":24,"translation":"[ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَأَحْسَنُ مَقِيلًا (٢٤) ] به‌هه‌شتیه‌كان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا له‌ به‌هه‌شتدا باشترین شوێن و پله‌و پایه‌یان بۆ هه‌یه‌، وه‌ باشترین شوێنی ڕاكشانیشیان هه‌یه‌، (مَقِيل) واته‌: (قه‌یلوله‌) به‌ڵام له‌ به‌هه‌شتدا خه‌وتن نیه‌ به‌ڵكو راكشان و پاڵدانه‌وه‌یه."},{"id":25,"translation":"[ وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّمَاءُ بِالْغَمَامِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ئاسمان له‌ت ئه‌بێ وه‌ هه‌ورى سپى ته‌نك ده‌رده‌كه‌وێت [ وَنُزِّلَ الْمَلَائِكَةُ تَنْزِيلًا (٢٥) ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كان پۆل له‌ دوای پۆل دائه‌به‌زن و ده‌ورى دروستكراوه‌كان ده‌ده‌ن."},{"id":26,"translation":"[ الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمَنِ ] موڵك له‌و ڕۆژه‌دا هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و حه‌قه‌و كه‌س ناتوانێ بانگه‌شه‌ی هیچ موڵكێك بكات [ وَكَانَ يَوْمًا عَلَى الْكَافِرِينَ عَسِيرًا (٢٦) ] به‌ڕاستی ڕۆژێكه‌ له‌سه‌ر كافران زۆر قورسه‌."},{"id":27,"translation":"{هاوڕێی خراپ بەرەو دۆزەخت دەبات} [ وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ ] (عقبة بن أبي مُعَيْط) له‌ مه‌ككه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داده‌نیشت و ئازارى نادا، كافران وتیان (عوقبه‌) موسڵمان بووه‌، هاوڕێیه‌كى هه‌بوو وتى قسه‌ت له‌گه‌ڵ ناكه‌م تا نه‌چیت تف نه‌كه‌یته‌ ناوچه‌وانى محمدو به‌ خراپترین شێواز له‌ناو مه‌جلیسه‌كه‌یدا جوێنى پێ نه‌ده‌یت، (عوقبه‌)یش به‌قسه‌ى كرد، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تفه‌كه‌ى له‌ ده‌موچاوى سڕیه‌وه‌و فه‌رمووى: له‌ ده‌ره‌وه‌ى شاخه‌كانى مه‌ككه‌ بتبینم ده‌بێت له‌ گه‌ردنت بده‌م، له‌ جه‌نگى به‌در (عوقبه‌) زۆر ترسا ده‌رچێت بۆ جه‌نگ، وتى محمد هه‌ڕه‌شه‌ى لێكردووم و له‌ گه‌ردنم ده‌دات، وتیان: تۆ وشتره‌ سورت هه‌یه‌ كه‌س نایگرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر تێكشكاین تۆ رابكه‌، ئه‌میش له‌گه‌ڵیان ده‌رچوو، كاتێك خواى گه‌وره‌ كافرانى تێكشكاند (عوقبه‌) وشتره‌كه‌ى به‌ریدایه‌ ناو قوڕاوێكه‌وه‌و له‌ناو حه‌فتا كافردا به‌ دیل گیراو وتى ئایا له‌ناو ئه‌ماندا ته‌نها من ده‌كوژیت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: به‌ڵێ، وه‌ كوشتى، خواى گه‌وره‌ ئه‌م سێ ئایه‌ته‌ى له‌سه‌ر (عقبة بن أبي مُعَيْط) دابه‌زاند، له‌و ڕۆژه‌دا كه‌سی زاڵم و سته‌مكار هه‌ردوو ده‌ستی خۆی ئه‌گه‌زێ له‌ په‌شیمانیدا به‌ڵام په‌شیمانى له‌و رۆژه‌دا سودى نیه‌و دادى نادات [ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا (٢٧) ] ئه‌ڵێ: خۆزگه‌ پێغه‌مبه‌ری خوام - صلی الله علیه وسلم - بكردایه‌ به‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆم وه‌ شوێنی بكه‌وتمایه‌ (هه‌موو كه‌سێك له‌ دونیا شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كه‌وێت له‌ قیامه‌تدا په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ به‌ڵام په‌شیمانى سودى بۆ هیچ كه‌سێك نیه‌و له‌وێ ته‌نها لێپرسینه‌وه‌یه‌)."},{"id":28,"translation":"[ يَا وَيْلَتَى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا (٢٨) ] خۆزگه‌ فڵانه‌ كه‌سم نه‌كردایه‌ته‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆم."},{"id":29,"translation":"[ لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گومڕای كردم له‌و زیكرو قورئانه‌ى كه‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ بۆم هات [ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا (٢٩) ] به‌ به‌رده‌وامى شه‌یتان مرۆڤـ سه‌رشۆڕ ئه‌كات و له‌حه‌ق لایده‌بات."},{"id":30,"translation":"{وازهێنان لە قورئان چۆنە؟} [ وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا (٣٠) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌ڕاستی قه‌ومه‌كه‌ی من وازیان له‌ قورئان هێنا، (ئیمان نه‌هێنان به‌ قورئان و باوه‌ڕ پێ نه‌كردنى و نه‌خوێندنه‌وه‌ی و لێتێنگه‌یشتنی و له‌به‌رنه‌كردنى و كارپێنه‌كردنی و بانگه‌واز نه‌كردن بۆ لای و به‌رگری نه‌كردن لێی ئه‌مانه‌ هه‌مووى وازهێنانه‌ له‌ قورئان و به‌ر ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ده‌كه‌ون)."},{"id":31,"translation":"[ وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ بۆ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران دوژمنمان داناوه‌ له‌ خه‌ڵكانێكی تاوانبار [ وَكَفَى بِرَبِّكَ هَادِيًا وَنَصِيرًا (٣١) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ى شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌وێت ئه‌وا خوای گه‌وره‌ى به‌سه‌ كه‌ هیدایه‌تی ئه‌دات وه‌ پشتیوانی ئه‌بێت و سه‌ریده‌خات له‌ دونیاو قیامه‌ت."},{"id":32,"translation":"{حیكمەت لە دابەزینی قورئان بە بەش بەش} [ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ] وه‌ كافران ئه‌یانووت: بۆچی قورئان هه‌ر هه‌مووی به‌یه‌كجار بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دانابه‌زێت و به‌ش به‌ش و پارچه‌ پارچه‌ دائه‌به‌زێ؟ [ كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌م شێوازه‌ به‌ گوێره‌ی پێویست و روداوه‌كان بۆت دائه‌به‌زێنین بۆ ئه‌وه‌ی دڵت جێگیرو دامه‌زراو بكه‌ین (قورئانى پیرۆز هه‌ر هه‌مووى له‌شه‌وى قه‌در دابه‌زى بۆ بيت العزة له‌ ئاسمانى دونیا، پاشان له‌ ماوه‌ى بیست و سێ ساڵدا بۆ سه‌ر زه‌وى دابه‌زى به‌ گوێره‌ى رووداو و به‌سه‌رهات و ئه‌حكام و پێویستى) [ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا (٣٢) ] وه‌ به‌ ته‌رتیلیشه‌وه‌ بۆتمان خوێندۆته‌وه‌، یان به‌ جوانى بۆتمان روون كردۆته‌وه‌."},{"id":33,"translation":"[ وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ ] وه‌ كافران هیچ نموونه‌یه‌ك بۆ تۆ ناهێننه‌وه‌، یان هیچ پێشنیارێك ناكه‌ن یان هیچ گومانێك ناهێننه‌وه‌ [ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ ] ئیلا ئێمه‌ حه‌قت بۆ دێنینه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌داو باتڵه‌كه‌ی ئه‌وان پووچه‌ڵ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا (٣٣) ] وه‌ باشترین ڕوون كردنه‌وه‌ت بۆ دێنین."},{"id":34,"translation":"[ الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ ] ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر روویان حه‌شر ئه‌كرێن و ڕائه‌كێشرێن بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ [ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا ] ئه‌مانه‌ خراپترین جێگاو سه‌ره‌نجامیان هه‌یه‌ [ وَأَضَلُّ سَبِيلًا (٣٤) ] وه‌ له‌ هه‌موو كه‌س گومڕاتر بوونه‌ له‌ دونیادا."},{"id":35,"translation":"{سزادانى كافران} [ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ ] وه‌ ئێمه‌ به‌ دڵنیایی ته‌وراتمان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌خشیووه‌ [ وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا (٣٥) ] وه‌ هارونی برایشی - صلی الله علیه وسلم - سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ر بوو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی بوو له‌گه‌ڵیدا."},{"id":36,"translation":"[ فَقُلْنَا اذْهَبَا إِلَى الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ پێمان وتن بڕۆن بۆ لای ئه‌و قه‌ومه‌ی كه‌ ئایه‌ت و موعجیزه‌كانى ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌و ئیمانیان پێ نه‌هێناوه‌ كه‌ فیرعه‌ون و داروده‌سته‌كه‌ی بوو [ فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيرًا (٣٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن و له‌ناو ئاوه‌كه‌دا نوقمی كردن."},{"id":37,"translation":"[ وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ ] وه‌ قه‌ومی نوحیش كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی ئه‌وانیشمان له‌ناو ئاوه‌كه‌دا نوقم كرد (هه‌رچه‌نده‌ ته‌نها نوح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ رۆیشت و ته‌نها ئه‌ویان به‌ درۆ زانى به‌ڵام هه‌ر ئوممه‌تێك باوه‌ڕ به‌ یه‌ك پێغه‌مبه‌ر نه‌هێنن ئه‌وا وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ باوه‌ڕیان به‌سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌هێنا بێت) [ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً ] وه‌ كردمانن به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ خه‌ڵكی تر [ وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا (٣٧) ] وه‌ سزای به‌ ئێش و ئازارمان بۆ هه‌موو سته‌مكاران ئاماده‌ كردووه‌."},{"id":38,"translation":"[ وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ ] وه‌ قه‌ومی (عادو ثهمود) وه‌ هاوه‌ڵانی بیره‌كه‌یش، كه‌ بیرێك بووه‌ ئه‌ووترێ: له‌ دێى (فه‌لج) له‌ (یه‌مامه‌)، یاخود له‌ (ئه‌نطاكیا)، یاخود له‌ (ئازه‌ربیجان) بووه‌، كه‌ قه‌ومێكى بت په‌رست بوونه‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى خۆیان به‌ درۆزانیوه‌و كوشتوویانه‌و خستوویانه‌ته‌ ناو بیره‌كه‌وه‌، بۆیه‌ پێیان وتراوه‌: هاوه‌ڵانی بیر، خواى گه‌وره‌ له‌ ناوى بردوون، یاخود (أصحاب الاخدود) بوونه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ سوره‌تى (بروج) باسیان ده‌كات، یاخود وتراوه‌: قه‌ومی شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوونه‌ [ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا (٣٨) ] وه‌ چه‌نده‌ها ئوممه‌تی تر له‌م نێوانانه‌دا خوای گه‌وره‌ هه‌موویانی له‌ناو بردووه‌ كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌."},{"id":39,"translation":"[ وَكُلًّا ضَرَبْنَا لَهُ الْأَمْثَالَ ] وه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ن ترساندووه‌و نموونه‌و به‌ڵگه‌مان بۆ هێناونه‌ته‌وه‌و بیانومان بڕیون [ وَكُلًّا تَبَّرْنَا تَتْبِيرًا (٣٩) ] وه‌ كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌ هه‌موویانمان له‌ناو بردووه‌."},{"id":40,"translation":"[ وَلَقَدْ أَتَوْا عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ ] وه‌ به‌ دڵنیایى خه‌ڵكی مه‌ككه‌ به‌سه‌ر ئه‌و دێیه‌دا تێپه‌ڕیون كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن و به‌ردبارانی كردن كه‌ قه‌ومی لوط بوون [ أَفَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهَا ] كاتێك كه‌ گه‌شت ده‌كه‌ن بۆ شام ئایا شوێنه‌واریان نابینن كه‌ چۆن خواى گه‌وره‌ سزاى داون و له‌ ناوى بردون به‌ هۆى ئیمان نه‌هێنان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان وه‌ ئێوه‌یش په‌ندو عیبره‌ت وه‌ربگرن [ بَلْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ نُشُورًا (٤٠) ] به‌ڵكو ئه‌وان به‌ ئومێدی زیندوو بوونه‌وه‌ نین و له‌ زیندوو بوونه‌وه‌ ناترسێن بۆیه‌ په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن."},{"id":41,"translation":"[ وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا ] وه‌ كاتێك كه‌ تۆ ئه‌بینن له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ئیمانت پێ بێنن گاڵته‌ت پێ ئه‌كه‌ن [ أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا (٤١) ] ئه‌ڵێن: ئا ئه‌مه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ كردوویه‌تی به‌ پێغه‌مبه‌رو ناردوویه‌تی."},{"id":42,"translation":"[ إِنْ كَادَ لَيُضِلُّنَا عَنْ آلِهَتِنَا لَوْلَا أَنْ صَبَرْنَا عَلَيْهَا ] ئه‌ڵێن: نزیك بوو گومڕامان بكات و له‌ په‌رستنی خواكانمان لامان بدات ئه‌گه‌ر ئاراممان نه‌گرتایه‌ له‌سه‌ری و دامه‌زراو نه‌بووینایا [ وَسَوْفَ يَعْلَمُونَ حِينَ يَرَوْنَ الْعَذَابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا (٤٢) ] خوای گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌یان لێ ده‌كات و ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك كه‌ سزایان بۆ دێت و خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌دات ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كه‌ كێ ڕێگای گومڕایی گرتۆته‌به‌ر."},{"id":43,"translation":"[ أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ ] ئایا نابینی كه‌سانێك كه‌ هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان كردووه‌ به‌خواو ئه‌یپه‌رستن و گوێڕایه‌ڵی ئه‌كه‌ن [ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا (٤٣) ] ئایا تۆ ئه‌توانی ئه‌وانه‌ بپارێزی یان به‌ زۆر ئیمان بخه‌یته‌ دڵیانه‌وه‌؟ ناتوانیت و ئه‌وه‌ت له‌سه‌ر نیه‌."},{"id":44,"translation":"[ أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ ] یاخود ئایا وا ئه‌زانی زۆربه‌یان حه‌ق ئه‌بیستن و لێى تێ ئه‌گه‌ن؟ نه‌خێر [ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ ] به‌ڵكو ئه‌وان هیچ شتێك نین ته‌نها وه‌كو ئاژه‌ڵ وان له‌ تێگه‌یشتندا [ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا (٤٤) ] به‌ڵكو له‌ ئاژه‌ڵیش وێڵ و گومڕاترن، چونكه‌ ئاژه‌ڵ ده‌زانێت بۆچى دروستكراون، به‌ڵام كافران بۆ عیباده‌تى خوا دروستكراون و جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌په‌رستن."},{"id":45,"translation":"{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ ] ئایا نابینی په‌روه‌ردگارت چۆن سێبه‌ری درێژ كردۆته‌وه‌ (له‌ به‌ره‌به‌یانه‌وه‌ تا خۆركه‌وتن) [ وَلَوْ شَاءَ لَجَعَلَهُ سَاكِنًا ] ئه‌گه‌ر ویستی لێ بوایه‌ سێبه‌ره‌كه‌ى جێگیرو به‌رده‌وام ده‌كرد [ ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا (٤٥) ] پاشان خۆریشمان گێڕا وه‌كو به‌ڵگه‌یه‌ك بێت له‌سه‌ر ئه‌و سێبه‌ره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیادو كه‌م ئه‌كات به‌هۆی خۆره‌كه‌وه."},{"id":46,"translation":"[ ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إِلَيْنَا قَبْضًا يَسِيرًا (٤٦) ] پاشان سێبه‌ره‌كه‌یشمان كه‌م كردۆته‌وه‌و شاردۆته‌وه‌ به‌هۆی نه‌مانی خۆره‌كه‌وه‌، یان خۆره‌كه‌مان شاردۆته‌وه‌و كه‌م كردۆته‌وه‌."},{"id":47,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌وی بۆ ئێوه‌ وه‌كو پۆشاكێك لێكردووه‌ كه‌ داتانئه‌پۆشێ به‌ تاریكیه‌كه‌ى [ وَالنَّوْمَ سُبَاتًا ] وه‌ خه‌ویشی بۆ ئێوه‌ داناوه‌ تا پشووی تیا بده‌ن و له‌ جوله‌ بكه‌ون [ وَجَعَلَ النَّهَارَ نُشُورًا (٤٧) ] وه‌ ڕۆژیشی وا لێ كردووه‌ كه‌ تیایدا به‌ ئاگاو به‌خه‌به‌ر بن و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆتان هه‌وڵ بده‌ن."},{"id":48,"translation":"‌[ وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌و بایانه‌ ئه‌نێرێ وه‌كو موژده‌ده‌رێك له‌ پێش خۆیانه‌وه‌ كه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ی هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ بارانیان پێیه‌ [ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا (٤٨) ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ ئاوێكی پاك دائه‌به‌زێنینه‌ خواره‌وه‌."},{"id":49,"translation":"[ لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا ] تا به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ چه‌ند شوێنێكی زه‌وی مردوو زیندوو بكه‌ینه‌وه‌ به‌ ڕواندنی گژوگیاو دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌ك [ وَنُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَامًا وَأَنَاسِيَّ كَثِيرًا (٤٩) ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ له‌و دروستكراوانه‌ی كه‌ دروستمان كردووه‌ له‌ ئاژه‌ڵان و له‌ خه‌ڵكانێكی زۆری پێ ئاو بده‌ین."},{"id":50,"translation":"[ وَلَقَدْ صَرَّفْنَاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا ] وه‌ ئه‌م گۆڕانكاریانه‌ ئه‌كه‌ین له‌ سێبه‌رو با و باران بارین تا له‌ زیندوكردنه‌وه‌ى ئه‌و زه‌ویه‌ مردوانه‌ بیر له‌ مردن بكه‌نه‌وه‌ [ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا (٥٠) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ته‌نها كوفرانه‌بژێری نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌یان هه‌ڵبژارد، وه‌ ڕه‌تیان كرده‌وه‌ كه‌ دان بنێن به‌ نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌ (ناڵێن به‌ هۆى فه‌زڵ و ره‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌وه‌ بارانمان بۆ بارى، به‌ڵكو ده‌ڵێن به‌ هۆى ئه‌ستێره‌و بورجه‌كانه‌وه‌ بارانمان بۆ بارى)."},{"id":51,"translation":"[ وَلَوْ شِئْنَا لَبَعَثْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيرًا (٥١) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ بۆ هه‌موو دێ یه‌ك ده‌مانتوانی پێغه‌مبه‌رێك بنێرین وه‌ ئاگاداریان بكاته‌وه‌، به‌ڵام محمدمان - صلی الله علیه وسلم - بۆ تێكڕاى خه‌ڵكى ناردووه‌."},{"id":52,"translation":"[ فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - گوێڕایه‌ڵی كافران مه‌كه‌ [ وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا (٥٢) ] وه‌ به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ جیهادێكی گه‌وره‌ی كافران بكه‌."},{"id":53,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ دوو ده‌ریای گه‌یاندووه‌ به‌ یه‌ك [ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ ] كه‌ یه‌كێكیان ئاوێكی شیرینی سازگاره‌ كه‌ ده‌ڕوات [ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ] وه‌ ئه‌وه‌ی تریشیان ئاوێكی سوێرو شۆره‌ كه‌ راوه‌ستاوه‌و ناڕوات [ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا ] وه‌ له‌ نێوانیشیاندا په‌رده‌یه‌كی داناوه‌ كه‌ تێكه‌ڵ به‌یه‌ك نابن [ وَحِجْرًا مَحْجُورًا (٥٣) ] وه‌ ئه‌و په‌رده‌یه‌ ڕێگری ئه‌كات ئه‌و دوو ئاوه‌ له‌ ناوه‌وه‌ تێكه‌ڵ به‌یه‌ك بن و ئه‌و دوو ئاوه‌ی لێك جیا كردۆته‌وه‌، به‌ڵام له‌ بانه‌وه‌ یه‌كه‌، ئه‌ویش موعجیزه‌یه‌كی خوای گه‌وره‌یه‌، یاخود زه‌وى وشكانى خستۆته‌ نێوانیانه‌وه."},{"id":54,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك كه‌ مه‌نى یه‌ مرۆڤی دروست كردووه‌ [ فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌وه‌ مرۆڤ زیادی كردووه‌ له‌ نه‌سه‌ب و ڕه‌چه‌ڵه‌كدا وه‌ له‌ ژن و ژن خوازیدا [ وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا (٥٤) ] وه‌ په‌روه‌ردگارى تۆ زۆر به‌تواناو ده‌سه‌ڵاته‌."},{"id":55,"translation":"[ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُهُمْ ] وه‌ كافران و بێباوه‌ڕان و موشریكان عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌ شتان و كه‌سانێك كه‌ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن ئه‌گه‌ر بیانپه‌رستن [ وَلَا يَضُرُّهُمْ ] وه‌ زیانیان پێ ناگه‌یه‌نن ئه‌گه‌ر نه‌یانپه‌رستن و سوودو زیانیان به‌ ده‌ست نیه‌ [ وَكَانَ الْكَافِرُ عَلَى رَبِّهِ ظَهِيرًا (٥٥) ] وه‌ كافریش شوێن شه‌یتان ئه‌كه‌وێ و یارمه‌تی شه‌یتان ئه‌دات له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رپێچى خوای گه‌وره‌ بكات."},{"id":56,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا مُبَشِّرًا وَنَذِيرًا (٥٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆمان نه‌ناردووه‌ ئیلا موژده‌ده‌ر بیت به‌ به‌هه‌شت بۆ موسڵمانان، وه‌ ترسێنه‌ر بیت به‌ دۆزه‌خ بۆ كافران."},{"id":57,"translation":"[ قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من داوای ئه‌جرو پاره‌م له‌ ئێوه‌ نه‌كردووه‌ له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ به‌ڵكو ته‌نها مه‌به‌ستم ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌یه‌ [ إِلَّا مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا (٥٧) ] مه‌گه‌ر كه‌سێك خۆی ویستی لێ بێت خێرو چاكه‌ بكات و بگات به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وا ئاره‌زووی خۆیه‌تی و من ناچارتان ناكه‌م."},{"id":58,"translation":"[ وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ ] وه‌ تۆ له‌ هه‌موو كاروبارێكتدا ته‌وه‌كول بكه‌ره‌ سه‌ر ئه‌و خوایه‌ی كه‌ زیندووه‌و هه‌رگیز مردنی به‌سه‌ردا نایات، وه‌ كاره‌كانتى پێ بسپێره‌ [ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕابگره‌و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ بكه‌ [ وَكَفَى بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا (٥٨) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگاداری تاوانی به‌نده‌كانی بێ كه‌ زۆر ئاگاداره‌و زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌و هیچی لێ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":59,"translation":"{خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە} [ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ له‌ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا دروستی كردووه‌ [ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان په‌روه‌ردگار به‌رزو بڵند بوه‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی به‌رز بوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و شیاو و گونجاو بێت به‌ گه‌وره‌یی و مه‌زنی خوای گه‌وره‌ له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی هیچ له‌ دروستكراوه‌كانی ناچێت، وه‌ چۆنێتییه‌كه‌شی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌س نایزانێت، پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتییه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ مه‌خلوقى دروستكراوى لاواز، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست پێى نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆڕینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، كه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ ده‌بێت پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتبێت، كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و (نونه‌) ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت [ الرَّحْمَنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا (٥٩) ] تۆ له‌م شته‌ پرسیار له‌ خوایه‌ك بكه‌ كه‌ زۆر زانایه‌و زانیاریه‌كى زۆر وردى هه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌یه."},{"id":60,"translation":"‌[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمَنِ ] وه‌ كاتێك به‌ كافران بووترێ سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن كه‌ ڕه‌حمانه‌ [ قَالُوا وَمَا الرَّحْمَنُ ] ئه‌وان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ڕه‌حمان ناناسین [ أَنَسْجُدُ لِمَا تَأْمُرُنَا ] ئایا فه‌رمانمان پێ ئه‌كه‌ی كه‌ ئێمه‌ سوجده‌ به‌رین بۆ خوایه‌ك كه‌ نایناسین و ته‌نها له‌به‌ر قسه‌ى تۆ سوجده‌ى بۆ به‌رین [ وَزَادَهُمْ نُفُورًا (٦٠) ] وه‌ به‌مه‌ زیاتر ڕایان كردو دوور كه‌وتنه‌وه‌ له‌ دین."},{"id":61,"translation":"[ تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌كاندا بورج و ئه‌ستێره‌ گه‌وره‌كانى داناوه‌ له‌ شوێنه‌ به‌رزه‌كاندا خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو گه‌وره‌و به‌رده‌وام و جێگیره‌ [ وَجَعَلَ فِيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنِيرًا (٦١) ] وه‌ خۆری له‌ ئاسماندا داناوه‌ كه‌ گه‌رمی و روناكى هه‌یه‌، وه‌ مانگی تیا داناوه‌ كه‌ ته‌نها ڕووناكی هه‌یه‌."},{"id":62,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌و و ڕۆژی داناوه‌ كه‌ جێی یه‌كتری ئه‌گرنه‌وه‌و به‌ دوای یه‌كدا دێن، یاخود لێك جیاوازن له‌ تاریكى و روناكى و ساردى و گه‌رمى [ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَذَّكَّرَ ] ئه‌م یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ په‌ندو عیبره‌ت وه‌ربگرێ [ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا (٦٢) ] یاخود شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌ته‌ گه‌ورانه‌."},{"id":63,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی بەندە تایبەتەكانی خوا} [ وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا ] وه‌ به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌ڕۆن به‌هێمنی و ئارامی به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ لووتبه‌رزی و فه‌خرو شانازى بڕۆن (مه‌به‌ست ئه‌وه‌ نیه‌ به‌لاوازى بڕۆن وه‌كو نه‌خۆش) [ وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ ] وه‌ كاتێك كه‌سانی نه‌زان و نه‌فام گفتوگۆیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ قَالُوا سَلَامًا (٦٣) ] ئه‌ڵێن: ئێوه‌ ئه‌مین و سه‌لامه‌تن له‌ ده‌ست و ده‌مى ئێمه‌ و به‌ خراپه‌ وه‌ڵامی خراپی ئێوه‌ ناده‌ینه‌وه‌."},{"id":64,"translation":"[ وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِيَامًا (٦٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌و به‌سه‌ر ئه‌به‌ن له‌ سوجده‌دان وه‌ به‌ پێوه‌ ڕاوه‌ستاون نوێژ ئه‌كه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":65,"translation":"[ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سزای ئاگری دۆزه‌خمان له‌سه‌ر لاده‌ [ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا (٦٥) ] به‌ڕاستی سزای ئاگری دۆزه‌خ به‌رده‌وامه‌."},{"id":66,"translation":"[ إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا (٦٦) ] وه‌ خراپترین شوێنه‌ كه‌ مرۆڤـ تیایدا جێگیرو نیشته‌جێ بێت، وه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌یه‌."},{"id":67,"translation":"[ وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ نه‌فه‌قه‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ زیادڕه‌وی ناكه‌ن و سنوور نابه‌زێنن، یاخود له‌ تاواندا سه‌رفى ناكه‌ن [ وَلَمْ يَقْتُرُوا ] وه‌ ڕه‌زیلی و چروكی و به‌خیلى ناكه‌ن [ وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا (٦٧) ] به‌ڵكو له‌و نێوانه‌دا مام ناوه‌ند مه‌سره‌ف ئه‌كه‌ن."},{"id":68,"translation":"[ وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: كه‌سانێك له‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران خه‌ڵكیان كوشتبوو به‌ زۆرى، وه‌ زینایان كردبوو به‌ زۆرى، هاتنه‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وتیان ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى تۆ ده‌یڵێیت و بانگه‌وازى بۆ ده‌كه‌یت شتێكى چاكه‌ به‌ڵام پێمان بڵێ ئایا ئه‌و تاوانانه‌ى پێشتر كردوومانه‌ ده‌سڕێته‌وه‌و خوا لێمان خۆش ده‌بێت؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا دوعا ناكه‌ن له‌ خوایه‌كی ترو له‌ خوایه‌كی تر ناپاڕێنه‌وه‌ ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێنه‌وه‌ [ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ] وه‌ ئه‌و نه‌فسه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ نایكوژن ته‌نها به‌ حه‌ق نه‌بێ: مه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ دوای زه‌واجی شه‌رعی زینای كردبێت، یان كه‌سێكی به‌ ناحه‌ق كوشتبێت، یان له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕابێته‌وه‌ ئه‌میش حاكمی موسڵمان ئه‌یانكوژێ [ وَلَا يَزْنُونَ ] وه‌ زیناش ناكه‌ن [ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كاری وا بكات [ يَلْقَ أَثَامًا (٦٨) ] ئه‌وا تووشی تاوان و سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بێت، یاخود دۆڵێكه‌ له‌ دۆزه‌خ سزاى زیناكارانى تێدا ده‌درێت."},{"id":69,"translation":"[ يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزای چه‌ند قاتێك ئه‌درێ [ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا (٦٩) ] وه‌ له‌ناو سزادا ئه‌مێنێته‌وه‌ به‌ سه‌رشۆڕى و ڕیسوایی و زه‌لیلی."},{"id":70,"translation":"{تەوبەی راستەقینەو كردەوەی چاك خراپەكان دەگۆڕێت بۆ چاكە} [ إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا ] ته‌نها كه‌سانێك ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌یان كردبێ له‌م تاوانانه‌ وه‌ ئیمانیان هێنابێ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردبێ، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا خراپه‌كانیان بۆ ئه‌گۆڕێت به‌ چاكه‌، یاخود له‌ قیامه‌تدا خراپه‌كانیان بۆ ئه‌گۆڕێت به‌ چاكه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٧٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":71,"translation":"[ وَمَنْ تَابَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ته‌وبه‌ بكات و كرده‌وه‌ی چاك بكات [ فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَابًا (٧١) ] ئه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی چاك."},{"id":72,"translation":"[ وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاماده‌ی زورو ناحه‌ق نابن، واته‌: ئاماده‌ى شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌و تاوان و سه‌رپێچى و خراپه‌ نابن، یان شایه‌تی ناحه‌ق ناده‌ن، یان ئاماده‌ى جه‌ژنی كافران نابن، یان ئاماده‌ی بۆنه‌ی بیدعه‌ نابن، یان ئاماده‌ى گۆرانى و شوێنى خراپ نابن [ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا (٧٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ به‌لای له‌غو قسه‌ی پووچه‌ڵ و بێ بنه‌مادا تێپه‌ڕن به‌ ڕێزه‌وه‌ تێده‌په‌ڕن و خۆیان دوور ئه‌خه‌ن و پشتی تێ ئه‌كه‌ن."},{"id":73,"translation":"[ وَالَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان یاد بخرێته‌وه‌ [ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْهَا صُمًّا وَعُمْيَانًا (٧٣) ] ئه‌وان كه‌ڕو كوێر نابن له‌ ئاستیدا به‌ڵكو ئه‌یبستن و سوودی لێ ئه‌بینن."},{"id":74,"translation":"[ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ خێزانه‌كان و منداڵه‌كانمان چاوروناكیمان پێ ببه‌خشه‌ كه‌ ببنه‌ هۆی ڕووناكی چاومان به‌وه‌ی كه‌ تاعه‌ت و عیباده‌تی تۆ بكه‌ن [ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا (٧٤) ] وه‌ بمانكه‌ به‌ پێشه‌وا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و له‌ چاكه‌دا خه‌ڵكى چاومان لێ بكه‌ن."},{"id":75,"translation":"[ أُولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا ] ئه‌مانه‌ پله‌ به‌رزه‌كانی به‌هه‌شتیان پێ ئه‌درێ به‌هۆی ئارام گرتنیان له‌ دونیادا [ وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا (٧٥) ] وه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا له‌لایه‌ن فریشته‌كانه‌وه‌ سڵاویان لێ ئه‌كرێت."},{"id":76,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌ هه‌میشه‌یی [ حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا (٧٦) ] كه‌ باشترین شوێنی جێگیری و شوێنی مانه‌وه‌یه‌."},{"id":77,"translation":"[ قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: خوای گه‌وره‌ بێ پێویسته‌ له‌ ئێوه‌و پێویستی به‌ ئێوه‌ نیه‌ ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌یپه‌رستن ئه‌ویش بۆ خۆتان ئه‌یپه‌رستن و سوودی بۆ خۆتانه‌ [ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ ] ئه‌ى كافران ئێوه‌ دینی خوای گه‌وره‌تان به‌ درۆ زانی و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌تان به‌ درۆ زانی [ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا (٧٧) ] ئێستاش سزای ئێوه‌ به‌رده‌وام ئه‌بێت و له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":26,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (شوعراء) (واته‌: شاعیران) سووره‌تێكى مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (١٩٧) و (٢٢٤) تا كۆتایى نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌ (٢٢٧) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ طسم (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ (٢) ] ئه‌مه‌ ئایه‌ته‌كانی ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌یه‌ كه‌ روون و ئاشكرایه‌."},{"id":3,"translation":"[ لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٣) ] له‌وانه‌یه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - نه‌فسی خۆت به‌هیلاك بده‌ی له‌ غه‌م و په‌ژاره‌دا كه‌ كافران باوه‌ڕ ناهێنن."},{"id":4,"translation":"[ إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آيَةً ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ویستمان لێ بێ له‌ ئاسمانه‌وه‌ موعجیزه‌یه‌كیان بۆ دائه‌به‌زێنین ناچاریان بكات كه‌ ئیمان بێنن [ فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ (٤) ] به‌رده‌وام ئه‌و كاته‌ گه‌ردنیان ملكه‌چ ئه‌بێت بۆی، به‌ڵام نابێت كه‌س به‌ زۆر موسڵمان بكرێت به‌ڵكو به‌ ویستى خۆیانه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنَ الرَّحْمَنِ مُحْدَثٍ إِلَّا كَانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ (٥) ] وه‌ هیچ زیكرو یاد كردنه‌وه‌یه‌كیان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا بۆ نایات كه‌ تازه‌ بێت ئیلا ئه‌وان پشتی تێ ئه‌كه‌ن وه‌ باوه‌ڕی پێ ناهێنن."},{"id":6,"translation":"[ فَقَدْ كَذَّبُوا ] به‌ دڵنیایی ئه‌وان قورئانیان به‌درۆ زانی [ فَسَيَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٦) ] وه‌ له‌ داهاتوودا هه‌واڵ و سه‌ره‌نجامى ئه‌م گاڵته‌ پێ كردنه‌یان پێ ئه‌گات، واته‌: خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات."},{"id":7,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ (٧) ] ئایا نابینن له‌سه‌ر زه‌ویدا ئێمه‌ چه‌ندێك ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌مان ڕواندووه‌ له‌ هه‌موو جۆرێك جووتێكی به‌سوودو جوان."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (٨) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆریان ئیمان ناهێنن."},{"id":9,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر باڵاده‌ست و به‌ به‌زه‌ییه‌."},{"id":10,"translation":"{گفتوگۆی نێوان موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و خوای گەورە} [ وَإِذْ نَادَى رَبُّكَ مُوسَى أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٠) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت بانگی له‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كرد بڕۆ بۆ لای ئه‌و قه‌ومه‌ سته‌مكاره‌ كه‌ قه‌ومی فیرعه‌ونه‌ (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌)."},{"id":11,"translation":"[ قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَلَا يَتَّقُونَ (١١) ] قه‌ومی فیرعه‌ونه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن، پێیان بڵێ: ئایا بۆ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ناترسێن."},{"id":12,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ (١٢) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ به‌ درۆم بزانن."},{"id":13,"translation":"[ وَيَضِيقُ صَدْرِي ] وه‌ دڵم ته‌نگ بێ [ وَلَا يَنْطَلِقُ لِسَانِي ] وه‌ زمانم نه‌كرێته‌وه‌ بۆ قسه‌ كردن له‌به‌ر ئه‌وه‌ى گیریه‌ك له‌ زمانیدا هه‌بوو، (موسا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ منداڵ بوو ده‌ستى بۆ ریشى فیرعه‌ون برد، ئه‌ویش توڕه‌ بوو وتى سوكایه‌تى پێكردووم ده‌بێت بیكوژم، ئاسیاى خێزانى وتى ئه‌مه‌ منداڵه‌و نافامێت تاقیبكه‌وه‌و پشكۆیه‌ك ئاگرو هه‌ندێك خورما دابنێ ئه‌گه‌ر ده‌ستى برد بۆ خورماكه‌ ئه‌وا بیكوژه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ستى برد بۆ پشكۆ ئاگره‌كه‌ ئه‌وا دیاره‌ نافامێت و مه‌یكوژه‌، موسا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستى برد بۆ پشكۆ ئاگره‌كه‌و بردى بۆ ده‌مى و رزگارى بوو له‌ كوشتن، جا له‌و كاته‌وه‌ گیرییه‌ك له‌ زمانیدا هه‌بوو) [ فَأَرْسِلْ إِلَى هَارُونَ (١٣) ] په‌یام بنێره‌ بۆ هارونی برام و بیكه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر تا له‌گه‌ڵمدا بێت وه‌كو یارمه‌تیده‌رێك (باشترین چاكه‌یه‌ك كه‌ برا له‌گه‌ڵ براكه‌ى كردبێتى ئه‌مه‌یه‌ كه‌ موسى له‌گه‌ڵ هارونى براى كردى كه‌ داواى له‌ خواى گه‌وره‌ كرد بیكات به‌ پێغه‌مبه‌ر)."},{"id":14,"translation":"[ وَلَهُمْ عَلَيَّ ذَنْبٌ ] وه‌ ئه‌وان تاوانێكیان له‌سه‌ر منه‌ كه‌ كاتی خۆی یه‌كێكم لێ كوشتن له‌ (قيبطي)هكان له‌ هۆزى فیرعه‌ون كه‌ نه‌مزانی و مه‌به‌ستم كوشتنى نه‌بوو [ فَأَخَافُ أَنْ يَقْتُلُونِ (١٤) ] وه‌ له‌وه‌ش ئه‌ترسێم كه‌ ئه‌وان بمكوژن و تۆڵه‌ی خۆیان بكه‌نه‌وه‌، كه‌ ئه‌م ترسه‌ ترسێكی سروشتیه‌و ئاساییه‌و دروسته‌."},{"id":15,"translation":"[ قَالَ كَلَّا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: نه‌خێر بڕۆ مه‌ترسێ ناتكوژن [ فَاذْهَبَا بِآيَاتِنَا ] خوای گه‌وره‌ وه‌ڵامی دایه‌وه‌و هارونی برای كرد به‌ پێغه‌مبه‌رو فه‌رمووى هه‌ردووكتان به‌یه‌كه‌وه‌ بڕۆن به‌ موعجیزه‌كانم پشتیوانیتان ده‌كه‌م مه‌ترسێن [ إِنَّا مَعَكُمْ مُسْتَمِعُونَ (١٥) ] وه‌ منیش له‌گه‌ڵتاندام ئه‌بیستم، به‌ بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵات و پاراستن و سه‌رخستن له‌گه‌ڵتاندام."},{"id":16,"translation":"[ فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ ] بڕۆن بۆ لای فیرعه‌ون [ فَقُولَا إِنَّا رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٦) ] بڵێن ئێمه‌ نێردراو و پێغه‌مبه‌ری په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانین."},{"id":17,"translation":"[ أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٧) ] به‌ فیرعه‌ون بڵێن كه‌ به‌نی ئیسرائیلى كردووه‌ به‌ كۆیله‌ با ئازادیان بكات و له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا بیاننێره‌."},{"id":18,"translation":"{گفتوگۆی نێوان موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و فیرعەون} [ قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا ] كاتێك كه‌ چوون بۆ لای فیرعه‌ون و به‌ نه‌رم ونیانی قسه‌یان له‌گه‌ڵدا كردو پێیان وت، فیرعه‌ون وتی: ئه‌ی موسا ئایا به‌ منداڵی ئێمه‌ به‌خێومان نه‌كردیت و له‌ ماڵى ئێمه‌دا گه‌وره‌ نه‌بوویت له‌ كاتێكدا منداڵنی ترمان ئه‌كوشت تۆمان نه‌كوشت؟ [ وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ (١٨) ] وه‌ چه‌نده‌ها ساڵ له‌ لای ئێمه‌ مایته‌وه‌ ئێستا خۆت كردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر له‌ ئێمه‌!"},{"id":19,"translation":"[ وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ ] وه‌ ئه‌و كرده‌وه‌ خراپه‌یشت كرد كه‌ كوشتنی (قيبطي)هكه‌ بوو [ وَأَنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ (١٩) ] وه‌ تۆ كه‌سێكی كه‌ نكوڵى و كوفرانه‌ی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ى ئێمه‌ ئه‌كه‌ی به‌سه‌رته‌وه‌."},{"id":20,"translation":"[ قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ (٢٠) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ڵێ من ئه‌و پیاوه‌ (قيبطي)هم كوشت به‌ڵام من ئه‌و كاته‌ كه‌سێكی نه‌زان و وێڵ بووم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هێشتا وه‌حیم بۆ نه‌هاتبوو وه‌ پێغه‌مبه‌ر نه‌بووم."},{"id":21,"translation":"[ فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ ] بۆیه‌ له‌ ئێوه‌ ڕامكرد بۆ (مه‌دیه‌ن) كاتێك كه‌ لێتان ترسام تۆڵه‌ی خۆتان بسه‌نن [ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْمًا ] په‌روه‌ردگارم حوكم و پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێ به‌خشیم [ وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ (٢١) ] وه‌ منی كرد به‌ یه‌كێك له‌ پێغه‌مبه‌ران و نێردراوانی خۆی [ وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَيَّ ] وه‌ ئه‌م نیعمه‌ته‌یش كه‌ تۆ منه‌ت ئه‌كه‌ی به‌سه‌ر مندا كه‌ منت به‌ منداڵی گه‌وره‌ كردووه‌."},{"id":22,"translation":"[ أَنْ عَبَّدْتَ بَنِي إِسْرَائِيلَ (٢٢) ] به‌ڵام باسی ئه‌وه‌ ناكه‌ی كه‌ هه‌موو به‌نو ئیسرائیلت كردووه‌ به‌ عه‌بدو كۆیله‌ی خۆت و ده‌یانچه‌وسێنیته‌وه‌ كه‌ هه‌ر ئه‌مه‌یش وای كرد دایكم له‌ ترسی ئه‌وه‌ى تۆ نه‌مكوژیت منی هه‌ڵدایه‌ ناو ئاوه‌كه‌وه‌و كه‌وتمه‌ ژێر ده‌ستت ئێستاش منه‌ت ئه‌كه‌ی به‌سه‌رمدا."},{"id":23,"translation":"[ قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٣) ] فیرعه‌ون وتی: ئه‌و په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌ی تۆ باسی ئه‌كه‌ی چیه‌و كێیه‌؟"},{"id":24,"translation":"[ قَالَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگاری هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌و هه‌ر حه‌وت زه‌ویه‌كه‌و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ خواو به‌ڕێوبه‌رو هه‌ڵسوڕێنه‌ری هه‌موویه‌تی [ إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ (٢٤) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ دڵنیایی و یه‌قینتان هه‌یه‌."},{"id":25,"translation":"[ قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ أَلَا تَسْتَمِعُونَ (٢٥) ] فیرعه‌ون وه‌كو سوكایه‌تى و گاڵته‌ پێكردن به‌وانه‌ی ده‌وروپشت و ده‌ست و پێوه‌نده‌كانی خۆی وت ئایا نابیستن و پێتان سه‌یر نیه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - چی ئه‌ڵێ؟"},{"id":26,"translation":"[ قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ (٢٦) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: الله په‌روه‌ردگاری ئێوه‌و په‌روه‌ردگاری باوك و باپیرانی پێشینه‌یشتانه‌."},{"id":27,"translation":"[ قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ (٢٧) ] فیرعه‌ون وتی: به‌ڕاستی ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ی كه‌ نێردراوه‌ بۆ لای ئێوه‌ كه‌ موسایه‌ كه‌سێكی شێته‌، گاڵته‌ی پێئه‌كرد."},{"id":28,"translation":"[ قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (٢٨) ] موساش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگاری من په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاواو ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌، وه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خۆى هه‌ڵی ئه‌سووڕێنێ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ عه‌قڵتان هه‌یه‌و بیر ئه‌كه‌نه‌وه."},{"id":29,"translation":"{فیرعەون هەڕەشە لە موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دەكات} [ قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ (٢٩) ] فیرعه‌ون كه‌ ده‌مكوت كرا به‌ به‌ڵگه‌ و قسه‌ى نه‌ما په‌ناى برد بۆ هێزو ده‌سه‌ڵاتى و هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كردو وتی: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر جگه‌ له‌ من خوایه‌كی تر بۆ خۆت بڕیار بده‌ی ئه‌وه‌ ئه‌تخه‌مه‌ به‌ندینخانه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكَ بِشَيْءٍ مُبِينٍ (٣٠) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا من به‌ڵگه‌یه‌كى یه‌كلاكه‌ره‌وه‌و ئاشكرام بۆت نه‌هێناوه‌ كه‌ ئاشكرایه‌ له‌سه‌ر ڕاستگۆیی من."},{"id":31,"translation":"[ قَالَ فَأْتِ بِهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣١) ] فیرعه‌ون وتی: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ی موعجیزه‌و شتێكی ئاشكرام بۆ بێنه‌."},{"id":32,"translation":"{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - موعجیزە نیشان فیرعەون دەدات} [ فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ (٣٢) ] موساش - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی ده‌ستی هه‌ڵداو بوو به‌ مارێكی گه‌وره‌و ئاشكراو دیار كه‌ ده‌بینرا."},{"id":33,"translation":"[ وَنَزَعَ يَدَهُ ] وه‌ ده‌ستیشی ده‌ركرد [ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ (٣٣) ] ده‌ستی زۆر سپی و پرشنگدار بوو وه‌كو مانگى چوارده‌ ئه‌دره‌وشایه‌وه‌ هه‌موو به‌ چاوی خۆیان بینیان، (موسا - صلی الله علیه وسلم - خۆى كه‌سێكى ئه‌سمه‌ر بوو)"},{"id":34,"translation":"[ قَالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُ ] فیرعه‌ون له‌ جیاتى ئه‌وه‌ى ئیمانى پێ بێنێت به‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وروپشتی وت: [ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ (٣٤) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ جادووگه‌رێكی زۆر زانایه‌."},{"id":35,"translation":"[ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِ ] ئینجا فیرعه‌ون خه‌ڵكى لێ هانداو وتی: موسا مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ به‌م سیحره‌ی سه‌ره‌نجى خه‌ڵكى راكێشێت و شوێنكه‌وتوانى زۆر بكات و زاڵ بێت به‌سه‌ر ئێوه‌داو له‌ شاری خۆتان ده‌رتات بكات و ده‌ست بگرێت به‌سه‌ر وڵاته‌كه‌تاندا، (ئه‌مه‌ پیشه‌ى كافران و بێباوه‌ڕانه‌ كه‌ درۆ بۆ پێغه‌مبه‌ران و شوێنكه‌وتوانیان هه‌ڵده‌به‌ستن و تۆمه‌تباریان ده‌كه‌ن به‌ جۆره‌ها تۆمه‌تى پوچه‌ڵ و بێبنه‌ما تا له‌ پێش چاو خه‌ڵكى ناشیرینیان بكه‌ن، به‌ڵام سه‌ره‌نجام راستیه‌كان ده‌رده‌كه‌ون و خواى گه‌وره‌ حه‌ق و شوێنكه‌وتوانى سه‌رده‌خات) [ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ (٣٥) ] بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر سه‌رنجیان ڕاكێشێ وتی: ئێوه‌ فه‌رمانتان به‌ چیه‌و چی ئه‌ڵێن؟"},{"id":36,"translation":"[ قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ (٣٦) ] وتیان: ئیشی خۆی و براكه‌ی دوابخه‌، وه‌ بنێره‌ به‌ شاره‌كاندا بگه‌ڕێن وه‌ خه‌ڵكى هه‌ر هه‌مووی كۆ بكه‌نه‌وه‌."},{"id":37,"translation":"{فیرعەون جادووگەران كۆ دەكاتەوە} [ يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍ (٣٧) ] وه‌ بگه‌ڕێن هه‌رچی جادووگه‌ری زۆر زاناو شاره‌زایه‌ هه‌ر هه‌مووی كۆ بكه‌نه‌وه‌و بیانهێنن."},{"id":38,"translation":"[ فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (٣٨) ] هه‌رچی ساحیرو جادووگه‌ری به‌ناوبانگ و زانا هه‌بوو هه‌موویان كۆكرده‌وه‌ بۆ كاتێكی دیاریكراو كه‌ ڕۆژی جه‌ژن بوو (هه‌زاران ساحیر بوون)."},{"id":39,"translation":"[ وَقِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنْتُمْ مُجْتَمِعُونَ (٣٩) ] وه‌ به‌ خه‌ڵكی وترا یان هانی خه‌ڵكى درا كه‌ هه‌موویان كۆببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م شته‌ ببینن له‌ نێوان موساو - صلی الله علیه وسلم - ساحیره‌كاندا."},{"id":40,"translation":"[ لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِنْ كَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ (٤٠) ] وتیان: به‌ڵكو ئێمه‌ شوێن ساحیره‌كان بكه‌وین ئه‌گه‌ر ئه‌مان سه‌ركه‌ون و بیبه‌نه‌وه‌ (نه‌یانووت شوێن حه‌ق ده‌كه‌وین)."},{"id":41,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ قَالُوا لِفِرْعَوْنَ ] كاتێك كه‌ ساحیره‌كان هاتن به‌ فیرعه‌ونیان وت: [ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ (٤١) ] ئه‌ی فیرعه‌ون ئه‌گه‌ر ئێمه‌ زاڵ بین و بیبه‌ینه‌وه‌ ئایا هیچ ئه‌جرو پاداشتێكمان بۆ هه‌یه‌؟"},{"id":42,"translation":"[ قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذًا لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٢) ] فیرعه‌ون وتی: به‌ڵێ، وه‌ ئێوه‌ ئه‌كه‌مه‌ كه‌سه‌ نزیكه‌كانی خۆم، واته‌: پله‌و پایه‌تان ئه‌ده‌مێ."},{"id":43,"translation":"[ قَالَ لَهُمْ مُوسَى أَلْقُوا مَا أَنْتُمْ مُلْقُونَ (٤٣) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: چیتان پێیه‌ هه‌ڵی بده‌ن و جادووی خۆتان بكه‌ن."},{"id":44,"translation":"[ فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ ] حه‌بل و گۆچانه‌كانیان هه‌ڵداو [ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ (٤٤) ] وه‌ وتیان: به‌عیززه‌ت و تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی فیرعه‌ون به‌ دڵنیایى ئێمه‌ زاڵ ئه‌بین و ئه‌یبه‌ینه‌وه‌ [ فَأَلْقَى مُوسَى عَصَاهُ ] موسایش - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی هه‌ڵدا."},{"id":45,"translation":"[ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ (٤٥) ] ئه‌و ئیفك و درۆیه‌ی كه‌ ئه‌وان هه‌ڵیانبه‌ستبوو له‌ سیحرو جادوو ئه‌مه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو ئه‌وه‌ی ئه‌وانی قووتداو نه‌یهێشت."},{"id":46,"translation":"{جادووگەران موسڵمان دەبن‌و كڕنوش بۆ خوا دەبەن} [ فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ (٤٦) ] كاتێك ساحیره‌كان ئه‌م شته‌یان بینی زانیان ئه‌مه‌ سیحرو جادوو نیه‌ به‌ڵكو ئه‌مه‌ موعجیزه‌یه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ بۆیه‌ هه‌موویان باوه‌ڕیان هێناو كڕنوشیان بۆ خوای گه‌وره‌ برد."},{"id":47,"translation":"[ قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٧) ] وتیان: ئیمانمان به‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان هێنا."},{"id":48,"translation":"[ رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ (٤٨) ] په‌روه‌ردگاری موسا و هارون، واته‌: فیرعه‌ون تۆ په‌روه‌ردگارو خوا نیت."},{"id":49,"translation":"{فیرعەون هەڕەشە دەكات} [ قَالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ] فیرعه‌ون وتی: ئایا ئێوه‌ ئیمانتان به‌ موسا هێنا پێش ئه‌وه‌ی كه‌ من ئیزنتان بده‌م [ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ ] موسا پیاوه‌ گه‌وره‌كه‌تان بوو كه‌ فێره‌ سیحری كردن، واته‌: ئێوه‌ ئه‌م سیحره‌ له‌ موساوه‌ فێر بوونه‌، (خۆیشى ده‌یزانى وا نیه‌و درۆ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ى رێگرى بكات له‌ موسڵمان بوونى خه‌ڵكى) [ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ ] ئه‌وه‌ له‌ داهاتووێكی نزیكدا ئه‌زانن كه‌ چیتان به‌سه‌ر دێنم [ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ ] ئه‌بێ ده‌ست و پێتان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ببڕمه‌وه‌ ده‌ستی ڕاست و پێی چه‌پ و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ به‌م شێوازه‌ [ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ (٤٩) ] وه‌ ئه‌بێ هه‌ر هه‌مووتان له‌ خاچ و دار بده‌م و هه‌ڵتان بواسم تا ببن به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ خه‌ڵكى، (كافران كه‌ به‌ به‌ڵگه‌ ده‌مكوت بكرێن و بیروباوه‌ڕه‌ پوچه‌ڵه‌كه‌یان بۆ خه‌ڵكى روون بكرێته‌وه‌ په‌نا ده‌به‌ن بۆ كوشتن و بڕین و توندوتیژى و هه‌ڕه‌شه‌و ترساندن و تۆقاندن، كه‌ ئه‌مه‌ پیشه‌ى هه‌میشه‌یى ئه‌وان بووه‌ به‌ڵام موسڵمانانى پێ تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن و ده‌ستى چه‌ورى خۆیان به‌سه‌ر موسڵماناندا ده‌ساون)."},{"id":50,"translation":"{جادوگەرە موسڵمان بووەكان بێباكن لە هەڕەشەكانی فیرعەون} [ قَالُوا لَا ضَيْرَ ] وتیان: ئێمه‌ هیچ زه‌ره‌رو زیانێكمان پێ ناگات هه‌رچیمان پێ لێبكه‌ی له‌ دونیادا بێباكین و گوێى پێ ناده‌ین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كۆتایی دێت و ئه‌ڕوات [ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ (٥٠) ] ئێمه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌و مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌یه‌."},{"id":51,"translation":"[ إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَايَانَا ] ئێمه‌ به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ین كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانی ڕابردوومان خۆش بێت [ أَنْ كُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ (٥١) ] كه‌ ئێمه‌ ئێستا یه‌كه‌مجار موسڵمان بووین و له‌ یه‌كه‌م موسڵمانانین و له‌ پێش خه‌ڵكیدا موسڵمان بووینه‌."},{"id":52,"translation":"{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - بەشەو بە نهێنی موسڵمانان دەرباز دەكات} [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ (٥٢) ] خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ موسا - صلی الله علیه وسلم - نارد كه‌ به‌ شه‌و به‌نی ئیسرائیلى به‌نده‌كانی من ده‌ربكه‌ له‌ میصر چونكه‌ فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانی شوێنتان ئه‌كه‌ون، ئه‌ویش به‌شه‌و به‌نهێنى ده‌ری كردن."},{"id":53,"translation":"[ فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ (٥٣) ] فیرعه‌ون كه‌ بینى به‌نى ئیسرائیل رۆیشتوون و نه‌ماون توڕه‌ بوو به‌ناو شاره‌كاندا خه‌ڵكی ناردو شوێنكه‌وتوان و سه‌ربازه‌كانی خۆی هه‌ر هه‌مووی كۆ كرده‌وه‌و وتی:"},{"id":54,"translation":"[ إِنَّ هَؤُلَاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ (٥٤) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ كه‌سانێكی نزم و بێڕێزو كه‌من."},{"id":55,"translation":"[ وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَائِظُونَ (٥٥) ] وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌میشه‌ ئێمه‌ دڵ ته‌نگ و توڕه‌ ئه‌كه‌ن و خه‌فه‌تمان ئه‌ده‌نێ."},{"id":56,"translation":"[ وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ (٥٦) ] وه‌ ئێمه‌ له‌وپه‌ڕی ئاماده‌باشیداین بۆ شوێن كه‌وتنی به‌نی ئیسرائیل و له‌ناو بردنیان."},{"id":57,"translation":"[ فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (٥٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانیمان ده‌ركرد له‌ شوێنێكدا كه‌ باخ و بێستان و كانی و ڕووبارو سه‌رچاوه‌ی ئاویان هه‌بوو."},{"id":58,"translation":"[ وَكُنُوزٍ ] وه‌ كه‌نزو ئاڵتوون و خشڵیان هه‌بوو [ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ (٥٨) ] وه‌ شوێن و كۆشكی چاكیان هه‌بوو."},{"id":59,"translation":"[ كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ (٥٩) ] به‌و شێوازه‌ به‌نی ئیسرائیلمان كرد به‌ میراتگریان ئه‌وانمان له‌ناوبردو به‌نی ئیسرائیل چوونه‌ شوێنیان."},{"id":60,"translation":"{فیرعەون‌و سەربازانی شوێن موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و موسڵمانان دەكەون } [ فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ (٦٠) ] وه‌ له‌ كاتی به‌ره‌به‌یان و ڕۆژهه‌ڵاتندا فیرعه‌ون و وه‌زیرو ده‌سه‌ڵاتداران و سه‌ربازانى هه‌موویان شوێنی موساو - صلی الله علیه وسلم - موسڵمانان كه‌وتن."},{"id":61,"translation":"[ فَلَمَّا تَرَاءَى الْجَمْعَانِ ] كاتێك كه‌ هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌ رووبه‌ڕووی یه‌كتر بوونه‌وه‌و یه‌كتریان لێ ده‌ركه‌وت و یه‌كتریان بینى [ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَى إِنَّا لَمُدْرَكُونَ (٦١) ] هاوه‌ڵانى موسا - صلی الله علیه وسلم - وتیان: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ فیرعه‌ون پێمان گه‌یشت و پێشمان ئاوه‌كه‌یه‌و دواشمان فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانێتی."},{"id":62,"translation":"[ قَالَ كَلَّا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: نه‌خێر ئه‌وان به‌ ئێمه‌ ناگه‌ن [ إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ (٦٢) ] به‌ دڵنیایى من په‌روه‌ردگارم له‌گه‌ڵدایه‌ به‌زانیارى و بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵاتى، ئه‌و سه‌رمان ئه‌خات و ڕێنماییمان ئه‌كات و ڕزگارمان ئه‌كات."},{"id":63,"translation":"{بە ئیزنی خوا دەریا دەبێت بە زەوی وشك} [ فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌حیمان بۆ موسا - صلی الله علیه وسلم - نارد [ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْبَحْرَ ] به‌و گۆچانه‌ی به‌ ده‌ستته‌وه‌یه‌ بیده‌ به‌ ده‌ریاكه‌دا [ فَانْفَلَقَ ] ده‌ریاكه‌ له‌ت بوو، بوو به‌ زه‌ویه‌كی وشك [ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ (٦٣) ] وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ ئاوه‌كه‌ به‌رز بووه‌وه‌و هه‌ر شه‌پۆلێكی وه‌كو پارچه‌ شاخێكی گه‌وره‌ له‌ ئاسمان ڕاوه‌ستاو بوو به‌ دوانزه‌ ڕێگا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دوانزه‌ هۆز بوون بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر هۆزێك به‌ ئیسراحه‌ت بپه‌ڕنه‌وه‌، وه‌ نێوانی ئاوه‌كه‌یش خوای گه‌وره‌ بای ناردو وشكی كردو به‌ناو وشكانیدا تێ ئه‌په‌ڕین، وه‌ تاق و كه‌لێنی له‌ نێوان ئاوه‌كاندا كرده‌وه‌ تا له‌ یه‌كترى دیار بن و دڵنیا بن هه‌موویان رزگاریان بووه‌."},{"id":64,"translation":"{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و موسڵمانان رزگاریان دەبێت‌و فیرعەون‌و سەربازانی نوقمی دەریاكە دەبن} [ وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ (٦٤) ] وه‌ ئه‌له‌وێدا فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانیمان نزیك كرده‌وه‌ له‌ ده‌ریاكه‌ تا چوونه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌ ئه‌وانیش به‌ دوایاندا ڕۆیشتن."},{"id":65,"translation":"[ وَأَنْجَيْنَا مُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَجْمَعِينَ (٦٥) ] موساو - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵیاندا بوون هه‌موومان ڕزگار كردن و له‌ ده‌ریاكه‌ په‌ڕینه‌وه‌."},{"id":66,"translation":"[ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ (٦٦) ] پاشان فیرعه‌ون و سه‌ربازو وه‌زیرو ده‌ست و پێوه‌ندیمان هه‌مووی له‌ناو ئاوه‌كه‌دا غه‌رق كردو كه‌سیان رزگاریان نه‌بوو."},{"id":67,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڕاستی ئایه‌ت و موعجیزه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ده‌رئه‌خات [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (٦٧) ] به‌ڵام زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ وه‌كو (ئاسیای خێزانی فیرعه‌ون)."},{"id":68,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٦٨) ] وه‌ په‌روه‌ردگاری تۆ به‌ڕاستی زۆر باڵاده‌ست و به‌ عیززه‌ته‌، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":69,"translation":"{گفتوگۆی نێوان ئیبراهیم پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَاهِيمَ (٦٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - باسی به‌سه‌رهاتی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ بخوێنه‌وه‌."},{"id":70,"translation":"[ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا تَعْبُدُونَ (٧٠) ] كاتێك كه‌ به‌ باوكی و قه‌ومه‌كه‌ی فه‌رموو: ئه‌وه‌ ئێوه‌ چی ئه‌په‌رستن؟ ئه‌یزانی بت ئه‌په‌رستن به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی پابه‌ندیان بكات."},{"id":71,"translation":"[ قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا ] وتیان: ئێمه‌ بت ئه‌په‌رستین [ فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ (٧١) ] وه‌ به‌رده‌وام به‌ دیاریانه‌وه‌ نیشته‌جێین و ماوینه‌ته‌وه‌و ده‌یانپه‌رستین."},{"id":72,"translation":"[ قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ (٧٢) ] ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا كاتێك ئێوه‌ لێیان بپاڕێنه‌وه‌ ئه‌و بتانه‌ قسه‌ی ئێوه‌ ئه‌بیستن؟"},{"id":73,"translation":"[ أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ ] یان كه‌ شوێنیان كه‌وتوونه‌و ئه‌یانپه‌رستن ئه‌وان سوودتان پێ ئه‌گه‌یه‌نن؟ [ أَوْ يَضُرُّونَ (٧٣) ] یان ئه‌گه‌ر واز له‌ په‌رستنیان بێنن ئه‌توانن زیانتان پێ بگه‌یه‌نن؟"},{"id":74,"translation":"[ قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ (٧٤) ] دانیان نا كه‌ بته‌كانیان هیچ سودو زیانیان به‌ده‌ست نیه‌و وتیان: به‌ڵكو ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان بینیوه‌ به‌م شێوه‌یه‌ عیباده‌تیان بۆ ئه‌و بتانه‌ ئه‌كرد ئێمه‌ش چاو له‌وان ئه‌كه‌ین و لاسایی ئه‌وان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى ته‌قلیدو لاسایی كردنه‌وه‌ى كوێرانه‌ حه‌رامه‌و مرۆڤ ده‌بێت شوێن به‌ڵگه‌ بكه‌وێت)."},{"id":75,"translation":"[ قَالَ أَفَرَأَيْتُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٧٥) ] ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: پێم بڵێن ئه‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یپه‌رستن هیچ سوودو كاریگه‌رییه‌كیان هه‌یه‌؟"},{"id":76,"translation":"[ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ (٧٦) ] ئێوه‌و باوك و باپیرانی پێشینه‌تان هه‌مووتان ئه‌مانه‌ ئه‌په‌رستن هیچ سوودێكتان پێ ناگه‌یه‌نن."},{"id":77,"translation":"[ فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي ] به‌ڵكو ئه‌وانه‌ هه‌موو دوژمنی منن [ إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ (٧٧) ] ته‌نها په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان نه‌بێ ئه‌و دۆست و خۆشه‌ویستی منه‌ چونكه‌ تواناى به‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌دا هه‌یه‌:"},{"id":78,"translation":"[ الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ (٧٨) ] هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ منی دروست كردووه‌، وه‌ هه‌ر ئه‌ویش هیدایه‌تم ئه‌دات و ڕێنماییم ئه‌كات بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دین و دونیام."},{"id":79,"translation":"[ وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ (٧٩) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ خواردن و خواردنه‌وه‌م پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":80,"translation":"[ وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (٨٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ نه‌خۆش بكه‌وم هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شیفام ئه‌دات (وه‌كو ئه‌ده‌بێك نه‌خۆشییه‌كه‌ی نه‌دایه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ ته‌نها شیفاكه‌ى بۆ خواى گه‌وره‌ گه‌ڕانده‌وه‌)."},{"id":81,"translation":"[ وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ (٨١) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كاتێك كه‌ ئه‌ممرێنێ وه‌ دواتریش زیندووم ئه‌كاته‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌ [ وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ (٨٢) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئومێدم پێیه‌تى كه‌ له‌ تاوانه‌كانم خۆش بێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا (كاتێك كه‌ بته‌كانی شكاند وتی: گه‌وره‌كه‌یان شكاندوویه‌تی، وانه‌بوو خۆى شكاندیانى، وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌وان چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی شار وتی: من نه‌خۆشم، وه‌ نه‌خۆش نه‌بوو، وه‌ كاتێك كه‌ سارای خێزانى له‌گه‌ڵدا بوو وتی: خوشكمه‌ مه‌به‌ستى خوشكى دینى بوو بۆ ئه‌وه‌ى رزگارى بكات له‌ ده‌ستدرێژى پاشا كافره‌كه‌، به‌ ئومێدم خوای گه‌وره‌ له‌م تاوانانه‌م خۆش بێ) [ رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار زانیارى و زانستێكی به‌سوود یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیم پێ ببه‌خشه‌ [ وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (٨٣) ] وه‌ بمگه‌یه‌نه‌ به‌ پیاوچاكان له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":82,"translation":"[ وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ (٨٢) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئومێدم پێیه‌تى كه‌ له‌ تاوانه‌كانم خۆش بێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا (كاتێك كه‌ بته‌كانی شكاند وتی: گه‌وره‌كه‌یان شكاندوویه‌تی، وانه‌بوو خۆى شكاندیانى، وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌وان چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی شار وتی: من نه‌خۆشم، وه‌ نه‌خۆش نه‌بوو، وه‌ كاتێك كه‌ سارای خێزانى له‌گه‌ڵدا بوو وتی: خوشكمه‌ مه‌به‌ستى خوشكى دینى بوو بۆ ئه‌وه‌ى رزگارى بكات له‌ ده‌ستدرێژى پاشا كافره‌كه‌، به‌ ئومێدم خوای گه‌وره‌ له‌م تاوانانه‌م خۆش بێ)."},{"id":83,"translation":"[ رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار زانیارى و زانستێكی به‌سوود یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیم پێ ببه‌خشه‌ [ وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (٨٣) ] وه‌ بمگه‌یه‌نه‌ به‌ پیاوچاكان له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":84,"translation":"[ وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ (٨٤) ] وه‌ زمانێكی ڕاستگۆم پێ ببه‌خشه‌ له‌ دونیادا كه‌ ئه‌وانه‌ی دوای خۆم دێن به‌ باشه‌ باسم بكه‌ن و له‌ چاكه‌دا شوێنم بكه‌ون."},{"id":85,"translation":"[ وَاجْعَلْنِي مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ (٨٥) ] وه‌ له‌ قیامه‌تدا بمكه‌ به‌ میراتگری به‌هه‌شتێك كه‌ پڕ له‌ نازو نیعمه‌ته‌."},{"id":86,"translation":"[ وَاغْفِرْ لِأَبِي ] وه‌ له‌ باوكم خۆشبه‌ [ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ (٨٦) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌سێكی گومڕا بووه‌، سه‌ره‌تا نه‌یزانی كه‌ باوكی له‌سه‌ر كوفر ئه‌مرێ، به‌ڵام دواتر كه‌ زانی باوكی دوژمنی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌م شته‌ په‌شیمان بووه‌وه‌و به‌ڕائه‌تی لێ كرد، (دروست نیه‌ داواى لێخۆشبوون بۆ كافران و موشریكان بكرێت ئه‌گه‌ر دایك و باوكیش بن)."},{"id":87,"translation":"[ وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ (٨٧) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئابڕووم مه‌به‌و سه‌رشۆڕم مه‌كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ خه‌ڵكی زیندوو ئه‌كه‌یته‌وه‌، واته‌: له‌پێش چاوم باوكم مه‌خه‌ره‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (له‌ رۆژى قیامه‌ت ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - باوكى ده‌بینێت رووى ره‌ش و ته‌پوتۆزاویه‌و ده‌فه‌رمووێت: ئه‌ى باوكه‌ نه‌مووت سه‌رپێچیم مه‌كه‌و شوێنم بكه‌وه‌، ئه‌ویش ده‌ڵێت: ئه‌مڕۆ سه‌رپێچیت ناكه‌م، ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمووێت: ئه‌ى په‌روه‌ردگار تۆ به‌ڵێنت پێدام كه‌ سه‌رشۆڕم نه‌كه‌یت له‌ رۆژى قیامه‌ت، چ سه‌رشۆڕییه‌ك له‌مه‌ خراپتره‌ كه‌ باوكم بخه‌یته‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خ؟ خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: من به‌هه‌شتم له‌ كافران حه‌رام كردووه‌، پاشان خوای گه‌وره‌ باوكی ئه‌كاته‌ كه‌متیارێكى نێرو فڕێ ئه‌درێته‌ دۆزه‌خه‌وه‌)، وه‌كو له‌ بوخاری و موسلیمدا هاتووه‌."},{"id":88,"translation":"[ يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (٨٨) ] له‌ ڕۆژێك كه‌ رۆژى قیامه‌ته‌ هیچ شتێك سوودی نیه‌ نه‌ ماڵ و سه‌روه‌ت و سامان نه‌ منداڵ سوود به‌ هیچ كه‌سێك ناگه‌یه‌نێت و له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ رزگارى ناكات."},{"id":89,"translation":"[ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (٨٩) ] ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك بگاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ دڵێكی پاكه‌وه‌ كه‌ پڕ بێت له‌ ته‌وحیدو سوننه‌ت دوور بێت له‌ شیرك و بیدعه‌، وه‌ دڵێك پاك بێت له‌ تاوان و سه‌رپێچى كه‌ دڵی مرۆڤی ئیمانداره‌."},{"id":90,"translation":"[ وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ (٩٠) ] وه‌ به‌هه‌شت نزیك ئه‌كرێته‌وه‌و ده‌ڕازێنرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌."},{"id":91,"translation":"[ وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ (٩١) ] وه‌ دۆزه‌خیش ده‌ر ئه‌كه‌وێت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گومڕاو خراپه‌كار بوونه‌."},{"id":92,"translation":"[ وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٩٢) ] وه‌ پێیان ئه‌ووترێ ئێوه‌ چیتان ئه‌په‌رست له‌ دونیا؟"},{"id":93,"translation":"[ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ (٩٣) ] ئایا ئه‌وانه‌ توانایان هه‌یه‌ ئێوه‌ سه‌ربخه‌ن؟ یان ئه‌توانن خۆیان سه‌ربخه‌ن؟"},{"id":94,"translation":"[ فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ (٩٤) ] هه‌موویان فڕێ ئه‌درێنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ په‌رستراو و په‌رسته‌ر."},{"id":95,"translation":"[ وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ (٩٥) ] وه‌ سه‌ربازانی ئیبلیسیش به‌ جن و مرۆڤه‌وه‌ هه‌موویان فڕێ ئه‌درێنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":96,"translation":"{مشتومڕی نێوان سەركردەكان‌و شوێنكەوتوانیان لەناو ئاگری دۆزەخ} [ قَالُوا وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ (٩٦) ] ئه‌وان هه‌موویان له‌ناو دۆزه‌خدا ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن:"},{"id":97,"translation":"[ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٩٧) ] ژێرده‌سته‌كان به‌ سه‌ركرده‌و گه‌وره‌كانیان ئه‌ڵێن: سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادا بووین."},{"id":98,"translation":"[ إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٩٨) ] كاتێك ئێوه‌مان یه‌كسان كرد به‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌مان په‌رست."},{"id":99,"translation":"[ وَمَا أَضَلَّنَا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ (٩٩) ] وه‌ هیچ كه‌سێك ئێمه‌ی گومڕا نه‌كرد ته‌نها ئه‌م تاوانبارانه‌ نه‌بێ له‌ جن و مرۆڤ."},{"id":100,"translation":"[ فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ (١٠٠) ] وه‌ ئێستا كه‌سێك نیه‌ كه‌ تكامان بۆ بكات هه‌روه‌كو چۆن باوه‌ڕداران به‌ ئیزنی خوا كه‌سانێك تكایان بۆ ئه‌كات."},{"id":101,"translation":"[ وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ (١٠١) ] وه‌ هیچ هاوڕێیه‌كی خۆشه‌ویست و نزیكمان نیه‌ كه‌ ڕزگارمان بكات."},{"id":102,"translation":"[ فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٢) ] ئای ئه‌گه‌ر جارێكی تر بگه‌ڕاینایه‌ته‌وه‌ بۆ دونیا ئه‌وا ده‌بوایه‌ له‌ باوه‌ڕداران بووینایه‌و شوێن ئێوه‌ نه‌كه‌وتینایه‌ (خواى گه‌وره‌ ده‌زانێت درۆ ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیایش هه‌ر تاوان و خراپه‌ ده‌كه‌ن)."},{"id":103,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌و شتانه‌ی كه‌ باسكرا هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٠٣) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌ی زۆریان ئیمانیان نه‌هێنا."},{"id":104,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٠٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌."},{"id":105,"translation":"{گفتوگۆی نێوان نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ (١٠٥) ] قه‌ومی نوح سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی، (كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌بوو وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانیبێت)."},{"id":106,"translation":"[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٠٦) ] كاتێك نوح - صلی الله علیه وسلم - (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ هۆزو نه‌ته‌وه‌ی خۆیان بوو خوای گه‌وره‌ به‌ برا ناوی ئه‌بات) پێی وتن: ئایا بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و واز له‌ په‌رستنی ئه‌و بتانه‌ ناهێنن و شوێن من ناكه‌ون."},{"id":107,"translation":"[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٠٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و ئه‌مینم له‌وه‌ی كه‌ پێتانی ڕائه‌گه‌یه‌نم له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌و هیچى لێ زیادو كه‌م ناكه‌م."},{"id":108,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٠٨) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قواى خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵى منیش بكه‌ن."},{"id":109,"translation":"[ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من له‌م شته‌دا داوای هیچ ئه‌جرو پاداشت و پاره‌یه‌ك له‌ ئێوه‌ ناكه‌م [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٠٩) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌لای خوای گه‌وره‌یه‌و ئه‌و ئه‌جرو پاداشتم ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی."},{"id":110,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١١٠) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵى من بكه‌ن."},{"id":111,"translation":"[ قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ (١١١) ] وتیان: ئایا ئێمه‌ ئیمان به‌ تۆ بێنین له‌ كاتێكدا كه‌سانێكی نزم و فه‌قیرو هه‌ژار دوای تۆ كه‌وتوونه‌؟ له‌گه‌ڵ ئه‌واندا ئیمان به‌ تۆ بێنین؟"},{"id":112,"translation":"[ قَالَ وَمَا عِلْمِي بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١١٢) ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: من زانیاریم به‌ ئیشوكارو پیشه‌ی ئه‌وان نیه‌و پێویستم به‌و شته‌ نیه‌ ته‌نها داوا ئه‌كه‌م كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":113,"translation":"[ إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ (١١٣) ] حسابی ئه‌وان له‌ ناخیاندا چی هه‌یه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ هه‌ست ده‌كه‌ن."},{"id":114,"translation":"[ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ (١١٤) ] داوایان له‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - كرد كه‌ موسڵمانه‌ هه‌ژاره‌كان دور بخاته‌وه‌ ئه‌مان موسڵمان ده‌بن، نوحیش - صلی الله علیه وسلم - داواكاریه‌كه‌ى ره‌ت كردنه‌وه‌و فه‌رمووى: وه‌ من باوه‌ڕداره‌ فه‌قیرو هه‌ژاره‌كان ده‌رناكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ موسڵمان بن."},{"id":115,"translation":"[ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ (١١٥) ] وه‌ من هیچ شتێك نیم ته‌نها ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌یه‌ك نه‌بێت كه‌ به‌ ئاشكرا ئاگادارتان ئه‌كه‌مه‌وه‌."},{"id":116,"translation":"{كافران هەڕەشە لە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم – دەكەن} [ قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ (١١٦) ] وتیان: ئه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر واز نه‌هێنی له‌ بانگه‌واز كردنمان بۆ ئه‌م دینه‌ تازه‌یه‌ ئه‌وه‌ به‌ردبارانت ئه‌كه‌ین."},{"id":117,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ (١١٧) ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگارم به‌ڕاستی قه‌ومه‌كه‌م به‌ درۆیانزانیم و وه‌ڵامیان نه‌دامه‌وه‌."},{"id":118,"translation":"[ فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحًا ] وه‌ جیاوازی و جیاكاری و بڕیارێك بده‌ له‌ نێوان من و ئه‌واندا تا ده‌ركه‌وێ كێمان له‌سه‌ر حه‌قین وه‌ كێمان له‌سه‌ر باتڵین [ وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١١٨) ] وه‌ خۆم و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵمدان ڕزگارمان بكه‌ وه‌ ئه‌وان له‌ناو بده‌."},{"id":119,"translation":"{خوای گەورە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و شوێنكەوتوانی رزگار دەكات‌و كافران نگرۆی ئاوەكە دەكات} [ فَأَنْجَيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (١١٩) ] وه‌ نوح و - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون له‌ناو كه‌شتییه‌ پڕه‌كه‌دا هه‌موومان ڕزگار كردن (كه‌ پڕ بوو له‌ هه‌موو شتومه‌ك و جووت نێرو مێ¬یه‌ك له‌ باڵنده‌و گیانله‌به‌ر بۆ ئه‌وه‌ى دواتر ژیان ده‌ست پێ بكاته‌وه‌)."},{"id":120,"translation":"[ ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ الْبَاقِينَ (١٢٠) ] پاشان ئه‌وانه‌ی كه‌ مانه‌وه‌ له‌ قه‌ومه‌كه‌ی كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا هه‌موومان نوقمى ئاوه‌كه‌ كردن."},{"id":121,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٢١) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌ی زۆریان ئیمانیان نه‌هێنا."},{"id":122,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٢٢) ] وه‌ به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر باڵاده‌ست و به‌توانایه‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ بۆ باوه‌ڕداران. {گفتوگۆی نێوان هود پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}."},{"id":123,"translation":"[ كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) ] قه‌ومی عادیش سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌ درۆزانی، كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌هێنا واته‌ باوه‌ڕیان به‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌هێناوه‌ (قه‌ومى عاد له‌ نزیك حه‌زره‌مه‌وت له‌ یه‌مه‌ن ده‌ژیان له‌ دواى قه‌ومى نوح ژیاون وه‌ زۆر به‌هێزو توانا بوونه‌)."},{"id":124,"translation":"[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٢٤) ] كه‌ هود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو پێی وتن بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":125,"translation":"[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٢٥) ] به‌ دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌ بێ زیادو كه‌م."},{"id":126,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٢٦) ] ده‌ى ئێوه‌یش ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن [ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێكتان لێ ناكه‌م له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌."},{"id":127,"translation":"[ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٢٧) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و ته‌نها چاوه‌ڕێى پاداشتم له‌و."},{"id":128,"translation":"[ أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ (١٢٨) ] ئایا ئێوه‌ له‌ هه‌موو شوێنێكی به‌رزو سه‌ر ڕێگاو له‌ شاخه‌ به‌رزه‌كاندا كۆشك و ته‌لاری به‌رزو پته‌و گه‌وره‌و سه‌ره‌نجڕاكێش دروست ئه‌كه‌ن له‌ كاتێكدا پێویستتان پێ نیه‌و ته‌نها بۆ فه‌خرو شانازی و ده‌رخستنى تواناتانه‌و ته‌نها كات به‌سه‌ر بردن و خۆماندوو كردن و به‌فیڕۆدانى تواناتانه‌ [ وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (١٢٩) ] وه‌ كۆشك و ته‌لاری به‌رزو قه‌ڵاو شورای پته‌و دروست ده‌كه‌ن وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ نه‌مرن و به‌هه‌میشه‌یی بمێننه‌وه‌ [ وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (١٣٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ بتانه‌وێ به‌سه‌ر كه‌سێكدا زاڵ بن زۆر به‌ توندوتیژی زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ریدا له‌ ناحه‌قی و سته‌مدا [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٣١) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن [ وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ (١٣٢) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ یارمه‌تی داون به‌و هه‌موو شته‌ی كه‌ خۆتان ئه‌زانن له‌ ماڵ و منداڵ و سه‌روه‌ت و سامان [ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ (١٣٣) ] یارمه‌تی داون و پشتیوانی كردوون به‌ جۆره‌ها ئاژه‌ڵ وه‌ به‌ منداڵ [ وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٣٤) ] وه‌ باخ و باخات و سه‌رچاوه‌ی ئاو و كانی و ڕووبارو بیره‌كان [ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣٥) ] ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر كوفرتان ئه‌وه‌ من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات له‌ ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ (١٣٦) ] وتیان: ئه‌ى هود - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسانه‌ ئه‌گه‌ر تۆ ئامۆژگاریمان بكه‌ی یان نه‌یكه‌ی ئێمه‌ گوێ به‌ ئامۆژگاری تۆ ناده‌ین وه‌ به‌ قسه‌ت ناكه‌ین و ده‌ستبه‌ردارى دین و خواكانمان نابین."},{"id":129,"translation":"[ وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (١٢٩) ] وه‌ كۆشك و ته‌لاری به‌رزو قه‌ڵاو شورای پته‌و دروست ده‌كه‌ن وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ نه‌مرن و به‌هه‌میشه‌یی بمێننه‌وه‌."},{"id":130,"translation":"[ وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (١٣٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ بتانه‌وێ به‌سه‌ر كه‌سێكدا زاڵ بن زۆر به‌ توندوتیژی زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ریدا له‌ ناحه‌قی و سته‌مدا."},{"id":131,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٣١) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن."},{"id":132,"translation":"[ وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ (١٣٢) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ یارمه‌تی داون به‌و هه‌موو شته‌ی كه‌ خۆتان ئه‌زانن له‌ ماڵ و منداڵ و سه‌روه‌ت و سامان."},{"id":133,"translation":"[ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ (١٣٣) ] یارمه‌تی داون و پشتیوانی كردوون به‌ جۆره‌ها ئاژه‌ڵ وه‌ به‌ منداڵ."},{"id":134,"translation":"[ وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٣٤) ] وه‌ باخ و باخات و سه‌رچاوه‌ی ئاو و كانی و ڕووبارو بیره‌كان."},{"id":135,"translation":"[ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣٥) ] ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر كوفرتان ئه‌وه‌ من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات له‌ ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":136,"translation":"[ قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ (١٣٦) ] وتیان: ئه‌ى هود - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسانه‌ ئه‌گه‌ر تۆ ئامۆژگاریمان بكه‌ی یان نه‌یكه‌ی ئێمه‌ گوێ به‌ ئامۆژگاری تۆ ناده‌ین وه‌ به‌ قسه‌ت ناكه‌ین و ده‌ستبه‌ردارى دین و خواكانمان نابین."},{"id":137,"translation":"[ إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ (١٣٧) ] ئه‌م بیروباوه‌ڕه‌ى كه‌ ئێمه‌ی له‌سه‌رین ئه‌مه‌ ڕه‌وشت و داب و نه‌ریت و دینى باوك و باپیرانمانه‌و بۆمان ماوه‌ته‌وه‌و لاسایی ئه‌وان ده‌كه‌ینه‌وه‌ و له‌سه‌رى ده‌ڕۆین، یاخود ئه‌م دینه‌ى تۆ بۆت هێناوین هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌ى ئوممه‌تانى پێشتره‌و تۆ له‌لایه‌ن خواوه‌ نه‌نێردراوى، یاخود خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمووێ: ئه‌م به‌درۆزانینه‌ی ئه‌وان وه‌كو به‌درۆزانینى سه‌رجه‌م ئوممه‌تانی پێشتر وایه‌."},{"id":138,"translation":"[ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (١٣٨) ] وه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ سزا نادرێین."},{"id":139,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ ] هود پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی [ فَأَهْلَكْنَاهُمْ ] ئێمه‌ش بایه‌كى ساردى سه‌ختى به‌رده‌واممان بۆ ناردن و له‌ناومان بردن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا."},{"id":140,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٤٠) ] وه‌ به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران."},{"id":141,"translation":"{گفتوگۆی نێوان ساڵح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ (١٤١) ] قه‌ومی ثهمودیش سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌بوو وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ باوه‌ڕیان به‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێك نه‌بووبێت (له‌ حیجر نیشته‌جێ بوون له‌ نێوان وادى القرى و وڵاتى شام، له‌ پاش قه‌ومى عاد ژیاون پێش ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌ عه‌ره‌ب بوونه‌)."},{"id":142,"translation":"[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٤٢) ] صاڵح پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو پێی وتن ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن."},{"id":143,"translation":"[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٤٣) ] به‌ دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌بێ زیادو كه‌م."},{"id":144,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٤٤) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن [ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من له‌ گه‌یاندنی دینه‌كه‌ى خواى گه‌وره‌دا داوای ئه‌جرو پاداشت و پاره‌ له‌ ئێوه‌ ناكه‌م."},{"id":145,"translation":"[ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٤٥) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و ته‌نها چاوه‌ڕوانى پاداشتم له‌و."},{"id":146,"translation":"[ أَتُتْرَكُونَ فِي مَا هَاهُنَا آمِنِينَ (١٤٦) ] ئایا ئێوه‌ واده‌زانن وازتان لێ ئه‌هێنرێ له‌و نازو نیعمه‌ته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون به‌ ئه‌مینی بمێننه‌وه‌و مردن و سزاتان به‌سه‌ردا نه‌یات، نه‌خێر شتی وا نیه‌و خۆتان مه‌خه‌ڵه‌تێنن."},{"id":147,"translation":"[ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٤٧) ] له‌ناو باخ و باخات و له‌سه‌رچاوه‌ی ئاو و كانی و ڕووباره‌كان هه‌روا نامێنێته‌وه‌."},{"id":148,"translation":"[ وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ (١٤٨) ] وه‌ له‌و كشتوكاڵانه‌ى كه‌ هه‌تانه‌، وه‌ له‌و دار خورمایانه‌ی كه‌ لق و په‌له‌كانیان له‌به‌ر زۆری خورما پێوه‌ی شۆڕ بۆته‌ خواره‌وه‌و زۆر پڕو تێكهه‌ڵكێشه‌، یاخود پێگه‌یشتووه‌و هاتۆته‌ به‌رهه‌م و بێناوكه‌ هه‌روا نامێننه‌وه‌."},{"id":149,"translation":"[ وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا فَارِهِينَ (١٤٩) ] وه‌ له‌ناو شاخه‌كانیشدا زۆر به‌ لێهاتوویی ماڵ دروست ئه‌كه‌ن و هه‌ڵیده‌كۆڵن بۆ فه‌خرو شانازی كردن به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستتان بێت."},{"id":150,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٥٠) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن."},{"id":151,"translation":"[ وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ (١٥١) ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی موشریكان مه‌كه‌ن كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ تاوان و شیركدا كه‌ بانگه‌وازتان ده‌كه‌ن بۆ كوفرو شیرك و تاوان."},{"id":152,"translation":"[ الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ (١٥٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاشووب ئه‌گێڕن له‌سه‌ر زه‌ویدا وه‌ چاكسازی ناكه‌ن."},{"id":153,"translation":"[ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٥٣) ] وتیان: تۆ هیچ كه‌سێك نیت ته‌نها یه‌كێك نه‌بێت له‌وانه‌ی كه‌ جادووت لێكراوه‌و ده‌ستت لێوه‌شێندراوه‌."},{"id":154,"translation":"[ مَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] وه‌ تۆ هیچ كه‌سێك نیت ته‌نها مرۆڤێكی وه‌كو ئێمه‌ نه‌بێت ئیتر چۆن له‌ناو ئێمه‌دا وه‌حى بۆ تۆ هاتووه‌ [ فَأْتِ بِآيَةٍ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٥٤) ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ی تۆ پێغه‌مبه‌رى خوایت موعجیزه‌یه‌كمان بۆ بێنه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌."},{"id":155,"translation":"{حوشترەكەی ساڵح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - } [ قَالَ هَذِهِ نَاقَةٌ لَهَا شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (١٥٥) ] له‌سه‌ر داواو پێشنیاری خۆیان خوای گه‌وره‌ حوشترێكی له‌ناو تاوێرێك به‌ زیندوویی بۆ ده‌ركردن كه‌ به‌ چاوی خۆیان بینیان وه‌كو به‌ڵگه‌یه‌ك له‌سه‌ر ڕاستێتی پێغه‌مبه‌رایه‌تی صاڵح - صلی الله علیه وسلم - ، كه‌ پێى فه‌رمووی: ئه‌مه‌ حوشترێكه‌ ڕۆژی ئاودانی ئه‌و جیاوازه‌ له‌ ڕۆژی چوونه‌ سه‌ر ئاوی ئێوه‌و لێی نزیك نه‌بنه‌وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ سه‌ره‌ی خۆیه‌تی."},{"id":156,"translation":"[ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ ] وه‌ به‌ خراپه‌ ده‌ستی بۆ نه‌به‌ن و سه‌ری نه‌بڕن [ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٥٦) ] ئه‌و كاته‌ سزای ڕۆژێكی گه‌وره‌ ئه‌تانگرێته‌وه‌."},{"id":157,"translation":"[ فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ (١٥٧) ] به‌ڵام ئه‌وان سه‌ریانبڕی و دوای ئه‌وه‌ى كه‌ دڵنیا بوون سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ دێت په‌شیمان بوونه‌وه‌ به‌ڵام په‌شیمانی سوودی بۆیان نه‌بوو."},{"id":158,"translation":"[ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ ] خوای گه‌وره‌ سزایدان، سزایه‌ك كه‌ زه‌ویه‌كه‌یان له‌ ژێردا هه‌ژا، وه‌ له‌ بانیشه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌نگێكی بۆ ناردن و له‌ناوی بردن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ هه‌موو به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٥٨) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا."},{"id":159,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٥٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایی په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":160,"translation":"{گفتوگۆی نێوان لوگ پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ (١٦٠) ] قه‌ومی لوطيش - صلی الله علیه وسلم - سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی، كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌بوو واته‌: باوه‌ڕیان به‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌بووه‌ (له‌ سه‌دوم نیشته‌جێ بوونه‌ نزیك بیت المقدس، وه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردون و له‌شوێنى ئه‌وان ده‌ریاچه‌یه‌كى بۆگه‌نى داناوه‌، لوط كوڕى هاران كوڕى ئازه‌ر بووه‌ برازاى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بووه‌)."},{"id":161,"translation":"[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٦١) ] كاتێك لوط - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو پێی فه‌رموون: ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن وه‌ ئیمان ناهێنن."},{"id":162,"translation":"[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٦٢) ] به‌دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌بێ زیادو كه‌م."},{"id":163,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٦٣) ] ده‌ى ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن."},{"id":164,"translation":"[ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێك له‌ ئێوه‌ ناكه‌م له‌ گه‌یاندنی دینه‌كه‌ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٦٤) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتم ئه‌داته‌وه‌."},{"id":165,"translation":"[ أَتَأْتُونَ الذُّكْرَانَ مِنَ الْعَالَمِينَ (١٦٥) ] ئایا ئێوه‌ ئه‌ڕۆن نێربازی ئه‌كه‌ن له‌گه‌ڵ ئاده‌میزاددا."},{"id":166,"translation":"[ وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ ] وه‌ واز له‌و ئافره‌تانه‌ دێنن كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئێوه‌ی دروست كردوون [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ (١٦٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ قه‌ومێكن به‌ڕاستی سنوورتان به‌زاندووه‌."},{"id":167,"translation":"[ قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ (١٦٧) ] وتیان: ئه‌ی (لوط) ئه‌گه‌ر واز له‌م قسانه‌ نه‌هێنی ئه‌وا شاربه‌ده‌رت ئه‌كه‌ین."},{"id":168,"translation":"[ قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقَالِينَ (١٦٨) ] (لوط) - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: من ڕقم له‌م كرده‌وه‌ی ئێوه‌یه‌و پێى رازی نیم و به‌ریم لێى."},{"id":169,"translation":"[ رَبِّ نَجِّنِي وَأَهْلِي مِمَّا يَعْمَلُونَ (١٦٩) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار خۆم و شوێنكه‌وتوانم ڕزگار بكه‌ له‌م كرده‌وه‌ خراپه‌ی ئه‌مان كاتێك كه‌ سزایان ئه‌ده‌ی."},{"id":170,"translation":"[ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ (١٧٠) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خۆی و كه‌سوكاری واته‌: شوێنكه‌وتوانی هه‌موومان ڕزگار كردن."},{"id":171,"translation":"[ إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ (١٧١) ] ته‌نها پیره‌ژنێك نه‌بێ كه‌ خێزانه‌كه‌ی بوو له‌ناو سزادا مایه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوه‌ڕی نه‌هێنابوو، وه‌ لوط - صلی الله علیه وسلم - میوانى بهاتایا خه‌ڵگى ئاگادار ده‌كرده‌وه‌ تا بێنه‌سه‌ر میوانه‌كانى و ده‌ستدرێژى بكه‌نه‌ سه‌ریان، خوای گه‌وره‌ ئه‌ویشی سزاداو له‌ناوى بردو به‌ردبارانى كردن."},{"id":172,"translation":"[ ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ (١٧٢) ] پاشان ئه‌وانه‌ی ترمان هه‌موو له‌ناوبرد."},{"id":173,"translation":"[ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا ] وه‌ به‌ردبارانمان كردن له‌ ئاسمانه‌وه‌ [ فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (١٧٣) ] كه‌ به‌ڕاستی خراپترین به‌ردبارانێك بوو كه‌ ئه‌وان پێی به‌ردباران كران ئه‌وانه‌ی كه‌ ئاگادار كرابوونه‌وه‌."},{"id":174,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧٤) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان باوه‌ڕیان نه‌هێناوه‌و باوه‌ڕدار نه‌بوون."},{"id":175,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٧٥) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران."},{"id":176,"translation":"{گفتوگۆی نێوان شوعەیب پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ (١٧٦) ] (ئه‌صحابی ئه‌یكه‌) واته‌: قه‌ومی شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ دارێكیان ئه‌په‌رست لای (مه‌دیه‌ن) خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وانیش سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی."},{"id":177,"translation":"[ إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٧٧) ] شوعه‌یب - صلی الله علیه وسلم - پێی فه‌رموون: ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":178,"translation":"[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٧٨) ] من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌بێ زیادو كه‌م."},{"id":179,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٧٩) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن."},{"id":180,"translation":"[ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێك له‌ ئێوه‌ ناكه‌م له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٠) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و ئه‌و ئه‌جرو پاداشتم ئه‌داته‌وه."},{"id":181,"translation":"‌[ أَوْفُوا الْكَيْلَ ] با كێشانه‌و پێوانه‌تان به‌ته‌واوی بێت [ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ (١٨١) ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ له‌ فرۆشتندا به‌ كه‌می و سوكى ئه‌یكێشن و كه‌م به‌ خه‌ڵكى ئه‌ده‌ن، به‌ڵام بۆ خۆیان بیكڕن به‌ قورسى ده‌یكێشن."},{"id":182,"translation":"[ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ (١٨٢) ] وه‌ به‌ پێوانه‌و كێشانه‌و ته‌رازویه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌ شت به‌ خه‌ڵكی بده‌ن و حه‌قی خۆیان پێ بده‌ن."},{"id":183,"translation":"[ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ ] وه‌ شتێكتان به‌ خه‌ڵكدا مافی خه‌ڵكى به‌ كه‌م مه‌زانن و به‌ كه‌م و سوك مه‌یانده‌نێ [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (١٨٣) ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا ئاشووب مه‌گێڕن و رێگرى مه‌كه‌ن."},{"id":184,"translation":"[ وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ (١٨٤) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ ئێوه‌و ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌یشی دروست كردووه‌."},{"id":185,"translation":"[ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٨٥) ] وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب به‌ڕاستی تۆ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جادوو سیحرت لێكراوه‌."},{"id":186,"translation":"[ وَمَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] وه‌ تۆ هیچ شتێك نیت ته‌نها مرۆڤێكی وه‌كو ئێمه‌ [ وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (١٨٦) ] وه‌ ئێمه‌ گومانی ئه‌وه‌ ئه‌به‌ین كه‌ تۆ له‌ درۆزانانى كه‌ ئه‌ڵێی من پێغه‌مبه‌ری خوام."},{"id":187,"translation":"[ فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌یت تۆ پێغه‌مبه‌رى خوایت ئه‌وه‌ پارچه‌یه‌ك له‌ ئاسمان به‌رده‌وه‌ بان سه‌رمان، یان ئاگرێك له‌ ئاسمانه‌وه‌ بێت و سزامانی پێ بده‌ [ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٨٧) ] ئه‌گه‌ر تۆ له‌ ڕاستگۆیانى و پێغه‌مبه‌ری خوایت و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نێردراوی."},{"id":188,"translation":"[ قَالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٨٨) ] شوعه‌یب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگارم زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن له‌ شیرك و سه‌رپێچى و تاوان، وه‌ به‌ ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سزاتان بدات به‌ ده‌ست من نیه‌."},{"id":189,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ ] ئه‌وان شوعه‌یبیان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆیان زانی [ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای دان له‌ ڕۆژی سێبه‌ره‌كه‌، حه‌وت رۆژ توشى گه‌رمایه‌كى سه‌خت بوون هیچ سێبه‌ریك نه‌بوو بچنه‌ ژێریه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ پارچه‌یه‌ك هه‌وری نارد سێبه‌ری بۆ كردن، وایانزانی سێبه‌ره‌ هه‌موویان چوونه‌ ژێری و كۆبوونه‌وه‌، خوای گه‌وره‌ له‌و هه‌وره‌وه‌ ئاگرو بڵێسه‌یه‌كى گه‌وره‌ی بارانده‌ سه‌ریان وه‌كو خۆیان داوایان كرد، وه‌ زه‌وى له‌ ژێریاندا هه‌ژاند، وه‌ ده‌نگێكى گه‌وره‌ى ناردو گیانى كێشان و له‌ ناوى بردن [ إِنَّهُ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٨٩) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وه‌ سزای ڕۆژێكی زۆر سه‌خت و گه‌وره‌ بوو."},{"id":190,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٩٠) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا."},{"id":191,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٩١) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران."},{"id":192,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٩٢) ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ش له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ بۆ تۆ دابه‌زێندراوه‌."},{"id":193,"translation":"[ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (١٩٣) ] كه‌ ئه‌و روحه‌ ئه‌مینه‌ دایبه‌زاندووه‌ كه‌ جبریله‌."},{"id":194,"translation":"[ عَلَى قَلْبِكَ ] بۆ سه‌ر دڵی تۆ [ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ (١٩٤) ] بۆ ئه‌وه‌ی تۆش یه‌كێك بیت له‌وانه‌ی كه‌ خه‌ڵكی ئاگادار ئه‌كه‌یته‌وه‌و ده‌یانترسێنیت له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن."},{"id":195,"translation":"[ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ (١٩٥) ] به‌ زمانێكی عه‌ره‌بی ئاشكرا، ئه‌گه‌ر به‌ زمانێكی تر بوایه‌ موشریكانی عه‌ره‌ب ده‌یانووت: ئێمه‌ لێی تێناگه‌ین."},{"id":196,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ (١٩٦) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ له‌ كتێبه‌كانی سه‌ره‌تایشه‌وه‌ وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل باسكراوه‌و موژده‌ی پێدراوه‌، یاخود له‌ زه‌بورى داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - باسكراوه‌."},{"id":197,"translation":"[ أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَمَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٩٧) ] ئایا زانا دادپه‌روه‌ره‌كانی به‌نی ئیسرائیل كه‌ موسڵمان بوونه‌و شایه‌تن له‌سه‌ر راستى ئه‌م قورئانه‌و له‌ كتابه‌كانى خۆیان بینیویانه‌ وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام و سه‌لمانى فارسی) به‌س نیه‌و به‌ڵگه‌ نیه‌ بۆ ئه‌وان كه‌ موسڵمان بن."},{"id":198,"translation":"[ وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ (١٩٨) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌مان داببه‌زاندایه‌ته‌ سه‌ر كه‌سانێكی جگه‌ له‌ عه‌ره‌ب كه‌ هیچ عه‌ره‌بی نه‌زانن."},{"id":199,"translation":"[ فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (١٩٩) ] وه‌ به‌ عه‌ره‌بیش به‌سه‌ریاندا بیخوێندایه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ ئیمانیان نه‌ئه‌هێنا، واته‌: ئه‌و موعجیزانه‌ی تیایدایه‌ ده‌رنه‌ئه‌كه‌وت."},{"id":200,"translation":"[ كَذَلِكَ سَلَكْنَاهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (٢٠٠) ] به‌م شێوازه‌ شیرك و به‌درۆ زانینمان خستۆته‌ دڵی تاوانباران و خراپه‌كارانه‌وه‌."},{"id":201,"translation":"[ لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئه‌وان ئیمانی پێ ناهێنن [ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ (٢٠١) ] تا سزای به‌ ئێش و ئازار به‌ چاوی خۆیان نه‌بینن و خوای گه‌وره‌ سزایان نه‌دات."},{"id":202,"translation":"[ فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٢٠٢) ] وه‌ ئه‌و سزایه‌ش له‌ ناكاودا بۆیان دێت و ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن به‌ هاتنی."},{"id":203,"translation":"[ فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (٢٠٣) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌ڵێن: ئایا ئێمه‌ دواخراوین و مۆڵه‌ت پێ دراوین، واته‌ خۆزگه‌ دوابخراینایه‌و مۆڵه‌تمان پێ بدرایه‌، یان بگه‌ڕاینایه‌ته‌وه‌ بۆ دونیا."},{"id":204,"translation":"[ أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (٢٠٤) ] ئایا ئه‌وان په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ سزای ئێمه‌و داوای سزای ئێمه‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":205,"translation":"[ أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ (٢٠٥) ] ئایا پێم بڵێ ئه‌گه‌ر چه‌نده‌ها ساڵی تریش له‌ ژیاندا بیانژیه‌نین و ته‌مه‌نیان درێژ بكه‌ین."},{"id":206,"translation":"[ ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا كَانُوا يُوعَدُونَ (٢٠٦) ] پاشان ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ لێیان كراوه‌ به‌ سزا بۆیان بێت و سزایان بده‌ین."},{"id":207,"translation":"[ مَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يُمَتَّعُونَ (٢٠٧) ] ئه‌و ته‌مه‌ن درێژی و ڕابواردنه‌ی له‌ ژیاندا به‌سه‌ریان برد هیچ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":208,"translation":"[ وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ (٢٠٨) ] وه‌ ئێمه‌ هیچ دێ و شارێكمان له‌ناو نه‌بردووه‌ ئیلا پێغه‌مبه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌مان بۆ ناردوون."},{"id":209,"translation":"[ ذِكْرَى وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ (٢٠٩) ] ئه‌م هه‌واڵانه‌ هه‌مووی یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ خه‌ڵكی وه‌ ئێمه‌ سته‌م له‌ خه‌ڵكی ناكه‌ین."},{"id":210,"translation":"[ وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيَاطِينُ (٢١٠) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌یش شه‌یتان نه‌یهێناوه‌ته‌ خواره‌وه‌و له‌لایه‌ن شه‌یتانه‌وه‌ نیه‌ وه‌كو چۆن شه‌یتان قسه‌ بۆ كاهین و فاڵچیان دێنن."},{"id":211,"translation":"[ وَمَا يَنْبَغِي لَهُمْ ] وه‌ شه‌یتانه‌كان بۆیان نیه‌و ئیشى ئه‌وان نیه‌ به‌ڵكو ئیشى ئه‌وان خراپه‌و ئاشوبگێڕانه‌ [ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ (٢١١) ] وه‌ توانای ئه‌م شته‌شیان نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاسمان پارێزراوه‌ به‌ فریشته‌كان."},{"id":212,"translation":"[ إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (٢١٢) ] به‌دڵنیایى ئه‌وان له‌ بیستنی قورئان جیا كراونه‌ته‌وه‌و په‌رده‌و شیهاب و نه‌یزه‌ك هه‌یه‌ به‌و نه‌یزه‌كانه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یانسووتێنێ."},{"id":213,"translation":"[ فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] تۆ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا له‌ خوایه‌كی تر مه‌پاڕێره‌وه‌و خوایه‌كى تر مه‌په‌رسته‌ [ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ (٢١٣) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دواتر خوای گه‌وره‌ سزات ئه‌دات و له‌ سزادراوان ئه‌بی، واته‌: ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوایش - صلی الله علیه وسلم - شه‌ریك بۆ خوا دابنێت خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دات چ جای ئێوه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و شه‌ریك بۆ خوا دانانێت."},{"id":214,"translation":"[ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ (٢١٤) ] وه‌ خزم و كه‌سوكاره‌ نزیكه‌كانت ئاگادار بكه‌وه‌، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌سوكارو خزمه‌ نزیكه‌كانى بانگ كردو كۆكرده‌وه‌و ئاگادارى كردنه‌وه‌ له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن، وه‌ ئه‌م تواناى نیه‌ هیچیان بۆ بكات له‌ رۆژى قیامه‌ت ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌ى چاكى خۆیان نه‌بێت."},{"id":215,"translation":"[ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢١٥) ] وه‌ باڵی خۆت شۆڕ بكه‌و نه‌رمونیان به‌، وه‌ خۆشه‌ویستی بۆ ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ ده‌ربڕه‌ كه‌ شوێنت كه‌وتوون."},{"id":216,"translation":"[ فَإِنْ عَصَوْكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان سه‌رپێچی تۆیان كرد [ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (٢١٦) ] ئه‌و كاته‌ بڵێ: من به‌ریم له‌ هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن"},{"id":217,"translation":"[ وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (٢١٧) ] وه‌ پشت به‌و خوایه‌ ببه‌سته‌و كاره‌كانت به‌و خوایه‌ بسپێره‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ به‌رامبه‌ر كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌رامبه‌ر باوه‌ڕداران."},{"id":218,"translation":"[ الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ (٢١٨) ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ تۆ ئه‌بینێ كاتێك ڕاوه‌ستاوی نوێژ ئه‌كه‌ی."},{"id":219,"translation":"[ وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ (٢١٩) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌چیته‌ ڕكوع و سجود، یان كاتێك به‌ته‌نها نوێژ ئه‌كه‌ی ئه‌تبینێ وه‌ كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ كڕنوشبه‌راندا كڕنوش ئه‌به‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌تبینێ."},{"id":220,"translation":"[ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٢٢٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌ وته‌تان، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌ جوله‌ و راوه‌ستانتان."},{"id":221,"translation":"[ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ (٢٢١) ] ئایا پێتان بڵێم شه‌یتان دائه‌به‌زێته‌ سه‌ر كێ؟"},{"id":222,"translation":"[ تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٢٢٢) ] دائه‌به‌زێته‌ سه‌ر هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر درۆ ئه‌كات و زۆر تاوانباره‌، واته‌: فاڵچیان و جادووگه‌ران."},{"id":223,"translation":"[ يُلْقُونَ السَّمْعَ ] ئه‌وان گوێ له‌ هه‌ندێك شت ئه‌گرن تا بیدزن و بیهێنن بۆ فاڵچیان [ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ (٢٢٣) ] به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌و فاڵچیانه‌ درۆ ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ شتیان له‌ شه‌یتانه‌وه‌ بیستبێ."},{"id":224,"translation":"{شاعيران دوو جۆرن} [ وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ (٢٢٤) ] دوو شاعیر هه‌جوى یه‌كیان كردو قسه‌یان به‌ یه‌ك كرد، كه‌سانێكى خراپ و گێل شوێنیان كه‌وتن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ شاعیرانیش خه‌ڵكی خراپ شوێنیان ئه‌كه‌وێت."},{"id":225,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ (٢٢٥) ] ئایا نابینی ئه‌وان له‌ هه‌موو دۆڵێكدا قسه‌ ئه‌كه‌ن و ڕۆئه‌چن، واته‌: له‌ هه‌موو بوارێكدا قسه‌ ئه‌كه‌ن، جارێك مه‌دح و سه‌ناى خه‌ڵكى ده‌كه‌ن به‌ ناحه‌ق، وه‌ جارێك قسه‌ ده‌كه‌ن به‌ خه‌ڵكى به‌ ناحه‌ق، وه‌ جارێك باسى ئافره‌ت ده‌كه‌ن، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ پڕ سكى له‌ كێماو و زوخاو بێت باشتره‌ له‌وه‌ى كه‌ سكى پڕ بێت له‌م جۆره‌ شیعرانه‌)."},{"id":226,"translation":"[ وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ (٢٢٦) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان به‌ ده‌م ئه‌یڵێن به‌ كرده‌وه‌ نایسه‌لمێنن، ئه‌ڵێ: وامان كردو نه‌یان كردووه‌."},{"id":227,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] كه‌ زه‌مى شاعیران كرا (حه‌سانى كوڕى سابت و عبدالله¬ى كوڕى ره‌وواحه‌و كه‌عبى كوڕى مالیك) به‌ گریانه‌وه‌ هاتن بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتیان: خواى گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندووه‌ ده‌زانێت ئێمه‌ شاعیرین و مه‌به‌ستى ئێمه‌یه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو شاعیره‌ باوه‌ڕداره‌كانى جیا كرده‌وه‌و فه‌رمووى: ته‌نها ئه‌و شاعیرانه‌ نه‌بێ كه‌ باوه‌ڕدارن وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ [ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا ] وه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ به‌ شیعره‌كانیان [ وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سته‌میان لێكراوه‌ خۆیان سه‌ر ئه‌كه‌ون به‌سه‌ر كافران و بێباوه‌ڕان و به‌ شیعر وه‌ڵامیان ئه‌ده‌نه‌وه‌و به‌رگری له‌ دین ئه‌كه‌ن [ وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (٢٢٧) ] وه‌ ئه‌و زاڵم و سته‌مكارانه‌ له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا ئه‌زانن به‌ره‌و كوێ وه‌رئه‌گێڕدرێنه‌وه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداو ئه‌مدیو دیو ئه‌كرێن، واته‌: خراپی سه‌ره‌نجامیان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌زانن، والله أعلم ."}]},{"id":27,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نه‌مل) (واته‌: مێرووله‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٩٣) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ طس ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون [ تِلْكَ آيَاتُ الْقُرْآنِ وَكِتَابٍ مُبِينٍ (١) ] ئه‌مانه‌ چه‌ند ئایه‌تێكن له‌م سووره‌ته‌دا باسكراون، یاخود ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌و ئایه‌تانه‌ی كه‌ له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌دا هاتوونه‌ كه‌ قورئانیش كتابێكی زۆر ئاشكرایه‌و هه‌موو شتێكی تیادا ڕوون كراوه‌ته‌وه‌."},{"id":2,"translation":"[ هُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (٢) ] وه‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ یان ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیدایه‌ت و موژده‌یه‌ بۆ ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ى كه‌:"},{"id":3,"translation":"[ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ ] نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن به‌ ڕوكن و واجبات و خشوعه‌وه‌ [ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ (٣) ] وه‌ ئه‌وان یه‌قینیان هه‌یه‌ به‌ ڕۆژی دوایی."},{"id":4,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌ كه‌ كافرانن [ زَيَّنَّا لَهُمْ أَعْمَالَهُمْ ] كرده‌وه‌ خراپه‌كانمان بۆ ڕازاندونه‌ته‌وه‌ تا له‌ گومڕاییدا رۆبچن له‌ سزاى ئه‌وه‌ى كه‌ باوه‌ڕیان به‌ رۆژى دوایی نیه‌، یاخود كرده‌وه‌ی چاكمان بۆ ڕازاندونه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌نجامی بده‌ن به‌ڵام ئه‌وان ئه‌نجامی ناده‌ن و قبووڵی ناكه‌ن [ فَهُمْ يَعْمَهُونَ (٤) ] وه‌ ئه‌وان دوودڵ و سه‌رلێشێواون و هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاست نادۆزنه‌وه‌."},{"id":5,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَهُمْ سُوءُ الْعَذَابِ ] ئه‌و كافرانه‌ له‌ دونیادا خراپترین سزایان بۆ هه‌یه‌ به‌ كوشتن و دیل كردن، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ سزاى ئاگرى دۆزه‌خ [ وَهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ (٥) ] وه‌ ئه‌وان له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش زه‌ره‌رمه‌ندترین كه‌سن."},{"id":6,"translation":"[ وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ (٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ به‌ دڵنیایى تۆ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ وه‌رئه‌گری له‌لایه‌ن خوایه‌كه‌وه‌ كه‌ زۆر كاربه‌جێ و زانایه‌."},{"id":7,"translation":"{چمكێك لە بەسەرهاتی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ إِذْ قَالَ مُوسَى لِأَهْلِهِ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا ] كاتێك موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان له‌ (مه‌دیه‌ن)ه‌وه‌ بۆ (میصر) له‌ شه‌وێكى تاریكى ساردى زستاندا كه‌ رێگایان ون كردبوو به‌ خێزانه‌كه‌ی وت: من ئاگرێكم بینی [ سَآتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ ] ئه‌چمه‌ سه‌ر ئه‌و ئاگره‌ به‌ڵكو ئه‌گه‌ر كه‌سێكی لێ بێت هه‌واڵێكی لێ وه‌ربگرم و پرسیارى رێگاكه‌ى لێبكه‌م [ أَوْ آتِيكُمْ بِشِهَابٍ قَبَسٍ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ (٧) ] یاخود پشكۆیه‌كی لێ ئه‌هێنم به‌ڵكو ئاگری پێ بكه‌ینه‌وه‌و خۆمانی پێ گه‌رم بكه‌ینه‌وه‌و ڕووناكیمان لێ ده‌ست بكه‌وێ."},{"id":8,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَهَا ] كاتێك كه‌ گه‌یشته‌ لای ئاگره‌كه‌ [ نُودِيَ أَنْ بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَا ] ئه‌بینێ ئه‌مه‌ ئاگر نیه‌ به‌ڵكو نووری خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ بانگی كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ موقه‌ده‌س و پاك و مونه‌ززه‌هه‌ له‌ هه‌موو كه‌م وكوڕیه‌ك، یان مه‌به‌ست پێى فریشته‌یه‌، یان مه‌به‌ست پێى ئاگره‌كه‌یه‌، یان مه‌به‌ست پێى داره‌ سه‌وزه‌كه‌یه‌ كه‌ گڕى گرتووه‌و ناسوتێت، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ ده‌ورو پشتی ئه‌و نووره‌یه‌ كه‌ مه‌لائیكه‌ت و موسایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وانیش هه‌ر پاك و بێگه‌ردن [ وَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٨) ] وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ الله كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌."},{"id":9,"translation":"[ يَا مُوسَى إِنَّهُ أَنَا اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٩) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ منم الله¬م كه‌ خوایه‌كی زۆر باڵاده‌ست و كاربه‌جێم."},{"id":10,"translation":"[ وَأَلْقِ عَصَاكَ ] وه‌ ئه‌و گۆچانه‌ی كه‌ به‌ده‌ستته‌وه‌یه‌ هه‌ڵی بده‌ تا موعجیزه‌یه‌كت نیشان بده‌ین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ تۆ پێغه‌مبه‌ری منی [ فَلَمَّا رَآهَا ] كاتێك كه‌ گۆچانه‌كه‌ی فڕێدا [ تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَانٌّ ] بوو به‌ مارێكی گه‌وره‌و خێرا ئه‌جوولایه‌ وه‌كو جنی [ وَلَّى مُدْبِرًا وَلَمْ يُعَقِّبْ ] موساش - صلی الله علیه وسلم - ترساو یه‌كسه‌ر پشتی هه‌ڵكردو ڕای كردو ئاوڕى نه‌دایه‌وه‌ [ يَا مُوسَى لَا تَخَفْ ] خوای گه‌وره‌ بانگی كرد ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - مه‌ترسێ ئه‌وه‌ زیانی بۆ تۆ نیه‌، به‌ڵكو ته‌نها موعجیزه‌یه‌كه‌و نیشانماندایت (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌) [ إِنِّي لَا يَخَافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ (١٠) ] پێغه‌مبه‌ران و نێردراوان له‌لای من ناترسێن تۆیش مه‌ترسێ."},{"id":11,"translation":"[ إِلَّا مَنْ ظَلَمَ ] مه‌گه‌ر جگه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ران كه‌سێك كه‌ زوڵم و سته‌می كردبێت ئه‌وانه‌ ئه‌ترسێن [ ثُمَّ بَدَّلَ حُسْنًا بَعْدَ سُوءٍ ] به‌ڵام ئه‌وانیش ئه‌گه‌ر له‌ دوای ئه‌و خراپه‌ی كه‌ كردوویانه‌ خراپه‌و تاوانه‌كانیان بگۆڕن بۆ چاكه‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن [ فَإِنِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ (١١) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى من زۆر خوایه‌كی لێخۆشبووم وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییم و له‌و كه‌سانه‌ خۆش ئه‌بم (ئه‌مه‌یش موژده‌یه‌كى زۆر خۆشه‌ بۆ مرۆڤـ كه‌ تاوانیش بكات دواتر ته‌وبه‌ بكات خواى گه‌وره‌ لێى خۆش ده‌بێت و ده‌رگاى ته‌وبه‌ دانه‌خراوه‌و كراوه‌یه‌ تا خۆر له‌ خۆرئاواوه‌ هه‌ڵدێت)."},{"id":12,"translation":"{نۆ موعجیزەی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ ] وه‌ ده‌ستت بخه‌ره‌ ناو ملوانی قه‌میسه‌كه‌ته‌وه‌ [ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ ] كه‌ ده‌ست ده‌رئه‌كه‌ی ده‌ستت زۆر سپیه‌ وه‌كو مانگى چوارده‌ ده‌دره‌وشێته‌وه‌ [ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ ] به‌بێ ئه‌وه‌ی گول بێت یان به‌ڵه‌ك بێت هه‌ر خۆی سپییه‌كی جوانه‌و له‌ جوانیدا ئه‌دره‌وشێته‌وه‌، (كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - خۆى كه‌سێكى ئه‌سمه‌ر بووه‌) ئه‌مه‌یش موعجیزه‌یه‌كی تر بوو [ فِي تِسْعِ آيَاتٍ ] كه‌ خوای گه‌وره‌ نۆ موعجیزه‌ی به‌ موسى به‌خشی كه‌ ئه‌مه‌ دوانیان بوو: گۆچانه‌كه‌و ده‌ستی، وه‌ له‌تكردنى ئاوى ده‌ریاكه‌، وه‌ تۆفان و زریانه‌كه‌، وه‌ كولله‌و ئه‌سپێ و بۆق، وه‌ ناردنى خوێن بۆ ناو خواردنی كافران، وه‌ گۆڕینى شێوه‌یان، وه‌ بێ بارانی و وشكه‌ساڵی ڕووی تێ كردن، وه‌ نوقستانی كه‌وته‌ ناو كشتوكاڵ و به‌رهه‌میانه‌وه‌ [ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ ] به‌م موعجیزانه‌ تۆ بڕۆ بۆ لای فیرعه‌ون و قه‌ومه‌كه‌ی [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ (١٢) ] به‌ڕاستی ئه‌وان قه‌ومێكی زۆر فاسق و ده‌رچووبوون له‌ گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌."},{"id":13,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ ] كاتێك كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - چوو بۆ لای فیرعه‌ون و قه‌ومه‌كه‌ی [ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً ] به‌و ئایه‌ت و موعجیزانه‌ كه‌ به‌ چاوی خۆیان ئه‌یانبینی و ئاشكرا بوو [ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ (١٣) ] به‌ڵام ئه‌وان ئیمانیان پێ نه‌هێناو وتیان: ئه‌مه‌ سیحرێكی زۆر ئاشكرایه‌."},{"id":14,"translation":"{فیرعەون‌و دەسەڵاتداران یەقینیان هەبوو كە موسا - صلی الله علیه وسلم - پێغەمبەری خوایە!} [ وَجَحَدُوا بِهَا ] وه‌ له‌ رووكه‌شیدا ئینكاری و نكۆڵیان لێ كرد [ وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ] به‌ڵام له‌ نه‌فسی خۆیاندا یه‌قینیان هه‌بوو كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - ڕاست ده‌كات و پێغه‌مبه‌رى خوایه‌و موعجیزه‌ی پێیه‌ [ ظُلْمًا وَعُلُوًّا ] به‌ڵام زوڵمیان له‌ خۆیان ئه‌كرد، یان به‌هۆی شه‌ریك دانانیان بۆ خوای گه‌وره‌، وه‌ به‌هۆی لووت به‌رزیان ئیمانیان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - نه‌هێنا [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (١٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ته‌ماشا بكه‌و بزانه‌ سه‌ره‌نجامی ئاشووبگێڕان چۆن بوو چۆن خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن، (واته‌: ئه‌ى كافرانى قوڕه‌یش ئاگادار بن ئێوه‌یش ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن خواى گه‌وره‌ وه‌كو ئه‌وان له‌ناوتان ده‌بات، ئه‌وان له‌ ئێوه‌ زۆرترو به‌هێزتر بوون، وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى ئێوه‌ له‌وه‌ى ئه‌وان باشترو چاكتره‌)."},{"id":15,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ عِلْمًا ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ زانیاری و پێغه‌مبه‌رایه‌تى و په‌یاممان به‌ داودو سوله‌یمانی كوڕی به‌خشی كه‌ هه‌ردووكیان پێغه‌مبه‌ری خوا بوون [ وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى كَثِيرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ (١٥) ] وه‌ ئه‌وانیش حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌یان كرد له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی كه‌ پێی به‌خشیوون كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ فه‌زڵی دابوون به‌سه‌ر زۆرێك له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كان به‌ زانیارى و پێغه‌مبه‌رایه‌تی و ژێربار كردنى باڵنده‌و جن و مرۆڤـ و شه‌یتان كه‌ هه‌موویانى خستبووه‌ ژێر ده‌ستیانه‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ ] وه‌ سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - بوو به‌ میراتگری داودی باوكی - صلی الله علیه وسلم - ، واته‌: له‌ زانیاری و پێغه‌مبه‌رایه‌تیدا نه‌ك له‌ماڵدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ران كه‌س نابێ به‌ میراتگری ماڵیان، وه‌ ئه‌گه‌ر ماڵ بوایه‌ سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - تایبه‌ت ناكرا چونكه‌ داود - صلی الله علیه وسلم - منداڵى تریشى هه‌بووه‌و خێزانیشى زۆر بووه‌. {چمكێك لە بەسەرهاتی سولەیمان پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ ] وه‌ سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی خه‌ڵكی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ی به‌ ئێمه‌ به‌خشیوه‌ كه‌ له‌ زمانى باڵنده‌ تێ بگه‌ین كاتێك كه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن [ وَأُوتِينَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ هه‌ر شتێكیش كه‌ پێویستمان بێ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوین له‌ زانست و زانیاری و پێغه‌مبه‌رایه‌تی و حیكمه‌ت و ژێربار كردنى جن و مرۆڤـ و باڵنده‌و با و زانین و تێگه‌یشتن له‌ زمانى باڵنده‌و گیانله‌به‌ران و ئه‌و شتانه‌ [ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ (١٦) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ فه‌زڵێكی زۆر ئاشكرای خوای گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌ر ئێمه‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ وَحُشِرَ لِسُلَيْمَانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ وَالطَّيْرِ ] وه‌ هه‌رچی سه‌ربازی سوله‌یمان بوو - صلی الله علیه وسلم - هه‌ر هه‌موویان كۆ كرانه‌وه‌ له‌ جنی و مرۆڤـ، وه‌ باڵنده‌ش له‌ بان سه‌ریانه‌وه‌ ئه‌ڕۆیشت [ فَهُمْ يُوزَعُونَ (١٧) ] ئه‌وان به‌ یه‌ك پۆل ئه‌ڕۆیشتن كه‌س پێش و دوا نه‌ئه‌كه‌وت و پۆل و سه‌فه‌كانیان هه‌مووی ڕێك بوو وه‌كو مانۆڕى سه‌ربازى."},{"id":18,"translation":"{سولەیمان پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و مێرولەیەك} [ حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِ النَّمْلِ ] تا به‌لای شوێنێكدا تێپه‌ڕین شاره‌ مێرووله‌یه‌كی لێ بوو [ قَالَتْ نَمْلَةٌ ] یه‌كێك له‌ مێرووله‌كان وتی: [ يَا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ ] ئه‌ی مێرووله‌كان خێراكه‌ن بڕۆنه‌ ناو ماڵه‌كانی خۆتانه‌وه‌ [ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمَانُ وَجُنُودُهُ ] تا سوله‌یمان و - صلی الله علیه وسلم - سه‌ربازه‌كانی نه‌تانشێلن و له‌ناوتان نه‌به‌ن [ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (١٨) ] له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن و ئاگایان له‌ خۆیان نیه‌و ئێوه‌ نابینن."},{"id":19,"translation":"[ فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِنْ قَوْلِهَا ] وه‌ سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - زه‌رده‌خه‌نه‌ گرتی و پێكه‌نی له‌ قسه‌ی ئه‌م مێرووله‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی لێی تێگه‌یشت [ وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ ] وه‌ فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئیلهامم پێ ببه‌خشه‌ تا بتوانم شوكرانه‌بژێری تۆ بكه‌م له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌ته‌و سه‌رجه‌م نیعمه‌ته‌كانی تر كه‌ به‌ من و دایك و باوكمت به‌خشیوه‌ [ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ ] وه‌ تا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌م و تۆ لێم ڕازی بیت [ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ (١٩) ] وه‌ به‌ڕه‌حمه‌تی خۆت بمخه‌ره‌ ناو كۆی به‌نده‌ چاكه‌كانت و له‌گه‌ڵ ئه‌واندا حه‌شرم بكه‌ و له‌گه‌ڵ ئه‌وان بمخه‌ره‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":20,"translation":"{سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و هودهود} [ وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ ] وه‌ سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - به‌دوای باڵنده‌ی هودهوددا (په‌پو سوله‌یمانی) گه‌ڕا نه‌یدۆزیه‌وه‌ [ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ ] فه‌رمووی: ئه‌وه‌ چیه‌ بۆچی هودهود نابینم [ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ (٢٠) ] یاخود ئه‌و له‌ ئاماده‌ نه‌بوانه‌."},{"id":21,"translation":"[ لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا ] به‌دڵنیایى ده‌بێت سزایه‌كی زۆر سه‌ختی بده‌م (په‌ڕه‌كانى هه‌ڵكێشم) [ أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ ] یان ئه‌وه‌تا سه‌ری ئه‌بڕم [ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٢١) ] یان ئه‌بێ به‌ڵگه‌یه‌كی ئاشكراو عوزرێكم بۆ بێنێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ دیار نه‌بووه‌."},{"id":22,"translation":"[ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ ] هودهوده‌كه‌ (په‌پو سوله‌یمانی) كاتێكی زۆری نه‌خایاندو هاته‌وه‌ [ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ ] وتى: ئه‌ی سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - زانیاریه‌كم ده‌ست كه‌وتووه‌ كه‌ تۆ پێت نیه‌و نایزانیت [ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ (٢٢) ] وه‌ من له‌ (سه‌به‌ئه‌وه‌) كه‌ شارێكه‌ له‌ (یه‌مه‌ن) له‌وێ هه‌واڵێكی دڵنیاكارم بۆ هێناویت، یاخود هه‌واڵێكی ترسناك و مه‌ترسیدارم بۆ هێناویت ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌."},{"id":23,"translation":"{ سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ى سه‌به‌ء} [ إِنِّي وَجَدْتُ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ ] من بینیم له‌ شاری (سه‌به‌ء) ئافره‌تێك پاشایانه‌ كه‌ وتراوه‌: ناوی (به‌ڵقیسی كچی شه‌راحیل) بووه‌ [ وَأُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ له‌ هه‌موو شتێكی سه‌رده‌می خۆی ئه‌وه‌ى كه‌ پاشا پێویستى بێت له‌ موڵك و ده‌سه‌ڵات پێى به‌خشراوه‌ [ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ (٢٣) ] وه‌ عه‌رش و ته‌ختێكی شاهانه‌ى یه‌كجار گه‌وره‌ی هه‌یه‌ كه‌ به‌ ئاڵتوون و دوڕڕو مروارى و ئاوریشم رازێنراوه‌ته‌وه‌و هه‌شتا گه‌ز درێژه‌و چل گه‌ز پانه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] بینیم خۆی و قه‌ومه‌كه‌ی كڕنوش بۆ خۆر ئه‌به‌ن و عیباده‌ت بۆ خۆر ئه‌كه‌ن و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌په‌رستن (كۆشكێكى به‌رزو پته‌وى هه‌بووه‌ كه‌ سێ سه‌دو شه‌ست تاقى تیادا بووه‌ له‌ رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوایه‌وه‌و وا دروستكراوه‌ كه‌ هه‌موو رۆژێك خۆر له‌ تاقێكه‌وه‌ هه‌ڵبێت و له‌ تاقێكى به‌رامبه‌ریه‌وه‌ ئاوا بێت بۆ ئه‌وه‌ى به‌یانیان و ئێواران كوڕنوش و سوجده‌ى بۆ به‌رن) [ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ شه‌یتان ئه‌م كوفره‌ی بۆ ڕازاندنه‌وه‌ كه‌ عیباده‌ت بۆ خۆر بكه‌ن [ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ ] وه‌ هه‌ر شه‌یتانه‌ ڕێگری كردوون له‌ ڕێگه‌ی ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌ ئیمان به‌ خواى گه‌وره‌ بێنن [ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌وانیش ئێستا ڕێگه‌ی حه‌ق نادۆزنه‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] شه‌یتان وای بۆ ڕازاندونه‌ته‌وه‌ كه‌ كڕنوش نه‌به‌ن بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌موو شتێكی نهێنی و شاراوه‌ له‌ ئاسمانه‌كان وه‌كو باران وه‌ له‌ زه‌ویدا وه‌كو دانه‌وێڵه‌ ده‌رئه‌كات [ وَيَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ (٢٥) ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ ئێوه‌ شاردبێتتانه‌وه‌و ده‌ری نه‌بڕن له‌ ناخی خۆتاندا یان ئه‌وه‌ی ده‌ری ئه‌بڕن خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌ر هه‌مووی هه‌یه‌."},{"id":26,"translation":"[ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (٢٦) ] ئه‌و خوایه‌ى كه‌ خاوه‌ن و په‌روه‌ردگاری عه‌رشی گه‌وره‌یه‌ (نه‌هى كراوه‌ له‌ كوشتنى هودهود، چونكه‌ بانگه‌وازى كرد بۆ یه‌كخواپه‌رستى و نه‌هى كرد له‌ په‌رستنى جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌)."},{"id":27,"translation":"[ قَالَ سَنَنْظُرُ أَصَدَقْتَ ] سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - به‌ هودهوده‌كه‌ى فه‌رموو: ته‌ماشا ئه‌كه‌ین و لێی ئه‌كۆڵینه‌وه‌ ئایا له‌م هه‌واڵه‌ی تۆ به‌ ئێمه‌ت وت ڕاستت كردووه‌ [ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٢٧) ] یان تۆ له‌ درۆزنانی و هه‌واڵه‌كه‌ت ڕاست نه‌بووه‌و بۆ ئه‌وه‌ته‌ خۆت له‌ هه‌ڕه‌شه‌و سزاى من بپارێزیت."},{"id":28,"translation":"{ نامه‌كه‌ى سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ى سه‌به‌ء} [ اذْهَبْ بِكِتَابِي هَذَا ] سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - نامه‌یه‌كی نووسی و فه‌رمووی: ئه‌م نامه‌یه‌م به‌ره‌ بۆ لای ئه‌و ئافره‌ته‌ى پاشای (سه‌به‌ء) [ فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ] بۆیان هه‌ڵده‌ [ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ ] پاشان لێیان دووركه‌وه‌ له‌لایه‌ك ڕابوه‌سته‌و گوێ بگره‌ بزانه‌ چی ئه‌ڵێن [ فَانْظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ (٢٨) ] وه‌ بزانه‌ وه‌ڵامیان چی ئه‌بێت كه‌ له‌ناو خۆیاندا گفتوگۆ ئه‌كه‌ن، ئه‌میش ڕۆیشت نامه‌كه‌ی بۆ بردن و بۆ ئافره‌ته‌كه‌ی هه‌ڵدا كه‌ به‌ ته‌نها بوو، وه‌ چوو له‌ دووره‌وه‌ ڕاوه‌ستاو گوێی لێ گرتن."},{"id":29,"translation":"[ قَالَتْ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ ] ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ نامه‌كه‌ی هه‌ڵگرت و زۆر سه‌رسام بوو پێى و وتی: ئه‌ی ده‌سه‌ڵاتداران و پیاو ماقوڵان [ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتَابٌ كَرِيمٌ (٢٩) ] من كتاب و نامه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌و به‌ڕێزم پێ گه‌یشتووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قسه‌ی جوانی تیایه‌."},{"id":30,"translation":"{ سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - يه‌كه‌م كه‌س بووه‌ نامه‌ى به‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ده‌ست پێكردووه‌} [ إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَانَ ] كه‌ ئه‌و نامه‌یه‌ له‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ [ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (٣٠) ] وه‌ به‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ده‌ستی پێ كردووه‌ (سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - یه‌كه‌م كه‌س بووه‌ كه‌ نامه‌ى به‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ده‌ست پێ كردووه‌)."},{"id":31,"translation":"[ أَلَّا تَعْلُوا عَلَيَّ ] پاشان تیایدا نووسیویه‌تی و ده‌فه‌رمێت: ئێوه‌ خۆتان به‌ گه‌وره‌ مه‌زانن و لووتبه‌رزی مه‌كه‌ن وه‌كو پاشاكانی تر كه‌ عیباده‌ت بۆ خوا ناكه‌ن [ وَأْتُونِي مُسْلِمِينَ (٣١) ] وه‌ ملكه‌چ بن بۆ دینی خوای گه‌وره‌و موسڵمان و یه‌كخواپه‌رست و گوێڕایه‌ڵ بن."},{"id":32,"translation":"[ قَالَتْ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي ] ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ نامه‌كه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - خوێنده‌وه‌و ڕاوێژی پێ كردن و وتی: ئه‌ی پیاو ماقوڵان و ڕاوێژكاران بڕیارێك بده‌ن له‌م كاره‌داو وه‌ڵاممان چی بێت و چی بڕیارێك بده‌ین ڕێگام نیشان بده‌ن [ مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ (٣٢) ] ئێوه‌ خۆتان ئه‌زانن من هیچ بڕیارێكم نه‌داوه‌ تا ئێوه‌ ئاماده‌ نه‌بن و ڕاوێژتان پێ نه‌كه‌م."},{"id":33,"translation":"[ قَالُوا نَحْنُ أُولُو قُوَّةٍ ] ڕاوێژكاران و پیاوماقوڵانیش له‌ وه‌ڵامدا وتیان: ئێمه‌ زۆر به‌هێزین له‌ ژماره‌و كه‌ره‌سته‌كانی جه‌نگدا [ وَأُولُو بَأْسٍ شَدِيدٍ ] وه‌ له‌ جه‌نگ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌دا زۆر ئازا و به‌هێزین ئه‌توانین به‌رگری له‌ خۆمان بكه‌ین [ وَالْأَمْرُ إِلَيْكِ ] به‌ڵام دوا بڕیاریش بۆ لای تۆ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ فَانْظُرِي مَاذَا تَأْمُرِينَ (٣٣) ] خۆت بزانه‌ چ بڕیارێك ئه‌ده‌یت و چ فه‌رمانێك ئه‌ده‌ی ئێمه‌ گوێ ئه‌گرین و گوێڕایه‌ڵتین"},{"id":34,"translation":"[ قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا ] ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ وتی: ئه‌وه‌ی من بزانم به‌ دڵنیایى مه‌لیك و پاشاكان ئه‌گه‌ر بچنه‌ هه‌ر شارو دێیه‌كه‌وه‌و به‌ زۆر داگیرى بكه‌ن كاول و وێرانی ئه‌كه‌ن [ وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً ] وه‌ كه‌سانى به‌ عیززه‌ت و ده‌سه‌ڵاتداران بێ¬ڕێزو زه‌لیل ئه‌كه‌ن به‌ كوشتن و دیل گرتن [ وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ (٣٤) ] وه‌ به‌رده‌وامیش ئه‌مه‌ پیشه‌یانه‌، واته‌: ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ مه‌لیك بێت و بیه‌وێ داگیری بكات ئاوامان به‌سه‌ر دێت."},{"id":35,"translation":"{ ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ى سه‌به‌ء ديارى بۆ سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌نێرێت} [ وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ ] وه‌ من دیاریه‌كی بۆ ئه‌نێرم ئه‌گه‌ر وه‌ریگرت ئه‌وا پاشایه‌و شه‌ڕی له‌گه‌ڵ ئه‌كه‌ین، وه‌ ئه‌گه‌ر وه‌رینه‌گرێت ئه‌وا پێغه‌مبه‌ره‌و شوێنی ئه‌كه‌وین [ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ (٣٥) ] وه‌ پاشان چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌م بزانم نێردراوه‌كه‌ له‌لای سوله‌یمانه‌وه‌ چی وه‌ڵاممان بۆ دێنێته‌وه‌."},{"id":36,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَ سُلَيْمَانَ ] كاتێك كه‌ به‌ كه‌سێكدا دیاریه‌كی زۆری بۆ سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - نارد له‌ ئاڵتوون و خشڵ [ قَالَ أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ ] سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - تووڕه‌بوو فه‌رمووی: ئایا ئێوه‌ پاره‌ بۆ من ئه‌نێرن تا وازتان لێبێنم له‌سه‌ر هاوبه‌شبڕیاردانتان بمێننه‌وه‌ [ فَمَا آتَانِيَ اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا آتَاكُمْ ] ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیووم له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و موڵك و پاره‌ باشتره‌ له‌وه‌ی ئێوه‌ بۆ منتان ناردووه‌ [ بَلْ أَنْتُمْ بِهَدِيَّتِكُمْ تَفْرَحُونَ (٣٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ن كه‌ دڵخۆشن به‌ دیاری و شتی دونیایی من پێویستم به‌ شتی دونیایی نیه‌ ئه‌مه‌وێ موسڵمان بن و به‌ تاك و ته‌نها خوابپه‌رستن."},{"id":37,"translation":"{ سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ديارييه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌} [ ارْجِعْ إِلَيْهِمْ ] به‌ نێردراوه‌كه‌ی وت: به‌ دیارى¬یه‌كه‌یانه‌وه‌ بگه‌ڕێره‌وه‌ بۆ لایان (بۆ لای ئافره‌ته‌ پاشاكه‌) [ فَلَنَأْتِيَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَا قِبَلَ لَهُمْ بِهَا ] پێیان بڵێ: ئه‌بێ به‌ ئه‌وه‌نده‌ سه‌ربازه‌وه‌ بۆیان بێین كه‌ توانای شه‌ڕو به‌رگری كردنیان نه‌بێت له‌ خۆیان [ وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ مِنْهَا أَذِلَّةً ] وه‌ ئه‌بێ به‌ زه‌لیلی شار به‌ده‌ریان بكه‌ین [ وَهُمْ صَاغِرُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌بێ ئه‌وان ملكه‌چ و زه‌لیل و ڕیسوا بكه‌ین و بیانكه‌ین به‌ دیل."},{"id":38,"translation":"[ قَالَ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَيُّكُمْ يَأْتِينِي بِعَرْشِهَا قَبْلَ أَنْ يَأْتُونِي مُسْلِمِينَ (٣٨) ] نێردراوه‌كه‌ به‌ دیارى¬یه‌كه‌وه‌ گه‌ڕایه‌وه‌و وه‌ڵامه‌كه‌ى بۆ بردنه‌وه‌و ئه‌وانیش زانیان ئه‌مه‌ پاشا نیه‌و داواى پاره‌و موڵك ناكات، به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ره‌، بۆیه‌ ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ به‌ خۆى و سه‌ربازه‌كانیه‌وه‌ به‌ڕێكه‌وتن بۆ لاى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئه‌وه‌ى موسڵمان بن، خوای گه‌وره‌ به‌ وه‌حی سوله‌یمانی - صلی الله علیه وسلم - ئاگادار كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وان ئێستا به‌ڕێوه‌ن و دێن موسڵمان ئه‌بن، سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زۆر خۆشحاڵ بوو، ویستی شتێكیان نیشان بدا كه‌ خوای گه‌وره‌ چ تواناو ده‌سه‌ڵاتێكی به‌م به‌خشیوه‌، بۆیه‌ فه‌رمووی: ئه‌ی پیاوماقوڵ و ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وروپشتم كێ له‌ ئێوه‌ ئه‌توانێ عه‌رشه‌كه‌ی ئه‌و ئافره‌ته‌ پاشایه‌م بۆ بێنێ پێش ئه‌وه‌ی ئه‌وان بێن و موسڵمان بن؟"},{"id":39,"translation":"[ قَالَ عِفْرِيتٌ مِنَ الْجِنِّ ] له‌ناو جنه‌كاندا عفریت كه‌ جنێكی زۆر گه‌وره‌ بوو وه‌كو شاخ وابوو، وتی: [ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقَامِكَ ] من ئه‌و عه‌رشه‌ گه‌وره‌یه‌ت بۆ دێنم و له‌به‌ر ده‌ستدا دای ئه‌نێم پێش ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ دانیشتوویته‌ له‌ جێی خۆت هه‌ستیته‌ پێوه‌ [ وَإِنِّي عَلَيْهِ لَقَوِيٌّ أَمِينٌ (٣٩) ] وه‌ من بۆ هێنانی ئه‌و عه‌رشه‌ زۆر به‌هێزو ئه‌مینم و ده‌ستكاری هیچ شتێكی ناكه‌م."},{"id":40,"translation":"{ به‌ چاوتروكانێك ته‌ختى شاهانه‌ له‌ يه‌مه‌نه‌وه‌ بۆ قودس ده‌گوازنه‌وه‌!} [ قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ ] به‌ڵام كه‌سێكی تر كه‌ وتراوه‌ وه‌زیرێكی بووه‌، یان نوسه‌رێكى بووه‌، كه‌ زانیاری له‌ كتابدا هه‌بووه‌ ئه‌و وتوویه‌تی: [ أَنَا آتِيكَ بِهِ ] من عه‌رشی ئه‌و ئافره‌ته‌ت بۆ دێنم [ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ پێڵووی چاوت بجوولێته‌وه‌، واته‌: پێش ئه‌وه‌ى چاو بتروكێنی، بینوقێنیت و چاو بكه‌یته‌وه‌ له‌ ماوه‌یه‌كی ئه‌وه‌نده‌دا عه‌رشه‌كه‌یت بۆ دێنم [ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ ] هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ چاوی تروكاند یه‌كسه‌ر عه‌رشه‌كه‌ی ئه‌و ئافره‌ته‌ پاشایه‌ی هێناو له‌به‌ر ده‌ستی سوله‌یماندا دایناو جێگیری كرد (له‌یه‌مه‌نه‌وه‌ بۆ بیت المقدس) [ قَالَ هَذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي ] سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌مه‌ فه‌زڵی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌ر منه‌وه‌ [ لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ ] تا تاقیم بكاته‌وه‌ ئایا شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م یان كوفری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌وا شوكری خۆی كردووه‌و بۆ خۆی باشه‌و سووده‌كه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَمَنْ كَفَرَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش شوكرانه‌بژێری خوا نه‌كات و كوفرانه‌ی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ بكات [ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ (٤٠) ] ئه‌وا به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارم زۆر ده‌وڵه‌مه‌نده‌و بێ پێویسته‌ و پێویستی به‌وه‌ نیه‌ كه‌ كه‌س شوكرانه‌بژێری بكات و بیپه‌رستێت، وه‌ زۆر به‌ڕێزه‌."},{"id":41,"translation":"[ قَالَ نَكِّرُوا لَهَا عَرْشَهَا ] سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: عه‌رشه‌كه‌ی وا لێ بكه‌ن كه‌ نه‌یناسێته‌وه‌و هه‌ندێك شتی لێ ده‌ربكه‌ن، یان هه‌ندێك شتی بۆ زیاد بكه‌ن، یان هه‌ندێك له‌ ئاڵتوونه‌كانی لێ بكه‌نه‌وه‌و ره‌نگه‌كه‌ى بگۆڕن [ نَنْظُرْ أَتَهْتَدِي ] پاشان ته‌ماشا ئه‌كه‌ین ئایا ئه‌یناسێته‌وه‌ [ أَمْ تَكُونُ مِنَ الَّذِينَ لَا يَهْتَدُونَ (٤١) ] یاخود نایناسێته‌وه‌، یان ئایا هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرێت و موسڵمان ئه‌بێ یان نا."},{"id":42,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَتْ ] كاتێك كه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ پاشایه‌ هات بۆ لای سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ قِيلَ أَهَكَذَا عَرْشُكِ ] نیشانی دراو وترا: ئایا عه‌رشه‌كه‌ی تۆش وه‌ك ئه‌مه‌ وابوو ئایا ئه‌مه‌ له‌ عه‌رشه‌كه‌ی تۆ ئه‌چێ؟ [ قَالَتْ كَأَنَّهُ هُوَ ] ئه‌ویش وتی: له‌و ئه‌چێت و لێى نزیكه‌، نه‌یووت ئه‌وه‌ نه‌وه‌ك دوایی بكه‌وێته‌ درۆوه‌ چونكه‌ ماوه‌ى نێوانیان زۆر دوور بوو [ وَأُوتِينَا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهَا ] سوله‌یمان - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: پێش ئه‌مه‌یش خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ ئێمه‌ به‌خشیووه‌ كه‌ چى رێگرى لێئه‌كرد له‌ موسڵمان بوونى، یان زانیمان كه‌ موسڵمان ئه‌بێ و خوای گه‌وره‌ پێشتر پێی وتبوو كه‌ دێت موسڵمان ئه‌بێ [ وَكُنَّا مُسْلِمِينَ (٤٢) ] وه‌ ئێمه‌ش موسڵمانین و خۆمان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌."},{"id":43,"translation":"[ وَصَدَّهَا مَا كَانَتْ تَعْبُدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَتْ مِنْ قَوْمٍ كَافِرِينَ (٤٣) ] وه‌ ئه‌وه‌ی ڕێگری له‌م ئافره‌ته‌و قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌كرد كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ بوو له‌ قه‌ومێكى كافر بوون و عیباده‌تیان بۆ خۆر ئه‌كرد."},{"id":44,"translation":"{ ئافره‌ته‌ پاشاكه‌ى سه‌به‌ء موسڵمان ده‌بێت} [ قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ ] سوله‌یمان به‌ ئافره‌ته‌كه‌ی وت: وه‌ره‌ ناو كۆشكه‌كه‌وه‌، جنى و شه‌یتانه‌كان كۆشكێكی به‌رزیان بۆ دروست كردبوو كه‌ زه‌وییه‌كه‌ی له‌ شووشه‌ بوو وه‌ ژێر شووشه‌كه‌یش ئاو و ماسی تیابوو بۆ ئه‌وه‌ى تواناو ده‌سه‌ڵاتى خواى گه‌وره‌ نیشان ئه‌و ئافره‌ته‌ پاشایه‌ بدات [ فَلَمَّا رَأَتْهُ ] كاتێك ئافره‌ته‌كه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ی بینی [ حَسِبَتْهُ لُجَّةً ] وایزانی ئه‌مه‌ ده‌ریایه‌و ئاوه‌ [ وَكَشَفَتْ عَنْ سَاقَيْهَا ] وه‌ قاچی ده‌رخست بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ جل و پۆشاكه‌كه‌ی ته‌ڕ نه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌ناو ئاوه‌كه‌دا بڕوات، وایزانی ئاوه‌، (هه‌ندێك شت له‌ ته‌فسیره‌كاندا باسكراوه‌ كه‌ ئیسرائیلیاته‌و راست نیه‌و شایانى باس كردن نیه‌) [ قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِيرَ ] سوله‌یمان فه‌رمووی: ئه‌مه‌ له‌ شووشه‌ دروستكراوه‌ به‌ڵام شووشه‌یه‌كی لووس و دیاره‌و ئه‌ستوورو پته‌وه‌ هیچ مه‌ترسیه‌كی نیه‌ [ قَالَتْ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ] له‌وێ ئافره‌ته‌كه‌ وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من زوڵمم له‌ نه‌فسی خۆم كردووه‌ كه‌ چه‌ندێكه‌ عیباده‌ت بۆ تۆ ناكه‌م و عیباده‌تی خۆر ئه‌كه‌م [ وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٤) ] وه‌ له‌گه‌ڵ سوله‌یماندا هه‌ردووكمان خۆمان ته‌سلیم الله كرد كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌، یه‌كسه‌ر له‌وێدا موسڵمان بوو وه‌ باوه‌ڕی هێنا."},{"id":45,"translation":"{ به‌سه‌رهاتى سوله‌يمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و قه‌ومه‌كه‌ى} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ بۆ لای قه‌ومی ثهمود صاڵح پێغه‌مبه‌رمان - صلی الله علیه وسلم - نارد كه‌ له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو [ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ ] ئه‌ویش داوای لێ كردن ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَإِذَا هُمْ فَرِيقَانِ يَخْتَصِمُونَ (٤٥) ] به‌ڵام ئه‌وان بوون به‌ دوو كۆمه‌ڵه‌وه‌: كۆمه‌ڵێكی باوه‌ڕدارو كۆمه‌ڵێكی كافر، وه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێیان له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا ئه‌كرد."},{"id":46,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ ] صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - پێی فه‌رموون ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ بۆ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ خراپه‌ كردن پێش چاكه‌، یاخود بۆ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ داوا كردنی سزادا پێش داواكردنى ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، یان بۆ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ كوفر كردن پێش ئیمان هێنان [ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ ] ئه‌وه‌ بۆ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و ته‌وبه‌ ناكه‌ن له‌ شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌ [ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٤٦) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات و سزاتان نه‌دا."},{"id":47,"translation":"[ قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَنْ مَعَكَ ] وتیان: ئێمه‌ هه‌ست به‌ شوومی ئه‌كه‌ین به‌ تۆ، تۆ و باوه‌ڕداران شوومن به‌سه‌ر ئێمه‌وه‌و خراپه‌تان بۆ ئێمه‌ هێناوه‌و به‌هۆی ئێوه‌وه‌ تووشی وشكه‌ساڵی بووینه‌ [ قَالَ طَائِرُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ ] صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: شوومی نیه‌و هه‌موو شتێك به‌ده‌ستی خوای گه‌وره‌یه‌ [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ (٤٧) ] به‌ڵكو ئێوه‌ قه‌ومێكن خوای گه‌وره‌ تاقیتان ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَكَانَ فِي الْمَدِينَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ ] له‌و شاره‌یشدا نۆ كه‌س هه‌بوون له‌ ده‌سه‌ڵاتداران كه‌ به‌ راوێژى ئه‌مان (قه‌ددارى كوڕى سالف) وشتره‌كه‌ى سه‌ربڕى [ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌وانه‌ ئاشووبیان ده‌گێڕاو ئاژاوه‌یان له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌نایه‌وه‌ [ وَلَا يُصْلِحُونَ (٤٨) ] وه‌ هیچ كاتێك چاكسازیان نه‌ئه‌كرد."},{"id":49,"translation":"[ قَالُوا تَقَاسَمُوا بِاللَّهِ ] دواى سه‌ربڕینى وشتره‌كه‌ وتیان: وه‌رن با سوێند بخۆین به‌ خوای گه‌وره‌ بۆ یه‌كتری [ لَنُبَيِّتَنَّهُ وَأَهْلَهُ ] به‌ دڵنیایى ئه‌بێ له‌ناكاودا بده‌ین به‌سه‌ر صاڵح و كه‌سوكاریداو بیانكوژین [ ثُمَّ لَنَقُولَنَّ لِوَلِيِّهِ مَا شَهِدْنَا مَهْلِكَ أَهْلِهِ ] پاشان به‌ دڵنیایى به‌ كه‌سوكاریان ئه‌ڵێین وه‌ سوێندیان بۆ ئه‌خۆین كه‌ ئاگامان له‌ كوشتنی ئه‌مان نیه‌و ئێمه‌ ئاگادار نین كه‌ كوژراون و ئێمه‌ نه‌مان كوشتون [ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ (٤٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ له‌م قسه‌یه‌دا ڕاستگۆین."},{"id":50,"translation":"[ وَمَكَرُوا مَكْرًا ] ئه‌مانه‌ نه‌خشه‌و پیلانیان دانا [ وَمَكَرْنَا مَكْرًا ] خوای گه‌وره‌ش له‌ دژی ئه‌وان و له‌به‌رامبه‌ر نه‌خشه‌و پیلانى ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلانی بۆ دانان [ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٥٠) ] به‌ڵام ئه‌مان هه‌ستیان نه‌كرد به‌ نه‌خشه‌و پیلانی خوای گه‌وره‌."},{"id":51,"translation":"{ خواى گه‌وره‌ كافره‌ پيلانگێڕه‌كانى له‌ناوبرد} [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ مَكْرِهِمْ ] بزانه‌و ته‌ماشا بكه‌ سه‌ره‌نجامی نه‌خشه‌و پیلان دانانی ئه‌وان چی بوو [ أَنَّا دَمَّرْنَاهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ (٥١) ] ئێمه‌ ئه‌وان و قه‌ومه‌ كافره‌كه‌یانمان هه‌ر هه‌موویان به‌ تێكڕا له‌ناوبرد."},{"id":52,"translation":"[ فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خَاوِيَةً بِمَا ظَلَمُوا ] ئا ئه‌وه‌ ماڵه‌كانیانه‌ چۆڵ و وێران و خاپوره‌و كه‌سی تیا نیه‌ به‌هۆی زوڵم و سته‌می خۆیان، واته‌: به‌هۆی شه‌ریك دانانیان بۆ خواى گه‌وره‌ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٥٢) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ به‌ڵام بۆ كه‌سانێك كه‌ زانیاریان هه‌بێ و بزانن."},{"id":53,"translation":"[ وَأَنْجَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا ] به‌ڵام صاڵح پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕدارانمان ڕزگار كرد [ وَكَانُوا يَتَّقُونَ (٥٣) ] كه‌ ئه‌مانه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان ئه‌كردو له‌ خوا ئه‌ترسان."},{"id":54,"translation":"{ لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و قه‌ومه‌كه‌ى} [ وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ ] وه‌ لوط پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - كاتێك كه‌ به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو: [ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ (٥٤) ] ئایا ئێوه‌ كرداری به‌دڕه‌وشتی و نێربازی ئه‌كه‌ن وه‌ به‌ چاوی خۆیشتان یه‌كترى ئه‌بینن."},{"id":55,"translation":"[ أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ ] ئایا ئێوه‌ كاری به‌دڕه‌وشتی و نێربازی ئه‌كه‌ن له‌گه‌ڵ پیاو وه‌ واز له‌ ئافره‌تان دێنن كه‌ ئه‌وان بۆ ئێوه‌ن [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (٥٥) ] به‌ڵكو ئێوه‌ كه‌سانێكن كه‌ خۆتان نه‌زان و نه‌فام ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌و سزایه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی داناون."},{"id":56,"translation":"[ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ ] وه‌ڵامی قه‌ومه‌كه‌ی لوط هیچ شتێك نه‌بوو ته‌نها ئه‌مه‌ نه‌بێ كه‌ وتیان: [ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ ] لوط پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - شوێنكه‌وتوانی له‌ موسڵمانان شاربه‌ده‌ر بكه‌ن [ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٥٦) ] چونكه‌ به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن خۆیان به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ نێربازی و خراپه‌كاری."},{"id":57,"translation":"[ فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: لوط پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - كه‌سوكاری واته‌: باوه‌ڕدارانمان ڕزگار كرد [ إِلَّا امْرَأَتَهُ ] ته‌نها خێزانه‌كه‌ی نه‌بێ [ قَدَّرْنَاهَا مِنَ الْغَابِرِينَ (٥٧) ] وامان بڕیار دابوو كه‌ ئه‌مه‌ ئه‌بێ بمێنێته‌وه‌ له‌ناو سزادا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كافر بوو، وه‌ خه‌ڵكى ئاگادار ده‌كرده‌وه‌ له‌ میوانه‌كانى لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌هانى ده‌دان تا ده‌ستدرێژى بكه‌نه‌ سه‌ریان، نه‌ك خۆى ئه‌و كاره‌ى كردبێت خواى گه‌وره‌ له‌به‌ر رێزى پێغه‌مبه‌ران خێزانه‌كانى پاراستون له‌ به‌دڕه‌وشتى ئه‌گه‌ر كافریش بووبن."},{"id":58,"translation":"{ خواى گه‌وره‌ به‌دڕه‌وشتانى به‌ردباران كرد} [ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (٥٨) ] وه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ردبارانمان كردن كه‌ ئه‌مه‌ خراپترین به‌ردباران كردن بوو بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاگادار كرانه‌وه‌ به‌ڵام ئاگاداركردنه‌وه‌یان قبووڵ نه‌كرد."},{"id":59,"translation":"[ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ بكه‌ [ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى ] وه‌ سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئه‌و به‌ندانه‌ بێت كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵیبژاردوون و كردوونی به‌ پێغه‌مبه‌ر، یاخود هاوه‌ڵانن كه‌ خواى گه‌وره‌ هه‌ڵیبژاردوون بۆ هاوه‌لآیه‌تى كردن و پشتیوانى و سه‌رخستنى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - [ آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ (٥٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا الله باشتره‌ یاخود ئه‌مانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌؟، یان ئایا پاداشتی خوا باشتره‌ یاخود ئه‌مانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌؟"},{"id":60,"translation":"{په‌روه‌ردگارێتى خواى گه‌وره‌ } [ أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ] ئایا بۆ خوایه‌ك ناپه‌رستن به‌ تاك و ته‌نها كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌توانایه‌ [ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون [ فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ جۆره‌ها باخ و باخاتى زۆر جوانمان بۆ ڕواندوون كه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌یری بكات سه‌رسام ئه‌بێ له‌ جوانیدا [ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا ] كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ نه‌یڕواندایه‌ ئێوه‌ بۆتان نه‌بوو نه‌تانئه‌توانی به‌بێ ویستی خوای گه‌وره‌ بیڕوێنن چونكه‌ ئێوه‌ بێ ده‌سه‌ڵاتن [ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ ] ئایا له‌گه‌ڵ ئه‌م الله¬یه‌ كه‌ ئه‌م هه‌موو شتانه‌ ئه‌كات خوایه‌كی تر هه‌یه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ كه‌ ئێوه‌ بیپه‌رستن و بیكه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوا؟، بێگومان نه‌خێر [ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ (٦٠) ] به‌ڵكو ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن له‌ حه‌ق لائه‌ده‌ن بۆ باتڵ، یاخود ئه‌و خوا پوچه‌ڵانه‌ یه‌كسان ئه‌كه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":61,"translation":"[ أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا ] كێیه‌ كه‌ ئه‌م زه‌ویه‌ی ڕاخستووه‌و جێگیر كردووه‌و ناجولێت و ناهه‌ژێت؟ [ وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا ] وه‌ له‌ ناویشیدا ئه‌و هه‌موو ڕووبارو ئاوه‌ی داناوه‌؟ [ وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ ] وه‌ شاخیشی وه‌كو مێخ به‌ زه‌ویدا داكوتیوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌جوولێ و نه‌هه‌ژێ؟ [ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا ] وه‌ له‌ نێوان دوو ده‌ریاكه‌ یه‌كیان شۆره‌و یه‌كیان شیرینه‌ خوای گه‌وره‌ په‌رده‌ی داناوه‌ كه‌ به‌ چاو نابینرێ، یان زه‌وى داناوه‌و نایه‌لێ ئه‌و دوو ئاوه‌ تێكه‌ڵ بێت؟ [ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ ] ئایا له‌گه‌ڵ ئه‌م الله¬یه‌ كه‌ ئه‌م تواناو ده‌سه‌ڵاته‌ی هه‌یه‌ خوایه‌كی تر هه‌یه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت وه‌ بتوانێ ئه‌م شتانه‌ بكات تا ئێوه‌ بیكه‌ن به‌ شه‌ریك بۆ خوا؟ بێگومان نه‌خێر [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٦١) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆریان یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ نازانن."},{"id":62,"translation":"{ ته‌نها خواى گه‌وره‌ به‌هاناى لێقه‌وماوانه‌وه‌ دێت} [ أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ ] كێ هه‌یه‌ وه‌ڵامی لێقه‌وماو بداته‌وه‌ كاتێك كه‌ ده‌پارێته‌وه‌و هانا بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌بات جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌؟ [ وَيَكْشِفُ السُّوءَ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ خراپه‌تان له‌سه‌ر هه‌ڵگرێ و لایدات؟ [ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ ئێوه‌ بكات به‌ جێنشین له‌سه‌ر زه‌ویدا هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ جیلێكی له‌ناوبرد جیلێكی تر جێیان بگرێته‌وه‌؟ واته‌: كه‌س نیه‌ [ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ ] ئایا له‌گه‌ڵ الله دا په‌رستراو و خوایه‌كی تر هه‌یه‌ كه‌ شایانى په‌رستن بێت و ئێوه‌ بیپه‌رستن و بیكه‌ن به‌ شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌؟ [ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ (٦٢) ] به‌ڵام زۆر به‌ كه‌می بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌و ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ حه‌ق."},{"id":63,"translation":"{په‌روه‌ردگارێتى خواى گه‌وره‌ } [ أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] كێ هه‌یه‌ ڕێنماییتان بكات له‌ شه‌وانی تاریكدا له‌ تاریكی وشكانی و ده‌ریادا؟ [ وَمَنْ يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ ئه‌و بایانه‌ ئه‌نێرێ وه‌كو موژده‌دانێك كه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ی تیایه‌ هه‌وره‌كان كه‌ بارانی تیایه‌ باران ئه‌بارێنێ؟ [ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ ] ئایا له‌گه‌ڵ الله دا خوایه‌كی تر هه‌یه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ تا ئێوه‌ بیپه‌رستن؟ [ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٦٣) ] خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵندترو پاكتره‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خواو شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":64,"translation":"[ أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] كێ هه‌یه‌ سه‌ره‌تا دروستكراوه‌كان دروست بكات وه‌ پاشان بیانگه‌ڕێنێته‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یانمرێنێت سه‌رله‌نوێ زیندوویان بكاته‌وه‌؟ [ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ كێ هه‌یه‌ ڕزق و ڕۆزی ئێوه‌ بدات له‌ ئاسمانه‌كانه‌وه‌ به‌ باران بارین وه‌ له‌ زه‌ویه‌وه‌ به‌ ڕواندنی ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌؟ [ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ ] ئایا له‌گه‌ڵ الله یا خوایه‌كی تر هه‌یه‌ ئه‌م شتانه‌ بكات تا ئێوه‌ بیكه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت؟ [ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٦٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ده‌ی ئێوه‌ به‌ڵگه‌ی خۆتان بێنن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن."},{"id":65,"translation":"{ ته‌نها خواى گه‌وره‌ غه‌يب ده‌زانێت} [ قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هیچ كه‌سێك نیه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدا غه‌یب و نهێنی بزانێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی الله [ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ (٦٥) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن ئه‌مانه‌ غه‌یب ئه‌زانن ئه‌وان خۆیشیان نازانن كه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ناو قه‌بره‌كان ده‌ریان ئه‌كات و زیندوویان ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":66,"translation":"[ بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ ] له‌ قیامه‌تدا زانیاریان ته‌واو و كامڵ ئه‌بێ كاتێك هه‌موو شتێك به‌ چاوی خۆیان ئه‌بینن، یاخود زانیارییان ده‌سته‌وه‌ستانه‌ له‌سه‌ر زانینى كاتى هاتنى قیامه‌ت [ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْهَا ] به‌ڵكو كافران له‌ دونیادا گومانیان له‌و شتانه‌ هه‌یه‌ [ بَلْ هُمْ مِنْهَا عَمُونَ (٦٦) ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان كوێر كردووه‌ له‌ ئاستی بینینی حه‌قدا."},{"id":67,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَإِذَا كُنَّا تُرَابًا وَآبَاؤُنَا ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئایا ئێمه‌و باوك و باپیرانمان كه‌ مردوونه‌و بوونه‌ به‌ خۆڵ و ڕزیون و ئێسقانیشیان نه‌ماوه‌ [ أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ (٦٧) ] ئایا سه‌رله‌نوێ خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ له‌ قه‌بره‌كان ده‌رئه‌كات و زیندوومان ئه‌كاته‌وه‌؟"},{"id":68,"translation":"[ لَقَدْ وُعِدْنَا هَذَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ ] ئێمه‌و باوك و باپیرانیشمان پێشتر پێغه‌مبه‌ران ئه‌م به‌ڵێنه‌یان پێ دابووین [ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٦٨) ] نه‌مان بینی له‌ قه‌بر ده‌رچوون و زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێت ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سه‌رگوزشته‌و باسی ئوممه‌تانی پێشتره‌و له‌وانه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌و باس ئه‌كرێت و هیچ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كی نیه‌."},{"id":69,"translation":"[ قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٦٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ده‌ی ئێوه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا بگه‌ڕێن وه‌ به‌ چاوی خۆتان ببینن بزانن سه‌ره‌نجامی خراپه‌كاران و تاوانباران چۆن بووه‌و چۆن خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون."},{"id":70,"translation":"[ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌وان كه‌ ئیمان ناهێنن [ وَلَا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (٧٠) ] وه‌ دڵیشت ته‌سك و ته‌نگ نه‌بێ به‌و نه‌خشه‌و پیلان و فێڵانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یكه‌ن، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ پشتیوان و سه‌رخه‌رته‌."},{"id":71,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٧١) ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئه‌م به‌ڵێنه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌ ئێمه‌ی ئه‌ده‌ن كه‌ ڕۆژێك هه‌یه‌و خوای گه‌وره‌ سزامان ئه‌دات كه‌ی ئه‌و ڕۆژه‌ دێت ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن."},{"id":72,"translation":"[ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ (٧٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌و سزایه‌ی كه‌ به‌ ئێوه‌ وتراوه‌و ئێوه‌ په‌له‌تانه‌ بۆتان بێ له‌وانه‌یه‌ نزیك بێ، واته‌: ڕۆژی به‌در، یان سزای ناو گۆڕ كه‌ بمرن یه‌كسه‌ر خوای گه‌وره‌ له‌ناو گۆڕ سزاتان ئه‌دات."},{"id":73,"translation":"[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت فه‌زڵ و چاكه‌ی زۆری به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌وه‌ی كه‌ په‌له‌ ناكات له‌ سزادانیان [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ (٧٣) ] به‌ڵام زۆربه‌یان شوكرانه‌بژێری ئه‌م نیعمه‌ت و فه‌زڵه‌ی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن."},{"id":74,"translation":"{ خواى گه‌وره‌ ئاگاى له‌ نهێنى و ئاشكرا هه‌يه‌} [ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ (٧٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت ئه‌زانێ چ شتێكیان له‌ دڵیاندا شاردۆته‌وه‌، وه‌ چ شتێكیش ده‌رئه‌بڕن له‌ وته‌و كرده‌وه‌."},{"id":75,"translation":"[ وَمَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (٧٥) ] وه‌ هیچ شتێك نیه‌ كه‌ شاراوه‌ بێ له‌ ئاسمانه‌كاندا یان له‌ زه‌ویدا ئیلا له‌ كتابێكی ئاشكرادا كه‌ (لوح المحفوظ)ه هه‌ر هه‌مووی تیا نووسراوه‌ته‌وه‌و كۆ كراوه‌ته‌وه‌."},{"id":76,"translation":"[ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٧٦) ] به‌ دڵنیایى ئه‌گه‌ر به‌نی ئیسرائیل بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ قورئان و ئیمانی پێ بێنن و بیخوێننه‌وه‌ ئه‌بینن هه‌موو ڕووداو و به‌سه‌رهات و شتێكی تیا باسكراوه‌و هه‌موو شتێكیان بۆ باس ئه‌كات و ئه‌یگێڕێته‌وه‌ زیاتر له‌وه‌ی كه‌ خۆیان ئیختیلاف و جیاوازیان له‌سه‌ری هه‌یه‌، وه‌كو جیاوازى و ناكۆكیان له‌سه‌ر عیسى - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":77,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (٧٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌ت و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ باوه‌ڕداران."},{"id":78,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُكْمِهِ ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت له‌ رۆژى قیامه‌ت بڕیار ئه‌دات له‌ نێوانیاندا به‌ بڕیارى خۆى به‌حه‌ق و دادپه‌روه‌ری [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ (٧٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌."},{"id":79,"translation":"[ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ هه‌موو كاره‌كانت ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێره‌و ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌ [ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ (٧٩) ] به‌ دڵنیایى تۆ له‌سه‌ر حه‌قێكی ئاشكرای كه‌ هیچ گومانێكی تیا نیه‌."},{"id":80,"translation":"{ مردوو قسه‌ى زيندوو نابيستێت} [ إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى ] به‌ دڵنیایى ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ناتوانی وا له‌ مردوو بكه‌ی كه‌ قسه‌ی تۆ ببیستێ، واته‌: ته‌شبیهی كافران ئه‌كات به‌ مردوو چۆن ناتوانی وا له‌ مردوو بكه‌ی قسه‌ی تۆ ببیستێ ئاوایش ناتوانی وا له‌ كافران بكه‌ی كه‌ قسه‌ی تۆ ببیستن چونكه‌ نایانه‌وێ بیبیستن (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ مردوو قسه‌ى زیندوو نابیستێت) [ وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ ] وه‌ كه‌سێكیش كه‌ كه‌ڕ بێت چه‌ندێك بانگی بكه‌ی نایبیستێ [ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ (٨٠) ] به‌تایبه‌تی كاتێك كه‌ پشت هه‌ڵكه‌ن و بڕۆن كافران ئاوا پشت له‌ حه‌ق ئه‌كه‌ن و نایانه‌وێ حه‌ق ببیستن"},{"id":81,"translation":"[ وَمَا أَنْتَ بِهَادِي الْعُمْيِ عَنْ ضَلَالَتِهِمْ ] وه‌ كه‌سێك كه‌ كوێره‌و له‌ ڕێگای حه‌ق لایداوه‌و نایه‌وێ تێ بگات ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ناتوانی ڕێنمایی بكه‌یت و هیدایه‌تی بده‌یت، چونكه‌ هیدایه‌ت به‌ ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا ] ته‌نها تۆ ئه‌توانی ئه‌و قورئانه‌ بده‌ی به‌ گوێی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ هێناوه‌ [ فَهُمْ مُسْلِمُونَ (٨١) ] وه‌ ئه‌وان موسڵمانن و ملكه‌چن بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":82,"translation":"{ يه‌كێك له‌ نيشانه‌ گه‌وره‌كانى رۆژى قيامه‌ت} [ وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ سزا به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ ئه‌بێ یان ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ نزیك ئه‌بێ [ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ ] له‌ناو زه‌ویه‌وه‌ ئاژه‌ڵێكیان بۆ ده‌رئه‌كه‌ین [ تُكَلِّمُهُمْ ] كه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ نیشانه‌ گه‌وره‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت [ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ (٨٢) ] كه‌ به‌ دڵنیایى خه‌ڵكی یه‌قینیان نه‌بووه‌ به‌ ئایه‌ته‌كان و نیشانه‌و ده‌سه‌ڵاتی ئێمه‌."},{"id":83,"translation":"[ وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش له‌ هه‌موو ئوممه‌تێك كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ حه‌شریان ئه‌كه‌ین وه‌ كۆیان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ [ فَهُمْ يُوزَعُونَ (٨٣) ] وه‌ ئه‌وان هه‌موویان پێكه‌وه‌ ڕێكئه‌خرێن، یان پاڵ ئه‌نرێن."},{"id":84,"translation":"[ حَتَّى إِذَا جَاءُوا قَالَ أَكَذَّبْتُمْ بِآيَاتِي ] كاتێك كه‌ ئه‌هێنرێن بۆ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر بۆ لێپرسینه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئێوه‌ ئایه‌ته‌كانی منتان به‌ درۆ زانی ئه‌وه‌ی بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ران دامبه‌زاندبوو وه‌ به‌ ئێوه‌یان ڕاگه‌یاند [ وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا ] یاخود ئایا زانیاری ته‌واوتان پێی نه‌بوو [ أَمَّاذَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٨٤) ] یان ئێوه‌ چ كرده‌وه‌یه‌كتان ئه‌كرد چ شتێك ئێوه‌ی سه‌رقاڵ كردبوو له‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":85,"translation":"[ وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ بِمَا ظَلَمُوا ] وه‌ وته‌ی حه‌ق به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ ئه‌بێ وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات به‌هۆی شه‌ریك دانان و كوفر كردن و زوڵم و سته‌میان [ فَهُمْ لَا يَنْطِقُونَ (٨٥) ] وه‌ ئه‌وان له‌و كاته‌دا ناتوانن قسه‌ بكه‌ن وه‌ هیچ عوزرێكیان نیه‌."},{"id":86,"translation":"[ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ ] ئایا نابینن ئێمه‌ شه‌ومان بۆیان داناوه‌ بۆ هێمنی و پشوودان [ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ] وه‌ ڕۆژیشمان ڕووناك كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ دوای بژێوی ژیانیاندا بگه‌ڕێن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٨٦) ] به‌ دڵنیایى ئا ئه‌مانه‌ هه‌مووی ئایه‌ت و نیشانه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":87,"translation":"[ وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدایه‌ به‌ فریشته‌و مرۆڤه‌وه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌ترسێ له‌به‌ر سه‌ختی ئه‌و ڕۆژه‌ [ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ] ته‌نها كه‌سانێك خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ كه‌ وتراوه‌: پێغه‌مبه‌ران و شه‌هیدانن كه‌ لاى خواى گه‌وره‌ن و رۆزییان ده‌دات [ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ (٨٧) ] وه‌ خه‌ڵكی هه‌مووی به‌ زه‌لیلی و به‌ ملكه‌چی دێن و كه‌س دوا ناكه‌وێت."},{"id":88,"translation":"[ وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً ] وه‌ شاخه‌كان ئه‌بینی له‌و ڕۆژه‌دا وا ئه‌زانی له‌ جێی خۆیان ڕاوه‌ستاون و ڕه‌ق و وشك و جێگیرن [ وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ ] به‌ڵام ئه‌مان به‌ ئاسماندا ئه‌ڕۆن وه‌كو ڕۆیشتنی هه‌ور چۆن هه‌ور ئه‌ڕوا ئه‌وانیش له‌ جێی خۆیان هه‌ڵكه‌ندراون وه‌ وه‌كو صوفیشی شیكراوه‌یان لێ هاتووه‌ به‌ ئاسماندا ئه‌ڕۆن [ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ ] كه‌ ئه‌مه‌ دروستكراوی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ هه‌موو شتێكی به‌ ڕێكوپێكی دروست كردووه‌ وه‌ شاخه‌كانیش ئاوا ده‌رئه‌كات [ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ (٨٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌ی ئێوه‌و ئاگاداری نهێنی و ئاشكرایه‌."},{"id":89,"translation":"[ مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا ] هه‌ر كه‌سێك چاكه‌ بكات به‌ ئیخڵاص و دڵسۆزیه‌وه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ باشتر پاداشتی ئه‌داته‌وه‌ [ وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ (٨٩) ] وه‌ چاكه‌كاران له‌ ترسی ئه‌و ڕۆژه‌ ئه‌مینن و ناترسێن [ وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك خراپه‌ ئه‌نجام بدات و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات و خراپه‌ى زیاتر بێت له‌ چاكه‌."},{"id":90,"translation":"[ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ ] ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر ڕوویان فڕێ ئه‌درێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ [ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٩٠) ] پێشیان ئه‌ووترێ ئایا ئێوه‌ هیچ سزایه‌ك ئه‌درێن ته‌نها به‌هۆی كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆتانه‌وه‌ نه‌بێ؟ واته‌: زوڵمتان لێ ناكرێ ئه‌مه‌ سزای كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆتانه‌."},{"id":91,"translation":"[ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِي حَرَّمَهَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من فه‌رمانم پێكراوه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ كه‌ ته‌نها عیباده‌تی خوای ئه‌م شاره‌ بكه‌م كه‌ مه‌ككه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامى كردووه‌ له‌ مه‌ككه‌ خوێنی لێ بڕژێ و شه‌ڕی تیا بكرێ و زوڵمی لێ بكرێ و ڕاوی تیا بكرێ و داری ببڕێته‌وه‌و شتی دۆزراوه‌ی هه‌ڵگیرێ مه‌گه‌ر بۆ دۆزینه‌وه‌ى خاوه‌نه‌كه‌ى [ وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ ] وه‌ هه‌موو شتێك هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ دروست كردن و موڵك و هه‌ڵسوڕاندنی بونه‌وه‌ر له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوایه‌ [ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٩١) ] وه‌ من فه‌رمانم پێكراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ منیش له‌ موسڵمانان بم و ملكه‌چ بم بۆ خوای گه‌وره‌و خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ بكه‌م."},{"id":92,"translation":"{خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى كردووه‌ به‌ قورئان خوێندنه‌وه‌} [ وَأَنْ أَتْلُوَ الْقُرْآنَ ] وه‌ قورئانی پیرۆز بخوێنمه‌وه‌ به‌سه‌رتاندا وه‌ بانگه‌وازتان بكه‌م [ فَمَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك هیدایه‌ت وه‌ربگرێ ئه‌وا سووده‌كه‌ی بۆ خۆیه‌تی و بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و خۆی سوود ئه‌بینێ [ وَمَنْ ضَلَّ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش گومڕا بێت و له‌سه‌ر كوفر بمێنێته‌وه‌ [ فَقُلْ إِنَّمَا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ (٩٢) ] ئه‌وه‌ ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من ته‌نها له‌و كه‌سانه‌م كه‌ ئاگادارتان ئه‌كه‌مه‌وه‌و گه‌یاندنی دینه‌كه‌م له‌سه‌ره‌."},{"id":93,"translation":"[ وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر نیعمه‌ته‌ زۆره‌كانی له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و زانست و جگه‌ له‌وه‌ [ سَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ ] خوای گه‌وره‌ نیشانه‌ی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆیتان پێ نیشان ئه‌دات [ فَتَعْرِفُونَهَا ] وه‌ ئێوه‌ش ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌مه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ڵام ئه‌و كاته‌ سوودتان پێ ناگه‌یه‌نێ له‌ كاتی ڕوح كێشاندا [ وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٩٣) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت بێ ئاگا نیه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن كه‌ ئه‌مه‌یش هه‌ڕه‌شه‌ی تیایه‌ بۆ كافران، والله أعلم."}]},{"id":28,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (قه‌صه‌ص) (واته‌: چیرۆكه‌كان) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها له‌ ئایه‌تى (٥٢-٥٥) و ئایه‌تى (٨٥) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌ (٨٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ طسم (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ (٢) ] ئاماژه‌یه‌ بۆ ئایه‌ته‌كانی ئه‌م سووره‌ته‌، یان ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ كتابێكه‌ هه‌موو شتێكی به‌ ئاشكراو به‌ ڕوونی تیادا باسكراوه‌."},{"id":3,"translation":"{ هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و فيرعه‌ون} [ نَتْلُو عَلَيْكَ مِنْ نَبَإِ مُوسَى وَفِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ ڕێگای وه‌حییه‌وه‌ ئێمه‌ هه‌واڵی موساو فیرعه‌ونت بۆ ده‌خوێنینه‌وه‌و ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ حه‌ق و به‌ڕاستی وه‌كو ئه‌وه‌ى به‌ چاوى خۆت بیبینیت بۆ كه‌سانێك كه‌ باوه‌ڕدار بن تا په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌ربگرن."},{"id":4,"translation":"{فيرعه‌ون خه‌ون ده‌بينێت} [ إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ ] به‌ دڵنیایى فیرعه‌ون لووتبه‌رزی نواند له‌سه‌ر زه‌ویدا وه‌ خۆی به‌ گه‌وره‌ زانی وه‌ خۆی به‌ خوا ئه‌زانی [ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا ] وه‌ خه‌ڵكه‌كه‌یشی پارچه‌ پارچه‌و به‌ش به‌ش كردبوو تا گوێڕایه‌ڵی بكه‌ن [ يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ ] كۆمه‌ڵێكیانی لاواز كردبوو كه‌ به‌نی ئیسرائیل بوون كه‌ له‌و كاته‌دا باشترین ئوممه‌ت بوون [ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ ] كوڕه‌كانی سه‌رئه‌بڕی، له‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ - صلی الله علیه وسلم - بیستبوویان كه‌ له‌ناوچوونی فیرعه‌ون له‌سه‌ر ده‌ستی پێغه‌مبه‌رێك له‌ نه‌وه‌كانى ئه‌م ئه‌بێت، یاخود (السُّدي) ده‌فه‌رمێت: فیرعه‌ون خه‌ونى بینى له‌ خه‌ویدا بینى ئاگرێك له‌ (بیت المقدس)ه‌وه‌ هات و فیرعه‌ون و (قیبتى)یه‌كانى هۆزى فیرعه‌ونى سوتاندو به‌نی ئیسرائیلى نه‌سوتاند، زانایانى خه‌وناس خه‌ونه‌كه‌یان وا بۆ لێكدایه‌وه‌ كه‌ له‌ناوچوونى تۆو هۆزه‌كه‌ت له‌سه‌ر ده‌ستى كه‌سێك له‌ به‌نى ئیسرائیل ده‌بێت، ئه‌ویش له‌ ترسدا هه‌موو كوڕێكی به‌نى ئیسرائیلى سه‌رئه‌بڕی، وه‌ دواتر (قيبطيهكان) مه‌ترسی ئه‌وه‌یان هه‌بوو كه‌ به‌نو ئیسرائیل نه‌مێنن و كه‌س نه‌بێ خزمه‌تیان بكات، ئه‌و كاته‌ ساڵێك كوڕی سه‌ر ئه‌بڕی و ساڵێك سه‌ری نه‌ئه‌بڕی و بۆ خزمه‌تكارى ده‌یهێشتنه‌وه‌، وه‌ هارون - صلی الله علیه وسلم - له‌و ساڵه‌ له‌ دایك بوو كه‌ سه‌ری نه‌ئه‌بڕین، وه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - له‌و ساڵه‌ له‌ دایك بوو كه‌ سه‌ری ئه‌بڕی، وه‌ فیرعه‌ون مامانى ده‌ناردو به‌سه‌ر ئافره‌تاندا ده‌گه‌ڕان ئه‌وانه‌ى دووگیان بوونایه‌ ناونوسیان ده‌كردن و كاتى منداڵبوونیان دیارى ده‌كردو خۆیان سه‌رپه‌رشتیان ده‌كرد، كچ بوایه‌ وازیان لێده‌هێناو كوڕ بوایه‌ سه‌ریان ده‌بڕى، (هه‌رچه‌نده‌ هه‌زاره‌ها منداڵى سه‌ربڕى به‌ڵام تیاچوونى خۆى و سه‌ربازه‌كانى له‌سه‌ر ده‌ستى موسا - صلی الله علیه وسلم - بوو كه‌ له‌ ماڵى خۆیدا گه‌وره‌ى كردو خزمه‌تى كرد، تا تواناو ده‌سه‌ڵاتى خواى گه‌وره‌ ده‌ركه‌وێت) [ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ ] وه‌ كچه‌كانیشیانی بۆ خزمه‌ت كردن به‌كار ئه‌هێنا [ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ (٤) ] به‌ دڵنیایى فیرعه‌ون كه‌سێكی زۆر ئاشووبگێڕ بوو له‌سه‌ر زه‌ویدا."},{"id":5,"translation":"[ وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌وی لاواز كرابوون كه‌ به‌نی ئیسرائیل بوون ئه‌مانه‌وێ نیعمه‌تی خۆمان بڕژێنین به‌سه‌ریاندا [ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً ] وه‌ بیانكه‌ین به‌ پێشه‌واو سه‌ركرده‌ بۆ خه‌ڵكی [ وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ (٥) ] وه‌ ئه‌وان ببن به‌ میراتگری زه‌وی (بیت المقدس) و ببن به‌ ده‌سه‌ڵاتدار."},{"id":6,"translation":"[ وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا ته‌مكین و جێگیریان بكه‌ین و ده‌سه‌ڵاتیان پێ بده‌ین [ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا كَانُوا يَحْذَرُونَ (٦) ] وه‌ نیشانی فیرعه‌ون و هامان (كه‌ وه‌زیری بوو) وه‌ سه‌ربازه‌كانی بده‌ین كه‌ ئه‌م خه‌ڵكه‌ لاوازه‌ى كه‌ ئه‌وان حه‌زه‌ریان لێ ئه‌كه‌ن و لێیان ده‌ترسێن له‌ناوچوونیان له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌مان ده‌بێت."},{"id":7,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌خرێته‌ ناو ده‌رياى نيله‌وه‌} [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ ] وه‌حی لێره‌ به‌مانای ئیلهام دێت نه‌ك سروش، چونكه‌ پێغه‌مبه‌ران هه‌موویان پیاو بوونه‌و هیچ ئافره‌تێك پێغه‌مبه‌ر نه‌بووه‌، وه‌ هه‌موویان مرۆڤـ بوونه‌و كه‌سیان جنى نه‌بوون، وه‌ ئیلهاممان بۆ دایكی موسا ناردو خستمانه‌ دڵیه‌وه‌ كه‌ دووگیان بوو به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كاتێك كه‌ له‌ دایك ده‌بێت شیرى پێ بده‌، (كه‌ دووگیان بوو به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - پێوه‌ى دیار نه‌بوو وه‌ مامانه‌كان هه‌ستیان پێ نه‌كرد) [ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ ] وه‌ كه‌ ترسای له‌سه‌ربازه‌كانى فیرعه‌ون بێن بیبه‌ن بیخه‌ره‌ ناو ده‌ریای نیله‌وه‌، ماڵیان له‌ رۆخى ده‌ریاى نیل بوو ده‌یكرده‌ ناو تابووتێكه‌وه‌و ده‌یكرده‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌و به‌ حه‌بلێك ده‌یبه‌سته‌وه‌ تا سه‌ربازه‌كان ده‌رۆیشتن، رۆژێك فریا نه‌كه‌وت بیبه‌ستێته‌وه‌و ئاوه‌كه‌ بردى [ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي ] خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ترست لێى نه‌بێت و نوقم نابێت و ئێمه‌ ئه‌یپارێزین، وه‌ خه‌فه‌تیش مه‌خۆ به‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی له‌ تۆ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی [ إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ (٧) ] به‌ دڵنیایى ئێمه‌ بۆت ئه‌گه‌ڕێنینه‌وه‌و ئه‌یشیكه‌ین به‌ پێغه‌مبه‌رو وه‌حی بۆ ئه‌نێرین."},{"id":8,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستى فيرعه‌ون ده‌كه‌وێت} [ فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ ] ده‌ستى هه‌ندێك له‌ ئافره‌ته‌ خزمه‌تكارانی فیرعه‌ون كه‌وت و كه‌ له‌ رۆخى ده‌ریاكه‌ ئیشیان ده‌كرد، ئه‌وانیش له‌ ترسا سه‌ریان هه‌ڵنه‌دایه‌وه‌و نه‌یانزانى چى تێدایه‌و بردیان بۆ (ئاسیا)ى خێزانى فیرعه‌ون، كاتێك سه‌یرى كرد بینى منداڵێكی یه‌كجار جوانی تیایه‌و سه‌ره‌نجى راكێشا [ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَحَزَنًا ] نه‌یانزانی كه‌ ئه‌مه‌ له‌ داهاتوودا ئه‌بێ به‌ دوژمنیان وه‌ خه‌فه‌تباریان ئه‌كات (ته‌نها ئاسیا به‌خته‌وه‌ر ده‌كات چونكه‌ باوه‌ڕى پێ دێنێت) [ إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا خَاطِئِينَ (٨) ] به‌ دڵنیایى فیرعه‌ون و هامان و سه‌رجه‌م سه‌ربازه‌كانیان تاوانبارو سه‌رپێچیكار بوون له‌ هه‌موو وته‌و كرده‌وه‌یه‌كیاندا."},{"id":9,"translation":"{ئاسياى خێزانى فيرعه‌ون نايه‌لێت موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بكوژن} [ وَقَالَتِ امْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍ لِي وَلَكَ ] فیرعه‌ون كه‌ بینى ویستى بیكوژێت، خێزانه‌كه‌ی فیرعه‌ون كه‌ ناوی (ئاسیای كچی موزاحیم) بوو وتی: ئه‌ی فیرعه‌ون ئه‌و منداڵه‌ مه‌كوژه‌ چونكه‌ ئه‌مه‌ له‌ وڵاتێكى تره‌وه‌ ئاو هێناوێتى و زیانى بۆت نابێت و ئه‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ردووكمان چاومانى پێ ڕۆشنا بێت له‌ داهاتوودا، (فیرعه‌ون وتى: بۆ تۆ به‌ڵێ، به‌ڵام بۆ من نه‌خێر، هه‌روایش ده‌رچوو) [ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا ] (ئاسیا) وتى: مه‌یكوژن به‌ڵكو سوودمان پێ بگه‌یه‌نێ، كه‌ دواتر سوودی به‌ ئاسیا گه‌یاند كه‌ ئیمانی پێی هێنا وه‌ به‌هۆیه‌وه‌ چووه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا ] یان بیكه‌ین به‌ كوڕی خۆمان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان مناڵیان نه‌ئه‌بوو [ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٩) ] به‌ڵام ئه‌وان هه‌ستیان نه‌ئه‌كرد كه‌ تیاچوونی فیرعه‌ون له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌م منداڵه‌ ئه‌بێت."},{"id":10,"translation":"{دايكى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دڵى لاى كوڕه‌كه‌يه‌تى} [ وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فَارِغًا ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - ئاوه‌كه‌ بردی دڵی دایكی موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌تاڵ و خاڵى بوو هیچ شتێكی تیا نه‌بوو له‌ كاروبارى دونیا ته‌نها موسا - صلی الله علیه وسلم - نه‌بێت، واته‌: گرنگی به‌ هیچ شتێك نه‌ئه‌دا ته‌نها به‌ منداڵه‌كه‌ی نه‌بێ [ إِنْ كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ ] له‌ سه‌ختى غه‌م و په‌ژاره‌و خه‌فه‌تباریدا نزیك بوو ئه‌م شته‌ ئاشكرا بكات و ده‌ریبخات و بڵێ ئه‌وه‌ كوڕی منه‌ لای ئێوه‌یه‌ [ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَى قَلْبِهَا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ دڵی دامه‌زراو و به‌هێز نه‌كردایه‌و هێمنی و ئارامی دانابه‌زاندایه‌ته‌ سه‌ر دڵی، ئه‌وه‌ خۆی ئاشكرا ئه‌كرد [ لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠) ] بۆ ئه‌وه‌ی یه‌كێك بێ له‌و باوه‌ڕدارانه‌ كه‌ به‌ڵێنی خوا به‌ڕاست بزانن كه‌ منداڵه‌كه‌ی بۆ ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌."},{"id":11,"translation":"[ وَقَالَتْ لِأُخْتِهِ قُصِّيهِ ] وه‌ دایكی به‌ خوشكه‌كه‌ی موسای - صلی الله علیه وسلم - وت: بڕۆ هه‌واڵێكی موسام بۆ بێنه‌وه‌ [ فَبَصُرَتْ بِهِ عَنْ جُنُبٍ ] له‌لایه‌كه‌وه‌ له‌ دووره‌وه‌ خوشكه‌كه‌ى بینی كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - لای ماڵی فیرعه‌ونه‌ [ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (١١) ] به‌ڵام ئه‌وان هه‌ستیان نه‌كرد كه‌ ئه‌م كچه‌ خوشكى موسایه‌و - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ بۆ هه‌واڵی موسى - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":12,"translation":"[ وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِنْ قَبْلُ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسایان هه‌ڵگرت چه‌ندێك ئافره‌ت كه‌ شیری هه‌بوو هێنایان بۆ ئه‌وه‌ى شیرى پێبدات خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ی كرد شیری هیچ كه‌سیان بخوات و مه‌مكی هیچ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی نه‌گرت تا شیره‌كه‌یان بخوات، پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای دایكی [ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ (١٢) ] هێنایان بۆ بازاڕ تا ئافره‌تێكیان ده‌ست بكه‌وێت شیرى پێبدات، خوشكه‌كه‌ی بینى و وتی: ئایا ڕێنمایتان بكه‌م بۆ ماڵێك كه‌ ئه‌وان سه‌رپه‌رشتیاری بكه‌ن و شیری پێ بده‌ن، وه‌ ئه‌وان زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو ئامۆژگاریكار ده‌بن بۆی له‌ په‌روه‌رده‌كردنیدا (ئه‌میش نزیك بوو خۆى ئاشكرا بكات، وتیان چۆن ده‌زانیت واده‌بن؟ وتى: له‌به‌ر خاتر فیرعه‌ون، ئینجا وازیان لێهێنا)."},{"id":13,"translation":"{خواى گه‌وره‌ موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ دايكى} [ فَرَدَدْنَاهُ إِلَى أُمِّهِ ] وه‌ گه‌ڕاندمانه‌وه‌ بۆ لاى دایكى، هێنایان بۆ لای دایكی مه‌مكی گرت و شیره‌كه‌ی دایكی خوارد، ئه‌وانیش زۆریان پێخۆش بوو [ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دایكی چاوڕۆشنا بێت به‌ منداڵه‌كه‌ی خۆی [ وَلَا تَحْزَنَ ] وه‌ خه‌فه‌ت نه‌خوات به‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی منداڵه‌كه‌ی [ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] وه‌ تا بۆی ده‌ركه‌وێ و بزانێت كه‌ به‌ دڵنیایى به‌ڵێنه‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌مووی حه‌قه‌و خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌ر (ئه‌م دووركه‌وتنه‌وه‌یه‌ ته‌نها شه‌و و رۆژێكى خایاند) [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (١٣) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكى له‌ بێئاگاییدان و ئه‌م شته‌ نازانن."},{"id":14,"translation":"{موسا ده‌بێت به‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى ] وه‌ كاتێك كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - بالغ بوو وه‌ پێگه‌یشت و دروست كردنی ڕێك و دامه‌زراو بوو [ آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا ] حوكممان پێی به‌خشی واته‌: پێغه‌مبه‌رایه‌تی، وه‌ تێگه‌یشتن له‌ دین و زانیاریمان پێی به‌خشی [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٤) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌ هه‌روه‌كو چۆن پاداشتی دایكی موسامان دایه‌وه‌."},{"id":15,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌ڵه‌ كه‌سێك ده‌كوژێت} [ وَدَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلَى حِينِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِهَا ] موسى - صلی الله علیه وسلم - هاته‌ ناو شاری میصره‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ وه‌حی بۆ هات و بوو به‌ پێغه‌مبه‌ر له‌ كاتێك كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ بێ ئاگابوون، وتراوه‌: له‌ نێوان مه‌غریب و عیشادا، یان له‌ نیوه‌ڕۆدا به‌ نهێنی خۆی كرده‌ ناو شاردا [ فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ ] بینی دوو پیاو شه‌ڕیانه‌ [ هَذَا مِنْ شِيعَتِهِ ] ئه‌مه‌یان به‌نی ئیسرائیلییه‌و له‌ هۆزی خۆیه‌تی [ وَهَذَا مِنْ عَدُوِّهِ ] وه‌ ئه‌مه‌ى تریشیان (قيبطي)يه له‌ هۆزه‌كه‌ی فیرعه‌ونه‌ و دوژمنێتى [ فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ ] ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ هۆزه‌كه‌ی خۆی بوو كابرای به‌نی ئیسرائیلی داوای فریاكه‌وتن و سه‌رخستنی له‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - كرد به‌سه‌ر دوژمنه‌كه‌یدا: ئه‌ى موسا - صلی الله علیه وسلم - فریام بكه‌وه‌و له‌م دوژمنه‌ ڕزگارم بكه‌ ئه‌یه‌وێ به‌ زۆر ئیشم پێ بكات وه‌ پاره‌م پێ نه‌دات (داواى فریاكه‌وتن له‌ كه‌سێكى زیندووى ئاماده‌ى به‌ توانا بۆ كارى دونیایى كه‌ له‌ تواناى مرۆڤدا بێت دروسته‌) [ فَوَكَزَهُ مُوسَى فَقَضَى عَلَيْهِ ] موسى - صلی الله علیه وسلم - هه‌ردوو ده‌ستی كۆ كرده‌وه‌ دای به‌ سینگی ئه‌و پیاوه‌دا، یاخود به‌ گۆچانه‌كه‌ی لێیداو یه‌كسه‌ر مردو كوشتی هه‌ر چه‌نده‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌بوو كه‌ بیكوژێ به‌ڵام نه‌یزانی به‌وه‌ ئه‌مرێ [ قَالَ هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ ] موسا - صلی الله علیه وسلم - وتی: به‌ڕاستی شه‌یتان ئه‌م كرده‌وه‌یه‌ى پێ كردم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رمانم پێ نه‌كرابوو به‌ كوشتنی [ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ (١٥) ] به‌ دڵنیایى شه‌یتان دوژمنێكی گومڕاكاری ئاشكرایه‌و ئه‌یه‌وێ مرۆڤـ گومڕا بكات."},{"id":16,"translation":"{خواى گه‌وره‌ له‌ موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - خۆش ده‌بێت} [ قَالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي ] یه‌كسه‌ر موسى - صلی الله علیه وسلم - په‌شیمان بووه‌وه‌و وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من زوڵم و سته‌مم له‌ نه‌فسی خۆم كرد لێم خۆشبه‌ [ فَغَفَرَ لَهُ ] خوای گه‌وره‌ش لێی خۆشبوو [ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (١٦) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌ به‌تایبه‌تی بۆ كه‌سانێك كه‌ داوای ته‌وبه‌ و لێخۆشبوون له‌ خوا ئه‌كه‌ن و بۆ لای خوا ئه‌گه‌ڕێنه‌وه."},{"id":17,"translation":"[ قَالَ رَبِّ بِمَا أَنْعَمْتَ عَلَيَّ ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌هۆی ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی كه‌ به‌سه‌رمدا ڕژاندووته‌ له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و زانست و لێخۆشبوون [ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيرًا لِلْمُجْرِمِينَ (١٧) ] له‌مه‌ودوا نابم به‌ یارمه‌تیده‌ری تاوانباران."},{"id":18,"translation":"[ فَأَصْبَحَ فِي الْمَدِينَةِ خَائِفًا يَتَرَقَّبُ ] له‌ كاتی به‌یانیدا هاته‌ ناو شاره‌وه‌ به‌ڵام ئه‌ترسا وه‌ چاوى ئه‌گێڕاو چاودێری ئه‌كردو ئاوڕى ده‌دایه‌وه‌ (ئه‌مه‌ ترسێكی سروشتیه‌و ئاساییه‌و تاوان نیه‌، له‌ دوژمن ئه‌ترسا نه‌وه‌كو تۆڵه‌ی لێ بسه‌ننه‌وه‌) [ فَإِذَا الَّذِي اسْتَنْصَرَهُ بِالْأَمْسِ يَسْتَصْرِخُهُ ] هه‌ر ئه‌و پیاوه‌ به‌نی ئیسرائیلییه‌ی كه‌ دوێنێ داوای سه‌رخستنی له‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كرد دیسانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سێكی تری (قيبطي)دا شه‌ڕێتی كه‌ ئه‌و (قيبطي)يه دیسان ئه‌یه‌وێ بێگارى پێ بكات و به‌ زۆر ئیشی پێ بكات و پاره‌ی پێ نه‌دات و زوڵمی لێ بكات، دیسان هاواری كردو داوای فریاكه‌وتنی له‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كردو وتی: ئه‌ی موسى فریام بكه‌وه‌و سه‌رمبخه‌ به‌سه‌ر ئه‌م (قيبطي)يهدا [ قَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّكَ لَغَوِيٌّ مُبِينٌ (١٨) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ بینی هه‌مان پیاوه‌ كه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ دوێنێ كه‌سێكی كوشت، وتی: به‌ڕاستی تۆ كه‌سێكی زۆر گومڕایت و خراپه‌ت ئاشكرایه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بوویته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ من دوێنێ كه‌سێك بكوژم، ئێستاش ئه‌ته‌وێ بێم كه‌سێكی تر بكوژم."},{"id":19,"translation":"[ فَلَمَّا أَنْ أَرَادَ أَنْ يَبْطِشَ ] كاتێك كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - ویستی بڕوات له‌و (قيبطي)يه بدات كه‌ ئه‌یه‌وێ زوڵم له‌ به‌نی ئیسرائیلییه‌كه‌ بكات كه‌ به‌نی ئیسرائیلییه‌كه‌ داوای فریاكه‌وتنی لێ كرد [ بِالَّذِي هُوَ عَدُوٌّ لَهُمَا ] كه‌ (قيبطي)يهكه‌ دوژمنی موسى و - صلی الله علیه وسلم - دوژمنی كابرای به‌نی ئیسرائیلیش بوو، موسى - صلی الله علیه وسلم - چووه‌ پێشه‌وه‌ بۆی [ قَالَ يَا مُوسَى أَتُرِيدُ أَنْ تَقْتُلَنِي كَمَا قَتَلْتَ نَفْسًا بِالْأَمْسِ ] كابرای به‌نی ئیسرائیلی له‌ لاوازى و بێده‌سه‌ڵاتیدا وایزانی موسى - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئه‌م دێت و له‌م ده‌دات، وتی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ته‌وێ من بكوژی هه‌روه‌كو چۆن دوێنێ كه‌سێكت كوشت، له‌وێدا یه‌كسه‌ر ئاشكرای كرد كه‌ ئه‌و كوژراوه‌ی هۆزى فیرعه‌ون دوێنێ كوژراوه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - كوشتوویه‌تى (كه‌س نه‌یده‌زانى به‌ڵام ئاشكراى كردو پیاوه‌ (قيبطي)يهكه‌ رۆیشت و هه‌واڵه‌كه‌ى گه‌یانده‌ فیرعه‌ون) [ إِنْ تُرِيدُ إِلَّا أَنْ تَكُونَ جَبَّارًا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ وتى: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌ تۆ خه‌ڵكى ئه‌كوژی و له‌ خه‌ڵكى ئه‌ده‌یت ته‌نها مه‌به‌ستت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خۆت به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا زاڵ بكه‌ی له‌سه‌ر زه‌وی [ وَمَا تُرِيدُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْمُصْلِحِينَ (١٩) ] وه‌ تۆ ناتته‌وێ له‌سه‌ر زه‌ویدا چاكسازی له‌ نێوان خه‌ڵكیدا بكه‌یت."},{"id":20,"translation":"[ وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى ] دوای ئه‌وه‌ی هه‌واڵ گه‌یشته‌وه‌ به‌ فیرعه‌ون كه‌ ئه‌و پیاوه‌ (قيبطي)يهی دوێنێ كوژراوه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كوشتوویه‌تی، ئه‌وانیش پیلانیان دانا بۆ ئه‌وه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - بكوژن، پیاوێك له‌وپه‌ڕو له‌ دوورترین شوێنی شاره‌وه‌ به‌ خێرایی هات و رێگایه‌كى نزیكترى گرته‌به‌رو زووتر گه‌یشت [ قَالَ يَا مُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ ] وتی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ ڕاوێژیان كردووه‌و پیلانیان داناوه‌ بۆ كوشتنت [ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ (٢٠) ] تۆ له‌ میصر ده‌رچۆ من به‌ڕاستی ئامۆژگاریكارو دڵسۆزی تۆم."},{"id":21,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ميسر جێدێلێت به‌ره‌و مه‌ديه‌ن} [ فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا يَتَرَقَّبُ ] دیسان موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ میصر ده‌رچوو به‌ڵام ئه‌ترسا له‌ زاڵمه‌كان كه‌ تۆڵه‌ی لێ بسه‌ننه‌وه‌، وه‌ چاودێریشی ئه‌كردو ئاوڕى ده‌دایه‌وه‌ نه‌وه‌كو بێن و پێی بگه‌ن [ قَالَ رَبِّ نَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٢١) ] وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ڕزگارم بكه‌ له‌م قه‌ومه‌ زاڵم و سته‌مكارانه."},{"id":22,"translation":"[ وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَوَاءَ السَّبِيلِ (٢٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ ڕووی كرده‌ (مه‌دیه‌ن) ڕێگای نه‌ئه‌زانی، وتی: به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕێگای ڕاستم نیشان بدا بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌م به‌ (مه‌دیه‌ن) و ڕێگاكه‌ ون نه‌كه‌م (ده‌وترێت خواى گه‌وره‌ فریشته‌یه‌كى ناردووه‌ رێى نیشان داوه‌)."},{"id":23,"translation":"{هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و دوو كچه‌ شوانه‌كه‌} [ وَلَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ ] وه‌ كاتێك كه‌ گه‌یشته‌ سه‌ر ئاوێك كه‌ له‌ (مه‌دیه‌ن) بیریان هه‌بوو شوانه‌كان مه‌ڕیان ده‌هێناو ئاویان ده‌دا [ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ ] خه‌ڵكانێكی زۆری بینی له‌وێ ئاو به‌ ئاژه‌ڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَوَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ ] وه‌ له‌ دووریشه‌وه‌ له‌ دوای هه‌موویانه‌ دوو ئافره‌تی بینی كه‌ ڕێگری له‌ ئاژه‌ڵه‌كانیان ئه‌كه‌ن و نایه‌لن بچنه‌ پێشه‌وه‌ بۆ سه‌ر ئاوه‌كه‌ [ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌زه‌یى پێیاندا هاته‌وه‌و پێى وتن: ئێوه‌ چیتانه‌ بۆ نایه‌لن ئاژه‌ڵه‌كانتان بچێته‌ سه‌ر ئاوه‌كه‌و ئاویان ناده‌ن؟ [ قَالَتَا لَا نَسْقِي حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعَاءُ ] وتیان: عاده‌تی ئێمه‌ وایه‌ ئاو به‌ ئاژه‌ڵه‌كانمان ناده‌ین و په‌له‌ ناكه‌ین تا خه‌ڵكی هه‌مووی ئاو به‌ ئاژه‌ڵی خۆیان ئه‌ده‌ن و چۆڵ ئه‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی تێكه‌ڵیان نه‌بین [ وَأَبُونَا شَيْخٌ كَبِيرٌ (٢٣) ] وه‌ باوكیشمان پیاوێكی به‌ ته‌مه‌ن و به‌ساڵاچووه‌و توانای ئه‌وه‌ی نیه‌ كه‌ ئاو به‌ ئاژه‌ڵه‌كان بدات"},{"id":24,"translation":"[ فَسَقَى لَهُمَا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - ئاوی به‌ ئاژه‌ڵه‌كانیان دا (ئه‌وان به‌رده‌كه‌یان خسته‌وه‌ سه‌ر بیره‌كه‌ به‌ ده‌ كه‌س نه‌بێت لا نابرا موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ته‌نها لایبرد چونكه‌ زۆر به‌هێز بوو) [ ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ ] پاشان چووه‌ سێبه‌رى دارێك و دانیشت [ فَقَالَ رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ (٢٤) ] فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار خێرم پێ بكه‌ من زۆر پێویستم به‌ خێرو چاكه‌ی تۆیه‌ (پێ په‌تى و زۆر برسی بوو، وه‌ ئافره‌ته‌كان گوێیان لێبوو)."},{"id":25,"translation":"{شه‌رم و شكۆى ئافره‌ت} [ فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ دوو ئافره‌ته‌كه‌ ئه‌مڕۆ زوو گه‌یشتنه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ باوكیان پرسیاری لێ كردن چۆن وا زوو هاتنه‌وه‌؟ بۆیان گێڕایه‌وه‌و وتیان: پیاوێك ئاوی ئاژه‌ڵه‌كانی بۆ داوین، ئه‌ویش ناردی به‌ شوێنیداو یه‌كێكیان به‌ شه‌رمه‌وه‌ هاته‌وه‌ بۆ لای موسى - صلی الله علیه وسلم - (كراسه‌كه‌ى دابوو به‌سه‌ر روویدا) [ قَالَتْ إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا ] وتی: به‌ دڵنیایى باوكم بانگت ئه‌كات تا پاداشتت بداته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ ئاوت به‌ ئاژه‌ڵه‌كانمان داوه‌ (مه‌به‌سته‌كه‌ى پێ وت نه‌وه‌كو بترسێت و گومانى خراپ به‌رێت، چونكه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كه‌سێكى غه‌ریب بوو) [ فَلَمَّا جَاءَهُ ] كاتێك موسى - صلی الله علیه وسلم - هات بۆ لای باوكیان [ وَقَصَّ عَلَيْهِ الْقَصَصَ ] وه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتی خۆی بۆی گێڕایه‌وه‌ كه‌ له‌ میصر چی به‌سه‌رهاتووه‌ [ قَالَ لَا تَخَفْ ] باوكیان وتی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - مه‌ترسێ [ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٢٥) ] به‌ڕاستی تۆ له‌ قه‌ومێكی سته‌مكار ڕزگارت بووه‌ كه‌ فیرعه‌ون كه‌سێكی زۆر سته‌مكاره‌، وتراوه‌: ئه‌م پیاوه‌ شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر بووه‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌وه‌ بۆچونێكی ته‌واو نیه‌، چونكه‌ شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زیاتر له‌ چوارسه‌د ساڵ پێش موسى - صلی الله علیه وسلم - بووه‌و نزیك بووه‌ له‌سه‌رده‌مى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ وتراوه‌: برازای شوعه‌یب بووه‌، وه‌ وتراوه‌: پیاوچاك و موسڵمانێك بووه‌ له‌ عه‌شیره‌تی شوعه‌یب و له‌سه‌ر دینی شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر بووه‌ - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":26,"translation":"[ قَالَتْ إِحْدَاهُمَا يَا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ ] یه‌كێك له‌ كچه‌كان وتی: ئه‌ی باوكه‌ به‌ كرێی بگره‌ تا شوانیمان بۆ بكات [ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ (٢٦) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ باشترین كه‌سه‌ كه‌ تۆ به‌ كرێی ئه‌گری، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر به‌هێزو ئه‌مینه‌، باوكى وتى: چۆن ده‌زانیت؟ وتى: به‌هێزه‌ چونكه‌ بینیمان چۆن به‌ردى سه‌ر بیره‌كه‌ى لابردو له‌ بیره‌كه‌ ئاوی بۆمان ده‌ركردو ئاوی ئاژه‌ڵه‌كانیدا، وه‌ كه‌سێكی زۆر ئه‌مینیشه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ چووم به‌ دوایدا موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێشه‌وه‌ ئه‌ڕۆی و پێى وتم: ئه‌گه‌ر ڕێیه‌كه‌م هه‌ڵه‌ كرد به‌ردێك تێگره‌ ده‌زانم و له‌وێوه‌ ده‌ڕۆم، نه‌ك كچه‌كه‌ له‌ پێشه‌وه‌ بڕوات و ئه‌م له‌ دوایه‌وه‌ بڕوات، بۆیه‌ وتی: كه‌سێكی زۆر ئه‌مینه‌."},{"id":27,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هاوسه‌رگيرى ده‌كات} [ قَالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هَاتَيْنِ ] پیاوه‌كه‌ وتی: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - من ئه‌مه‌وێ یه‌كێك له‌م دوو كچه‌ی خۆمت لێ ماره‌ بكه‌م [ عَلَى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَ حِجَجٍ ] تۆیش هه‌شت ساڵ شوانیم بۆ بكه‌ [ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِنْدِكَ ] ئه‌گه‌ر ده‌ ساڵیشم بۆ ته‌واو بكه‌ی ئه‌وه‌ له‌ چاكه‌ی خۆته‌ [ وَمَا أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ ] وه‌ من نامه‌وێ تووشی مه‌شه‌قه‌و ناڕه‌حه‌تیت بكه‌م بڵێم ئیلا ئه‌بێ ده‌ ساڵ شوانیم بۆ بكه‌ی، ئه‌گه‌ر هه‌شت ساڵ بكه‌ی به‌سه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌یشت كرد ئه‌وه‌ له‌ چاكه‌ی خۆته‌ [ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (٢٧) ] وه‌ إن شاء الله ئه‌مبینی من كه‌سێكی چاك ئه‌بم و به‌ چاكه‌ مامه‌ڵه‌ت له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌م."},{"id":28,"translation":"[ قَالَ ذَلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ ] موسایش - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌مه‌ به‌ڵێنێك بێت له‌ نێوان من و تۆدا هه‌ر كام له‌و دوو ماوه‌یه‌م به‌سه‌ر برد هه‌شت ساڵه‌كه‌ یان ده‌ ساڵه‌كه‌ [ فَلَا عُدْوَانَ عَلَيَّ ] ئه‌وه‌ زوڵمم له‌سه‌ر نیه‌، واته‌: داوای زیاترم لێ مه‌كه‌ [ وَاللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ (٢٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش شاهیدو پارێزه‌رو ئاگاداره‌ له‌م مه‌رجه‌ی كه‌ دامانناوه‌."},{"id":29,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ميسر} [ فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ ] كاتێك كه‌ موسى ماوه‌كه‌ی ته‌واو كرد، ده‌ ساڵی ڕێكی ته‌واو كردووه‌ نه‌ك هه‌شته‌كه‌ وه‌كو له‌ (بوخاری)دا هاتووه‌ [ وَسَارَ بِأَهْلِهِ ] وه‌ تامه‌زرۆى وڵات و كه‌سوكارى بوو، ویستى به‌ نهێنى بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ میصر، وه‌ هه‌ندێك مه‌ڕیشى پێ بوو كه‌ غه‌زورى پێیدا بوو هێنایه‌وه‌ بۆ میصر، وه‌ خێزانه‌كه‌یشى پێبوو له‌شه‌وێكى زستانى ساردى باراناوى تاریكدا، چه‌ندێك هه‌وڵى ده‌دا ئاگرى بۆ ناكرایه‌وه‌ [ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا ] پێشتریش له‌ سووره‌تی (طه) باس كرا له‌لای كێوی (طور)ه‌وه‌ له‌ دووره‌وه‌ ئاگرێكی بینی [ قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا ] به‌ خێزانه‌كه‌ی وت ئێوه‌ لێره‌ بمێننه‌وه‌ [ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا ] به‌ دڵنیایى من ئاگرێكم بینیوه‌ [ لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ ] ئه‌چمه‌ سه‌ر ئه‌و ئاگره‌ به‌ڵكو ئه‌گه‌ر كه‌سێكی لێ بوو هه‌واڵێكتان بۆ بێنمه‌وه‌، چونكه‌ رێگایان ون كردبوو [ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ ] یاخود پشكۆیه‌ك له‌ ئاگره‌كه‌ دێنم [ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ (٢٩) ] به‌ڵكو ئاگری پێ بكه‌ینه‌وه‌و خۆمانی پێ گه‌رم بكه‌ینه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"{خواى گه‌وره‌ قسه‌ له‌گه‌ڵ موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌كات} [ فَلَمَّا أَتَاهَا ] كاتێك هاته‌ لای ئاگره‌كه‌ بینی دارێكى سه‌وزه‌و ئاگرى گرتووه‌ ده‌دره‌وشێته‌وه‌و نووری خوای گه‌وره‌یه‌ [ نُودِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَيْمَنِ ] له‌ كه‌ناری دۆڵه‌كه‌ له‌لای ڕاسته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ بانگی له‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - كرد [ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ ] له‌و پارچه‌ زه‌ویه‌ پیرۆزه‌ لای داره‌كه‌ كه‌ له‌ كه‌ناره‌كه‌دا ڕوابوو [ أَنْ يَا مُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٣٠) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى قسه‌ت له‌گه‌ڵ ده‌كات منم الله په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌و هه‌ر كات ویستى لێبێت قسه‌ ده‌كات و چۆنێتیه‌كه‌یشى ته‌نها خۆى ده‌یزانێت)."},{"id":31,"translation":"{گۆچانه‌كه‌ى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌بێت به‌ مار!} [ وَأَنْ أَلْقِ عَصَاكَ ] وه‌ ئه‌و گۆچانه‌ی به‌ده‌ستته‌وه‌یه‌ فڕێی بده‌ تا موعجیزه‌یه‌كت نیشان بده‌م كه‌ فڕێی دا بوو به‌ مارێكی زۆر گه‌وره‌ [ فَلَمَّا رَآهَا تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَانٌّ ] كاتێك بینى ئه‌و ماره‌ ئه‌جوولایه‌وه‌ زۆر به‌خێرایی وه‌ زۆر گه‌وره‌ بوو وه‌كو جنی، ئه‌گه‌یشت به‌ هه‌ر تاوێرو به‌ردێكى گه‌وره‌ قوتى ده‌دا [ وَلَّى مُدْبِرًا ] موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ی بینی یه‌كسه‌ر ڕایكردو پشتی هه‌ڵكردو ڕۆی [ وَلَمْ يُعَقِّبْ ] وه‌ ئاوڕی نه‌دایه‌و نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ له‌ ترسا [ يَا مُوسَى أَقْبِلْ وَلَا تَخَفْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - وه‌ره‌ بگه‌ڕێره‌وه‌و مه‌ترسێ [ إِنَّكَ مِنَ الْآمِنِينَ (٣١) ] تۆ ئه‌مینی و هیچ زیانێك به‌ تۆ ناگات."},{"id":32,"translation":"{موعجيزه‌يه‌كى ترى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ ] وه‌ ده‌ستت بخه‌ره‌ ناو ملوانی قه‌میسه‌كه‌ته‌وه‌ [ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ ] كه‌ ده‌ستت ده‌رئه‌كه‌ی زۆر سپی و جوانه‌و وه‌كو مانگى چوارده‌ ده‌دره‌وشێته‌وه‌، ئه‌مه‌یش موعجیزه‌یه‌كی تره‌ (موسى - صلی الله علیه وسلم - خۆی كه‌سێكی ئه‌سمه‌ر بووه‌ وه‌كو له‌ بوخاریدا هاتووه‌) [ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ ] به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڵه‌ك یاخود گه‌ڕوگول بێت [ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ ] وه‌ كه‌ ترسایت هه‌ردوو ده‌ستت كۆبكه‌وه‌و بیخه‌ره‌ سه‌ر دڵت ترست نامێنێت و دڵئارام ده‌بیت (كه‌ فیرعه‌ونى ببینیایه‌ ده‌ترسا به‌ڵام كه‌ واى ده‌كرد خواى گه‌وره‌ ترسى ده‌خسته‌ دڵى فیرعه‌ونه‌وه‌و فیرعه‌ون زۆر له‌ موسى ده‌ترساو وه‌كو گوێدرێژ میزى ده‌كرده‌ ژێر خۆى) [ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] ئه‌مه‌ دوو به‌ڵگه‌و حوجه‌و موعجیزه‌یه‌ له‌ په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆ تۆ تا بڕۆی بۆ لای فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتدارانى [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ (٣٢) ] به‌ڕاستی ئه‌وان قه‌ومێك بوون له‌ گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌ ده‌رچوو بوون."},{"id":33,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنِّي قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْسًا ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من كاتی خۆی كه‌سێكم لێ كوشتوون [ فَأَخَافُ أَنْ يَقْتُلُونِ (٣٣) ] وه‌ له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ ئه‌وانیش من بكوژنه‌وه‌و تۆڵه‌م لێ بسه‌نن."},{"id":34,"translation":"{موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - داوا له‌خواى گه‌وره‌ ده‌كات هارونى براى بكات به‌ پێغه‌مبه‌ر} [ وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا ] وه‌ هارونی برام زمانی له‌ من پاراوتره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی موسى - صلی الله علیه وسلم - گیریه‌ك له‌ زمانیدا هه‌بوو، (موسا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ منداڵ بوو ده‌ستى بۆ ریشى فیرعه‌ون برد، ئه‌ویش توڕه‌ بوو وتى سوكایه‌تى پێكردووم ده‌بێت بیكوژم، ئاسیاى خێزانى وتى ئه‌مه‌ منداڵه‌و نافامێت تاقیبكه‌وه‌و پشكۆیه‌ك ئاگرو هه‌ندێك خورما دابنێ ئه‌گه‌ر ده‌ستى برد بۆ خورماكه‌ ئه‌وا بیكوژه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ستى برد بۆ پشكۆ ئاگره‌كه‌ ئه‌وا دیاره‌ نافامێت و مه‌یكوژه‌، موسا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستى برد بۆ پشكۆ ئاگره‌كه‌و بردى بۆ ده‌مى و رزگارى بوو له‌ كوشتن، جا له‌و كاته‌وه‌ گیرییه‌ك له‌ زمانیدا هه‌بوو) [ فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ ] هارونی برام له‌گه‌ڵمدا بنێره‌و بیكه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر (چاكه‌كارترین برا بۆ براكه‌ى موسا بوو بۆ هارونى براى كه‌ داواى كرد خواى گه‌وره‌ بیكات به‌ پێغه‌مبه‌ر) [ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي ] بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ یارمه‌تیده‌رم و ئه‌وه‌ى من ده‌یڵێم بۆیان روون بكاته‌وه‌ تا به‌ڕاستم دابنێن [ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ (٣٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ به‌ درۆم بزانن."},{"id":35,"translation":"[ قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ ] خوای گه‌وره‌ وه‌ڵامی دایه‌وه‌و فه‌رمووی: به‌ڵێ به‌هێزت ئه‌كه‌ین به‌ هارونی برات [ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا ] وه‌ به‌ڵگه‌ی به‌هێزیشتان پێ ئه‌ده‌ین [ فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا ] ئه‌وان ناگه‌نه‌ ئێوه‌و ناتوانن هیچ ئازارێكتان بده‌ن [ بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ (٣٥) ] به‌هۆی ئه‌و ئایه‌ت و موعجیزانه‌ش كه‌ پێتان ئه‌ده‌ین ئێوه‌و شوێنكه‌وتوانتان زاڵ و سه‌ركه‌وتوو ده‌بن و ئه‌وان تێكئه‌شكێن."},{"id":36,"translation":"{ هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و فيرعه‌ون} [ فَلَمَّا جَاءَهُمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا بَيِّنَاتٍ ] كاتێك كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و موعجیزه‌ ئاشكراو ڕوونانه‌ى بۆ فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتدارانى برد [ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُفْتَرًى ] ئه‌وان وتیان: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها جادوویه‌كه‌و هه‌ڵبه‌ستراوه‌و خۆت داتهێناوه‌ [ وَمَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ (٣٦) ] وه‌ ئێمه‌ له‌ باوك و باپیرانی پێشینمان شتێكی وامان نه‌بیستووه‌ كه‌سێك ئاوا بێت و بانگه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تی بكات و بڵێت به‌ تاك و ته‌نها خوا بپه‌رستن و شه‌ریكى بۆ دامه‌نێن."},{"id":37,"translation":"[ وَقَالَ مُوسَى رَبِّي أَعْلَمُ بِمَنْ جَاءَ بِالْهُدَى مِنْ عِنْدِهِ ] وه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگارم زاناتره‌ به‌و كه‌سه‌ی كه‌ هیدایه‌تی هێناوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ (كه‌ مه‌به‌ستی خۆیه‌تی) [ وَمَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ ] وه‌ سه‌ره‌نجام و سه‌ركه‌وتن بۆ كێ ده‌بێت [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ (٣٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ كه‌سانی سته‌مكارو هاوبه‌شبڕیارده‌ر سه‌رناخات."},{"id":38,"translation":"[ وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرِي ] وه‌ فیرعه‌ون وتی: ئه‌ی پیاوماقوڵان و خانه‌دانان من نه‌مزانیوه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ من خوایه‌كی ترتان هه‌بێ [ فَأَوْقِدْ لِي يَا هَامَانُ عَلَى الطِّينِ ] ئه‌ی هامان (كه‌ وه‌زیرو راوێژكاری بوو) ئاگر له‌و قوڕه‌ به‌رده‌و قوڕم بۆ سووركه‌وه‌، واته‌: خشتی سووره‌وه‌كراوم بۆ دروست بكه‌ [ فَاجْعَلْ لِي صَرْحًا ] وه‌ كۆشكێكی به‌رزم بۆ دروست بكه‌ [ لَعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى ] بۆ ئه‌وه‌ی بچمه‌ سه‌ر كۆشكه‌كه‌ تا سه‌ركه‌وم بۆ لای خوایه‌كه‌ی موسى- صلی الله علیه وسلم - كه‌ ده‌ڵێت خوایه‌كه‌ى من له‌ ئاسمانه‌ [ وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٣٨) ] هه‌ر چه‌نده‌ من گومان ئه‌به‌م كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - درۆ بكات و هیچ خوای نه‌بێت."},{"id":39,"translation":"[ وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] وه‌ فیرعه‌ون و سه‌ربازانی به‌ ناحه‌ق خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا له‌ میصر [ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ (٣٩) ] وه‌ گومانی وایان ئه‌برد كه‌ بۆ لای ئێمه‌ ناگه‌ڕێنه‌وه‌و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌."},{"id":40,"translation":"{خواى گه‌وره‌ فيرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانى له‌ناو ده‌بات} [ فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ ] وه‌ فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانیمان برده‌وه‌ [ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ ] وه‌ فڕێمان دانه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌و نوقممان كردن [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ (٤٠) ] وه‌ تۆ ته‌ماشا بكه‌و بزانه‌ سه‌ره‌نجامی سته‌مكاران چۆن ئه‌بێ."},{"id":41,"translation":"[ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ] وه‌ ئه‌وانمان كرده‌ پێشه‌وا بۆ شوێنكه‌وتوانیان به‌ڵام بانگی خه‌ڵكیان ئه‌كرد بۆ ئاگرو پێشه‌وای خراپ بوون [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يُنْصَرُونَ (٤١) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش كه‌س نیه‌ سه‌ریان بخات و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بیانپارێزێت (توشى سه‌رشۆڕى و ریسوایى و سزاى دونیاو قیامه‌ت بوون، وه‌ ئه‌مه‌ سه‌ره‌نجامى تێكڕاى كافرانه‌)."},{"id":42,"translation":"[ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً ] وه‌ له‌ دونیایشدا له‌عنه‌تمان لێ كردن و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆمان ده‌رمان كردن [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ (٤٢) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا دیسانه‌وه‌ ده‌ركراو ئه‌بن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا، یاخود بوغزێنراو ئه‌بن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، یاخود له‌ناو ئاگردا شوه‌یان ئه‌شێوێنین به‌ سووتاندن."},{"id":43,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ ] وه‌ به‌دڵنیایى ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی [ مِنْ بَعْدِ مَا أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الْأُولَى ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی كافرى پێشترمان له‌ناو برد (ئه‌بو سه‌عیدى خودرى) ده‌فه‌رمێت: له‌ دواى دابه‌زینى ته‌ورات خواى گه‌وره‌ هیچ ئوممه‌تێكى به‌ تێكڕا له‌ناو نه‌بردووه‌و فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانى دوا ئوممه‌ت بوون كه‌ هه‌موویان پێكه‌وه‌ له‌ناوبران، ته‌نها خه‌ڵكى ئه‌و گونده‌ نه‌بێت كه‌ خواى گه‌وره‌ كردیانى به‌ مه‌یمون و به‌راز) [ بَصَائِرَ لِلنَّاسِ ] كه‌ ئه‌و ته‌وراته‌ چاوڕۆشنایی بوو بۆ خه‌ڵكی سه‌رده‌می خۆی كه‌ حه‌قیان پێی ئه‌دۆزیه‌وه‌ [ وَهُدًى وَرَحْمَةً ] وه‌ هیدایه‌ت بوو بۆ حه‌ق و ڕه‌حمه‌ت بوو له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی [ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٤٣) ] به‌ڵكو خه‌ڵكی یادی خوای گه‌وره‌و شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی بكه‌ن."},{"id":44,"translation":"[ وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الْغَرْبِيِّ إِذْ قَضَيْنَا إِلَى مُوسَى الْأَمْرَ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خۆ تۆ له‌لای ڕۆژئاوای دۆڵی (سه‌ینا) نه‌بووی كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ موناجات و قسه‌ی له‌گه‌ڵ موسادا - صلی الله علیه وسلم - كردو ئه‌و فه‌رمانه‌مان پێى ڕاگه‌یاند [ وَمَا كُنْتَ مِنَ الشَّاهِدِينَ (٤٤) ] وه‌ تۆ له‌وێ ئاماده‌ نه‌بووی تا ئه‌م شتانه‌ بزانی به‌ڵكو له‌ ڕێی وه‌حیه‌وه‌ هه‌موو ئه‌م به‌سه‌رهاتانه‌ی پێت ڕاگه‌یاندووه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رایه‌تى محمد - صلی الله علیه وسلم - )."},{"id":45,"translation":"[ وَلَكِنَّا أَنْشَأْنَا قُرُونًا ] وه‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ش چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی ترمان دروست كرد [ فَتَطَاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ ] وه‌ ئه‌و ئوممه‌تانه‌ سه‌رده‌م و ته‌مه‌نیان درێژه‌ی كێشا وه‌ شه‌ریعه‌تیان لێ جیاواز بوو، وه‌ له‌ بیرو یادیان چوو كه‌ له‌ كتێبی ئه‌وانیشدا باسی پێغه‌مبه‌ری خوا هاتووه‌ - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام له‌ یادو بیریان كردو وه‌فایان نه‌كرد به‌رامبه‌ری [ وَمَا كُنْتَ ثَاوِيًا فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ جێگیرو نیشته‌جێ نه‌بووی له‌لای خه‌ڵكی (مه‌دیه‌ن) هه‌روه‌كو چۆن موسى - صلی الله علیه وسلم - له‌وێ بووه‌ [ تَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا ] كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێنیته‌وه‌ [ وَلَكِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ (٤٥) ] به‌ڵكو ئێمه‌ تۆمان ناردووه‌ بۆ لای خه‌ڵكی مه‌ككه‌ وه‌ ئه‌م هه‌واڵانه‌ش له‌ ڕێی وه‌حیه‌وه‌ به‌ تۆمان ڕاگه‌یاندووه‌ ئه‌گه‌رنا تۆ له‌وێ نه‌بوویته‌."},{"id":46,"translation":"[ وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا ] وه‌ تۆ له‌لای كێوی (طور)یش نه‌بووی كاتێك له‌وێوه‌ قسه‌مان له‌گه‌ڵ موسادا - صلی الله علیه وسلم - كردو بانگمان كرد [ وَلَكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ] به‌ڵام ئه‌م وه‌حی و قورئانه‌ كه‌ بۆ تۆمان ناردووه‌ ڕه‌حمه‌تێكه‌ له‌ په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆ تۆ [ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ ] تا ئاگاداری قه‌ومێك بكه‌یته‌وه‌ كه‌ خه‌ڵكی مه‌ككه‌ن كه‌ پێش تۆ هیچ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نه‌چووه‌ تا ئاگاداریان بكاته‌وه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٤٦) ] به‌ڵكو ئه‌وانیش په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رگرن وه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":47,"translation":"[ وَلَوْلَا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ خه‌ڵكی مه‌ككه‌مان سزا بدایه‌و به‌ڵاو موسیبه‌ت و سزایه‌كمان بۆ دابه‌زاندنایه‌ [ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ] به‌هۆی تاوانه‌كانی خۆیانه‌وه‌ [ فَيَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا ] ئه‌و كاته‌ ئه‌یانووت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار بۆ تۆ پێغه‌مبه‌رێكت بۆ نه‌ناردین [ فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ ] تا شوێن ئایه‌ته‌كانی تۆ بكه‌وتینایه‌ [ وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٤٧) ] وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ باوه‌ڕمان بهێنایه‌، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌رمان بۆ ناردن و ئاگاداری كردنه‌وه‌ و به‌ ته‌واوی دینى بۆ ڕوون كردنه‌وه‌."},{"id":48,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنَا ] وه‌ كاتێك ئه‌و حه‌قه‌ كه‌ قورئانه‌ پیرۆزه‌كه‌یه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - بۆ خه‌ڵكی مه‌ككه‌ نێردرا [ قَالُوا لَوْلَا أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ مُوسَى ] وتیان: ئه‌ی باشه‌ بۆچی چۆن موسا - صلی الله علیه وسلم - ته‌وراتی هه‌ر هه‌مووی به‌یه‌كجار بۆ دابه‌زی بۆ محمدیش - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو قورئانی به‌یه‌كجار بۆ دانه‌به‌زی!؟، یاخود چۆن موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌یه‌ى بۆ هات بۆچى موعجیزه‌ى وایش بۆ محمد - صلی الله علیه وسلم - نایات!؟ [ أَوَلَمْ يَكْفُرُوا بِمَا أُوتِيَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ ] ئایا كافرانی پێشتریش وه‌كو ئێوه‌ مرۆڤـ نه‌بوون و كوفریان نه‌كرد به‌و موعجیزانه‌ی كه‌ بۆ موسى هاتبوو؟ [ قَالُوا سِحْرَانِ تَظَاهَرَا ] وتیان: ته‌ورات و قورئان دوو جادوو سیحرن موسى و محمد كردوویانه‌، یان ئه‌و دوو پێغه‌مبه‌ره‌ جادووگه‌رو ساحیرن و هاوكاری یه‌كتریان كردووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و درۆ هه‌ڵبه‌ستنه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ نه‌بووه‌ [ وَقَالُوا إِنَّا بِكُلٍّ كَافِرُونَ (٤٨) ] وه‌ وتیان: ئێمه‌ به‌ هه‌مووی كافرین به‌وه‌ی كه‌ بۆ موسى و محمدیش - صلی الله علیه وسلم - هاتووه."},{"id":49,"translation":"[ قُلْ فَأْتُوا بِكِتَابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَى مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن ئێوه‌ كتابێك بێنن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ له‌ ته‌ورات و قورئان هیدایه‌تده‌رتر بێ ئه‌و كاته‌ ئێمه‌ شوێنی ئه‌كه‌وین [ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٤٩) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن"},{"id":50,"translation":"[ فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ڵامیان نه‌دایته‌وه‌ بۆ ئه‌و شته‌، یان وه‌ڵامیان نه‌دایته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن [ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ ] ئه‌وه‌ بزانه‌ ئه‌وان ته‌نها شوێنى هه‌واو ئاره‌زووی پووچه‌ڵی خۆیان كه‌وتوون [ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ ] وه‌ كێ له‌و كه‌سه‌ گومڕاتره‌، واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ گومڕاتر نیه‌ كه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆی بكه‌وێ به‌بێ هیدایه‌ت و ڕێنمایی له‌لایه‌نی خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٥٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێكی سته‌مكار نادات."},{"id":51,"translation":"[ وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٥١) ] (رِفَاعة القُرَظِيّ) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ده‌ كه‌س دابه‌زى كه‌ من یه‌كێكیان بووم، واته‌: ئێمه‌ وته‌ی خۆمان هه‌ندێكیمان به‌ هه‌ندێكی گه‌یاندووه‌، واته‌: وته‌ی خۆمان درێژ كردۆته‌وه‌و ڕوونمان كردۆته‌وه‌ به‌ڵكو قوڕه‌یش بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن، یاخود پێغه‌مبه‌ر له‌ دوای پێغه‌مبه‌رمان ناردووه‌ به‌ڵكو په‌ندو ئامۆژگارى وه‌ربگرن."},{"id":52,"translation":"[ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كتابمان پێ به‌خشیوون له‌ پێش قورئاندا له‌ ئه‌هلی كتاب [ هُمْ بِهِ يُؤْمِنُونَ (٥٢) ] ئه‌وان ئیمانی پێ دێنن ئه‌وانه‌ی كه‌ موسڵمان بوونه‌ وه‌كو (عبدالله‌ی كوڕی سه‌لام) و جگه‌ له‌و، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (نه‌جاشى) و هاوه‌ڵه‌كانى دابه‌زى."},{"id":53,"translation":"[ وَإِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ قَالُوا آمَنَّا بِهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ قورئانیان به‌سه‌ردا بخوێنیته‌وه‌ ئه‌وان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ پێش ئه‌م قورئانه‌یش هه‌ر یه‌كخواپه‌رست و موسڵمان بووینه‌و ئیمانمان پێی هه‌یه‌ [ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّنَا ] ئه‌مه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارمانه‌وه‌یه‌ [ إِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلِهِ مُسْلِمِينَ (٥٣) ] ئێمه‌ پێش ئه‌وه‌یش موسڵمان بووینه‌ وه‌ خۆمان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ته‌ورات و ئینجیلدا باسی پێغه‌مبه‌ر كراوه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئیمانمان پێی هێناوه‌."},{"id":54,"translation":"[ أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌هلی كتاب بوونه‌ پاشان كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ ئیمانیان به‌میش هێناوه‌ دووجار ئه‌جرو پاداشتی خۆیان وه‌رئه‌گرن: یه‌كێكیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان كه‌وتوون، وه‌ یه‌كێكی تریشیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هات شوێنی كه‌وتن، وه‌ به‌هۆی صه‌برو ئارام گرتن و دامه‌زراویان له‌سه‌ر ئیمان هێنان به‌ كتابی یه‌كه‌م پاشان به‌ قورئان [ وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ ] وه‌ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ ئه‌ده‌نه‌وه‌ [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٥٤) ] وه‌ له‌وه‌یشی كه‌ پێمان به‌خشیون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌یبه‌خشن."},{"id":55,"translation":"[ وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ ] وه‌ كاتێك گوێیان له‌ قسه‌ی پڕوپووچ و بێمانا ئه‌بێ له‌لایه‌ن هاوبه‌شبڕیارده‌رانه‌وه‌ كه‌ تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ دینه‌كه‌یان بده‌ن ئه‌مان پشتیان تێ ئه‌كه‌ن و تێكه‌ڵیان نابن [ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا ] وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ كرده‌وه‌ی چاكى خۆمان هه‌یه‌و كوفری ئێوه‌ زه‌ره‌رو زیان به‌ ئێمه‌ ناگه‌یه‌نێ [ وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش كرده‌وه‌ی خۆتان هه‌یه‌و سوودی ئێمه‌ بۆ ئێوه‌ نایات ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن [ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ] ئێوه‌ سه‌لامه‌تن له‌ ئێمه‌و هیچ خراپه‌یه‌ك له‌ ئێمه‌وه‌ به‌ ئێوه‌ ناگات [ لَا نَبْتَغِي الْجَاهِلِينَ (٥٥) ] وه‌ ئێمه‌ نامانه‌وێ هاوڕێیه‌تی خه‌ڵكانی نه‌زان و نه‌فام بكه‌ین و رێگاى ئه‌وان ناگرینه‌به‌ر."},{"id":56,"translation":"{هيدايه‌تدان به‌ده‌ست خوايه‌} [ إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ ] پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - (ئه‌بو طاڵیب)ی مامه‌ی له‌سه‌ره‌مه‌رگدا بوو پێى فه‌رموو: ئه‌ى مامه‌ بڵێ: لا إله إلا الله شایه‌تیت بۆ ده‌ده‌م له‌ رۆژى قیامه‌ت، زۆر هه‌وڵیدا كه‌ موسڵمان بێت به‌ڵام (ئه‌بو جه‌هل و عبدالله¬ى كوڕى ئه‌بى ئومه‌ییه‌) له‌وێ بوون و وتیان: ئایا واز له‌ دینى (عبدالمطلب) دێنى!، پێغه‌مبه‌رى خوایش - صلی الله علیه وسلم - ده‌یفه‌رموو: ئه‌ى مامه‌، بڵێ: لا إله إلا الله شایه‌تیت بۆ ده‌ده‌م له‌ رۆژى قیامه‌ت، ئه‌وانیش ده‌یانووت نه‌كه‌یت موسڵمان نه‌بیت، ئه‌ویش موسڵمان نه‌بوو به‌ كافری مرد، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵنیایى تۆ ناتوانی هیدایه‌تی كه‌سێك بده‌ی كه‌ خۆشت ئه‌وێ خۆشه‌ویستى سروشتى نه‌ك شه‌رعى، چونكه‌ زۆر به‌رگرى له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كرد، یان پێت خۆشه‌ ئیمان بێنێ [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ خۆی هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت و ئه‌و كه‌سه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت [ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (٥٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هیدایه‌ت وه‌ربگرێ."},{"id":57,"translation":"[ وَقَالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا ] وه‌ كافرانى قوره‌یش ئه‌یانووت: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر بێتوو ئێمه‌ شوێن ئه‌و هیدایه‌ت و دینه‌ی تۆ بكه‌وین ئه‌وه‌ عه‌ره‌ب دێن و ئه‌ده‌ن به‌سه‌رماندا وه‌ ئێمه‌ش شه‌ڕی هه‌موو عه‌ره‌بمان پێ ناكرێ، وه‌ له‌ زه‌وی خۆمان ده‌رمان ئه‌كه‌ن و شاربه‌ده‌رمان ده‌كه‌ن [ أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئێمه‌ حه‌ره‌مێكی ئامینمان پێ نه‌به‌خشیوون كه‌ حه‌ره‌می كه‌عبه‌ كه‌ له‌وێیه‌و به‌هۆیه‌وه‌ ئه‌وانیش ئه‌من و ئاسایش باڵی به‌سه‌ریاندا كێشاوه‌ كه‌ كافرن، ئه‌ى كه‌ موسڵمان بن چۆن له‌ ئه‌من و ئاسایشدا نابن، ئه‌مه‌ بیانویه‌كى پوچه‌ڵ و درۆیه‌ [ يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌و له‌ شوێنه‌كانی تره‌وه‌ به‌روبوومیان بۆ دێت [ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا ] كه‌ ئه‌ویش ڕزقێكه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ئه‌وان [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٥٧) ] به‌ڵام زۆربه‌یان نه‌زانن و هه‌ست ناكه‌ن و ئه‌م شته‌ نازانن."},{"id":58,"translation":"[ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا ] وه‌ ئێمه‌ چه‌نده‌ها دێ و شارى ترمان له‌ناوبرد كه‌ ژیان و گوزه‌رانیان خۆشبوو به‌هۆی ئه‌وه‌ى له‌ خۆبایی بوون و سوپاسگوزار نه‌بوون [ فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ ] كه‌ خۆیان له‌ناوچوون ئا ئه‌وه‌ ماڵه‌كانیانه‌ تا ئێستاش كه‌س جێگیرو نیشته‌جێ نه‌بووه‌ تیایدا [ إِلَّا قَلِيلًا ] ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ، مه‌گه‌ر ڕێبوارێك بێت و كه‌مێك بمێنێته‌وه‌و پاشان به‌جێی بێلێت [ وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ (٥٨) ] وه‌ ئێمه‌ بووین به‌ میراتگریان، واته‌: هیچ كه‌سێكی تیا نه‌ماوه‌و چۆڵه‌."},{"id":59,"translation":"{خواى گه‌وره‌ سزاى خه‌ڵكى نادات تا پێغه‌مبه‌ريان بۆ نه‌نێرێت} [ وَمَا كَانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرَى ] وه‌ په‌روه‌ردگارت هیچ دێ و شارێك له‌ناو نابات [ حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّهَا رَسُولًا ] تا پێغه‌مبه‌رێك نه‌نێرێته‌ ناویان، وه‌ وتراوه‌: (فِي أُمِّهَا) واته‌: (أُمّ الْقُرَى) مه‌به‌ست پێی مه‌ككه‌یه‌ [ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا ] كه‌ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا بخوێنێته‌وه‌و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر بكات [ وَمَا كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرَى ] وه‌ ئێمه‌ هیچ دێ و شارێك له‌ناو نابه‌ین [ إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَالِمُونَ (٥٩) ] ئیلا مه‌گه‌ر خه‌ڵكه‌كه‌ی سته‌مكارو هاوبه‌شبڕیارده‌ر بن."},{"id":60,"translation":"[ وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَزِينَتُهَا ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ پێتان به‌خشرابێ ئه‌وه‌ خۆشگوزه‌رانى و تام و چێژو ڕازاوه‌یی ژیانی دونیایه‌و ئه‌بڕێته‌وه‌و كۆتایی دێت [ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ پاداشت ئه‌وه‌ باشتره‌و ئه‌مێنێته‌وه‌و به‌رده‌وامه‌و كۆتایی نایه‌ت [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٦٠) ] ئه‌ی بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌و تێناگه‌ن له‌وه‌ی كه‌ ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ باشتره‌ بۆتان."},{"id":61,"translation":"[ أَفَمَنْ وَعَدْنَاهُ وَعْدًا حَسَنًا ] ئایا كه‌سێك كه‌ باوه‌ڕدار بێت و به‌ڵێنێكی باشمان پێ دابێ به‌ به‌هه‌شت [ فَهُوَ لَاقِيهِ ] كه‌ ئه‌و به‌و به‌ڵێنه‌ی خوای گه‌وره‌ ده‌گات و خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌ر [ كَمَنْ مَتَّعْنَاهُ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ ژیانی دونیای پێ ببه‌خشین كه‌ زوو له‌ناو ئه‌چێت و نامێنێ؟ [ ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ (٦١) ] پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌و ئاماده‌ی سزا ئه‌بێت و خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دات، ئایا ئه‌م دووانه‌ یه‌كسانن؟ نه‌خێر هه‌رگیز یه‌كسان نابن"},{"id":62,"translation":"[ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (٦٢) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ بانگی هاوبه‌شبڕیارده‌ران ئه‌كات و ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا به‌ گومانی خۆتان كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ من كوا ئه‌وانه‌ له‌ كوێن ئایا سه‌رتان ئه‌خه‌ن و فریاتان ئه‌كه‌ون و شه‌فاعه‌تتان بۆ ئه‌كه‌ن؟"},{"id":63,"translation":"[ قَالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ وته‌و سزای خوای گه‌وره‌ حه‌ق بوو به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ بكرێ، كه‌ شه‌یتان و سه‌ركرده‌ی كافران و بێباوه‌ڕانن كه‌ خه‌ڵكیان گومڕا كردووه‌ ئه‌ڵێن: [ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنَا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مانه‌ بوون ئێمه‌ بانگمان كردن بۆ گومڕایی [ أَغْوَيْنَاهُمْ ] ئێمه‌ ئه‌وانمان گومڕا كرد [ كَمَا غَوَيْنَا ] چۆن خۆمان گومڕا بووین [ تَبَرَّأْنَا إِلَيْكَ ] ئێستا ئێمه‌ به‌ڕائه‌تیان لێ ئه‌كه‌ین و به‌رین له‌وان [ مَا كَانُوا إِيَّانَا يَعْبُدُونَ (٦٣) ] ئه‌وان به‌ هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان ئێمه‌یان ئه‌په‌رست."},{"id":64,"translation":"[ وَقِيلَ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ده‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بانگیان بكه‌ن با سه‌رتان بخه‌ن، یان سزاتان لێ دوورخه‌نه‌وه‌ [ فَدَعَوْهُمْ ] ئه‌وانیش بانگیان ئه‌كه‌ن [ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا لَهُمْ ] كه‌س وه‌ڵامیان ناداته‌وه‌ [ وَرَأَوُا الْعَذَابَ ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن، سه‌ركرده‌كان و شوێنكه‌وتوان پێكه‌وه‌ ئه‌خرێنه‌ ناو سزای ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ [ لَوْ أَنَّهُمْ كَانُوا يَهْتَدُونَ (٦٤) ] كه‌ ئاگرى دۆزه‌خ ده‌بینن ئاواته‌خوازن كه‌ له‌ دونیا هیدایه‌تیان وه‌رگرتایه‌و موسڵمان بوونایا."},{"id":65,"translation":"[ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا خوای گه‌وره‌ بانگیان ئه‌كات [ فَيَقُولُ مَاذَا أَجَبْتُمُ الْمُرْسَلِينَ (٦٥) ] پێیان ده‌فه‌رمێت: ئێوه‌ چی وه‌ڵامی نێردراو و پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌تان دایه‌وه‌."},{"id":66,"translation":"[ فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمُ الْأَنْبَاءُ ] وه‌ هیچ حوجه‌و به‌ڵگه‌یه‌كیان پێ نامێنێت وه‌كو كوێر وان كه‌ ڕێگه‌ی خۆی نه‌دۆزێته‌وه‌ ئه‌مانیش ناتوانن هیچ قسه‌یه‌ك بكه‌ن [ يَوْمَئِذٍ فَهُمْ لَا يَتَسَاءَلُونَ (٦٦) ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا هه‌ندێكیان پرسیار له‌ هه‌ندێكیان ناكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ عوزرو حوجه‌یه‌كیان نیه‌ بۆ ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":67,"translation":"[ فَأَمَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] به‌ڵام كه‌سێك ئه‌گه‌ر له‌ دونیادا ته‌وبه‌ی كردبێ وه‌ ئیمانی هێنابێ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكی كردبێت (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَعَسَى أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ (٦٧) ] ئه‌وانه‌ به‌ دڵنیایی سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون، (عَسَى) له‌ لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ بۆ دووپات كردنه‌وه‌و جه‌ختكردنه‌."},{"id":68,"translation":"[ وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَيَخْتَارُ ] وه‌ په‌روه‌ردگارت ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێ دروستی ئه‌كات و هه‌ڵیئه‌بژێرێ [ مَا كَانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ ] به‌ڵام خه‌ڵكی هه‌ڵبژاردنیان بۆ نیه‌و بڵێن خوایه‌ بۆ ئه‌و وه‌حیه‌ت بۆ سه‌ر كه‌سێكی تر نه‌نارد، یان بۆ جگه‌ له‌ جبریل ئه‌و وه‌حیه‌ی نه‌هێنا [ سُبْحَانَ اللَّهِ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٦٨) ] پاك و مونه‌ززه‌هی و به‌رزو بڵندی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و شیركه‌ی كه‌ كافران بڕیاری ئه‌ده‌ن."},{"id":69,"translation":"[ وَرَبُّكَ يَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ (٦٩) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ دڵیاندا شاردوویانه‌ته‌وه‌ له‌ شیرك و دژایه‌تی كردنى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ خراپه‌كاری، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرایان كردووه‌."},{"id":70,"translation":"[ وَهُوَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ الله ته‌نها په‌رستراوی حه‌قه‌و هیچ په‌رستراوێكی حه‌ق نیه‌ جگه‌ له‌و [ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولَى وَالْآخِرَةِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش به‌ ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ دونیاو دواڕۆژدا [ وَلَهُ الْحُكْمُ ] وه‌ حوكم و بڕیاردانیش هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٧٠) ] وه‌ هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":71,"translation":"{هه‌ندێك له‌ به‌خششه‌كانى خواى گه‌وره‌} [ قُلْ أَرَأَيْتُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن [ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ شه‌وتان بۆ به‌رده‌وام بكات و ڕۆژ نه‌كاته‌وه‌و به‌رده‌وام دونیا هه‌ر شه‌و بێت تا ڕۆژی قیامه‌ت [ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِيَاءٍ ] ئه‌وا ئه‌و خوایه‌ كێیه‌ كه‌ ئه‌توانێ شه‌وی تاریكتان بۆ ڕووناك بكاته‌وه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌؟ واته‌: هیچ خوایه‌كى تر نیه‌ [ أَفَلَا تَسْمَعُونَ (٧١) ] ئایا بۆ نابیستن بیستنێك كه‌ سوودتان پێ بگه‌یه‌نێت و بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":72,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ ] دیسان ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن [ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] ئه‌ی ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ڕۆژتان بۆ به‌رده‌وام بكات تا ڕۆژی قیامه‌ت دونیا هه‌ر ڕۆژ بێ و شه‌و نه‌یات [ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ ] ئه‌وه‌ كێیه‌ ئه‌و خوایه‌ی تر كه‌ ئه‌توانێ شه‌وتان بۆ بێنێت تا تیایدا ئارام بن و پشوو بده‌ن جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌؟ واته‌: هیچ خوایه‌كى تر نیه‌ [ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (٧٢) ] ئه‌وه‌ بۆ نابینن بینینێك كه‌ په‌ندو ئامۆژگاری و سوودی بۆتان هه‌بێ."},{"id":73,"translation":"[ وَمِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ بۆ ئێوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ شه‌و و ڕۆژی بۆ داناون، تا له‌ شه‌ودا هێمن و ئارام بن و پشوو بده‌ن، وه‌ به‌ڕۆژیش به‌ دوای فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌ت و رزق و ڕۆزی خوای گه‌وره‌دا بگه‌ڕێن بۆ كار كردن و بازرگانى و گه‌شت كردن [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٧٣) ] وه‌ به‌ڵكو شوكرانه‌بژێری ئه‌م نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":74,"translation":"[ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت دیسان خوای گه‌وره‌ بانگیان ئه‌كات، (ئه‌م ئایه‌ته‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌) [ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (٧٤) ] ده‌فه‌رمێت: كوا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ من له‌ دونیاداو ئه‌تان وت ئه‌مانه‌ شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ن؟"},{"id":75,"translation":"[ وَنَزَعْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيدًا ] وه‌ له‌ناو هه‌موو ئوممه‌تێك كه‌سێك ئه‌كه‌ین به‌ شایه‌ت به‌سه‌ریانه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانن [ فَقُلْنَا هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ ] وه‌ پێیان ئه‌ڵێین: ده‌ى به‌ڵگه‌تان بێنن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌یه‌ [ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ ] ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كه‌ حه‌ق به‌ خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌نها په‌رستراوی حه‌قه‌ [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٧٥) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌وان به‌ درۆ و بوهتان هه‌ڵیانبه‌ستبوو ئه‌یانووت: ئه‌مانه‌ شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ن هه‌موویان ئه‌ڕۆن و ون ئه‌بن و نامێنن."},{"id":76,"translation":"{هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتى قارون} [ إِنَّ قَارُونَ كَانَ مِنْ قَوْمِ مُوسَى ] به‌ دڵنیایى (قارون) له‌ قه‌ومی موسى - صلی الله علیه وسلم - بووه‌و ئامۆزای بووه‌ [ فَبَغَى عَلَيْهِمْ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی موسای - صلی الله علیه وسلم - نه‌ئه‌كردو سنووری به‌زاند به‌سه‌ر خه‌ڵكیداو لووتبه‌رزی ئه‌نواند [ وَآتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ ] وه‌ ئه‌وه‌نده‌ش كه‌نزو زێڕو ماڵمان پێی به‌خشیبوو كه‌ هه‌ڵیگرتبوو یه‌ك كۆمه‌ڵ پیاوی به‌هێز نه‌یانئه‌توانی ته‌نها كلیلی خه‌زێنه‌كانى هه‌ڵبگرن ئه‌وه‌نده‌ خه‌زێنه‌كانی زۆر بووه‌ [ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ ] كاتێك كه‌ پیاوچاكانى قه‌ومه‌كه‌ی ئامۆژگاریان كردو پێیان وت: ئه‌ی (قاڕون) به‌م ماڵه‌ دڵخۆش مه‌به‌و به‌هۆیه‌وه‌ فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا مه‌كه‌ و لووتبه‌رزی مه‌كه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ (٧٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێت كه‌ لووتبه‌رزن و فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ئه‌كه‌ن."},{"id":77,"translation":"[ وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ ] وه‌ تۆ به‌م ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانه‌ى خواى گه‌وره‌ پێى به‌خشیویت هه‌وڵ بده‌ بۆ قیامه‌تت و به‌ هۆیه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ خۆت ڕازی بكه‌ [ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا ] وه‌ به‌شی خۆتیش له‌ دونیا له‌بیر مه‌كه‌ له‌ خواردن و خواردنه‌وه‌و پۆشاك به‌ڵام له‌ حه‌ڵاڵدا (خواى گه‌وره‌ مافى به‌سه‌رته‌وه‌ هه‌یه‌، وه‌ خۆت و منداڵ و خێزان و میوانت مافیان به‌سه‌رته‌وه‌ هه‌یه‌ مافى هه‌مووان بده‌، به‌ڵام هه‌وڵى سه‌ره‌كیت با بۆ قیامه‌ت بێت، چونكه‌ دونیا كه‌م و كورته‌و ده‌بڕێته‌وه‌، به‌ڵام قیامه‌ت هه‌میشه‌یی و نه‌بڕاوه‌یه‌) [ وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ ] وه‌ تۆ چاكه‌كار به‌ بۆ به‌نده‌كانی خوا چۆن خوای گه‌وره‌ چاكه‌ی له‌گه‌ڵ تۆدا كردووه‌ [ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ تۆ ئاشووب له‌ زه‌ویدا مه‌نێره‌وه‌و خراپه‌كارى مه‌كه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (٧٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ ئاشووبگێڕن."},{"id":78,"translation":"[ قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي ] (قاڕون) وتی: ئه‌م ماڵه‌ من به‌ زانیاری و لێهاتوویی خۆم په‌یدام كردووه‌، یان خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانی كه‌ من شایه‌نی ئه‌م ماڵه‌م بۆیه‌ پێى داوم و فه‌زڵی من ئه‌زانێت [ أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا ] ئایا نازانێ خوای گه‌وره‌ له‌ پێش ئه‌مدا له‌ ئوممه‌تانی تر چه‌نده‌ها كه‌سی له‌ناو بردووه‌ كه‌ زۆر له‌م به‌هێزتر بوونه‌و ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانیشیان له‌م زۆرتر بووه‌؟ (ده‌وڵه‌مه‌ندى و هه‌ژارى پێوه‌ر نین بۆ خۆشویستن و رق لێبوونى خواى گه‌وره‌، به‌ڵكو ئیمان و كرده‌وه‌ى چاك پێوه‌ره‌) [ وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ (٧٨) ] وه‌ فریشته‌كان پرسیار له‌ تاوانباران ناكه‌ن ده‌رباره‌ی تاوانیان له‌به‌ر زۆرى تاوانیان، وه‌ ده‌یانناسنه‌وه‌."},{"id":79,"translation":"[ فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ ] ڕۆژێك (قاڕون) ده‌رچوو بۆ ناو قه‌ومه‌كه‌ی به‌ جوانى و ڕازاوه‌یى [ قَالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ] ئه‌وانه‌ی كه‌ مه‌به‌ستیان ژیانی دونیا بوو ژیانی دونیایان ئه‌وویست وتیان: [ يَا لَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ ] خۆزگه‌ ئه‌وه‌ی به‌ (قارون) به‌خشراوه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌یشی به‌ ئێمه‌ به‌خشیبایه‌ [ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٧٩) ] به‌ڕاستی ئه‌و زۆر به‌خته‌وه‌ره‌، یان به‌شێكی یه‌كجار گه‌وره‌ی هه‌یه‌ له‌ دونیادا."},{"id":80,"translation":"{فه‌زڵى زانايان} [ وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی زانست و زانیاری شه‌رعییان هه‌بوو زانایان وتیان: [ وَيْلَكُمْ ] هاوار بۆ خۆتان [ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] پاداشتی خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا باشتره‌ له‌وه‌ى ئێوه‌ ده‌یبینن بۆ كه‌سانێك كه‌ ئیماندار بن و كرده‌وه‌ی چاكیان كرد بێت [ وَلَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الصَّابِرُونَ (٨٠) ] به‌ڵام كه‌س ئه‌م وته‌یه‌ وه‌رناگرێ و كاری پێ ناكات ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سانێك زۆر ئارامگر بن له‌سه‌ر جوانی و ڕازاوه‌یی دونیاو پێی هه‌ڵنه‌خه‌ڵه‌تێن."},{"id":81,"translation":"[ فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الْأَرْضَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خۆی و ماڵه‌كه‌یشیمان به‌ ناخی زه‌ویدا برده‌ خواره‌وه‌و ڕۆچوو به‌ ناخی زه‌ویدا [ فَمَا كَانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ هیچ كۆمه‌ڵێكی نه‌بوو كه‌ بتوانن ڕزگاری بكه‌ن له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُنْتَصِرِينَ (٨١) ] وه‌ خۆیشی نه‌یتوانی خۆی سه‌ربخات و تیاچوو له‌ناوچوو."},{"id":82,"translation":"[ وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكَانَهُ بِالْأَمْسِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ پێش ئێستا ئاواته‌خواز بوون خوای گه‌وره‌ وه‌كو ئه‌وی به‌مانیش ببه‌خشیایه‌ [ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ ] (وَيْكَأَنَّ) به‌ مانای هاوار بۆ خۆت و ئایا نازانى دێت، ئه‌یانووت: هاوار بۆ خۆت بزانه‌، یان ئایا نابینی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزقی خۆی فراوان ئه‌كات بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت له‌ به‌نده‌كانی، وه‌ ویستیشی لێ بێت كه‌می ئه‌كاته‌وه‌ (ده‌وڵه‌مه‌ندى و هه‌ژارى به‌ڵگه‌ نیه‌ له‌سه‌ر ره‌زامه‌ندى و توڕه‌ بوون و خۆشه‌ویستى و رق لێبوونى خواى گه‌وره‌) [ لَوْلَا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی نه‌ڕژاندایه‌ به‌سه‌رمانداو ڕه‌حمی پێ نه‌كردینایه‌ [ لَخَسَفَ بِنَا ] ئه‌وه‌ ئێمه‌یشی له‌گه‌ڵ (قارون)دا ئه‌برده‌ ناخی زه‌وی، چونكه‌ ئێمه‌ ئاواتمان به‌و خواست [ وَيْكَأَنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ (٨٢) ] هاوار بۆ خۆت بزانه‌، یان ئایا نابینی كه‌ خوای گه‌وره‌ كافران سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوو ناكات."},{"id":83,"translation":"{به‌هه‌شت بۆ خۆبه‌كه‌مزانانه‌} [ تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌هه‌شتمان بۆ كه‌سانێك داناوه‌ كه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ نازانن له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویداو لووتبه‌رز نین وه‌ ئاشووب ناگێڕن و ماڵى خه‌ڵكى به‌ ناحه‌ق ناخۆن [ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣) ] وه‌ سه‌ره‌نجامیش هه‌ر بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":84,"translation":"[ مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ ] هه‌ر كه‌سێكیش كرده‌وه‌ی چاك بكات (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ باشتر پاداشتی ئه‌داته‌وه‌ یه‌ك به‌ ده‌، تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د، تا زیاتر [ وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كرده‌وه‌ی خراپ بكات [ فَلَا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤) ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ سزایان ناداته‌وه‌ ته‌نها به‌ هاوشێوه‌ی خراپه‌كه‌ی خۆیان نه‌بێ، واته‌: یه‌ك به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كه‌."},{"id":85,"translation":"[ إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌م قورئانه‌ی دابه‌زاندۆته‌ سه‌رت وه‌ كار كردن به‌ حوكمه‌كانی و گه‌یاندنى به‌ خه‌ڵكى فه‌رز كردووه‌ له‌سه‌رت [ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ ] تۆ ئه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ كاتی دیاریكراو كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یاخود ئه‌تگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ مه‌ككه‌و سه‌رت ئه‌خات [ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جَاءَ بِالْهُدَى ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ كه‌ كێ هیدایه‌تی هێناوه‌ [ وَمَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٨٥) ] وه‌ كێیش له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادایه‌ كه‌ كافرانن."},{"id":86,"translation":"[ وَمَا كُنْتَ تَرْجُو أَنْ يُلْقَى إِلَيْكَ الْكِتَابُ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ پێش ئه‌وه‌ی وه‌حیت بۆ بێ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ به‌ ئومێد نه‌بوویت و گومانت نابرد ئه‌م قورئانه‌ت بۆ دابه‌زێ، ئه‌مه‌ ته‌نها ڕه‌حمه‌تێكه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ تۆ [ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًا لِلْكَافِرِينَ (٨٦) ] تۆش مه‌به‌ به‌ یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی كافران، به‌ڵكو پێچه‌وانه‌یان بكه‌و لێیان دوربكه‌وه‌."},{"id":87,"translation":"[ وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آيَاتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ ] وه‌ با هیچ شتێك ڕێگری له‌ تۆ نه‌كات له‌و ئایه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ تۆ دابه‌زیوه‌، واته‌: با وته‌و كرداری كافران كاریگه‌ری و ڕێگریت نه‌كات له‌ قورئان، به‌ڵكو گوێیان پێ مه‌ده‌و خواى گه‌وره‌ پشتیوان و سه‌رخه‌رته‌ [ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ ] وه‌ تۆ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ بۆ لای په‌رستنى په‌روه‌ردگارت [ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧) ] وه‌ تۆ له‌و كه‌سانه‌ مه‌به‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێن، (به‌ دڵنیایی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وانه‌بووه‌ به‌ڵام ئامۆژگارییه‌ بۆ ئێمه‌)."},{"id":88,"translation":"[ وَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] وه‌ له‌گه‌ڵ الله دا تۆ دوعا مه‌كه‌و مه‌پاڕێره‌وه‌ له‌ خوایه‌كی تر (به‌ دڵنیایی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وانه‌بووه‌ به‌ڵام ئامۆژگارییه‌ بۆ ئێمه‌) [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێ [ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ ] هه‌موو شتێك له‌ناو ئه‌چێ ته‌نها زاتی پیرۆزی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ (جێگیر كردنى سیفه‌تى رووى تێدایه‌ بۆ خواى گه‌وره‌، كه‌ روویه‌كى پیرۆزو به‌رێزه‌و له‌ رووى دروستكراوه‌كان ناچێت و ته‌نها خواى گه‌وره‌ چۆنێتیه‌كه‌ى ده‌زانێت) [ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨) ] حوكم و بڕیاردان هه‌ر بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":29,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (عەنكەبوت) (واتە: جاڵجاڵۆكە) ‏پێناسەیەكى ئەم سورەتە: ١- سورەتى (عەنكەبوت) سورەتێكى مەككى یە جگە لە ئایەتەكانى ژمارە (١-١١) نەبن كە مەدەنین. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (عەنكەبوت) (٦٩) ئایەتە. ٣- سورەتى (عەنكەبوت) زنجیرەى بیست و نۆیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (عەنكەبوت) لە دواى سورەتى (روم) دابەزیوە. ٥- سورەتى (عەنكەبوت) لەو سورەتانەیە كە بە پیتە پچڕپچڕەكان دەست پێ دەكات. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (عەنكەبوت) كە سورەتێكى مەككییە، بۆیە بابەتەكانى ئەم سورەتەش هەروەك سورەتە مەككییەكانى تر بریتییە لە باس كردنى بنچینەو بنەما گەورەو بەرزەكانى ئیسلام و ئیمان و عەقیدەو بیروباوەڕ، وە هەروەها باسكردنى تاك و تەنهایی خواى گەورەو بە تەنها پەرستنى و زیندووبوونەوەو وەرگرتنەوەى پاداشت و سزا، وە هەروەها باسكردنى ئەوەى كەوا ژیانى مرۆڤەكان بریتییە لە تاقیكردنەوەو توش بوون بە بەڵاو موسیبەت و ناڕەحەتى، چونكە لەو كاتەدا موسڵمانان لە مەككە لەو پەڕی نارەحەتى و دەردەسەرى دا بوون، وە بە جۆرەها شیواز لەلایەن كافرانى قوڕەیشەوە دەچەوسێنرانەوەو ئەزیەت و ئازار دەدران، هەر لەبەر ئەم هۆكارە؛ ئەم سورەتە زۆر بە دوورو درێژی باسی فیتنەو بەڵاو موسیبەت و ناڕەحەتییەكان دەكات، بە تایبەت لەباسكردنى ژیان و بەسەرهاتى پێغەمبەراندا (سەلامى خوایان لێ بێت). بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الم (١) ] لە سەرەتای سوورەتی (بەقەرە)دا باسی ئەم پیتانەمان كرد كە لە سەرەتای هەندێك لە سوورەتەكانى قورئانى پیرۆزەوە هاتوون."},{"id":2,"translation":"تاقیكردنەوەى خواى گەورە [ أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ (٢) ] ئایا خەڵكی وا گومان ئەبەن و وا حساب ئەكەن كە وازیان لێ بهێنین تەنها بەوەی كە بڵێن ئیمانمان هێناوەو تاقی نەكرێنەوە، واتە: ئەوە گومان بردنێكی هەڵەیەو ئیللا تاقیتان ئەكەینەوە (تاقیكردنەوە بە گوێرەى دینەكەیە ئەوەى زیاتر دیندارو خواپەرست بێت تاقیكردنەوەى قورستر دەبێت) ."},{"id":3,"translation":"[ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وە بەدڵنیایی ئوممەتانی پێش ئێوەیشمان تاقیكردۆتەوە [ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ (٣) ] ئەوانەی كە بە زمانیان ئەڵێن: ئێمە ئیمانمان هێناوە تا دەربكەوێ و خوای گەورە ببینێت كە كێ راستگۆیەو كێ درۆزنە، تا عوزرو بیانوویان نەمێنێت بۆ قیامەت، (خواى گەورە زانیارى هەیە بەوەى كە روویداوەو بەوەى كە روو دەدات و بەوەى كە رووینەداوە ئەگەر رووبدات چۆن دەبێت، بەڵام تا لە دونیادا دەركەوێت و راستگۆو درۆزن لێك جیاببنەوە) ."},{"id":4,"translation":"[ أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ أَنْ يَسْبِقُونَا ] ئایا ئەو كەسانەی كە ئیمان ناهێنن و خراپەكارو سەرپێچیكارن وا ئەزانن كە لە ژێر دەسەڵاتی ئێمە ڕزگاریان ئەبێ و پێش ئێمە ئەكەون و ناتوانین سزایان بدەین [ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ (٤) ] بەڕاستی خراپترین گومانە كە ئەیبەن، بەڵكو رزگاریان نابێت و سزاى قیامەتیش چاوەڕوانیانە ."},{"id":5,"translation":"[ مَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ ] هەر كەسێك بە ئومێدی گەیشتنە بە خوای گەورە لە رۆژى قیامەت و چاوەڕوانى پاداشتە لەسەر ئیمان و كردەوەى چاكى ئەوا بە دڵنیایی ئەو كاتەی كە خوای گەورە دیاری كردووە بۆ زیندوو بوونەوە دێت و گومانی تیادا نییەو پاداشتى خۆى بەتەواوى وەردەگرێت [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٥) ] وە خوای گەورە زۆر بیسەرو زانایە ."},{"id":6,"translation":"[ وَمَنْ جَاهَدَ فَإِنَّمَا يُجَاهِدُ لِنَفْسِهِ ] وە هەر كەسێكیش جیهاد بكات لە پێناو خواى گەورە ئەوا سوودی جیهاد كردنەكەی بۆ خۆی ئەگەڕێتەوەو خوای گەورە پێویستی پێی نییە [ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ (٦) ] بەدڵنیایی خوای گەورە بێ پێویستە لە هەموو جیهان و پێویستی بە چاكەی چاكەكاران نییە بەڵكو هەر كەسێك چاكە ئەكات بۆ خۆی ئەیكات ."},{"id":7,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وە ئەو كەسانەیشی كە باوەڕیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ ] ئەوە بە دڵنیایى لە تاوانەكانیان خۆش ئەبین و بۆیان ئەسڕینەوە [ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ (٧) ] وە بە دڵنیایى پاداشتیشیان ئەدەینەوە بە باشتر لەو كردەوانەی كە كردوویانەو ئەنجامیان داوە (یەك بە دە تا یەك بە حەوت سەد تا زیاتر)."},{"id":8,"translation":"فەرمان كردن بە چاكەكردن لەگەڵ دایك و باوك تەنانەت ئەگەر بانگەوازیان دەكردیت بۆ كوفر! [ وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا ] دایكى (سەعدى كوڕى ئەبى وەققاص) سوێندى خوارد كە بۆ هەمیشەیى قسە لەگەڵ (سەعد)دا نەكات و خواردن و خواردنەوە نەخوات تا (سەعد) كوفر نەكات و واز لە ئیسلام نەهێنێت، بە (سەعد)ى وت: تۆ دەڵێیت خواى گەورە ئامۆژگارى كردووم بە چاكە كردن لەگەڵ دایك و باوكم، منیش دایكتم و فەرمانت پێ دەكەم بەم شتە، سێ رۆژ بەم شێوازە مایەوە تا لە هۆش خۆى چوو، (عەممارەى) كوڕى دەمى كردەوەو ئاوى پێداو هاتەوە هۆش خۆى و دوعاى لە (سەعد) كرد، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد): ئامۆژگاری مرۆڤمان كردووە كە لەگەڵ دایك و باوكیدا چاكەكار بێت، وە ئەگەر دایك و باوكەكە داوایان لێكردى وە كۆششیان لەگەڵدا كردى تا تۆ شەریك بۆ من دابنێی كاتێك كە هیچ زانیاریەكت نییە كە خوای گەورە شەریكی هەبێ ئەوە لەو شتەدا تۆ گوێڕایەڵیان مەكە [ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٨) ] گەڕانەوەتان هەر بۆ لای منە وە لە ڕۆژی قیامەت هەواڵتان پێ ئەدەم لەو كردەوانەی كە لە دونیا كردووتانە ."},{"id":9,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وە ئەو كەسانەیشی كە باوەڕیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ (٩) ] ئەوە بە دڵنیایی ئەیانخەینە ناو كۆی بەندە چاكەكانەوە لە بەهەشتدا."},{"id":10,"translation":"هەندێك لە سیفاتى مونافیق و دووڕووان [ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ ] وە لەناو خەڵكیدا كەسانێك هەن كە دووڕوون ئەڵێن: ئێمە ئیمانمان بە خواى گەورە هێناوە [ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ ] بەڵام ئەگەر لە پێناو خوای گەورەدا ئازار بدرێ و تاقیبكرێتەوە [ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ ] ئەو كاتە ئەو ئازاردان و تاقیكردنەوەی خەڵكییە وەك ئەوە سەیر ئەكات و وائەزانێ خوای گەورە سزای داوە ئەوەندە بەلایەوە قورسەو لە دین هەڵدەگەڕێتەوە لەبەر ئەوەی بێئارام و دووڕووە [ وَلَئِنْ جَاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ ] وە ئەگەر سەركەوتن لەلایەن خوای گەورەوە بێت و باوەڕداران بەسەر كافراندا سەربخات [ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ ] ئەو كاتە مونافیقان بە باوەڕداران ئەڵێن: ئێمەیش لەگەڵ ئێوەدا بووین، واتە: لەو غەنیمەتە بەشمان بدەن [ أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ (١٠) ] ئایا خوای گەورە خۆی زاناتر نیە بەوەی كە لە سینگ و دڵی خەڵكیدایە كە چیان شاردۆتەوە، واتە: خوای گەورە ئەزانێ كە ئەو مونافیقانە درۆ ئەكەن ."},{"id":11,"translation":"[ وَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْمُنَافِقِينَ (١١) ] وە تا دەربكەوێ و خوای گەورە ببینێت كە كێ باوەڕدارەو كێ مونافیقە، تا عوزرو بیانوویان نەمێنێت بۆ قیامەت، (خواى گەورە زانیارى هەیە بەوەى كە روویداوەو بەوەى كە روو دەدات و بەوەى كە رووینەدا ئەگەر رووبدات چۆن دەبێت، بەڵام تا لە دونیادا دەركەوێت و باوەڕدارو مونافیق لێك جیاببنەوە) ."},{"id":12,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا ] كافران بە باوەڕدارانیان ئەووت: شوێن ڕێگای ئێمە بكەون و وەرنە سەر دینی ئێمەو واز لە ئیسلام بێنن [ وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ ] ئەگەر ئەمەی ئێمە ئەیكەین تاوان و كوفر بێ ئەوە تاوانتان لە ئەستۆی ئێمەیەو ئێمە تاوانتان هەڵئەگرین [ وَمَا هُمْ بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُمْ مِنْ شَيْءٍ ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئەوان تاوانی ئەمان هەڵناگرن و ئەگەر بێنە سەر ڕێگای ئەمان كافر ئەبن [ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (١٢) ] وە بە دڵنیایی ئەوان درۆزنن، چونكە كەس تاوانى كەس هەڵناگرێت و هەركەس تاوانى خۆى هەڵدەگرێت ."},{"id":13,"translation":"[ وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ ] وە بەدڵنیایى ئەوان باری قورسی تاوانی سەرشانی خۆیان هەڵئەگرن [ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ ] وە تاوانی ئەو كەسانەیش هەڵئەگرن كە ئەمان گومڕایان كردوون و لە ڕێگای ڕاست دەریان كردون بەبێ ئەوەی كە تاوان لەسەر ئەوان لاچێ و لە تاوانیان كەم بكات (ئەوانەى بانگەوازى خەڵكى دەكەن بۆ كوفرو بیدعەو تاوان و خەڵكى شوێنیان دەكەوێت ئەوا تاوانى خۆیان و خەڵكیش هەڵدەگرت بەبێ ئەوەى لە تاوانى خەڵكى كەم بكات) [ وَلَيُسْأَلُنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَمَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ (١٣) ] وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا بەدڵنیایى پرسیاریان لێ ئەكرێ لەو درۆیانەی كە هەڵیانبەستووە لە دونیادا."},{"id":14,"translation":"نوح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم نۆسەدو پەنجا ساڵ بانگەوازى قەومەكەى كرد! [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] وە بە دڵنیایی ئێمە نوحمان صلى الله علیه وسلم بۆ لای قەومەكەی نارد [ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا ] وە هەزار ساڵ پەنجا كەم، واتە: نۆ سەدو پەنجا ساڵ لەناویان مایەوەو دەعوەو بانگەوازی ئەكرد بە شەو و رۆژو نهێنى و ئاشكراو تاك و كۆمەڵ، تەنها پێغەمبەرایەتیەكەی نۆ سەدو پەنجا ساڵ بووە نەك هەموو تەمەنى (ئەمە دڵدانەوەى پێغەمبەرى خوایە صلى الله علیه وسلم واتە خەفەت مەخۆ كە خەڵكى ئیمانت پێ ناهێنن) [ فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ ] دوای ئەوەی كە باوەڕیان نەهێنا زریانەكە هات و خوای گەورە بردنییەوەو لەناوی بردن [ وَهُمْ ظَالِمُونَ (١٤) ] وە ئەوان ستەمیان لە خۆیان كرد بەوەی كە ئیمانیان نەهێنا (هەركەسێك كوفرو تاوان بكات ئەوا زوڵم و ستەمى لە خۆى كردووە چونكە خۆى دۆڕاندووەو بەرەو دۆزەخ بەڕێ كەوتووە) ."},{"id":15,"translation":"[ فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ ] وە نوح و صلى الله علیه وسلم هاوەڵانی ناو كەشتیەكەمان ڕزگار كرد ئەو باوەڕدارانەى لەگەڵیدا بوون [ وَجَعَلْنَاهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ (١٥) ] وە ئەم كەشتى و ڕووداو و بەسەرهات و سزایەمان كرد بە پەندو ئامۆژگاری بۆ هەموو جیهان تا خەڵكى پەندو ئامۆژگاری لێ وەرگرێت."},{"id":16,"translation":"بانگەوازى ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ وَإِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ ] وە ئیبراهیمیش صلى الله علیه وسلم كاتێك كە بە قەومەكەی خۆی فەرموو: بەتاك و تەنها خوا بپەرستن و شەریكى بۆ دامەنێن وە تەقوای خوای گەورە بكەن [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (١٦) ] ئەمە خێرى دونیاو قیامەتى ئێوە تێدایەو باشترە لەوەی كە شەریك بۆ خوا بڕیار بدەن ئەگەر ئێوە زانیاریتان هەیە ."},{"id":17,"translation":"[ إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا ] ئێوە جگە لە خوای گەورە تەنها كۆمەڵێك بت و پەیكەر ئەپەرستن كە خۆتان هەڵتانكۆڵیوەو تاشیوتانەو دروستتان كردووەو ناوتان لێناون، وە ئەمانە هیچیان خوا نین و درۆیەو درۆتان هەڵبەستووە [ إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا ] بە دڵنیایى ئەوانەی كە ئێوە جگە لە خوای گەورە ئەیانپەرستن موڵكی ڕزقی ئێوەیان بەدەست نییەو ناتوانن ڕزق و ڕۆزیتان بدەن [ فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ ] وە ئێوە بەتاك و تەنها داوای ڕزق و رۆزى لە خوای گەورە بكەن چونكە بە تاك و تەنها ڕزق و رۆزى بەدەست خوای گەورەیە [ وَاعْبُدُوهُ ] وە بەتاك و تەنها عیبادەتی خوای گەورە بكەن [ وَاشْكُرُوا لَهُ ] وە شوكرانەبژێری خوای گەورە بكەن [ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (١٧) ] گەڕانەوەشتان لە رۆژى قیامەتدا هەر بۆ لای خوای گەورەیە."},{"id":18,"translation":"[ وَإِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ] وە ئەگەر تۆ بە درۆ بزانن ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئەوا ئوممەتانی پێش تۆیش پێغەمبەرانی خۆیان بە درۆ زانیوەو ئەمە داب و نەریت و عادەتی سەرجەم ئوممەتانە كە پێغەمبەران بە درۆ ئەزانن، وە هەواڵتان پێگەیشتووە چۆن سزامان داون و لەناومان بردوون [ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (١٨) ] وە هیچ شتێكیش لەسەر پێغەمبەر نیە تەنها ئەوە نەبێت كە دینەكە بە ئاشكرا بە خەڵكی بگەیەنێ ."},{"id":19,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم رێنماییان دەكات بۆ جێگیر كردنى زیندوو بوونەوەو پێیان دەفەرمێت: ئایا نابینن خوای گەورە سەرەتا چۆن دروستكراوەكان دروست ئەكات لە دڵۆپە ئاوێك پاشان دێنە دونیاوەو ئەمرن وە دواتریش زیندوویان ئەكاتەوە [ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (١٩) ] بە دڵنیایى ئەمە بۆ خوای گەورە زۆر ئاسانە ."},{"id":20,"translation":"[ قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ] پێیان بڵێ: بەسەر زەویدا بگەڕێن وە تەماشا بكەن و بزانن سەرەتا خوای گەورە چۆن دروستكراوەكانی دروست كردووە [ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ ] پاشان دووەم جاریش لە دوای مردن لە رۆژى قیامەت زیندوویان ئەكاتەوە [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢٠) ] بە دڵنیایى خوای گەورە تواناو دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێكدا هەیە ."},{"id":21,"translation":"[ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گەورە ویستی لێ بێت سزای هەر كەسێك ئەدات لە كافران و بێباوەڕان بە دادپەروەرى خۆى [ وَيَرْحَمُ مَنْ يَشَاءُ ] وە ویستیشی لێ بێت ڕەحم بە هەر كەسێك دەكات لە باوەڕداران بە فەزڵ و چاكەى خۆى [ وَإِلَيْهِ تُقْلَبُونَ (٢١) ] وە لە رۆژى قیامەتیش هەر بۆ لای خوای گەورە ئەگەڕێنەوە ."},{"id":22,"translation":"[ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ ] وە ئێوە لەسەر زەوی یان ئەهلی ئاسمانیش كە تاوان بكەن لە دەست خوای گەورە ڕزگارتان نابێ و خوای گەورە باڵادەست و بەدەسەڵاتە بەسەرتاندا [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٢٢) ] وە جگە لە خوای گەورە ئێوە دۆست و پشتیوان و سەرخەرتان نییە كە سزای خوای گەورەتان لێ بگەڕێنێتەوە ."},{"id":23,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَلِقَائِهِ ] وە ئەو كەسانەی كە كافر بوونە بە ئایەتەكانی خوای گەورەو بە زیندوو بوونەوەو گەیشتن بە خوای گەورە [ أُولَئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي ] ئەوانە بێ ئومێد بوونە لە ڕەحمەتی من و هیچ پادشتێكیان نییە [ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢٣) ] وە ئەمانە سزایەكی زۆر بە ئێش و ئازاریان بۆ هەیە لە ڕۆژی قیامەتدا."},{"id":24,"translation":"هەوڵى سوتاندنى ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم دەدرێت! [ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا اقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنْجَاهُ اللَّهُ مِنَ النَّارِ ] وەڵامی قەومەكەی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم هیچ شتێك نەبوو تەنها وتیان: ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم بكوژن یان بە ئاگر بیسووتێنن دارێكى زۆریان كۆكردەوەو لەناو چاڵێكى زۆر گەورەدا ئاگریان كردەوە كە هەرگیز ئاگرى وا گەورە نەكرابووەوە كە گڕو بڵێسەى بەرز بووەوە بۆ بەرزایى ئاسمان، لەبەر سەختى گەرمى یەكەى نەیانتوانى لێى نزیك ببنەوەو ئیبراهیمیان صلى الله علیه وسلم بەستەوە و خستیانە ناو مەنجەنیقێكەوەو لە دوورەوە هەڵیاندایە ناو ئاگرەكە، بەڵام بەفەرمانى خواى گەورە ئەو ئاگرە بەتینە سارد و سەلامەت بوو لەسەر ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم ، وە هەموو ئاگرى سەر رووى زەوى لەو كاتەدا كوژایەو هیچ ئاگرێك سودى لێنەبینرا، دواى ئەوەى چەند رۆژێك تێیدا مایەوە بەسەلامەتى هاتە دەرەوەو خواى گەورە رزگارى كرد، سوپاس و ستایش بۆ خواى گەورە (كافران كە ناتوانن رووبەرووى بەڵگە ببنەوە پەنا بۆ ترساندن و تۆقاندن و كوشتن دەبەن، ئەمە هەمیشە پیشەى كافران و هاوبەشبڕیاردەران بووەو دەبێت) [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٢٤) ] بە دڵنیایی ئەمانە هەمووی نیشانەی تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورەیە بۆ كەسانێك كە باوەڕدار بن."},{"id":25,"translation":"لەناو ئاگرى دۆزەخ سەركردەو شوێنكەوتوانیان بەرائەت لە یەكترى دەكەن [ وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وە ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم سەرزەنشتى قەومەكەی خۆی كردو فەرمووى: ئێوە ئەو بتانەتان جگە لە خوای گەورە داناوەو ئەیانپەرستن تەنها بۆ ئەوەتانە لە دونیا كۆببنەوە لەسەر پەرستنی و خۆشەویستی بخاتە نێوانتانەوە [ ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ ] بەڵام لە ڕۆژی قیامەت هەندێكتان كوفر بە هەندێكی ترتان ئەكەن و بەڕائەت لە یەكتری ئەكەن [ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ] وە هەندێكتان نەفرەت لە هەندێكی ترتان ئەكەن (سەركردەكان و شوێنكەوتوانیان) [ وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ ] وە شوێنی مانەوەی هەمیشەیی ئێوە ئاگری دۆزەخە [ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٢٥) ] وە هیچ كەسێكیش نییە كە سەرتان بخات و ڕزگارتان بكات لەو ئاگرە ."},{"id":26,"translation":"[ فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ ] لوطى كوڕى هارانى كوڕى ئازەر صلى الله علیه وسلم كە برازای ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم بوو تەنها ئەو ئیمانی پێ هێنا [ وَقَالَ إِنِّي مُهَاجِرٌ إِلَى رَبِّي ] وە ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم فەرمووی: من كۆچ ئەكەم بۆ لای پەروەردگارم لە (كوثى) دێیەكی (كوفە) لە عێراق لەوێوە كۆچی كرد بۆ شام كە (لوط) ى صلى الله علیه وسلم لەگەڵدا بوو لەگەڵ سارای خێزانیدا (یان لوط صلى الله علیه وسلم واى فەرموو) [ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢٦) ] بەدڵنیایى خوای گەورە زۆر بە عیززەت و باڵادەست و كاربەجێیە."},{"id":27,"translation":"[ وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ ] كە لەبەر خوا قەومەكەى جێهێشت خواى گەورە ئیسحاقى صلى الله علیه وسلم پێ بەخشی، وە لە نەوەی ئیسحاقیش یەعقوبى صلى الله علیه وسلم پێی بەخشی (كوڕو كوڕەزاى لە ژیانى خۆیدا بوون بە پێغەمبەر) [ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ ] وە لە نەوەی ئیبراهیم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم پێغەمبەرانمان دانا وە كتابمان بۆ ناردن (لەپاش ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم هیچ پێغەمبەرێك نەهاتووە ئیللا هەموویان لە نەوەى ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم بوونە) [ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا ] وە لە دونیاشدا ئەجرو پاداشتمان دایەوە وە كوڕو نەوەكانیمان كرد بە پێغەمبەر [ وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (٢٧) ] وە بەدڵنیایی ئەو لە ڕۆژی قیامەتیشدا لە پیاوچاكانە."},{"id":28,"translation":"بانگەوازى لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ ] وە لوطيش صلى الله علیه وسلم كاتێك كە بە قەومەكەی خۆی وت: ئێوە بەدڕەوشتی ئەكەن [ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ (٢٨) ] بـە شێوازێك كـە هیچ كەسێك لە جیهاندا پێش ئێوە ئەو كردەوە خراپەی نەكردووە كە نێربازییە، سەرەڕاى ئەوەى كـە كافر بوون بە خواى گەورەو پێغەمبەرەكەیان صلى الله علیه وسلم بە درۆزانی نێربازیشیان دەكرد."},{"id":29,"translation":"[ أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ ] ئایا ئێوە نێربازی ئەكەن [ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ ] وە ڕێ لە خەڵكى ئەگرن بۆ ئەوەی كە ئەو كارە خراپەیان بە زۆر لەگەڵدا بكەن، یاخود چەتەیى و ڕێگری لە خەڵكى ئەكەن و دەیانكوژن و ماڵیان بە ناحەق دەخۆن [ وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنْكَرَ ] وە لە شوێنی دانیشتنەكانتاندا كاری خراپ ئەكەن وەكو ئەوەی كە: فیكەو چەقەنەیان لێداوەو، گاڵتەیان بە خەڵك كردووەو، دەنگیان لە كۆمەوە دەرچووەو، قۆپچەكانیان كردۆتەوەو، شەڕە كەڵەشێرو شەڕە بەران و كۆتربازی یان كردووە [ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ ] وەڵامی قەومەكەی هیچ شتێك نەبوو تەنها ئەوە نەبێ كە وتیان: ئەگەر ڕاست ئەكەی تۆ پێغەمبەری خوای با سزای خوای گەورەمان بۆ بێت و سزامان بدات [ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٩) ] ئەگەر تۆ لە ڕاستگۆیانی ."},{"id":30,"translation":"[ قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي عَلَى الْقَوْمِ الْمُفْسِدِينَ (٣٠) ] ئەمیش فەرمووی: ئەی پەروەردگار سەرم بخەی بەسەر ئەم قەومە ئاشووبگێڕەدا ."},{"id":31,"translation":"[ وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى ] وە كاتێك مەلائیكەت و نێردراوەكانی ئێمە چوون بۆ لە ناوبردنى قەومى لوط صلى الله علیه وسلم ، لای ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم لایاندا لەسەر شێوەى مرۆڤ وە موژدەی كوڕیان پێدا كە كوڕێكت ئەبێ لە سارە (وەكو لەسورەتى هودو حیجر باسكرا) [ قَالُوا إِنَّا مُهْلِكُو أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْيَةِ ] وە بە ئیبراهیمیان صلى الله علیه وسلم وتیان: ئێمە خەڵكی ئەم دێیەی قەومی لوط صلى الله علیه وسلم لەناو ئەبەین [ إِنَّ أَهْلَهَا كَانُوا ظَالِمِينَ (٣١) ] بەدڵنیایی خەڵكی ئەم دێیە خەڵكێكی زۆر هاوبەشبڕیاردەرو ستەمكارن ."},{"id":32,"translation":"بەردبارن كردنى قەومە بەدڕەوشتەكە [ قَالَ إِنَّ فِيهَا لُوطًا ] ئەویش فەرمووی: چۆن ئەم دێیە لەناو ئەبەن چونكە لوط پێغەمبەری صلى الله علیه وسلم تیادایە [ قَالُوا نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَنْ فِيهَا ] وتیان: ئێمە زاناترین بەوەی كە كێی تیایە ئەزانین كەسێكی ئیمانداریشی تیادایە [ لَنُنَجِّيَنَّهُ وَأَهْلَهُ ] بەدڵنیایى لوط و صلى الله علیه وسلم كەسوكاری واتە: ئەو باوەڕدارانەی كە لەگەڵیدان هەموویان ڕزگار ئەكەین [ إِلَّا امْرَأَتَهُ ] تەنها خێزانەكەی نەبێ [ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ (٣٢) ] ئەو ئەمێنێتەوە لەناو سزادا وە لە سزاكە ڕزگاری نابێ لەبەر ئەوەی كافر بوو، وە لوط صلى الله علیه وسلم میوانى بهاتایا خەڵكى ئاگادار دەكردەوە تا دەستدرێژى بكەنە سەریان."},{"id":33,"translation":"پێغەمبەرانیش غەیب نازانن! [ وَلَمَّا أَنْ جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ ] وە كاتێك كە نێردراوانی ئێمە چوون بۆ لای لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لەسەر شێوەی گەنجى زۆر جواندا پێی ناخۆش بوو [ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا ] وە زۆر دڵتەنگ بوو لەبەر ئەوەی میوانی پیاوی هاتووە ئێستا قەومەكەی بزانن دێن دەستدرێژی ئەكەنە سەریان، نەیزانى ئەمانە فریشتەن (پێغەمبەرانى خوایش غەیبیان نەزانیوە تەنها ئەوەندەى كە خواى گەورە نیشانى دابن، ئیتر چۆن خەڵكى تر بانگەشەى زانینى غەیب دەكەن؟!) [ وَقَالُوا لَا تَخَفْ ] ئەوانیش خۆیان پێ ناساند كە ئێمە فریشتەین، وە پێیان وت: ئەی لوط صلى الله علیه وسلم مەترسێ [ وَلَا تَحْزَنْ ] وە خەفەتیش مەخۆ [ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ ] بەدڵنیایى ئێمە خۆت و كەسوكاریشت (باوەڕداران) ڕزگار ئەكەین [ إِلَّا امْرَأَتَكَ ] تەنها خێزانەكەت نەبێ [ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ (٣٣) ] ئەو ئەمێنێتەوە لەناو سزاكەدا ."},{"id":34,"translation":"[ إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلَى أَهْلِ هَذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ ] ئێمە بۆ خەڵكی ئەم دێیە بە فەرمانی خواى گەورە سزایەك لە ئاسمانەوە دائەبەزێنینە سەریانداو بەرد بارانیان ئەكەین (جبریل دێیەكەیانى لە بنچینەوە هەڵكێشاو بەرزى كردەوە بۆ بەرزایى ئاسمان و پاشان وەریگێڕاو فڕێیدایە خوارەوەو لە سەریشەوە بەردباران كران و لەناوبران) [ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (٣٤) ] بەهۆی ئەوەی كە فیسق و تاوان و كردەوەى خراپیان كردووە ."},{"id":35,"translation":"[ وَلَقَدْ تَرَكْنَا مِنْهَا آيَةً بَيِّنَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٣٥) ] وە بە دڵنیایى لەو دێیەشدا پاش ئەوەی لەناومان بردن نیشانەو شوێنەواری ئاشكرامان بەجێهێشتووە بۆ كەسانێك كە عاقڵ بن و لێی تێ بگەن، (لە جێى ئەوان خواى گەورە دەریاچەیەكى پیسى بۆگەنى داناوە)."},{"id":36,"translation":"بانگەوازى شوعەیب پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ] وە بۆ لای خەڵكى (مەدیەن)یش شوعەیب پێغەمبەرمان صلى الله علیه وسلم نارد كە لە هۆزو عەشیرەتی خۆیان بوو [ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ ] وتی: ئەی قەومی خۆم عیبادەتی خوای گەورە بكەن بەتاك و تەنها, وەباوەڕتان بە ڕۆژی دوایی هەبێت و لە ترسناكى ئەو رۆژە بترسن [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٣٦) ] وە لەسەر زەویدا ئاشووب مەگێڕن، سەرەڕاى كوفر كردنیان بە خواى گەورەو بە درۆزانینى پێغەمبەرەكەیان صلى الله علیه وسلم لە كێشانەو پێوانەدا فێڵیان دەكرد، وە چەتەیی و رێگریان دەكرد ."},{"id":37,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ ] ئەوانیش پێغەمبەرەكەیان صلى الله علیه وسلم بەدرۆزانی [ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ] خوای گەورە زەوی لە ژێریاندا هەژاندو دەنگێكى زۆر گەورەى بۆ ناردن كە گیانى كێشان، وە سزاى سەختى دان، وەكو لە سورەتى (ئەعراف و هودو شوعەرا) باسكرا [ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٣٧) ] وە لە شوێنی خۆیاندا لەسەر ئەژنۆیان كەوتن و رمانە سەر یەكتریداو مردن ."},{"id":38,"translation":"[ وَعَادًا وَثَمُودَ ] وە قەومی عادو ثەمودیش خوای گەورە لەناوی بردن، قەومى (عاد) لە (ئەحقاف) نیشتەجێ بوون لە نزیك (حەزرەمەوت) لە (یەمەن)، وە قەومى (ثەمود)یش لە (حیجر) لە نزیك (وادى قوڕا) نیشتەجێ بوون، كە عەرەب شوێنیان دەزانى و ئاشنا بوون پێى [ وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَسَاكِنِهِمْ ] وە بە دڵنیایی بۆتان دەركەوت لە شوێن و ماڵەكانیاندا كە چۆن خوای گەورە لەناوی بردوون [ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ] وە شەیتان كردەوە خراپەكانی بۆ ڕازاندنەوە لە كوفرو شەریك دانان و خراپەكاری [ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ ] وە ڕێگریان بوو لە رێگاى راست و موسڵمان بوونیان [ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ (٣٨) ] وە شتەكانیشیان ئەبینی بەڵام سوودی پێ نەگەیاندن ."},{"id":39,"translation":"[ وَقَارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَامَانَ ] وە (قاڕون) بەو هەموو سەروەت و سامانە زۆرەییەوە و فیرعەون بەو هەموو دەسەڵات و سەربازە زۆرەیەوە و (هامان)یش كە وەزیرو راوێژكارى فیرعەون بوو خوای گەورە هەمووی لەناوبردن [ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مُوسَى بِالْبَيِّنَاتِ ] وە بەدڵنیایی موسا صلى الله علیه وسلم بە بەڵگەی ڕوون و ئاشكراو موعجیزەوە هات بۆ ناویان [ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ ] بەڵام ئەوان خۆیان بەگەورە زانی لەسەر زەویداو عیبادەتی خوایان نەكرد [ وَمَا كَانُوا سَابِقِينَ (٣٩) ] وە ئەمانیش پێش ئێمە نەكەوتن و ڕزگاریان نەبوو لە سزای خواى گەورە."},{"id":40,"translation":"حیكمەت لە جۆراو جۆرى سزاى خواى گەورە بۆ كافران؟ [ فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ ] هەموو ئەمانە بەهۆی تاوانی خۆیانەوە خوای گەورە بردنییەوەو لەناوى بردن و سزاكەیان گونجاو بوو لەگەڵ تاوانەكەیانداو سزاى جۆراوجۆرى دان بۆ دەركەوتنى تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە [ فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا ] هەیانبووە بەردبارانمان كردوون وەكو قەومی لوط صلى الله علیه وسلم (ئەوان شتەكانیان وەرگێڕابووەوە لە جیاتى ژن هێنان نێربازیان دەكرد، خواى گەورە دێیەكەیانى وەرگێڕاو ئەمدیو ئەودیوى كرد، وە لەجیاتى باران بەردبارانى كردن) (وە قەومى عادیش دەیانووت كێ لە ئێمە بەهێزترە شانازیان بە هێزیانەوە دەكرد خواى گەورە بایەكى سەختى ناردو بەردبارانى كردن) [ وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ ] وە هەبووە دەنگێك لە ئاسمانەوە هاتووەو بە دەنگ لەناوی بردوون وەكو قـەومـی (ثەمود) چونكە دەنگیان بـەكـارهێنا بـۆ سەربڕینى وشترەكـە خواى گەورە دەنگى بڕین [ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ ] وە هەیشبووە خوای گەورە بە ناخی زەویدا بردۆنێتیە خوارەوە وەكو (قاڕون)، چونكە بەشانازیەوە بەسەر زەویدا دەگەڕا [ وَمِنْهُمْ مَنْ أَغْرَقْنَا ] وە هەیشبووە خوای گەورە بە ئاو غەرقی كردوون وەكو قەومی نوح صلى الله علیه وسلم و فیرعەون، (قەومى نوح صلى الله علیه وسلم دواى نۆسەدو پەنجا ساڵ ئیمانیان نەهێنا شایانى ئەوە بوون سەر زەویان لێ پاك بكرێتەوە، وە باشترین پاككەرەوەیش ئاوە) وە (فیرعەونیش شانازى بە ئاوى نیلەوە دەكردو دەیوت موڵكى منەو لە ژێر دەسەڵاتى مندایە، خواى گەورە تیایدا نوقمى كردو خنكاندى) [ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ ] وە خوای گەورە زوڵم و ستەمی لە كەسیان نەكردووە [ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٤٠) ] بەڵكو ئەوان خۆیان زوڵم و ستەمیان لە خۆیان ئەكردو ئیمانیان نەئەهێنا."},{"id":41,"translation":"نمونەى ئەو كەسانەى كە جگە لە خواى گەورە دەپەرستن [ مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ ] نموونەی ئەو كەسانەی كە جگە لە خوای گەورە ئەپەرستن وەكو نموونەی جاڵجاڵۆكەیەك وایە [ اتَّخَذَتْ بَيْتًا ] كە خانوویەكی بۆ خۆی دروست كردووە [ وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (٤١) ] بەدڵنیایی لاوازترین ماڵ ماڵی جاڵجاڵۆكەیە ئەگەر بزانن، (ئەوانەیشی كە عیبادەت بۆ جگە لە خواى گەورە ئەكەن عیبادەتەكەیان ئاوا پووچەڵ و بێ بنەمایەو خواكانیان وەكو جاڵجاڵۆكە لاوازو بێدەسەڵاتە، بە پێچەوانەى موسڵمانەوە كە خواى باڵادەستى بەدەسەڵاتى خاوەنى ئەم بوونەوەرە گەورەیە دەپەرستێت) ."},{"id":42,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ ] بەدڵنیایى خوای گەورە ئەزانێ كە ئێوە جگە لە خوای گەورە دەپاڕێنەوە كە هیچ سوودێكتان پێ ناگەیەنێ [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٤٢) ] وە خوای گەورە زۆر بەعیززەت و كاربەجێیە ."},{"id":43,"translation":"[ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ ] وە ئەمانە هەمووی نموونەیە بۆ خەڵكی ئەیهێنینەوە [ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ (٤٣) ] بەڵام هیچ كەسێك لێی تێ ناگات تەنها زانا دامەزراوەكان نەبێت، (عەمرى كوڕى موڕڕە) دەفەرمێت: بەسەر هیچ ئایەتێكدا تێنەپەڕیوم كە ماناكەیم نەزانیبێت ئیللا خەفەتم خواردووە، چونكە خواى گەورە دەفەرمێت: تەنها زاناكان لێى تێدەگەن) ."},{"id":44,"translation":"[ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] خوای گەورە ئاسمانەكان و زەوی دروست كردووە بە حەق و دادپەروەری [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ (٤٤) ] بە دڵنیایی ئەمە بەڵگەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە بۆ كەسانێك كە باوەڕدار بن."},{"id":45,"translation":"دەبێت نوێژ لە خراپە بتگەڕێنێتەوە [ اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئەو قورئانەی كە بە وەحی بۆت هاتووە بۆ خەڵكی بخوێنەوە [ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ ] وە نوێژەكانت ئەنجام بدە [ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ] بەدڵنیایی نوێژ قەدەغەی خەڵكی ئەكات و دەیانگەڕێنێتەوە لە خراپەكاری و تاوان و هەر شتێك كە پێچەوانەی شەریعەت بێت [ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ] وە زیكرو یادی خوای گەورەش لە هەموو عیبادەتێك گەورەترە، یان ئەمیش بەهەمان شێوە قەدەغەت ئەكات لە خراپەكاری [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ (٤٥) ] وە خوای گەورە زانایە بەو كردەوانەی كە ئێوە ئەیكەن."},{"id":46,"translation":"گفتوگۆ كردن لەگەڵ جولەكەو گاور بەجوانترین شێواز [ وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ] وە ئێوە دەمەقاڵێ و گفتوگۆ مەكەن لەگەڵ ئەهلی كتابدا وەكو گاورو جوولەكە ئیللا بە جوانترین شێواز نەبێ [ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ ] تەنها ئەوانەیان نەبێ كە ستەمیان كردووەو ئەدەبی گفتوگۆ ناپارێزن ئەوە دروستە ئەگەر مرۆڤ لەگەڵیشیاندا ڕەقی و توندی بنوێنێ لە قسەكردندا، یاخود لە كاتى جەنگ و رووبەرووبوونەوەدا [ وَقُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنَا ] وە بڵێن: ئێمە ئیمانمان بەو قورئانە پیرۆزە هەیە كە بۆ سەر ئێمە دابەزیوە [ وَأُنْزِلَ إِلَيْكُمْ ] وە ئەو كتابانەش كە بۆ سەر پێغەمبەرانی ئێوە دابەزیووە پێش ئەوەی گۆڕانكاری بەسەردا بێ (ئیبنو مەسعود) دەفەرمێت: (پرسیار لە ئەهلى كتاب مەكەن، چونكە ئەوان خۆیان گومڕان چۆن دەتوانن هیدایەتى ئێوە بدەن) [ وَإِلَهُنَا وَإِلَهُكُمْ وَاحِدٌ ] وە خوای ئێمەو خوای ئێوەش هەر یەك خوایە كە زاتی پیرۆزی الله یەو شەریكی نییە [ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (٤٦) ] وە ئێمە خۆمان تەسلیمی خوای گەورە كردووەو موسڵمانین بۆ خوا."},{"id":47,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم چۆن كتابمان بۆ پێغەمبەرانى پێش تۆ دابەزاندووە بەم شێوازە ئەو قورئانەمان بۆ تۆ دابەزاندووە [ فَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ ] وە ئەوانەی كە كتابمان پێ بەخشیوون و ئەهلی كتابن [ يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئەوانە ئیمانی پێ دێنن وەك (عبداللەی كوڕی سەلام و سەلمانی فارسی) و ئەوانەی تر كە موسڵمان بوون [ وَمِنْ هَؤُلَاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ ] وە لە خەڵكی مەككەش هەیانە موسڵمان بووەو ئیمانی پێ هێناوە [ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا الْكَافِرُونَ (٤٧) ] وە هیچ كەسێك نییە نكوڵی لە ئایەتەكانی ئێمە بكات تەنها كافران نەبێ."},{"id":48,"translation":"پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم نەخوێندەوار بووە! [ وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ پێش قورئان هیچ كتێبێكی ترت نەخوێندۆتەوە [ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ] وە بەدەستی خۆتیش هیچت نەنووسیوە، بەڵكو نوسەرى هەبووە وەحى و نامەیان بۆ نوسیوە، چونكە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم نەخوێندەوار بووەو لەناو قوڕەیشدا ژیاوەو ئەم شتە لەلایان زانراوە [ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ (٤٨) ] ئەگەر خوێندەوار بوایە ئەوا ئەوانەی كە لەسەر باتڵن گومانیان بۆ دروست دەبوو دەیانووت: ئەم قورئانە محمد صلى الله علیه وسلم خۆی هێناوێتی."},{"id":49,"translation":"[ بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ ] بەڵكو ئەم قورئانە پیرۆزە كۆمەڵێك ئایەتی ڕوون و ئاشكرایە [ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ ] لە سینگی ئەو كەسانەی كە زانان لە هاوەڵان و جگە لەوان ئەوانەى كە لەبەریان كردووە [ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ (٤٩) ] وە هیچ كەسێك ئایەتەكانی ئێمە بەدرۆ نازانێ تەنها كەسانێك نەبێ كە ستەمكارن ."},{"id":50,"translation":"[ وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِنْ رَبِّهِ ] وە كافران ئەیانووت: باشە بۆچی هەندێك موعجیزە لەلایەن خواى گەورەوە بۆ سەر پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم دانابەزێ وەكو بۆ موساو عیساو ساڵح و ئەوانە دابەزی [ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِنْدَ اللَّهِ ] ئەی مـحـمد صلى الله علیه وسلم تۆ بڵێ: موعجیزە هەمووی بەدەست خوایە و لای خوای گەورەیە كە ویستی لێ بێت و ئێوە ئیمان بێنن ئەو كاتە دایئەبەزێنێت و ئەمە بۆ خواى گەورە زۆر ئاسانە، بەڵام خواى گەورە دەزانێت كە ئێوە تەنها بۆ عینادیتانە بۆیە وەڵامتان ناداتەوە [ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥٠) ] وە من تەنها ترسێنەرێكی زۆر ئاشكرام و ئاگادارتان ئەكەمەوە ."},{"id":51,"translation":"[ أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئایا ئەوەندەیان بەس نییە كە ئێمە ئەو قورئانە پیرۆزەمان دابەزاندۆتە سەرت كە ئەیخوێنیتەوە بەسەریاندا كە گەورەترین موعجیزەیە [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٥١) ] بەدڵنیایی ئەمە ڕەحمەت و یادخستنەوەیە بەڵام بۆ كەسانێك كە باوەڕدار بن و باوەڕی پێ بهێنن و بەڕاستی دابنێن ."},{"id":52,"translation":"[ قُلْ كَفَى بِاللَّهِ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ شَهِيدًا ] ئەى محمد صلى الله علیه وسلم بڵێ: بەسە خوای گەورە لە نێوان من و ئێوەدا شایەت بێ بەسەرمانەوە [ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوی ڕووبدات خوای گەورە زانیاری بەهەمووی هەیەو هیچ شتێكی لێ ناشاردرێتەوە [ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالْبَاطِلِ ] وە ئەو كەسانەیش كە باوەڕیان بە شتی پووچەڵ هێناوە جگە لە خواى گەورە ئەپەرستن [ وَكَفَرُوا بِاللَّهِ ] وە كوفریان بە خوای گەورە كردووە [ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٥٢) ] ئا ئەو كەسانە خۆیان زەرەرمەندی ڕاستەقینەن لە رۆژى قیامەتدا ."},{"id":53,"translation":"[ وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ ] وە كافران لە نەزانیاندا پەلەت لێ ئەكەن لە داوا كردنی سزای خوای گەورە وەكو بەدرۆزانین و گاڵتە پێ كردن [ وَلَوْلَا أَجَلٌ مُسَمًّى ] وە ئەگەر سزاكە كاتی دیاریكراوی خۆی نەبوایە كە ڕۆژی قیامەتە [ لَجَاءَهُمُ الْعَذَابُ ] ئەوە سزایان بۆ ئەهات لەبەر ئەوەی شایەنی سزان [ وَلَيَأْتِيَنَّهُمْ بَغْتَةً ] وە بەدڵنیایی لە ناكاویشدا سزایان بۆ دێت [ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٥٣) ] وە ئەوان هەست ناكەن و بێ ئاگان."},{"id":54,"translation":"[ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ ] كافران لە نەزانیاندا پەلەت لێ ئەكەن لە داوا كردنی سزای خوای گەورە وەكو بەدرۆزانین و گاڵتە پێ كردن [ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ (٥٤) ] وە بەدڵنیایی دۆزەخ لە هەموو لایەكەوە دەوری كافرانی داوەو جێگای هەموویانی تیادا ئەبێتەوە ."},{"id":55,"translation":"[ يَوْمَ يَغْشَاهُمُ الْعَذَابُ ] لە ڕۆژی قیامەت سزا دایانئەپۆشێ لە هەموو لایەكەوە [ مِنْ فَوْقِهِمْ ] لە سەروویانەوە [ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ ] وە لە ژێر پێیانەوە [ وَيَقُولُ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٥٥) ] وە خوای گەورە یان مەلائیكەت پێیان ئەفەرمووێ: دەی بچێژن ئا ئەمە سزای ئەو كردەوە خراپانەیە كە لە دونیا ئەتانكرد."},{"id":56,"translation":"كۆچ كردن بۆ وڵاتى موسڵمانان [ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا ] ئەی بەندە باوەڕدارەكانی من [ إِنَّ أَرْضِي وَاسِعَةٌ ] بە دڵنیایى زەوی من فراوانە لە شوێنێك نەتانتوانی عیبادەتی خوای گەورە بكەن ئەوا كۆچ بكەن بۆ شوێنێكى تر، وەكو هاوەڵان لە مەككەوە كۆچیان كرد بۆ حەبەشەو دواتریش بۆ مەدینە [ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ (٥٦) ] وە ئێوە بەتاك و تەنها من بپەرستن ."},{"id":57,"translation":"[ كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ] هەموو نەفسێك ئەبێ مردن بچێژێ [ ثُمَّ إِلَيْنَا تُرْجَعُونَ (٥٧) ] پاشان تەنها بۆ لای ئێمە ئەگەڕێنەوە ."},{"id":58,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وە ئەو كەسانەی كە باوەڕیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا ] ئەوا بەدڵنیایی لە بەهەشتدا ژوورو شوێنی بەرزو باشمان بۆ داناون [ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] كە ڕووبارو ئاو بە ژێر ئەو ژوورانەدا ئەڕوات [ خَالِدِينَ فِيهَا ] بە نەمری تیایدا ئەمێننەوەو مردنیان بەسەردا نایات [ نِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ (٥٨) ] كە ئەمە باشترین پاداشتە بۆ ئەو كەسانەی كە لە دونیادا ئیمانیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە."},{"id":59,"translation":"پەروەردگارێتى خواى گەورە [ الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٥٩) ] ئەو كەسانەی كە ئارامیان گرتووە لەسەر ئازاری كافران وە تەوەكولیان لەسەر خوا بووەو هەموو كارەكانیان تەنها بە خوای گەورە سپاردووە ."},{"id":60,"translation":"[ وَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا ] وە لە دونیادا زۆرێك لە گیانلەبەران هەن كە لەبەر لاوازیان ناتوانن ڕزقی خۆیان دەستبخەن و كۆبكەنەو هەڵبگرن [ اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ ] بەڵام خوای گەورە ڕزق و ڕۆزی ئەوان و ئێوەش ئەدات [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦٠) ] وە خوای گەورە زۆر بیسەرە بە وتەى بەندەكانى، وە زۆر زانایە بە كردەوەكانیان ."},{"id":61,"translation":"[ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ] وە ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئەگەر پرسیار لە كافران بكەی كێ ئاسمانەكان و زەوی دروست كردووە؟ [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وە خۆرو مانگی ژێربار كردووە كە ئێوە سوودیان لێ ئەبینن؟ [ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] ئەوا لە وەڵامدا ئەڵێن: بە دڵنیایی خوای گەورە دروستی كردووە [ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ (٦١) ] ئەی كە ئەزانن خوای گەورە هەمووی دروست كردووەو شەریكی نییە لەو شتانەدا بۆ لائەدەن لە پەرستنی خوای گەورە ."},{"id":62,"translation":"[ اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ ] خوای گەورە ویستی لێ بێت ڕزق و ڕۆزی بۆ هەر كەسێك لە بەندەكانی فراوان ئەكات، وە ویستیشی لێ بێت بۆ هەندێكی تر كەمی ئەكات بە گوێرەی حیكمەتی خۆی [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٦٢) ] بەڕاستی خوای گەورە زۆر زانایە بە هەموو شتێك."},{"id":63,"translation":"[ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وە ئەگەر پرسیار لە كافران بكەی لەو ئاسمانەوە كێ باران دائەبەزێنێتە خوارەوە؟ [ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهَا ] وە ئەو زەوییە مردووە بەهۆی ئەو بارانەوە زیندوو دەكاتەوەو ئەژێنێتەوە [ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] ئەوا لە وەڵامدا ئەڵێن: بە دڵنیایی هەر خوای گەورەیە [ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] ئەى محمد صلى الله علیه وسلم تۆ بڵێ: حەمدو سەناو ستایش بۆ خوای گەورە [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ (٦٣) ] بەڵام زۆربەیان تێناگەن."},{"id":64,"translation":"بە ژیانى دونیا هەڵمەخەڵەتێن [ وَمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ] وە ئەم ژیانی دونیایە زۆر بێنرخەو لەناودەچێت و هیچ شتێك نییە تەنها كات بەسەربردن و یاری كردنە [ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ] بەڵام ڕۆژی دوایی و ڕۆژی قیامەت ژیانێكە كە بە هەمیشەیی مرۆڤ تیایدا زیندووەو ئەمێنێتەوەو لەناو ناچێت [ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (٦٤) ] ئەگەر بزانن دەبێت ئەو ژیانە هەڵبژێرن كە دەمێنێتەوە بەسەر ئەوەى كە لەناو دەچێت ."},{"id":65,"translation":"[ فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ ] هاوەڵبڕیاردەران كاتێك كە سواری كەشتییەكان ئەبن لەناو دەریادا [ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] كاتێك شەپۆلی ئاوەكە زۆریان بۆ دێنێ نزیكە نقوم بن بەوپەڕی دڵسۆزى و ئیخڵاسەوە لە خوای گەورە دەپاڕێنەوەو تەنها داوای فریاكەوتن لە خواى گەورە ئەكەن [ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ ] وە كاتێك خوای گەورە دوعایان قەبوڵ دەكات و ڕزگاریان ئەكات بۆ وشكانی [ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ (٦٥) ] دیسانەوە ئەوان شەریك بۆ خوای گەورە بڕیار ئەدەن ."},{"id":66,"translation":"[ لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ وَلِيَتَمَتَّعُوا ] تا لەسەرەنجامدا كوفرانەی ئەو نیعمەتانە ئەكەن كە خوا پێی بەخشیوون، وە بەكاری دێنن بەشێوەیەك كە خوا پێی ڕازی نیە [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٦٦) ] بەڵام لە داهاتوودا سەرەنجامی ئەم كارەیان ئەزانن چۆن خواى گەورە سزایان دەدات ."},{"id":67,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا ] ئایا كافرانی قوڕەیش نابینن ئێمە ئەو كەعبە پیرۆزمان لەوێ بۆ داناون كە بۆتە مایەی ئەمن و ئاسایش بۆیان [ وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ ] وە خەڵكی لە دەوروبەری ئەوانەوە ئەڕفێندرێت و ئەدرێت بەسەریانداو ماڵ و سەروەت و سامانیان ئەبرێت، بەڵام ئەمان بەهۆی كەعبەی پیرۆزەوە پارێزراون [ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ ] ئـایا ئەوان بە شتی بـاتـڵ و پووچەڵ بـاوەڕ ئەكـەن [ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَكْفُرُونَ (٦٧) ] بەڵام كوفرانەی نیعمەتەكانی خواى گەورە ئەكەن بەسەریانەوە ."},{"id":68,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] وە كێ زاڵمترە؟ واتە: هیچ كەسێك لەو كەسە ستەمكارتر نییە كە درۆ بۆ خوای گەورە هەڵئەبەستێ كە ئەڵێ: خوا شەریكی هەیە [ أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ ] یان ئەو حەقەی كە خوای گەورە ناردوویەتی و پێی گەیشتووە ئەو بەدرۆی ئەزانێ [ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ (٦٨) ] ئایا جەهەننەم شوێنی مانەوەی هەمیشەیی كافران نییە (واتە: تەنها دۆزەخ شوێنیانە) ."},{"id":69,"translation":"[ وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا ] وە ئەو كەسانەی كە لە پێناو ئێمەدا جیهادیان كردووە [ لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ] ئەوە بەدڵنیایی هیدایەتیان ئەدەین بۆ ڕێگای ڕاستی خۆمان [ وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ (٦٩) ] وە بە دڵنیایی خوای گەورە لەگەڵ چاكەكاراندایە بەوەی كە پشتیوانیان ئەكات و سەریان ئەخات و یارمەتیان ئەدات و هاوكاریان ئەكات، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (عەنكەبوت) والحمد لله."}]},{"id":30,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (روم) ‏پێناسەیەكى ئەم سورەتە: ١- سورەتى (روم) سورەتێكى مەككى یە جگە لە ئایەتى ژمارە (١٧) حەڤدە نەبێت كە مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (روم) بریتییە لە (٦٠) ئایەت. ٣- سورەتى (روم) زنجیرەى ژمارە (٣٠) یە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (روم) لە دواى سورەتى (ئینشیقاق) دابەزیوە. ٥- ئەم سورەتەش بە پیتە پچڕپچڕەكان دەست پێ دەكات. ٦- (روم) كە لەم سورەتەدا باسكراوە، بریتییە لە ناوى قەومێك كە لە باكورى دورگەى عەرەبی نیشتەجێ بوون. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (روم) كە سورەتێكى مەككییە، هەروەك سورەتە مەككییەكانى تر ئامانج و مەبەستى بریتییە لە باسكردنى بابەتە عەقیدەیی و ئەوانەى كە پەیوەندیان بە بیروباوەڕەوە هەیە، وە هەروەها جگە لەوانەش باس لە كۆمەڵێك لە ئایەت و بەڵگەو نیشانە سروشتى و گەردونییەكان دەكات بۆ ئەوەى مرۆڤ زیاتر تێڕامان بكات و بیریان لێ بكاتەوەو بەهۆیانەوە باوەڕ بهێنێت و زیاتر دەسەڵات و گەورەیی خواى گەورەى بۆ دەركەوێت. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الم (١) ] لەسەرەتای سوورەتی (بەقەرە) باسی ئەم پیتانەمان كرد كە لەسەرەتای هەندێك لە سوورەتەكاندا هاتوون."},{"id":2,"translation":"جەنگى نێوان فارس و رۆم [ غُلِبَتِ الرُّومُ (٢) ] ڕۆمەكان بەسەركردایەتى (هیرەقل) تێكشكێندران لەسەر دەستی فارسەكان بەسەركردایەتى (سابور) ."},{"id":3,"translation":"[ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ ] لە نزیكترین زەوی لە زەوی عەرەبەوە [ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ (٣) ] بەڵام ڕۆمەكان لە پاش تێكشكاندنیان سەر ئەكەونەوە بەسەر فارسەكاندا وە زاڵ ئەبن بەسەریاندا ."},{"id":4,"translation":"[ فِي بِضْعِ سِنِينَ ] لە ماوەی سێ بۆ نۆ ساڵ [ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ ] پێش ئەم سەركەوتن و زاڵ بوونەو دوای ئەوەش فەرمان و بەڕێوەبردنى ئەم بوونەوەرەو سەركەوتن و تێكشكان هەر بەدەست خوای گەورەیە [ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ (٤) ] وە لەو ڕۆژەشدا باوەڕداران دڵخۆش ئەبن بەسەرخستنی خوای گەورە بۆ ڕۆمەكان، لەبەر ئەوەی ڕۆمەكان ئەهلی كتاب بوون و موسڵمانان پێیان خۆشبوو ئەوان سەركەون، وە فارسەكان ئاگرپەرست بوون و موشریكان پێیان خۆشبوو ئەوان سەربكەون،"},{"id":5,"translation":"[ بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ ]وە لە دواتردا كە ڕۆمەكان سەركەوتن موسڵمانان دڵخۆش بوون (كە لە ساڵى رێككەوتنى حودەیبیە بووە، یان وتراوە لەساڵى غەزاى بەدر بووە) [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٥) ] وە خوای گەورە زۆر بە عیززەت و باڵادەستە بەسەر كافراندا، وە زۆر بەڕەحم و بەزەییە بۆ باوەڕداران ."},{"id":6,"translation":"[ وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ ] ئەمە بەڵێنی خوای گەورەیەو خوای گەورە بەڵێنی خۆی ئەباتە سەر [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٦) ] بەڵام زۆربەی خەڵكی ئەم شتە نازانن واتە: كافران ."},{"id":7,"translation":"[ يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] تەنها لە ڕووكەشی ژیانی دونیا تێگەیشتوونە [ وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ (٧) ] بەڵام ئەوان سەبارەت بە ژیانی دواڕۆژو قیامەت ئەوان بێئاگان ."},{"id":8,"translation":"[ أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ] ئایا بۆ بیر ناكەنەوەو تێناڕوانن لە نەفسی خۆیان خوای گەورە چۆن دروستی كردوون [ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى ] وە خوای گەورە ئاسمانەكان و زەویەكان و ئەوەی لە نێوانیاندایە دروستی نەكردووە ئیللا بە حەق و دادپەروەری و حیكمەت نەبێ، وە كاتێكی دیاریكراویشی هەیە كە كەی كۆتایی پێ دێت كە ڕۆژی قیامەتە [ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ (٨) ] وە بە دڵنیایى زۆرێك لە خەڵكی سەبارەت بە گەیشتن بە خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا بێباوەڕن و باوەڕیان بە قیامەت و زیندوو بوونەوە نییە ."},{"id":9,"translation":"[ أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا بەسەر زەویدا نەڕۆیشتوونەو نەگەڕاون تا تەماشا بكەن و سەرەنجامی كافرانی پێش خۆیان چۆن بووەو كە ئیمانیان نەهێناوە خوای گەورە چۆن لەناوی بردوون، هەرچەندە ئەوان ماڵ و منداڵ و سەربازو دەسەڵات و هێزیان لە ئێوە زیاتر بووە [ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً ] كافرانی ئوممەتانی پێشتر لە كافرانی مەككە بەهێزتر بوون [ وَأَثَارُوا الْأَرْضَ ] وە سەر زەویان ئاوەدان كردبووەوە [ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا ] وە زیاتر ئاوەدانیان كردبووەوە لە خەڵكی مەككە بە كشتوكاڵ و خانوو دروست كردن و تەمەنیان درێژترو بەهێزتر بوونە [ وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] وە پێغەمبەرانیان بە بەڵگەی ڕوون و ئاشكراو موعجیزەوە هاتن بۆ لایان بەڵام ئەوان ئیمانیان نەهێنا [ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ ] كە خوای گەورە لەناوی بردن زوڵم و ستەمی لێ نەكردن [ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٩) ] بەڵام ئەوان خۆیان زوڵمیان لە خۆیان كرد بەوەی كە پێغەمبەرانی خۆیان بەدرۆزانی و ئیمانیان نەهێنا ."},{"id":10,"translation":"[ ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوأَى ] پاشان سەرەنجامی خراپەكاران سزاى خراپ بووە كە دۆزەخە، یاخود وتراوە: (السُّوأَى) ناوێكە لە ناوەكانی دۆزەخ [ أَنْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ ] لەبەر ئەوەی ئایەتەكانی خوای گەورەیان بە درۆ زانی [ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِئُونَ (١٠) ] وە گاڵتەیان پێ ئەكرد ."},{"id":11,"translation":"[ اللَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] (اللَّهُ) ئەو خوایەیە كە سەرەتا دروستكراوەكان دروست ئەكات وە لە پاش مردنیان سەرلەنوێ دووبارە زیندوویان ئەكاتەوە [ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (١١) ] پاشان لە رۆژى قیامەت هەر بۆ لای خوای گەورە ئەگەڕێنەوە [ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ] وە لە ڕۆژێكیش كە قیامەت هەڵئەسێ ."},{"id":12,"translation":"[ يُبْلِسُ الْمُجْرِمُونَ (١٢) ] ئەلەو ڕۆژەدا تاوانباران و خراپەكاران بێئومێد ئەبن لە ڕەحمەتی خوا، یاخود ئابڕوویان ئەچێت و هەموو كردەوەى خراپیان ئاشكرا ئەبێت، یاخود خەفەتبار دەبن ."},{"id":13,"translation":"[ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَكَائِهِمْ شُفَعَاءُ ] وە ئەو كەسانەش كە ئەمان كردبوویان بە شەریك بۆ خوای گەورە لەوێ ناتوانن تكایان بۆ بكەن [ وَكَانُوا بِشُرَكَائِهِمْ كَافِرِينَ (١٣) ] وە كافرو بێباوەڕن بەو كەسانەی كە كردبوویانن بەخواو شەریك بۆ خوای گەورە لەبەر ئەوەی لە قیامەت بۆیان دەرئەكەوێ كە ئەمانە خوا نەبوونەو هیچ سوودیان پێ ناگەیەنن ."},{"id":14,"translation":"[ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَتَفَرَّقُونَ (١٤) ] وە ڕۆژێكیش كە قیامەت هەڵدەسێت لەو ڕۆژەدا خەڵكی لێك جیا ئەبنەوە ."},{"id":15,"translation":"[ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا ] ئەوانەی كە باوەڕدار بوونە [ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وە كردەوەی چاكیان كردووە (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ (١٥) ] ئەوان لە باخ و باخاتەكانی بەهەشتدا لە نازو نیعمەتدان، یاخود گوێ لە گۆرانی خۆش ئەگرن لە بەهەشتدا ."},{"id":16,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ] بەڵام ئەوانەی كە كافرو بێباوەڕ بوونە بەخوای گەورە [ وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وە ئایەتەكانی ئێمەیان بەدرۆ زانیوە [ وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ ] وە باوەڕیان بە زیندوو بوونەوەو گەیشتن بە ڕۆژی دوایی نەبووە [ فَأُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ (١٦) ] ئا ئەمانە لەناو سزای ئاگرى دۆزەخدا ئامادەن و دەمێننەوە ."},{"id":17,"translation":"[ فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ (١٧) ] وە پاك و مونەززەهی بۆ خوای گەورە, خوای گەورە بە پاك ڕابگرن و زیكرو تەسبیحاتی خوا بكەن لە كاتی ئێوارەو بەیانیاندا، واتە: زیكرەكانی بەیانیان و ئێواران بخوێنن ."},{"id":18,"translation":"[ وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وە حەمدو سەناو ستایش بۆ خوای گەورەیە لە ئاسمانەكان و زەویدا [ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ (١٨) ] وە بە ئێواران و نیوەڕۆیان، یاخود وتراوە: ئەمە مەبەست پێی پێنج نوێژە فەرزەكەیە: (حِينَ تُمْسُونَ) ئێوارە، مەبەست پێى: نوێژی مەغریب و عیشایە (وَحِينَ تُصْبِحُونَ) مەبەست پێی نوێژی بەیانییە (وَعَشِيًّا) مەبەست پێی نوێژی عەصرە (وَحِينَ تُظْهِرُونَ) مەبەست پێی نوێژی نیوەڕۆیە, ئا لەو كاتانەدا نوێژەكان ئەنجام بدەن."},{"id":19,"translation":"تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە [ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ ] خوای گەورە ئەوەندە باڵادەستە لە مردوو زیندوو دەردێنێ و دروست ئەكات: وەكو لە دڵۆپێك ئاو مرۆڤ دروست دەكات, لە هێلكە باڵندە دروست دەكات, لە كافر موسڵمان دروست دەكات [ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ] وە بە پێچەوانەیشەوە لە زیندوو مردوو دەردێنێ و دروست دەكات, مرۆڤ كە زیندووە مەنی و دڵۆپە ئاوی لێ دەردێنێ, باڵندە كە زیندووە هێلكەی لێ دەردێنێ, موسڵمان كە زیندووە جاری وا هەیە لە نەوەی ئەو كافر دەبێ [ وَيُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] وە لە پاش ئەوەی كە زەوی مردووە خوای گەورە بەهۆی بارانەوە زیندووی ئەكاتەوەو ئەیژیەنێتەوە [ وَكَذَلِكَ تُخْرَجُونَ (١٩) ] چۆن ئەو زەویە مردووەمان زیندوو كردەوە ئێوەش بەو شێوازە لەناو قەبرەكانتان دەرئەكرێن و زیندوو دەكرێنەوە ."},{"id":20,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] وە یەكێك لە نیشانەكانی تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە لەسەر زیندوو بوونەوە ئەوەیە كە ئێوەی لە خۆڵ دروست كرد، واتە: ئادەمی باوكتان [ ثُمَّ إِذَا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ (٢٠) ] پاشان خوای گەورە ئێوەى نەوەى ئادەمى لەسەر زەویدا بڵاو كردۆتەوەو زۆر بوونە."},{"id":21,"translation":"خواى گەورە خۆشەویستى و سۆزو بەزەیی خستۆتە نێوان هاوسەرەكانەوە [ وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا ] وە یەكێكی تر لە نیشانەكانی تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە لەسەر زیندوو بوونەوە ئەوەیە كە لە نەفسی خۆتان خێزانی بۆ دروست كردوون، واتە: لە پەراسوى چەپى ئادەم حەوای دروست كردووە [ لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا ] بۆ ئەوەی ئەو خێزانانە وەكو سوكناو هێمنی و ئارامی و پشوویەكی دەروونی بێت بۆ ئێوە [ وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ] وە خۆشەویستی و ڕەحم و سۆزو بەزەیی خستۆتە نێوانتانەوە، یان (مَوَدَّةً) واتە: جیماع (وَرَحْمَةً) واتە: منداڵ [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٢١) ] ئا ئەمانە هەمووی بەدڵنیایی بەڵگەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە بەڵام بۆ كەسانێك كە بیر بكەنەوەو تێیبفكرن."},{"id":22,"translation":"هەندێك لە نیشانەكانى تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە [ وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ ] وە یەكێكی تر لە بەڵگەو نیشانەكانی تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە دروست كردنی ئاسمانەكان و زەویە, وە زمانی ئێوەی لێك جیاواز كردووە هەر یەكێك بە زمانێك قسە ئەكەن، وە ڕەنگ و شێوازیشتان لێك جیاوازە هەر یەكەو شێوەیەكتان هەیە [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ (٢٢) ] بە دڵنیایى هەموو ئەمانە بەڵگەو نیشانەن لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە بەڵام بۆ كەسانێك كە زانا بن ."},{"id":23,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] وە یەكێكی تر لە بەڵگەو نیشانەكانی تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە ئەوەیە بە شەو و بەڕۆژ ئێوە ئەخەوێنێ، بە شەو ئەخەون هەندێك جاریش بە ڕۆژ كاتی (قەیلولە) بۆ ئەوەی پشوویەك بدەن [ وَابْتِغَاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] وە بە رۆژیش ئەگەڕێن بەدوای ڕزق و ڕۆزی خۆتان و كاسبی ئەكەن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ (٢٣) ] بە دڵنیایى هەموو ئەمانە بەڵگەو نیشانەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە بەڵام بۆ كەسانێك كە ببیستن وە پەندو ئامۆژگاری وەربگرن ."},{"id":24,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا ] وە یەكێكی تر لە بەڵگەو نیشانەكانی تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە ئەوەیە كە هەورە بروسكەتان نیشان ئەدات كە هەندێك جار لێی ئەترسێن كە زەرەرو زیانتان پێ بگەیەنێ, وە هەندێك جار ئومێدتان پێیە كە دوای ئەوە باران ببارێ و سوودی لێ ببینن [ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وە لە ئاسمانیشەوە بارانتان بۆ ئەهێنێتە خوارەوە [ فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] وە ئەو زەویەی كە لە دوای ئەوەی وشك و مردووە خوای گەورە بەهۆی بارانەوە زیندووی ئەكاتەوەو ڕووەك و دانەوێڵەی لێ ئەڕوێنێ، چۆن ئەو زەویە مردووەى زیندوو كردەوە بەو شێوەیەیش ئێوە زیندوو دەكاتەوە [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٢٤) ] بە دڵنیایى هەموو ئەمانە بەڵگەو نیشانەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە بەڵام بۆ كەسانێك كە بیر بكەنەوەو تێبگەن ."},{"id":25,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ بِأَمْرِهِ ] وە یەكێكی تر لە بەڵگەو نیشانەكانی تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە ئەوەیە كە ئاسمانەكان و زەوی بە فەرمانی خوا ڕاوەستاوە بەبێ ئەوەی هیچ شتێك ڕایگرتبێ [ ثُمَّ إِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْأَرْضِ ] پاشان ئەگەر خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەت بانگتان بكات كاتێك كە ئێوە مردوونەو لەناو زەویدان [ إِذَا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ (٢٥) ] ئێوە هەر هەمووتان دەرئەچن و فەرمانی خوای گەورە جێبەجێ ئەكەن ."},{"id":26,"translation":"[ وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ (٢٦) ] وە هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوی هەیە هەمووی موڵكی خوای گەورەیەو هەموو ملكەچ و گوێڕایەڵی خوای گەورەن ."},{"id":27,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ] وە خوای گەورە ئەو خوایەیە سەرەتا دروستكراوەكان دروست دەكات پاشان لە دوای مردنیش سەرلەنوێ زیندوویان ئەكاتەوە [ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ] كە ئەمەیان ئاسانترە لای خوای گەورە, ئەوەی یەكەمیش هەر ئاسانە بەڵام سەبارەت بە عەقڵ و تێگەیشتنی ئێمە ئەمەیان ئاسانترە [ وَلَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلَى فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وە نموونەی هەرە بەرز بۆ خوای گەورەیە لە ئاسمانەكان و زەوی, خوای گەورە لە كەس ناچێت و كەس لە خوای گەورە ناچێت و تاك و تەنها و بێ هاوەڵە [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢٧) ] وە خوای گەورە زۆر بەعیززەت و باڵادەستە، وە زۆر كاربەجێیە لە وتەو كردەوەیدا."},{"id":28,"translation":"نمونە هێنانەوە لەسەر پوچەڵى هاوبەشبڕیاردان [ ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ ] خوای گەورە نموونەیەكی لە نەفسی خۆتان بۆ هێناونەتەوە كە نزیكترین شتە لە خۆتانەوە دەیبینن و لێی تێدەگەن لەسەر بەتاڵی هاوبەشبڕیاردان [ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ شُرَكَاءَ فِي مَا رَزَقْنَاكُمْ ] ئایا كەسێك لە ئێوە كۆیلەی هەبێ ڕازییە ئەوانە ببن بە شەریك لەو ڕزقەی كە بە پێمان بەخشیوون؟ ڕازیت كۆیلەكەت ببێ بە شەریكت؟ [ فَأَنْتُمْ فِيهِ سَوَاءٌ ] كە ئێوە هەر چیتان هەیە لەگەڵ ئەوانەدا یەكسان بن تیایداو بەشداری ئێوە بكەن لەو شتانەی كە هەتانە [ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ ] وە ئێوە لێیان ئەترسێن كە ئەمانە ببنە شەریكتان لەماڵداو ماڵتان لەگەڵدا بەش بكەن، واتە: ڕازی نابن كە ئەوانە ببن بە شەریكی ئێوە, ئەی چۆن ڕازی ئەبن كە مرۆڤێكی بێ دەسەڵات بكەن بە شەریك بۆ خواى گەورەى بەدەسەڵات [ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٢٨) ] بەم شێوازە ئایەتەكانی خۆمان درێژە پێ ئەدەین وە ڕوونی ئەكەینەوە بەڵام بۆ كەسانێك كە تێ بگەن ."},{"id":29,"translation":"[ بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْوَاءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] بەڵكو هاوبەشبڕیاردەران شوێن هەواو ئارەزووی خۆیان كەوتوون و بەبێ زانیاری عیبادەت بۆ جگە لە خواى گەورە دەكەن [ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ ] وە كەسێك كە خوای گەورە گومڕای بكات كێ ئەتوانێ هیدایەتی بدات كە ئەو شایەنی هیدایەت نییە؟ واتە كەس نییە هیدایەتى بدات [ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٢٩) ] وە كاتێك خوای گەورە بیەوێ سزایان بدات كەس نییە كە لە سزای خوای گەورە بیانپارێزێ و سەریان بخات ."},{"id":30,"translation":"[ فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ ڕووی خۆت بە پاكی ڕابگرەو دامەزراو بە لەسەر دین و تەوحیدى خوای گەورە [ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ] ئەم دینە پاكە ئەو فیترەتە پاكەیە كە خوای گەورە خەڵكی خستۆتە سەری، واتە: خەڵكى كە لە دایك دەبن لەسەر فیترەتی پاكی ئیسلامن، دواتر دایك و باوك و دەوروبەر دەیانگۆڕن و كاریگەریان لێدەكەن [ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ] هیچ گۆڕانێك بەسەر دروستكراوی خوای گەورەدا نایات، واتە: ئەوەی لەسەر فیترەتەكەی خۆی بمێنێتەوە لەسەر تەوحیدە، یاخود خەڵكى لەسەر فیترەتى پاكى ئیسلام و یەكخواپەرستى لامەدەن و وازیان لێبێنن [ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ] ئا ئەمە دینی ڕێك و ڕاست و دامەزراوە [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٣٠) ] بەڵام زۆربەی خەڵكی نازانن ."},{"id":31,"translation":"[ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ] بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوە [ وَاتَّقُوهُ ] وە تەقوای خوای گەورە بكەن و خۆتان لە تاوان بپارێزن [ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ] وە نوێژەكانتان ئەنجام بدەن بە ڕوكن و واجبات و خشوعەوە [ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٣١) ] وە ئێوە لەو كەسانە مەبن و وەك ئەو كەسانە مەبن كە شەریكیان بۆ خوا داناوە."},{"id":32,"translation":"حەرامێتى پەرتەوازەیی و پارچە پارچەیی [ مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ ] لەوانەی كە دینەكەی خۆیان پارچە پارچە كردووەو [ وَكَانُوا شِيَعًا ] وە بوونە بە كۆمەڵ كۆمەڵ و گروپ گروپ لە ئەهلی كتاب و ئەهلی بیدەع و ئەهلی ئەهواْ [ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (٣٢) ] هەموو حیزب و كۆمەڵێكیش دڵخۆشە بەو مەنهەجەی كە لەسەریەتی و وائەزانێ لەسەر حەقە لە كاتێكدا لەسەر حەقیش نییە (تەنها ئەهلى سوننەو جەماعە لەسەر حەقن و كۆمەڵى رزگار بوون كە دەستگرتوون بە قورئان و سوننەت و ئەوەى كە هاوەڵان و شوێنكەوتوان و پێشینەو پێشەوایان لەسەرین لە كۆن و تازەدا)، (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر حەرامێتى حیزبایەتى و پارچە پارچەیی و پەرتەوازەیی، بەڵكو دەبێت موسڵمانان یەك دەست و یەك دەنگ و یەك ریزو یەك كۆمەڵ بن) ."},{"id":33,"translation":"[ وَإِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ ] وە كاتێك كە خەڵكی تووشی زەرەرو زیانێك بن لە وشكەساڵی و سەغڵەتی و بێ بارانی [ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُنِيبِينَ إِلَيْهِ ] ئەو كاتە لە خوای گەورە دەپاڕێنەوەو هاناى بۆ دەبەن و داوای فریاكەوتنى لێدەكەن و بۆ لای خوای گەورە ئەگەڕێنەوە [ ثُمَّ إِذَا أَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً ] پاشان ئەگەر خوای گەورە لەلایەن خۆیەوە ڕەحمەتێكیان بۆ بنێرێ و ئەو ناخۆشیەیان لەسەر لابدات یان بارانیان بۆ ببارێنێ [ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَ (٣٣) ] ئەو كاتە كۆمەڵێك لەوان ئەگەڕێنەوە بۆ سەر شەریك دانان بۆ خوای گەورە."},{"id":34,"translation":"[ لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ ] سەرەنجامیان وایە كە كوفر ئەكەن بەو نیعمەتانەی كە پێمان بەخشیوون [ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (٣٤) ] دەی ئێوە ڕابوێرن لە داهاتوودا كە سزای خوای گەورەتان بۆ دێت ئەو كاتە سەرەنجامی ئەم كوفرەتان ئەزانن (ئەمە هەڕەشەیەو پێویستە بە هەند وەربگیرێت، چونكە ئەگەر مرۆڤێك هەڕەشە بكات دەبێت بە گرنگ وەربگیرێت چ جاى هەڕەشەى خواى بە عیزەتى باڵادەست) ."},{"id":35,"translation":"[ أَمْ أَنْزَلْنَا عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا ] یاخود ئایا ئێمە بەڵگەی ڕوون و ئاشكرامان بۆ دابەزاندوون [ فَهُوَ يَتَكَلَّمُ بِمَا كَانُوا بِهِ يُشْرِكُونَ (٣٥) ] كە بەڵگەكان بێتە قسەو پێیان بڵێ شەریك بۆ خوای گەورە دابنێن، واتە: شتى وا نییەو بەڵكو پێچەوانەكەى راستە ئیتر بۆ هاوەڵ بۆ خوا بڕیار دەدەن ."},{"id":36,"translation":"[ وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً ] وە كاتێك كە ڕەحمەتی خۆمان بە خەڵكی ببەخشین لە پیت و بەرەكەت و ڕزق و ڕۆزی و لەشساغی و باران [ فَرِحُوا بِهَا ] خەڵكى پێی دڵخۆش ئەبن وە جاری وا هەیە لە خۆبایی ئەبن [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ ] وە ئەگەر تووشی خراپەیەك ببن لە نەخۆشی و ناخۆشی دەردو بەڵا [ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ] ئەویش بەهۆی تاوانی خۆیانەوە [ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ (٣٦) ] ئـەو كـاتـە بێ ئـومێد دەبـن لە ڕەحمەتی خوا (تەنها باوەڕداران نەبێت لە كاتى خۆشیدا سوپاسگوزارى خوا دەكەن و لە خۆبایی نابن، وە لە كاتى ناخۆشیدا ئارام دەگرن) ."},{"id":37,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] ئایا نابینن خوای گەورە ڕزق و ڕۆزی فراوان ئەكات بۆ هەر كەسێك كە ویستی لێ بێت لە بەندەكانی بە فەزڵ و چاكەى خۆى، وە ویستیشی لێ بێت كەمی ئەكاتەوە بۆ هەر كەسێك كە ویستی لێ بێت بە دادپەروەرى و حیكمەتى خۆى [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٣٧) ] بە دڵنیایى هەموو ئەمانە بەڵگەو نیشانەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خواى گەورە بەڵام بۆ كەسێك كە باوەڕی هەبێ."},{"id":38,"translation":"پێدانى ماف بە خاوەن مافەكان [ فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ ] ئەو كەسەی كە خزمی نزیكتە حەقی پێ بدە و چاكەكاربە لەگەڵیداو پەیوەندى خزمایەتى بگەیەنە [ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ] وە یارمەتی فەقیرو هەژارو ڕێبوار بدە [ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ ] ئەم كردەوانە باشترە بۆ كەسانێك كە مەبەستیان بینینى ڕووی پیرۆزی خوای گەورەو ڕەزامەندی و پاداشتى بێت لە رۆژى قیامەتدا (جێگیر كردنى رووى پیرۆزى خواى گەورەى تێدایە كە روویەكى پیرۆزو بەرێزەو لە رووى هیچ لە دروستكراوەكانى ناچێت و چۆنێتییەكەیشى خوا نەبێت كەس نایزانێت تا لە رۆژى قیامەت و لە بەهەشتدا إن شاء الله دەیبینین) [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٣٨) ] وە ئەو كەسانە سەرفرازو سەركەوتوون لە دونیاو قیامەت."},{"id":39,"translation":"[ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ ] وە هەر دیارى و بەخشینێك كە ئێوە بیدەن بە كەسێك مەبەستتان ئەوەبێ كە لە بەرامبەردا زیاترتان بۆ بێت و زیاتر وەربگرن ئەوە لای خوای گەورە ئەجرو پاداشتان نییەو خوا بەرەكەتی تێ ناكات، بەڵام گوناهـ و تاوانیش نییە، بەڵام نەهى لێكراوەو باش نییە دەبێت مرۆڤ هەرچى بەخشى تەنها مەبەستى رەزامەندى خواى گەورە بێت نەك دونیا [ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ (٣٩) ] بەڵام ئەو زەكاتەى كە لە پێناو خوای گەورەدا ئەیبەخشن ئەوە ئەجرو پاداشتتان چەند قاتێك دەست ئەكەوێ یەك بە دە، تا یەك بە حەوت سەد، تا زیاتر ."},{"id":40,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ] خوای گەورە ئەو خوایەیە كە ئێوەی دروست كردووە پاشان ڕزق و ڕۆزی داون، پاشان دەتانمرێنێت، پاشان لە رۆژى قیامەت زیندووتان دەكاتەوە [ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَفْعَلُ مِنْ ذَلِكُمْ مِنْ شَيْءٍ ] ئایا ئەوانەی كە ئێوە كردووتانە بە شەریك بۆ خوای گەورە كەسیان ئەتوانن شتی وا بكەن؟ دروستتان بكەن و ڕزقتان بدەن و زیندووتان بكەنەوە؟ بێگومان نەخێر ئیتر بۆ دەیانكەن بە هاوبەش بۆ خواى باڵادەست [ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٤٠) ] پاك و مونەززەهی و بەرزی و بڵندی بۆ خوای گەورە لەو شیركەی كە ئێوە ئەیدەنە پاڵ خوای گەورە, خوای گەورە زۆر لەوە پاكترە كە ئێوە كەسانێك بكەنە شەریك بۆی."},{"id":41,"translation":"[ ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ] ئاشووب و فەسادو خراپەكارى و تاوان دەركەوتووە لە وشكانی و دەریادا، وە لە بیابان و ئاوەدانیدا، وە لە شارو دێیەكاندا [ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ ] بەهۆی هاوبەشبڕیاردان و تاوان و خراپەكاری خەڵكیەوە (هەر كەسێك تاوان بكات ئەوا ئاشوبى ناوەتەوە لەسەر زەویداو سزاى خواى گەورە بە هۆى ئەوانەوەیە، چونكە چاكسازى بە گوێڕایەڵى كردنى خـواى گـەورە دەبێت و، ئـەوانـەى گـوێڕایەڵى خـواى گـەورە دەكەن ئەوانە چاكسازن و بە هۆى كردەوەى ئەوانەوە خوا رەحم و بەرەكەتى خۆى دەنێرێتە سەر زەوى، هەروەها بەهۆى جێبەجێ كردنى شەریعەت و دادپەروەریەوە، هەروەكو لە كاتى هاتنى عیسادا صلى الله علیه وسلم كار بە شەریعەتى ئیسلام دەكرێت خوا بەرەكەت دەخاتە سەر رووى زەوى) [ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا ] تا خوای گەورە سزایان بدات بەهۆی هەندێك لە كردەوە خراپەكانی خۆیان [ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٤١) ] بەڵكو واز لە تاوان بهێنن و بگەڕێنەوە بۆ لای خواى گەورەو تەوبە بكەن و بە خۆیاندا بچنەوە ."},{"id":42,"translation":"[ قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: بگەڕێن بەسەر زەویدا [ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ ] بڕوانن و بزانن سەرەنجامی كافرانی پێش ئێوە چۆن بووەو خوای گەورە چۆن لەناوی بردوون [ كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِينَ (٤٢) ] ئەوان زۆربەیان هاوبەشبڕیاردەر بوون بۆیە خوای گەورە لەناوی بردن ."},{"id":43,"translation":"[ فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ ] تۆ دامەزراو بە لەسەر ئەو دینە پاكە كە ئیسلامە [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ] پێش ئەوەی ڕۆژێك بێت كە ڕۆژی قیامەتە كەس ناتوانێت بیگەڕێنێتەوەو دواى بخات و گەڕاندنەوەیش بۆ دونیا نیە [ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ (٤٣) ] ئەلەو ڕۆژەدا خەڵكى بەش بەش ئەبن كۆمەڵێك بۆ بەهەشت و كۆمەڵێك بۆ دۆزەخ ."},{"id":44,"translation":"[ مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ ] هەر كەسێك كوفر بكات سەرەنجامی كوفرەكەی بۆ خۆی ئەگەڕێتەوە كە ئەچێتە ئاگری دۆزەخ [ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِأَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَ (٤٤) ] وە هەر كەسێك كردەوەی چاك بكات ئەوە كردەوەی چاكیان بۆ خۆیان پێش خستووەو لە بەهەشتدا جێگایان بۆ خۆیان ڕاخستووە (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) ."},{"id":45,"translation":"[ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْ فَضْلِهِ ] تا خوای گەورە پاداشتی باوەڕداران بداتەوە ئەوانەی باوەڕیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە لە فەزڵ و چاكەی خۆی [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ (٤٥) ] بە دڵنیایى خوای گەورە كافرانی خۆش ناوێت، لەگەڵ ئەوەیشدا ستەمیان لێ ناكات ."},{"id":46,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ يُرْسِلَ الرِّيَاحَ مُبَشِّرَاتٍ ] وە یەكێكی تر لە نیشانەكانی تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە ئەوەیە كە ئەو بایانە ئەنێرێ كە موژدەدەرن، واتە: لە دوای ئەوەوە باران دێت [ وَلِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ ] وە تا خوای گەورە لە ڕەحمەتی خۆیتان پێ ببەخشێ بەهۆی ئەو بارانەوە پیت و بەرەكەت و دانەوێڵەو ڕووەكتان پێ ببەخشێ [ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ ] وە بەهۆی ئەو بایانەوە تا كەشتیەكان لەناو دەریادا بڕۆن [ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] وە تا ئێوەش لەو كەشتیانەدا بۆ بازرگانی و گەڕان بەدوای ڕزق و ڕۆزیدا بڕۆن [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٤٦) ] وە بەڵكو شوكرانەبژێری ئەو نیعمەتانەی خوای گەورە بكەن بەسەرتانەوە."},{"id":47,"translation":"خواى گەورە بەحەقى داناوە لەسەر خۆى باوەڕداران سەربخات [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بە دڵنیایى لە پێش تۆیشدا چەندەها پێغەمبەرانی ترمان بۆ لای قەومەكانیان ناردووە [ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] ئەمانیش بەڵگەی ڕوون و ئاشكراو موعجیزەیان بۆ هێناون [ فَانْتَقَمْنَا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا ] بەڵام ئەوان ئیمانیان نەهێنا بۆیە ئێمە تۆڵەمان سەند لەو خراپەكارانە [ وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ (٤٧) ] پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (هیچ موسڵمانێك نییە بەرگرى لە برایەكى بكات كە خۆى لەوێ نەبێت ئیللا خواى گەورە بە حەقى داناوە لەسەر خۆى ئاگرى دۆزەخى لێ بگەڕێنێتەوە)، پاشان ئەم ئایەتەى خوێندەوە: وە خوای گەورە لە فەزڵ و چاكەى خۆى بە حەقی داناوە لەسەر خۆی كە باوەڕداران سەر بخات ."},{"id":48,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا ] خوای گەورە ئەو خوایەیە كە با ئەنێرێ ئەو هەورانە بەرز ئەكاتەوە بەهۆی هەڵمی ئاوی دەریاوە [ فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ ] وە لە ئاسماندا هەورەكان ڕائەخات وە بڵاوی ئەكاتەوە چۆن ویستی لێ بێت [ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا ] وە وای لێ ئەكات كە بەش بەش و پارچە پارچە و كەڵەك و قورسى دەكات لە پڕى ئاودا [ فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ ] وە ئەبینی ئاو و باران لەناو هەورەكانەوە دێتە خوارەوە [ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (٤٨) ] وە خوای گەورە بەویستی خۆى ئەو بارانە دادەبەزێنێتە سەر هەر شارو دێهات و زەوی بەندەكانی وە ئەوان دڵخۆش ئەبن ."},{"id":49,"translation":"[ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِينَ (٤٩) ] هەرچەندە پێش ئەوەی كە بارانەكەیان بۆ دابەزێ ئەوان بێ ئومێد ببوون و ماوەیەكى زۆر بووە باران نەباریوەو زۆر پێویستیان بووە."},{"id":50,"translation":"زیندوو كردنەوەى مردوو [ فَانْظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ ] تۆ تەماشای شوێنەواری ڕەحمەتی خوای گەورە بكە كە بەهۆی ئەو بارانەو شوێنەوارەكەی ڕووەك و دانەوێڵە و گژوگیاو زەرعات و پیت و بەرەكەت لەسەر زەوی بڵاو ئەبێتەوە [ كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] چۆن ئەو زەوییە مردووەی زیندوو كردەوە بەهۆی ئەو بارانەوە [ إِنَّ ذَلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتَى ] بە دڵنیایى هەر ئەو خوایەی ئەو زەویە مردووەی زیندوو كردەوە بەهەمان شێوەش خوای گەورە توانای هەیە كە ئێوە لە پاش مردن زیندوو بكاتەوە لە ڕۆژی قیامەت [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٥٠) ] وە خوای گەورە تواناو دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێكدا هەیە ."},{"id":51,"translation":"[ وَلَئِنْ أَرْسَلْنَا رِيحًا فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّا ] وە كاتێك بایەكى وشك بنێرین بەسەر دانەوێڵەكەیاندا كە پێگەیشتووە لە پاش سەوزى زەردى بكات [ لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ يَكْفُرُونَ (٥١) ] ئەوە لە دوای ئەوە كوفرانەبژێری نیعمەتی خوای گەورە ئەكەن، واتە: كەم ئارامن."},{"id":52,"translation":"مردوو قسەى زیندوو نابیستێت [ فَإِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَى ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ ناتوانی وا لەو مردووانە بكەی كە قسەی تۆ ببیستن، واتە: كافران تەشبیهـ كراون بە مردوو، چۆن ناتوانی مردوویەك وا لێ بكەی قسەی تۆ ببیستێ و قسەی تۆ نابیستێ بەهەمان شێوە ئەو كافرانەش قسەی تۆ نابیستن بیستنێك كە لێی تێ بگەن و سودمەند بن لێى (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەى كە مردوو قسەى زیندوو نابیستێت) [ وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ ] یان كەسێك كە كەڕ بێ چەندێك بانگی لێ بكەی بانگی تۆ نابیستێ [ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ (٥٢) ] لە كاتێكدا ئەوان ئەڕۆن و پشت هەڵئەكەن لە حەقەكە ."},{"id":53,"translation":"[ وَمَا أَنْتَ بِهَادِ الْعُمْيِ عَنْ ضَلَالَتِهِمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ ناتوانی هیدایەتی كەسێكی كوێر بدەی لە گومڕاییدا كە كوێر بێ چۆن ئەتوانی ڕێنمایی بكەی لەبەر ئەوەی ئەوان نایانەوێ سوود ببینن بە چاویان [ إِنْ تُسْمِعُ إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا ] تەنها تۆ ئەتوانی سوود بگەیەنی بە كەسانێك كە گوێیان لە تۆ بێت و قسەی تۆ ببیستن ئەوانەی كە ئیمانیان بە ئایەتەكانی ئێمە هەیە [ فَهُمْ مُسْلِمُونَ (٥٣) ] وە ئەو كەسانەن كە موسڵمانن و خۆیان تەسلیمی خوای گەورە كردووەو گوێڕایەڵن ."},{"id":54,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ] خوای گەورە ئەو خوایەیە كە ئێوەی دروست كردووە لە لاوازی سەرەتا لە دڵۆپە ئاوێك، پاشان هاتوونەتە دونیاوە منداڵ و بچووك و لاواز بوونە [ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ] پاشان لە دوای ئەو لاوازییە كە منداڵیە بەهێزی كردوون كاتێك كە پێ ئەگەن و بالغ ئەبن [ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً ] دوای ئەو بەهێزیەش دووبارە لاواز ئەبنەوە و پیر ئەبن [ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] خوای گەورە ویستی لە چی بێت دروستی دەكات [ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ (٥٤) ] وە خوای گەورە زۆر زاناو بەتواناو دەسەڵاتە."},{"id":55,"translation":"[ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ] وە كاتێك كە ڕۆژی قیامەت دێت [ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ ] تاوانباران سوێند ئەخۆن كە لە دونیادا نەژیاون تەنها چەند كاتێكی كەم نەبێت [ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ (٥٥) ] بەم شێوازە ئەوان لە دونیادا لە حەق لایان ئەداو درۆیان دەكرد بۆیە لە قیامەتیش سوێندەكانیان بە درۆ ئەخۆن."},{"id":56,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِيمَانَ ] ئەو كەسانەی كە زانست و ئیمانیان پێ بەخشرا بوو كە پێغەمبەران یان مەلائیكەتان یان باوەڕدارانن پێیان دەڵێن: [ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ ] بە دڵنیایى ئێوە لە دونیادا زۆر ژیان تا ڕۆژی قیامەت, ئەمە هەمووی لە پەڕاوى كردەوەكانتان یان لە زانیارى خوا لە (لوح المحفوظ) لە كتابی خوای گەورە نووسرابوو تا ڕۆژی زیندوو بوونەوە [ فَهَذَا يَوْمُ الْبَعْثِ ] ئا ئەمەش ڕۆژی زیندوو بوونەوەیە كە ئێوە باوەڕتان پێی نەبوو لە دونیا [ وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٥٦) ] بەڵام ئێوە نەتان دەزانی ."},{"id":57,"translation":"[ فَيَوْمَئِذٍ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ ] ئەلەو ڕۆژەشدا ئەوانەی كە زوڵمیان لە خۆیان كردبوو بە كوفر كردن عوزر هێنانەوەیان سوودیان پێ ناگەیەنێ [ وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (٥٧) ] وە ڕێگاشیان پێ نادرێ بگەڕێنەوە بۆ دونیا، یان عوزر بهێننەوەو لۆمە ئەكرێن ."},{"id":58,"translation":"[ وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ ] وە بە دڵنیایى لەم قورئانە پیرۆزە بۆ خەڵكی لە هەموو نموونەیەكمان هێناوەتەوە كە ڕێنماییان بكات بۆ تەوحیدی خوای گەورەو بە ڕاست دانانی پێغەمبەران [ وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ ] وە ئەگەر تۆ هەر ئایەتێك لە ئایەتەكانی قورئانیان بۆ بێنیتەوە، یان هەر موعجیزەیەكیان بۆ بێنیت [ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ (٥٨) ] بە دڵنیایى كافران ئەڵێن: ئەی محمد صلى الله علیه وسلم یان ئەی باوەڕداران ئێوە لەسەر بەتاڵ و پووچەڵن و ئەمە سیحرو جادووە ."},{"id":59,"translation":"[ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ (٥٩) ] بەم شێوازە خوای گەورە مۆر ئەدات بەسەر دڵی ئەو كەسانەی كە نەزانن كە نایانەوێ تێ بگەن و بێنە سەر ڕێگای حەق ."},{"id":60,"translation":"[ فَاصْبِرْ ] بۆیە تۆ ئارام بگرە لەسەر ئازارو بەدرۆ زانینی ئەوان [ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] بە دڵنیایى بەڵێنی خوای گەورە حەقەو خوای گەورە بەڵێنی خۆی ئەباتە سەر [ وَلَا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لَا يُوقِنُونَ (٦٠) ] وە كافران كە یەقینیان نییە با لە دینەكەت دوورت نەخەنەوەو توشى نەزانیت نەكەن، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (روم) والحمد لله."}]},{"id":31,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (لقمان) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانى (٢٧-٢٩) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٣٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الم (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ (٢) ] ئایه‌ته‌كانی ئه‌م سووره‌ته‌و ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كۆمه‌ڵێك ئایه‌تن له‌ قورئانی پیرۆزدا كه‌ كتابێكه‌ پڕ له‌ حیكمه‌ته."},{"id":3,"translation":"‌[ هُدًى وَرَحْمَةً لِلْمُحْسِنِينَ (٣) ] وه‌ هیدایه‌ت و ڕێنمایی و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ چاكه‌كاران."},{"id":4,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سيفاتى باوه‌ڕداران} [ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن له‌ كاتی خۆیدا به‌ ڕوكن و مه‌رج و واجبات و خشوعه‌وه‌ [ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ (٤) ] وه‌ ئه‌وان یه‌قینیان به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌."},{"id":5,"translation":"[ أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ ] ئا ئه‌وانه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێنمایی و چاورۆشنایی و به‌ڵگه‌ى روون و ئاشكران له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌و خوا هیدایه‌تیان ئه‌دات [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٥) ] وه‌ ئه‌مانه‌ سه‌ربه‌رزو سه‌رفرازن له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":6,"translation":"{حه‌رامێتى گۆرانى و مۆسيقا} [ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ سود له‌ قورئانى پیرۆز نابینن و سه‌رقاڵن به‌ [ لَهْوَ الْحَدِيثِ ] واته‌: شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌، یاخود گۆرانی و مۆسیقا، یاخود هه‌موو قسه‌و شتێك كه‌ خه‌ڵكی سه‌رقاڵ بكات له‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌و رێگریان بكات لێى، (عبدالله¬ى كوڕى مه‌سعود) سێ جار ده‌فه‌رمێت: سوێند به‌و خوایه‌ى هیچ په‌رستراوێك به‌حه‌ق نیه‌ شایانى په‌رستن بێت جگه‌ له‌و، مه‌به‌ست له‌م ئایه‌ته‌ گۆرانییه‌، وه‌ (عبدالله‌ى كوڕى عه‌بباس و جابرو عیكریمه‌و سه‌عیدى كوڕى جوبه‌یرو موجاهیدو مه‌كحول و عه‌مرى كوڕى شوعه‌یب و عه‌لى كوڕى بوزه‌یمه‌یش) وایان فه‌رمووه‌، وه‌ (حه‌سه‌نى به‌صرى) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر گۆرانى و مۆسیقا دابه‌زیوه‌ [ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێگری بكه‌ن له‌ ڕێگای خوای گه‌وره‌، واته‌: خه‌ڵكى گومڕا بكه‌ن و لابده‌ن له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ به‌ گۆرانی و مۆسیقاو هه‌موو شتێكی پووچه‌ڵ [ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] به‌بێ زانست و زانیاری [ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا ] وه‌ ئه‌م ڕێگایانه‌ ئه‌گرنه‌به‌ر تا گاڵته‌ به‌ ڕێگاو دینی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (٦) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ ڕۆژی دوایی سزایه‌كیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناو سزاكه‌شدا ڕیسوایان ئه‌كات."},{"id":7,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا ] وه‌ كاتێك ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێندرێته‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گاڵته‌ به‌ دینى خواى گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَلَّى مُسْتَكْبِرًا ] پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن له‌خۆبه‌گه‌وره‌زانیاندا [ كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر نه‌یبیستبێ [ كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْرًا ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ گوێی گران بێت و نه‌یبیستێ [ فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٧) ] موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ به‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ (٨) ] ئه‌مانه‌ باخ و باخاته‌كانی به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت."},{"id":9,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یى تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا ] ئه‌مه‌ وه‌عدو به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌یه‌و حه‌قه‌و ئه‌یباته‌ سه‌ر [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌كانیدا."},{"id":10,"translation":"{تواناو ده‌سه‌لآتى خواى گه‌وره‌} [ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كانی دروست كردووه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ كۆڵه‌گه‌یه‌ك له‌ ژێریدا بێت و ڕایگرتبێت، به‌ڵكو به‌ فه‌رمانی خواى گه‌وره‌ ڕاوه‌ستاوه‌، وه‌ ئێوه‌ به‌ چاوى خۆتان ئه‌یبینن [ وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ ] وه‌ له‌ناو زه‌ویشدا ئه‌و شاخانه‌ی وه‌كو مێخ داكوتیوه‌و چه‌قاندووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌وی جێگیر بێ و نه‌جوولێت و نه‌هه‌ژێت [ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ ] وه‌ هه‌موو جۆره‌ ئاژه‌ڵێكیشى له‌سه‌ر زه‌ویدا بڵاو كردۆته‌وه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ [ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ بارانمان بۆ دابه‌زاندوون [ فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ (١٠) ] وه‌ له‌ هه‌موو جووتێك دانه‌وێڵه‌ی جوانیشمان بۆ ڕواندوون كه‌ سوودی لێ ئه‌بینن."},{"id":11,"translation":"[ هَذَا خَلْقُ اللَّهِ ] ئا ئه‌مانه‌ دروستكراوه‌كانی خوای گه‌وره‌ن [ فَأَرُونِي مَاذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ ] ده‌ی ئێوه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ی خوای ترمان هه‌یه‌و خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌یه‌ نیشانم بده‌ن بزانم خواكانی ئێوه‌ چیان دروست كردووه‌؟ هیچ شتێكیان دروست نه‌كردووه‌و توانای دروست كردنی هیچ شتێكیان نیه‌ [ بَلِ الظَّالِمُونَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (١١) ] به‌ڵكو هاوبه‌شبڕیارده‌ران و سته‌مكاران له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادان."},{"id":12,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ ] وه‌ به‌دڵنیایى ئێمه‌ حیكمه‌ت و زانیاری و تێگه‌یشتن و پێكان له‌ وته‌و كاربه‌جێیمان به‌ لوقمان به‌خشی كه‌ پێغه‌مبه‌ر نه‌بووه‌، به‌ڵكو پیاوچاكێكى ره‌شپێستى حه‌به‌شى بووه‌ له‌سه‌رده‌می داود پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ژیاوه‌و قازی بووه‌ له‌ناو به‌نی ئیسرائیل [ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووه‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر ئه‌و به‌خششانه‌ى كه‌ پێی به‌خشیووه‌ [ وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ] وه‌هه‌ر كه‌سێكیش شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌وه‌ سوپاسی خۆی كردووه‌و سووده‌كه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَمَنْ كَفَرَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كوفرانه‌ی نیعمه‌ته‌كانی خواى گه‌وره‌ بكات و نكوڵی لێ بكات [ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ (١٢) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ-پێویسته‌ له‌وه‌ی كه‌ سوپاسی بكه‌ی، وه‌ زۆر سوپاسكراوه‌ له‌ لایه‌ن هه‌موو دروستكراوه‌كانی تره‌وه‌."},{"id":13,"translation":"{ئامۆژگارى لوقمانى حه‌كيم بۆ كوڕه‌كه‌ى} [ وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يَعِظُهُ ] وه‌ كاتێك لوقمان ئامۆژگاری كوڕه‌كه‌ی خۆی ئه‌كرد پێى فه‌رموو [ يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ] ئه‌ی كوڕی خۆم شه‌ریك و هاوبه‌ش بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ تاك و ته‌نهاو بێ هاوه‌ڵه‌ [ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ (١٣) ] به‌ڕاستی شه‌ریك دانان بۆ خوا گه‌وره‌ترین زوڵم و سته‌مه‌ كه‌ كرابێت."},{"id":14,"translation":"[ وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ ] وه‌ ئێمه‌ ئامۆژگاری مرۆڤمان كردووه‌ كه‌ چاكه‌كار بن له‌گه‌ڵ دایك و باوكیاندا [ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ ] ئه‌و دایكه‌ ئه‌و منداڵه‌ له‌ناو سكیدا هه‌ڵئه‌گرێ لاوازی له‌سه‌ر لاوازی تا منداڵه‌كه‌ گه‌وره‌تر بێ دایكه‌كه‌ زیاتر لاواز ئه‌بێ [ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ ] وه‌ دوو ساڵیش شیری پێ ده‌دات و دوای دوو ساڵ له‌ شیر ئه‌یبڕیته‌وه‌ [ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ ] سوپاسی من بكه‌ وه‌ سوپاسی دایك و باوكیشت بكه‌ [ إِلَيَّ الْمَصِيرُ (١٤) ] وه‌ سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌یشتان هه‌ر بۆ لای منه‌."},{"id":15,"translation":"{چاكه‌ كردن له‌گه‌ڵ دايك و باوك ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بانگه‌وازيان ده‌كرديت بۆ كوفر!} [ وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ] وه‌ ئه‌گه‌ر دایك و باوكه‌كه‌ هه‌وڵ و كۆششیان له‌گه‌ڵدا دایت بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ من دابنێی له‌ كاتێكدا تۆ هیچ زانست و زانیاریه‌كت نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ فَلَا تُطِعْهُمَا ] ئه‌وه‌ تۆ له‌و شته‌دا به‌ قسه‌یان مه‌كه‌و گوێڕایه‌ڵییان مه‌كه‌ [ وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا ] به‌ڵام له‌ دونیادا چاكه‌كاربه‌ له‌گه‌ڵیاندا ئه‌گه‌ر موشریكیش بوون تۆ هه‌ر له‌گه‌ڵیاندا چاكه‌ بكه‌ ته‌نها به‌ قسه‌یان مه‌كه‌، (سه‌عدی كوڕی مالیك) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر من دابه‌زیوه‌ كه‌ زۆر چاكه‌كار بووم له‌گه‌ڵ دایكم، كه‌ موسڵمان بووم، وتى ئه‌ى سه‌عد ئه‌م دینه‌ تازه‌یه‌ چییه‌؟ یان ده‌بێت واز له‌ دینه‌كه‌ت بێنیت یان من خواردن و خواردنه‌وه‌ ناخۆم تا له‌ برس و تینوێتیدا ده‌مرم و ئه‌و كاته‌یش خه‌ڵكى گاڵته‌ت پێده‌كه‌ن و ده‌ڵێن: ئه‌ى بكوژى دایكت، منیش وتم ئه‌ى دایكه‌ وامه‌كه‌ من له‌به‌ر هیچ شتێك واز له‌ دینه‌كه‌م ناهێنم، شه‌و و رۆژێك هیچى نه‌خواردو ماندو بوو، شه‌و و رۆژێكى تریش هیچى نه‌خوارد زیاتر ماندوو بوو، وتم: ئه‌ى دایكه‌ سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر سه‌د گیانت هه‌بێت و یه‌ك له‌ دواى یه‌ك ده‌رچێت من واز له‌ دینه‌كه‌م ناهێنم، ئیتر ئاره‌زوى خۆته‌ ده‌خۆیت یان نا، ئه‌ویش ده‌ستى كرده‌وه‌ به‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ [ وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ] وه‌ تۆ شوێنى ئه‌و كه‌سانه‌ بكه‌وه‌ كه‌ بۆ لای من گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ له‌ به‌نده‌ چاكه‌ باوه‌ڕداره‌كان [ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ ] پاشان گه‌ڕانه‌وه‌و سه‌ره‌نجامتان هه‌ر بۆ لای منه‌ [ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٥) ] وه‌ من هه‌واڵتان پێ ئه‌ده‌م كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ چ كرده‌وه‌یه‌كتان كردووه‌."},{"id":16,"translation":"[ يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ ] ئه‌ی كوڕی خۆم ئه‌گه‌ر بێتوو تاوانێك بكه‌ی به‌ كێش و ئه‌ندازه‌ی گه‌ردێكی بچووك له‌ تۆوی دانه‌وێڵه‌ ئه‌وه‌نده‌ بچووك بێ كه‌ هه‌ر كێشی نیه‌ [ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ ] ئه‌گه‌ر له‌ناو تاوێرێكیشدا بیكه‌یت، واته‌ له‌ شوێنێكی تاریك و پارێزراویش ئه‌و تاوانه‌ بكه‌ی [ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ ] یان له‌ ئاسمانه‌ فراوانه‌كاندا بێت [ أَوْ فِي الْأَرْضِ ] یاخود له‌ تاریكی زه‌ویدا بێت [ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌یهێنێت و لێپرسینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خاوه‌نه‌كه‌یدا ئه‌كات، چونكه‌ هیچ شتێك له‌ خواى گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ (١٦) ] به‌ دڵنیایى هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ زانیاریه‌كی زۆر وردی هه‌یه‌."},{"id":17,"translation":"[ يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ ] ئه‌ی كوڕی خۆم نوێژه‌كانت ئه‌نجام بده‌ له‌ كاتی خۆیدا به‌ ڕوكن و واجبات و خشوعه‌وه‌ [ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ فه‌رمان به‌ چاكه‌ بكه‌ [ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ ڕێگری و قه‌ده‌غه‌ی خراپه‌ بكه‌ [ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ ] وه‌ ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئه‌و به‌ڵاو موسیبه‌ت و ناخۆشیانه‌ی كه‌ رووبه‌ڕووت ئه‌بێته‌وه‌ [ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (١٧) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ له‌ كاره‌ گرنگ و چاكه‌كانه‌."},{"id":18,"translation":"[ وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ ] وه‌ له‌ كاتى قسه‌ كردندا ڕووت له‌ خه‌ڵكى وه‌رمه‌گێڕه‌ له‌خۆبه‌گه‌وره‌ زانین و به‌كه‌م زانینى ئه‌واندا [ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا ] وه‌ به‌ لووتبه‌رزی و فه‌خرو شانازی كردنه‌وه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا مه‌ڕۆ و لووتبه‌رز مه‌به‌ [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ (١٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ خۆیان هه‌ڵئه‌كێشن وه‌ لووتبه‌رزن و فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ئه‌كه‌ن."},{"id":19,"translation":"[ وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ ] وه‌ له‌ ڕۆیشتنیشدا به‌ لووتبه‌رزییه‌وه‌ مه‌ڕۆ به‌ڵكو به‌ هێمنی و ئارامی بڕۆ نه‌ زۆر خێرابه‌ نه‌ زۆر هێواش به‌ به‌ڵكو مامناوه‌ندى گورجوگۆڵ به‌ [ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ ] وه‌ ده‌نگیشت با نزم بێت و خه‌ڵكى بێزار مه‌كه‌ به‌ ده‌نگبه‌رزی [ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ (١٩) ] به‌ دڵنیایى ناخۆشترین ده‌نگ ده‌نگی گوێدرێژه‌كانه‌، (سوننه‌ته‌ كه‌ گوێت له‌ ده‌نگیان بوو بڵێیت: أعوذ بالله من الشيطان الرجيم)."},{"id":20,"translation":"[ أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] ئایا نابینن خوای گه‌وره‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كاندایه‌ له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌و هه‌ورو باو باران، وه‌ ئه‌وه‌ى له‌ زه‌ویدایه‌ له‌ دارو به‌ردو زه‌رعات و دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌ك و ئاژه‌ڵ و روبارو كانى هه‌مووی بۆ ئێوه‌ ژێربار كردووه‌و بۆ سوودو به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ى دروست كردووه‌ [ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً ] وه‌ نیعمه‌ته‌ ئاشكراو نهێنیه‌كانی خۆی به‌ته‌واوی ڕژاندووه‌ به‌سه‌رتاندا [ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ ] وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌یشدا له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن گفتوگۆو ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن له‌ زاتی پیرۆزو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌دا [ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] به‌بێ ئه‌وه‌ى زانست و زانیاریان هه‌بێ [ وَلَا هُدًى ] وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت بن [ وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ (٢٠) ] وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ كتابێكی ڕووناك و ئاشكرایان پێ بێت كه‌ له‌و كتابه‌ گفتوگۆ بكه‌ن."},{"id":21,"translation":"{حه‌رامێتى لاسايی كردنه‌وه‌ى كوێرانه‌} [ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ ] وه‌ كاتێك كه‌ پێیان بڵێی شوێنی ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ بكه‌ون كه‌ خوای گه‌وره‌ دایبه‌زاندووه‌ [ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا ] هاوبه‌شبڕیارده‌ران ئه‌ڵێن: به‌ڵكو ئێمه‌ شوێنی ئه‌وه‌ ئه‌كه‌وین كه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ری بینیوه‌ له‌ بت په‌رستی و شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌و داب و نه‌ریتی خراپ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى لاسایی كردنه‌وه‌ى كوێرانه‌و شوێن نه‌كه‌وتنى به‌ڵگه‌) [ أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ (٢١) ] ئایا نازانن كه‌ شه‌یتان بانگیان ئه‌كات بۆ سزای سووتێنه‌ری ئاگری دۆزه‌خ، شه‌یتان وای له‌ باوك و باپیرانیان كردووه‌ شه‌ریك بۆ خوا دانێن، ئه‌مانیش وا لێ ئه‌كات كه‌ به‌ شوێن ئه‌واندا بڕۆن و لاسایی ئه‌وان بكه‌نه‌وه‌."},{"id":22,"translation":"{مه‌رجه‌كانى وه‌رگرتنى كرده‌وه‌ لاى خواى گه‌وره‌} [ وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خۆی ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ بكات و كاره‌كانی به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرێ و ئیخلاص و دڵسۆزی و نیه‌تى بۆ خوا بێت [ وَهُوَ مُحْسِنٌ ] وه‌ چاكه‌كاریش بێت، واته‌: كرده‌وه‌كانی له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و ملكه‌چى شه‌ریعه‌ت بێت [ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی ده‌ستی گرتووه‌ به‌ په‌تی هه‌ره‌ به‌هێزه‌وه‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ پچڕانی بۆ نیه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ (٢٢) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاره‌كانیش ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":23,"translation":"[ وَمَنْ كَفَرَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كوفر بكات [ فَلَا يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ ] ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ خه‌فه‌ت مه‌خۆ له‌ كوفر كردنی و زیان به‌ تۆ ناگه‌یه‌نن به‌ڵكو ته‌نیا زیان به‌ خۆیان ئه‌گه‌یه‌نن [ إِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ] سه‌ره‌نجام و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌وانیش هه‌ر بۆ لای ئێمه‌یه‌ [ فَنُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا ] وه‌ هه‌واڵیان پێ ئه‌ده‌ین له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٢٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ى كه‌ له‌ناو سینگدایه‌."},{"id":24,"translation":"[ نُمَتِّعُهُمْ قَلِيلًا ] له‌ دونیادا ماوه‌یه‌كی كه‌م كافران ئه‌ژێنین كه‌ بۆ خۆیان ڕابوێرن [ ثُمَّ نَضْطَرُّهُمْ إِلَى عَذَابٍ غَلِيظٍ (٢٤) ] پاشان ناچاریان ئه‌كه‌ین و به‌ره‌و سزایه‌كی زۆر ئه‌ستوورو قورسیان ده‌به‌ین كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ كافران بپرسی كێ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌؟ ئه‌وان زۆر به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌ڵێن: به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ [ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] بڵێ: حه‌مدو سوپاس بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ دانتان به‌م حه‌قه‌دا نا و به‌ڵگه‌ به‌سه‌رتاندا چه‌سپا [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٢٥) ] به‌ڵام زۆربه‌یان نه‌زانن."},{"id":26,"translation":"[ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ ته‌نها خۆى هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات و به‌ڕێوه‌ى ده‌بات [ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٢٦) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌ وه‌ زۆر سوپاسكراوه‌ له‌ لایه‌ن زۆربه‌ى دروستكراوه‌كانه‌وه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ ] هاوبه‌شبڕیارده‌ران وتیان ئه‌م قسانه‌ نزیكه‌ كۆتایی بێت و ته‌واو بێت، خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر هه‌رچی داری سه‌ر زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی قه‌ڵه‌م بوایه‌ بۆ نووسینی قسه‌و فه‌رمووده‌و وته‌ ته‌واوه‌ جوانه‌كانی خوای گه‌وره‌ [ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ] وه‌ هه‌رچی ده‌ریاش هه‌یه‌ هه‌مووی مه‌ره‌كه‌ب بوایه‌، وه‌ حه‌وت ده‌ریای تریش پاڵپشتی بكردایه‌ [ مَا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ ] ئه‌وا قه‌ڵه‌مه‌كان هه‌موو ده‌شكان و ده‌ریاكان هه‌موو وشك ده‌بوون به‌ڵام وشه‌ ته‌واوه‌كانی خوای گه‌وره‌ ته‌واو نابێت و كۆتایى نایات ئه‌وه‌نده‌ زۆره‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٢٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":28,"translation":"{تواناو ده‌سه‌لآتى خواى گه‌وره‌} [ مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] دروست كردن و زیندوو كردنه‌وه‌ی ئێوه‌ هه‌ر هه‌مووتان لای خوای گه‌وره‌ وه‌كو دروست كردن و زیندوو كردنه‌وه‌ی یه‌ك كه‌سێكه‌و بۆ خوای گه‌وره‌ زۆر ئاسانه‌ [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٢٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینه‌ره‌ (بیستن و بینینى بۆ هه‌موو دروستكراوه‌كان وه‌كو بیستن و بینینێتى بۆ یه‌ك كه‌س)."},{"id":29,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ شه‌وی تێكه‌ڵ كردووه‌ به‌ ڕۆژ [ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] وه‌ ڕۆژیشی تێكه‌ڵ كردووه‌ به‌ شه‌و ئه‌یانخاته‌ ناو یه‌كتریه‌وه‌و درێژو كورتیان ده‌كات. {خۆرو مانگ جێگير نين و ده‌جولێنه‌وه‌} [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وه‌ خۆرو مانگیشی بۆ ئێوه‌ ژێربار كردووه‌ تا سوودیان لێ ببینن [ كُلٌّ يَجْرِي إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ ئه‌ڕۆن تا كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یان تا كاتی هه‌ڵاتن و ئاوابوونیان (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆرو مانگ جێگیر نین و ده‌جولێنه‌وه‌) [ وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٢٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانیاریه‌كی زۆر وردی هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ وه‌ هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ ] به‌م شێوازه‌ تا بزانن به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ته‌نها په‌رستراوی حه‌قه‌ [ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الْبَاطِلُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن هه‌موو په‌رستراوی به‌تاڵ و پووچه‌ڵ و بێ بنه‌مان و شایانى په‌رستن نین [ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٣٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزه‌و له‌سه‌رووی عه‌رشی پیرۆزی خۆیه‌وه‌یه‌تی وه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌."},{"id":31,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِنْ آيَاتِهِ ] ئایا نابینی كه‌شتیه‌كان له‌ناو ده‌ریادا به‌ نیعمه‌ت و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌ڕۆن و خوای گه‌وره‌ وای لێ كردوون كه‌ بڕۆن، وه‌ ئه‌و ئاوه‌ى به‌هێز كردووه‌ تا ئه‌و كه‌شتیه‌ گه‌ورانه‌ هه‌ڵبگرێت، تا خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆیتان نیشان بدات [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٣١) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ زۆر ئارامگر بێت له‌ كاتى ناخۆشیدا، وه‌ زۆر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات له‌ كاتى خۆشیدا."},{"id":32,"translation":"{كافران له‌ كاتى ته‌نگانه‌دا ته‌نها له‌ خوا ده‌پاڕێنه‌وه‌!} [ وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ ] وه‌ كاتێك كه‌ شه‌پۆلی ئاوه‌كه‌ دایانئه‌پۆشێ وه‌كو سێبه‌ری شاخێكی گه‌وره‌ یان هه‌ورێكی گه‌وره‌و نزیك بێت بدات به‌سه‌ریاندا [ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] ئه‌وكاته‌ به‌وپه‌ڕی ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێنه‌وه‌و دڵنیان ته‌نها خوای گه‌وره‌ فریایان ئه‌كه‌وێ [ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ دوعایان قه‌بووڵ ئه‌كات و ڕزگاریان ئه‌كات و ئه‌یانگه‌یه‌نێ به‌ وشكانی [ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ ] هه‌یانه‌ به‌رده‌وام ئه‌بێ له‌سه‌ر عیباده‌تی خوای گه‌وره‌و ئیخلاص و دڵسۆزی بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌بێت، وه‌ هه‌یشیانه‌ كوفر ئه‌كات [ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ (٣٢) ] به‌ڵام هیچ كه‌سێك نكووڵی له‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ ناكات مه‌گه‌ر كه‌سێك كه‌ غه‌ددار بێت و زۆر غه‌در بكات و په‌یمان ناباته‌سه‌رو هه‌ڵیده‌وه‌شێنێته‌وه‌، وه‌ زۆر كوفرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكات و له‌بیرى بكات."},{"id":33,"translation":"{ژيانى دونيا هه‌ڵتاننه‌خه‌ڵه‌تێنێت} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكی ئێوه‌ ته‌قوای په‌روه‌ردگارتان بكه‌ن [ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ ] وه‌ له‌ ڕۆژێك بترسن كه‌ هیچ باوكێك سوود به‌ منداڵی خۆی ناگه‌یه‌نێ [ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا ] وه‌ هیچ منداڵێكیش ناتوانێ پاداشتی باوكی بداته‌وه‌ [ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] به‌ دڵنیایى به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ حه‌قه‌و ئه‌یباته‌ سه‌ر [ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] با ئێوه‌ ژیانی دونیا له‌ خشته‌تان نه‌بات و هه‌ڵتان نه‌خه‌ڵه‌تێنێ [ وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (٣٣) ] وه‌ با شه‌یتانیش فریوتان نه‌دات و له‌ خشته‌تان نه‌بات به‌ هیواو ئومێدی پووچه‌ڵ."},{"id":34,"translation":"{پێنج نهێنييه‌كه‌} [ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ ] پیاوێكى ده‌شتنشین هاته‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خواو - صلی الله علیه وسلم - وتى: خێزانه‌كه‌م دووگیانه‌ پێم بڵێ كچى ده‌بێت یان كوڕ، وه‌ لاى ئێمه‌ بێبارانییه‌ پێم بڵێ كه‌ى باران ده‌بارێت، وه‌ خۆم ده‌زانم كه‌ى له‌ دایك بوومه‌ تۆ پێم بڵێ كه‌ى ده‌مرم، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: به‌ دڵنیایى ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ كه‌ كاتی هاتنى قیامه‌ت كه‌یه‌ چ ڕۆژو مانگ و ساڵێكه‌و خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌س نازانێ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ی دێت نه‌ پێغه‌مبه‌رێكى نێردراو نه‌ فریشته‌یه‌كى نزیك له‌ خوا [ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌زانێ كه‌ی باران دائه‌به‌زێنێ و ئه‌بارێنێ و بارانى سودبه‌خشه‌ یان زیانبه‌خشه‌ (كه‌شناسى و ئه‌زمونى خه‌ڵكى و دیاریكردنى باران بارین به‌ خێرایى باو پله‌ى گه‌رما له‌م جۆره‌ نیه‌و دروسته‌ هه‌رچه‌نده‌ سه‌دا سه‌د نیه‌و زۆرجاریش به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌رده‌چێت وه‌كو بیستراوه‌و بینراوه‌) [ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ ] وه‌ هه‌ر خۆی ئه‌زانێ چى له‌ ره‌حمی ئافره‌تاندا هه‌یه‌ له‌ نێرو مێ، له‌ له‌شساغی و ناته‌واوی، له‌ به‌خته‌وه‌ری و به‌دبه‌ختی، له‌ خراپه‌كار و چاكه‌كار (سۆنارو ئامێره‌كان له‌م جۆره‌ نیه‌و ئه‌میش سه‌دا سه‌د نیه‌و زۆرجار به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌رده‌چێت وه‌كو بیستراوه‌و بینراوه‌) [ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا ] وه‌ هیچ كه‌سێك نازانێ سبه‌ینێ چی به‌سه‌ر دێت و چى به‌ده‌ست دێنێت له‌ كاروبارى دین و دونیاى چونكه‌ غه‌یبه‌و خوا نه‌بێت كه‌س غه‌یب نازانێت ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌رانیش، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌ك مانگ خه‌فه‌تى ده‌خوارد كه‌ بۆهتان بۆ (عائیشه‌) كراو نه‌یزانى راسته‌ یان نا، تا خواى گه‌وره‌ پاكێتى ده‌رخست و ده‌ ئایه‌تى له‌سه‌ره‌تاى سووره‌تى (نور) دابه‌زاند، وه‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ فریشته‌كان له‌سه‌ر شێوه‌ى مرۆڤدا هاتن غه‌یبى نه‌زانى و نه‌یناسین و رۆیشت گوێلكێكى سه‌ربڕى و سورى كرده‌وه‌و بۆى هێنان كه‌ نه‌یانخوارد ترساو پاشان خۆیان پێیان راگه‌یاند كه‌ ئه‌مان فریشته‌ن و خواردن ناخۆن، وه‌ كاتێك چوون بۆ لاى لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌میش ترسا قه‌ومه‌كه‌ى ده‌ستدرێژى بكه‌نه‌ سه‌ریان و نه‌یناسین و غه‌یبى نه‌زانى تا خۆیان پێیان وت: مه‌ترسه‌ ئه‌وان ناگه‌نه‌ ئێمه‌و ئێمه‌ فریشته‌ى خواى گه‌وره‌ین، وه‌ یه‌عقوب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ خه‌فه‌تى یوسفى كوڕى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌نده‌ گریا تا چاوه‌كانى كوێر بوو غه‌یبى نه‌زانى و نه‌یزانى له‌ میصره‌ تا دواتر یوسف - صلی الله علیه وسلم - ناردى به‌ شوێنیانداو به‌ یه‌كتر شادبوونه‌وه‌، وه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى باو شه‌یتان و جن له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیدا بوون هه‌واڵى به‌لقیسى پاشاى نه‌زانى تا هودهوده‌كه‌ هه‌واڵى بۆ هێنا، كه‌ ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ به‌ڕێزانه‌ غه‌یب نه‌زانن چۆن فاڵچى و جادووگه‌رو ساحیر غه‌یب ده‌زانن؟! پێویسته‌ مرۆڤى موسڵمان باوه‌ڕیان پێ نه‌كات چونكه‌ باوه‌ڕ پێكردنیان ده‌بێته‌ هۆى كافر بوون و له‌ دین ده‌رچوون، چونكه‌ باوه‌ڕ نه‌بوونه‌ به‌ چه‌نده‌ها ئایه‌تى قورئان و فه‌رمووده‌ى صه‌حیحى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ باوه‌ڕیشیان پێ نه‌كه‌یت و ته‌نها بچیت بۆ لایان ئه‌وا چل رۆژ نوێژت لێ قبوڵ نابێت وه‌كو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رموویه‌تى [ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش نازانێ له‌ چ زه‌ویه‌كدا ئه‌مرێ و ئه‌جه‌لی له‌ كوێ دێت [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (٣٤) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ وه‌ زانیاریه‌كی زۆر وردی هه‌یه‌ وه‌ هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":32,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (سه‌جده‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها له‌ ئایه‌تى (١٦-٢٠) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٣٠) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - شه‌وان ناخه‌وت تا سووره‌تى (سه‌جده‌و مولكى) نه‌خوێندایه‌، وه‌ له‌ نوێژى به‌یانى رۆژى جومعه‌دا سووره‌تى (سه‌جده‌و ئینسانى) ده‌خوێند. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌و پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٢) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ دابه‌زێندراوه‌."},{"id":3,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ] به‌ڵكو كافران ئه‌ڵێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - خۆی ئه‌م قورئانه‌ی داهێناوه‌و دروستی كردووه‌و هه‌ڵیبه‌ستووه‌ [ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ] نه‌خێر وانیه‌، به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ حه‌قێكه‌و له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ هاتووه‌ [ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أَتَاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ ] تا به‌هۆی ئه‌م قورئانه‌وه‌ ئاگادارى قه‌ومێك بكه‌یته‌وه‌ (كه‌ عه‌ره‌بن) وه‌ له‌ پێش تۆدا هیچ ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌و پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نه‌هاتووه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ (٣) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تیان بدات و بێنه‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست."},{"id":4,"translation":"{خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە} [ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ هه‌مووی دروست كردووه‌ له‌ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا [ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان به‌رز بۆته‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی، به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و گونجاو و لایه‌قه‌ به‌ گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌و له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێت، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌یشی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نایزانێ، كه‌ پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ دروستكراوى لاوازى مه‌خلوق، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆرینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ بێت واته‌ پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتووه‌ كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و نونه‌ ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت [ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا شَفِيعٍ ] جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ هیچ دۆست و خۆشه‌ویست و تكاكارێكتان نیه‌ كه‌ لای خوای گه‌وره‌ تكاتان بۆ بكات [ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ (٤) ] ئه‌وه‌ بۆ یاد ناكه‌نه‌وه‌و بیر ناكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن."},{"id":5,"translation":"[ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ كاروباری ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ هه‌ڵئه‌سووڕێنێ و له‌ ئاسمانه‌وه‌ بڕیار ده‌رئه‌كات بۆ زه‌وی [ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ (٥) ] پاشان ئه‌م كاروبارانه‌ی سه‌ر زه‌ویش بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌رز ئه‌كرێته‌وه‌ له‌لایه‌ن فریشته‌كانه‌وه‌ له‌ ڕۆژێكدا كه‌ ئه‌ندازه‌كه‌ی هه‌زار ساڵه‌ ئه‌و ساڵانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یژمێرن، نێوان ئاسمانی دونیا بۆ سه‌ر زه‌وی پێنج سه‌د ساڵه‌، وه‌ ئه‌ستورى ئاسمانیش پێنج سه‌د ساڵه‌، یاخود به‌رزبوونه‌وه‌ پێنج سه‌د ساڵه‌و نزم بوونه‌وه‌یش پێنج سه‌د ساڵه‌، به‌ڵام فریشته‌كان له‌ ماوه‌ی چاوتروكاندنێكدا ئه‌یبڕن."},{"id":6,"translation":"[ ذَلِكَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٦) ] ئه‌م خوایه‌ كه‌ زانای نهێنی و ئاشكراكانه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":7,"translation":"[ الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ ] كه‌ هه‌موو شتێكی به‌ جوانترین و ته‌واوترین شێواز دروست كردووه‌ [ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ (٧) ] وه‌ سه‌ره‌تا ئاده‌می له‌ قوڕ دروست كردووه‌."},{"id":8,"translation":"[ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ (٨) ] پاشان وه‌چه‌ی ئاده‌میشی دروست كردووه‌ له‌ ئاوێكی بێڕێز كه‌ مه‌نی ژن و پیاوه‌."},{"id":9,"translation":"[ ثُمَّ سَوَّاهُ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئاده‌می دروست كردووه‌ ڕێكیخستووه‌ [ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ ] وه‌ روحی خستۆته‌ به‌ری، لێره‌ (رُوحِهِ) ئیزافه‌ی روحه‌كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئیزافه‌ی ته‌شریف و ته‌كریم و ڕێزلێنانه‌، نه‌ك ڕوحی خوای گه‌وره‌ بێت، ئه‌گه‌ر وابوایه‌ ده‌بوایه‌ ئاده‌میش بۆ ئه‌زه‌لی بمایه‌و مردنی به‌سه‌ردا نه‌هاتایه‌، واته‌: ئه‌و ڕوحه‌ی ئاده‌م هه‌روه‌كو ئێوه‌ وایه‌ خوا دروستى كردووه‌، به‌ڵام ڕوحێكی به‌ڕێزو گه‌وره‌یه‌و جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌یه‌ [ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی بیستن و بینین و دڵی به‌ پێ به‌خشیوون (ژیرو به‌خته‌وه‌ر ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ئه‌م هه‌سته‌وه‌رانه‌ بۆ گوێڕایه‌ڵى و په‌رستنى خواى گه‌وره‌ به‌كار بهێنێت نه‌ك بۆ خراپه‌كارى و تاوان) [ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (٩) ] به‌ڵام كه‌مێكتان هه‌یه‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":10,"translation":"{ماناكانى (ضلال) له‌ قورئاندا} [ وَقَالُوا أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الْأَرْضِ أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئایا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌ناو زه‌وی و خۆڵ و خاكدا فه‌وتاین و له‌ناوچووین و نه‌ماین ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ ئه‌بینه‌وه‌ به‌ دروستكراوێكی تازه‌؟! ئه‌م شته‌ به‌ دور ده‌زانن سه‌باره‌ت به‌ بێده‌سه‌ڵاتى و لاوازى خۆیان [ بَلْ هُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ كَافِرُونَ (١٠) ] به‌ڵكو ئه‌وان به‌ گه‌یشتن به‌ په‌روه‌ردگاریان له‌ ڕۆژی دوایی كافرو بێباوه‌ڕن، (ضَلَال) له‌ قورئانى پیرۆزدا به‌ چه‌ند مانایه‌ك هاتووه‌: له‌وانه‌: یه‌كه‌م: ئه‌م مانایه‌ى كه‌ باسمان كرد: به‌ ماناى له‌ناوچون و فه‌وتان و ون بوون و دیار نه‌مان، وه‌ له‌ (سووره‌تى: الأعراف/٥٣) {وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ}، دووه‌م: نه‌زانینى حه‌قیقه‌تى شته‌كان وه‌كو خۆى، وه‌كو له‌ ئایه‌تى (٩٥) سووره‌تى یوسف هاتووه‌: {قَالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ} وه‌ له‌ (سوره‌تى الضحى: ٧) {وَوَجَدَكَ ضَالاً فَهَدَى}، سێیه‌م: به‌ ماناى گومڕایى له‌ دین هاتووه‌، وه‌كو له‌ زۆربه‌ى ئایه‌ته‌كانى قورئان، وه‌كو (سوره‌تى فاتحه‌: ٧) {غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ}."},{"id":11,"translation":"[ قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: فریشته‌ی گیانكێشان گیانتان ئه‌كێشێ كه‌ خوای گه‌وره‌ گیانكێشانی ئێوه‌ی به‌و سپاردووه‌ [ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ (١١) ] پاشانیش له‌ ڕۆژی دوایی بۆ لای په‌روه‌ردگارتان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌."},{"id":12,"translation":"{كافران لە رۆژی قیامەتدا پەشیمان دەبنەوە} [ وَلَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُو رُءُوسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئای ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌و كاته‌دا تاوانباران و كافران ببینی كه‌ سه‌ریان شۆڕ كردووه‌ له‌ شه‌رمه‌زاری و په‌شیمانیدا له‌لای په‌روه‌ردگاریان له‌ ڕۆژی دوایی كه‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات [ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێستا هه‌موو ڕاستییه‌كانمان به‌ چاوی خۆمان بینی، وه‌ هه‌مووشمان به‌ گوێی خۆمان بیست ئێمه‌ گوێڕایه‌ڵى فه‌رمانه‌كانتین [ فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا ] بمانگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا تا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین [ إِنَّا مُوقِنُونَ (١٢) ] ئێستا یه‌قینمان هه‌یه‌ به‌ڕاستێتی ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هێنابووی (خواى گه‌وره‌ ده‌زانێت ئه‌گه‌ر بیانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ دونیایش ئه‌وان ئیمان ناهێنن و كرده‌وه‌ى چاك ناكه‌ن به‌ڵكو ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كوفرو خراپه‌كارى)."},{"id":13,"translation":"[ وَلَوْ شِئْنَا لَآتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ویستمان لێ بوایه‌ هه‌موو كه‌سێكمان هیدایه‌ت ئه‌دا بۆ ڕێگای ڕاست وه‌ هیچ كافرێك له‌سه‌ر زه‌وی نه‌ئه‌بوو [ وَلَكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي ] به‌ڵام وته‌ی من جێبه‌جێ بووه‌ وه‌ بڕیاری خۆم داوه‌ [ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (١٣) ] ئه‌بێ دۆزه‌خ له‌ كافرانی جنی و مرۆڤه‌كان پڕ بكه‌م."},{"id":14,"translation":"[ فَذُوقُوا بِمَا نَسِيتُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا ] ده‌ی بچێژن سزای خوای گه‌وره‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م ڕۆژه‌تان له‌ یادو بیر كرد [ إِنَّا نَسِينَاكُمْ ] ئێمه‌ش له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا مامه‌ڵه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ین وه‌ك مامه‌ڵه‌ی كه‌سێكی له‌بیركراو ئه‌گه‌رنا خوای گه‌وره‌ هیچ شتێكی له‌بیرناچێ به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ر له‌بیرچوونه‌كه‌ی ئه‌وان به‌و شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات و ئیهمالیان ئه‌كات له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداو وه‌ڵامیان ناداته‌وه‌ [ وَذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ ] ده‌ى بچێژن سزایه‌ك كه‌ به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٤) ] به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌تانكرد له‌ كوفرو سه‌رپێچی و تاوان."},{"id":15,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران} [ إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا ] ته‌نها به‌ ڕاستگۆیانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ ئیمان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ دێنن كاتێك كه‌ یادیان بخرێته‌وه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌چنه‌ سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و گوێڕایه‌ڵى ده‌كه‌ن، واته‌: نوێژه‌ فه‌رزه‌كان ده‌كه‌ن، یان نوێژی سوننه‌ت ده‌كه‌ن، یان هه‌ر سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ده‌به‌ن [ وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ] وه‌ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و مونه‌ززه‌هـ ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕی و ناته‌واوییه‌ك، وه‌ حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، یاخود له‌ سوجده‌دا ده‌ڵێن: (سبحان ربي الأعلى وبحمده) [ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ (١٥) ] وه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ نازانن به‌ڵكو ملكه‌چن بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":16,"translation":"[ تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ ] لایه‌كانیان به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ له‌سه‌ر جێگا، واته‌: هه‌ڵئه‌ستن بۆ شه‌ونوێژ كردن، یاخود ناخه‌ون تا نوێژی عیشا نه‌كه‌ن، یان له‌ نێوان مه‌غریب و عیشادا نوێژى سوننه‌ت ده‌كه‌ن، یاخود نوێژى عیشاو به‌یانى به‌ جه‌ماعه‌ت ده‌كه‌ن، ئه‌نه‌سى كوڕى مالیك ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر چاوه‌ڕوانكردنى نوێژى عیشا دابه‌زى [ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا ] له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌تى ده‌كه‌ن له‌ ترسی دۆزه‌خ و به‌ ئومێدی به‌هه‌شت و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (١٦) ] وه‌ له‌وه‌یشی كه‌ پێمان به‌خشیون ئه‌وانیش له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌یبه‌خشن."},{"id":17,"translation":"[ فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (خواى گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ نازو نیعمه‌تى بۆ به‌هه‌شتیان ئاماده‌ كردووه‌ كه‌ هیچ چاوێك نه‌یبینیوه‌و هیچ گوێیه‌ك نه‌یبیستووه‌و به‌ دڵى هیچ كه‌سێكیشدا نه‌هاتووه‌)، پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌: هیچ كه‌سێك نازانێ خوای گه‌وره‌ چی بۆ ئاماده‌ كردوون و بۆی شاردونه‌ته‌وه‌ له‌ پاداشت و نازو نیعمه‌تى به‌هه‌شت كه‌ چاویان پێی ڕۆشنا ئه‌بێت و پێى ئه‌گه‌شێته‌وه‌ [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٧) ] به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامیان ئه‌دا له‌وانه‌ شه‌ونوێژ كه‌ به‌ نهێنی ئه‌نجامیان ده‌دا خوای گه‌وره‌ش پاداشتی بۆیان شارده‌وه‌."},{"id":18,"translation":"{كافران‌و باوەڕداران لای خوا یەكسان نین} [ أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا ] ئایا كه‌سێك باوه‌ڕدار بێ وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ فاسق و ده‌رچوو بێ له‌ فه‌رمان و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌؟ ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئیمامى عه‌لى) و (عُقْبَة بن أبي مُعْيَط) دابه‌زیوه‌ [ لَا يَسْتَوُونَ (١٨) ] نه‌خێر ئه‌م دوانه‌ یه‌كسان نین [ أَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)"},{"id":19,"translation":"[ فَلَهُمْ جَنَّاتُ الْمَأْوَى ] ئه‌مانه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا باخ و باخاتیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ [ نُزُلًا بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٩) ] بۆیان ئاماده‌كراوه‌ كه‌ لێی لابده‌ن و لێی دابنیشن وه‌كو میواندارى و رێزێك بۆیان به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌."},{"id":20,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ فاسق بوونه‌و له‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌رچوونه‌ [ فَمَأْوَاهُمُ النَّارُ ] شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خه‌ [ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا ] هه‌ر كه‌ بیانه‌وێ ده‌رچن له‌ ئاگری دۆزه‌خ فریشته‌كان ئه‌یانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ، كۆت و زنجیر كراون [ وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ (٢٠) ] وه‌ ده‌رگاوانانی ئاگری دۆزه‌خ پێیان ئه‌ڵێن: بچێژن سزای ئاگری دۆزه‌خ كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا باوه‌ڕتان پێی نه‌بوو."},{"id":21,"translation":"[ وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَى دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ سزا نزیكه‌ كه‌مه‌كه‌ى دونیایان پێ ئه‌چێژین له‌ ده‌ردو نه‌خۆشى و به‌ڵاو موسیبه‌ت و وشكه‌ساڵى و گرانى و كوشتن و جێبه‌جێ كردنى سنورى خواو تێكشان له‌ جه‌نگدا كه‌ له‌ دونیا تووشیان ئه‌بێ جگه‌ له‌ سزا گه‌وره‌كه‌ كه‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٢١) ] واته‌: له‌ دونیا كه‌ تووشی به‌ڵاو موسیبه‌ت و ناخۆشی و سزایان ئه‌كه‌ین به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن و ئیمان بێنن."},{"id":22,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْهَا ] وه‌ كێ هه‌یه‌ زاڵمتر؟ واته‌: كه‌س له‌و كه‌سه‌ زاڵمترو سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ی یاد ئه‌خرێته‌وه‌ پاشان ئه‌و له‌ جیاتی ئه‌وه‌ى باوه‌ڕی پێ بێنێت پشتی تێ ئه‌كات [ إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ (٢٢) ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ تۆڵه‌ له‌و كه‌سه‌ تاوانبارانه‌ ئه‌سه‌نین."},{"id":23,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی [ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ گومانت نه‌بێ له‌وه‌ی كه‌ به‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ی، ئه‌وه‌بوو له‌ (ئیسراء و میعراج)دا به‌ پێغه‌مبه‌ران گه‌یشت، یاخود له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا به‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ی، یاخود گومانت له‌وه‌ نه‌بێ كه‌ موسى - صلی الله علیه وسلم - به‌ خوای گه‌وره‌ گه‌یشتووه‌و قسه‌ی له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا كردووه‌ [ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ (٢٣) ] وه‌ ئه‌و ته‌وراته‌شمان كردووه‌ به‌ هیدایه‌ت بۆ به‌نی ئیسرائیل له‌ كاتی خۆیدا."},{"id":24,"translation":"[ وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً ] وه‌ له‌ناو ئه‌وانیشدا كه‌سانێكمان كردووه‌ به‌ پێشه‌واو پێشه‌نگ [ يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا ] كاتێك كه‌ هیدایه‌تی خه‌ڵكیان داوه‌و به‌ فه‌رمانی ئێمه‌و بانگه‌وازی خه‌ڵكیان كردووه‌ بۆ هیدایه‌ت [ لَمَّا صَبَرُوا ] كاتێك كه‌ ئارامیان گرتووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و ناخۆشیانه‌ی كه‌ هاتۆته‌ ڕێیان [ وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ (٢٤) ] وه‌ یه‌قینیشیان هه‌بووه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌و به‌ڕاستیان زانیوه‌ (بالصبر واليقين تُنالُ الإمامةُ في الدين) واته‌: به‌ ئارام گرتن و یه‌قین ده‌ستده‌كه‌وێت پێشه‌وایه‌تى له‌ دین)"},{"id":25,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٢٥) ] به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارت له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خۆی بڕیار ئه‌دات له‌ نێوان موسڵمانان و كافران له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا جیاوازی و ناكۆكی له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌."},{"id":26,"translation":"[ أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ ] ئایا بۆیان ڕوون نه‌بۆوه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌ پێش ئه‌مان چه‌ندێك له‌ میلله‌تانی ترمان له‌ناوبرد [ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ ] كه‌ به‌ناو ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕۆن و ئه‌یبینن كه‌ شوێنه‌واری سزای خوای گه‌وره‌یان پێوه‌ دیاره‌و كه‌سیان نه‌ماون و هه‌موویان له‌ناوچوون [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ په‌ندو ئامۆژگاریه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ ببیستن [ أَفَلَا يَسْمَعُونَ (٢٦) ] ئایا بۆ نابیستن بیستنێك كه‌ په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌ربگرن و سودى بۆتان هه‌بێت."},{"id":27,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ ] ئایا نابینن كه‌ ئێمه‌ ئه‌و ئاو و بارانه‌ هه‌ڵده‌گرین و ده‌ینێرین بۆ زه‌ویه‌كی وشك و ڕه‌ق كه‌ هیچ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌و گژوگیایه‌كی لێ نیه‌ [ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ له‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ ڕه‌ق و وشكه‌، كشتوكاڵ و دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌ك و گژوگیای لێ ده‌رئه‌كه‌ین كه‌ خۆیان و ئاژه‌ڵه‌كانیان لێی ئه‌خۆن [ أَفَلَا يُبْصِرُونَ (٢٧) ] ئه‌وه‌ بۆ ئه‌م نیعمه‌تانه‌ نابینن وه‌ بۆ شوكرانه‌بژێری نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن."},{"id":28,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٨) ] (الْفَتْحُ) لێره‌ مه‌به‌ست پێی فه‌تحی مه‌ككه‌ نیه‌، به‌ڵكو مه‌به‌ست پێى هاتنی ڕۆژی قیامه‌ته‌، كافران ئه‌ڵێن: ئه‌م ڕۆژی قیامه‌ته‌ی كه‌ ئێوه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی پێ ئه‌كه‌ن له‌ ئێمه‌ كه‌ی دێت ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن كه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیار له‌ نێوانماندا بدات."},{"id":29,"translation":"[ قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ڕۆژی فه‌تح كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌گه‌ر كافران له‌و ڕۆژه‌شدا ئیمان بهێنن هیچ سوودێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ و سوودی بۆیان نیه‌ [ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ (٢٩) ] وه‌ مۆڵه‌تیشیان پێ نادرێ و بۆیان دواناخرێ."},{"id":30,"translation":"[ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پشتیان تێ بكه‌ له‌و قسه‌ پووچه‌ڵانه‌یان [ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ (٣٠) ] وه‌ ئێوه‌ چاوه‌ڕێی ڕۆژی قیامه‌ت بن وه‌ ئه‌وانیش چاوه‌ڕێ ئه‌كه‌ن وه‌ پێی ئه‌گه‌ن و له‌وێ خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌یان لێ ئه‌سه‌نێت، والله أعلم."}]},{"id":33,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئه‌حزاب) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٧٣) ئایه‌ته‌ (ئوبه‌ى كوڕى كه‌عب ده‌فه‌رمێت: چه‌ند ئایه‌تێك له‌م سووره‌ته‌دا هه‌بووه‌ له‌فزو حوكمه‌كه‌یشى نه‌سخ بۆته‌وه‌و تێیدا نه‌ماوه‌) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌رده‌وام به‌ له‌سه‌ر ته‌قوای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی كافران و مونافیقان مه‌كه‌ [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (١) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":2,"translation":"[ وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ تۆ شوێنی ئه‌و وه‌حیه‌ بكه‌وه‌ كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆت دێت [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (٢) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن."},{"id":3,"translation":"[ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ تۆ ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌ وه‌ كاره‌كانت ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێره‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٣) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ كه‌سێك كاره‌كانی به‌خوای گه‌وره‌ بسپێرێ و ته‌وه‌كول بكاته‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یپارێزێ."},{"id":4,"translation":"[ مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ ] ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (زه‌یدى كوڕى حاريثه) دابه‌زى كه‌ پێیان ده‌ووت: (زه‌یدی كوڕی محمد - صلی الله علیه وسلم -)، خوای گه‌وره‌ بۆ هیچ پیاوێك دوو دڵی له‌ لاشه‌دا دانه‌ناوه‌ كه‌ كه‌سێك كوڕى یه‌كێكى تر بێت و به‌ناو خۆته‌وه‌ بانگى بكه‌یت، یان پیاو به‌خێزانه‌كه‌ى خۆى بڵێت تۆ وه‌كو دایكم وایت، یان دڵێكیان ئیسلامی تێدا بێت و دڵێكیان كوفر یان نیفاقى تێدا بێت، به‌ڵكو هه‌ر ته‌نها دڵێكه‌ یان ئیسلامه‌ یان كوفره‌ [ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ ئێوه‌ (ظيهاریان) لێ ئه‌كه‌ن دایكی ئێوه‌ نین به‌ڵكو خێزانتانن، (ظيهار) واته‌: پیاو به‌ خێزانه‌كه‌ی خۆى بڵێ وه‌كو دایكم وایت، یان وه‌كو پشتی دایكم وایت، كه‌ له‌ سه‌ره‌تاى سووره‌تی (موجادیله‌) به‌ درێژی باسكراوه‌ [ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ] وه‌ ئه‌و منداڵانه‌یشی كه‌ به‌ (ته‌به‌نی) به‌خێوتان كردوون ئه‌وانه‌ كوڕی ئێوه‌ نین و به‌ناو خۆتانه‌وه‌ بانگیان مه‌كه‌ن به‌ڵكو به‌ناوى باوكیانه‌وه‌ بانگیان بكه‌ن [ ذَلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْوَاهِكُمْ ] ئه‌مه‌ هه‌ر به‌ ده‌م ئێوه‌ به‌ خێزانه‌كانتان ئه‌ڵێن وه‌كو دایكم وایت، یان به‌ منداڵێك كه‌ به‌خێوتان كردووه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خۆتان و به‌ناو خۆتانه‌وه‌ بانگی ئه‌كه‌ن وه‌كو ده‌وترا: (زه‌یدی كوڕی محمد - صلی الله علیه وسلم -) كه‌ دواتر ئه‌و شته‌ گۆڕا [ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌ق ئه‌فه‌رمووێ [ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ (٤) ] وه‌ ڕێنماییاتان ئه‌كات بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":5,"translation":"{دەبێت هەموو كەس بەناوی باوكییەوە بانگ بكرێت} [ ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ] (عبدالله¬ى كوڕى عومه‌ر) ده‌فه‌رمێت: ئێمه‌ هه‌ر به‌ (زه‌یدى كوڕى محمد) بانگى (زه‌یدى كوڕى حاريثه) مان ده‌كرد تا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: (سه‌هله‌ى كچى سوهه‌یلى كوڕى عه‌مر) كه‌ خێزانى (ئه‌بى حوزه‌یفه‌ى كوڕى عوتبه‌) بوو هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وتى: (سالم) كه‌ كۆیله‌ى ئازادكراوى (ئه‌بو حوزه‌یفه‌) بوو دێته‌ ژووره‌وه‌ بۆ ناومان، وه‌ من ته‌نها یه‌ك پۆشاكى كاركردنم له‌به‌ره‌و سه‌رم رووته‌، وه‌ ئێمه‌ به‌ كوڕى خۆمانى داده‌نێین، كه‌ (ئه‌بو حوزه‌یفه‌) به‌خێوى كردبوو به‌(ته‌به‌نى) هه‌روه‌كو چۆن پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - (زه‌یدى) به‌خێو كردبوو (به‌ته‌به‌نى)، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: به‌ناو باوكی خۆیانه‌وه‌ بانگیان بكه‌ن ئه‌وه‌ دادپه‌روه‌رتره‌ لای خوای گه‌وره‌ نه‌ك به‌ناو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌خێوی كردوون و خزمه‌تیان ئه‌كات، چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك خۆى بداته‌ پاڵ جگه‌ له‌ باوكى و بیشزانێت كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ باوكى نیه‌ ئه‌وه‌ كوفرى كردووه‌) (به‌ڵام بۆ رێزو خۆشه‌ویستى به‌ كه‌سێك بڵێیت كوڕم، یان كچم ئه‌وه‌ دروسته‌و ئاساییه‌و پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - خۆى به‌كارى هێناوه‌) [ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش نه‌تانزانی كوڕی كێیه‌و باوكی كێیه‌ [ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ] ئه‌وه‌ براتانه‌ له‌ دینداو برای دینیتانه‌ یان خزمه‌تكارتانه‌، (ئه‌بو به‌كره‌) ده‌فه‌رمێت: (من له‌و كه‌سانه‌م كه‌ نازانرێت باوكم كێیه‌، بۆیه‌ من براى دینیتانم) [ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ ] وه‌ تاوانیشتان له‌سه‌ر نیه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ بكه‌ن به‌ هه‌ڵه‌ كه‌سێك به‌ خێزانه‌كه‌ی خۆی بڵێ وه‌ك دایكم وای یان خوشكم، له‌ ده‌می ده‌رچێت و نیه‌تی نه‌بێ، یاخود كه‌سێك به‌ناوی باوكیه‌وه‌ بانگ نه‌كات [ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دڵتانه‌وه‌ به‌ عه‌مدی ده‌رئه‌چێ ئه‌وه‌ تاوانتان له‌سه‌ره‌و (ظيهاره‌) و كه‌فاره‌ت ده‌كه‌وێته‌ سه‌رتان، به‌ خێزانه‌كه‌ت بڵێیت: وه‌كو دایكم یان خوشكم وایت، ئه‌وا ده‌بێت به‌نده‌یه‌ك ئازاد بكه‌یت، كه‌ ئێستا نیه‌ ده‌بێت دوو مانگ له‌سه‌ر یه‌ك به‌ رۆژوو بیت، نه‌تتوانى ده‌بێت شه‌ست فه‌قیر تێر بكه‌یت ژه‌مه‌ خواردنێك، یان نه‌وه‌د كیلۆ برنج بده‌یت به‌ فه‌قیر [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":6,"translation":"{خێزانەكانی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - دایكی باوەڕدارانن} [ النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێشترو شایانتره‌ به‌ باوه‌ڕداران له‌ نه‌فسی خۆشیان له‌ دڵسۆزى و سۆزو به‌زه‌یى و په‌رۆشى بۆیان، كه‌ ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك ماڵى به‌جێهێشت ئه‌وا بۆ میراتگرانێتى، وه‌ هه‌ركه‌سێكیش قه‌رزار بوو ئه‌وه‌ له‌سه‌ر منه‌و من بۆى ده‌ده‌مه‌وه‌) [ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ ] وه‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دایكی باوه‌ڕدارانن له‌ رێزو به‌گه‌وره‌زانیندا، كه‌ له‌ دونیا له‌ دوای پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - نابێ كه‌س بیانخوازێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خێزانی پێغه‌مبه‌ری خوان - صلی الله علیه وسلم - له‌ دونیاو قیامه‌تدا، به‌ڵام بۆ بینین و خه‌لوه‌و ئه‌و شتانه‌ هه‌ر حوكمی ئافره‌تی بێگانه‌یان هه‌یه‌، به‌ڵام ته‌نها له‌ خواستندا نابێت كه‌س بیانخوازێت [ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ ] (زوبێرى كوڕى عه‌ووام) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر قوڕه‌یش و ئه‌نصاره‌كان دابه‌زى كه‌ سه‌ره‌تا پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كردنى به‌ براى یه‌كترى و میراتیان له‌ یه‌كترى ئه‌برد به‌ڵام به‌م ئایه‌ته‌ نه‌سخ بووه‌وه‌): وه‌ خزمه‌كان ئه‌وان له‌ پێشترو شایانترن هه‌ندێكیان به‌ هه‌ندێكیان له‌ باوه‌ڕداران و كۆچكه‌ران له‌ میراتی بردندا له‌ حوكم و بڕیاردانى خوای گه‌وره‌ له‌ قورئاندا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وه‌كو باسمان كردو وتمان: له‌سه‌ره‌تادا كۆچكه‌ران یان باوه‌ڕداران هه‌ندێكیان میراتیان له‌ هه‌ندێكیان ئه‌برد، به‌ڵام دواتر نه‌سخ بووه‌وه‌ [ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا ] ئیلا ئه‌گه‌ر خۆتان چاكه‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ كه‌سوكارتاندا به‌وه‌ی كه‌ وه‌سیه‌تێك بكه‌ن كه‌ له‌ دوای من ئه‌وه‌نده‌ بكه‌ به‌ خێر، یان بیده‌ فه‌قیر، كه‌ ئه‌میش به‌هه‌مان شێوه‌ نه‌سخ بووه‌وه‌ به‌ ئایه‌تی میراث [ كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا (٦) ] ئه‌م نه‌سخ بوونه‌وه‌یه‌ كه‌ پێشتر ئه‌وانه‌ی به‌یه‌كه‌وه‌ هیجره‌تیان ئه‌كرد یان په‌یماننامه‌و به‌ڵێننامه‌یان له‌گه‌ڵ یه‌كدا هه‌بووه‌ میراتیان له‌ یه‌ك بردووه‌ به‌ڵام دواتر نه‌سخ بووه‌وه‌، وه‌ ئه‌مه‌یش له‌ (لوح المحفوظ) و له‌ قورئانی پیرۆزدا ئه‌م شته‌ نووسراوه‌ پێویسته‌ كاری پێ بكه‌ن."},{"id":7,"translation":"[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ به‌ڵێنمان له‌ پێغه‌مبه‌ران وه‌رگرتووه‌ كه‌ به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و په‌یامه‌كه‌ى بگه‌یه‌نن [ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ] وه‌ به‌ڵێنمان وه‌رگرتووه‌ له‌ تۆش ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ له‌ نوح و ئیبراهیم و موسى و عیسای كوڕی مه‌ریه‌م كه‌ ئه‌مانه‌ (ئولولعه‌زم) بوونه‌ [ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا (٧) ] وه‌ عه‌هدو به‌ڵێنێكی توندو سه‌ختمان لێ وه‌رگرتوون كه‌ ئه‌بێ په‌یوه‌ست بن پێوه‌ی، (وه‌ جوانترین شێواز په‌یوه‌ست بوونه‌ پێوه‌ى)."},{"id":8,"translation":"[ لِيَسْأَلَ الصَّادِقِينَ عَنْ صِدْقِهِمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پرسیار له‌ ڕاستگۆیان ئه‌كات كه‌ پێغه‌مبه‌رانن سه‌باره‌ت به‌ ڕاستگۆییان كه‌ دینه‌كه‌یان به‌ جوانی گه‌یاندووه‌، (ئه‌مه‌یش بۆ ده‌مكوت كردنى كافرانه‌) [ وَأَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا أَلِيمًا (٨) ] وه‌ بۆ كافرانیش سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاری بۆ ئاماده‌ كردوون ئه‌وانه‌ی وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌رانیان نه‌داوه‌ته‌وه‌."},{"id":9,"translation":"{چەند دیمەنێك لە غەزای خەندەق (ئەحزاب)} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ ] كاتێك كه‌ كۆمه‌ڵێك سه‌رباز هاتنه‌ سه‌رتان كه‌ له‌ جه‌نگ و غه‌زای ئه‌حزاب و خه‌نده‌ق بوو، ئه‌حزابی پێ وتراوه‌ چونكه‌ هه‌موو حیزب و تاقمه‌كان كۆبوونه‌وه‌ كه‌ ژماره‌یان (ده‌ هه‌زار كه‌س بوو) بۆ داگیركردنى مه‌دینه‌و له‌ناو بردنى موسڵمانان، وه‌ خه‌نده‌قیشى پێ وتراوه‌ چونكه‌ موسڵمانان به‌ راوێژى (سه‌لمانى فارسی) خه‌نده‌قیان به‌ ده‌ورى شارى مه‌دینه‌ هه‌ڵكه‌ند بۆ خۆپاراستن له‌ كافران، وه‌ ژماره‌ى موسڵمانان (سێ هه‌زار كه‌س بوو) كه‌ له‌ مانگی شه‌والی ساڵی پێنجی كۆچیدا بوو [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: كه‌ ئه‌وان بۆتان كۆبوونه‌وه‌ ئێمه‌یش بایه‌كمان نارده‌ سه‌ریان كه‌ قاپ و مه‌نجه‌ڵه‌كانیانی قڵپ ئه‌كرده‌وه‌، وه‌ ئاگره‌كانیانی ئه‌كوژانده‌وه‌، وه‌ خێمه‌كانیانی ئه‌ڕوخاند، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - (حوزه‌یفه‌ى یه‌مانى) نارده‌ ناو كافران تا هه‌واڵیان بێنێته‌وه‌و ئه‌و به‌م شێوازه‌ بینیانى و ئه‌م هه‌واڵه‌ى هێنایه‌وه‌و پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - موژده‌ى به‌هه‌شتى پێدا كه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌بێت [ وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا ] وه‌ سه‌ربازی تریشمان نارد له‌ فریشته‌كان كه‌ ئێوه‌ نه‌تانبینین [ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا (٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن و هه‌مووی ئه‌بینێ."},{"id":10,"translation":"[ إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ ] كاتێك كافران له‌لای سه‌رووتانه‌وه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ بۆتان هاتن [ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ] وه‌ له‌ خواریشه‌وه‌ له‌ ڕۆژئاواوه‌ جوله‌كه‌كانى (به‌نو قوڕه‌یزه‌) بۆتان هاتن [ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ ] وه‌ كاتێك چاوه‌كان له‌ جێی خۆی لاچوون له‌سه‌رسامی و ترس و سه‌ختی دیمه‌نه‌كه‌دا [ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ ] وه‌ دڵه‌كان له‌ جێی خۆیدا به‌رز بوونه‌وه‌ تا دڵ گه‌یشت به‌ گه‌روو له‌ ترسدا [ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا (١٠) ] وه‌ جۆره‌ها گومانتان به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌برد، موسڵمانان گومانی سه‌ركه‌وتنیان بردووه‌ و به‌ ئومێدی سه‌ركه‌وتن بوونه‌، وه‌ مونافیقان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ گومانى له‌ناوچوون و ریشه‌كێش كردنى موسڵمانانیان بردووه‌."},{"id":11,"translation":"[ هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ ] ئه‌له‌و شوێنه‌دا خوای گه‌وره‌ باوه‌ڕدارانی تاقیكرده‌وه‌ كه‌ تووشی ترس و كوشتارو برسێتی و گه‌مارۆدان بوون [ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِيدًا (١١) ] وه‌ تێكشڵه‌ژان، تێكشڵه‌ژانێكی زۆر سه‌خت."},{"id":12,"translation":"{هەڵوێستی مونافیق‌و دووڕووان} [ وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] وه‌ مونافیق و دووڕووان ئه‌وانه‌ی كه‌ گومان له‌ دڵیاندا بووه‌و شڵه‌ژابوون وتیان: [ مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا (١٢) ] خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هیچ به‌ڵێنێكیان به‌ ئێمه‌ نه‌دا ته‌نها ئێمه‌یان له‌ خشته‌بردو وایان لێ كردین له‌ خۆمان بایی بین، كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - خه‌نده‌ق و چاڵه‌كه‌ی هه‌ڵئه‌كه‌ند ئه‌و كاته‌ موژده‌ی موڵكی فارس و ڕۆمی پێدان، یه‌كێك له‌ مونافیقان وتى: یه‌كێك له‌ ئێمه‌ ناتوانێ بڕوات سه‌رئاو بكات ئه‌م لێره‌ باسی كه‌نزو موڵكى ڕۆم و فارس ئه‌كات."},{"id":13,"translation":"[ وَإِذْ قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا ] كۆمه‌ڵێك له‌ مونافیقانیش ئه‌یانووت: ئه‌ی خه‌ڵكی مه‌دینه‌ ئێوه‌ لێره‌ شوێنتان نیه‌، واته‌ ڕاكه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو ماڵ و منداڵی خۆتان [ وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیش له‌ ئیمان لاوازان، یان له‌ مونافیقان داوای ئیزن و ڕوخسه‌تیان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێنه‌وه‌ [ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ ] ئه‌یانووت: كه‌س له‌ ماڵه‌وه‌ نیه‌و ماڵه‌كانمان ده‌ركه‌وتووه‌ له‌وه‌ ئه‌ترسین دوژمن بدات به‌سه‌ریاندا [ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ ] له‌ كاتێكیشدا كه‌ ڕاست ناكه‌ن [ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا (١٣) ] به‌ڵكو ته‌نها مه‌به‌ستی ئه‌وان ئه‌وه‌یه‌ هه‌ڵبێن و له‌ جه‌نگه‌كه‌ ڕابكه‌ن."},{"id":14,"translation":"[ وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطَارِهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر دوژمن له‌ هه‌موو لایه‌كانه‌وه‌ بهاتایه‌ته‌ ماڵیان [ ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا ] پاشان داوای فیتنه‌یان لێ بكرایه‌و كافر ببنه‌وه‌ ئه‌وا كافر ده‌بوونه‌وه‌، یان ڕێگه‌ بۆ كافران بكه‌نه‌وه‌ ئه‌وا رێگایان بۆ ده‌كردنه‌وه‌، یاخود ئه‌گه‌ر هاتوو بۆ ده‌مارگیری و ئه‌و شتانه‌ بهاتنایه‌و شه‌ڕیان له‌گه‌ڵیان بكردایه‌ ئه‌وه‌ ئه‌وان شه‌ڕیان ئه‌كرد [ وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلَّا يَسِيرًا (١٤) ] وه‌ نه‌ئه‌مانه‌وه‌ ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ، واته‌: به‌خێرایی ئه‌ڕۆیشتن و جه‌نگیان ئه‌كرد ئه‌گه‌ر له‌ پێناوی خۆیاندا بوایه‌ به‌ڵام له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نایكه‌ن."},{"id":15,"translation":"[ وَلَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ ] وه‌ ئه‌م مونافیقانه‌ پێشتر به‌ڵێنیان به‌خوای گه‌وره‌دا كه‌ ئه‌مان جارێكی تر پشت هه‌ڵنه‌كه‌ن، له‌ جه‌نگی به‌در كه‌ دواكه‌وتن بینیان موسڵمان سه‌ركه‌وتن و غه‌نیمه‌یان ده‌ست كه‌وت به‌ڵێنیاندا جارێكى تر دوانه‌كه‌ون [ وَكَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْئُولًا (١٥) ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك به‌ڵێن به‌ خوای گه‌وره‌ بدات خوای گه‌وره‌ له‌و عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانه‌ لێی ئه‌پرسێته‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر جێبه‌جێی نه‌كات."},{"id":16,"translation":"[ قُلْ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْفِرَارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ڕاكردن له‌ مردن یان له‌ كوشتن هیچ سوودێك به‌ ئێوه‌ ناگه‌یه‌نێ به‌ڵكو ئه‌جه‌له‌و هه‌ر كاتێك بێ ئه‌تانگرێته‌وه‌ [ وَإِذًا لَا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا (١٦) ] وه‌ كه‌ رایشبكه‌ن ئه‌و ڕاكردنه‌ ئه‌جه‌لتان دوا ناخات و ناتوانن ژیان به‌سه‌ربه‌رن و ڕابوێرن ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ ئه‌جه‌ل به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":17,"translation":"[ قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێ هه‌یه‌ بتانپارێزێ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ تووشی خراپه‌یه‌كتان بكات و له‌ناوتان ببات، یاخود ڕه‌حمه‌تی خۆی بڕژێنێ به‌سه‌رتاندا كێ هه‌یه‌ بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (١٧) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ نابینن كه‌سێك دۆست و پشتیوانتان بێت و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگارتان بكات."},{"id":18,"translation":"{چەند سیفاتێكی تری مونافیقان} [ قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ وَالْقَائِلِينَ لِإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێگر بوونه‌، واته‌: مونافیقان كه‌ ڕێگر بوونه‌ له‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵك له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ده‌رچێ بۆ جیهاد، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ خزم و براكانی خۆیان به‌ خه‌ڵكی مه‌دینه‌یان ئه‌ووت: وه‌رن بۆ لای ئێمه‌ بۆ ناو باخ و به‌رووبووم و سێبه‌رو واز له‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - بێنن [ وَلَا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِيلًا (١٨) ] وه‌ له‌ ترسی مردندا ناچنه‌ جه‌نگه‌وه‌ ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ."},{"id":19,"translation":"[ أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ ] وه‌ زۆر ڕه‌زیلن یارمه‌تیتان ناده‌ن له‌ هه‌ڵكه‌ندنی خه‌نده‌قدا، یان له‌ به‌خشین له‌ پێناوى خوای گه‌وره‌دا [ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ترس ڕوویان تێ بكات [ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ ] ئه‌بینی چاویان ئه‌سووڕێته‌وه‌ به‌لای ڕاست و چه‌پدا له‌ ترسدا [ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ ] وه‌ك كه‌سێك كه‌ له‌ مردن بترسێ و مردن دابه‌زیبێته‌ سه‌ری [ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ترسیان له‌سه‌ر لاچێ [ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ ] ئه‌و كاته‌ ئازارتان ئه‌ده‌ن به‌ زمانێكی تیژو زمانیان درێژه‌و ده‌مدرێژن و قسه‌تان پێ ئه‌ڵێن و به‌شان و باڵى خۆیاندا هه‌ڵده‌ده‌ن [ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ ] به‌ڵام بۆ خێرو چاكه‌ ڕه‌زیلن و نابه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و داواى غه‌نیمه‌تتان لێ ده‌كه‌ن [ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا ] ئه‌مانه‌ له‌ ڕاستیدا هه‌ر ئیمان نه‌چۆته‌ دڵیانه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مونافیقن [ فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ كردوونه‌ته‌وه‌ [ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (١٩) ] وه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خوای گه‌وره‌ زۆر ئاسانه‌."},{"id":20,"translation":"[ يَحْسَبُونَ الْأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا ] له‌ ترسنۆكیان وا ئه‌زانن هێشتا ئه‌و هه‌موو حیزبه‌ی كه‌ كۆبۆته‌وه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌ڕۆیشتوون و نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ [ وَإِنْ يَأْتِ الْأَحْزَابُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو جارێكی تر ئه‌و حیزبه‌ كافرانه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ [ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بَادُونَ فِي الْأَعْرَابِ ] ئاواته‌خواز بوون و له‌ ترسدا ئه‌یانووت: خۆزگه‌ ئێمه‌ هه‌ر له‌ مه‌دینه‌ نه‌بووینایه‌و له‌و ده‌شته‌ بووینایه‌ له‌ناو ده‌شتنشینه‌كان [ يَسْأَلُونَ عَنْ أَنْبَائِكُمْ ] وه‌ له‌ دووره‌وه‌ پرسیاری ئێوه‌یان بكردایه‌و هه‌واڵی مه‌دینه‌یان بپرسیایه‌ [ وَلَوْ كَانُوا فِيكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م دووڕووانه‌ له‌ناو ئێوه‌شدا بوونایه‌ [ مَا قَاتَلُوا إِلَّا قَلِيلًا (٢٠) ] له‌ ترسا كوشتاریان نه‌ئه‌كرد ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ترسنۆك بوونه‌."},{"id":21,"translation":"{پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - پێشەواو مامۆستای چاكی ئێوەیە} [ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا (٢١) ] به‌دڵنیایى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئێوه‌ پێشه‌وایه‌تییه‌كی زۆر جوان هه‌یه‌و پێشه‌واو مامۆستای چاكی ئێوه‌یه‌و چاو له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن و شوێنى بكه‌ون به‌ڵام بۆ كه‌سێك كه‌ به‌ ئومێدی خواو ڕۆژی دوایی و پاداشتی خوای گه‌وره‌ هه‌بێت، وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ی زۆر كردبێت."},{"id":22,"translation":"{هەڵوێستی جوامێرانەی باوەڕداران} [ وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ ] وه‌ كاتێك باوه‌ڕداران ئه‌و هه‌موو حیزبه‌یان بینی كه‌ لێیان كۆبوونه‌ته‌وه‌ [ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] وتیان: ئه‌مه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌یه‌ كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ ئێمه‌یان داوه‌ به‌ سه‌ركه‌وتن له‌ دواى تاقیكردنه‌وه‌ [ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] وه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ڕاستیان فه‌رمووه‌ [ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا (٢٢) ] وه‌ هیچ شتێكیان زیادی نه‌كرد ته‌نها ئیمان هێنان به‌خوای گه‌وره‌و ته‌سلیم بوونیان نه‌بێ كه‌ خۆیان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردو گوێڕایه‌ڵى خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - كرد، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئیمان زیادو كه‌م ده‌كات، به‌ ئیمان و كرده‌وه‌ى چاك زیاد ده‌كات، وه‌ به‌ كوفرو تاوان كه‌م ده‌كات)."},{"id":23,"translation":"[ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ] (ئه‌نه‌سى كوڕى مالیك) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌نه‌سى كوڕى نه‌زرى) مامم له‌ غه‌زاى (به‌در) به‌شدارى نه‌كرد، وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئاماده‌ى یه‌كه‌م غه‌زا نه‌بووم كه‌ كوشتارى كافرانت كرد ئه‌گه‌ر خواى گه‌وره‌ یارمه‌تیم بدات ئاماده‌ بم له‌ كوشتارى كافران ده‌مبینێت كه‌ چى ده‌كه‌م، له‌ غه‌زاى (ئوحود)دا كه‌ موسڵمانان تێكشكان، وتى: خوایه‌ من داواى لێبوردنت لێده‌كه‌م كه‌ هاوڕێكانم تێكشكان، وه‌ به‌ریم له‌وه‌ى كه‌ كافران ده‌یكه‌ن، پاشان چووه‌ پێشه‌وه‌ (سه‌عدى كوڕى موعاز) پێى گه‌یشت، وتى: ئه‌ى (سه‌عدى كوڕى موعاز) سوێند بێت به‌ خواى باوكم من بۆنى به‌هه‌شت ده‌كه‌م له‌ لاى (ئوحود)ه‌وه‌، (سه‌عد) فه‌رمووى ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى (ئه‌نه‌سى كوڕى نه‌زر) كردى من نه‌متوانى بیكه‌م، (ئه‌نه‌س) ده‌فه‌رمێت: بینیمان هه‌شتاو ئه‌وه‌نده‌ برین به‌ له‌شیه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ شمشێرو رم و تیر لێیدرابوو، وه‌ كوژرا بوو وه‌ لاشه‌ى شێوێنرابوو كه‌س نه‌یناسیه‌وه‌ ته‌نها خوشكه‌كه‌ى نه‌بێت به‌ سه‌ره‌په‌نجه‌كانى ناسیه‌وه‌، (ئه‌نه‌س) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئه‌نه‌سی كوڕی نه‌ضر)و هاوشێوه‌كانى دابه‌زیوه‌: له‌ناو پیاواندا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ ڕاستگۆ بوونه‌ له‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌یان داوه‌ كه‌ به‌رگری له‌ دینی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ ] جا هه‌یانبووه‌ به‌ڵێنه‌كه‌ی جێبه‌جێ كردووه‌ كه‌ به‌ڵێنیان داوه‌ كه‌ بگه‌ن به‌ دوژمن كوشتاریان بكه‌ن، یاخود مردوونه‌و شه‌هید بوونه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (طلحة له‌م كه‌سانه‌یه‌) [ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ] وه‌ هه‌شیانه‌ چاوه‌ڕێیه‌ كه‌ ئه‌جه‌لی بێت و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ بكوژرێ [ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا (٢٣) ] وه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان داوه‌ - صلی الله علیه وسلم - نه‌یانگۆڕیوه‌و به‌رده‌وام بوونه‌ له‌سه‌ری"},{"id":24,"translation":"[ لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ ] تا خوای گه‌وره‌ پاداشتی ڕاستگۆیان بداته‌وه‌ به‌هۆی ڕاستگۆییانه‌وه‌ كه‌ باوه‌ڕدارانن [ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِنْ شَاءَ ] وه‌ سزای مونافیقان بدات ئه‌وه‌ی كه‌ ویستی لێ بێت و به‌رده‌وام بێت له‌سه‌ر نیفاق [ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ] یان لێیان خۆشبێ له‌وانه‌ی كه‌ ته‌وبه‌ ده‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٢٤) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا ] وه‌ ئه‌و كافرانه‌یشى كه‌ هاتنه‌ مه‌دینه‌ خوای گه‌وره‌ گه‌ڕاندیانیه‌وه‌ به‌ ڕق و كینه‌ی خۆیانه‌وه‌ وه‌ هیچ خێرێكیان ده‌ست نه‌كه‌وت [ وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش باوه‌ڕدارانی پاراست له‌ كوشتار كردن به‌ڵكو ته‌نها با و فریشته‌ی بۆ ناردن، (ئه‌مه‌یش ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ چیتر قوڕه‌یش ناتوانن بده‌ن به‌سه‌رتانداو ئێوه‌ ده‌ده‌ن به‌سه‌ریانداو دواتر فه‌تحى مه‌ككه‌یان كرد) [ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا (٢٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌."},{"id":26,"translation":"[ وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ پشتیوانی كافرانیان كرد له‌ جووله‌كه‌كانی (به‌نی قوڕه‌يزه) خوای گه‌وره‌ ئه‌وانیشی له‌ قه‌ڵا پته‌وه‌كانیان ده‌ركرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ به‌ڵێنیان شكاندو چوونه‌ پاڵ كافران و ویستیان له‌گه‌ڵ كافراندا پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - موسڵمانان له‌ناوده‌ن و ریشه‌كێشیان بكه‌ن، به‌ڵام خۆیان ریشه‌كێش كران [ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ترسی خسته‌ ناو دڵیانه‌وه‌و خۆیان ته‌سلیم كرد، پاش ئه‌وه‌ى كه‌ (بیست و پێنج) رۆژ گه‌مارۆ دران [ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ ] كۆمه‌ڵێكتان له‌وان كوشت ئه‌وانه‌ی كه‌ پیاو و جه‌نگاوه‌ره‌كان بوون [ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا (٢٦) ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیشتان به‌دیل گرت ئه‌وه‌ی كه‌ مناڵ و ئافره‌ت بوون."},{"id":27,"translation":"[ وَأَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی كرد به‌ جێنشینى زه‌وی و خانوو و ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانى ئه‌وان و هه‌موو شتێكی ئه‌وانی خسته‌ ژێر ده‌ستی ئێوه‌، وه‌ هه‌ندێك زه‌ویش كه‌ هێشتا نه‌تانگرتووه‌ كه‌ (خه‌یبه‌ر)ه‌ كه‌ دواتر ئه‌ویش ئازاد ئه‌كه‌ن، یان مه‌ككه‌یه‌، یان فارس و رۆمه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا (٢٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر توانای به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":28,"translation":"{خێزانەكانی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - خواو پێغەمبەر هەڵدەبژێرن} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا (٢٨) ] كاتێك كه‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داوای نه‌فه‌قه‌یان كرد چونكه‌ زۆر هه‌ژارو نه‌بوون بوون، (ئیمامى ئه‌بو به‌كر) هه‌ڵسایه‌ گیان (عائیشه‌)ى كچى لێیبدات و (ئیمامى عومه‌ر)یش هه‌ڵسایه‌ گیان (حه‌فسه‌)ى كچى لێیبدات و وتیان داواى شتێك له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كه‌ن كه‌ نیه‌تى، به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌یهێشت و به‌رهه‌ڵستى كردن، ئه‌وانیش وتیان سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ له‌مه‌ودوا داواى شتێك له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ناكه‌ین كه‌ نه‌یبێت، وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو سه‌رپشكى كردن له‌ نێوان دونیاو دوارۆژدا: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ خێزانه‌كانت بڵێ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ جوانی و ڕازاوه‌یی ژیانی دونیاتان ده‌وێ وه‌رن با ته‌ڵاقتان بده‌م واته‌: ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌تانه‌وێ پێتان ئه‌به‌خشم به‌ڵام لێتان جیا ئه‌بمه‌وه‌و ته‌ڵاقتان ئه‌ده‌م و بۆ خۆتان بڕۆن و دوای دونیا بكه‌ون"},{"id":29,"translation":"[ وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - قیامه‌تتان ئه‌وێ واته‌: به‌هه‌شتان ئه‌وێ [ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا (٢٩) ] ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆ چاكه‌كاران له‌ ئێوه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌ی داناوه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌ك یه‌ك خێزانه‌كانى سه‌رپشك كردو له‌ (عائیشه‌)وه‌ ده‌ستى پێكردو فه‌رمووى: ئه‌ى (عائیشه‌) شتێكت پێ ده‌ڵێم به‌ڵام په‌له‌ مه‌كه‌ له‌ بڕیارداندا تا راوێژ به‌ دایك و باوكت ده‌كه‌یت، (ده‌یزانى دایك و باوكى رازى نابن عائیشه‌ واز له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێنێت و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خۆیشى پێى خۆش نه‌بوو)، (عائیشه‌) فه‌رمووى: له‌م شته‌دا راوێژ به‌كه‌س ناكه‌م و من خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌شتم ده‌وێت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - زۆر دڵخۆش بوو، پاشان خێزانه‌كانی تریشى هه‌ر هه‌موویان خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌شتیان هه‌ڵبژاردو خۆشى ژیانى دونیایان ڕه‌ت كرده‌وه‌، كه‌ نۆ خێزانى هه‌بوو كه‌: (عائیشه‌و حه‌فصه‌و ئوم حه‌بیبه‌و سه‌وده‌و ئوم سه‌له‌مه‌و صه‌فیه‌و مه‌یمونه‌و زه‌ینه‌بى كچى جه‌حش و جوه‌یرییه‌) بوون."},{"id":30,"translation":"[ يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ] ئه‌ی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ ئه‌گه‌ر كارێكی ناشیاو و ناشیرین بكات (هه‌ر چه‌نده‌ خوای گه‌وره‌ له‌به‌ر رێزو گه‌وره‌یى و پله‌و پایه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پاراستوونى لێی و ئه‌مه‌ مه‌رجه‌و مه‌رجیش وا ناخوازێت كه‌ رووبدات) [ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ ] ئه‌وه‌ سزای دوو قات ئه‌بێت له‌ دونیاو قیامه‌تداو وه‌كو ئافره‌تانی تر نین له‌به‌ر پله‌و پایه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش خوای گه‌وره‌ پاراستنی [ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (٣٠) ] وه‌ ئه‌مه‌یش لای خوای گه‌وره‌ شتێكی ئاسانه."},{"id":31,"translation":"[ وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێكیش له‌ ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات (كه‌ هه‌موویان وابوونه‌) [ وَتَعْمَلْ صَالِحًا ] وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكات [ نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ ] ئه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتیشی دوو قاته‌ [ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا (٣١) ] وه‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌ڕێزیشی پێ ئه‌به‌خشین له‌ به‌هه‌شتداو له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ده‌بن له‌ فیرده‌وسدا."},{"id":32,"translation":"{نابێت ئافرەتان دەنگیان ناسك بكەنەوە لە كاتی قسە كردن لەگەڵا پیاوانی نامەحرەم} [ يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ ] ئه‌ی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ وه‌كو هیچ له‌ ئافره‌تانی تر نین ئه‌گه‌ر ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، واته‌: پله‌و پایه‌و فه‌زڵ و ئه‌جرو پاداشتان یه‌كجار زۆره‌ [ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ ] وه‌ نابێت كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ پیاوانی بێگانه‌دا قسه‌تان كرد به‌ نه‌رمی و ناسكی قسه‌ بكه‌ن [ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ ] ئه‌و كاته‌ كه‌سێك كه‌ نه‌خۆشی نیفاق یان نه‌خۆشی شه‌هه‌وات و ئاره‌زوو له‌ دڵیدا بێ له‌وانه‌یه‌ ته‌ماح بكات [ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا (٣٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ پیاوانى بێگانه‌و نامه‌حره‌مدا قسه‌تان كرد قسه‌ی جوان بكه‌ن با قسه‌كانتان دوور بێت له‌ نه‌رمى و ناسكى و گومانه‌وه‌و وه‌كو پیاوى خۆتان قسه‌یان له‌گه‌ڵ مه‌كه‌ن، (ئافره‌ت ده‌بێت له‌گه‌ڵ پیاوى خۆى به‌ نه‌رمى و ناسكى قسه‌ بكات، وه‌ له‌گه‌ڵ پیاوى بێگانه‌و نامه‌حره‌م به‌ زبرى قسه‌ بكات، نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌)."},{"id":33,"translation":"{سفوری‌و دەرخستنی جوانی بۆ پیاوانی نامەحرەم پیشەی ئافرەتانی سەردەمی نەزانی‌و نەفامی بووە!} [ وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ ] وه‌ له‌ ماڵه‌كانی خۆتاندا جێگیرو نیشته‌جێ بن و بۆ جگه‌ له‌ پێویستى مه‌چنه‌ ده‌ره‌وه‌، ته‌نانه‌ت بۆ نوێژكردنى جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و ته‌راویح باشتر وایه‌و خێرى زیاتره‌ ئافره‌ت له‌ ماڵى خۆى نوێژ بكات و ده‌رنه‌چێت [ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى ] وه‌ وه‌كو ئافره‌تانی سه‌رده‌می نه‌زانی و نه‌فامى پێشوو جوانی خۆتان بۆ پیاوانی نامه‌حره‌م ده‌رمه‌خه‌ن، (كه‌واته‌ سفورى و خۆدانه‌پۆشین و ده‌رخستنى جوانى پێشكه‌وتن نیه‌ به‌ڵكو پیشه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامى بووه‌ له‌ پێش ئیسلامدا) [ وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن به‌ روكن و واجبات و خشوعه‌وه‌ [ وَآتِينَ الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن {خانەوادەی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - كێن؟} [ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا (٣٣) ] ئه‌ی خانه‌واده‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ هه‌ر شتێك كه‌ خراپه‌و تاوان بێ له‌ ئێوه‌ی دوور بخاته‌وه‌ وه‌ به‌ ته‌واوی پاكتان بكاته‌وه‌ له‌ هه‌موو تاوان و پیسی و خراپه‌كاریه‌ك، مه‌به‌ست پێی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - ئال وبه‌یتی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌م ئایه‌ته‌ تایبه‌ت له‌سه‌ر خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زى)، چونكه‌ ئایه‌ته‌كانى پێشترو دواتریش هه‌ر باسی ئه‌وانه‌، وه‌ (عیكریمه‌) له‌ بازاڕدا بانگى ده‌كردو ده‌یووت: ئه‌م ئایه‌ته‌ تایبه‌ت له‌سه‌ر هاوسه‌ره‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه‌، به‌ڵام ته‌نها ئه‌وان مه‌به‌ست نین، چونكه‌ عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌یانیانێكى له‌ ماڵ ده‌رچوو پۆشاكێكى له‌به‌ردا بوو له‌ مووى ره‌ش دروستكرا بوو، (ئیمامى حه‌سه‌ن) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌، پاشان (ئیمامى حوسێن) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌، پاشان (فاتیمه‌) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌، پاشان (ئیمامى عه‌لى) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ى به‌سه‌ردا خوێندنه‌وه‌، (كه‌واته‌ خێزانه‌كان و خانه‌واده‌و ئال و به‌یتى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌گرێته‌وه‌)"},{"id":34,"translation":"[ وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ ] ئه‌ی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئێوه‌ ئه‌و ئایه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌و حیكمه‌ت واته‌: ئه‌و سوننه‌ته‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ ماڵی ئێوه‌ ئه‌خوێندرێته‌وه‌ ئێوه‌ش بۆ ئافره‌تانی تری باس بكه‌ن و كارى پێبكه‌ن و شوكرى خواى گه‌وره‌ى له‌سه‌ر بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا (٣٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌، وه‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه."},{"id":35,"translation":"{لە پاداشت وەرگرتندا جیاوازی لە نێوان ژن‌و پیاودا نیە} [ إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ ] (ئوم عوماره‌ى ئه‌نصارى) هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتى: هه‌موو شتێك ته‌نها باسى پیاوانه‌و نابینم باسى ئافره‌تان بكرێت، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ (ئوم سه‌له‌مه‌ى) خێزانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئێمه‌ی ئافره‌تان له‌ قورئاندا باس ناكرێین وه‌كو پیاوان كه‌ باس ده‌كرێن؟ خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: به‌ڕاستی پیاوانی موسڵمان و ئافره‌تانی موسڵمان، (هه‌ر چه‌نده‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بفه‌رمێت (الْمُسْلِمِينَ) ژن و پیاو ده‌گرێته‌وه‌) [ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ] وه‌ پیاوانی باوه‌ڕدارو ئافره‌تانی باوه‌ڕدار [ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ ] وه‌ پیاوانی خواپه‌رست و گوێڕایه‌ڵ وه‌ ئافره‌تانی خواپه‌رست و گوێڕایه‌ڵ [ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ ] وه‌ پیاوانی ڕاستگۆ و ئافره‌تانی ڕاستگۆ [ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ ] وه‌ پیاوانی ئارامگرو ئافره‌تانی ئارامگر [ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ ] وه‌ پیاوانی خۆبه‌كه‌مزان و ئافره‌تانی خۆبه‌كه‌مزان، یان له‌ عیباده‌تدا ملكه‌چ بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ ] وه‌ پیاوانی خێرخوازو ئافره‌تانی خێرخواز [ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ ] وه‌ پیاوانی ڕۆژووه‌وان و ئافره‌تانی ڕۆژووه‌وان [ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ ] وه‌ ئه‌و پیاوانه‌ی كه‌ داوێنی خۆیان له‌ حه‌رام ئه‌پارێزن، وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌یشی كه‌ داوێنی خۆیان له‌ حه‌رام ئه‌پارێزن [ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ ] وه‌ ئه‌و پیاوانه‌ی كه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكیاندا، (پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ئه‌گه‌ر پیاو شه‌و هه‌ستێت و خێزانه‌كه‌ى هه‌ستێنێت و دوو ركات نوێژ بكه‌ن ئه‌وا له‌و كه‌سانه‌ ناونوس ده‌كرێن كه‌ زۆر زیكرو یادى خواى گه‌وره‌یان كردووه‌) [ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا (٣٥) ] ئا ئه‌مانه‌ به‌ ژن و پیاوه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لێخۆشبوون و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی بۆ ئاماده‌كردوون."},{"id":36,"translation":"{نابێت باوەڕداران لە بڕیاری خواو پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم – لابدەن} [ وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ] وه‌ بۆ هیچ باوه‌ڕدارێكی پیاو و ئافره‌ت حه‌ڵاڵ نیه‌ كه‌ كاتێك خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بڕیارێك بده‌ن ئه‌وان سه‌رپشك بن له‌وه‌ی كه‌ شتێكی تر هه‌ڵبژێرن، به‌ڵكو پێویسته‌ له‌سه‌ریان پابه‌ندى گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بن - صلی الله علیه وسلم - [ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات [ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا (٣٦) ] ئه‌وه‌ گومڕا بووه‌ گومڕابوونێكی زۆر ئاشكرا، (ابن كثير) سێ هۆى هاتنه‌ خواره‌وه‌ى بۆ ئه‌م ئایه‌ته‌ هێناوه‌و ده‌فه‌رمێت: له‌سه‌ر (ئوم كه¬لثومی كچی عوقبه‌ی كوڕی ئه‌بی موعیه‌ط) دابه‌زیوه‌، كه‌ یه‌كه‌م ئافره‌ت بووه‌ له‌ دواى رێككه‌وتننامه‌ى حوده‌یبیه‌ كۆچى كردووه‌، خۆى پێشكه‌شى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كردووه‌ ئه‌میش خۆى نه‌یویست و ماره‌ى كرد له‌ (زه‌ید) له‌ پاش ئه‌وه‌ى (زه‌ینه‌ب)ى ته‌ڵاقداو ئه‌میش خۆى و براكه‌ى پێیان ناخۆش بوو، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، یاخود له‌سه‌ر (جوله‌یبیب) دابه‌زیوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داخوازى ئافره‌تێكى ئه‌نصارى بۆ كرد باوكى وتى: با پرس به‌ دایكى بكه‌م، دایكى وتى: كه‌س نه‌ما پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ (جوله‌یبیب) داواى ده‌كات! سوێند به‌ خوا نایده‌مێ كه‌ نه‌مداوه‌ به‌ فڵان و فڵان، كچه‌كه‌یش گوێى لێبوو وتى: ئایا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و رازى بێت منیش رازیم و نامفه‌وتێنێت و رازى بوون و خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، یاخود له‌سه‌ر (زه‌یدی كوڕی حارثه) له‌گه‌ڵ (زه‌ینه‌بی كچی جه‌حش) دابه‌زیوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - داخوازی (زه‌ینه‌بی) كردووه‌ -كه‌ خزمی خۆی بووه‌- بۆ (زه‌ید)، كه‌ (زه‌ینه‌ب) قوڕه‌یشی بووه‌و (زه‌یدیش) كۆیله‌یه‌كی ئازادكراو بووه‌ وتوویه‌تی: پێی ڕازی نابم، دواتر خوای گه‌وره‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندووه‌و (زه‌ینه‌ب) پێی ڕازی بووه‌."},{"id":37,"translation":"[ وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ] (زه‌یدی كوڕی حارثه) كه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریدا به‌وه‌ی هیدایه‌تی داوه‌ بۆ ئیسلام، وه‌ تۆش ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - نیعمه‌تت ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریدا به‌وه‌ی كه‌ ئازادت كردووه‌ له‌ كۆیلایه‌تی، وه‌ خۆشه‌ویستت بووه‌، وه‌ (زه‌ینه‌بی كچی جه‌حش)ت بۆ ماره‌ كردووه‌ كاتێك كه‌ كێشه‌یان هه‌بوو پێی ده‌فه‌رمیت: [ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ ] ئه‌ی (زه‌ید) خێزانه‌كه‌ی خۆت له‌لای خۆت بهێڵه‌ره‌وه‌، واته‌: ته‌ڵاقی مه‌ده‌، وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌و په‌له‌ مه‌كه‌ له‌ ته‌ڵاق دانیدا [ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ ] وه‌ شتێك له‌ نه‌فسی خۆتدا ئه‌شاریته‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاشكرای ئه‌كات كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - ناردووه‌ كاتێك كه‌ (زه‌ید) (زه‌ینه‌ب) ته‌ڵاق ئه‌دات تۆ له‌ دوای ئه‌و ماره‌ی ئه‌كه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و داب و نه‌ریته‌ى كه‌ له‌سه‌رده‌می نه‌زانیدا هه‌بووه‌ نه‌مێنێت كه‌ ئه‌یانووت: هه‌ر كه‌سێك كه‌ كوڕێكی به‌ (ته‌به‌نی) هه‌بێ و په‌روه‌رده‌ی كردبێ ئه‌و كوڕه‌ كه‌ له‌ ئه‌سڵدا كوڕی ئه‌م نیه‌ ته‌نها خزمه‌تی كردووه‌و گه‌وره‌ى كردووه‌و لای ئه‌م بووه‌، به‌مه‌ ئه‌یانووت بووه‌ به‌ كوڕی، ئه‌گه‌ر ژنه‌كه‌ی ته‌ڵاق بدات ئه‌وه‌ نابێ ماره‌ی بكاته‌وه‌، خوای گه‌وره‌ ویستی ئه‌و داب و نه‌ریته‌ نه‌زانى و نه‌فامییه‌ نه‌هێڵێ، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - شتێكى له‌ قورئان بشاردایه‌ته‌وه‌ ئه‌وا ئه‌م ئایه‌ته‌ى ده‌شارده‌وه‌، به‌ڵام هیچى نه‌شاردۆته‌وه‌و هه‌مووى گه‌یاندووه‌) [ وَتَخْشَى النَّاسَ ] وه‌ تۆ له‌ خه‌ڵكى ئه‌ترسێی له‌وه‌ی كه‌ تانه‌و ته‌شه‌رت لێ بده‌ن [ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ شایه‌نتره‌ كه‌ لێی بترسێی {خوای گەورە خۆی لە ئاسمانەوە مارەی زەینەبی لە پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - بڕی} [ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ (زه‌ید) (زه‌ینه‌ب)ى ماره‌ كردو گواستیه‌وه‌و پێویستی خۆی جێبه‌جێ كردو پێكه‌وه‌ نه‌گونجان و پێویستی پێی نه‌ما له‌ دوای ئه‌وه‌ له‌ تۆی ماره‌ ئه‌كه‌ین، واته‌: ئه‌مه‌ ماره‌ كردنێك بوو خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ زه‌ینه‌بی له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ماره‌ كرد به‌بێ ماره‌ بڕین و وه‌لی ئه‌مرو شایه‌ت و ماره‌یی، ئه‌مه‌ تایبه‌ت بوو به‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -، وه‌ (زه‌ینه‌ب)یش زۆر جار شانازی به‌سه‌ر خێزانه‌كانی تری پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌یفه‌رموو: كه‌سوكارتان هاوسه‌رگیریان به‌ ئێوه‌ كردووه‌، به‌ڵام من له‌ سه‌رووی حه‌وت ئاسمانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ماره‌ی كردووم له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -، (زه‌ینه‌ب له‌به‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - رازى بوو هاوسه‌رگیرى له‌گه‌ڵ زه‌یددا بكات و وازى له‌ حه‌زو ئاره‌زووى خۆى هێنا دواتر خواى گه‌وره‌ بۆى قه‌ره‌بوو كرده‌وه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -) وه‌ (زه‌ید ته‌نها هاوه‌ڵه‌ كه‌ له‌ قورئانى پیرۆزدا ناوى هاتووه‌) [ لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران هیچ پێناخۆش بوون و ته‌نگی و ته‌سكی و مه‌شه‌قه‌یه‌ك له‌سه‌ریان نه‌مێنێ له‌ خواستنی هاوسه‌رى ئه‌و كوڕانه‌ی كه‌ كوڕی خۆیان نین به‌ڵام گه‌وره‌یان كردوون و له‌لای ئه‌مان گه‌وره‌ بوونه‌ كه‌ (ته‌به‌نی) پێ ئه‌ووترێ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ژنی ته‌ڵاق دا بۆ ئه‌مان حه‌ڵاڵه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌رده‌می نه‌زانیدا حه‌رامیان ئه‌كرد، (زینایان به‌لاوه‌ ئاسایی بووه‌ به‌ڵام ئه‌م ماره‌كردنه‌یان به‌لاوه‌ حه‌رام و سه‌یر بووه‌) [ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا ] كاتێك كه‌ ئیشیان پێیان نه‌ماو پێویستی نه‌ما دوای گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاقی دا ئه‌توانن ماره‌یان بكه‌ن [ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا (٣٧) ] وه‌ كاری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌بێ و كه‌س نیه‌ كاری خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌و له‌ زانیارى خواى گه‌وره‌دا بووه‌ كه‌ (زه‌ینه‌ب) ده‌بێت به‌ هاوسه‌رى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -"},{"id":38,"translation":"[ مَا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ ] هیچ ته‌سكی و ته‌نگیه‌ك له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نیه‌ له‌و هاوسه‌رگیرییه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی حه‌ڵاڵ كردووه‌ [ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ران و ئوممه‌تانی پێشتریشدا كه‌ ئه‌و شته‌ی بۆ حه‌ڵاڵ كردوون [ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا (٣٨) ] وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بووه‌و ته‌قدیر كراوه‌."},{"id":39,"translation":"[ الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ په‌یامه‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌ خه‌ڵكى ده‌گه‌یه‌نن وه‌ به‌تاك و ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسن به‌ زانسته‌وه‌ [ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كه‌سی تر ناترسێن له‌ گه‌یاندنى دینه‌كه‌دا، (واته‌: ده‌بێت وابن) [ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا (٣٩) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ چاودێر بێت به‌سه‌رتانه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا بكات."},{"id":40,"translation":"[ مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ ] محمد - صلی الله علیه وسلم - باوكی هیچ كام له‌و پیاوانه‌ی ئێوه‌ نیه‌، واته‌: باوكی (زه‌ید) نیه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا باوكی نه‌بووه‌ وه‌ باوكی هیچ پیاوێكی تر نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سێ كوڕى هه‌بووه‌ كه‌ (ئیبراهیم و قاسم و عبدالله) بوونه‌، كه‌ (عبدالله)، (طيِّب و طاهیریشی) پێ ئه‌ووترا، (قاسم و عبدالله) له‌ خه‌دیجه‌ بوون، وه‌ (ئیبراهیم)یش له‌ (ماریه‌ی قيبطى) بوو هه‌موویان له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا پێش ئه‌وه‌ی بگه‌ن به‌ دوو ساڵ وه‌فاتیان كردووه‌، بۆیه‌ باوكی هیچ كام له‌م پیاوانه‌ نیه‌و كوڕی نیه‌، وه‌ كچه‌كانیشى (زينب و روقية و أم كلثوم و فاطمة) بوونه‌ كه‌ هه‌موویان له‌ (خه‌دیجه‌) بوونه‌و پێش پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌فاتیان كردووه‌ ته‌نها (فاطمة) نه‌بێت كه‌ شه‌ش مانگ دواى وه‌فاتى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كۆچى دوایى كردووه‌ [ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ] به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ كۆتا پێغه‌مبه‌رانه‌و له‌ دوای ئه‌م هیچ پێغه‌مبه‌رێكی تر نایات تا ڕۆژی قیامه‌ت، وه‌ هه‌ركه‌سێك بانگه‌شه‌ى پێغه‌مبه‌رایه‌تى بكات درۆ ده‌كات [ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك."},{"id":41,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا (٤١) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن زیكرێكی یه‌كجار زۆرو هه‌میشه‌ با زمانتان ته‌ڕو پاراو بێت به‌ زیكری خوای گه‌وره‌، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (خواى گه‌وره‌ هیچ عیباده‌تێكى فه‌رز نه‌كردووه‌ ئیلا سنورێكى دیاریكراوى بۆ داناوه‌، وه‌ عوزریشى داناوه‌ بۆ نه‌كردنى، ته‌نها زیكرى خوا نه‌بێت كه‌ هیچ سنورێكى دانه‌ناوه‌ بۆ ته‌واو بوونى، وه‌ هیچ كه‌سێكیش عوزرى نیه‌ له‌ نه‌كردنى) ."},{"id":42,"translation":"[ وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (٤٢) ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خوا به‌ پاك ڕابگرن له‌ به‌یانیان و ئێوارانداو زیكره‌كانی به‌یانیان و ئێواران بخوێنن."},{"id":43,"translation":"[ هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ صه‌ڵاوات له‌سه‌ر ئێوه‌ ئه‌دات، صه‌ڵاواتی خوای گه‌وره‌ واته‌: ڕه‌حمه‌ت و به‌ره‌كه‌تی خۆى ده‌ڕژێنێت به‌سه‌رتانداو له‌لای فریشته‌ به‌ڕێزه‌كان ناوتان ده‌هێنێت و باستان ده‌كات و مه‌دح و سه‌ناتان ده‌كات، وه‌ صه‌ڵاواتی مه‌لائیكه‌تیش واته‌: دوعای خێرتان بۆ ده‌كه‌ن و داوای لێخۆشبوونتان بۆ ده‌كه‌ن له‌ خوای گه‌وره‌ [ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] تا خواى گه‌وره‌ به‌ هۆى ره‌حمه‌تى خۆى و دوعاى خێرى فریشته‌كان ده‌رتان بكات له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و تاوان بۆ نوورو ڕووناكی هیدایه‌ت و یه‌كخواپه‌رستی [ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا (٤٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":44,"translation":"[ تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلَامٌ ] باوه‌ڕداران له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ن یان له‌ كاتی مردندا یان له‌ زیندوو بوونه‌وه‌وه‌و چوونه‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ سڵاویان لێ ئه‌كات، یان خۆیان سڵاو له‌ یه‌كتری ئه‌كه‌ن، یان خوای گه‌وره‌ سه‌لامه‌ت و پارێزراویان ئه‌كات له‌ سزا [ وَأَعَدَّ لَهُمْ أَجْرًا كَرِيمًا (٤٤) ] وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی به‌ڕێزی بۆ داناون له‌ به‌هه‌شتداو ڕێزیان لێ ئه‌نێت به‌ جۆره‌ها نازو نیعمه‌ت و به‌خشش."},{"id":45,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵنیایى تۆمان ناردووه‌ كه‌ شایه‌ت بیت به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كه‌ته‌وه‌، یاخود شایه‌ت بیت بۆ خواى گه‌وره‌ كه‌ تاك و ته‌نهاو بێشه‌ریكه‌ [ وَمُبَشِّرًا ] وه‌ موژده‌ده‌ر بیت به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ئیمانت پێ دێنێت به‌ به‌هه‌شت [ وَنَذِيرًا (٤٥) ] وه‌ ترسێنه‌ر بیت بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ئیمانت پێ ناهێنێت به‌ دۆزه‌خ."},{"id":46,"translation":"[ وَدَاعِيًا إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ ] وه‌ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ی بۆ لای په‌رستن و یه‌كخواپه‌رستى خوای گه‌وره‌ به‌ ئیزن و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ وَسِرَاجًا مُنِيرًا (٤٦) ] وه‌ ببیت به‌ چرایه‌كی گه‌شاوه‌و ڕووناك كه‌ خه‌ڵكى له‌ ده‌ورت كۆبێته‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و هیدایه‌ته‌ی كه‌ پێته‌و وه‌كو خۆر روناك و پرشنگدارو ئاشكرایه‌."},{"id":47,"translation":"[ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلًا كَبِيرًا (٤٧) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌ باوه‌ڕداران به‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی كافران و مونافیقان مه‌كه‌ [ وَدَعْ أَذَاهُمْ ] وه‌ وازبێنه‌و لێگه‌ڕێ و گوێ مه‌ده‌ به‌و ئازارانه‌ی كه‌ به‌تۆی ئه‌گه‌یه‌نن و لێیان خۆشبه‌ [ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ هه‌موو كاره‌كانت ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێره‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٤٨) ] وه‌ كه‌سێك كاره‌كانی به‌ خوا بسپێرێ خوای گه‌وره‌ به‌سه‌."},{"id":49,"translation":"{عیددەی ئافرەتی تەڵاقدراو پێش گواستنەوە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر هاتوو ئافره‌تانی باوه‌ڕدارتان ماره‌ كرد [ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ ] پاشان ته‌ڵاقتان دان پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بیانگوازنه‌وه‌و جیماعیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا ] ئه‌وه‌ هیچ عیدده‌یه‌كیان له‌سه‌ر نیه‌ به‌ڵكو دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌ڵاقدرا ڕاسته‌وخۆ ئه‌توانێ شوو بكاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو پێش گواستنه‌وه‌ مێرده‌كه‌ی مرد ئه‌وه‌ وه‌ك دوای گواستنه‌وه‌ وایه‌و جیاوازی نیه‌و ده‌بێت چوار مانگ و ده‌ ڕۆژ چاوه‌ڕێ بكات پاشان ده‌توانێت شو بكاته‌وه‌ [ فَمَتِّعُوهُنَّ ] كه‌ ئافره‌تتان ته‌ڵاق دا ئه‌وه‌ ماره‌یی خۆیان بده‌نێ، یان جگه‌ له‌ ماره‌یی هه‌ر شتێكى بده‌نێ وه‌كو هه‌دیه‌و دیاریه‌ك، (ئافره‌ت پێش گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاق بدرێت نیوه‌ى ماره‌ییه‌كه‌ى ده‌كه‌وێت له‌ پێشه‌كى و پاشه‌كى، وه‌ دواى گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاق بدرێت هه‌موو ماره‌ییه‌كه‌ى ده‌كه‌وێت له‌ پێشه‌كى و پاشه‌كى، به‌ڵام خۆى داواى ته‌ڵاق بكات هیچى ناكه‌وێت و ده‌بێت ماره‌ییه‌كه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ پیاوه‌كه‌ ئیتر پێش گواستنه‌وه‌ بێت یان دواى گواستنه‌وه‌ جیاوازى نیه‌) [ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا (٤٩) ] وه‌ ده‌ستبه‌رداریان بن ده‌ستبه‌ردارێكی جوان به‌وه‌ی كه‌ هیچ ئازارێكی نه‌ده‌یت وه‌ مافه‌كانی به‌ته‌واوی پێ بده‌ی."},{"id":50,"translation":"{ئەو ئافرەتانەی كە بۆ پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم – حەڵاڵن} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ خێزانه‌كانی خۆتمان بۆ حه‌ڵاڵ كردوویت كه‌ ماره‌ییت داون، (ماره‌یى خێزانه‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كى دوانزه‌ ئۆقیه‌و نیو بووه‌، جگه‌ له‌ ئوم حه‌بیبه‌ى كچى ئه‌بو سوفیان كه‌ نه‌جاشى ماره‌ییه‌كه‌ى بۆ دا كه‌ چوارسه‌د دینار بوو، وه‌ صه‌فیه‌ نه‌بێت كه‌ ماره‌ییه‌كه‌ى ئازاد كردنى بوو) [ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ] وه‌ ئه‌و كه‌نیزه‌كانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌تۆی به‌خشیوه‌و له‌ كاتی غه‌زاكاندا ده‌ستت كه‌وتووه‌ وه‌كو( صه‌فیه‌و جوه‌یریه‌) [ وَبَنَاتِ عَمِّكَ ] وه‌ كچی مامت (ئامۆزات) [ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ ] وه‌ كچی پوورت خوشكی باوك (پورزا) [ وَبَنَاتِ خَالِكَ ] وه‌ كچی خاڵت (خاڵۆزا) [ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ ] وه‌ كچی پوورت (خوشكی دایك) ئه‌مانه‌ هه‌مووی بۆ تۆ حه‌ڵاڵه‌ [ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ ] ئه‌مانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا كۆچیان كردووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كۆچی نه‌كرد بوو نه‌خێر نابێت [ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ ] وه‌ ئافره‌تێكی باوه‌ڕدار ئه‌گه‌ر خۆی پێشكه‌ش به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد [ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَهَا ] ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ویستی ماره‌ی بكات ئه‌میشت بۆ حه‌ڵاڵه‌ [ خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ] به‌ڵام ئه‌مه‌یان تایبه‌ته‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌گه‌ر ئافره‌تێك خۆی پێشكه‌ش پێغه‌مبه‌ر كرد - صلی الله علیه وسلم - به‌بێ ماره‌یی وه‌ به‌بێ وه‌لی ئه‌مریش دروسته‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ماره‌ی بكات به‌ڵام بۆ جگه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دروست نیه‌ [ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ ] ئه‌وه‌ زانیمان كه‌ چیمان پێویست كردووه‌ له‌سه‌ریان له‌ حوكمه‌ شه‌رعیه‌كان سه‌باره‌ت به‌ خێزانه‌كانیان كه‌ ئه‌مانه‌ حه‌ڵاڵن، وه‌ زیاد له‌ چوار خێزان له‌یه‌ك كاتێكدا حه‌ڵاڵ نیه‌، یان به‌بێ ماره‌بڕین و دوو شایه‌ت و ماره‌یى و ره‌زامه‌ندى و سه‌رپه‌رشتیار دروست نیه‌ [ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌نیزه‌ك و جاریانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ ] ئه‌مه‌ به‌م شێوازه‌ بۆمان فراوان كردوویت بۆ ئه‌وه‌ی ته‌سكی و ته‌نگیت بۆ نه‌بێ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ هاوسه‌رگیریدا [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٥٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":51,"translation":"[ تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ] (عائیشه‌) غیره‌ى ده‌كرد له‌و ئافره‌تانه‌ى كه‌ خۆیان پێشكه‌ش به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كردو ده‌یووت: ئایا ئافره‌ت شه‌رم ناكات به‌بێ ماره‌یی خۆیان پێشكه‌ش ده‌كه‌ن؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ خۆیانت پێشكه‌ش ده‌كه‌ن ئه‌وه‌ى ویستت لێ بێت دوای ده‌خه‌ی و ره‌تى ده‌كه‌یته‌وه‌و ناتته‌وێت، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ویستت لێ بێت پێشی ئه‌خه‌ی و ده‌تته‌وێت و به‌ ویستی خۆته‌ كامه‌یان ئه‌هێنی و كامه‌یان ناهێنێ [ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ویستووته‌و ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌توویستووه‌ [ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ] هیچ تاوانێكت له‌سه‌ر نیه‌، یاخود وترا ئه‌مه‌ مه‌به‌ست پێی دابه‌ش كردنی سه‌ره‌یه‌ به‌سه‌ر خێزانه‌كانیدا كه‌ له‌ حه‌قی پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - واجب نه‌بووه‌ به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ریشی واجب نه‌بووه‌ هه‌ر دادپه‌روه‌ر بووه‌ له‌ نێوان خێزانه‌كانیدا [ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ ] كه‌ ئه‌م سه‌رپشكیه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌تۆی به‌خشیوه‌و تۆی سه‌رپشك كردوه‌ له‌نۆره‌ى مانه‌وه‌ى لای خێزانه‌كانت ئه‌مه‌ باشتره‌ بۆیان كه‌ چاویان پێی ڕۆشنا بێ كه‌ بزانن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌و خه‌فه‌ت نه‌خۆن كه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵی یه‌كێكیانتدا به‌سه‌ر یه‌كێكی تریاندا [ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ ] وه‌ ڕازی بن به‌وه‌ی كه‌ پێیانت به‌خشیوه‌ به‌ هه‌موویان [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش هه‌رچی له‌ دڵی ئێوه‌ بێ و شاردبێتتانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانێ و ئاگای له‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا (٥١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو حه‌لیمه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانیداو لێخۆشبووه‌."},{"id":52,"translation":"[ لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوای ئه‌وه‌ هیچ ئافره‌تێكی ترت بۆ حه‌ڵاڵ نیه‌ كه‌ ماره‌ی بكه‌ی، وه‌كو پاداشتێك بۆ خێزانه‌كانی كه‌ هه‌موویان خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - قیامه‌تیان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر ژیانی دونیادا [ وَلَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ ] یاخود یه‌كێك ته‌ڵاق بده‌یت و بیگۆڕیته‌وه‌و یه‌كێكی تر له‌ جیاتی ئه‌وه‌ ماره‌ بكه‌ی [ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ ] با ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ نیازی بیهێنی سه‌رسام بیت به‌ جوانێتی [ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌نیزه‌كێك بێت ئه‌وه‌ دروسته‌ بیهێنی [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَقِيبًا (٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ چاودێره‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێك، به‌ڵام عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت) ئه‌فه‌رمووێ: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌مرد تا خوای گه‌وره‌ دیسانه‌وه‌ خێزانی تری بۆی حه‌ڵاڵ كرد كه‌ بیهێنێ له‌وانه‌ى پێشتر كه‌ باسكرا، به‌ڵام كه‌سی تری نه‌هێنا تا فه‌زڵه‌كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ بێت - صلی الله علیه وسلم - به‌رامبه‌ر خێزانه‌كانی، به‌ڵام ته‌ڵاقیان بدات دروسته‌ هه‌روه‌كو (حه‌فصه‌)ى ته‌ڵاقداو دواتر گه‌ڕاندیه‌وه‌."},{"id":53,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران مه‌چنه‌ ماڵه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئیلا مه‌گه‌ر خۆی ئیزنتان بدات و بانگتان بكات و ده‌عوه‌تتان بكات بۆ خواردنێك به‌ڵام ئێوه‌ چاوه‌ڕێ مه‌كه‌ن كه‌ دوای ئه‌وه‌ بمێننه‌وه‌ [ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بانگكران و ئیزن دران ئه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ [ فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا ] وه‌ كه‌ نانیشتان خوارد بڵاوه‌ی لێ بكه‌ن و زۆر مه‌مێننه‌وه‌ [ وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ ] نه‌ك بۆ مه‌جلیس گه‌رم كردن و قسه‌ی خۆش كردن له‌ دوای نان خواردن بمێننه‌وه‌ [ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ ] چونكه‌ به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ ئازار به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌یه‌نێ وه‌ ئه‌ویش شه‌رم ئه‌كات لێتان كه‌ ئیزنتان بدات، كاتێك پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - (زه‌ینه‌بى كچى جه‌حش)ى خێزانی گواسته‌وه‌، وه‌ صه‌حابه‌ی ده‌عوه‌ت كرد بۆ نان خواردن كه‌ نان و گۆشت بوو، دوای نان خواردن سێ كه‌سیان مانه‌وه‌و نه‌ڕۆیشتن تا خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌رم له‌ حه‌ق ناكات. حیجاب‌و خۆداپۆشین نیشانەی دڵپاكییە [ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر داواكاری شتێكتان كرد، یان پرسیارێكی شه‌رعیتان له‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هه‌بوو [ فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ] ئه‌وه‌ پرسیاریان لێ بكه‌ن له‌ پشت په‌رده‌وه‌، ئه‌مه‌ ئایه‌تی حیجاب بوو دابه‌زی، كه‌ (ئیمامی عومه‌ر) فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - چاكه‌كارو خراپه‌كار دێته‌ لای خێزانه‌كانت بۆ فه‌رمان ناكه‌ی كه‌ خۆیان داپۆشن، خوای گه‌وره‌ ئایه‌تی حیجابی دابه‌زاند، وه‌ خێزانه‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌شه‌و ده‌رده‌چوون بۆ سه‌رئاو (سه‌وده‌ى كچى زه‌معه‌ى) خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - شه‌وێك ده‌رچوو كه‌ ئافره‌تێكى باڵابه‌رز بوو (ئیمامى عومه‌ر) فه‌رمووى: ئه‌ى (سه‌وده‌) ناسیتمانه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ى ئایه‌تى حیجاب دابه‌زێت و خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى حیجابى دابه‌زاند، وه‌ عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: من له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ كوپێكدا شیرم ده‌خوارد، (ئیمامى عومه‌ر) له‌وێوه‌ تێپه‌ڕى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بانگى كرد ئه‌ویش له‌گه‌ڵمان خواردى په‌نجه‌ى به‌ر په‌نحه‌م كه‌وت، وتى: ئاى ئاى ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌قسه‌ى بكردمایه‌ نابوایه‌ به‌چاو ببینرانایه‌، خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى حیجابى دابه‌زاند [ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ ] ئه‌مه‌ی كه‌ له‌ پشت په‌رده‌وه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن بۆ دڵی ئێوه‌و بۆ دڵی ئه‌وانیش پاكتره‌و گومان دروست نابێ [ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا ] وه‌ ئێوه‌ بۆتان نیه‌ كه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا بده‌ن - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ پاش وه‌فاتی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كێك له‌ خێزانه‌كانی ماره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ دایكی باوه‌ڕدارانن و خێزانی پێغه‌مبه‌ری خوان - صلی الله علیه وسلم - له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا (٥٣) ] ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ماره‌ بكه‌ن له‌ دوای وه‌فاتی پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ لای خوای گه‌وره‌ تاوانێكی زۆر گه‌وره‌یه‌."},{"id":54,"translation":"[ إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٥٤) ] ئێوه‌ ئه‌گه‌ر هه‌رشتێك ده‌رببڕن و ئاشكراى بكه‌ن، یان بیشارنه‌وه‌و ده‌رینه‌بڕن ئه‌وا بۆ خواى گه‌وره‌ یه‌كسانه‌و به‌دڵنیایى زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك."},{"id":55,"translation":"{ئافرەت دروستە لای كێ‌ خۆی دانەپۆشێت؟} [ لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ ] به‌ڵام ئاساییه‌ ئه‌گه‌ر ئافره‌ت باوكی بێته‌ لای و خۆى دانه‌پۆشێت [ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ ] یان كوڕی خۆیان [ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ ] یان برایان [ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ ] یان برازایان [ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ ] یان خوشكه‌زایان [ وَلَا نِسَائِهِنَّ ] یان ئافره‌تان [ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ ] یاخود كه‌نیزه‌ك و جاریه‌كان، ئاسایى¬یه‌ ئافره‌ت خۆى له‌مانه‌ دانه‌پۆشێت، وه‌ بۆ خاڵۆ و مامه‌یشى ئاساییه‌و مه‌حره‌من، به‌ڵام (عیكریمه‌و شه‌عبى) ده‌ڵێن بۆیه‌ باس نه‌كراون چونكه‌ وه‌سفى كچ ده‌كه‌ن لاى كوڕه‌كانیان [ وَاتَّقِينَ اللَّهَ ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا (٥٥) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ شاهیدو ئاگاداره‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكداو هیچى لێ¬ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":56,"translation":"{فەرمانكردن بە سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } [ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌و فریشته‌كان صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ده‌ن، صه‌ڵاوات دانی خوای گه‌وره‌ دابه‌زینی ڕه‌حمه‌ت و سۆزو میهره‌بانی و به‌ره‌كه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ مه‌دح و سه‌نای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌لای فریشته‌كان، وه‌ صه‌ڵاواتی مه‌لائیكه‌تیش بریتییه‌ له‌ داوای لێخۆشبوون [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا (٥٦) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ش زۆر صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بده‌ن و سه‌لامى لێ بكه‌ن، (صه‌ڵاوات شێوازى زۆره‌ به‌ڵام باشترینیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ ته‌حیاتدا ده‌یخوێنین)."},{"id":57,"translation":"{فەزڵی سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } وه‌ صه‌ڵاوات فه‌زڵى یه‌كجار زۆره‌ له‌وانه‌: هه‌ركه‌سێك یه‌ك صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بدات ئه‌وا خواى گه‌وره‌ ده‌ صه‌ڵاوات له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ ده‌دات، وه‌ ده‌ تاوانى ده‌سڕێته‌وه‌، وه‌ ده‌ پله‌ به‌رزى ده‌كاته‌وه‌، وه‌ زۆر صه‌ڵاوات دان هۆكاره‌ بۆ لێخۆش بوونى تاوان و نه‌هێشتنى غه‌م و په‌ژاره‌ى دونیاو قیامه‌ت و نزیكى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌به‌هه‌شتدا، وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ى صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌دات ئه‌وه‌ ره‌زیله‌، وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت رێگاى چوونه‌ به‌هه‌شت هه‌ڵه‌ ده‌كات و نایدۆزێته‌وه‌و په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌، وه‌ پێویسته‌ هه‌موو كات صه‌ڵاوات بدرێت به‌ تایبه‌تى له‌ ته‌حیات و له‌ دواى بانگدان و له‌ كاتى چوونه‌ مزگه‌وت و ده‌رچوون لێى و له‌ پێش دوعا كردن و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواى گه‌وره‌و له‌ ته‌كبیره‌ى دووه‌مى نوێژى جه‌نازه‌و له‌ شه‌و و رۆژى جومعه‌و وتارى جومعه‌دا [ إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی ئازاری خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌ن به‌ كوفرو هاوبه‌شبڕیاردان و تانه‌دان و جوێندان به‌ دین و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ك ئه‌وه‌ی هاوه‌ڵبڕیارده‌ران ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌، یان جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: عوزێر كوڕی خوایه‌، یان گاور ئه‌ڵێن: عیسى كوڕی خوای گه‌وره‌یه‌، یان ئه‌وانه‌ى جوێن به‌ رۆژگارو سه‌رده‌م ده‌ده‌ن، (به‌ڵام زیان به‌ خواى گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نن، چونكه‌ ئازاردان جیاوازه‌ له‌ زیان پێگه‌یاندن، وه‌ فریشته‌یش ئازاریان پێ ده‌گات له‌ لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێن فریشته‌ كچى خوان، به‌ڵام زیانیان پێ ناگان) وه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ده‌ن به‌قسه‌ی خراپ، وه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ درۆ ئه‌كات و پێغه‌مبه‌ر نیه‌، یان شاعیره‌، یان درۆزنه‌، یان ساحیره‌، یاخود ئازاری لاشه‌و جه‌سته‌یان ئه‌دا [ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌ت له‌مانه‌ ئه‌كات له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا (٥٧) ] وه‌ سزایه‌كی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ سه‌رشۆڕیان ئه‌كات له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا."},{"id":58,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئازاری باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت ئه‌ده‌ن به‌ شتێك كه‌ خۆیان ئه‌نجامیان نه‌داوه‌، واته‌: بوهتانیان بۆ ئه‌كه‌ن [ فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٥٨) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ بوهتانیان بۆ كردوون و درۆیان بۆ هه‌ڵبه‌ستوون و تاوانێكی زۆر ئاشكرایان كردووه‌."},{"id":59,"translation":"{فەرمانكردن بە خۆداپۆشینی ئافرەتان} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ خێزانه‌كانت و كچه‌كانت و خێزانی باوه‌ڕداران بڵێ با جلباب و له‌چك و پۆشاكه‌كانیان شۆڕ بكه‌نه‌وه‌ تا هه‌موو له‌شیان بگرێته‌وه‌و جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن و سینگ و ملیان دابپۆشن [ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ ] ئه‌مه‌ نزیكتره‌ له‌وه‌ی كه‌ بناسرێنه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی خۆی ئه‌وه‌ی ئافره‌تی ئازاد بوایه‌ به‌و شێوازه‌ خۆی دائه‌پۆشی، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌نیزه‌ك و داوێن پیس بوایه‌ خۆی دانه‌ئه‌پۆشێ بۆیه‌ ئه‌یانزانی كه‌ ئه‌مه‌ ئافره‌تی ئازاده‌و له‌لایه‌ن كه‌سانی خراپه‌وه‌ ئازار نادران [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٥٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":60,"translation":"{سزای بڵاو كردنەوەی پڕوپاگەندەی درۆ} [ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ ] ئه‌گه‌ر بێتوو مونافیقان ده‌ست هه‌ڵنه‌گرن و واز نه‌هێنن [ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ نه‌خۆشی گومان و دوودڵى له‌ دڵیاندایه‌ كه‌ مونافیقانن، یان زیناكارانن [ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ پڕوپاگه‌نده‌ بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ مه‌دینه‌دا كه‌ ئه‌ڵێن: موسڵمانان تێكشكاون یان كوژراون یان دوژمن ده‌داته‌ سه‌ریاندا ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ واز نه‌هێنن [ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ] ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ زاڵ ئه‌كه‌ین به‌سه‌ریانداو ڕیشه‌كێشیان بكه‌ی [ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا ] پاشان له‌ مه‌دینه‌دا نه‌مێننه‌وه‌و ده‌ریان بكه‌ی [ إِلَّا قَلِيلًا (٦٠) ] ته‌نها ماوه‌یه‌كى كه‌م نه‌بێ."},{"id":61,"translation":"[ مَلْعُونِينَ ] ئه‌مانه‌ نه‌فره‌تلێكراو و ده‌ركراون له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا، یان هه‌ر له‌ مه‌دینه‌ ده‌ریان بكه‌ن [ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا ] له‌ هه‌ر شوێنێك كه‌ بیانبینن بیانگرن [ وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (٦١) ] وه‌ بیانكوژن به‌ كوشتنێكی خراپ."},{"id":62,"translation":"[ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ بووه‌ له‌ ئوممه‌تانی پێشتریشدا به‌م شێوه‌یان لێكراوه‌ [ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا (٦٢) ] وه‌ هه‌رگیز نابینی سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا بێت و به‌رده‌وامه‌."},{"id":63,"translation":"{تەنها خوای گەورە كاتی هاتنی رۆژی قیامەت دەزانێت} [ يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خه‌ڵكی پرسیاری كاتی هاتنى ڕۆژی قیامه‌تت لێ ئه‌كه‌ن [ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ ] پێیان بڵێ: زانستی هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و، خوا نه‌بێ كه‌س نازانێ كه‌ی قیامه‌ت دێت [ وَمَا يُدْرِيكَ ] وه‌ تۆ چوزانی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - [ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا (٦٣) ] له‌وانه‌یشه‌ هاتنی قیامه‌ت نزیك بێت."},{"id":64,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تی له‌ كافران كردووه‌و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی دووری خستوونه‌ته‌وه‌ [ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا (٦٤) ] وه‌ ئاگری دۆزه‌خی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ ئاگرێكی سووتێنه‌ره‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا دۆزه‌خ دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌)."},{"id":65,"translation":"[ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌و ده‌رچوونیان نیه‌ [ لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (٦٥) ] هیچ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رێك نابینن كه‌ رزگاریان بكات."},{"id":66,"translation":"[ يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ ] له‌و ڕۆژه‌دا له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا راده‌كێشرێن و ده‌مو چاو و ڕوویان ئه‌مدیو و ئه‌ودیو ئه‌كرێت و هه‌مووی ئه‌سووتێندرێت [ يَقُولُونَ يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا (٦٦) ] ئه‌وانیش ده‌ڵێن: خۆزگه‌ له‌ دونیادا گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - بكردایه‌."},{"id":67,"translation":"[ وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ گوێڕایه‌ڵی گه‌وره‌و سه‌ركرده‌و زاناكانی خۆمان كرد له‌ خراپه‌دا [ فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا (٦٧) ] وه‌ ئه‌وانیش ئێمه‌یان گومڕا كردو له‌ ڕێگای ڕاست ده‌ریان كردین."},{"id":68,"translation":"[ رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار دوو قات سزای ئه‌وان بده‌ به‌هۆی كوفرى خۆیان و گومڕا كردنى ئێمه‌وه‌ [ وَالْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا (٦٨) ] وه‌ ده‌ریان بكه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆت ده‌رخستنێكی زۆر گه‌وره‌."},{"id":69,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى ] موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌سێكی زۆر به‌شه‌رم بوو له‌به‌رچاو به‌نی ئیسرائیل خۆی نه‌ئه‌شۆرد ئه‌یانووت: موسى - صلی الله علیه وسلم - گه‌ڕه‌ یان گیانی به‌ڵه‌كه‌ یان قۆڕه‌ تا ڕۆژێك خوای گه‌وره‌ ویستی بۆیان ده‌ربخات كه‌ كه‌س دیار نه‌بوو موسى - صلی الله علیه وسلم -جله‌كانی خسته‌ سه‌ر به‌ردێك خۆی شووشت، به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ به‌رده‌كه‌ ڕۆییشت و جله‌كه‌ی موساى - صلی الله علیه وسلم - برد ئه‌ویش كه‌وته‌ دوای ئه‌یفه‌رموو: ئه‌ی به‌رده‌كه‌ جله‌كانم ئه‌ی به‌رده‌كه‌ جله‌كانم تا به‌ ته‌نیشت كۆمه‌ڵێك له‌ به‌نی ئیسرائیل تێپه‌ڕی بینیان له‌شی هیچ عه‌یبێكی نیه‌و جوانترین لاشه‌ى هه‌یه‌ دواتر به‌ گۆچانه‌كه‌ى دای له‌ به‌رده‌كه‌و به‌رده‌كه‌ ڕاوه‌ستا، خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌بن له‌ به‌نی ئیسرائیل كه‌ ئازاری موسى پێغه‌مبه‌ریان دا - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - مه‌ده‌ن [ فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا ] كه‌ خوای گه‌وره‌ موسای - صلی الله علیه وسلم - پاك كرده‌وه‌ له‌و قسه‌یه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یاندایه‌ پاڵى [ وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا (٦٩) ] وه‌ كه‌سێكی خاوه‌ن پله‌و پایه‌ بووه‌ لای خوای گه‌وره‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ دوعای قبووڵ كردووه‌، وه‌ كه‌ داواى كرد هارونى براى - صلی الله علیه وسلم - بكات به‌ پێغه‌مبه‌ر خواى گه‌وره‌ وه‌ڵامى دایه‌وه‌."},{"id":70,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا (٧٠) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ وته‌یه‌كی ڕاست و دروست بڵێن كه‌ به‌ گوێره‌ی شه‌ریعه‌ت بێ، كه‌ بریتیه‌ له‌ لا إله إلا الله، یان راستگۆیی."},{"id":71,"translation":"[ يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانتان بۆ چاك ئه‌كات [ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ] وه‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێ [ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا (٧١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات به‌ دڵنیایى بردنه‌وه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ ئه‌یباته‌وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت."},{"id":72,"translation":"[ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ ] ئێمه‌ ئه‌م ئه‌مانه‌ته‌ كه‌ دینه‌، یان فه‌رزه‌كانه‌، یان سنوره‌كانه‌، یان گوێڕایه‌ڵی كردنی خوای گه‌وره‌یه‌ دامان به‌سه‌ر ئاسمانه‌كان و زه‌وی و شاخه‌كان [ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا ] به‌ڵام ئه‌وان ڕه‌تیان كرده‌وه‌ كه‌ هه‌ڵی بگرن و هه‌ڵیان نه‌گرت [ وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا ] وه‌ داوای شه‌فه‌قه‌و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌یان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبێ [ وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ ] به‌ڵام مرۆڤ هه‌ڵی گرت [ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا (٧٢) ] مرۆڤیش ئه‌م دوو سیفه‌ته‌ی تیایه‌ كه‌ زۆر سته‌مكارو زۆر نه‌زانه‌، ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك به‌ ته‌قوا زوڵمه‌كه‌ نه‌هێلێ، وه‌ به‌ زانیاریش نه‌زانینه‌كه‌ی نه‌هێلێ."},{"id":73,"translation":"[ لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ ] تا خوای گه‌وره‌ سزای مونافیقان و موشریكانى پیاو و ئافره‌ت بدات چونكه‌ ئه‌وانن كه‌ خیانه‌ت له‌و ئه‌مانه‌ته‌ ئه‌كه‌ن، یان به‌ شێوازێكی گشتی خیانه‌ت له‌ ئه‌مانه‌ت ئه‌كه‌ن [ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ] وه‌ تا خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ قبووڵ بكات و خۆشبێت له‌ باوه‌ڕدارانى پیاو و ئافره‌ت ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ت جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن وه‌ ئه‌یگه‌یه‌نن [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٧٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌، والله أعلم."}]},{"id":34,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (سه‌به‌ء) (ناوچه‌یه‌كه‌ له‌ یه‌مه‌ن) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٦) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٥٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ (الله) ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دایه‌و به‌ ته‌نها هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات [ وَلَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا باوه‌ڕداران هه‌ر حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كاتێك كه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ (١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر كاربه‌جێ و دانایه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌و شه‌رع و بڕیاریدا، وه‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌ دروستكراوه‌كانی."},{"id":2,"translation":"{زانیاری فراوانی خوای گەورە} [ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری هه‌یه‌ به‌ ژماره‌ى هه‌موو ئه‌و دڵۆپه‌ بارانانه‌ى كه‌ ئه‌چێته‌ ناو زه‌وییه‌وه‌، وه‌ به‌ ژماره‌ى هه‌موو ئه‌و مردووانه‌ى كه‌ ده‌خرێنه‌ ناو زه‌وییه‌وه‌ [ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا ] وه‌ زانیارى هه‌یه‌ به‌ ژماره‌و چۆنێتى و سیفاتى هه‌موو ئه‌وه‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵانه‌ى كه‌ له‌ زه‌وی ده‌رئه‌چێ [ وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ ] وه‌ زانیارى هه‌یه‌ به‌ ژماره‌و چۆنێتى هه‌موو ئه‌و به‌فرو باران و ته‌رزه‌یه‌ى كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ دائه‌به‌زێ [ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ بۆ ئاسمان له‌ فریشته‌كان و كرده‌وه‌ی به‌نده‌كان [ وَهُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ به‌نده‌كانی وه‌ زۆر لێخۆشبووه‌ به‌ تاوانه‌كانیان."},{"id":3,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ ] كافران ئه‌یانووت: ڕۆژی قیامه‌ت نایات و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌و نكوڵیان لێ ده‌كرد [ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ ] خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ڵێ سوێند بێ به‌ په‌روه‌ردگارم به‌دڵنیایی قیامه‌ت به‌سه‌رتاندا دێت و زیندوو ئه‌بنه‌وه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ یه‌كێكه‌ له‌و سێ ئایه‌ته‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمان ده‌كات به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - سوێند بخوات به‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زیندووبوونه‌وه‌ كاتێك كه‌ كافران نكوڵى لێ ده‌كه‌ن، ئایه‌تى دووه‌م له‌ سووره‌تى (یونس)ه‌: [ وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٥٣) ] وه‌ ئایه‌تى سێیه‌م له‌ سووره‌تى (التغابن)ه‌: [ زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧) ] كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ده‌بێت ته‌نها سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ بخورێت [ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ زانای نهێنیه‌كانه‌ و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌ندازه‌ی مێرووله‌یه‌كی وردی بچووكیش بێت، یان به‌ ئه‌ندازه‌ی مسقالی گه‌ردێك بێت له‌ ئاسمانه‌كان بێت یان له‌ زه‌وی بێ ئیلا خواى گه‌وره‌ زانیارى پێى هه‌یه‌ [ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ ] یان له‌مه‌ بچووكتر بێ یان گه‌وره‌تر بێت [ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (٣) ] ئیلا هه‌مووی له‌ كتابێكی ئاشكرا جێگیر كراوه‌و نووسراوه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه."},{"id":4,"translation":"[ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] بۆیه‌ قیامه‌ت دێت تا خوای گه‌وره‌ پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ بداته‌وه‌ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٤) ] ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ بۆ تاوانه‌كانیان وه‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌تام و باش و به‌ڕێزیان بۆ هه‌یه‌ له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":5,"translation":"[ وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ هه‌وڵ و كۆششیان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئایه‌ت و نیشانه‌كانی ئێمه‌ به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌و رێگرى له‌ دین بكه‌ن و پێغه‌مبه‌ران به‌ درۆ بزانن [ مُعَاجِزِينَ ] ئه‌وانه‌ بێ ده‌سه‌ڵاتن وه‌ ڕزگاریان نابێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ (٥) ] وه‌ ئه‌مانه‌ سزایان بۆ هه‌یه‌ به‌ڵام خراپترین و سه‌ختترین سزا سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":6,"translation":"[ وَيَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ ] به‌ڵام زانا باوه‌ڕداره‌كان وا ئه‌بینن وه‌ باوه‌ڕیان وایه‌ وه‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆت دابه‌زیوه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ حه‌قه‌، وه‌ له‌قیامه‌تیش به‌ (عین الیقین )ده‌یبینن، كه‌ لێره‌ زانایان مه‌به‌ست پێی صه‌حابه‌یه‌، یان مه‌به‌ست پێی باوه‌ڕدارانی ئه‌هلی كتابه‌ [ وَيَهْدِي إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ (٦) ] وه‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌م قورئانه‌ ڕێنمایی خه‌ڵكى ئه‌كات بۆ ڕێگای راستى خوای گه‌وره‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر سوپاسكراوه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ (٧) ] وه‌ كافران وه‌كو گاڵته‌جاری و سووكایه‌تی ئه‌یانووت: ئایا ڕێنماییتان بكه‌ین بۆ پیاوێك كه‌ مه‌به‌ستیان پێی پێغه‌مبه‌ره‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌م پیاوه‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات و پێتان ئه‌ڵێ: كاتێك كه‌ ئێوه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مرن و له‌ناو زه‌ویدا ده‌ڕزێن وه‌ نامێنن و ده‌بن به‌ خۆڵ سه‌رله‌نوێ ئه‌بن به‌ دروستكراوێكی تازه‌و له‌ناو گۆڕه‌كانتاندا زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] ئه‌یانووت: ئایا ئه‌مه‌ درۆی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌ [ أَمْ بِهِ جِنَّةٌ ] یاخود شێت بووه‌ [ بَلِ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذَابِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وانیه‌ به‌ڵكو ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌ ئه‌وان له‌ سزای به‌ ئێش و ئازاردان [ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ (٨) ] وه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر دووردان و حه‌قیقه‌ت و ڕاستی شته‌كانیان لێ ون بووه‌."},{"id":9,"translation":"[ أَفَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا نابینن و ته‌ماشا ناكه‌ن ئه‌وه‌ی كه‌ له‌پێش و پاشیانه‌وه‌یه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی بۆ ته‌ماشا ناكه‌ن چۆن خوای گه‌وره‌ ئه‌و دروستكراوانه‌ی دروست كردووه‌ تا بیانگه‌یه‌نێ به‌ ڕاستێتی ئیمان هێنان به‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ ] ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت به‌ ناخی زه‌ویدا ده‌یانبه‌ینه‌ خواره‌وه‌و ڕۆئه‌چن به‌ زه‌ویدا [ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ ] یاخود به‌شێك له‌ ئاسمان ئه‌ڕوخێنین به‌سه‌ریاندا [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ (٩) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرایه‌ بۆ هه‌موو به‌نده‌یه‌ك كه‌ گه‌ڕابێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌ ته‌وبه‌ كردن."},{"id":10,"translation":"{هەندێك لە فەزڵ و بەخششەكانی خوای گەورە بۆ داود پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلًا ] وه‌ به‌دڵنیایی ئێمه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆمان به‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی كه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و (زه‌بور)و موڵك و سه‌ربازو ده‌نگخۆشى و ئه‌م شتانه‌ی تریش بووه‌ كه‌ ئێستا باسی ئه‌كه‌ین [ يَا جِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَالطَّيْرَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی شاخه‌كان و باڵنده‌كان له‌گه‌ڵ داود پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ته‌سبیحات و زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ (١٠) ] وه‌ ئاسنیشمان بۆی نه‌رم كردبوو وه‌كو هه‌ویر به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستى به‌ ئاگرو لێدانى چه‌كوش بێت تا به‌ ئاسانى بۆ خۆی به‌كاری بهێنێت"},{"id":11,"translation":"[ أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ ] كه‌ قه‌ڵغانی درێژو فراوان دروست بكه‌ تا هه‌موو لاشه‌ى جه‌نگاوه‌ران داپۆشێت [ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ ] وه‌ بزمارو زنجیره‌كانى ته‌قدیر بكه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی خۆیان نه‌ زۆر بچووك و لاواز بێت و به‌رگه‌ نه‌گرێت، وه‌ نه‌ زۆر گه‌وره‌یش بێ كه‌ بۆیان هه‌ڵنه‌گیرێ [ وَاعْمَلُوا صَالِحًا ] وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیش بكه‌ن [ إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١١) ] من زۆر بینام به‌ كرده‌وه‌كانتان."},{"id":12,"translation":"{هەندێك لە فەزڵ و بەخششەكانی خوای گەورە بۆ سولەیمان پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم –} [ وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ ] وه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ كوڕى داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوو خوای گه‌وره‌ بای بۆ ژێربار كردبوو له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیدا بوو [ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ ] به‌ به‌یانیان ماوه‌ی مانگێك ڕێى ده‌بڕى و ئه‌ڕۆی، وه‌ به‌ ئێوارانیش ماوه‌ی مانگێك ڕێى ده‌بڕى و ئه‌ڕۆی، واته‌ له‌ رۆژێكدا ماوه‌ى دوو مانگ ڕێى ده‌بڕى و به‌ وڵاتاندا ده‌گه‌ڕا و بایه‌كه‌ هه‌ڵیده‌گرت و ده‌یبرد [ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ ] وه‌ مسیشمان بۆی نه‌رم كردبوو چۆن ئاسنمان بۆ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌رم كردبوو [ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ ] وه‌ جنیه‌كانیشمان ژێربار كردبوو خستبوومانه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیه‌وه‌ كه‌ ئیشیان بۆی ئه‌كرد به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌و جنیانه‌ بێ ئه‌مری سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بكات [ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ (١٢) ] ئه‌وه‌ له‌ دونیادا سزای ئه‌ده‌ین وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا ئه‌یخه‌ینه‌ ناو ئاگرێكی سووتێنه‌ره‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاءُ مِنْ مَحَارِيبَ ] ئه‌و جنیانه‌ ئیشیان بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌وه‌ی كه‌ ویستی لێ بوایه‌ بۆیان دروست ده‌كرد له‌ كۆشكی گه‌وره‌، یاخود مزگه‌وت، یاخود میحرابی مزگه‌وت، (بۆیه‌ به‌ شوێنى نوێژكردنى ئیمام ده‌وترێت شه‌ڕگه‌ (میحراب) چونكه‌ شوێنى شه‌ڕكردنه‌ له‌گه‌ڵ شه‌یتان) [ وَتَمَاثِيلَ ] وه‌ په‌یكه‌ریشیان بۆی دروست ئه‌كرد كه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی ئه‌وان دروست بووه‌و له‌ شه‌ریعه‌تی ئێمه‌دا حه‌رام كراوه‌و زۆر فه‌رمووده‌ی له‌سه‌ر هاتووه‌ [ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ ] وه‌ قاپ و مه‌نجه‌ڵی زۆر گه‌وره‌شیان بۆ دروست ئه‌كرد وه‌كو حه‌وزی حوشتر چه‌ندێك گه‌وره‌یه‌ ئاوا گه‌وره‌ بۆیان دروست ئه‌كرد تا خه‌ڵكێكی زۆر خواردنی له‌سه‌ر بخوات [ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ ] وه‌ قاپی زۆر گه‌وره‌یان دروست ئه‌كرد كه‌ له‌به‌ر گه‌وره‌یی هه‌ڵنه‌ئه‌گیراو جێگیر بوو له‌سه‌ر زه‌ویه‌كه‌ دانرابوو [ اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا ] ئه‌ی ئالی داود زۆر سوپاسگوزارو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو نیعمه‌ته‌ی كه‌ پێی به‌خشیوون، (سوپاس كردن به‌ كرده‌وه‌یش ده‌بێت هه‌روه‌كو به‌ وته‌و نیه‌ت ده‌بێت، نوێژ كردن و رۆژوو گرتن و هه‌موو كرده‌وه‌یه‌كى چاك سوپاسكردنى خواى گه‌وره‌یه‌)، داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - شه‌ونوێژى ده‌كردو رۆژنارۆژێك به‌ رۆژوو ده‌بوو، وه‌ له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى دوژمندا هه‌رگیز هه‌ڵناهات و رایناكرد [ وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ (١٣) ] به‌ڵام كه‌مێك هه‌ن له‌ به‌نده‌كانی من كه‌ شوكرانه‌بژێری من ئه‌كه‌ن."},{"id":14,"translation":"{جن ‌و شەیتان غەیب نازانن} [ فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ ] كاتێك كه‌ بڕیاری مردنمان به‌سه‌ر سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - دا كه‌ خۆی دابوو به‌سه‌ر گۆچانه‌كه‌یدا [ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ ] جنیه‌كان هه‌موویان ئیشیان ئه‌كرد كه‌سیان نه‌یانزانی كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - مردووه‌ ته‌نها (مۆرانه‌) نه‌بێ كاتێك كه‌ گۆچانه‌كه‌ی خوارد ئه‌و كاته‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌وته‌ سه‌رزه‌وی [ فَلَمَّا خَرَّ ] كاتێك كه‌ گۆچانه‌كه‌ی نه‌ما سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌وته‌ سه‌ر زه‌وی [ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ (١٤) ] ئه‌و كاته‌ جن بۆیان ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ غه‌یبمان بزانیایه‌ ئه‌مانزانی چه‌ندێكه‌ مردووه‌و له‌و ئیشه‌ قورسانه‌دا نه‌ئه‌ماینه‌وه‌ كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - پێی ده‌كردین، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ مرد ئیتر ڕۆیشتن وازیان له‌ ئیش كردن هێنا (ابن عباس و مجاهدو قتاده‌و حسن) ئه‌ڵێن: نزیكه‌ی ساڵێك بووه‌ مردووه‌ ئینجا جنییه‌كان زانیویانه."},{"id":15,"translation":"{مەملەكەتی (سەبە‌ء)} [ لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ ] پرسیار له‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كرا ئایا (سه‌به‌ء) زه‌ویه‌ یان ئافره‌ته‌؟ فه‌رمووى: (نه‌ زه‌ویه‌و نه‌ ئافره‌ته‌ به‌ڵكو پیاوێك بووه‌ ده‌ كوڕى هه‌بووه‌، شه‌شیان چوونه‌ بۆ یه‌مه‌ن و چواریان چوونه‌ بۆ شام، ئه‌وانه‌ى چوونه‌ بۆ شام: لخم و جذام وعامله‌و غسان بوونه‌، وه‌ ئه‌وانه‌ى چوونه‌ بۆ یه‌مه‌ن كنده‌و ئه‌شعه‌ریه‌كان و أزد و مذحج و حمیر و أنمار بوونه‌)، واته‌: بنچینه‌ى هۆزه‌كانى عه‌ره‌ب له‌ یه‌مه‌ن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌م ده‌ كه‌سه‌، وه‌ (سه‌به‌ء) پاشاو هۆزێك بوونه‌ له‌ یه‌مه‌ن شوێنی نیشته‌جێ بوونیان (مه‌ئریب) بووه‌و نێوان (مه‌ئریب و صه‌نعا) سێ قۆناغ بووه‌، ئێستا ناوچه‌یه‌كه‌ له‌ یه‌مه‌ن [ آيَةٌ جَنَّتَانِ عَنْ يَمِينٍ وَشِمَالٍ ] ئه‌میش نیشانه‌و به‌ڵگه‌ی ده‌سه‌ڵات و توانای خوای گه‌وره‌ بووه‌ كه‌ دوو باخیان هه‌بووه‌ له‌لای ڕاست و له‌لای چه‌پیانه‌وه‌ كه‌ جۆره‌ها به‌رووبوومی هه‌بووه‌ [ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بخۆن له‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ی كه‌ په‌روه‌ردگار پێی به‌خشیوون وه‌ سوپاسی خوای گه‌وره‌شی له‌سه‌ر بكه‌ن [ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ ] شارو وڵاتێكی خۆش له‌به‌ر زۆری دارو به‌رهه‌م و خۆشى ئاوهه‌وایان ته‌نانه‌ت وتراوه‌ مێش و مه‌گه‌زو كێچ و ئه‌و شتانه‌شیان نه‌بووه‌، (ئافره‌تیان به‌ ژێر داره‌كاندا تێده‌په‌ڕى و سه‌به‌ته‌كه‌ى له‌ بان سه‌رى بوو به‌بێ ئه‌وه‌ى خۆى به‌رهه‌م و میوه‌ لێبكاته‌وه‌ سه‌به‌ته‌كه‌ى پڕ ده‌بوو له‌ زۆرى و چڕى به‌رهه‌م و میوه‌كان خۆیان به‌رده‌بوونه‌وه‌) [ وَرَبٌّ غَفُورٌ (١٥) ] وه‌ په‌روه‌ردگارێكی زۆر لێخۆشبوو بۆ تاوانه‌كانتان."},{"id":16,"translation":"[ فَأَعْرَضُوا ] به‌ڵام ئه‌وان پشتیان كرد له‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ ] خوای گه‌وره‌ش به‌نداوی (مه‌ئریب)ی ته‌قانده‌وه‌و هه‌موویانی داپۆشی و نوقم بوون [ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ] پێشتر ئه‌و هه‌موو باخ و باخاته‌یان هه‌بوو دواتر خوای گه‌وره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌یان نه‌كرد ئه‌وانه‌ی له‌ناوبردو له‌ جیاتی دوو ئه‌و باخه‌ دوو باخی تری پێ به‌خشین كه‌ بێ خێرو بێ سوود بوون [ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ ] كه‌ دارێكیان تاڵ و دڕكاوی بووه‌ وه‌كو گوژاڵك [ وَأَثْلٍ ] وه‌ ئه‌وه‌ى تریش دار گه‌زی پێ ئه‌ڵێن كه‌ دارێكى بێ خێره‌ [ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ (١٦) ] وه‌ دار سیدر هه‌ندێك سوودی هه‌یه‌، خوای گه‌وره‌ هه‌ندێك له‌ دار سیدریشی پێ به‌خشین."},{"id":17,"translation":"[ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُوا ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ سزامان دان به‌هۆی كوفری خۆیانه‌وه‌ [ وَهَلْ نُجَازِي إِلَّا الْكَفُورَ (١٧) ] وه‌ ئێمه‌ سزای هیچ كه‌سێك ناده‌ین جگه‌ له‌ كافران ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفرانه‌ی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":18,"translation":"[ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا قُرًى ظَاهِرَةً ] وه‌ له‌ نێوان ئه‌مان و ئه‌و دێیانه‌ی تر كه‌ به‌ره‌كه‌تمان ڕژاندبوو به‌سه‌ریاندا كه‌ دێیه‌كانی شام بوو چه‌ند دێیه‌كی تر هه‌بوو كه‌ ئاشكراو ناسراو و زانراو بوون له‌ نێوانیاندا تا ئه‌گه‌یشتنه‌ شام دێی تر زۆر هه‌بووه‌ له‌ نزیك یه‌ك له‌ژێر سێبه‌رى داره‌كانیاندا رۆیشتوونه‌ [ وَقَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ ] وه‌ بۆ خۆیان له‌م دێ¬یانه‌ لایانئه‌داو ده‌مانه‌وه‌ تا ئه‌گه‌یشتنه‌ شام پێویستیان به‌وه‌ نه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ خۆیان خواردن و ئاو ببه‌ن [ سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا آمِنِينَ (١٨) ] تیایدا بڕۆن چه‌ند شه‌و و ڕۆژێك به‌ ئه‌مینی، واته‌: كاتێك كه‌ ڕۆیشتوونه‌ ئه‌مین بوونه‌و ترسیان نه‌بووه‌ نه‌ به‌شه‌و و نه‌ به‌ رۆژ، وه‌ نه‌ برسی بوونه‌و نه‌ تینوو."},{"id":19,"translation":"[ فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا ] به‌ڵام ئه‌مان له‌ جیاتی شوكرانه‌ژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌تانه‌ وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ماوه‌ی نێوان سه‌فه‌ره‌كانمان دوور بكه‌ره‌وه‌، حه‌زیان له‌ رۆیشتن بوو له‌ بیاباندا كه‌ ئاوه‌دان نه‌بێت و پێویستیان به‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ بێت و له‌گه‌ڵ خۆیان بیبه‌ن و له‌ گه‌رماو ترسدا سه‌فه‌ر بكه‌ن [ وَظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ] وه‌ زوڵمیان له‌ خۆیان كرد به‌ هۆى ناشوكریه‌وه‌ [ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ ] كارێكمان به‌سه‌ریان هێنا بوونه‌ مایه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى باسیان بكات [ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ ] وه‌ پارچه‌ پارچه‌و به‌ش به‌شمان كردن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (١٩) ] ئه‌م گۆڕانكارى و سزایانه‌ى كه‌ روویدا به‌ڕاستی نیشانه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایه‌ بۆ هه‌موو كه‌سانێك كه‌ زۆر ئارامگرو زۆر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":20,"translation":"[ وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ ] وه‌ ئه‌و گومانه‌شی كه‌ ئیبلیس پێیانی هه‌بوو كه‌ گومڕایان ئه‌كات ئه‌وان ئه‌و گومانه‌ی ئیبلیسیان هێنایه‌ دی و به‌ڕاستیان دانا وه‌ شوێنی ئیبلیس كه‌وتن و گومڕا بوون [ إِلَّا فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢٠) ] ته‌نها كۆمه‌ڵێك له‌ باوه‌ڕداران نه‌بێت."},{"id":21,"translation":"[ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ ] وه‌ ئیبلیسیش هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی نه‌بووه‌و ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ریاندا نه‌بووه‌ ته‌نها وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست كردوون و بانگی كردوون و ئه‌وانیش شوێنی كه‌وتوون [ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ ] تاقیمان كردنه‌وه‌و شه‌یتانمان زاڵ كرد به‌سه‌ریاندا تا بزانین و ده‌ركه‌وێت كێ باوه‌ڕی به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ وه‌ كێ گومانی هه‌یه‌ [ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ (٢١) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت هه‌موو شتێك ئه‌پارێزێت."},{"id":22,"translation":"{بێدەسەڵاتی خوا پوچەڵەكان} [ قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ كافرانی قوڕه‌یش بڵێ: ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ كردووتانن به‌خواو ئه‌یانپه‌رستن بانگیان بكه‌ن ئه‌و برسیه‌تیه‌ی كه‌ تووشتان بووه‌ با له‌سه‌رتانی لاده‌ن [ لَا يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] ئه‌وان به‌ ئه‌ندازه‌ی مێرووله‌یه‌كی بچووك یان ئه‌ندازه‌ی گه‌ردێك له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدا موڵكیان نیه‌و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌س موڵكی نیه‌ به‌ تایبه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كردووتانن به‌ خوا [ وَمَا لَهُمْ فِيهِمَا مِنْ شِرْكٍ ] نه‌ك خۆیان موڵكیان نیه‌ به‌ڵكو شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ش نین [ وَمَا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِيرٍ (٢٢) ] نه‌ك شه‌ریك نین به‌ڵكو یارمه‌تیده‌ری خوای گه‌وره‌ش نین و خوای گه‌وره‌ پشتیان پێ نابه‌ستێ و پێویستى پێیان نیه‌."},{"id":23,"translation":"[ وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ ] نه‌ك هه‌ر خوای گه‌وره‌ داوای یارمه‌تیان لێ ناكات و یارمه‌تیده‌ری خوا نین و خواى گه‌وره‌ پێویستى پێیان نیه‌ به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ شه‌فاعه‌ت و تكایشیان قبووڵ ناكات، شه‌فاعه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ لای خوای گه‌وره‌ سوودی نیه‌ ته‌نها ئه‌گه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ خۆی ئیزنی دابێ وه‌كو پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ته‌كان و شه‌هیده‌كان و پیاوچاكان و منداڵى موسڵمانان، كه‌ ئه‌مانه‌ به‌ڵگه‌یان له‌سه‌ر هاتووه‌ [ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمان قسه‌ ده‌كات و بڕیارێك ده‌رئه‌كات مه‌لائیكه‌ت هه‌موویان سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و ئه‌ترسێن تا ترسه‌كه‌ له‌سه‌ر دڵیان لائه‌چێت دواتر به‌ جبریل یان به‌ هه‌ڵگرانى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ ئه‌ڵێن په‌روه‌ردگار چی فه‌رموو؟ ئه‌فه‌رمووێ: حه‌قی فه‌رموو (وه‌كو له‌ بوخاریدا هاتووه‌) [ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٢٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزه‌ له‌ زاتی پیرۆزی له‌سه‌رووی عه‌رشی خۆیه‌تی، وه‌ له‌ ناو و سیفات و كرده‌وه‌كانی، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر گه‌وره‌یه‌."},{"id":24,"translation":"[ قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێ هه‌یه‌ ڕزقی ئێوه‌ بدات له‌ ئاسمانه‌كان به‌ باران بارین، وه‌ له‌ زه‌وی به‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌؟ [ قُلِ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٤) ] وه‌ ئێمه‌ى موسڵمان و ئێوه‌ى كافران یان ئه‌وه‌تا له‌سه‌ر هیدایه‌تین یان له‌سه‌ر گومڕاییه‌كی ئاشكراین، واته‌: ئێمه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌تین و به‌ڵگه‌مان هێنایه‌وه‌، وه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر گومڕاییه‌كی ئاشكران و بێ به‌ڵگه‌ن."},{"id":25,"translation":"[ قُلْ لَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه‌ پرسیارتان لێ ناكرێ له‌ تاوانی ئێمه‌ ئه‌گه‌ر تاوانمان كردبێت [ وَلَا نُسْأَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٢٥) ] وه‌ ئێمه‌ش پرسیارمان لێ ناكرێ له‌ تاوانی ئێوه‌، (ئه‌مه‌ به‌ڕائه‌ت كردنه‌ له‌ موشریكان)."},{"id":26,"translation":"[ قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: له‌ ڕۆژی قیامه‌ت په‌روه‌ردگار كۆمان ئه‌كاته‌وه‌ [ ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ ] پاشان بڕیار له‌ نێوانماندا ئه‌دات به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌رى ئه‌وه‌ی چاكه‌كار بێ پاداشتی ئه‌داته‌وه‌، وه‌ ئه‌وه‌ی خراپه‌كار بێ سزای ئه‌دات [ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ (٢٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیارده‌ری حه‌ق و داده‌روه‌ره‌ وه‌ زۆر زانایه‌."},{"id":27,"translation":"[ قُلْ أَرُونِيَ الَّذِينَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَكَاءَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كردووتانن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ نیشانم بده‌ن [ كَلَّا ] نه‌خێر خواى گه‌وره‌ هیچ هاوشێوه‌و هاوه‌ڵ و شه‌ریكى نیه‌ [ بَلْ هُوَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢٧) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌، وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌و په‌رستراوی تاك و ته‌نهایه‌."},{"id":28,"translation":"{پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ لای سەرجەم خەڵكی نێردراوە} [ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆمان نه‌ناردووه‌ ئیلا بۆ لاى سه‌رجه‌م و تێكڕای خه‌ڵكی نه‌بێت كه‌ موژده‌ده‌ریت به‌ به‌هه‌شت بۆ گوێڕایه‌ڵان، وه‌ ترسێنه‌ریت به‌ دۆزه‌خ بۆ سه‌رپێچیكاران، به‌ڵام پێغه‌مبه‌رانى تر ته‌نها بۆ لاى شارێك یان دێیه‌ك یان هۆزو عه‌شیره‌تێك ده‌نێردران [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٢٨) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن."},{"id":29,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٩) ] وه‌ كافرانى قوڕه‌یش ئه‌ڵێن: ئه‌م وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی كه‌ ئه‌یده‌ن كه‌ قیامه‌ت دێت كه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن؟"},{"id":30,"translation":"[ قُلْ لَكُمْ مِيعَادُ يَوْمٍ لَا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةً وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ (٣٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه‌ كاتێكی دیاریكراوتان هه‌یه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌و كه‌مترین كات نه‌ دوا ده‌خرێن لێی، وه‌ نه‌پێش ده‌خرێن به‌ڵكو له‌ كاتی دیاریكراوی خۆیدا دێت."},{"id":31,"translation":"{مشتومڕی سەركردەو شوێنكەوتوانیان لە رۆژی قیامەت} [ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَلَا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ ] وه‌ كافران وتیان: ئێمه‌ نه‌ باوه‌ڕمان به‌م قورئانه‌ هه‌یه‌ نه‌ به‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ی تر كه‌ له‌ پێش قورئان دابه‌زیوه‌ وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل [ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئای ئه‌گه‌ر ئه‌بینی له‌ رۆژى قیامه‌ت له‌و كاته‌ی كه‌ سته‌مكاران له‌لای په‌روه‌ردگاریان ڕاوه‌ستێندراون بۆ لێپرسینه‌وه‌ كه‌ به‌راستى دیمه‌نێكی زۆر ترسناك ئه‌بینی [ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ ] كه‌ له‌ نێوان خۆیاندا قسه‌ ئه‌گه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لاى یه‌كترى و ده‌مه‌قاڵێ ده‌كه‌ن و لۆمه‌ی یه‌كتری ئه‌كه‌ن [ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ] لاوازو بێده‌سه‌ڵات و شوێنكه‌وتوان به‌ گه‌وره‌و سه‌ركرده‌كان ئه‌ڵێن: [ لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ (٣١) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ نه‌بوونایه‌ ئێمه‌ ئیمانمان به‌ خواو به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌هێنا، ئێوه‌ هۆكارو رێگر بوون له‌ ئیمان نه‌هێنانى ئێمه‌."},{"id":32,"translation":"[ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا ] ئینجا ده‌سه‌ڵاتداران و خۆبه‌گه‌وره‌زانان به‌ لاوازو بێده‌سه‌ڵات و شوێنكه‌وتووان ئه‌ڵێن: [ أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدَى بَعْدَ إِذْ جَاءَكُمْ ] ئایا ئێمه‌ ڕێگریمان كردن له‌و هیدایه‌ته‌ كاتێك كه‌ بۆتان هات [ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ (٣٢) ] به‌ڵكو ئێوه‌ خۆتان تاوانبار بوون و له‌سه‌ر كوفر به‌رده‌وام بوون و هیدایه‌ته‌كه‌تان وه‌رنه‌گرت و شوێن پێغه‌مبه‌ران نه‌كه‌وتن خۆ ئێمه‌ زۆرمان لێ نه‌كردن به‌ڵكو ته‌نها بانگمان كردن ئێوه‌یش به‌بێ به‌ڵگه‌ شوێنمان كه‌وتن."},{"id":33,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ] دیسان لاوازو شوێنكه‌وتووان به‌ ده‌سه‌ڵاتدارو خۆبه‌گه‌وره‌زانان ئه‌ڵێن: [ بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] به‌ڵكو ئێوه‌ به‌ شه‌و و به‌ ڕۆژ فڕوفێڵتان لێ ده‌كردین و ئێمه‌تان ئه‌خه‌ڵه‌تاندو ئه‌تانووت ئێمه‌ له‌سه‌ر حه‌قین [ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا ] كاتێك فه‌رمانتان پێده‌كردین كه‌ كوفر به‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ین و شه‌ریكى بۆ بڕیار بده‌ین و گومانتان بۆ دروست ده‌كردین، ئێستا ده‌ركه‌وت هه‌مووى درۆ و پوچه‌ڵ و بێ بنه‌ماو بێ به‌ڵگه‌ بوو [ وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ ] وه‌ هه‌ردوولایان كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن په‌شیمانی ئه‌شارنه‌وه‌ كه‌ چه‌ندێك په‌شیمانن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دونیا كوفریان كردووه‌و شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌، به‌ڵام په‌شیمانى له‌و رۆژه‌دا هیچ سودى نیه‌، ده‌بێت مرۆڤ له‌ دونیادا په‌شیمان بێته‌وه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خواو ته‌وبه‌ بكات پێش مردن تا خواى گه‌وره‌ لێی خۆش بێت [ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ ئێمه‌ كۆت و زنجیرمان كردۆته‌ گه‌رده‌نی كافران [ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٣٣) ] ئایا هیچ سزایه‌ك ئه‌درێنه‌وه‌ ته‌نها به‌هۆی كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیانه‌وه‌ نه‌بێ، واته‌: سزا نادرێن به‌ گوێره‌ى كرده‌وه‌كانى خۆتان نه‌بێت، وه‌ سته‌متان لێناكرێت"},{"id":34,"translation":"[ وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (٣٤) ] وه‌ ئێمه‌ بۆ هیچ شارێك ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌رو پێغه‌مبه‌رێكمان نه‌ناردووه‌ ئیلا ده‌وڵه‌مه‌ندو ده‌سه‌ڵاتداره‌ خراپه‌كان وتوویانه‌ ئێمه‌ بێباوه‌ڕین به‌و ته‌وحیدو ئیمان و دینه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون و باوه‌ڕمان پێی نیه‌و شوێنى نه‌كه‌وتوون، به‌ڵكو خه‌ڵكى هه‌ژارو لاوازو چه‌وساوه‌ شوێنى كه‌وتوون."},{"id":35,"translation":"[ وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (٣٥) ] وه‌ ئه‌وان شانازیان به‌ زۆرى ماڵ و منداڵیانه‌وه‌ ده‌كردو وایان ده‌زانى به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر خۆشویستنى خواى گه‌وره‌ بۆیان و ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی ئێمه‌ی داوه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌دا ئه‌وه‌تا ئێمه‌ ماڵ و منداڵمان له‌ ئێوه‌ زیاتره‌ له‌ دونیا، وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌وا ئێمه‌ سزا نادرێین."},{"id":36,"translation":"[ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارم ڕزقی خۆی فراوان ئه‌كات به‌ فه‌زڵى خۆى بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ، وه‌ كه‌م و ته‌سكی ئه‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ به‌ گوێره‌ى حیكمه‌تى خۆى، وه‌ زۆری ڕزق و ڕۆزی و ماڵ و منداڵ به‌ڵگه‌ نیه‌ له‌سه‌ر خۆشوویستنی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٣٦) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن."},{"id":37,"translation":"[ وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى ] وه‌ ماڵ و منداڵتان ئه‌و شته‌ نیه‌ كه‌ له‌ ئێمه‌تان نزیك بكاته‌وه‌، واته‌: وا نیه‌ كه‌ كه‌سێك ماڵ و منداڵی زۆر بێ له‌ ئێمه‌ نزیك بێت و ئه‌وه‌ی نه‌یبێت یان كه‌مى هه‌بێت له‌ ئێمه‌ دوور بێت نه‌خێر وانیه‌و ئه‌م پێوه‌ره‌ هه‌ڵه‌یه‌و خواى گه‌وره‌ ته‌ماشاى ماڵ و منداڵ و لاشه‌تان ناكات به‌ڵكو ته‌ماشاى دڵ و كرده‌وه‌تان ده‌كات [ إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] مه‌گه‌ر كه‌سێك ئیماندار بێت و كرده‌وه‌ی چاك بكات و منداڵه‌كانی جوان په‌روه‌رده‌ بكات له‌سه‌ر خواپه‌رستى، وه‌ ماڵى له‌ ڕێی خوای گه‌وره‌ سه‌رف بكات ئه‌و كاته‌ له‌ ئێمه‌ی نزیك ئه‌كاته‌وه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ (٣٧) ] ئا ئه‌مانه‌ پاداشتی چه‌ند قاتێكیان بۆ هه‌یه‌ یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر، وه‌ له‌ناو ژووره‌كانی به‌هه‌شتدا ئه‌مین و پارێزراون له‌ سزا."},{"id":38,"translation":"[ وَالَّذِينَ يَسْعَوْنَ فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن و كۆشش ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ى ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ ڕه‌ت بكه‌نه‌وه‌و تانه‌و ته‌شه‌ری لێ بده‌ن و رێگرى له‌ دین بكه‌ن ئه‌وانه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئێمه‌ ڕزگاریان نابێت [ أُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ (٣٨) ] ئه‌مانه‌ له‌ناو سزای ئاگرى دۆزه‌خدا ئاماده‌ن و سزایان ده‌ده‌ین."},{"id":39,"translation":"[ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارم به‌ فه‌زڵى خۆى ڕزق و ڕۆزی خۆی فراوان ئه‌كات بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت له‌ به‌نده‌كانی، وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ ویستی لێ بێت كه‌می ئه‌كات به‌ گوێره‌ی حیكمه‌تی خۆی [ وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ ئێوه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا بیبه‌خشن ئه‌وا خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا جێگه‌تان بۆ پڕ ئه‌كاته‌وه‌، وه‌ له‌ قیامه‌تیش پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ [ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (٣٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین ڕۆزیده‌ره‌."},{"id":40,"translation":"[ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ هه‌موو خه‌ڵكی كۆ ئه‌كاته‌وه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتدارو بێ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، به‌ په‌رستراو و په‌رسته‌ره‌وه‌ [ ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَائِكَةِ أَهَؤُلَاءِ إِيَّاكُمْ كَانُوا يَعْبُدُونَ (٤٠) ] پاشان خوای گه‌وره‌ وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن بۆ موشریكان به‌ فریشته‌كان ئه‌ڵێ: ئایا ئه‌مانه‌ بوون كه‌ ئێوه‌یان ئه‌په‌رست."},{"id":41,"translation":"[ قَالُوا سُبْحَانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنَا مِنْ دُونِهِمْ ] مه‌لائیكه‌ته‌كان ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار پاك و مونه‌ززه‌هى بۆ تۆ له‌وه‌ى كه‌ شه‌ریكت هه‌بێت، ئێمه‌ داوامان نه‌كردووه‌ له‌وان كه‌ ئێمه‌ بپه‌رستن، هه‌ر تۆ دۆست و پشتیوان و په‌رستراوی ئێمه‌یت و ئێمه‌ به‌رین له‌وان [ بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ ] به‌ڵكو ئه‌وان زۆربه‌یان شه‌یتانیان ئه‌په‌رست، واته‌: شه‌یتان په‌رستنى جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ى بۆ رازاندبوونه‌وه‌ [ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ (٤١) ] وه‌ زۆربه‌یان باوه‌ڕیان به‌ شه‌یتان هه‌بوو."},{"id":42,"translation":"[ فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا ] وه‌ ئه‌مڕۆ هه‌ندێكتان ناتوانن سوودو زیان به‌ هه‌ندێكتان بگه‌یه‌نن [ وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ (٤٢) ] وه‌ به‌و سته‌مكاره‌ موشریكانه‌ ئه‌ڵێین: ده‌ی بچێژن ئه‌و سزای ئاگری دۆزه‌خه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا باوه‌ڕتان پێی نه‌بوو به‌ درۆتان ئه‌زانی."},{"id":43,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ] وه‌ كاتێك ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێندرایه‌ته‌وه‌ [ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ ] ئه‌یانووت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها پیاوێكه‌ ئه‌یه‌وێ ڕێگریتان بكات له‌وه‌ی كه‌ باوك و باپیرانتان په‌رستوویانه‌ [ وَقَالُوا مَا هَذَا إِلَّا إِفْكٌ مُفْتَرًى ] وه‌ ئه‌یانووت: ئه‌م قورئانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها درۆ هه‌ڵبه‌ستنێكه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیبه‌ستووه‌ [ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (٤٣) ] وه‌ كافران به‌و دینه‌ حه‌قه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ بۆیان هاتبوو ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سیحرو جادوویه‌كی زۆر ئاشكرا نه‌بێ."},{"id":44,"translation":"[ وَمَا آتَيْنَاهُمْ مِنْ كُتُبٍ يَدْرُسُونَهَا ] وه‌ ئێمه‌ پێش قورئان هیچ كتابێكى ترمان بۆ قوڕه‌یش دانه‌به‌زاندووه‌ كه‌ دیراسه‌ی بكه‌ن و بیخوێننه‌وه‌ [ وَمَا أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَذِيرٍ (٤٤) ] وه‌ له‌ پێش تۆشدا ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ پێغه‌مبه‌رێكمان بۆیان نه‌ناردووه‌ كه‌ بیانترسێنێ، ئیتر چۆن قورئان و تۆ به‌ درۆ ئه‌زانن و ئینكاری ئه‌كه‌ن، یاخود پێش هاتنى پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - قورئان ئه‌یانووت ئه‌گه‌ر كتاب و پێغه‌مبه‌رمان بۆ بێت ئه‌وا له‌ هه‌موو كه‌س باشتر شوێنى ده‌كه‌وین ئه‌ى ئێستا كه‌ بۆیان هاتووه‌ بۆ شوێنى ناكه‌ون."},{"id":45,"translation":"[ وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ ئوممه‌تانی پێشتریش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆزانی [ وَمَا بَلَغُوا مِعْشَارَ مَا آتَيْنَاهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي ] به‌ڵام كافرانی قوڕه‌یش نه‌گه‌یشتوونه‌ به‌ ده‌ یه‌كی ئه‌وان له‌ زۆری ماڵ و منداڵ و هێزو توانایان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش خوای گه‌وره‌ ئه‌وانی له‌ناوبرد چۆن ئه‌مان له‌ناو نابات [ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (٤٥) ] وه‌ بزانه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ ئینكاری له‌ كافران كردو سزای دان."},{"id":46,"translation":"{هاندان بۆ بیركردنەوەو تێڕامان} [ قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و كافرانه‌ى كه‌ تۆمه‌تبارت ده‌كه‌ن به‌ شێتى پێیان بڵێ: من ئامۆژگاریتان ئه‌كه‌م به‌ یه‌ك شتێك [ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ] یه‌ك یه‌ك و دوو دوو ڕابوه‌ستن نه‌ك به‌ قه‌ڵه‌باڵه‌غی، وه‌ له‌به‌ر خوا نه‌ك بۆ هه‌واو ئاره‌زوو ده‌مارگیرى، پاشان بیر بكه‌نه‌وه‌ [ مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ ] كه‌ ئه‌م هاوه‌ڵه‌ی خۆتان كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - هیچ شێت نیه‌ به‌ڵكو له‌وپه‌ڕی عاقڵیدایه‌ [ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ (٤٦) ] محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها ترسێنه‌رێكه‌ كه‌ له‌ پێش ده‌ستی خۆی پێش هاتنی قیامه‌ت ئاگادارتان ئه‌كاته‌وه‌ به‌ سزایه‌كی زۆر سه‌خت ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن."},{"id":47,"translation":"[ قُلْ مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێكم له‌ ئێوه‌ نه‌كردووه‌ له‌سه‌ر گه‌یاندنى دین، وه‌ ئه‌گه‌ر داوای هه‌ر شتێكم لێكردوون ئه‌وه‌ بۆ خۆتان و من نامه‌وێ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٤٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شاهیدو ئاگادارو زانایه‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكه‌وه‌."},{"id":48,"translation":"[ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (٤٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: په‌روه‌ردگارم حه‌ق تێ ئه‌گرێت و به‌ حه‌ق قسه‌ ئه‌كات و ئه‌و قورئانه‌ وه‌حیه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌، به‌ حه‌ق ناردوویه‌تی له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌ران كه‌ خوای گه‌وره‌ش خوایه‌كه‌ زۆر زانای نهێنیه‌كانه‌."},{"id":49,"translation":"[ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ (٤٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌وه‌ حه‌ق هات كه‌ ئیسلام و قورئان و ته‌وحیده‌، وه‌ باتڵ جارێكی تر ده‌ست پێ ناكاته‌وه‌و ناگه‌ڕێته‌وه‌و كۆتایی هاتووه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ فه‌تحى مه‌ككه‌ چووه‌ ناو كه‌عبه‌ى پیرۆزو بته‌كانى ده‌شكاندو ئه‌م ئایه‌ته‌ى ده‌خوێنده‌وه‌."},{"id":50,"translation":"[ قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - دیسان پێیان بفه‌رموو: ئه‌گه‌ر من له‌ ڕێگای ڕاست لامدابێت [ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي ] ئه‌وه‌ تاوانه‌كه‌ی ته‌نها بۆ خۆمه‌ [ وَإِنِ اهْتَدَيْتُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تیش بم [ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي ] ئه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و وه‌حیه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆمی ئه‌نێرێ [ إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ (٥٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ وه‌ زۆر لێمان نزیكه‌ به‌ بیستن و بینین و زانیاری و تواناو ده‌سه‌ڵاتی."},{"id":51,"translation":"{چەند دیمەنێكی ترسناكی رۆژی قیامەت} [ وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ (٥١) ] ئای ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر ببینی كاتێك كه‌ كافران ئه‌ترسێن له‌ كاتی گیانكێشاندا یان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دیمه‌نێكی زۆر ترسناك ئه‌بینی كه‌ ڕزگاریان نابێت وه‌ له‌ شوێنێكی زۆر نزیكه‌وه‌ له‌ناو گۆڕه‌كانیانه‌ له‌وێشه‌وه‌ ئه‌برێن بۆ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر."},{"id":52,"translation":"[ وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ ] وه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌ڵێن: ئیمانمان هێناوه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ (٥٢) ] ئه‌له‌و كاته‌ و شوێنه‌ دووره‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئیمان هێنان چۆن سوودی بۆیان ده‌بێت، واته‌: ئه‌بوایه‌ له‌ دونیا ئیمانیان بهێنایه‌."},{"id":53,"translation":"[ وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ پێشتر له‌ دونیادا كوفریان پێی كرد [ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ (٥٣) ] وه‌ گومانیان ئه‌بردو ته‌نها به‌ گومان ئه‌یانووت: زیندوو بوونه‌وه‌و به‌هه‌شت و دۆزه‌خ نیه‌ له‌ شوێنێكی دووره‌وه‌، واته‌: هیچ به‌ڵگه‌یه‌كیان نه‌بووه‌."},{"id":54,"translation":"[ وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ڕێگری ئه‌كرێ له‌ نێوان ئه‌وان و ئه‌و شته‌ی كه‌ ئاره‌زووی ئه‌كه‌ن له‌ ماڵ و منداڵ، یان گه‌ڕاندنه‌وه‌ بۆ دونیاو ته‌وبه‌ كردن و ئیمان هێنان [ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ ] هه‌روه‌كو چۆن به‌هاوشێوه‌ی ئه‌مانیش كراوه‌ له‌ پێشتردا له‌ كافرانی ئوممه‌تانی پێشتر [ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ (٥٤) ] ئه‌مان له‌ دونیادا له‌ گوماندا بوونه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و قیامه‌ت و یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌، والله أعلم."}]},{"id":35,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (فاطر) (واته‌: دروستكار) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ [ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ فریشته‌كانی كردووه‌ به‌ نێردراوی خۆی بۆ لای پێغه‌مبه‌ران وه‌كو جبرائیل [ أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ ] كه‌ فریشته‌كان هه‌یانه‌ دوو باڵی هه‌یه‌، وه‌ هه‌یه‌ سێ باڵی هه‌یه‌، وه‌ هه‌یه‌ چوار باڵی هه‌یه‌، وه‌ هه‌یه‌ زیاتری هه‌یه‌ وه‌كو جبریل كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دوو جار له‌سه‌ر شێوه‌ى راسته‌قینه‌ى خۆى بینیوێتی شه‌ست سه‌د باڵی هه‌بووه‌، هه‌ر باڵێكى ئاسۆى ئاسمانى داپۆشیوه‌ له‌ گه‌وره‌ییدا [ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت بۆ دروستكراوانی زیادى ئه‌كات وه‌كو باڵی فریشته‌كان، یاخود جوانی روخسار،یان زانست و عه‌قڵ، یان ده‌نگ خۆشى، یان هه‌رشتێكى تر كه‌ویستی لێ بێت زیادى ئه‌كات [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":2,"translation":"[ مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هه‌ر ڕه‌حمه‌تێك بۆ خه‌ڵكى بنێرێت یان ببه‌خشێت ئه‌وه‌ كه‌س ناتوانێ ئه‌و ڕه‌حمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بگرێته‌وه‌، ئیتر ئه‌گه‌ر باران بێت، یان ڕزق بێت، یان وه‌حی و پێغه‌مبه‌رایه‌تی بێت، یان هیدایه‌ت بێت، یان هه‌ر ره‌حمه‌تێك بێت به‌ ڕه‌هایى [ وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌و ڕه‌حمه‌ته‌ی خۆی بگرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ كه‌س نیه‌ له‌ پاش خوای گه‌وره‌ بینیرێت [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌."},{"id":3,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئێوه‌ یادی ئه‌و هه‌موو نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئایا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ دروستكارێكی تر هه‌یه‌ كه‌ ڕزقی ئێوه‌ بدات له‌ ئاسمانه‌كان به‌ باران بارین، وه‌ له‌ زه‌وی به‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌؟ بێ گومان هیچ خوایه‌كی تر نیه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) [ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٣) ] ئیتر ئێوه‌ له‌ دواى ئه‌م روونكردنه‌وه‌یه‌ چۆن له‌م حه‌قه‌ لائه‌ده‌ن."},{"id":4,"translation":"[ وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یش به‌ درۆت بزانن و باوه‌ڕت پێ نه‌كه‌ن ئه‌وه‌ به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت چونكه‌ [ فَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ ] به‌ دڵنیایى له‌ پێش تۆیشدا زۆرێك له‌ پێغه‌مبه‌رانی تر له‌لایه‌ن ئوممه‌ته‌كانیانه‌وه‌ به‌ درۆ زانراون [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٤) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاره‌كان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ پاداشت یان سزا ئه‌داته‌وه‌."},{"id":5,"translation":"{بە ژیانی دونیا هەڵمەخەڵەتێن} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌به‌ دڵنیایى به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ به‌زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ حه‌قه‌ [ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] با جوانی و ڕازاوه‌یی ژیانی دونیا فریوتان نه‌دات و له‌ خشته‌تان نه‌بات [ وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (٥) ] وه‌ با شه‌یتانیش به‌هۆی خوای گه‌وره‌وه‌ له‌ خشته‌تان نه‌بات وبڵێت: خوایه‌كه‌تان زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌و بێخه‌م تاوان بكه‌ن."},{"id":6,"translation":"[ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا ] به‌ دڵنیایى شه‌یتان دوژمنی ڕاسته‌قینه‌ی ئێوه‌یه‌ ئێوه‌ش به‌ دوژمنی خۆتانی بزانن به‌وه‌ی كه‌ به‌ قسه‌ی مه‌كه‌ن و گوێڕایه‌ڵی مه‌كه‌ن [ إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ (٦) ] ئه‌و بانگه‌وازو بانگه‌شه‌ی حیزب و پێڕه‌كه‌ی خۆی ده‌كات كه‌ گوێڕایه‌ڵی بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وانیش له‌گه‌ڵیدا بچنه‌ ناو ئاگرى سووتێنه‌ری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":7,"translation":"[ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ (٧) ] ئه‌وانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ بۆ تاوانه‌كانیان وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئیمان و كرده‌وه‌ی چاكیان."},{"id":8,"translation":"[ أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا ] ئایا كه‌سێك كه‌ شه‌یتان كرده‌وه‌ خراپه‌كانی بۆ ڕازاندبێته‌وه‌و گومڕای كردبێت ئه‌و به‌ جوانی ببینێ و وابزانێت چاكه‌ى كردووه‌ وه‌ك كه‌سێك وایه‌ كه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاست بێت؟ بێگومان نه‌خێر [ فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ ] به‌ دڵنیایى هه‌ر كه‌سێك شایه‌نی گومڕایی بێت ئه‌وا خوای گه‌وره‌ گومڕای ئه‌كات به‌ ویست و دادپه‌روه‌رى خۆى [ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و هه‌وڵى بۆ بدات ئه‌وا خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌دات به‌ ویست و چاكه‌ى خۆی [ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ له‌ خه‌فه‌تی ئه‌وانخۆت مه‌كوژه‌ ئه‌وه‌نده‌ خه‌فه‌تیان لێ بخۆیت كه‌ ئه‌وان ئیمان ناهێنن و به‌رده‌وامن له‌سه‌ر گومڕایی [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌و وته‌ی ئه‌وان و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ بایه‌كان ئه‌نێرێت وه‌ هه‌وره‌كان ئه‌جوولێنێت [ فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَيِّتٍ ] وه‌ ئه‌ینێرین بۆ شارو شوێن و زه‌وییه‌كی مردوو [ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] له‌ دوای ئه‌وه‌ ئه‌و زه‌وییه‌ مردووه‌ به‌هۆی ئه‌و باران بارینه‌وه‌ ئه‌یژێنینه‌وه‌ [ كَذَلِكَ النُّشُورُ (٩) ] زیندوو بوونه‌وه‌ش به‌م شێوازه‌یه‌، چۆن خوای گه‌وره‌ ئه‌م زه‌ویه‌ مردووه‌ی زیندوو كرده‌وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌یش له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا مردووه‌كانیش زیندوو ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":10,"translation":"{بە گوێڕایەڵی كردن مرۆڤ بە عیززەت دەبێت} [ مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا ] هه‌ر كه‌سێك عیززه‌تی ئه‌وێ یان پرسیاری عیززه‌ت ئه‌كات ئه‌وا عیززه‌ت هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌یه‌، یان كه‌سێك ئه‌یه‌وێ به‌ عیززه‌ت بێ له‌ دونیاو قیامه‌ت با داوا له‌ خوای گه‌وره‌ بكات و خۆی به‌ عیززه‌ت بكات به‌ گوێڕایه‌ڵی كردنى خواى گه‌وره‌، چونكه‌ به‌ تاوان و سه‌رپێچى مرۆڤ زه‌لیل و ریسوا ده‌بێت [ إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ ] وته‌ی باش بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ له‌ زیكری خوای گه‌وره‌و قورئان خوێندن و پاڕانه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (زیكرى خواى گه‌وره‌ له‌ ده‌وروبه‌رى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ گیزه‌گیزى هه‌یه‌ وه‌كو گیزه‌گیزى مێشه‌نگ باسى خاوه‌نه‌كه‌یان ده‌كه‌ن، ئایا ئێوه‌ پێتان خۆش نیه‌ به‌رده‌وام لاى خواى گه‌وره‌ باس بكرێن) [ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ ] به‌هه‌مان شێوه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌ی چاكیش به‌رز ئه‌كاته‌وه‌و وه‌ریده‌گرێت، یاخود كرده‌وه‌ى چاك قسه‌و وته‌ى باش له‌گه‌ڵ خۆیدا به‌رز ده‌كاته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر وته‌و قسه‌ كرده‌وه‌ى چاكى له‌گه‌ڵ نه‌بێت خواى گه‌وره‌ وه‌ریناگرێت (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر به‌رزى و بڵندى خواى گه‌وره‌) [ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ فێڵ كرده‌وه‌ی خراپ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن و وانیشانى خه‌ڵكى ده‌ده‌ن كه‌ ئه‌مان چاكه‌كارن به‌ڵام وانین و بۆ ریایانه‌ [ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ] ئه‌مانه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ [ وَمَكْرُ أُولَئِكَ هُوَ يَبُورُ (١٠) ] وه‌ فڕو فێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وان به‌تاڵ و پووچه‌ڵ ئه‌بێته‌وه‌و خواى گه‌وره‌ ده‌ریده‌خات و ئاشكراى ده‌كات."},{"id":11,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاده‌می باوكتانی دروست كردووه‌ له‌ خۆڵ و قوڕ [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان ئێوه‌ى دروست كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك [ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا ] پاشان ئێوه‌ی كردووه‌ به‌ نێرو مێ [ وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ ] وه‌ هیچ ئافره‌تێك یان هیچ مێیه‌ك نیه‌ كه‌ حه‌ملی هه‌بێ یاخود حه‌مله‌كه‌ی دابنێ ئیلا به‌ زانیاری خوایه‌و خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَمَا يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَلَا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِي كِتَابٍ ] وه‌ كه‌سێك كه‌ ته‌مه‌نی درێژ بێت یان ته‌مه‌نی كورت بێت ئیلا هه‌مووی له‌ (لوح المحفوظ) دا نووسراوه‌ته‌وه‌و زیادو كه‌م ناكات [ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (١١) ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئاسانه‌و قورس و گران نیه‌."},{"id":12,"translation":"[ وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ ] وه‌ ئه‌م دوو ده‌ریایه‌ یه‌كسان نین [ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ ] ئه‌مه‌یان ئاوێكی سازگاری هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و رووبارانه‌ن كه‌ ئاوه‌كه‌یان ده‌ڕوات [ سَائِغٌ شَرَابُهُ ] كه‌ به‌ ئاسانی ئاوه‌كه‌ى ده‌خورێته‌وه‌ [ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ] وه‌ئه‌مه‌شیان له‌ سوێریدا تاڵه‌ كه‌ ده‌ریا وه‌ستاوه‌كانه‌ [ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا ] وه‌ له‌ هه‌ردوو ده‌ریاكه‌دا گۆشتێكی ته‌ڕو تازه‌ ئه‌خۆن له‌و ماسیانه‌ی كه‌ له‌ناویاندان [ وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا ] وه‌ خشڵیش له‌ناو ئه‌و ده‌ریایه‌ ده‌رئه‌كه‌ن وه‌ له‌ ده‌ست وملی ئه‌كه‌ن وه‌كو بازن و ملوانكه‌ [ وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ ] وه‌ ئه‌بینی كه‌ كه‌شتیه‌كان ئه‌و ئاوه‌ ده‌بڕن به‌ هۆى باوه‌ [ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] تا به‌دوای فه‌زڵی خوای گه‌وره‌دا بگه‌ڕێن بۆ بازرگانی و به‌ناو ده‌ریادا ئه‌ڕۆن له‌ شارێكه‌وه‌ بۆ شارێكى تر [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢) ] وه‌ به‌ڵكو ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نازو نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی كه‌ پێى به‌خشیوون ."},{"id":13,"translation":"[ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ ] خوای گه‌وره‌ شه‌و ئه‌خاته‌ ناو ڕۆژه‌وه‌ [ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] وه‌ ڕۆژیش ئه‌خاته‌ ناو شه‌وه‌وه‌و تێكه‌ڵیان ئه‌كات یه‌ك به‌ دوای یه‌كدا دێن به‌ خێرایی {خۆرو مانگ جێگیر نین‌و دەجولێنەوە} [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وه‌ خۆرو مانگی بۆ ژێربار كردوون بۆ خزمه‌تی ئێوه‌ [ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ] هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ ئه‌ڕوات بۆ كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یان كاتی خۆیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خۆر به‌ ڕۆژو مانگیش به‌ شه‌و ئه‌ڕوات (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆرو مانگ ده‌جولێنه‌وه‌و جێگیر نین) [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ ] ئا ئه‌م(الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كرده‌وانه‌ ئه‌كات و هه‌موو موڵكى هه‌یه‌ [ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ] به‌ڵام ئه‌و خوایانه‌ی تر كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ (الله) لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌و ده‌یانپه‌رستن [ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ (١٣) ] ئه‌وانه‌ موڵكی (قيطمير)ێكیان نیه‌ (قيطمير): ئه‌و په‌رده‌ ته‌نكه‌یه‌ كه‌ له‌ ناوكی خورمادا هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ موڵكیان نیه‌."},{"id":14,"translation":"{مردوو قسەی زیندوو نابیستێت} [ إِنْ تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ لێیشیان بپاڕێنه‌وه‌ ئه‌وان گوێیان له‌ پاڕانه‌وه‌و دوعای ئێوه‌ نابێت، (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ مردوو قسه‌ى زیندوو نابیستێت) [ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر واش دابنێین و گریمان وا گوێشیان له‌ پاڕانه‌وه‌ی ئێوه‌یه‌ ئه‌وا ناتوانن وه‌لآمتان بده‌نه‌وه‌و داواكاریه‌كانتان بۆ جێبه‌جێ بكه‌ن، چونكه‌ بێده‌سه‌ڵاتن و تواناى هیچ شتێكیان نیه‌ ئیتر بۆ لێیان ده‌پاڕێنه‌وه‌ [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا به‌ڕائه‌ت ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌وانتان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ (١٤) ] وه‌ هیچ كه‌سێك وه‌كو خوای گه‌وره‌ ئه‌م هه‌واڵانه‌ت پێ ڕاناگه‌یه‌نێ كه‌ زۆر زانایه‌و زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌."},{"id":15,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئێوه‌ هه‌مووتان فه‌قیرو هه‌ژارن وه‌ پێویستتان به‌ خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو سوپاسكراوه‌و شایه‌نی سوپاسكردنه‌."},{"id":16,"translation":"[ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ (١٦) ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات وه‌ دروستكراوانێكی تازه‌ى تر دێنێ كه‌ عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":17,"translation":"[ وَمَا ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ (١٧) ] وه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خوای گه‌وره‌ قورس نیه‌و زۆر ئاسانه‌."},{"id":18,"translation":"[ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ] وه‌ كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ [ وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش بارى سه‌رشانى له‌ تاوان زۆرو قورس بێت و داوا له‌ كه‌سێكیش بكات كه‌ شتێك له‌ تاوانه‌كانی بۆ هه‌ڵگرێ و بارى سه‌رشانى سوك بكات ئه‌وا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ ته‌نانه‌ت خۆشه‌ویستترین و نزیكترین كه‌سیشت بێت له‌ دایك و باوك و خوشك و براو خێزان و منداڵ، چونكه‌ هه‌موو كه‌س سه‌رقاڵى خۆیه‌تى (له‌ رۆژى قیامه‌ت باوك به‌ منداڵه‌كانى ده‌ڵێت: چۆن باوكێك بووم بۆتان؟ ئه‌وانیش ده‌ڵێن: باشترین باوك، پێیان ده‌ڵێت ئێستا من پێویستم به‌ یه‌ك حه‌سه‌نه‌و چاكه‌یه‌ك هه‌یه‌ بمده‌نێ رزگارم ده‌بێت، پێى ده‌ڵێن: ئه‌ى باوكه‌ داواى كه‌مترین و ئاسانترین شتت كردووه‌ به‌ڵام وه‌كو تۆ خۆمان پێویستمانه‌ و ئێمه‌یش ده‌ترسین و ناتوانین بتده‌ینێ، پاشان روو له‌ خێزانه‌كه‌ى ده‌كات ئه‌ویش به‌هه‌مان شێواز وه‌ڵامى ده‌داته‌وه‌و كه‌س یه‌ك چاكه‌ به‌كه‌س نادات)[ إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ته‌نها ئاگاداری ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كه‌یته‌وه‌كه‌ به‌ نهێنی له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن به‌ زانیاریه‌وه‌ كه‌ باوه‌ڕدارانن ئه‌وان له‌ خوا ئه‌ترسێن [ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن به‌ روكن و مه‌رج و واجب و سوننه‌ت و خشوعه‌وه‌ [ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خۆی پاك بكاته‌وه‌ له‌ تاوان و سه‌رپێچی ئه‌وا سووده‌كه‌ی ته‌نها بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ (١٨) ] وه‌ سه‌ره‌نجامیشتان هه‌مووی بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و پاداشت یان سزاتان ده‌داته‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ (١٩) ] وه‌نابیناو بینا یه‌كسان نین،نابینا واته‌: كافرو بینا واته‌: موسڵمان."},{"id":20,"translation":"[ وَلَا الظُّلُمَاتُ وَلَا النُّورُ (٢٠) ] وه‌ تاریكیه‌كان و ڕووناكی یه‌كسان نین، تاریكیه‌كان ڕێگاو ڕێچكه‌ به‌تاڵ و پووچه‌ڵه‌كانه‌، وه‌ ڕووناكیش ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":21,"translation":"[ وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ (٢١) ] وه‌ سێبه‌رو به‌ر خۆرو گه‌رمیش یه‌كسان نین، كه‌ سێبه‌ره‌كه‌ مه‌به‌ست پێی پاداشت وبه‌هه‌شته‌ كه‌ فێنكه‌، گه‌رمییه‌كه‌ش سزای ئاگری دۆزه‌خه."},{"id":22,"translation":"[ وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ ] وه‌ زیندوو مردوو یه‌كسان نین، كه‌ باوه‌ڕداران به‌ زیندوو ته‌شبیهـ كراون، وه‌ كافرانیش به‌ مردوو، یان وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی زانایان و نه‌زانانه‌، (واته‌ موسڵمان حه‌ق ده‌بیستێت و ده‌بینێت و له‌سه‌ر روناكى و رێگاى راسته‌ تا ده‌یگه‌یه‌نێت به‌ سێبه‌رى داره‌كانى به‌هه‌شت، به‌ڵام كافر كوێرو كه‌ڕه‌و حه‌ق نابینێت و نابیستێت و له‌سه‌ر تاریكى و رێچكه‌ى خواره‌ تا ده‌یگه‌یه‌نێت به‌ گڕو بڵێسه‌و گه‌رمى ئاگرى دۆزه‌خ). {مردوو قسەی زیندوو نابیستێت} [ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ هه‌ر كه‌سێك ببیستێ وای لێ ئه‌كات كه‌ حه‌ق ببیستێت [ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ (٢٢) ] به‌ڵام ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ناتوانی ئه‌وانه‌ی ناو گۆڕه‌كه‌ وای لێ بكه‌ی كه‌ گوێبیستی تۆ بن، (ته‌شبیهی كافران كراوه‌ به‌ مردوو، وه‌ مانای ئه‌وه‌یشی تیایه‌ كه‌ مردووی ناو گۆڕ قسه‌ی زیندوو نابیستن)."},{"id":23,"translation":"[ إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ (٢٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ هیچ شتێك نیت ته‌نها ئاگاداركه‌ره‌وه‌و ترسێنه‌رێك نه‌بێ كه‌ خه‌ڵكی ئاگادار ده‌كه‌یته‌وه‌."},{"id":24,"translation":"{هەموو ئوممەتێك پێغەمبەریان بۆ نێردراوە} [ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ تۆمان ناردووه‌ به‌ حه‌ق بۆ ئه‌وه‌ی موژده‌ده‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانت پێ دێنن، وه‌ ترسێنه‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانت پێ ناهێنن [ وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ (٢٤) ] وه‌ هیچ ئوممه‌تێكیش نه‌بووه‌ ئیلا ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌و پێغه‌مبه‌ریان بۆ رۆیشتووه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یش تۆ به‌ درۆ بزانن ئه‌وا به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت چونكه‌ ئوممه‌تانی پێش تۆیش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌ [ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالزُّبُرِ وَبِالْكِتَابِ الْمُنِيرِ (٢٥) ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ى سه‌رسوڕهێنه‌رو كتێبی ئاشكراوه‌ بۆیان هاتوون."},{"id":26,"translation":"[ ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] پاشان ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوون بردیانمه‌وه‌و سزام دان [ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (٢٦) ] بزانه‌ چۆن ئینكاریم لێ كردن و چۆن سزاى سه‌ختم دان."},{"id":27,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون [ فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ جۆره‌ها به‌رووبووم له‌ زه‌وى ده‌رئه‌كه‌ین كه‌ ڕه‌نگ و تام و بۆن و قه‌باره‌یان لێك جیاوازه‌،كه‌ به‌یه‌ك بارانیش ئاو دراون ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵات وگه‌وره‌یى خواى گه‌وره‌ [ وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَحُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا ] وه‌ له‌ شاخه‌كانیشدا ڕێگایان تیادایه‌ هه‌یه‌ ڕێگای سپی و سوور وه‌ ڕه‌نگه‌كانیان جیاوازه‌ [ وَغَرَابِيبُ سُودٌ (٢٧) ] وه‌ هه‌یشه‌ ڕه‌نگی ڕه‌شێكی زۆر تۆخ و سه‌خته‌."},{"id":28,"translation":"[ وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكی و گیانله‌به‌رو ئاژه‌ڵاندا ڕه‌نگیان لێك جیاوازه‌و هه‌ر یه‌كێك و ڕه‌نگێكی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر دروستكاره‌كه‌یان كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌،(ئه‌نعام) بریتییه‌ له‌: مه‌ڕو بزن و مانگاو وشتر[ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ] ته‌نها به‌نده‌ زاناكان ئه‌وان به‌ زانیاریه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (زانا ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خوا دانه‌نێت و حه‌ڵاڵى به‌ حه‌ڵاڵ بزانێت و حه‌رامى به‌ حه‌رام بزانێت و ئامۆژگارییه‌كانى خواى گه‌وره‌ بپارێزێت و جێبه‌جێى بكات و دڵنیا بێت كه‌ ده‌گاته‌ خواى گه‌وره‌و لێپرسینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵدا ده‌كات)، (سه‌عیدى كوڕى جوبه‌یر) ده‌فه‌رمێت: (ترسان له‌ خوا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ تاوان بتگه‌ڕێنێته‌وه‌) [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ (٢٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و لێخۆشبووه‌."},{"id":29,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كتابه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌خوێننه‌وه‌، وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن، وه‌ زه‌كاتی ماڵیان ئه‌ده‌ن، وه‌ له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیون به‌ نهێنی و ئاشكرا لێی ئه‌به‌خشن [ يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ (٢٩) ] ئه‌وانه‌ به‌ ئومێدی بازرگانیه‌كن كه‌ زه‌ره‌ر ناكات و تیاناچێت و له‌ناوناچێت كه‌ پاداشتى خواى گه‌وره‌یه‌و مسۆگه‌ره‌"},{"id":30,"translation":"[ لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ ] تا خوای گه‌وره‌ش ئه‌جرو پاداشتیان بداته‌وه‌ له‌سه‌ر ئیمان و كرده‌وه‌ى چاكیان [ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی زیاتریان پێ ببه‌خشێت [ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ (٣٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ تاوانه‌كانتان، شوكرانه‌بژێره‌ بۆ كرده‌وه‌ى كه‌متان."},{"id":31,"translation":"[ وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ هُوَ الْحَقُّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ به‌ وه‌حی بۆمان ناردوویت ئه‌وه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆت هاتووه‌ [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ] كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی پێش خۆی به‌ڕاست دائه‌نێ كه‌ بۆ كاتی خۆیان گونجاو و ڕاست بوونه‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِعِبَادِهِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ (٣١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی ده‌رباره‌ى به‌نده‌كانی هه‌یه‌ وه‌ زۆر بینایه‌."},{"id":32,"translation":"{موسڵمان سێ‌ جۆرە:} [ ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ] پاشان هه‌ندێك له‌ به‌نده‌كانی خۆمان هه‌ڵبژاردووه‌و ئه‌یانكه‌ین به‌ میراتگری ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ زانایانى ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوان- صلی الله علیه وسلم - [ فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ ] له‌ناو ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - هه‌یه‌ زوڵم له‌ خۆی ئه‌كات ئه‌وانه‌ن كه‌ یه‌كخواپه‌رستن به‌ڵام تاوانی گه‌وره‌ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن، ئه‌مانه‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر ویستى خواى گه‌وره‌ ویستى لێبێت به‌ فه‌زڵى خۆى لێیان خۆش ده‌بێت به‌ هۆى ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستییه‌كه‌یانه‌وه‌، وه‌ ویستى لێبێت به‌ دادپه‌روه‌رى خۆى به‌ ئه‌ندازه‌ى تاوانه‌كه‌یان سزایان ده‌دات و پاشان ده‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ئه‌مانه‌ به‌ر شه‌فاعه‌ت ده‌كه‌ون [ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ ] وه‌ هه‌شیانه‌ مام ناوه‌نده‌ ته‌نها واجبات جێبه‌جێ ئه‌كات و خۆی له‌ حه‌رام ئه‌پارێزێ، به‌ڵام واز له‌ هه‌ندێ له‌ سوننه‌ته‌كان دێنێت و هه‌ندێ شتى مه‌كروهیش ئه‌نجام ده‌دات، ئه‌مانه‌ لێپرسینه‌وه‌یه‌كى ئاسانیان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت، واته‌: تاوانه‌كانیان نیشان ده‌درێت پاشان خواى گه‌وره‌ لێیان خۆش ده‌بێت وبه‌ ره‌حمه‌تى خۆى ده‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ بۆ هه‌موو خێرو چاكه‌یه‌ك پێشبڕكێ ئه‌كات و واجب و سوننه‌ته‌كانیش جێبه‌جێ ده‌كات، وه‌ خۆی له‌ حه‌رام و مه‌كروهیش ئه‌پارێزێ، ئه‌مانه‌ به‌بێ لێپرسینه‌وه‌ ده‌خرێنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ بِإِذْنِ اللَّهِ ] به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ (٣٢) ] ئا ئه‌مه‌ فه‌زڵی یه‌كجار گه‌وره‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌سێك كه‌ له‌ پێشه‌نگ دابێ له‌ كرده‌وه‌ی چاكدا."},{"id":33,"translation":"[ جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا ] خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌مانه‌ی كه‌ پێشه‌نگن به‌هه‌شتێكی داناوه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ى هه‌میشه‌یی یه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ ناوی [ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا ] وه‌ بازنی زێڕو ئاڵتوون وجۆره‌ها مروارى و خشڵی تر ئه‌كرێته‌ ده‌ستیان [ وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ (٣٣) ] وه‌ پۆشاكیشیان له‌ به‌هه‌شتدا ئاوریشمه‌، (هه‌ر پیاوێك له‌ دونیا له‌ ترسى خواى گه‌وره‌ ئاڵتون و ئاوریشم نه‌كات ئه‌وا خواى گه‌وره‌ له‌به‌هه‌شتدا پێى ده‌به‌خشێت، وه‌ ئه‌وه‌ى بیكات بچێته‌ به‌هه‌شتیشه‌وه‌ لێى قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت، چونكه‌ له‌ دونیادا بۆ كافرانه‌و له‌ قیامه‌یش تایبه‌ته‌ به‌ باوه‌ڕداران)."},{"id":34,"translation":"[ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ ] وه‌ به‌هه‌شتیان ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ غه‌م و خه‌فه‌تی دونیاو قیامه‌تى له‌سه‌ر لابردین [ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ (٣٤) ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارمان زۆر لێخۆشبووه‌ به‌ تاوانه‌كانمان، وه‌ زۆر شوكرانه‌بژێره‌ به‌ كرده‌وه‌ى كه‌ممان."},{"id":35,"translation":"[ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ ] كه‌ ئێمه‌ی خسته‌ ناو ئه‌م شوێنه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى خۆی كه‌ كرده‌وه‌ چاكه‌كانمان به‌رامبه‌ر ئه‌م به‌هه‌شته‌ نه‌بوو [ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ (٣٥) ] كه‌له‌ به‌هه‌شتدا لاشه‌و ڕوحیشمان تووشی هیلاكی و ماندوویه‌تی و ناڕه‌حه‌تی نابێت، (له‌ دونیا خۆیان ماندوو كردبوو له‌ عیباده‌تدا خواى گه‌وره‌ به‌وه‌ پاداشتیان ده‌داته‌وه‌ كه‌ جارێكى تر توشى ماندوێتى نابن)."},{"id":36,"translation":"{سەرەنجام‌و سزای كافران} [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كافر بوونه‌ ئاگری دۆزه‌خیان بۆ هه‌یه‌ [ لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا ] نه‌ ئه‌وه‌تا له‌ناو دۆزه‌خدا بمرن و پشوو بده‌ن له‌ سزا [ وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذَابِهَا ] وه‌ سزاشیان له‌سه‌ر سووك ناكرێ به‌ڵكو به‌ هه‌میشه‌یی له‌ناو سزادا ده‌بن [ كَذَلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ (٣٦) ] به‌م شێوازه‌ سزای هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ زۆر كافر بوونه‌."},{"id":37,"translation":"[ وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ] ئه‌وان له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا هاوار ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ده‌رمان بكه‌ له‌م ئاگرى دۆزه‌خه‌و بمانگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا تا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین جگه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوومانه‌ له‌ هاوبه‌شبڕیاردان و تاوان [ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێت راست ناكه‌ن ئه‌گه‌ر بیانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ دونیایش هه‌ر ده‌ست له‌ كوفرو خراپه‌و تاوان هه‌ڵناگرن، بۆیه‌ پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئه‌وه‌نده‌ ته‌مه‌نمان درێژ نه‌كردن كه‌ مه‌به‌ستتان بوایه‌ ده‌تانتوانی یادی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌و سودمه‌ند بن له‌ حه‌ق، كه‌ وتراوه‌: ئه‌و ماوه‌یه‌ شه‌ست ساڵه‌، ئه‌وه‌ی شه‌ست ساڵ بژێت ئه‌و ئایه‌ته‌ ده‌یگرێته‌وه‌و عوزرو بیانوى نیه‌ بۆ قیامه‌تى[ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ ] وه‌ ئاگاداركه‌ره‌وه‌و ترسێنه‌ریشتان بۆ هات كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا بووه‌- صلی الله علیه وسلم - ، یاخود وتراوه‌: مووی سپی و سه‌رو ڕیش سپێتی بووه‌ [ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ (٣٧) ] ده‌ی بچێژن سزای ئاگری دۆزه‌خ، وه‌ ئه‌م سته‌مكارانه‌ كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ كه‌ پشتیوانیان بێت وه‌ ڕزگاریان بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":38,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زانای نهێنیه‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٣٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ناو سینگ و دڵدا شاردراوه‌ته‌وه‌."},{"id":39,"translation":"[ هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی كردووه‌ به‌ جێنشین له‌سه‌ر زه‌ویداو ئه‌بن به‌ جێنشینی یه‌كتری [ فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ ] جا هه‌ر كه‌سێك كوفر بكات ئه‌وه‌ زیانی كوفره‌كه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا ] وه‌ كافرانیش به‌هۆی كوفر كردنیانه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ هیچ شتێكیان زیاد ناكات ته‌نها تووڕه‌بوون و ڕق لێبوونی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا (٣٩) ] وه‌ هیچ شتێكی تریشیان زیاد ناكات ته‌نها زه‌ره‌رمه‌ندی وبه‌ هیلاك چوونی خۆیان نه‌بێ."},{"id":40,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ شُرَكَاءَكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن سه‌باره‌ت به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كردبووتانن به‌ شه‌ریك و ئه‌تانپه‌رستن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ [ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ ] نیشانم بده‌ن بزانم له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌وان چیان دروست كردووه‌و كوا دروستكراوه‌كانیان [ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ ] یاخود ئایا له‌ ئاسمانه‌كاندا ئه‌مان شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ن له‌ موڵكدا شه‌ریكایه‌تی خوای گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌و ئاسمانه‌كان [ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَابًا فَهُمْ عَلَى بَيِّنَتٍ مِنْهُ ] یاخود ئایا ئێمه‌ كتابێكمان دابه‌زاندووه‌ كه‌ به‌ڵگه‌ بێ بۆ ئه‌وان كه‌ ئه‌وان شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ بن یان خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ بَلْ إِنْ يَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا إِلَّا غُرُورًا (٤٠) ] نه‌خێر ته‌نها هه‌ندێك له‌ سته‌مكاران كه‌ سه‌ركرده‌كانن وه‌عدو به‌ڵێنى درۆینه‌ به‌ هه‌ندێكیان ئه‌ده‌ن كه‌ ژێرده‌سته‌كانن تا له‌ خشته‌یان به‌رن و فێڵیان لێ بكه‌ن."},{"id":41,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆى ئاسمانه‌كان و زه‌وی گرتووه‌ كه‌ تێك ناچن وله‌ شوێنى خۆیان ناجولێن و لاناچن [ وَلَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ بجوولێن یان له‌ناوچن هیچ كه‌سێك نیه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ یان له‌ پاش خوای گه‌وره‌ بیانگرێته‌وه‌و نه‌هێڵێ تێك بچن [ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا (٤١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر حه‌لیمه‌ واته‌: په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانی وه‌ زۆر لێخۆشبووه‌."},{"id":42,"translation":"[ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ ] وه‌ كافرانى قوڕه‌یش پێش هاتنى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ده‌یانبیست ئوممه‌تانى تر پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانی بوو به‌وپه‌ڕی سوێند خواردنیان به‌ خوای گه‌وره‌ سوێندیان ده‌خواردو ده‌یانووت: [ لَئِنْ جَاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رمان بۆ بێت ئه‌بێت له‌ هه‌موو ئوممه‌تانی پێشتر زیاتر هیدایه‌ت وه‌ربگرین و موسڵمان بین [ فَلَمَّا جَاءَهُمْ نَذِيرٌ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ریان بۆ هات - صلی الله علیه وسلم - [ مَا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُورًا (٤٢) ] هیچ شتێكیان زیادی نه‌كرد ته‌نها ڕاكردن و دووركه‌وتنه‌وه‌ نه‌بێ له‌ وه‌لآمدانه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":43,"translation":"{فێڵ و پیلان تەنها توش خاوەنەكەی دەبێت!} [ اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ ] به‌هۆی خۆبه‌گه‌وره‌زانیان له‌سه‌ر زه‌ویدا [ وَمَكْرَ السَّيِّئِ ] وه‌ به‌هۆی فێڵ و خه‌ڵه‌تاندن و كرده‌وه‌ی خراپیان كه‌ رێگرى خه‌ڵكیان ده‌كرد له‌ موسڵمان بوون [ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ ] به‌ڵام فڕوفێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی خراپ تووشی هیچ كه‌سێك نابێت ته‌نها خاوه‌نه‌كه‌ی خۆی نه‌بێ، (ئه‌وه‌ى چاڵ بۆ خه‌ڵكى هه‌ڵبكه‌نێت خۆى ده‌كه‌وێته‌ ناوى) [ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێك ئه‌كه‌ن ته‌نها سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ له‌ناو ئوممه‌تانی پێشتر كه‌ ئه‌وانی چۆن له‌ناوبرد ئێوه‌ش له‌ناو ئه‌بات [ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا ] وه‌ نابینی سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ هیچ گۆڕانێكی به‌سه‌ردابێ [ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا (٤٣) ] به‌هه‌مان شێوه‌ گۆڕان به‌سه‌ر سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ نایات چۆن ئوممه‌تانی پێشتری له‌ناو بردووه‌ ئێوه‌ش له‌ناو ئه‌بات."},{"id":44,"translation":"[ أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشا بكه‌ن بزانن سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانیوه‌ چۆن بووه‌ [ وَكَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً ] كه‌ ئه‌وان زۆر له‌ ئێوه‌ به‌هێزتر بوونه‌ [ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌هیچ شتێك نیه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ده‌رچێ له‌ ئاسمانه‌كان و له‌ زه‌ویداو خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ [ إِنَّهُ كَانَ عَلِيمًا قَدِيرًا (٤٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو به‌توانایه‌."},{"id":45,"translation":"[ وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر كه‌سێك تاوانی بكردایه‌و خوای گه‌وره‌ بیبردایه‌ته‌وه‌و سزای بدایه‌ ئه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هیچ ئاژه‌ڵ و كه‌س و مرۆڤێك نه‌ئه‌ماو هه‌مووى له‌ناو ده‌بردن، یان بارانى بۆ ناباراندن و ئاژه‌ڵانیش به‌ هۆى تاوانى مرۆڤه‌وه‌ له‌ناوده‌چوون [ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ دوایان ئه‌خات بۆ كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ ] وه‌ كه‌ كاتی دیاریكراوی خۆیان هات یان مردنیان هات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانباته‌وه‌و سزایان ئه‌دات [ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا (٤٥) ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڕاستی زۆر بینایه‌ به‌ به‌نده‌كانی خۆی كه‌ كێ شایانی سزایه‌ وه‌ كێ شایه‌نی پاداشته‌، والله أعلم."}]},{"id":36,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (یاسین) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٤٥) نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌ و (٨٣) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ئه‌و فه‌رموودانه‌ی له‌ فه‌زڵی سووره‌تی (یاسین)دا هاتوون هه‌ر هه‌موویان لاوازو زه‌عیفن و هیچ فه‌رمووده‌یه‌كیان صه‌حیح نین، هه‌ندێكیان له‌ناو خه‌ڵكیدا بڵاون، وه‌ زۆرێك له‌ زانایانی ته‌فسیر هێناویانه‌ به‌ڵام زه‌عیفن [ يس (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ (٢) ] خواى گه‌وره‌ سوێند ده‌خوات به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ حیكمه‌ت، وه‌ هه‌موو ئایه‌ته‌كانی موحكه‌مه‌."},{"id":3,"translation":"[ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (٣) ] به‌ دڵنیایی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ یه‌كێكی له‌ نێردراوان و پێغه‌مبه‌رانی خواى گه‌وره‌."},{"id":4,"translation":"[ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٤) ] وه‌ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی."},{"id":5,"translation":"[ تَنْزِيلَ الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (٥) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌ك كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و به‌ره‌حم و به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":6,"translation":"[ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أُنْذِرَ آبَاؤُهُمْ ] تا تۆ ئاگاداری قه‌ومێك بكه‌یته‌وه‌ كه‌ عه‌ره‌بن كه‌ باوك باپیرانیان ئاگادار نه‌كراونه‌ته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ریان له‌ خۆیان بۆ نه‌هاتووه‌، (به‌ڵام بانگخوازیان تێدا بووه‌ كه‌ بانگه‌وازیان كردوون بۆ یه‌كخواپه‌رستى، وه‌كو وه‌ره‌قه‌ى كوڕى نه‌وفه‌ل و عه‌مرى كوڕى نوفه‌یل و كه‌سانى تر) [ فَهُمْ غَافِلُونَ (٦) ] وه‌ ئه‌وان بێئاگان له‌ شه‌ریعه‌ت و ئه‌حكامه‌كان."},{"id":7,"translation":"[ لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلَى أَكْثَرِهِمْ ] وه‌ وته‌و سزا له‌سه‌ر زۆربه‌ی كافرانی قوڕه‌یش جێبه‌جێ بوو ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ر كوفر مردن [ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانی ئه‌وان ئیمان ناهێنن و له‌سه‌ر كوفر ئه‌مرن."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ (٨) ] ئێمه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا كۆت و زنجیرمان خستۆته‌ گه‌ردنیان و تا چه‌ناگه‌یان كۆت و زنجیر كراوه‌ وه‌ سه‌ریان به‌رز بۆته‌وه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا ] وه‌ له‌ پێش و پاشیاندا به‌ربه‌ستمان داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمان نه‌هێنن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی ئیمان هێنان نین و لووتبه‌رزو خۆبه‌گه‌وره‌زان و عینادن [ فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ (٩) ] وه‌ په‌رده‌شمان داوه‌ به‌ چاویاندا تا حه‌ق نه‌بینن وه‌ ئه‌وان ئه‌و حه‌قه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌ نایبینن و سودى لێ نابینن، (ئه‌بو جه‌هل) هه‌ڕه‌شه‌ى كردو وتى: ئه‌گه‌ر محمد - صلی الله علیه وسلم - ببینم ده‌بێت واى لێبكه‌م و واى لێبكه‌م كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى چووه‌ ناو كه‌عبه‌یش نه‌یبینى، وه‌ كافران له‌ پێش ده‌رگارى ماڵى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ بۆسه‌دا بوون بۆى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ ماڵ ده‌رچوو مشتێك خۆڵى هه‌ڵگرت و كردى به‌سه‌ریانداو سه‌ره‌تاى ئه‌م سوره‌ته‌ى خوێنده‌وه‌ تا گه‌یشته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌و به‌ناویاندا تێپه‌ڕى و نه‌یانبینى، (ابن عباس) به‌ (فَأَعْشَيْنَاهُمْ) ده‌یخوێنده‌وه‌، واته‌: توشى شه‌وكوێرى و چاوئێشه‌یان ده‌كه‌ین."},{"id":10,"translation":"[ وَسَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (١٠) ] وه‌ یه‌كسانه‌ بۆ ئه‌وان ئایا ئاگاداریان بكه‌یته‌وه‌ یان نا ئه‌وان ئیمان ناهێنن، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ مۆرى داوه‌ به‌سه‌ر دڵیاندا."},{"id":11,"translation":"[ إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ ] ته‌نها ئاگاداركردنه‌وه‌ی تۆ كه‌سانێك سوودی لێ ئه‌بینن كه‌ شوێنی ئه‌و زیكره‌ كه‌وتوون كه‌ قورئانی پیرۆزه‌، وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن له‌ نهێنیدا [ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ (١١) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ به‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر باش و جوان و چاك."},{"id":12,"translation":"[ إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتَى ] ئێمه‌ له‌ پاش مردن له‌ رۆژى قیامه‌ت مردووه‌كان زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌، (وه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ دڵى مردووى كافران ئه‌وه‌ى شایانى هیدایه‌ت بێت خواى گه‌وره‌ هیدایه‌تیان ده‌دات و به‌ قورئان زیندووى ده‌كاته‌وه‌) {فەزڵی نوێژی جەماعەت} [ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ] (ئه‌بو سه‌عید) ده‌فه‌رمێت: (به‌نی سه‌لیمه‌) لای پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - گله‌یی دوورى ماڵه‌كانیان كرد له‌ مزگه‌وته‌وه‌و ویستیان ماڵه‌كانیان نزیك بكه‌نه‌وه‌ له‌ مزگه‌وته‌كه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو ئه‌وانیش له‌ شوێنى خۆیان مانه‌وه‌: واته‌: وه‌ كاتێك كه‌ بۆ مزگه‌وت ئه‌ڕۆن هه‌موو هه‌نگاوه‌كانیان بۆ ئه‌نووسین و پاداشتیان ده‌ده‌ینه‌وه‌، وه‌ هه‌رچی كرده‌وه‌یه‌كیش كه‌ كردبێتیان چاك یان خراپ هه‌مووی ئه‌نووسین، وه‌ شوێنه‌واریشیان ده‌نوسین كه‌ له‌ دوای خۆیان كرده‌وه‌یه‌كی چاكیان به‌جێ هێشتبێت و خه‌ڵكى چاویان لێ بكات و شوێنیان بكه‌وێت وه‌كو فێركردنی زانستی شه‌رعی و دروست كردنی مزگه‌وت و قورئان خستنه‌ ناو مزگه‌وت و هه‌ڵكه‌ندنى بیرو هه‌ر كارێكی چاكی تر، یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كاری خراپیان كردبێ و خه‌ڵكى چاویان لێ بكات هه‌مووی بۆیان ئه‌ڕوات و نووسراوه‌و سزا ده‌درێن له‌سه‌رى [ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ (١٢) ] وه‌ هه‌موو شتێكیشمان سه‌رژمێری كردووه‌و نووسیوه‌ له‌ په‌ڕاو و نامه‌ی كرده‌وه‌كان یاخود له‌ (لوح المحفوظ) دا."},{"id":13,"translation":"{خوای گەورە سێ‌ پێغەمبەر بۆ یەك شار دەنێرێت} [ وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ نموونه‌ی هاوه‌ڵنی ئه‌و شاره‌یان بۆ بێنه‌وه‌، كه‌ زۆربه‌ی زانایانى ته‌فسیر ئه‌فه‌رموون: (ئه‌نتاكیا)یه‌ به‌ڵام (ابن كثير) له‌ كۆتایی ته‌فسیره‌كه‌ ڕه‌تی ئه‌كاته‌وه‌ كه‌ (ئه‌نتاكیا) بێت وه‌ به‌ڵگه‌ دێنێته‌وه‌ كه‌ شارێكی تره‌، چونكه‌ ئه‌م شاره‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردن، به‌ڵام (ئه‌نتاكیا) یه‌كه‌م شار بووه‌ كه‌ ئیمانیان به‌ عیسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هێناوه‌ [ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (١٣) ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و دێیه‌ ڕۆیشتن."},{"id":14,"translation":"[ إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: دوو پێغه‌مبه‌رمان بۆ ناردن [ فَكَذَّبُوهُمَا ] به‌ڵام خه‌ڵكی شاره‌كه‌ به‌درۆیان زانین و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردن [ فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ ] به‌هێزمان كردن به‌ سێیه‌میان و سێیه‌م پێغه‌مبه‌رمان نارد [ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ (١٤) ] وتیان: ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رو نێردراوی خوای گه‌وره‌ین بۆ ئێوه‌."},{"id":15,"translation":"[ قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] خه‌ڵكه‌كه‌ وتیان: ئێوه‌ هیچ شتێك نین ته‌نها مرۆڤێكن وه‌كو ئێمه‌، بۆ وه‌حى بۆ ئێمه‌ دانه‌به‌زیوه‌و بۆ ئێوه‌ دابه‌زیوه‌ [ وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ى ره‌حمان هیچ شتێكی دانه‌به‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ر ئێوه‌ تا ببن به‌ پێغه‌مبه‌ر [ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ (١٥) ] به‌ڵكو ئێوه‌ ته‌نها درۆ ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ بانگه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تی ئه‌كه‌ن."},{"id":16,"translation":"[ قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ (١٦) ] پێغه‌مبه‌ران وتیان: په‌روه‌ردگارمان ده‌زانێت كه‌ ئێمه‌ به‌دڵنیایی پێغه‌مبه‌رین و بۆ لای ئێوه‌ نێردراوین."},{"id":17,"translation":"[ وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (١٧) ] وه‌ هیچ شتێكیش له‌سه‌ر ئێمه‌ نیه‌ ته‌نها گه‌یاندنی په‌یامی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌ به‌ ئاشكرا بۆتان ڕوون ده‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":18,"translation":"[ قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ ] وتیان: باوه‌ڕمان وایه‌ كه‌ ئێوه‌ شوومن و هیچ خێرێكتان پێ نیه‌و ته‌نها شه‌ڕو خراپه‌تان پێیه‌ [ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا ] ئه‌گه‌ر واز نه‌هێنن له‌م بانگه‌واز كردنه‌ بۆ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ [ لَنَرْجُمَنَّكُمْ ] ئه‌و به‌ردبارانتان ئه‌كه‌ین [ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٨) ] وه‌ له‌لایه‌ن ئێمه‌وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ده‌تانگرێته‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ ] ئه‌وانیش وتیان: شوومی ئێوه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ى خراپ و كوفری خۆتانه‌وه‌یه‌ [ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ ] ئایا كاتێك ئێمه‌ یادی خوای گه‌وره‌تان ئه‌خه‌ینه‌وه‌و بانگتان ده‌كه‌ین بۆ یه‌كخواپه‌رستى به‌ ئێمه‌ ئه‌ڵێن شوومن و هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كه‌ن [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (١٩) ] به‌ڵكو ئێوه‌ قه‌ومێكن كه‌ زیادڕه‌ویتان كردووه‌ له‌ تاوان كردندا."},{"id":20,"translation":"{ئامۆژگاری (حەبیبی نەجاڕ) بۆ قەومەكەی} [ وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى ] كاتێك كه‌ خه‌ڵكى ویستیان پێغه‌مبه‌ران بكوژن له‌وپه‌ڕی شاره‌وه‌ پیاوێك به‌ڕاكردن دێت و كۆشش ئه‌كات بۆ ئه‌وه‌ى سه‌ریان بخات كه‌ (حه‌بیبی نه‌جار) بوو پیاوێكی چاك بووه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌و زۆر خێرخواز بووه‌ [ قَالَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) ] هانى قه‌ومه‌كه‌ى دا موسڵمان بن و وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم شوێن ئه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ بكه‌ون."},{"id":21,"translation":"[ اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ (٢١) ] شوێنی كه‌سانێك بكه‌ون كه‌ داوای پاداشت و پاره‌ له‌ ئێوه‌ ناكه‌ن له‌سه‌ر گه‌یاندنى په‌یامى خواى گه‌وره‌، وه‌ ئه‌وان هیدایه‌تدراون له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌."},{"id":22,"translation":"[ وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٢) ] وه‌ من چیمه‌و چی ڕێگری له‌ من ئه‌كات كه‌ عیباده‌تی ئه‌و خوایه‌ نه‌كه‌م كه‌ منی دروست كردووه‌ وه‌ هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و پاداشت یان سزامان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانمان."},{"id":23,"translation":"[ أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ] ئایا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ من خواگه‌لێكی تر بڕیار بده‌م و بیانپه‌رستم [ إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا ] كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ من تووشی زیانێك بكات ئه‌و خواگه‌له‌ی تر ناتوانن سوودێكم پێ بگه‌یه‌نن، یان ناتوانن لای خوای گه‌وره‌ هیچ شه‌فاعه‌ت و تكایه‌كم بۆ بكه‌ن [ وَلَا يُنْقِذُونِ (٢٣) ] وه‌ نایشتوانن ڕزگارم بكه‌ن."},{"id":24,"translation":"[ إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٤) ] ئه‌گه‌ر من جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ خواگه‌لێكی تر بڕیار بده‌م و بیانپه‌رستم ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی من له‌ گومڕابوونێكی زۆر ئاشكرادام."},{"id":25,"translation":"[ إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ (٢٥) ] به‌ پێغه‌مبه‌رانى وت: ئه‌وه‌ من ئیمانم به‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ هێنا ده‌ی ئێوه‌ ببیستن و لاى خواى گه‌وره‌ شایه‌تیم بۆ بده‌ن."},{"id":26,"translation":"[ قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ ] كه‌ وای وت خه‌ڵكه‌كه‌ یه‌كسه‌ر په‌لاماریانداو كوشتیان، خوای گه‌وره‌ ڕاسته‌وخۆ خستییه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، پێى وترا: فه‌رموو بچۆره‌ به‌هه‌شته‌وه‌ وه‌كو هه‌موو شه‌هیدان كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ بكوژرێن یه‌كسه‌ر شوێنی خۆیان له‌ به‌هه‌شت نیشان ئه‌درێ [ قَالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) ] ئه‌میش وتی: خۆزگه‌ قه‌ومه‌كه‌م ئێستا ئه‌یانزانی."},{"id":27,"translation":"[ بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي ] كه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ لێم خۆشبوو [ وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ (٢٧) ] وه‌ منی گێڕا له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێزم لێگیراوه‌ تا ئه‌وانیش ئیمانیان بهێنایه‌، له‌ دوای مردنیشى په‌رۆش و دڵسۆز بووه‌ بۆ قه‌ومه‌كه‌ی تا ئیمان بێنن، (ته‌نها موسڵمان دڵسۆزى گه‌ل و میلله‌تى خۆیه‌تى و خێرو خۆشى دونیاو قیامه‌تى بۆیان ده‌وێت)."},{"id":28,"translation":"{تۆڵەسەندن لە كافران} [ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ (٢٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌ پاش ئه‌میش بۆ سه‌ر ئه‌م قه‌ومه‌ هیچ سه‌ربازێكمان له‌ ئاسمانه‌وه‌ دانه‌به‌زانده‌ خواره‌وه‌ كه‌ تۆڵه‌یان لێبسه‌نێت و له‌ناویان به‌رێت وه‌ هیچ شتێكمان دانه‌به‌زاند، چونكه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌ نه‌بوون كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سزایان بۆ دابه‌زێنین."},{"id":29,"translation":"[ إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] به‌ڵكو ته‌نها یه‌ك ده‌نگێك بوو جبریل هاوارێكی كرد [ فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ (٢٩) ] ئه‌وان هه‌موویان مردن وه‌ك ئاگرێك كه‌ بكوژێته‌وه‌و دامركێته‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ ] خه‌فه‌ت و په‌شیمانی و هاوار بۆ ئه‌م به‌نده‌ كافرانه‌ [ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٣٠) ] هیچ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نایات له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ئیلا ئه‌وان گاڵته‌ی پێ ئه‌كه‌ن و به‌ درۆى ئه‌زانن."},{"id":31,"translation":"[ أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ ] ئایا نابینن له‌ پێش ئه‌مانیشدا چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی ترمان له‌ناوبرد بۆ په‌ندو ئامۆژگارى وه‌رناگرن [ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ (٣١) ] كه‌ له‌ دوای به‌هیلاك چوون و له‌ناوبردن ناگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیاو كۆتاییان پێ دێت بۆ هه‌میشه‌یى."},{"id":32,"translation":"[ وَإِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ (٣٢) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا هه‌موو ئوممه‌تان بۆ لێپرسینه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ ئاماده‌ ئه‌بن."},{"id":33,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ وَآيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْنَاهَا ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌ی تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ وشكه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ زیندووی ئه‌كاته‌وه‌ به‌هۆی باران بارین [ وَأَخْرَجْنَا مِنْهَا حَبًّا ] وه‌ جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌ی لێ ده‌رئه‌كه‌ین [ فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ (٣٣) ] كه‌ هه‌یانه‌ ئێوه‌ لێی ئه‌خۆن."},{"id":34,"translation":"[ وَجَعَلْنَا فِيهَا جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ ] وه‌ جۆره‌ها باخ ده‌ژێنینه‌وه‌ له‌ دارخورماو دار مێو [ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ الْعُيُونِ (٣٤) ] وه‌ له‌ ناویشیدا چه‌نده‌ها كانیمان ته‌قاندۆته‌وه‌."},{"id":35,"translation":"[ لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ ] تا له‌ به‌رووبوومی ئه‌و دارانه‌ بخۆن [ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ به‌ده‌ستی خۆیان كاریان تیادا كردووه‌، یان ئه‌وه‌ى كه‌ به‌ده‌ستى خۆیان كاریان تێیدا نه‌كردووه‌و پێوه‌ى ماندوو نه‌بوونه‌ به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ به‌ ره‌حمه‌تى خۆى بۆى رواندوون [ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (٣٥) ] ئه‌وه‌ بۆ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌."},{"id":36,"translation":"[ سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ له‌ هه‌موو ڕووه‌ك و دارێك نێرو مێ و جووتێكی دروست كردووه‌ [ مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ ] له‌وه‌ی كه‌ زه‌وی ئه‌یڕوێنێت [ وَمِنْ أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ له‌ نه‌فسى خۆیشمان نێرو مێی دروست كردووه‌ [ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ (٣٦) ] وه‌ له‌ چه‌نده‌ها شتی تریش كه‌ هه‌یه‌ به‌ڵام ئێوه‌ نایزانن."},{"id":37,"translation":"[ وَآيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ ] وه‌ نیشانه‌یه‌كی تر له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌و شه‌وه‌یه‌ كاتێك كه‌ ڕووناكی ڕۆژه‌كه‌ ئه‌كوژێنینه‌وه‌و تاریكی شه‌و دێت [ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌وان له‌ ناكاودا ئه‌چنه‌ ناو تاریكی شه‌وه‌وه‌."},{"id":38,"translation":"{خۆر جێگیر نیەو دەجولێت} [ وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ] وه‌ خۆریش ئه‌ڕوات بۆ شوێنی جێگیری خۆی كه‌ ژێر عه‌رشی خوای گه‌وره‌یه‌، (ئه‌بو زه‌ڕى غه‌ففارى) ده‌فه‌رمێت: له‌كاتى خۆرئاوا بوون له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بووم له‌ مزگه‌وت، فه‌رمووى: (ئه‌ى ئه‌با زه‌ڕ ده‌زانیت خۆر له‌ كوێ ئاوا ده‌بێت؟) وتم: خواو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - باشتر ده‌زانن، فه‌رمووى: (ده‌ڕوات تا له‌ ژێر عه‌رشى خواى گه‌وره‌ سوجده‌ ده‌بات، ئه‌میش ماناى ئایه‌ته‌كه‌یه‌)، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆر ده‌جولێت و جێگیر نیه‌) [ ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (٣٨) ] كه‌ ئه‌مه‌یش دانانی خوایه‌كه‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌."},{"id":39,"translation":"[ وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ ] وه‌ مانگیش ته‌قدیرمان كردووه‌و كردوومانه‌ به‌ چه‌ند مه‌نزیل و پله‌ پله‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ بیست و هه‌شت مه‌نزیله‌ هه‌ر شه‌وێك و له‌ شوێنێك ئه‌بێت [ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ (٣٩) ] تا وای لێ دێت وه‌كو په‌له‌ دارخورما باریك ده‌بێت، سه‌ره‌تا ئه‌و مانگه‌ زۆر بچوكه‌ تا ورده‌ ورده‌ پڕ ده‌بێته‌وه‌و گه‌وره‌ ده‌بێت له‌ كۆتایی وای لێ دێت باریك و بچووك ئه‌بێته‌وه‌و دواتر وه‌كو په‌له‌ دار خورمای لێ دێت."},{"id":40,"translation":"[ لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ ] نه‌ خۆر بۆی هه‌یه‌ پێش مانگ بكه‌وێت یان پێی بگات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆر له‌ ڕۆژدا ده‌رئه‌كه‌وێ وه‌ مانگ له‌ شه‌ودا ده‌رئه‌كه‌وێ [ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ ] وه‌ نه‌ شه‌و پێش ڕۆژ ده‌كه‌وێت، به‌ڵكو هه‌مووی كاتی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌و به‌ خێرایى به‌ دواى یه‌كدا دێن [ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (٤٠) ] وه‌ هه‌موویان له‌ فه‌له‌كی خۆیاندا له‌ ئاسمان دێن و ئه‌ڕۆن."},{"id":41,"translation":"[ وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (٤١) ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ نه‌وه‌كانی ئه‌وانمان هه‌ڵگرتووه‌ له‌ناو ئه‌و كه‌شتیه‌ پڕه‌دا كه‌ پڕ بوو له‌ گیانله‌به‌ران و شتومه‌ك له‌ كاتی (نوح) پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر وا نه‌بوایه‌ ژیان له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی به‌رده‌وام نه‌ئه‌بوو."},{"id":42,"translation":"[ وَخَلَقْنَا لَهُمْ مِنْ مِثْلِهِ ] وه‌ له‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و كه‌شتیانه‌ كه‌شتی ترمان بۆ دروست كردوون، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی حوشتره‌ كه‌ وه‌كو كه‌شتییه‌و پێی ئه‌ووترێ: كه‌شتی بیابان [ مَا يَرْكَبُونَ (٤٢) ] تا سواری ببن و بارى پێ بگوازنه‌وه‌."},{"id":43,"translation":"[ وَإِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنْقَذُونَ (٤٣) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت كه‌شتیه‌كانیان له‌ناو ئاودا نوقم ئه‌كه‌ین و چه‌ندێك هاوار بكه‌ن كه‌س نیه‌ به‌ ده‌نگیانه‌وه‌ بچێت و فریایان بكه‌وێت و ڕزگاریان بكات."},{"id":44,"translation":"[ إِلَّا رَحْمَةً مِنَّا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ (٤٤) ] ته‌نها به‌ ڕه‌حمه‌تی خۆمان ڕزگاریان ئه‌كه‌ین وه‌ ئه‌یانژێنین تا كاتی دیاریكراو كه‌ مردنه‌و ئه‌جه‌لیان دێت."},{"id":45,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٤٥) ] وه‌ كاتێك پێیان بووترێ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆتان بپارێزن له‌و به‌ڵایانه‌ی كه‌ له‌ پێش ده‌ستانه‌وه‌ دێت یان ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دواتره‌وه‌ دێت كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات، ئه‌وان وه‌ڵام ناده‌نه‌وه‌و پشتى تێ ده‌كه‌ن."},{"id":46,"translation":"[ وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (٤٦) ] وه‌ هیچ ئایه‌ت و به‌ڵگه‌و نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆیان بێنی ئیلا ئه‌وان تێیناڕوانن و وه‌ریناگرن و پشتی تێ ئه‌كه‌ن."},{"id":47,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ] وه‌ كاتێك پێیان بووترێ ببه‌خشن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیون [ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا ] كافران وه‌كو گاڵته‌پێكردن به‌ باوه‌ڕداران ئه‌ڵێن [ أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ ] ئایا ئێمه‌ خواردن بده‌ین به‌ كه‌سانێك كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی لێ بوایه‌ خواردنی پێ ئه‌به‌خشین [ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٤٧) ] وه‌ به‌ باوه‌ڕداران ده‌ڵێن: به‌ڕاستی ئێوه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادان كه‌ فه‌رمان به‌ ئێمه‌ ده‌كه‌ن به‌ به‌خشین."},{"id":48,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٤٨) ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن: ڕۆژی قیامه‌ت و به‌هه‌شت و دۆزه‌خ هه‌یه‌ ئه‌م وه‌عدو به‌ڵێنه‌ كه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن؟"},{"id":49,"translation":"{بردنەوەی كافران لە ناكاودا} [ مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: چاوه‌ڕێی هیچ شتێك ناكه‌ن ته‌نها یه‌ك هاوار كردن و ته‌نها یه‌ك ده‌نگێكه‌ كاتێك كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ (٤٩) ] هه‌موویان ئه‌باته‌وه‌ له‌كاتێكدا ئه‌وان له‌ دونیادا سه‌رقاڵى مشتومڕو كڕین و فرۆشتنن، له‌و كاته‌دا خوای گه‌وره‌ ئه‌یانباته‌وه‌."},{"id":50,"translation":"[ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً ] وه‌ توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ كه‌ وه‌سیه‌تێك بكه‌ن، یان ته‌وبه‌ بكه‌ن [ وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ (٥٠) ] یان بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو كه‌سوكاری خۆیان، كاتێك قیامه‌ت هه‌ڵسا بوار به‌ هیچ كه‌سێك نادرێ."},{"id":51,"translation":"[ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ] وه‌ دووه‌م جار كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپوردا [ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ (٥١) ] ئه‌وان له‌ناو گۆڕه‌كانیانه‌وه‌ به‌ره‌و لای خوای گه‌وره‌ به‌خێرایی ئه‌ڕۆن."},{"id":52,"translation":"[ قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا ] كاتێك كه‌ زیندوو ئه‌بنه‌وه‌ ئه‌ڵێن: هاوار بۆ خۆمان كێ ئێمه‌ی له‌ناو ئه‌م گۆڕانه‌مان زیندوو كرده‌وه‌ [ هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ (٥٢) ] دوای ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ به‌لای عه‌قڵی خۆیاندا دان ئه‌نێن و ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی دابووین، وه‌ پێغه‌مبه‌رانیش ڕاستیان كرد كه‌ وتیان: زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌، یان وتراوه‌: باوه‌ڕداران و مه‌لائیكه‌ته‌كان وایان پێ ئه‌ڵێن."},{"id":53,"translation":"[ إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] ئه‌مه‌ ته‌نها یه‌ك ده‌نگێك بوو كه‌ ئیسرافیل فووی كرد به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپووردا [ فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ (٥٣) ] وه‌ ئه‌وان هه‌ر هه‌موویان له‌لای ئێمه‌ ئاماده‌ ئه‌بن بۆ لێپرسینه‌وه‌."},{"id":54,"translation":"[ فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا ] ئه‌مڕۆ هیچ كه‌سێك هیچ زوڵم و سته‌مێكی لێ ناكرێ [ وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٥٤) ] وه‌ هیچ كه‌سێك سزا نادرێت یان پاداشت وه‌رناگرێت ئیلا به‌ گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆی نه‌بێت."},{"id":55,"translation":"[ إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ (٥٥) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مڕۆ هاوه‌ڵنی به‌هه‌شت سه‌رقاڵى خۆشی و نازو نیعمه‌ته‌كانی به‌هه‌شتن و دڵخۆشن پێى"},{"id":56,"translation":"[ هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ (٥٦) ] خۆیان و خێزانه‌كانیان له‌ سێبه‌رى داره‌كانى به‌هه‌شتدان وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و جۆلانانه‌ پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ له‌ شوێنی به‌رزدا."},{"id":57,"translation":"[ لَهُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌یان بۆ هه‌یه‌و پێیان ده‌درێت [ وَلَهُمْ مَا يَدَّعُونَ (٥٧) ] وه‌ بانگی هه‌ر شتێك بكه‌ن بۆیان جێبه‌جێ ئه‌كرێ و پێیان ده‌درێت."},{"id":58,"translation":"[ سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ (٥٨) ] له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارێكی زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌وه‌ سه‌لام له‌ به‌هه‌شتیان ئه‌كرێت و پێیان ئه‌ووترێ: سڵاوی خوای گه‌وره‌تان لێ بێت، یان مه‌لائیكه‌ته‌كان سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان پێ ئه‌گه‌یه‌نن."},{"id":59,"translation":"[ وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ (٥٩) ] وه‌ ئه‌ی تاوانباران ئێوه‌ش ئه‌مڕۆ جیاببنه‌وه‌ له‌ پیاوچاكان."},{"id":60,"translation":"[ أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ ] ئه‌ی ئاده‌میزاد ئایا عه‌هدو به‌ڵێنم لێ وه‌رنه‌گرتن كه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی شه‌یتان نه‌كه‌ن [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٦٠) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌."},{"id":61,"translation":"[ وَأَنِ اعْبُدُونِي هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦١) ] وه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی من بكه‌ن ئا ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی منه‌ كه‌ دینی ئیسلامه‌."},{"id":62,"translation":"[ وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيرًا ] وه‌ به‌ دڵنیایی شه‌یتان خه‌ڵكانێكی یه‌كجار زۆری له‌ ئێوه‌ گومڕا كردووه‌ [ أَفَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ (٦٢) ] ئایا بۆ بیرتان نه‌كرده‌وه‌و بۆ عاقڵ نه‌بوون."},{"id":63,"translation":"[ هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (٦٣) ] دۆزه‌خ ده‌رده‌كه‌وێت بۆ كافران و پێیان ده‌وترێت: ئه‌مه‌ ئه‌و دۆزه‌خه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌تان لێ كرابوو پێی."},{"id":64,"translation":"[ اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٦٤) ] بچنه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا كوفرتان ئه‌كرد به‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":65,"translation":"{مۆر لە دەم دەدرێت‌ودەست‌و قاچ شایەتی دەدەن!} [ الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ ] كافران و مونافیقان نكوڵى كوفرو تاوانیان ده‌كه‌ن، خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌مڕۆ مۆر ئه‌ده‌ین له‌سه‌ر زمانیان كه‌ نه‌توانن قسه‌ بكه‌ن [ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ ] وه‌ ده‌سته‌كانیان دێنینه‌ قسه‌و قسه‌مان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن [ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ ] وه‌ پێیه‌كانیان شایه‌تیان له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن [ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٦٥) ] به‌هۆی ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (له‌ رۆژى قیامه‌ت به‌نده‌یه‌ك گفتوگۆ له‌گه‌ڵ خواى گه‌وره‌ ده‌كات و ده‌ڵێت من ته‌نها شایه‌تێكم ده‌وێت كه‌ شایه‌تیم له‌سه‌ر بدات له‌ نه‌فسى خۆم بێت، خواى گه‌وره‌ رازى ده‌بێت و مۆر له‌سه‌ر ده‌مى ده‌دات و به‌ ئه‌ندامه‌كانى ده‌فه‌رمێت بێنه‌ قسه‌، ئه‌وانیش دێنه‌ قسه‌و شایه‌تى له‌سه‌ر ده‌ده‌ن)."},{"id":66,"translation":"[ وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ چاویانمان له‌ناوئه‌برد یان دامانئه‌پۆشی كه‌ هیچ نه‌بینن [ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ ] ئه‌و كاته‌ په‌له‌یان ئه‌كرد بۆ گه‌یشتن به‌ ڕێگاى راست [ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ (٦٦) ] به‌ڵام هیچیان نه‌ئه‌بینی."},{"id":67,"translation":"[ وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ له‌و شوێنه‌ی كه‌ تاوانیان لێى كردووه‌ یه‌كسه‌ر شێوه‌یانمان ئه‌گۆڕی [ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا ] ئه‌و كاته‌ نه‌یان ئه‌توانی بڕۆن به‌ره‌و پێشه‌وه‌ [ وَلَا يَرْجِعُونَ (٦٧) ] وه‌ نه‌شیانئه‌توانی بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ره‌و دواوه‌و له‌ جێى خۆیان جێگیر ده‌بوون، یاخود ده‌م و چاویانمان ئه‌برده‌ دواوه‌."},{"id":68,"translation":"[ وَمَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَفَلَا يَعْقِلُونَ (٦٨) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ته‌مه‌نی درێژ بكه‌ین ئه‌وه‌ هێز و تواناو گه‌نجێتی نامێنێ و لاوازو بێده‌سه‌ڵات ئه‌بێت، ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌."},{"id":69,"translation":"{پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - شاعیر نەبووە} [ وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - فێره‌ شیعر نه‌كردووه‌و شاعیر نه‌بووه‌، وه‌ قورئانیش شیعر نیه‌ [ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ ] وه‌ بۆیشی نیه‌ فێره‌ شیعر بێت و ببێت به‌ شاعیرو شیعرى له‌به‌ر نه‌بووه‌و حه‌زى پێ نه‌كردووه‌و سه‌باره‌ت به‌ شیعرى خراپ ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ پڕ سكى بێت له‌ كێم و زوخاو ئه‌وه‌ باشتره‌ له‌وه‌ى كه‌ پڕ بێت له‌ شیعرى ناشه‌رعى) [ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ (٦٩) ] به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها زیكرو یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ وه‌ قورئانێكی ئاشكرایه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌."},{"id":70,"translation":"[ لِيُنْذِرَ مَنْ كَانَ حَيًّا ] تا به‌و قورئانه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئاگادارى ئه‌و كه‌سانه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ زیندوون، (قورئان بۆ زیندووه‌كان دابه‌زیوه‌ نه‌ك بۆ مردووه‌كان كه‌ له‌سه‌ر قه‌برو پرسه‌كاندا بخوێنرێت) [ وَيَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكَافِرِينَ (٧٠) ] وه‌ وته‌ی سزا به‌سه‌ر كافراندا جێبه‌جێ ئه‌بێ ئه‌وانه‌ی كه‌ سوورن له‌سه‌ر كوفر كردنیان به‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":71,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَامًا ] ئایا نابینن ئێمه‌ به‌ده‌ستی خۆمان ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌مان بۆ دروست كردوون [ فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ (٧١) ] وه‌ ئێستا ئه‌وان خاوه‌نین."},{"id":72,"translation":"[ وَذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌مان بۆ ژێربار كردووه‌ن و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌واندان و ئه‌توانن به‌ ئاره‌زووی خۆیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان به‌كاریان بهێنن [ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ ] هه‌یانه‌ بۆ سوار بوون و گواستنه‌وه‌ى بار به‌كاری دێنن [ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ (٧٢) ] وه‌ هه‌یانه‌ گۆشته‌كه‌ی ئه‌خۆن."},{"id":73,"translation":"[ وَلَهُمْ فِيهَا مَنَافِعُ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ بۆ سوودی تر به‌كاری دێنن وه‌ك پێسته‌كه‌ی و تووكه‌كه‌ی و مووه‌كه‌ی و خووریه‌كه‌ی [ وَمَشَارِبُ ] وه‌ هه‌یشه‌ شیره‌كه‌ی بۆ خواردنه‌وه‌ به‌كار دێنن [ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (٧٣) ] ئه‌وه‌ بۆ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن."},{"id":74,"translation":"[ وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً ] وه‌ ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك خواگه‌لی تریان بۆ خۆیان بڕیار دابوو ئه‌وانیان ئه‌په‌رست [ لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ (٧٤) ] به‌ڵكو سه‌ریان بخه‌ن."},{"id":75,"translation":"[ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و خوایانه‌یان ناتوانن ئه‌مان سه‌ربخه‌ن [ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ (٧٥) ] وه‌ ئه‌مان خۆیان ببوون به‌ سه‌ربازی ئاماده‌ بۆ بت و خواكانیان و به‌رگریان لێ ده‌كه‌ن."},{"id":76,"translation":"[ فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ ] تۆ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - با وته‌ی ئه‌وان خه‌فه‌تبارت نه‌كات و خه‌فه‌تی لێ نه‌خۆی كاتێك كه‌ شه‌ریك بۆ خوا دائه‌نێن و تۆ به‌ درۆ ده‌زانن [ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ (٧٦) ] ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یشارنه‌وه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن ئێمه‌ ئه‌زانین و ئاگامان له‌ هه‌مووی هه‌یه‌."},{"id":77,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ (٧٧) ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: (عاصى كوڕى وائیل) ئێسقانێكى رزیوى هه‌ڵگرت و به‌ ده‌ستى وردى كرد، پاشان به‌ پێغه‌مبه‌رى خواى - صلی الله علیه وسلم - وت: ئایا خواى گه‌وره‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ى ئه‌م ئێسقانه‌ ئاوا رزیوه‌ زیندووى ده‌كاته‌وه‌؟! پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: به‌ڵێ خواى گه‌وره‌ ده‌تمرێنێت پاشان زیندووت ده‌كاته‌وه‌ پاشان ده‌تخاته‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌، ئه‌م ئایه‌تانه‌ى كۆتایی سوره‌ته‌كه‌ دابه‌زى: ئایا مرۆڤ نابینێ كه‌ ئێمه‌ دروستمان كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك به‌ڵام كاتێك كه‌ گه‌وره‌ ئه‌بێ بووه‌ به‌ دوژمنێكی ئاشكراو دژایه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات"},{"id":78,"translation":"[ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ ] وه‌ نموونه‌یه‌ك بۆ ئێمه‌ دێنێته‌وه‌ كه‌ (عاصی كوڕی وائیل) بووه‌ [ قَالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ (٧٨) ] ئێسقانێكی هه‌ڵگرت و وتی: كێ ئه‌م ئێسقانه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ كاتێك كه‌ ڕزیوه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: نموونه‌ بۆ ئێمه‌ دێنێته‌وه‌و دروست كردنی خۆی له‌بیر چووه‌ كه‌ له‌ چی دروستمان كردووه‌"},{"id":79,"translation":"[ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ سه‌ره‌تا دروستی كردووه‌ هه‌ر ئه‌ویش دروستی ئه‌كاته‌وه‌و زیندووی ئه‌كاته‌وه‌ [ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ (٧٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ هه‌موو دروستكراوێك زۆر زانایه‌و هیچی لێ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":80,"translation":"[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ (٨٠) ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌و داره‌ سه‌وزه‌ ئاگرى بۆ ئێو داناوه‌، كه‌ هه‌ندێك دار هه‌یه‌ به‌یه‌كی بخشێنی ئاگری لێ په‌یدا ئه‌بێت، یان ئه‌و داره‌ سه‌وزه‌ دواتر وشك ئه‌بێت و ئاگری پێ ئه‌كه‌نه‌وه‌و دایئه‌گیرسێنن."},{"id":81,"translation":"[ أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ ] ئایا خوایه‌ك كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی به‌و گه‌وره‌ییه‌ دروست كردبێت توانای نیه‌ هاوشێوه‌ی ئێوه‌ى مرۆڤی بێده‌سه‌ڵاتی بچووك دروست بكاته‌وه‌و زیندووتان بكاته‌وه‌ [ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ (٨١) ] به‌ڵێ خوای گه‌وره‌ توانای هه‌یه‌و زۆر دروستكاره‌و توانای به‌سه‌ر دروستكردندا هه‌یه‌ وه‌ زۆر زانایه‌."},{"id":82,"translation":"[ إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٨٢) ] كه‌ خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ شتێك دروست بكات فه‌رمانی ته‌نها ئه‌وه‌نده‌یه‌ كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ دروست ده‌بێ."},{"id":83,"translation":"[ فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی هه‌موو شتێكى به‌ ده‌سته‌ [ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٣) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":37,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (صافات) واته‌: پۆله‌ رێكه‌كان بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالصَّافَّاتِ صَفًّا (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ فریشته‌كان كه‌ له‌ ئاسماندا پۆلیان به‌ستووه‌ و پۆل پۆل به‌ ڕێكی ڕاوه‌ستاون وه‌كو پۆلى موسڵمانان له‌ نوێژدا."},{"id":2,"translation":"[ فَالزَّاجِرَاتِ زَجْرًا (٢) ] وه‌ سوێند بێت به‌و فریشتانه‌ى كه‌ هه‌وره‌كان به‌ڕێوه‌ ئه‌به‌ن، یان به‌رهه‌ڵستى ئه‌و خراپه‌كاریانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ قورئاندا قه‌ده‌غه‌ى كردوون."},{"id":3,"translation":"[ فَالتَّالِيَاتِ ذِكْرًا (٣) ] وه‌ سوێند بێت به‌و فریشتانه‌ی كه‌ قورئان ئه‌خوێنن، یان زیكرو عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ قورئان بۆ خه‌ڵكى دێنن."},{"id":4,"translation":"[ إِنَّ إِلَهَكُمْ لَوَاحِدٌ (٤) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامی سوێند خواردنه‌كه‌یه‌: به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارو په‌رستراو و خوای ئێوه‌ ته‌نها په‌رستراوێكه‌ كه‌ زاتی پیرۆزی (الله)یه‌و په‌رستراوی حه‌قه‌و تاك و ته‌نهاو بێ شه‌ریكه‌."},{"id":5,"translation":"[ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَرَبُّ الْمَشَارِقِ (٥) ] ئه‌و (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی نێوانیان و په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵاته‌كانیشه‌، بۆیه‌ ده‌فه‌رمێت: ڕۆژهه‌ڵاته‌كان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو ڕۆژێك كه‌ خۆر هه‌ڵدێت ڕۆژهه‌ڵاتێكی هه‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی ژماره‌ی ڕۆژه‌كانی ساڵ چونكه‌ هه‌موو رۆژێك له‌ شوێنێكى جیاوازه‌وه‌ هه‌ڵدێت، وه‌ باسى رۆژئاواى نه‌كردووه‌ چونكه‌ له‌ ئایه‌تى تر باسى كردووه‌."},{"id":6,"translation":"[ إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ (٦) ] ئێمه‌ ئاسمانی دونیامان ڕازاندۆته‌وه‌ به‌و ئه‌ستێره‌ جوانانه‌."},{"id":7,"translation":"{ئاسمان پارێزراوه‌ له‌ شه‌یتان } [ وَحِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ (٧) ] وه‌ به‌و ئه‌ستێرانه‌ پاراستویشمانه‌ له‌ هه‌موو شه‌یتانێكی سه‌ركه‌ش و ده‌رچوو له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌، كه‌ بیانه‌وێت هه‌واڵى ئاسمان بدزن و بۆ فاڵچى و جادووگه‌رانى بێنن ئه‌وا به‌و ئه‌ستێرانه‌ لێیان ده‌درێت و ده‌سوتێنرێن."},{"id":8,"translation":"[ لَا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلَى ] ناتوانن گوێ بگرن له‌ فریشته‌كانى سه‌ره‌وه‌ [ وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ (٨) ] كه‌ ئه‌گه‌ر گوێ بگرن ئه‌وه‌ له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ ئه‌و ئه‌ستێرانه‌یان تێده‌گیرێت."},{"id":9,"translation":"[ دُحُورًا ] تێكئه‌شكێندرێن و له‌ناوئه‌برێن [ وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ (٩) ] وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌تیش سزایه‌كی هه‌میشه‌یی و به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه."},{"id":10,"translation":"[ إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ ] ته‌نها ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌و شه‌یتانانه‌ قسه‌یه‌ك له‌ قسه‌ی فریشته‌كان بڕفێنێت و بیداته‌ شه‌یتانى خوار خۆى [ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ (١٠) ] ئه‌وه‌ دیسانه‌وه‌ ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شی سووتێنه‌ر پێی ده‌گات و ئه‌یسووتێنێ."},{"id":11,"translation":"[ فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمْ مَنْ خَلَقْنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پرسیار له‌ كافران بكه‌ ئایا دروستكردنی ئه‌وان گه‌وره‌ترو به‌هێزتره‌، یاخود ئه‌و زه‌وی و ئاسمان و فریشته‌و دروستكراوه‌ گه‌ورانه‌ی كه‌ دروستمان كردووه‌، كه‌ دان به‌م شته‌دا ده‌نێن ئیتر بۆ باوه‌ڕتان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌؟ [ إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لَازِبٍ (١١) ] ئێمه‌ ئاده‌ممان دروست كردووه‌ له‌ قوڕێكی لینج كه‌ ئه‌نووسێ به‌ ده‌سته‌وه‌، واته‌: مرۆڤ دروستكراوێكی لاوازه‌ بۆ باوه‌ڕیان به‌ زیندووبوونه‌وه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خواى گه‌وره‌ نیه‌."},{"id":12,"translation":"[ بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ (١٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ سه‌رت سوڕئه‌مێنێ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌، به‌ڵام ئه‌وان گاڵته‌ به‌ قسه‌كانی تۆ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ زیندوو بوونه‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ (١٣) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ به‌ په‌ندو ئامۆژگاری یادیان بخه‌یته‌وه‌ ئه‌وان یاد ناكه‌نه‌وه‌و سوود وه‌رناگرن."},{"id":14,"translation":"[ وَإِذَا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ (١٤) ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر موعجیزه‌و به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكراش ببینن ئه‌وان زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن له‌ گاڵته‌پێكردنداو گاڵته‌ی پێ ئه‌كه‌ن."},{"id":15,"translation":"[ وَقَالُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (١٥) ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ هیچ نیه‌ ته‌نها جادوویه‌كی زۆر ئاشكرایه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - جادوو سیحری لێ كردووین."},{"id":16,"translation":"[ أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ (١٦) ] به‌دووری ئه‌زانن زیندوو ببنه‌وه‌و به‌درۆى ده‌زانن و ده‌ڵێن: كه‌ ئێمه‌ مردین و بووین به‌ خۆڵ و ئێسقانه‌كانمان ڕزی ئایا له‌ دوای ئه‌وه‌ ئێمه‌ زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌؟"},{"id":17,"translation":"[ أَوَآبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ (١٧) ] ئایا باوك و باپیره‌ سه‌ره‌تاكانیشمان ئه‌وانیش زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ كه‌ ئێستا ڕزیون له‌ناو خۆڵدا؟"},{"id":18,"translation":"[ قُلْ نَعَمْ وَأَنْتُمْ دَاخِرُونَ (١٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ڵێ ئێوه‌ زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ به‌ڵام به‌ زه‌لیلی و ڕیسوایی و سه‌رشۆڕی ده‌خرێنه‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":19,"translation":"{حاڵى كافران له‌ رۆژى قیامه‌ت} [ فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ ] ئه‌مه‌ ته‌نها یه‌ك ده‌نگێكه‌ كاتێك كه‌ ئیسرافیل فووى دووه‌م ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ (١٩) ] ئه‌وان هه‌ر هه‌موویان زیندوو ئه‌بنه‌وه‌و له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رده‌چن، وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ به‌ چاوی خۆیان ئه‌بینن و ته‌ماشای ئه‌كه‌ن."},{"id":20,"translation":"[ وَقَالُوا يَا وَيْلَنَا هَذَا يَوْمُ الدِّينِ (٢٠) ] ئه‌و كاته‌ كافران كه‌ باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بووه‌ په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌ له‌ رۆژیكدا كه‌ په‌شیمانى دادى هیچ كه‌سێك نادات و سودى نیه‌و ئه‌ڵێن: هاوار بۆ خۆمان ئا ئه‌مه‌ ڕۆژی سزا وه‌رگرتنه‌."},{"id":21,"translation":"[ هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ (٢١) ] باوه‌ڕداران و فریشته‌كانیش وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ ڕۆژی بڕیاردان و یه‌كلا كردنه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا به‌ درۆتان ئه‌زانی"},{"id":22,"translation":"[ احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمان به‌ فریشته‌كان ده‌كات كه‌ كافران و موسڵمانان له‌ یه‌كتر جیابكه‌نه‌وه‌و سته‌مكاران و كافران و هاوشێوه‌كانیان حه‌شر بكه‌ن و هه‌موویان كۆبكه‌نه‌وه‌ به‌یه‌كه‌وه‌، یان زیناكار له‌گه‌ڵ زیناكارو، ریباخۆر له‌گه‌ڵ ریباخۆرو، مه‌ی خۆر له‌گه‌ڵ مه‌ى خۆردا حه‌شر بكه‌ن [ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ (٢٢) مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی ئه‌مان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ په‌رستوویانن خۆیان و په‌رستراوه‌كانیان كۆ بكه‌نه‌وه‌."},{"id":23,"translation":"[ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ (٢٣) ] وه‌ ڕێنماییان بكه‌ن بۆ ڕێگای دۆزه‌خ و به‌ره‌و ڕێگای دۆزه‌خ به‌ڕێیان بكه‌ن."},{"id":24,"translation":"[ وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ (٢٤) ] وه‌ ڕایانبگرن و به‌ندیان بكه‌ن بۆ لێپرسینه‌وه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌كانی دونیایان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ لێپرسراون، له‌ مافى خواى گه‌وره‌ یه‌كه‌م شت پرسیار له‌ مرۆڤ ده‌كرێت له‌سه‌ر نوێژه‌كانى، وه‌ له‌ مافى خه‌ڵكى پرسیارى لێده‌كرێت له‌سه‌ر خوێن رژاندن و كوشتن، وه‌ دوو پێى هیچ كه‌سێك ناجولێت تا پرسیارى ته‌مه‌ن و گه‌نجێتى لێنه‌كرێت له‌ چیدا به‌سه‌ری بردووه‌، وه‌ ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانى چۆن په‌یداى كردووه‌و له‌ چیدا سه‌رفى كردووه‌، وه‌ زانست و زانیاریه‌كه‌ى گه‌یاندۆتى و كارى پێكردووه‌ یان نا، وه‌ پرسیارى هاوڕێكانى لێده‌كرێت هاوڕێتى كه‌سانى دیندارو خواپه‌رست و ره‌وشت به‌رزى كردووه‌ یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ (٢٥) ] ئه‌وه‌ چیتانه‌ بۆ ئێستا هه‌ندێكتان هه‌ندێكتان سه‌رناخه‌ن وه‌كو له‌ دونیا ده‌تانكردو ده‌تانووت."},{"id":26,"translation":"[ بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ (٢٦) ] به‌ڵكو ئه‌مڕۆ ئه‌وان ته‌سلیم و ملكه‌چى فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ بوونه‌و بێده‌سه‌ڵاتن و هیچ توانایه‌كیان نیه‌."},{"id":27,"translation":"{مشتومڕو گفتوگۆى سه‌ركرده‌كان و شوێنكه‌وتوانیان له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا} [ وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ (٢٧) ] وه‌ شوێنكه‌وتوان و سه‌ركرده‌كان هه‌ندێكیان پرسیار له‌ هه‌ندێكی تریان ئه‌كه‌ن وه‌كو لۆمه‌و سه‌رزه‌نشت كردن."},{"id":28,"translation":"[ قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ (٢٨) ] شوێنكه‌وتوان به‌ ده‌سه‌ڵاتداران ده‌ڵێن: ئێوه‌ له‌لای ڕاسته‌وه‌ بۆمان ئه‌هاتن و واتان نیشان ئه‌دا كه‌ دینی حه‌ق و ڕاست لای ئێوه‌یه‌و نه‌تانهێشت ئێمه‌ موسڵمان بین و ئیمان بێنین و كرده‌وه‌ى چاك بكه‌ین، یاخود ئێوه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتتان هه‌بوو ئێمه‌ بێده‌سه‌ڵات بووین و به‌زۆر زاڵ بوون به‌سه‌رماندا، یاخود كافران به‌ شه‌یتانه‌كان ده‌ڵێن: ئێوه‌ له‌ لاى خێرو حه‌ق و چاكه‌وه‌ بۆ ئێمه‌ هاتن و ئێمه‌تان سارد ده‌كرده‌وه‌ لێى و قه‌ده‌غه‌تان ده‌كردین لێى و باتڵتان بۆ ده‌رازاندینه‌وه‌ تا بچینه‌ سه‌رى."},{"id":29,"translation":"[ قَالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٢٩) ] ئه‌وانیش وه‌ڵامیان ئه‌ده‌نه‌وه‌و ئه‌ڵێن: نه‌خێر ئێوه‌ هه‌ر خۆتان له‌ بنچینه‌دا باوه‌ڕدار نه‌بوون."},{"id":30,"translation":"[ وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ ] وه‌ ئێمه‌ هیچ تواناو ده‌سه‌ڵاتێكمان به‌سه‌ر ئێوه‌دا نه‌بوو كه‌ به‌ زۆر كافرتان بكه‌ین، یان هیچ به‌ڵگه‌مان پێ نه‌بوو له‌سه‌ر راستێتى ئه‌وه‌ى كه‌ ئێوه‌مان بانگ كرد بۆى [ بَلْ كُنْتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ (٣٠) ] به‌ڵكو ئێوه‌ خۆتان كه‌سانێك بوون سنووری خوای گه‌وره‌تان به‌زاندبوو له‌ كوفرو گومڕاییدا، بۆ وه‌ڵامى ئێمه‌تان دایه‌وه‌و شوێنمان كه‌وتن؟"},{"id":31,"translation":"[ فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ (٣١) ] ئێستاش وشه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ر ئێمه‌دا جێبه‌جێ بووه‌و ئه‌بێ سزای خوای گه‌وره‌ بچێژین."},{"id":32,"translation":"[ فَأَغْوَيْنَاكُمْ ] به‌ڵێ ئێمه‌ گومڕامان كردن [ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ (٣٢) ] به‌ دڵنیایى ئێمه‌ خۆمان گومڕا بووین."},{"id":33,"translation":"[ فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ (٣٣) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌و ڕۆژه‌دا شوێنكه‌وتوان و سه‌ركرده‌كان هه‌ردوولایان له‌ سزای خوای گه‌وره‌دا به‌شدارن هه‌ركه‌س به‌ گوێره‌ى كوفرو تاوانى خۆى."},{"id":34,"translation":"[ إِنَّا كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ (٣٤) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ سزای تاوانباران ئه‌ده‌ین."},{"id":35,"translation":"[ إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ (٣٥) ] ئه‌وان له‌ دونیادا كاتێك كه‌ پێیان بووترایه‌ بڵێن: (لا إله‌ إلا الله) خۆیان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانی له‌ وه‌رگرتنی حه‌ق و (لا إله‌ إلا الله) داو نه‌یانده‌وت و شوێنی نه‌ده‌كه‌وتن."},{"id":36,"translation":"[ وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُو آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ (٣٦) ] وه‌ ئه‌یانووت: ئایا ئێمه‌ واز له‌ خواكانی خۆمان بێنین له‌به‌ر قسه‌ی شاعیرێكی شێت، كه‌ مه‌به‌ستیان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بوو."},{"id":37,"translation":"[ بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ (٣٧) ] خوای گه‌وره‌ به‌رگرى له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى - صلی الله علیه وسلم - ده‌كات و به‌ درۆیان ده‌خاته‌وه‌و ئه‌فه‌رمووێ: به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - حه‌ق و ته‌وحیدی هێناوه‌ وه‌ پێغه‌مبه‌رانی پێش خۆیشی به‌ڕاست داناوه‌."},{"id":38,"translation":"[ إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ (٣٨) ] به‌ دڵنیایى ده‌بێت ئێوه‌ ئه‌و سزا به‌ئێش و ئازاره‌ى ئاگرى دۆزه‌خ بچێژن[ وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٣٩) ] وه‌ سزایش ناچێژن و سزاش نادرێنه‌وه‌ ته‌نها به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی خۆتانه‌وه‌ نه‌بێت له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچی."},{"id":39,"translation":"[ وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٣٩) ] وه‌ سزایش ناچێژن و سزاش نادرێنه‌وه‌ ته‌نها به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی خۆتانه‌وه‌ نه‌بێت له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچی."},{"id":40,"translation":"[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (٤٠) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌ به‌ تاك و ته‌نها خوایان په‌رستووه‌ به‌ دڵسۆزی و نیازپاكى یه‌وه‌ ئه‌وان سزا ناچێژن و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ناكرێت، به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ لێیان خۆش ده‌بێت."},{"id":41,"translation":"{پاداشتى باوه‌ڕداره‌ دڵسۆزو نیازپاكه‌كان} [ أُولَئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ (٤١) ] وه‌ ئه‌مانه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌رده‌وام و زانراویان بۆ هه‌یه‌ كه‌ نابڕێته‌وه‌."},{"id":42,"translation":"[ فَوَاكِهُ وَهُمْ مُكْرَمُونَ (٤٢) ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌یان بۆ هه‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێزیان لێ ئه‌گرێ به‌ جۆره‌ها ڕێز."},{"id":43,"translation":"[ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٤٣) ] له‌ به‌هه‌شت و باخ و باخاتێكدا كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت."},{"id":44,"translation":"[ عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ (٤٤) ] له‌سه‌ر جێگای به‌رز دانیشتوونه‌ وه‌ به‌رامبه‌ر یه‌كن و ڕوویان له‌ یه‌كه‌."},{"id":45,"translation":"[ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ (٤٥) ] وه‌ خزمه‌تكاران به‌سه‌ریاندا ئه‌سووڕێنه‌وه‌ به‌ گڵاسێك له‌ مه‌ى به‌هه‌شت كه‌ سه‌رچاوه‌ی هه‌یه‌و هه‌ڵئه‌قوڵێت و كۆتایی نایات."},{"id":46,"translation":"[ بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ (٤٦) ] وه‌ زۆر سپیه‌ وه‌ زۆر به‌تام و چێژو به‌له‌زه‌ته‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌یخۆنه‌وه‌."},{"id":47,"translation":"[ لَا فِيهَا غَوْلٌ ] به‌ڵام عه‌قڵیان له‌ ده‌ست ناده‌ن و بێ عه‌قڵ و سه‌رخۆش و بێ هۆش نابن [ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ (٤٧) ] وه‌ تووشی سه‌ر ئێشه‌و سك ئێشه‌و ئازاریان ناكات و وه‌كو عه‌ره‌ق و مه‌ی دونیا نیه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ (٤٨) ] وه‌ حۆریان بۆ هه‌یه‌ كه‌ چاویان كورت ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌سه‌ر مێرده‌كانیان و ته‌نها ته‌ماشای ئه‌وان ده‌كه‌ن و بۆ لای جگه‌ له‌وان ناچن، (عین) یش واته‌: چاویان یه‌كجار گه‌وره‌و جوانه‌."},{"id":49,"translation":"[ كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَكْنُونٌ (٤٩) ] سپین وه‌كو دوڕڕو مراوری، یان سپین وه‌كو سپێنه‌ى هێلكه‌، یاخود له‌ زه‌ردیدا سپی بوونه‌ كه‌ جوانترین ڕه‌نگه‌، وه‌ پارێزراون و كه‌س ده‌ستى بۆ نه‌بردوون."},{"id":50,"translation":"{خۆپاراستن له‌ هاوڕێى خراپ} [ فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ (٥٠) ] ئینجا به‌هه‌شتیانیش روو له‌ یه‌كترى ده‌كه‌ن و هه‌ندێكیان پرسیار له‌ هه‌ندێكی تریان ئه‌كه‌ن: ئه‌وه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا چۆن بوونه‌؟"},{"id":51,"translation":"[ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ (٥١) ] یه‌كێكیان ئه‌ڵێ: من له‌ دونیادا هاوڕێیه‌كى كافرم هه‌بوو."},{"id":52,"translation":"[ يَقُولُ أَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ (٥٢) ] باوه‌ڕى به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بوو، له‌ دونیا پێی ده‌وتم: ئایا تۆ باوه‌ڕت به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌؟!"},{"id":53,"translation":"[ أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَدِينُونَ (٥٣) ] ئایا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بمرین و ببین به‌ خۆڵ و ئێسقانه‌كانمان بڕزێ ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ زیندوو ئه‌بینه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌مان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت و سزا ده‌درێین له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانمان؟!"},{"id":54,"translation":"[ قَالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ (٥٤) ] ئه‌و باوه‌ڕداره‌ به‌ هاوڕێیانى به‌هه‌شتى ده‌ڵێ: وه‌رن له‌گه‌ڵمدا با ته‌ماشا بكه‌ین و بزانین له‌ناو دۆزه‌خدا ئه‌و هاوڕێیه‌م ئه‌دۆزینه‌وه‌و ئه‌یبینین"},{"id":55,"translation":"[ فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ (٥٥) ] ته‌ماشای ئاگری دۆزه‌خ ده‌كه‌ن ده‌بینن له‌ ناوه‌ڕاستی ئاگری دۆزه‌خدایه‌و ده‌سوتێت و سزا ده‌درێت."},{"id":56,"translation":"[ قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ (٥٦) ] قسه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات و ئه‌ڵێ: سوێند به‌خوای گه‌وره‌ نزیك بوو منیش له‌گه‌ڵ خۆتدا فڕێ بده‌یته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ قسه‌تم بكردایه‌و شوێنت بكه‌وتمایه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى به‌هه‌شتیان ده‌توانن ته‌ماشاى ناو دۆزه‌خ بكه‌ن و دۆزه‌خیه‌كان ببینن و بیانناسنه‌وه‌و قسه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن)."},{"id":57,"translation":"[ وَلَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ (٥٧) ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و چاكه‌و ڕه‌حمه‌ت و نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ به‌سه‌ر منه‌وه‌ كه‌ هیدایه‌تی دام و رێنمایى كردم بۆ یه‌كخواپه‌رستى وه‌ پاراستمی له‌ گومڕایی ئه‌وه‌ منیش ئێستا له‌گه‌ڵ تۆدا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا ئاماده‌ ئه‌بووم و له‌ ئاماده‌ بووان ئه‌بووم، (پێویسته‌ مرۆڤى موسڵمان خۆى له‌ هاوڕێى خراپ دوور بخاته‌وه‌ تا له‌گه‌ڵ خۆیدا بۆ دۆزه‌خى نه‌بات)."},{"id":58,"translation":"[ أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ (٥٨) ] باوه‌ڕداره‌كه‌ له‌ خۆشیدا ده‌ڵێت: ئایا ئیتر له‌مه‌ودوا ئێمه‌ نامرین و مردنمان به‌سه‌ردا نایات و به‌ هه‌میشه‌یی له‌م نازو نیعمه‌ته‌ی به‌هه‌شتدا ئه‌بین."},{"id":59,"translation":"[ إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَى ] ته‌نها مردنی یه‌كه‌م جارمان نه‌بێ كه‌ له‌ دونیادا مردین [ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (٥٩) ] وه‌ له‌مه‌ودوا ئێمه‌ سزا نادرێین هه‌روه‌كو چۆن كافران سزا ئه‌درێن."},{"id":60,"translation":"[ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٦٠) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌یه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ر گه‌وره‌ كه‌ مرۆڤ بچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ و به‌ نه‌مرى و هه‌میشه‌یی تیایدا بمێنێته‌وه‌."},{"id":61,"translation":"[ لِمِثْلِ هَذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُونَ (٦١) ] خواى گه‌وره‌یش ده‌فه‌رمێت: ئه‌وانه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ى چاك ئه‌كه‌ن با بۆ ئه‌م پاداشته‌ گه‌وره‌و بازرگانیه‌ سه‌ركه‌وتووه‌ كار بكه‌ن نه‌ك بۆ دونیایه‌ك كه‌ كۆتایی دێت و ئه‌بڕێته‌وه."},{"id":62,"translation":"{دارى شه‌قنه‌بوت خۆراكى دۆزه‌خییه‌كانه‌} [ أَذَلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ (٦٢) ] ئایا ئه‌م به‌هه‌شته‌ كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت و شوێنی ڕێز لێنانه‌ باشتره‌ یاخود ئاگرى دۆزه‌خ كه‌ داری زه‌قومى تیایه‌و خواردنی دۆزه‌خیه‌كانه‌؟"},{"id":63,"translation":"[ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ (٦٣) ] ئێمه‌ ئه‌و داره‌مان كردووه‌ به‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك بۆ سته‌مكاران كه‌ ئه‌یانووت: چۆن ئه‌بێ دار له‌ناو دۆزه‌خدا هه‌بێت!؟ ئه‌وه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":64,"translation":"[ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ (٦٤) ] ئه‌وه‌ دارێكه‌ له‌ بنی دۆزه‌خه‌وه‌ رواوه‌و ده‌رچووه‌و ده‌رئه‌كه‌وێت."},{"id":65,"translation":"[ طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ (٦٥) ] لق و چڵه‌كانی وه‌كو سه‌ری شه‌یتان ناشیرینه‌ هه‌ر چه‌نده‌ شه‌یتان نه‌بینراوه‌ به‌ڵام هه‌موو كه‌سێك ئه‌زانێ كه‌ ناشیرینه‌."},{"id":66,"translation":"[ فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ (٦٦) ] دۆزه‌خییه‌كان له‌و داری زه‌قوم و ژه‌قنه‌بووته‌ ئه‌خۆن تا سكیانی لێ پڕ ئه‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر برسیانه‌و هیچ خواردنێكى ترى لێ نییه‌."},{"id":67,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ (٦٧) ] پاشان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر له‌و داره‌ ئه‌خۆن ئینجا تینوویانه‌ پاشان خوای گه‌وره‌ ئاوێكی كوڵاویان ئه‌داتێ كه‌ به‌ ئاگری دۆزه‌خ كوڵاوه‌و تێكه‌ڵ به‌ برین و زوخاوى دۆزه‌خیه‌كان كراوه‌ كه‌ له‌لاشه‌یان ده‌چۆڕێته‌وه‌و هه‌موو لاشه‌ و پێست و ناو سكیان ئه‌تاوێنێته‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌و فه‌رمووی: (ئه‌گه‌ر ته‌نها دڵۆپێكی ئه‌و زه‌قومه‌ بخرێته‌ ناو ده‌ریاكانی دونیاوه‌ ئه‌وه‌ ژیان له‌ خه‌ڵكی سه‌ر رووى زه‌وی تێك ئه‌دات، ئه‌ی ئیتر چۆن ئه‌گه‌ر كه‌سێك ئه‌وه‌ خواردنه‌كه‌ی بێت) په‌نا به‌خوای گه‌وره‌و بمانپارێزێت."},{"id":68,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ (٦٨) ] له‌ پاش ئه‌و خواردن و خواردنه‌وه‌یه‌ی ناو دۆزه‌خ گه‌ڕانه‌وه‌یان هه‌ر بۆ ناو ئاگرى سوتێنه‌رى دۆزه‌خه‌و هه‌ر جاره‌و به‌ شێوازێك سزا ده‌درێن."},{"id":69,"translation":"[ إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ ضَالِّينَ (٦٩) ] بۆیه‌ ئه‌م سزا قورسه‌مان دان چونكه‌ ئه‌وان باوك و باپیرانی خۆیان بینیه‌وه‌ له‌سه‌ر گومڕایی و به‌بێ به‌ڵگه‌ شوێنیان كه‌وتن و لاساییان كردنه‌وه‌."},{"id":70,"translation":"[ فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ (٧٠) ] وه‌ ئه‌وان له‌و گومڕاییه‌ به‌ خێرایی به‌ شوێنه‌واری باوك و باپیرانیاندا ڕۆیشتن."},{"id":71,"translation":"[ وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ (٧١) ] وه‌ پێش ئه‌مانیش ئوممه‌تانی پێشتریش زۆرێكیان گومڕا بوونه‌و له‌ ڕێگا لایانداوه‌و هاوبه‌شیان بۆ خواى گه‌وره‌ بڕیار داوه‌."},{"id":72,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ (٧٢) ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ران و ترسێنه‌رانمان ناردۆته‌ ناویان تا بیانترسێنن و حه‌قیان بۆ ڕوون بكه‌نه‌وه‌."},{"id":73,"translation":"[ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ (٧٣) ] تۆ ته‌ماشا بكه‌و ببینه‌و بزانه‌ سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سانه‌ چۆن بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ران ئاگاداریان كردوونه‌ته‌وه‌و چۆن سزامان دان و له‌ناومان بردن."},{"id":74,"translation":"[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (٧٤) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و به‌ تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌یان په‌رستووه‌ به‌دڵسۆزییه‌وه‌ ئه‌وانمان رزگار كردووه‌و سه‌رمان خستوون."},{"id":75,"translation":"{وه‌ڵامدانه‌وه‌ى نوح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - } [ وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ (٧٥) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - نۆسه‌دو په‌نجا ساڵ بانگه‌وازى نه‌ته‌وه‌كه‌ى كرد ته‌نها كه‌مێكیان باوه‌ڕیان هێناو لێیان بێئومێد بوو، بانگی له‌ ئێمه‌ كردو لێمان پاڕایه‌وه‌ ئێمه‌یش باشترین وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ بووین بۆ نوح و - صلی الله علیه وسلم - دوعاكه‌یمان قبووڵ كردو قه‌ومه‌كه‌یمان له‌ناوبرد."},{"id":76,"translation":"[ وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ (٧٦) ] وه‌ خۆی و شوێنكه‌وتوانیمان ڕزگار كرد له‌و ناخۆشیه‌ قورسه‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئازاردان و به‌ درۆزانین بوو، یان نوقم كردن و غه‌رق بوون بوو له‌ناو ئاوه‌كه‌دا."},{"id":77,"translation":"[ وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْبَاقِينَ (٧٧) ] وه‌ نه‌وه‌كانیمان هێشته‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان پێی هێنابوو له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌دا ئه‌وان مانه‌وه‌ به‌ڵام خێزان و منداڵی خۆی ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوون نقوم بوون."},{"id":78,"translation":"[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (٧٨) ] وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌تیش نه‌وه‌یان مایه‌وه‌، یان به‌ باشه‌ باس ده‌كرێت."},{"id":79,"translation":"[ سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ (٧٩) ] هه‌موو ئوممه‌تان له‌ هه‌موو جیهاندا سڵاو له‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - ده‌كه‌ن."},{"id":80,"translation":"[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (٨٠) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ له‌ پاش خۆیشى به‌ چاكه‌ باس ده‌كرێت."},{"id":81,"translation":"[ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (٨١) ] كه‌ نوحیش - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌ یه‌كخواپه‌رسته‌كانی ئێمه‌ بوو."},{"id":82,"translation":"[ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ (٨٢) ] پاشان ئه‌وانه‌ی تر كه‌ ئیمانیان پێ نه‌هێنابوو هه‌موومان نوقم كردن له‌ناو ئاوه‌كه‌دا وه‌ له‌ناومان بردن."},{"id":83,"translation":"{به‌سه‌رهاتى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و قه‌ومه‌كه‌ى} [ وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ (٨٣) ] وه‌ ئیبراهیمش - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر دین و په‌یڕه‌و و رێبازه‌كه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - بووه‌ له‌ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و ئیمان هێنان و كرده‌وه‌ى چاك."},{"id":84,"translation":"[ إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (٨٤) ] كاتێك هات بۆ لای په‌روه‌ردگاری به‌ دڵێكی ساغ و سه‌لیمه‌وه‌ كه‌ پڕ بوو له‌ (لا إله إلا الله) و یه‌قین، وه‌ پارێزراو بووه‌ له‌ شیرك و گومان، وه‌ له‌به‌ر خوا ئامۆژگاری خه‌ڵكی كردووه‌."},{"id":85,"translation":"[ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَاذَا تَعْبُدُونَ (٨٥) ] كاتێك كه‌ به‌رهه‌ڵستى له‌ باوكی و قه‌ومه‌كه‌ی كرد كه‌ بت په‌رست بوون پێى وتن: ئایا ئێوه‌ عیباده‌ت بۆ چ شتێك ئه‌كه‌ن و چ شتێك ئه‌په‌رستن."},{"id":86,"translation":"[ أَئِفْكًا آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ (٨٦) ] ئایا جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) درۆتان هه‌ڵبه‌ستووه‌و عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":87,"translation":"[ فَمَا ظَنُّكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٨٧) ] ئه‌ی ئێوه‌ گومانتان چیه‌ به‌ په‌روه‌ردگارى هه‌موو جیهان كاتێك رووبه‌ڕووی ببنه‌وه‌ چیتان به‌سه‌ر بێنێ كه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی جگه‌ له‌و ئه‌كه‌ن، واته‌: چاوه‌ڕوانى سزاى سه‌خت و هه‌میشه‌یى ئاگرى دۆزه‌خ بن."},{"id":88,"translation":"[ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ (٨٨) ] تێڕوانینێك ته‌ماشای ئه‌ستێره‌كانی كردو بیرى كرده‌وه‌."},{"id":89,"translation":"[ فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ (٨٩) ] كاتێك ئه‌وان جه‌ژنیان هه‌بوو وتیان ئه‌چینه‌ ده‌ره‌وه‌ى شار بۆ ئاهه‌نگ گێڕان تۆیش له‌گه‌ڵماندا وه‌ره‌، ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - وتی: من نه‌خۆشم، یاخود نه‌خۆشی تاعونم هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌وان وازى لێبێنن و له‌ ترسى تووش بوون لێى دوور بكه‌ونه‌وه‌، یاخود واته‌: من لاوازم، یاخود مه‌به‌ستى نه‌خۆشى مردن بوو له‌ داهاتوودا، یاخود دڵم نه‌خۆشه‌ له‌و بتانه‌ى كه‌ ئێوه‌ ده‌یانپه‌رستن، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها سێ جار ناڕاستى وتووه‌: دووانیان له‌به‌ر خوا بوو كه‌ وتى: نه‌خۆشم، وه‌ بته‌كانى شكاند وتى: بته‌ گه‌وره‌كه‌ شكاندوونى، وه‌ جارێكیش بۆ پاراستنى ساره‌ى خێزانى بوو له‌ ده‌ستى پاشاكه‌ كه‌ وتى: خوشكمه‌) و مه‌به‌ستى خوشكى دینى بوو"},{"id":90,"translation":"[ فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ (٩٠) ] بۆیه‌ ئه‌وانیش وازیان لێ هێناو پشتیان تێكردو ڕۆیشتن بۆ چه‌ژن و ئاهه‌نگ گێڕانیان."},{"id":91,"translation":"[ فَرَاغَ إِلَى آلِهَتِهِمْ ] كاتێك كه‌ كه‌س دیار نه‌ما ئه‌میش به‌ خێرایى و نهێنى ڕۆیشت بۆ لای خواكانیان [ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ (٩١) ] خواردنێكی زۆریان بۆ دانرابوو ئه‌میش وه‌كو گاڵته‌پێكردن و سووكایه‌تی پێكردن پێی وتن ئایا ئێوه‌ له‌م خواردنانه‌ ناخۆن؟"},{"id":92,"translation":"[ مَا لَكُمْ لَا تَنْطِقُونَ (٩٢) ] ئه‌وه‌ چیتانه‌ بۆ قسه‌ ناكه‌ن؟"},{"id":93,"translation":"{ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بته‌كان ده‌شكێنێت} [ فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْبًا بِالْيَمِينِ (٩٣) ] به‌ ده‌ستی ڕاستی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هێزتره‌ لێی دان و كه‌وته‌ شكاندنی بته‌كان."},{"id":94,"translation":"[ فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ (٩٤) ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌و زانیان چی كردووه‌ به‌ بته‌كانیان به‌خێرایی هاتن بۆ لای (له‌ سووره‌تى ئه‌نبیاء ئه‌م چیرۆكه‌ به‌ درێژتر باسكراوه‌)."},{"id":95,"translation":"[ قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ (٩٥) ] ئه‌میش پێی وتن ئایا ئێوه‌ عیباده‌ت بۆ هه‌ندێك بت ئه‌كه‌ن كه‌ به‌ ده‌ستی خۆتان هه‌ڵیئه‌كۆڵن و دایئه‌تاشن."},{"id":96,"translation":"[ وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ (٩٦) ] له‌ كاتێكدا خوای گه‌وره‌ ئێوه‌و كرده‌وه‌كانیشی دروست كردوون، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر خوای گه‌وره‌ دروستكاره."},{"id":97,"translation":"{هه‌وڵى سوتاندنى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌درێت} [ قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ (٩٧) ] ئه‌وانیش وتیان: خانوو خه‌نده‌قێكى گه‌وره‌ی بۆ دروست بكه‌ن وه‌ ئاگرێكی گه‌وره‌ی تیا بكه‌نه‌وه‌ وه‌ له‌ دووره‌وه‌ هه‌ڵی بده‌نه‌ ناویه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاگره‌كه‌ یه‌كجار گه‌وره‌ بوو نه‌یانئه‌توانی لێی نزیك ببنه‌وه‌و هه‌ڵی بده‌نه‌ ناوی، بۆیه‌ له‌ دووره‌وه‌ به‌ مه‌نجه‌نیق هه‌ڵیاندایه‌ ناوى"},{"id":98,"translation":"[ فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ (٩٨) ] ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلانیان دانا به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌وانمان ژێر خست و هیچیان بۆ نه‌كرا، وه‌ ئاگره‌كه‌ ساردو سه‌لامه‌ت بوو ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - لێی هاته‌ ده‌ره‌وه‌."},{"id":99,"translation":"[ وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ (٩٩) ] وه‌ وتی: من ئه‌ڕۆم كۆچ ئه‌كه‌م بۆ لای په‌روه‌ردگار به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تم بدات و ڕێنماییم بكات له‌ شوێنێك بتوانم عیباده‌تی بكه‌م."},{"id":100,"translation":"[ رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ (١٠٠) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ جیاتى هۆزو نه‌ته‌وه‌كه‌م كه‌ به‌جێم هێشتن منداڵی صاڵحم پێ ببه‌خشه‌ یارمه‌تیده‌رم بێت له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تى تۆ."},{"id":101,"translation":"[ فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ (١٠١) ] منداڵێكمان پێی به‌خشی كه‌ ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - بوو كه‌ دواتر منداڵێكی حه‌لیم و هێمن و ئارام و له‌سه‌رخۆ بوو، ئارامى گرت و رازى بوو كه‌ باوكى سه‌ری ببڕێت، وه‌ یه‌كه‌م منداڵى بوو، وه‌ له‌ ئیسحاق - صلی الله علیه وسلم - گه‌وره‌تر بوو."},{"id":102,"translation":"{ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ خه‌ودا ئیسماعیلى كوڕى - صلی الله علیه وسلم - سه‌رده‌بڕێت} [ فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى ] كاتێك كه‌ ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - پێ گه‌یشت وه‌ له‌گه‌ڵیدا ئه‌هات و ئه‌ڕۆیشت ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌ی كوڕی خۆم من له‌ خه‌ودا ئه‌بینم كه‌ سه‌رت ئه‌بڕم تۆیش ته‌ماشا بكه‌ بزانه‌ بۆچوونت چیه‌و وه‌ڵامت چیه‌؟ (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌وی پێغه‌مبه‌ران وه‌حیه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌) [ قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ] ئه‌ویش به‌ بێ دوودڵى فه‌رمووی: ئه‌ی باوكی خۆم ئه‌وه‌ی فه‌رمانت پێكراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ جێبه‌جێی بكه‌ [ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ (١٠٢) ] (إن شاء الله) ئه‌بینی من له‌ ئارامگرانم و ئارام ئه‌گرم له‌سه‌ر فه‌رمانی خوای گه‌وره‌و سه‌رم ببڕه‌."},{"id":103,"translation":"[ فَلَمَّا أَسْلَمَا ] كاتێك كه‌ هه‌ردووكیان ملكه‌چ و ته‌سلیمی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بوون [ وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ (١٠٣) ] وه‌ له‌سه‌ر ناوچه‌وان و ڕووی ڕایخست له‌سه‌ر زه‌ویه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ پشته‌وه‌ سه‌ری ببڕێ و ده‌موچاوى نه‌بینێت تا ئاسانتر بێت، كه‌ له‌ (مینا) بووه‌."},{"id":104,"translation":"[ وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ (١٠٤) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بانگمان كرد ئه‌ی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":105,"translation":"[ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا ] به‌ڕاستی تۆ خه‌وه‌كه‌ت جێبه‌جێ كردو ڕاستگۆ بوویت و خه‌وه‌كه‌ت به‌ڕاست دانا [ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٠٥) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌و ئه‌وه‌ى گوێڕایه‌ڵیمان بكات ناخۆشى و ته‌نگانه‌ى له‌سه‌ر لاده‌به‌ین و ده‌روى خێرى لێده‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":106,"translation":"[ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ (١٠٦) ] ئه‌مه‌ به‌ڕاستی تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی زۆر ئاشكرا بوو بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل (عَلَيْهِما الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ)، وه‌ له‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌دا سه‌ركه‌وتن و ناجیح بوون."},{"id":107,"translation":"{خواى گه‌وره‌ له‌ جیاتى ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - به‌رانێك ده‌نێرێت} [ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ (١٠٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ جیاتی ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - به‌رانێكی شاخدارى له‌ به‌هه‌شته‌وه‌ بۆ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - نارد تا له‌ جیاتی ئیسماعیلی كوڕی - صلی الله علیه وسلم - سه‌ری ببڕێت، (له‌م كاته‌وه‌ قوربانى كردن ته‌شریع بووه‌و عیباده‌تێكى گه‌وره‌یه‌و پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو ساڵێك دوو به‌رانى شاخدارى ره‌ش و سپى كردووه‌ به‌ قوربانى و پێویسته‌ ئه‌وه‌ى تواناى هه‌بێت قوربانى بكات)."},{"id":108,"translation":"[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (١٠٨) ] وه‌ ڕێزو مه‌دح و سه‌ناو ستایشیمان له‌ناو ئوممه‌ته‌كانی دواتردا به‌جێهێشت كه‌ مه‌دحی بكه‌ن."},{"id":109,"translation":"[ سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ (١٠٩) ] سڵاو له‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بێت."},{"id":110,"translation":"[ كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١١٠) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":111,"translation":"[ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (١١١) ] به‌ڕاستی ئیبراهیم له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئێمه‌ بوو."},{"id":112,"translation":"[ وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ (١١٢) ] وه‌ له‌ دوای ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - موژده‌مان پێدا به‌ كوڕێكی تر كه‌ ناوی ئیسحاق - صلی الله علیه وسلم - بووه‌، وه‌ له‌ داهاتوودا ده‌بێت به‌ پێغه‌مبه‌رێك له‌ پیاوچاكان."},{"id":113,"translation":"[ وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ ] وه‌ به‌ره‌كه‌تیشمان دابه‌زانده‌ سه‌ریان و خسته‌ ناو نه‌وه‌كانیه‌وه‌و منداڵمان زۆر كردن، وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئیسحاقیش كه‌سانی تر ده‌بن به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ (١١٣) ] له‌ نه‌وه‌ی ئه‌مانیش هه‌بووه‌ چاكه‌كار بووه‌، وه‌ هه‌یشبووه‌ تاوانبارو خراپه‌كار بووه‌، وه‌كو یه‌هودو نه‌صارا له‌ نه‌وه‌ی ئیسحاق بوونه‌و خراپه‌كار بوونه‌ كه‌ به‌ ئاشكرا خراپه‌یان كردووه‌"},{"id":114,"translation":"[ وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ (١١٤) ] وه‌ ئێمه‌ نیعمه‌تی خۆمان ڕژاند به‌سه‌ر موسى و هاروندا (عَلَيْهِما الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ)."},{"id":115,"translation":"[ وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ (١١٥) ] وه‌ خۆیان و قه‌ومه‌كه‌یانمان له‌و ناخۆشیه‌ گه‌وره‌یه‌ ڕزگار كرد كه‌ فیرعه‌ون كردبوونی به‌ كۆیله‌، یاخود له‌ غه‌رق كردنی ئاوه‌كه‌ ڕزگارمان كردن."},{"id":116,"translation":"[ وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ (١١٦) ] وه‌ ئه‌مانمان سه‌رخست و ئه‌مان زاڵ و سه‌ركه‌وتوو بوون به‌سه‌ر فیرعه‌وندا."},{"id":117,"translation":"[ وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ (١١٧) ] وه‌ كتابێكی ئاشكراشمان پێ به‌خشین كه‌ ته‌ورات بوو."},{"id":118,"translation":"[ وَهَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (١١٨) ] وه‌ هیدایه‌تیشمان دان بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خوای گه‌وره‌."},{"id":119,"translation":"[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ (١١٩) ] وه‌ مه‌دح و سه‌ناو ستایشى ئه‌مانیش له‌ناو ئوممه‌تانی دواتردا هه‌ر مایه‌وه‌و به‌ باشه‌ باس ئه‌كران."},{"id":120,"translation":"[ سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ (١٢٠) ] سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌ موسى و هارون بێت(عَلَيْهِما الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ)."},{"id":121,"translation":"[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٢١) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":122,"translation":"[ إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (١٢٢) ] ئه‌مان هه‌ردووكیان له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئێمه‌ بوون."},{"id":123,"translation":"{بانگه‌وازى ئیلیاس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - } [ وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) ] وه‌ ئیلیاسیش - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رێكی تر بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كانی به‌نى ئیسرائیل، یان وتراوه‌: ئیدریس - صلی الله علیه وسلم - بووه‌."},{"id":124,"translation":"[ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ (١٢٤) ] كاتێك كه‌ به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و بۆچی عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":125,"translation":"[ أَتَدْعُونَ بَعْلًا ] ئایا ئێوه‌ عیباده‌ت بۆ (به‌عل) ئه‌كه‌ن كه‌ ناوی بتێك بووه‌، یان ناوی ئافره‌تێك بووه‌ په‌رستوویانه‌، یان ناوی په‌روه‌ردگار بووه‌و بتێكتان كردووه‌ به‌ په‌روه‌ردگار [ وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ (١٢٥) ] وه‌ وازتان له‌ باشترین دروستكار هێناوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌و عیباده‌تی ئه‌و ناكه‌ن، كه‌ ته‌نها ئه‌و په‌رستراوى حه‌قه‌و شایانى په‌رستنه‌و په‌رستراوه‌كانى تر پوچه‌ڵ و بێبنه‌مان."},{"id":126,"translation":"[ اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ (١٢٦) ] هه‌ر (الله)یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌و په‌روه‌ردگاری باوك و باپیرانی پێشینیشتانه‌."},{"id":127,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ (١٢٧) ] ئه‌وان به‌درۆیان زانی، وه‌ ئه‌بێ ئاماده‌ی سزای خوای گه‌وره‌ بن له‌ ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":128,"translation":"[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (١٢٨) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان پێی هێناوه‌ ڕزگاریان ئه‌بێ له‌ سزا."},{"id":129,"translation":"[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (١٢٩) ] وه‌ ئه‌میش له‌ناو ئوممه‌تانی دواتردا مه‌دح و سه‌ناو ستایش ده‌كرێت و باش باس ده‌كرێت و ڕێزی ئه‌مێنێت."},{"id":130,"translation":"[ سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ (١٣٠) ] وه‌ سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌ (ئیل یاسین) بێت واته‌: له‌ (ئیلیاس) - صلی الله علیه وسلم - بێت كه‌ هه‌ردووكیان یه‌كن."},{"id":131,"translation":"[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٣١) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌."},{"id":132,"translation":"[ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (١٣٢) ] به‌ دڵنیایى ئه‌میش یه‌كێك بووه‌ له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئێمه‌."},{"id":133,"translation":"{خێزانه‌كه‌ى لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ناو سزادراواندا ده‌بێت} [ وَإِنَّ لُوطًا لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (١٣٣) ] وه‌ لوطيش - صلی الله علیه وسلم - یه‌كێك بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌."},{"id":134,"translation":"[ إِذْ نَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ (١٣٤) ] كه‌ خۆی و كه‌سوكاره‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئه‌وه‌ی كه‌ شوێنی كه‌وتبوون هه‌موویانمان ڕزگار كرد."},{"id":135,"translation":"[ إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ (١٣٥) ] ته‌نها پیرێژنێك نه‌بێ كه‌ له‌ناو سزادا مایه‌وه‌ كه‌ خێزانه‌كه‌ی بوو كافر بوو باوه‌ڕی پێ نه‌هێنا."},{"id":136,"translation":"[ ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ (١٣٦) ] پاشان ئه‌وانه‌ی ترمان هه‌موو له‌ناوبرد."},{"id":137,"translation":"[ وَإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ (١٣٧) ] ئه‌ی خه‌ڵكی مه‌ككه‌ ئێوه‌ به‌ به‌یانیان به‌ شوێنه‌واری ئه‌وان و ماڵه‌كانیاندا تێئه‌په‌ڕن."},{"id":138,"translation":"[ وَبِاللَّيْلِ ] وه‌ به‌ شه‌وانیش هه‌ر به‌ گه‌ڕانه‌وه‌تان له‌ شامدا به‌سه‌ریاندا تێئه‌په‌ڕن [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٣٨) ] ئه‌وه‌ بۆ په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن بزانن خوای گه‌وره‌ چۆن سزای دان دوایی سزای ئێوه‌ش ئه‌دات ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن، خواى گه‌وره‌ شوێنه‌كه‌ى كردن به‌ ده‌ریاچه‌یه‌كى پیسى بۆگه‌نى ناشیرین."},{"id":139,"translation":"{یونس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فڕێ ده‌درێته‌ ناو ده‌ریاوه‌} [ وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (١٣٩) ] وه‌ (یونس)یش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ (ذا النون)ی پێ وتراوه‌ به‌ دڵنیایى یه‌كێك بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌."},{"id":140,"translation":"[ إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (١٤٠) ] كاتێك كه‌ وایزانی خوای گه‌وره‌ سزای قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌دات كه‌ سزاكه‌ دواكه‌وت ئه‌م قه‌ومه‌كه‌ی خۆی به‌جێ هێشت و چووه‌ ناو كه‌شتییه‌كه‌وه‌ كه‌ كه‌شتییه‌كه‌ پڕ بوو له‌ شتومه‌ك."},{"id":141,"translation":"[ فَسَاهَمَ ] نزیك بووه‌ كه‌شتییه‌كه‌ نوقم بێت تیرو پشكیان كرد بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موویان نقوم نه‌بن كه‌سێك فڕێ بده‌نه‌ ناو ئاوه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌شتیه‌كه‌ ڕزگاری بێت [ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ (١٤١) ] كاتێك كه‌ تیروپشك كرا سآ جار یونس - صلی الله علیه وسلم - ده‌رچوو وه‌ فڕێیان دایه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌."},{"id":142,"translation":"[ فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ (١٤٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌هه‌نگێكی ناردو قوتی دا، چونكه‌ یونس - صلی الله علیه وسلم - قه‌ومه‌كه‌ى به‌جێهێشت و لۆمه‌ كرا."},{"id":143,"translation":"[ فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ (١٤٣) ] ئه‌گه‌ر یونس - صلی الله علیه وسلم - له‌ناو سكی نه‌هه‌نگه‌كه‌ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ی نه‌كردایه‌ یان نوێژی نه‌كردایه‌، ئه‌ووترێ: پێشترو له‌ناو سكى نه‌هه‌نگه‌كه‌یش نوێژو زیكری خوای گه‌وره‌ی كردووه‌."},{"id":144,"translation":"[ لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (١٤٤) ] ئه‌وه‌ له‌ناو سكی ئه‌و نه‌هه‌نگه‌دا ئه‌مایه‌وه‌ تا ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌، واته‌: ناو سكی نه‌هه‌نگه‌كه‌ ئه‌بووه‌ گۆڕی."},{"id":145,"translation":"{یونس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - رزگارى ده‌بێت} [ فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ سَقِيمٌ (١٤٥) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كرد به‌ نه‌هه‌نگه‌كه‌ له‌ ده‌مییه‌وه‌ فڕێی دایه‌ ده‌شت و شوێنێكی چۆڵه‌وه‌ كه‌ هیچ رووه‌كى لێنه‌بوو، وه‌ لاوازو نه‌خۆش بوو جلوبه‌رگی له‌به‌ردا نه‌مابوو."},{"id":146,"translation":"[ وَأَنْبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِنْ يَقْطِينٍ (١٤٦) ] وه‌ دارێكمان بۆی ڕوواند كه‌ سێبه‌ری بۆ بكات كه‌ ئه‌ووترێ: كوله‌كه‌ بووه‌."},{"id":147,"translation":"[ وَأَرْسَلْنَاهُ إِلَى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ (١٤٧) ] پاشان ناردمان بۆ لای خه‌ڵكی (نه‌ینه‌وا) كه‌ سه‌د هه‌زار كه‌س یاخود زیاتر بوون."},{"id":148,"translation":"[ فَآمَنُوا ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ نیشانه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تیان بینی، یاخود هه‌ندێك له‌ نیشانه‌كانی سزای خوای گه‌وره‌یان بینی هه‌موویان ئیمانیان هێناو خوای گه‌وره‌ سزای نه‌دان [ فَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ (١٤٨) ] وه‌ ژیانماندن تا كۆتایی ئه‌جه‌ل و كاتی دیاریكراوی خۆیان."},{"id":149,"translation":"{كافران بوهتان بۆ خواى گه‌وره‌ ده‌كه‌ن } [ فَاسْتَفْتِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پرسیار له‌ كافرانى قوڕه‌یش بكه‌ وه‌كو به‌رهه‌ڵستى كردن و نكوڵى كردن [ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ (١٤٩) ] ئایا ئه‌وان بۆچى ئه‌ڵێن: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌كاتێكدا بۆ خۆیان ڕازی نابن كچیان ببێت و كچ زینده‌ به‌چاڵ ئه‌كه‌ن ئایا خوای گه‌وره‌ كچی هه‌یه‌و ئه‌وان كوڕیان هه‌یه‌! چۆن به‌ شتێك بۆ خۆیان ڕازی نابن ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌."},{"id":150,"translation":"[ أَمْ خَلَقْنَا الْمَلَائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ (١٥٠) ] یاخود ئایا ئه‌گه‌ر مه‌لائیكه‌ت كچ بن ئێمه‌ كاتێك مه‌لائیكه‌تمان دروست كردووه‌ ئه‌وان ئاگادار بوونه‌و بینیویانه‌ چۆن ئه‌زانن مه‌لائیكه‌ت كچه‌."},{"id":151,"translation":"[ أَلَا إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ (١٥١) ] نه‌خێر ئه‌مه‌ ته‌نها درۆهه‌ڵبه‌ستن و بوهتانێكه‌و له‌ بوهتان كردندا ئه‌وان ئه‌ڵێن:"},{"id":152,"translation":"[ وَلَدَ اللَّهُ ] خوای گه‌وره‌ منداڵی بووه‌ (وَالْعِيَاذُ بِالله) [ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (١٥٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌وان درۆ ئه‌كه‌ن."},{"id":153,"translation":"[ أَصْطَفَى الْبَنَاتِ عَلَى الْبَنِينَ (١٥٣) ] ئایا خوای گه‌وره‌ كچی هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر كوڕدا له‌ كاتێك ئێوه‌ خۆتان به‌ كچ ڕازی نین."},{"id":154,"translation":"[ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (١٥٤) ] ئه‌وه‌ چیتانه‌و چۆن بڕیارێكه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ی ئه‌ده‌ن."},{"id":155,"translation":"[ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (١٥٥) ] ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن له‌سه‌ر پووچه‌ڵی و به‌تاڵی ئه‌و قسه‌یه‌ی خۆتان."},{"id":156,"translation":"[ أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُبِينٌ (١٥٦) ] یاخود به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكراتان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌م قسانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن."},{"id":157,"translation":"[ فَأْتُوا بِكِتَابِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٥٧) ] ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌یه‌ك و كتابێكى ئاسمانیتان هه‌یه‌ ئه‌م شتانه‌ی تیا نووسراوه‌ته‌وه‌ بیهێنن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن."},{"id":158,"translation":"[ وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَبًا ] ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ جنیه‌كاندا نه‌سه‌ب له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ (وَالْعِيَاذُ بِالله) ئه‌یانووت: ژن و ژنخوازی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ داوای جنی كردووه‌ جنیان داوه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌تیش له‌و بووه‌ (وَالْعِيَاذُ بِالله) [ وَلَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ (١٥٨) ] له‌ كاتێكدا كه‌ جنیه‌ كافره‌كانیش ئه‌زانن ئاماده‌ی ئاگری دۆزه‌خ و سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بن له‌سه‌ر ئه‌م درۆ هه‌ڵبه‌ستنانه‌."},{"id":159,"translation":"[ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٥٩) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و وه‌سفانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پاك و بێگه‌رده‌ له‌وه‌ی كه‌ خێزان یان منداڵی هه‌بێت."},{"id":160,"translation":"[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (١٦٠) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ ئاماده‌ی سزای خوای گه‌وره‌ نابن، یاخود ئه‌و وه‌سفانه‌ ناده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ به‌ڵكو به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستن و خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو وه‌سفێك كه‌ شایانى خواى گه‌وره‌ نه‌بێت."},{"id":161,"translation":"[ فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ (١٦١) ] ئێوه‌ خۆتان و خواكانتان."},{"id":162,"translation":"[ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ (١٦٢) ] ناتوانن كه‌س گومڕا بكه‌ن و كه‌س شوێنتان ناكه‌وێت."},{"id":163,"translation":"[ إِلَّا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ (١٦٣) ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سێك خۆی به‌رده‌وام بێ له‌سه‌ر كوفرو خۆی بیه‌وێ بچێته‌ دۆزه‌خه‌وه‌و دۆزه‌خ هه‌ڵبژێرێ."},{"id":164,"translation":"[ وَمَا مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَعْلُومٌ (١٦٤) ] فریشته‌كان ئه‌ڵێن: وه‌ هیچ كه‌سێك له‌ ئێمه‌ نیه‌ ته‌نها شوێنی دیاریكراوی خۆمان هه‌یه‌ له‌ ئاسماندا خوای گه‌وره‌ى لێ ده‌په‌رستین و ئه‌و شوێنه‌ تێناپه‌ڕێنین."},{"id":165,"translation":"[ وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ (١٦٥) ] وه‌ ئێمه‌ هه‌موومان پۆل پۆل ڕاوه‌ستاوین له‌ ئاسمان عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین هه‌روه‌كو چۆن باوه‌ڕدارانیش له‌ نوێژه‌كاندا پۆل پۆل ڕائه‌وه‌ستن و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":166,"translation":"[ وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ (١٦٦) ] وه‌ ئێمه‌ ته‌سبیحات و نوێژو عیباده‌ت و زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین، واته‌: ئێمه‌ كچی خوای گه‌وره‌ نین به‌ڵكو به‌نده‌ی ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌ین."},{"id":167,"translation":"[ وَإِنْ كَانُوا لَيَقُولُونَ (١٦٧) ] هه‌ر چه‌نده‌ موشریكان ئه‌یانووت:"},{"id":168,"translation":"[ لَوْ أَنَّ عِنْدَنَا ذِكْرًا مِنَ الْأَوَّلِينَ (١٦٨) ] ئه‌گه‌ر كتابێكمان هه‌بوایه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی بۆ ئوممه‌تانی پێشتر هاتووه‌ وه‌ك ته‌ورات و ئینجیل."},{"id":169,"translation":"[ لَكُنَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (١٦٩) ] ئه‌وه‌ ئێمه‌ش ئه‌بووینه‌ به‌نده‌ی دڵسۆزی خوای گه‌وره‌و به‌ دڵسۆزی عیباده‌تی خوای گه‌وره‌مان ئه‌كردو كوفرمان نه‌ئه‌كرد."},{"id":170,"translation":"[ فَكَفَرُوا بِهِ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ كتابیان بۆ هات له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ قورئان بوو ئه‌وان كوفریان پێ كرد [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (١٧٠) ] ئه‌وه‌ له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی كوفره‌كه‌یان ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزایان ئه‌دات."},{"id":171,"translation":"[ وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ (١٧١) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ به‌ دڵنیایى پێشتریش ئێمه‌ وشه‌و قسه‌ى خۆمان پێش خستووه‌ بۆ به‌نده‌ نێردراوه‌كانی خۆمان بۆ پێغه‌مبه‌ران كه‌ ئه‌بێ ئه‌وان سه‌ركه‌ون."},{"id":172,"translation":"[ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ (١٧٢) ] ئه‌مانن كه‌ سه‌رئه‌كه‌ون به‌سه‌ر دوژمنه‌كانیاندا وه‌ زاڵ ئه‌بن."},{"id":173,"translation":"[ وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ (١٧٣) ] وه‌ سه‌ربازه‌كانی ئێمه‌ ئه‌وانیش سه‌ركه‌وتوون وه‌ زاڵن به‌سه‌ر كافران و بێباوه‌ڕاندا."},{"id":174,"translation":"[ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ (١٧٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پشتیان تێ بكه‌و ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئازاریان تا كاتی دیاریكراویان دێت كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌بات."},{"id":175,"translation":"[ وَأَبْصِرْهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دێت به‌ كوشتن و به‌ دیل گرتن، یان له‌ رۆژى قیامه‌ت تۆ ته‌ماشایان بكه‌ [ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٥) ] ئه‌وانیش به‌ چاوی خۆیان ئه‌و شته‌ ئه‌بینن و ته‌ماشای ئه‌كه‌ن به‌ڵام سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێت."},{"id":176,"translation":"[ أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (١٧٦) ] ئایا ئه‌وان په‌له‌ی سزای ئێمه‌ ئه‌كه‌ن و داوای سزای ئێمه‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: كه‌ی سزای خوا دێت."},{"id":177,"translation":"[ فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ ] كاتێك سزای ئێمه‌ دائه‌به‌زێ بۆ گۆڕه‌پان و ماڵ و شوێنی ئه‌وان له‌ كاتی جه‌نگدا [ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ (١٧٧) ] ئه‌وه‌ خراپترین به‌یانیه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاگادار كراونه‌ته‌وه‌ كه‌ تیایدا تێكئه‌شكێن."},{"id":178,"translation":"[ وَتَوَلَّ عَنْهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ پشتیان تێ بكه‌ [ حَتَّى حِينٍ (١٧٨) ] تا كاتی دیاریكراویان كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات و تێكیانئه‌شكێنێ."},{"id":179,"translation":"[ وَأَبْصِرْ ] وه‌ تۆ ته‌ماشا بكه‌ كاتێك كه‌ تێكئه‌شكێن و ئه‌كوژرێن له‌ جه‌نگى به‌در [ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٩) ] وه‌ خۆیشیان به‌ چاوی خۆیان ئه‌و شته‌ ئه‌بینن به‌ڵام سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":180,"translation":"[ سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٨٠) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ په‌روه‌ردگارت ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی كه‌ به‌ عیززه‌ته‌ له‌ هه‌موو ئه‌و وه‌سفه‌ ناشیرینانه‌ی كه‌ كافران و موشریكان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌."},{"id":181,"translation":"[ وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (١٨١) ] وه‌ سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ران و نێردراوانی خوای گه‌وره‌ بێت له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":182,"translation":"[ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٢) ] وه‌ حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان له‌سه‌ر هه‌موو نیعمه‌ته‌كانی له‌سه‌رخستنی پێغه‌مبه‌ران و تێكشكاندنی كافران، والله أعلم."}]},{"id":38,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (صاد) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٨٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ ص ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسى ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون [ وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ (١) ] سوێند بێت به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ زیكرو یادكردنه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگارى و سودو به‌رژه‌وه‌ندی ژیان و دوارۆژى ئێوه‌ی تیایه‌، یاخود پله‌و پایه‌و ڕێزی تیایه‌و قورئانێكی پله‌و پایه‌ به‌رزو به‌ڕێزه‌."},{"id":2,"translation":"[ بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي عِزَّةٍ وَشِقَاقٍ (٢) ] به‌ڵكو كافران خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزن، وه‌ بێ فه‌رمانی و سه‌رپێچى خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و حه‌ق وه‌رناگرن."},{"id":3,"translation":"[ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ (٣) ] له‌ پێش ئه‌ماندا چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی ترمان له‌ناوبرد كه‌ له‌ كاتی دابه‌زینی سزادا داوای فریاكه‌وتنیان له‌ خواى گه‌وره‌ كردو گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌و په‌نایان بۆ هێنا به‌ڵام كاتی فریاكه‌وتن و ته‌وبه‌ نه‌مابوو كۆتایی هاتبوو سوودى پێ نه‌گه‌یاندن."},{"id":4,"translation":"[ وَعَجِبُوا أَنْ جَاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ ] وه‌ كافران پێیان سه‌یر بوو كه‌ له‌ناو خۆیان كه‌سێك هاتووه‌و بووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رو ئاگاداریان ئه‌كاته‌وه‌ [ وَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا سَاحِرٌ كَذَّابٌ (٤) ] وه‌ كافران كاتێك كه‌ موعجیزه‌كانیان بینی وتیان: محمد - صلی الله علیه وسلم - ساحیرو جادووگه‌رێكی زۆر درۆزنه‌و جادوومان لێ ئه‌كات."},{"id":5,"translation":"[ أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا ] ئایا ئه‌م هه‌موو خوایه‌ی كه‌ ئێمه‌ هه‌مانه‌ هه‌مووی كردووه‌ به‌ یه‌ك خواو ئه‌ڵێ: ته‌نها خوایه‌ك بپه‌رستن [ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ (٥) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ شتێكی زۆر سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌ره‌، (پێیان سه‌یر بوو واز له‌ فره‌ خواپه‌رستى و هاوبه‌شبڕیاردان بێنن و به‌تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌ بپه‌رستن و یه‌كخواپه‌رست بن!)، سه‌ركرده‌و ده‌سه‌ڵاتدارانى قوڕه‌یش چوون بۆ لاى (ئه‌بو تاڵیب) وتیان محمدى برازات - صلی الله علیه وسلم - سوكایه‌تى به‌ خواكانمان ده‌كات بۆ نانێریت به‌ شوێنیداو قه‌ده‌غه‌ى بكه‌یت، ئه‌ویش بانگى كردو وتى: ئه‌ى برازاى خۆم بۆچى قه‌ومه‌كه‌ت گله‌ییت لێده‌كه‌ن؟ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى مامه‌ من ته‌نها بانگیان ده‌كه‌م بۆ یه‌ك وشه‌ كه‌ بیڵێن، ئه‌وانیش وتیان: یه‌ك وشه‌ نا ده‌ وشه‌ ده‌ڵێین، چییه‌؟ فه‌رمووى: بڵێن: (لا إله إلا الله)، هه‌موویان هه‌ستان و رۆیشتن و وتیان هه‌موو خواكانى كردووه‌ به‌یه‌ك خواو داواى په‌رستنى ته‌نها خوایه‌كمان لێده‌كات ئه‌مه‌ زۆر سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌ره‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م پێنج ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند."},{"id":6,"translation":"{سه‌ركرده‌و ده‌سه‌لآتداران داوا له‌ خه‌ڵكى ده‌كه‌ن ده‌ستبه‌ردارى خواكانیان نه‌بن!} [ وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ ] وه‌ سه‌ركرده‌و ده‌سه‌ڵاتدارو گه‌وره‌كانیان ڕۆیشتن به‌ خه‌ڵكیان وت: [ أَنِ امْشُوا وَاصْبِرُوا عَلَى آلِهَتِكُمْ ] بڕۆن و به‌رده‌وام بن و ئارام بگرن له‌سه‌ر په‌رستنی خواكانتان و به‌ قسه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - مه‌كه‌ن [ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ يُرَادُ (٦) ] ئه‌مه‌ شتێكه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - مه‌به‌ستى هه‌یه‌و ئه‌یه‌وێ به‌هۆیه‌وه‌ خۆی بكات به‌ فه‌رمانڕه‌واو ده‌سه‌ڵاتدارو زاڵ بێت به‌سه‌رماندا به‌ هۆی ئه‌م قسانه‌وه‌."},{"id":7,"translation":"[ مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ ] ئه‌م شته‌مان نه‌بیستووه‌ له‌ میلله‌تانی پێشتردا وه‌كو قوڕه‌یش، یان گاوره‌كان كه‌ بڵێن: ته‌نها خوایه‌ك بپه‌رسته‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وان پێشتر دینیان هه‌بووه‌ [ إِنْ هَذَا إِلَّا اخْتِلَاقٌ (٧) ] ئه‌مه‌ ته‌نها درۆ و بوهتانێكه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیبه‌ستووه‌."},{"id":8,"translation":"[ أَأُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا ] ئایا له‌ ناو ئێمه‌دا كه‌ ئه‌م هه‌موو پیاوه‌ گه‌وره‌و ناوداره‌ هه‌یه‌ زیكرو قورئان و وه‌حی بۆ محمد - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه‌!؟ [ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي ] به‌ڵكو ئه‌وان به‌رده‌وام له‌ گوماندان له‌و زیكرو قورئانه‌ [ بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ (٨) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هێشتا سزای خوای گه‌وره‌یان پێ نه‌گه‌یشتووه‌و نه‌چه‌شتووه‌ بۆیه‌ له‌خۆبایی بوونه‌، با له‌ رۆژى قیامه‌ت فڕێ بدرێنه‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ سه‌ره‌نجامى ئه‌م كوفرو به‌درۆزانینه‌یان ده‌زانن."},{"id":9,"translation":"[ أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ (٩) ] یاخود ئایا كلیلی خه‌زێنه‌كانی ڕه‌حمه‌تی په‌روه‌ردگار كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و به‌خشه‌ره‌ له‌لای ئه‌وانه‌ تا ئه‌وان پێغه‌مبه‌رایه‌تی به‌ هه‌ر كه‌سێك ببه‌خشن كه‌ خۆیان ویستیان لێ بێت."},{"id":10,"translation":"[ أَمْ لَهُمْ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] یاخود ئایا موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ به‌ ده‌ست ئه‌وانه‌ تا به‌ ویستی خۆیان بیبه‌خشن [ فَلْيَرْتَقُوا فِي الْأَسْبَابِ (١٠) ] ده‌ی ئه‌گه‌ر ده‌توانن با به‌رز ببنه‌وه‌ بۆ ئاسمانه‌كان تا ئه‌و بڕیارانه‌ بده‌ن."},{"id":11,"translation":"[ جُنْدٌ مَا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ الْأَحْزَابِ (١١) ] له‌وێ ئه‌م سه‌ربازو گروپ و كۆمه‌ڵه‌ كافرانه‌ هه‌ر هه‌موویان تێكئه‌شكێن، وه‌كو له‌ غه‌زای به‌در تێكشكان."},{"id":12,"translation":"[ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتَادِ (١٢) ] له‌ پێش ئه‌مانیشدا قه‌ومی نوحیش نوح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی، وه‌ قه‌ومی عادیش هود پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی، وه‌ قه‌ومی فیرعه‌ونیش موسى پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی كه‌ ماڵ و خانوى زۆر پته‌و و جێگیریان هه‌بوو، یاخود له‌به‌ر زۆرى سه‌ربازه‌كانیان خێمه‌ى زۆریان هه‌بووه‌و مێخى زۆریان داكوتاوه‌، یاخود بۆ سزادانى خه‌ڵكى فیرعه‌ون مێخى داكوتاوه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی ئه‌هرامه‌كانه‌ ئه‌و ئه‌هرامانه‌یان هه‌بووه‌و زۆر به‌هێزیش بوونه‌و خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن."},{"id":13,"translation":"[ وَثَمُودُ ] وه‌ قه‌ومی ثهمودیش صاڵح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی [ وَقَوْمُ لُوطٍ ] قه‌ومی لوطيش لوط پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی [ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ ] وه‌ خاوه‌نی داره‌كان ئه‌وانه‌ی كه‌ دارێكی زۆریان هه‌بوو له‌ كه‌ناری ده‌ریاوه‌ تا (مه‌دیه‌ن) شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌ درۆزانى [ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ (١٣) ] ئا ئه‌مانه‌ هه‌موویان حیزبه‌كانن و له‌ ئێوه‌ به‌هێزترو ده‌وڵه‌مه‌ندتر بوونه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردن و سه‌روه‌ت و سامان و ده‌سه‌ڵات و سه‌رباز له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ رزگارى نه‌كردن."},{"id":14,"translation":"[ إِنْ كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ الرُّسُلَ ] هه‌ر یه‌ك له‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌ درۆزانی [ فَحَقَّ عِقَابِ (١٤) ] بۆیه‌ سزای خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ بوو، وه‌ شایه‌نی سزای خوای گه‌وره‌ بوون."},{"id":15,"translation":"[ وَمَا يَنْظُرُ هَؤُلَاءِ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌ چاوه‌ڕێی هیچ شتێك ناكه‌ن ته‌نها قیامه‌ت نه‌بێت كه‌ له‌ناكاودا دێت و ته‌نها یه‌ك ده‌نگێكه‌ كاتێك كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ مَا لَهَا مِنْ فَوَاقٍ (١٥) ] گه‌ڕانه‌وه‌ى نیه‌، یان به‌ (فُوَاق) ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: كاتێكی وایه‌ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ حوشترێك بدۆشیت به‌وه‌نده‌ كۆتایی به‌ هه‌موو شتێك دێت."},{"id":16,"translation":"[ وَقَالُوا رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسَابِ (١٦) ] كافران به‌ گاڵته‌پێكردنه‌وه‌ داواى پێشخستنى سزایان ده‌كردو وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌ش و پشكى خۆمان سزامان بده‌ له‌ دونیاداو دوای مه‌خه‌ بۆ ڕۆژی قیامه‌ت بۆ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌، یان وتیان ئه‌گه‌ر به‌هه‌شت هه‌یه‌ له‌ دونیا به‌ش و پشكى خۆمان پێببه‌خشه‌و دواى مه‌خه‌ بۆ قیامه‌ت."},{"id":17,"translation":"[ اصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو قسانه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن {شاخ و باڵنده‌ له‌گه‌ڵ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زیكرى خوا ده‌كه‌ن!} [ وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ] وه‌ تۆ یادی به‌نده‌ی ئێمه‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ [ ذَا الْأَيْدِ ] كه‌ زۆر به‌هێز بوو له‌ زانست و زانیارى و په‌رستن و كرده‌وه‌ى چاك و جه‌نگدا، كه‌ زۆر شه‌ونوێژى ده‌كردو رۆژنارۆژێك به‌رۆژوو ده‌بوو، وه‌ له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌دا هه‌ڵناهات و رایناكرد [ إِنَّهُ أَوَّابٌ (١٧) ] وه‌ ئه‌و زۆر كه‌سێكی گه‌ڕاوه‌ بوو بۆ لای خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو كاروبارێكیدا."},{"id":18,"translation":"[ إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِشْرَاقِ (١٨) ] ئێمه‌ شاخه‌كانمان ژێربار كردبوو له‌گه‌ڵیدا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد به‌ ئێواران و به‌یانیان."},{"id":19,"translation":"[ وَالطَّيْرَ مَحْشُورَةً كُلٌّ لَهُ أَوَّابٌ (١٩) ] وه‌ كه‌ زه‌بورى بخوێندایه‌ ئه‌وه‌نده‌ ده‌نگى خۆش بوو باڵنده‌كانیش له‌ ئاسمان هه‌ر هه‌موویان كۆ ئه‌بوونه‌وه‌و له‌گه‌ڵیدا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كردو هه‌موویان ئه‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و گوێڕایه‌ڵى ده‌بوون."},{"id":20,"translation":"[ وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ ] وه‌ موڵكه‌كه‌یشیمان زۆر به‌هێز كردو موڵكێكى ته‌واومان پێبه‌خشى ئه‌وه‌ى كه‌ پاشاكان پێویستیان بێت، وه‌ سه‌رمان خست به‌سه‌ر دوژمندا [ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ ] وه‌ حیكمه‌ت و دانایی و كاربه‌جێی و تێگه‌یشتن و دادپه‌روه‌ری و پێغه‌مبه‌رایه‌تیمان پێ به‌خشی [ وَفَصْلَ الْخِطَابِ (٢٠) ] وه‌ یه‌كلا كردنه‌وه‌مان پێ به‌خشى له‌ قسه‌ كردن و بڕیاردان و قه‌زادا كه‌ به‌ جوانی یه‌كلای ئه‌كرده‌وه‌ به‌ بوونى دوو شایه‌ت له‌سه‌ر تۆمه‌تبار، وه‌ كه‌ نه‌بوو ئه‌وا به‌ سوێند خواردنى تۆمه‌تباره‌كه‌، وه‌كو شه‌ریعه‌تى خۆمان"},{"id":21,"translation":"{به‌سه‌رهاتى داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و دوو كه‌سه‌ دژ به‌یه‌كه‌كه‌} [ وَهَلْ أَتَاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَ (٢١) ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا هه‌واڵی ئه‌و دوو كه‌سه‌ت بۆ هاتووه‌ كاتێك كه‌ دژ به‌یه‌ك بوون و له‌ میحراب و دیواره‌كه‌ په‌ڕینه‌وه‌و هاتنه‌ ئه‌م دیو و هاتنه‌ ژووره‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ ده‌رگا بده‌ن، (به‌ شوێنى نوێژ كردنى ئیمام ده‌وترێت: میحراب، واته‌: شه‌ڕگه‌، چونكه‌ شوێنى شه‌ڕ كردنه‌ له‌گه‌ڵ شه‌یتان) ."},{"id":22,"translation":"[ إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُودَ ] كاتێك خۆیان كرده‌ ژووره‌وه‌ بۆ لای داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ فَفَزِعَ مِنْهُمْ ] داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - لێیان ترسا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ده‌رگاوه‌ نه‌هاتنه‌ ژووره‌وه‌ [ قَالُوا لَا تَخَفْ ] وتیان: مه‌ترسێ [ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ ] ئێمه‌ دوو كه‌سین دژبه‌یه‌كین كێشه‌مان هه‌یه‌و یه‌كێكمان سته‌می له‌وه‌ی تر كردووه‌ [ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ ] تۆ به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری بڕیار له‌ نێوانماندا بده‌ [ وَلَا تُشْطِطْ ] وه‌ سته‌م مه‌كه‌ له‌ بڕیاردانتدا [ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ (٢٢) ] وه‌ ڕێنماییمان بكه‌ بۆ ڕێگای ڕاست."},{"id":23,"translation":"[ إِنَّ هَذَا أَخِي لَهُ تِسْعٌ وَتِسْعُونَ نَعْجَةً ] ئه‌مه‌ برامه‌ نه‌وه‌دو نۆ مه‌ڕی هه‌یه‌ [ وَلِيَ نَعْجَةٌ وَاحِدَةٌ ] وه‌ منیش ته‌نها یه‌ك مه‌ڕێكم هه‌یه‌ [ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا ] داوای ئه‌و مه‌ڕه‌یش له‌ من ده‌كات و ئه‌ڵێ: بیده‌ به‌ من [ وَعَزَّنِي فِي الْخِطَابِ (٢٣) ] وه‌ زاڵ بوو به‌سه‌رمدا له‌ قسه‌كردندا."},{"id":24,"translation":"[ قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ ] داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسه‌ر بڕیاری داو فه‌رمووی: به‌ڕاستی سته‌می لێ كردوویت كه‌ داوای مه‌ڕه‌كه‌ى تۆ ئه‌كات و ده‌یه‌وێت بیكاته‌ لای ئه‌وانه‌ی خۆی و لێت بسه‌نێت [ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] وه‌ زۆرێكیش له‌وانه‌ی كه‌ شه‌ریكن هه‌ندێكیان سته‌م له‌ هه‌ندێكیان ده‌كه‌ن [ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ ] ته‌نها ئه‌وانه‌ نه‌بێت كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ كه‌ ئه‌وانیش كه‌من [ وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ ] وه‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دڵنیا بوو وه‌ زانی كه‌ ئێمه‌ تاقیمان كرده‌وه‌ [ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ ] بۆیه‌ داوای لێخۆشبوونی له‌ خوای گه‌وره‌ كرد [ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ (٢٤) ] وه‌ چووه‌ ركوع و سجودو كڕنوشی بۆ خوای گه‌وره‌ بردو گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای و داوای لێخۆشبوونی لێكرد، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر مینبه‌ر سوره‌تى (ص) ى خوێند گه‌یشته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى و سوجده‌ى بردو هاوه‌ڵانیش سوجده‌یان له‌گه‌ڵدا برد، به‌ڵام ئه‌و چیرۆكه‌ی كه‌ باسكراوه‌ كه‌ گوایه‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌زیرێكی هه‌بووه‌ خێزانه‌كه‌ی به‌ ڕووتی بینیوه‌و حه‌زی لێ كردووه‌و پاشان وه‌زیره‌كه‌ی ناردووه‌ بۆ جه‌نگ و كوژراوه‌و خێزانه‌كه‌ی ماره‌ كردووه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌و دوو مه‌لائیكه‌ته‌ى ناردووه‌ و داود پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - تاقیكردۆته‌وه‌و دواتر زانیوێتی و ته‌وبه‌ی كردووه‌، ئه‌مه‌ (ئیسرائیلیاته‌) و هیچ بنچینه‌و بنه‌مایه‌كى نیه‌و صه‌حیح و ڕاست نیه‌، نه‌ك پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌ڵكو باوه‌ڕدارێكی ڕاسته‌قینه‌ كاری وای لێ ناوه‌شێته‌وه‌ چ جای پێغه‌مبه‌رێك له‌ پێغه‌مبه‌ران، به‌ڵكو هه‌ر دوو كه‌س بوونه‌و ئه‌و كێشه‌یه‌یان هه‌بووه‌، وه‌ هه‌ڵه‌كه‌ی داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی گوێ له‌وه‌ی تر بگرێت یه‌كسه‌ر وتی: زوڵم و سته‌می لێ كردوویت، با ئه‌و نه‌وه‌دو نۆ مه‌ڕیشی هه‌بێت و ئه‌م یه‌ك مه‌ڕی هه‌بێت له‌وانه‌یه‌ ئه‌وه‌ى یه‌ك مه‌ڕه‌كه‌ى هه‌یه‌ زوڵمی كردبێت و زوڵم و سته‌م به‌ زۆرو كه‌مى نیه‌، نه‌ئه‌بوایه‌ بڕیاری بدایه‌ تا گوێى له‌وه‌ى تریش ده‌گرت، وه‌ له‌ شه‌ریعه‌تى خۆیشمان هه‌روایه‌ نابێت قازى و دادوه‌ر بڕیار بدات تا گوێ له‌ هه‌ردوو لا ده‌گرێت، ئه‌مه‌ ته‌فسیرى ڕاست و دروسته‌ بۆ ئایه‌ته‌كه‌."},{"id":25,"translation":"[ فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ ] ئێمه‌ش لێی خۆش بووین له‌و بڕیاره‌ په‌له‌یه‌ی كه‌ دای [ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (٢٥) ] وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌لای ئێمه‌ نزیكی و ڕێزو لێخۆشبوونی بۆ هه‌یه‌، وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی باشیشی بۆ هه‌یه‌ كه‌ پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شته‌."},{"id":26,"translation":"[ يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ ] ئه‌ی داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ تۆمان كردووه‌ به‌ جێنشین له‌سه‌ر زه‌ویدا [ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ ] تۆ بڕیار له‌ نێوان خه‌ڵكیدا بده‌ به‌ دادپه‌روه‌ری [ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زوو نه‌كه‌وی له‌ بڕیاردان له‌ نێوان خه‌ڵكیدا چونكه‌ گومڕات ئه‌كه‌ن و له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لات ئه‌ده‌ن، یان له‌ ڕێگای به‌هه‌شت لات ئه‌ده‌ن [ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن [ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ (٢٦) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌یان له‌بیر كردووه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ] وه‌ ئێمه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ به‌بێهوده‌و بێ حیكمه‌ت دروستمان نه‌كردوون [ ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئه‌مه‌ گومانی كافرانه‌ كه‌ وائه‌زانن هه‌روا به‌بێ حیكمه‌ت دروستكراوه‌ [ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ (٢٧) ] وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كافرانه‌."},{"id":28,"translation":"{چاكه‌كاران و خراپه‌كاران یه‌كسان نین} [ أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ ] یاخود ئایا ئێمه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌یان دائه‌نێین كه‌ ئاشووب ئه‌گێڕن له‌سه‌ر زه‌ویدا [ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ (٢٨) ] یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌كو خراپه‌كارانیان دائه‌نێین، نه‌خێر ئه‌مه‌ شتێكی نا دادپه‌روه‌ریه‌و له‌ خوای گه‌وره‌ ناوه‌شێته‌وه‌، به‌ڵكو رۆژى قیامه‌ت هه‌یه‌و له‌وێ هه‌موو كه‌س پاداشت یان سزاى دادپه‌روه‌رانه‌ وه‌رده‌گرێت."},{"id":29,"translation":"[ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزو پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ته‌ كتابێكه‌ بۆ تۆمان دابه‌زاندووه‌ [ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئایه‌ته‌كانی تێبگه‌ن و تێبفكرن و بیربكه‌نه‌وه‌ [ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ (٢٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و ژیرین تا یادبكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن."},{"id":30,"translation":"{سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و ئه‌سپه‌كانى} [ وَوَهَبْنَا لِدَاوُودَ سُلَيْمَانَ ] وه‌ ئێمه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رمان به‌ داود پێغه‌مبه‌ر به‌خشی (عَلَيْهِمَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ) [ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (٣٠) ] كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - باشترین به‌نده‌ بووه‌، وه‌ زۆر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕایه‌وه‌."},{"id":31,"translation":"[ إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ (٣١) ] كاتێك كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌سپی یه‌كجار زۆری هه‌بوو كه‌ باڵیان هه‌بووه‌، (صافینات) واته‌: ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ر سێ پێ ڕائه‌وه‌ستن وه‌ پێیه‌كیان به‌رز كردۆته‌وه‌، كه‌ ئه‌سپه‌كانی وا بوونه‌، (جیاد)یش واته‌: ئه‌سپه‌كانی زۆر خێرا بوون له‌ پێشیه‌وه‌ ئه‌ڕۆیشتن بۆ جیهاد كردن وه‌كو مانۆڕی سه‌ربازی."},{"id":32,"translation":"[ فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبِّي ] ئه‌م ئه‌سپانه‌ كه‌ له‌ پێشێوه‌ ئه‌ڕۆیشتن زۆر خۆشى ده‌ویستن، وتی: سه‌رقاڵیان كردم له‌ زیكری خوا، وتراوه‌: له‌ نوێژی عه‌صر [ حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ (٣٢) ] تا خۆره‌كه‌ ئاوابوو خۆر دیار نه‌ما، یاخود تا ئه‌سپه‌كان دیار نه‌مان و دووركه‌وتنه‌وه‌ هه‌ر ئه‌م ته‌ماشای ده‌كردن."},{"id":33,"translation":"[ رُدُّوهَا عَلَيَّ ] وتی: ئه‌سپه‌كانم بۆ بگه‌ڕێننه‌وه‌ [ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ (٣٣) ] وتراوه‌: به‌ شمشێر ئه‌یدا له‌ قاچ و گه‌رده‌نیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌سپانه‌ سه‌رقاڵی كرد له‌ زیكری خوای گه‌وره‌و له‌ نوێژ كردن، به‌ڵام ئه‌و بۆچوونه‌ش ته‌واو نیه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌سپه‌كان تاوانیان نه‌بووه‌و ئه‌وه‌ سته‌مه‌و سته‌میش له‌ پێغه‌مبه‌ران ناوه‌شێته‌وه‌، به‌ڵكو (مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ) له‌ خۆشه‌ویستیان ده‌ستی ئه‌هێنا به‌ قاچ و مل و سه‌ریاندا نه‌ك بیانكوژێت و سزایان بدات ئه‌وان چ تاوانێكیان هه‌بووه‌."},{"id":34,"translation":"{تاقیكردنه‌وه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ سوله‌یمانمان - صلی الله علیه وسلم - تاقیكرده‌وه‌ [ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ] وه‌ لاشه‌یه‌كمان فڕێ دایه‌ سه‌ر كورسیه‌كه‌ی پاشان گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ی كرد، لێره‌ش دیسان (ئیسرائیلیات) هه‌یه‌ كه‌ دوورو درێژه‌ نامانه‌وێ باسی بكه‌ین، به‌ڵام گوایه‌ شه‌یتانێك هه‌بووه‌ هاتووه‌و مستیله‌كه‌ی سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - بردووه‌و خۆى كردۆته‌ سه‌ر شێوه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - چۆته‌ جێی ئه‌و له‌كاتى سوڕى مانگانه‌یشدا چۆته‌ لاى خێزانه‌كانى، ئه‌وانه‌ هه‌مووی (ئیسرائیلیات)ه‌و ئه‌سڵی نیه‌و شه‌یتان له‌ خه‌ویشدا ناتوانێت خۆی بخاته‌ سه‌ر شێوه‌ى پێغه‌مبه‌ران چ جاى له‌ حه‌قیقه‌ت و ژیاندا، وه‌ ئه‌گه‌ر وا بێت ئه‌وا پێغه‌مبه‌رایه‌تى و وه‌حى و په‌یام و دین هیچ مانایه‌كى نامێنێت، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی كه‌ صه‌حیحه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وتی: ئه‌مشه‌و ئه‌بێ بچمه‌ لای نه‌وه‌د خێزان هه‌ر یه‌كێكیان منداڵێك بێنێت و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا جیهاد بكات، نه‌یووت: (إن شاء الله)، له‌ هه‌ر نه‌وه‌دیاندا یه‌ك ئافره‌تێكیان منداڵی بوو كه‌ نیو منداڵی بوو ئه‌وه‌ جه‌سه‌ده‌كه‌یه‌ (جَسَدًا) ئه‌و نیو منداڵه‌یه‌ [ ثُمَّ أَنَابَ (٣٤) ] پاشان گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ی كرد له‌و شته‌."},{"id":35,"translation":"[ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي ] وتی: ئه‌ی خوای گه‌وره‌ لێم خۆشبه‌ وه‌ موڵكێكم پێ ببه‌خشه‌ كه‌ تایبه‌ت بێت به‌ من و له‌ دوای من بۆ هیچ كه‌سێك نه‌بێت، ئه‌وه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ جنی و شه‌یتانه‌كانی موسه‌خه‌رو ژێربار كردبوو له‌ ژێر ده‌ستیدا بوون، (ئه‌بو ده‌رداء) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نوێژى ده‌كرد بیستمان سێ جار فه‌رمووى: په‌نا ده‌گرم به‌ خوا لێت، پاشان فه‌رمووى: نه‌فره‌تى خوات لێبێت، وه‌ ده‌ستى درێژ كرد وه‌كو ئه‌وه‌ى شتێك بگرێت، كه‌ نوێژه‌كه‌ى ته‌واو كرد وتمان ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - شتێكمان لێت بیست كه‌ پێشتر نه‌مانبیستبوو، وه‌ ده‌ستت درێژ كرد، فه‌رمووى: ئیبلیسى دوژمنى خوا پشكۆیه‌ك ئاگرى هێنا به‌ره‌و رووم، منیش سێ جار وتم: په‌نا ده‌گرم به‌ خواى گه‌وره‌ لێت، پاشان سێ جار وتم: نه‌فره‌تى خواى گه‌وره‌ت لێبێت، هه‌ر نه‌گه‌ڕایه‌وه‌، پاشان ویستم بیخنكێنم تا هه‌ستم به‌ ته‌ڕى لیكى ده‌مى كرد له‌سه‌ر ده‌ستم، وه‌ سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر له‌به‌ر دوعاكه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - برام نه‌بوایه‌ ده‌بوایه‌ به‌ كۆڵه‌گه‌كانى مزگه‌وته‌وه‌ بمبه‌ستایه‌ته‌وه‌و منداڵى مه‌دینه‌ یاریان پێ بكردایه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ (٣٥) ] هه‌ر تۆ خوایه‌كی كه‌ ئه‌به‌خشیت و زۆر به‌خشه‌ری."},{"id":36,"translation":"{با و شه‌یتانه‌كان بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ژێربار كرابوون!} [ فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ ] وه‌ (با)یشمان بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ژێربار كردبوو به‌ فه‌رمانی ئه‌و با ئه‌ڕۆیشت [ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ (٣٦) ] ئه‌و بایه‌ بایه‌كی نه‌رم بوو وه‌كو گه‌رده‌لول نه‌بوو وه‌ زۆر خێراش بووه‌ وه‌ بۆ هه‌ر شوێنێك كه‌ بیوستایه‌ ئه‌ینارد، له‌ رۆژێكدا ماوه‌ى دوو مانگ رێى ده‌بڕى."},{"id":37,"translation":"[ وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ (٣٧) ] وه‌ شه‌یتانه‌كانیش له‌ ژێر ده‌ستیدا بوون و به‌ فه‌رمانی ئه‌و ئیشیان ئه‌كرد هه‌یان بووه‌ خانوو و بیناو میحراب و قاپ و مه‌نجه‌ڵى گه‌وره‌و ئه‌و شتانه‌ی دروست ئه‌كرد كه‌ له‌ تواناى مرۆڤدا نه‌بووه‌، وه‌ هه‌شیان بووه‌ ده‌ریاوان بووه‌ ئه‌چوونه‌ ناو ده‌ریاوه‌ خشڵ و زێڕو زیو و ئه‌و شتانه‌ی له‌ ده‌ریا بووه‌ ده‌ریان كردووه‌و بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - هێناوه‌."},{"id":38,"translation":"[ وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ (٣٨) ] وه‌ هه‌ندێكیش له‌ شه‌یتان و جنیه‌كان كۆت و زنجیر كرابوون ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ قسه‌یان نه‌كردایه‌و كاریان نه‌كردایا، یان ئیشه‌كانیان به‌ جوانی جێبه‌جێ نه‌كردایه‌."},{"id":39,"translation":"[ هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ ] ئه‌مه‌ به‌خشینی ئێمه‌یه‌ تۆیش به‌ كێی ئه‌به‌خشی بیبه‌خشه‌ [ أَوْ أَمْسِكْ ] یان به‌ كێی نابه‌خشی مه‌یبه‌خشه‌ خۆت سه‌رپشكى [ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٣٩) ] به‌بێ لێپرسینه‌وه‌ لێپرسینه‌وه‌ت له‌سه‌ر نیه‌."},{"id":40,"translation":"[ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (٤٠) ] وه‌ ئه‌میش له‌ ئێمه‌ نزیكه‌ وه‌ ڕێزی لێ ئه‌گرین وه‌ باشترین گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ هه‌یه‌ كه‌ پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شته‌."},{"id":41,"translation":"{نه‌خۆشكه‌وتنى ئه‌یوب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ یادی ئه‌یوب پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ كاتێك بانگی له‌ په‌روه‌ردگارى كردو لێی پاڕایه‌وه‌ [ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ (٤١) ] وتى: من شه‌یتان تووشی ماندووێتی و سزای كردووم به‌هۆی نه‌خۆشی و ئه‌و شتانه‌وه‌، كه‌ گه‌ڕاندیه‌وه‌ بۆ شه‌یتان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌یتان هۆكار بووه‌، ئه‌ووترێ: شه‌یتان وای لێ كردووه‌ به‌خۆی سه‌رسام بێت خوای گه‌وره‌ نه‌خۆشی خستووه‌، لێره‌ش دیسان له‌م چیرۆكه‌ش (ئیسرائیلیات) هه‌یه‌ كه‌ گوایه‌ هه‌موو له‌شی بۆته‌ برین ته‌نها دڵى نه‌بێت و بێزیان لێ كردۆته‌وه‌و كه‌سوكاری فڕێیان داوه‌ته‌ سه‌ر زبڵدان ئه‌مانه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ هیچى ڕاست نیه‌."},{"id":42,"translation":"{خواى گه‌وره‌ شیفاى ئه‌یوب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌دات} [ ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ (٤٢) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: به‌ پێیه‌كانت ڕابكه‌و بیده‌ به‌ زه‌ویدا ئه‌میش واى كردو ئاوێكى بۆ هه‌ڵقوڵاندو فه‌رمووى: به‌ناو ئه‌م ئاوه‌دا بڕۆ و خۆتى پێ بشۆره‌ ئه‌مه‌ ئاوێكی ساردو سازگاره‌ وه‌ خواردنه‌وه‌یشه‌و دواتر لێشی بخۆره‌وه‌ به‌وه‌ چاك ئه‌بیته‌وه‌ یه‌كسه‌ر چاك بووه‌وه‌ له‌و نه‌خۆشیه‌ كه‌ هه‌ژده‌ ساڵ نه‌خۆش بووه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ( كه‌ خۆى شوشت خۆى رووت كرده‌وه‌ خواى گه‌وره‌ كولله‌ى له‌ ئاڵتوون بۆ باراند ئه‌یوبیش - صلی الله علیه وسلم - ده‌یكرده‌ ناو پۆشاكه‌كه‌یه‌وه‌، وه‌ كێڵگه‌یه‌كى گه‌نم و كێڵگه‌یه‌كى جۆى هه‌بووه‌، خواى گه‌وره‌ دوو هه‌ورى ناردووه‌ یه‌كێكیان ئاڵتوونى باراندۆته‌ سه‌ر گه‌نمه‌كه‌ تا له‌ زۆریدا لێى رۆیشتووه‌ وه‌كو باران، وه‌ ئه‌وه‌ى تر زیوى باراندۆته‌ سه‌ر جۆیه‌كه‌ تا له‌ زۆریدا لێى رۆیشتووه‌ وه‌كو باران)."},{"id":43,"translation":"[ وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ ] وه‌ كه‌سوكاریشیمان بۆ گێڕایه‌وه‌، ئه‌ووترێ: مردوونه‌ خوای گه‌وره‌ زیندووی كردونه‌ته‌وه‌، یاخود كۆی كردونه‌ته‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی بڵاو بوونه‌ته‌وه‌ [ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌یشى له‌گه‌ڵیاندا پێ به‌خشیوه‌ [ رَحْمَةً مِنَّا ] وه‌كو ڕه‌حمه‌تێك له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ به‌هۆى ئارامگرتن و سوپاسگوزارى و رازى بوونى [ وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ (٤٣) ] وه‌ وه‌كو یادخستنه‌وه‌یه‌كیش بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و ژیرین كه‌ بزانن سه‌ره‌نجامى ئارامگرتن خۆشگوزه‌رانى و ده‌روى خێرو بردنه‌وه‌یه‌."},{"id":44,"translation":"[ وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا ] ئه‌ووترێ: ئه‌یوب - صلی الله علیه وسلم - خێزانه‌كه‌ی قژی درێژ بووه‌ قژه‌كه‌ی بڕیوه‌و فرۆشتوویه‌تی و نانی بۆی كڕیوه‌ له‌وه‌ لێی تووڕه‌ بووه‌و سوێندی خواردووه‌ كه‌ چاك ببمه‌وه‌ ده‌بێت لێت بده‌م، بۆ ئه‌وه‌ی سوێنده‌كه‌ی نه‌كه‌وێ و خێزانه‌كه‌یشى له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو چاكه‌و وه‌فاو خزمه‌ت كردن و ره‌حم و سۆزه‌ى لێى نه‌درێت خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: هه‌ندێك پووش یان په‌له‌ دار خورمایه‌ بگره‌ به‌ده‌سته‌وه‌و [ فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ ] به‌و شێوازه‌ لێی بده‌ بۆ ئه‌وه‌ی سوێنده‌كه‌ت نه‌شكێت و ئه‌ویش ئێش و ئازاری پێ نه‌گات، (كه‌فاره‌ت له‌ شه‌ریعه‌تى ئه‌واندا نه‌بووه‌ بۆیه‌ كه‌فاره‌تى سوێنده‌كه‌ى نه‌داوه‌و جێبه‌جێى كردووه‌ به‌ڵام خواى گه‌وره‌ بۆى ئاسان كردووه‌) [ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا ] ئێمه‌ بینیمان ئه‌یوب - صلی الله علیه وسلم - كه‌سێكی زۆر ئارامگر بوو [ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (٤٤) ] باشترین به‌نده‌ بوو وه‌ زۆر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕایه‌وه‌ ."},{"id":45,"translation":"[ وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ (٤٥) ] وه‌ تۆ یادی ئه‌م به‌ندانه‌ی ئێمه‌ بكه‌وه‌ ئیبراهیم و ئیسحاق و یه‌عقوب كه‌ ئه‌مانه‌ ده‌ستێكى باڵایان هه‌بووه‌ له‌ كرده‌وه‌ى چاك و په‌رستندا، وه‌ چاكه‌ى زۆریان هه‌بوو به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه‌، وه‌ خاوه‌ن بینایى بوونه‌و حه‌قبین بوونه‌و زانیارى و شاره‌زاییان هه‌بووه‌ له‌ دیندا."},{"id":46,"translation":"[ إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ (٤٦) ] وه‌ ئه‌مانمان تایبه‌ت كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ بیریان لای دونیا نه‌بووه‌ به‌ڵكو تایبه‌ت یادی قیامه‌تیان كردۆته‌وه‌و كاریان بۆ قیامه‌ت كردووه‌و خۆشه‌ویستى دونیامان له‌ دڵیان ده‌ركردووه‌و خۆشه‌ویستى قیامه‌ت و به‌هه‌شتمان خستۆته‌ دڵیانه‌وه‌."},{"id":47,"translation":"[ وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ (٤٧) ] وه‌ ئه‌مان له‌لای ئێمه‌ له‌و كه‌سانه‌ بوونه‌ كه‌ له‌ناو چاكه‌كاراندا هه‌ڵمانبژاردوون و چاكه‌كار بوونه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَاذْكُرْ إِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ ] وه‌ یادی ئیسماعیل و (یه‌سه‌ع) بكه‌وه‌، كه‌ وتراوه‌: (خضر) بووه‌، یاخود هاوڕێی (ئیلیاس) بووه‌ [ وَذَا الْكِفْلِ ] وه‌ یادی (ذا الكفل)یش بكه‌ كه‌ پیاوێكی چاك بووه‌ له‌ به‌نی ئیسرائیل، وه‌ وتراوه‌: پێغه‌مبه‌ر بووه‌ [ وَكُلٌّ مِنَ الْأَخْيَارِ (٤٨) ] ئه‌مانه‌ هه‌موویان له‌ پیاوچاكان بوونه‌."},{"id":49,"translation":"[ هَذَا ذِكْرٌ ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌و یادی تۆی ئه‌خه‌ینه‌وه‌ [ وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ (٤٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن كاتێك كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ باشترین گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شتی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":50,"translation":"[ جَنَّاتِ عَدْنٍ ] به‌هه‌شتێكه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌یه‌ [ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوَابُ (٥٠) ] ده‌رگاكانیان بۆ ئه‌كرێته‌وه‌ تا به‌ڕێزه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌"},{"id":51,"translation":"[ مُتَّكِئِينَ فِيهَا ] له‌ به‌هه‌شتدا پاڵ ئه‌ده‌نه‌وه‌ [ يَدْعُونَ فِيهَا بِفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرَابٍ (٥١) ] وه‌ داوای جۆره‌ها میوه‌ی زۆرو خواردنه‌وه‌ی زۆر ئه‌كه‌ن و پێیان ئه‌به‌خشرێ."},{"id":52,"translation":"[ وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ (٥٢) ] وه‌ حۆریشیان هه‌یه‌ كه‌ چاویان كورت كردۆته‌وه‌ له‌سه‌ر مێرده‌كانیان جگه‌ له‌وان ته‌ماشای كه‌سی تر ناكه‌ن (أَتْرَابٌ) واته‌: هاوته‌مه‌نن له‌گه‌ڵ مێرده‌كانیان."},{"id":53,"translation":"[ هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسَابِ (٥٣) ] ئا ئه‌م پاداشته‌یه‌ كه‌ به‌ڵێنتان پێ دراوه‌ بۆ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌ پێتان بدرێت."},{"id":54,"translation":"[ إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍ (٥٤) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مه‌ ڕزقی ئێمه‌یه‌ ئه‌یده‌ین به‌ به‌هه‌شتیان كه‌ بڕانی بۆ نیه‌ و نابڕێ و كۆتایی نایات و له‌ناو ناچێت."},{"id":55,"translation":"[ هَذَا وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ (٥٥) ] به‌ڵام بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ سه‌ركه‌شیان كردووه‌و سنووری خوای گه‌وره‌یان به‌زاندووه‌ به‌تاوان خراپترین گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":56,"translation":"[ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمِهَادُ (٥٦) ] ئه‌چنه‌ ناو دۆزه‌خ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌یه‌ وه‌كو بێشكه‌و شوێنێك كه‌ تیایدا پاڵ ئه‌ده‌نه‌وه‌و هه‌موو لایه‌كیان ئاگره‌."},{"id":57,"translation":"{خواردن و خواردنه‌وه‌ى دۆزه‌خییه‌كان } [ هَذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ (٥٧) ] وه‌ با بچێژن له‌ ئاوی گه‌رمی كوڵاو به‌ ئاگری دۆزه‌خ كه‌ له‌وپه‌ڕی كوڵاندایه‌، وه‌ (غه‌ساق)یش ئه‌و كێماو و زوخاو و برینه‌یه‌ كه‌ له‌ له‌شی دۆزه‌خیه‌كان دێته‌ خواره‌وه‌ ئه‌وه‌ خواردنیانه‌."},{"id":58,"translation":"[ وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ (٥٨) ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌م سزایانه‌و جۆره‌ها سزای تریان بۆ هه‌یه‌ وه‌كو (زه‌مهه‌ریرو زه‌ققوم و سه‌موم)."},{"id":59,"translation":"[ هَذَا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ ] ئه‌ی دۆزه‌خیان ئه‌مه‌یش كۆمه‌ڵێكی تره‌ دێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا، دۆزه‌خیه‌كانیش له‌ جیاتى به‌خێرهاتن و پێشوازى و سڵاو ئه‌ڵێن: [ لَا مَرْحَبًا بِهِمْ ] ده‌ى به‌خێر نه‌یه‌ن [ إِنَّهُمْ صَالُو النَّارِ (٥٩) ] ئه‌وانیش ئه‌چنه‌ ئاگری دۆزه‌خ و شایه‌نی ئاگری دۆزه‌خن."},{"id":60,"translation":"[ قَالُوا بَلْ أَنْتُمْ لَا مَرْحَبًا بِكُمْ ] ئه‌مانیش ژێرده‌سته‌كان كه‌ ئه‌چنه‌ ناو دۆزه‌خ پێیان ئه‌ڵێن: ئێوه‌ به‌خێر نه‌یه‌ن و سڵاو و ڕێز له‌ ئێوه‌ نه‌بێ [ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنَا ] ئێوه‌ بوون ئێمه‌تان خسته‌ ناو ئه‌م دۆزه‌خه‌وه‌و ئێمه‌تان بۆ دۆزه‌خ بانگ كرد [ فَبِئْسَ الْقَرَارُ (٦٠) ] كه‌ خراپترین شوێنی نیشته‌جێ بوونه‌."},{"id":61,"translation":"[ قَالُوا رَبَّنَا مَنْ قَدَّمَ لَنَا هَذَا فَزِدْهُ عَذَابًا ضِعْفًا فِي النَّارِ (٦١) ] ئه‌ڵێن: خوایه‌ هه‌ر كه‌سێك ئێمه‌ی بۆ ئه‌م شوێنه‌ هێناوه‌و ئه‌م شوێنه‌ی پێشكه‌ش ئێمه‌ كردووه‌و بۆته‌ هۆكار سزای چه‌ند قات بده‌و سزای بۆ زیاد بكه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا."},{"id":62,"translation":"[ وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرَارِ (٦٢) ] دۆزه‌خیه‌كان ئه‌ڵێن ئه‌وه‌ چیه‌ بۆ پیاوانێك نابینین كه‌ فه‌قیری باوه‌ڕدارانن له‌ دونیا ئێمه‌ وامان ئه‌زانی كه‌ ئه‌وانه‌ له‌كه‌سه‌ زۆر خراپه‌كارانن بۆ ئێستا له‌ دۆزه‌خدا نین وه‌كو (عه‌ممارو خه‌باب و صوهه‌یب و بیلال و یاسر)و ئه‌وانه‌."},{"id":63,"translation":"[ أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا ] له‌ دونیا ئێمه‌ ئه‌وانمان كردبووه‌ گاڵته‌جاڕو گاڵته‌مان پێ ئه‌كردن [ أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ (٦٣) ] یان ئێستا چاومان له‌سه‌ر ئه‌وان لایداوه‌و نایاندۆزینه‌وه‌ له‌ ئاگردا، ئه‌وكاته‌ ده‌زانن كه‌ ئه‌وان له‌ پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شتدان."},{"id":64,"translation":"[ إِنَّ ذَلِكَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ النَّارِ (٦٤) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ى كه‌ بۆمان باس كردیت هیچ گومانى تێدا نیه‌و حه‌قه‌و ئه‌مه‌ مشتومڕی دۆزه‌خییه‌كانه‌ له‌ناو خۆیاندا كه‌ سه‌ركرده‌كان و ژێرده‌سته‌كان به‌یه‌كه‌وه‌ كێشه‌و مشتومڕیانه‌."},{"id":65,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا أَنَا مُنْذِرٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من ته‌نها ترسێنه‌رم و ئاگادارتان ئه‌كه‌مه‌وه‌ [ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (٦٥) ] كه‌ هیچ خوایه‌ك نیه‌ به‌ حه‌ق شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ كه‌ تاك و ته‌نهایه‌و زۆر باڵاده‌سته‌."},{"id":66,"translation":"[ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (٦٦) ] خوایه‌كه‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌و زۆر به‌ عیززه‌ت و به‌ ده‌سه‌ڵاته‌و زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ گوێڕایه‌ڵی بكات."},{"id":67,"translation":"[ قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ (٦٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌مه‌ هه‌واڵێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ (هاتنی قیامه‌ت، یان ناردنى من بۆ ئێوه‌)."},{"id":68,"translation":"[ أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ (٦٨) ] به‌ڵام ئێوه‌ بێئاگان و پشتی تێ ئه‌كه‌ن و باوه‌ڕى پێ ناهێنن."},{"id":69,"translation":"[ مَا كَانَ لِيَ مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٦٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ رێگاى وه‌حى¬یه‌وه‌ نه‌بێت من هیچ زانیاریه‌كم نیه‌ سه‌باره‌ت به‌ فریشته‌ به‌ڕێزه‌كان له‌ ئاسمانه‌كانی سه‌ره‌وه‌ كاتێك كه‌ مشتومڕیانه‌ له‌ نێوان خۆیاندا سه‌باره‌ت به‌ دروست كردنی ئاده‌م و كڕنوش نه‌بردنى ئیبلیس بۆى، یاخود سه‌باره‌ت به‌ ده‌ره‌جات و كه‌فارات و ئه‌و شتانه‌."},{"id":70,"translation":"[ إِنْ يُوحَى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٧٠) ] من وه‌حیم بۆ دێت من هیچ شتێك نیم ته‌نها ترسێنه‌رێكی ئاشكرا نه‌بێت."},{"id":71,"translation":"{دروستكردنى ئاده‌م پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ (٧١) ] كاتێك كه‌ په‌روه‌ردگار به‌ فریشته‌كانی فه‌رموو من مرۆڤێك دروست ئه‌كه‌م له‌ قوڕ كه‌ ئاده‌م بوو."},{"id":72,"translation":"[ فَإِذَا سَوَّيْتُهُ ] كاتێك كه‌ ڕێكم خست و شێوه‌یم بۆ كرد [ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي ] وه‌ له‌ روحی خۆم خسته‌ به‌ری، ئه‌مه‌ بۆ (ئیزافه‌ی ته‌شریف و ته‌عزیم)ه‌ بۆ ڕێزو به‌گه‌وره‌زانینه‌ نه‌ك خوای گه‌وره‌ ئه‌و روحه‌ی خۆی بخاته‌ به‌ری ئه‌گه‌ر نا ئه‌بوایه‌ ئاده‌میش هه‌میشه‌یی بوایه‌و مردنی به‌سه‌ردا نه‌هاتایه‌ [ فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ (٧٢) ] كه‌ ڕوحم كرده‌ به‌ری ئێوه‌ هه‌مووتان كڕنوشی ڕێزی بۆ به‌رن نه‌ك كڕنوشی عیباده‌ت."},{"id":73,"translation":"[ فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ (٧٣) ] مه‌لائیكه‌ته‌كان هه‌موویان سوجده‌ی ڕێزو ئیحترامیان بۆ ئاده‌م بردو فه‌رمانی خوایان جێبه‌جێ كرد"},{"id":74,"translation":"[ إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ ] ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ كه‌ جنی بوو ئه‌م خۆی به‌ گه‌وره‌زانی [ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (٧٤) ] وه‌ له‌ كافران بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ی جێبه‌جێ نه‌كرد."},{"id":75,"translation":"{گفتوگۆى نێوان خواى گه‌وره‌و ئیبلیس} [ قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی ئیبلیس چی ڕێگری لێكردیت كه‌ سوجده‌ نه‌به‌ی بۆ ئه‌و ئاده‌مه‌ی كه‌ به‌ هه‌ردوو ده‌ستی خۆم دروستم كرد، (جێگیر كردنى دوو ده‌ستى خواى گه‌وره‌ى تێدایه‌ كه‌ له‌ ده‌ستى دروستكراوه‌كان ناچێت و چۆنێتیه‌كه‌یشى خواى گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌س نایزانێت و پێویسته‌ باوه‌ڕمان پێى هه‌بێت و نكوڵى لێ نه‌كه‌ین چونكه‌ له‌ قورئاندا باس كراوه‌و باوه‌ڕنه‌بوون پێى باوه‌ڕ نه‌بوونه‌ به‌ چه‌نده‌ها ئایه‌تى قورئانى پیرۆزو كوفره‌، وه‌ نه‌یچوێنین به‌ سیفاتى دروستكراوه‌كان چونكه‌ چواندنى خواى گه‌وره‌ى دروستكارى باڵاده‌ستى به‌هێز به‌ دروستكراوى لاوازى بێده‌سه‌ڵاتى له‌ناوچوو كوفره‌، وه‌ پرسیار له‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌كه‌ین چونكه‌ كارى ئێمه‌ نیه‌و هاوه‌ڵان ئه‌م پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ ماناكه‌یشى نه‌گۆڕین و ده‌ستكارى نه‌كه‌ین، وه‌ قسه‌ كردن له‌سیفاتى خواى گه‌وره‌ به‌شێكه‌ له‌ قسه‌ كردن له‌ زاتى پیرۆزى خواى گه‌وره‌، چۆن باوه‌ڕمان به‌ خواى گه‌وره‌ هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌ به‌ هه‌مان شێواز باوه‌ڕمان به‌سیفاته‌كانیشى هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌ تا رۆژى قیامه‌ت إن شاء الله به‌ بینینى شاد ده‌بین) [ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ (٧٥) ] ئه‌ى ئیبلیس ئایا خۆت به‌گه‌وره‌ زانی و لووتبه‌رز بووی یان خۆت به‌ به‌رزو بڵند زانی."},{"id":76,"translation":"[ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ ] ئیبلیس وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من له‌و باشترم [ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ (٧٦) ] منت له‌ ئاگر دروست كردووه‌و ئاده‌مت له‌ قوڕ دروست كردووه‌ ئاگریش له‌ قوڕ باشتره‌، به‌ عه‌قڵی خۆی لێكی دایه‌وه‌، (له‌ كاتى بوونى به‌ڵگه‌ نابێت شته‌كان به‌ عه‌قڵ لێك بده‌ینه‌وه‌ به‌ڵكو ده‌بێت ملكه‌چى فه‌رمانى خواو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بین تا وه‌كو ئیبلیس له‌ ره‌حمه‌تى خوا ده‌رنه‌كرێین)."},{"id":77,"translation":"[ قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ (٧٧) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: له‌ به‌هه‌شت بڕۆره‌ ده‌ره‌وه‌، یان له‌ناو مه‌لائیكه‌ته‌كان بڕۆره‌ ده‌ره‌وه‌ تۆ ڕه‌جمكراو و ده‌ركراوی له‌ هه‌موو خێرێك."},{"id":78,"translation":"[ وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلَى يَوْمِ الدِّينِ (٧٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایی نه‌فره‌تی منت له‌سه‌ره‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":79,"translation":"[ قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (٧٩) ] ئیبلیس وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار بمهێله‌ره‌وه‌ تا ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":80,"translation":"[ قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (٨٠) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌وه‌ مۆڵه‌تت ئه‌ده‌مێ و تۆ ئه‌مێنیته‌وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":81,"translation":"[ إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ (٨١) ] تا كاتی دیاریكراو كه‌ فوو كردنه‌ به‌ كه‌ڕه‌نای یه‌كه‌مدا كه‌ دونیا تێك ئه‌چێت تا ئه‌و كاته‌ ئیبلیس ئه‌مێنێ."},{"id":82,"translation":"[ قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٢) ] ئیبلیس وتی: سوێند بێت به‌ عیززه‌تی تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌بێ هه‌موویان له‌ خشته‌ به‌رم وه‌ گومڕایان بكه‌م."},{"id":83,"translation":"[ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (٨٣) ] ته‌نها ئه‌و به‌ندانه‌ نه‌بێ كه‌ خۆت هه‌ڵتبژاردوون و خۆیان یه‌كلا كردۆته‌وه‌ بۆ گوێڕایه‌ڵى و په‌رستنى تۆ و به‌ دڵسۆزى و نیازپاكى ته‌نها تۆ ده‌په‌رستن ئه‌وا من توانام به‌سه‌ر ئه‌واندا نیه‌."},{"id":84,"translation":"[ قَالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ (٨٤) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: من حه‌قم و حه‌ق ده‌ڵێم، یان حه‌ق له‌ لایه‌ن منه‌وه‌یه‌و من حه‌ق ده‌ڵێم."},{"id":85,"translation":"[ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٥) ] ئه‌بێ جه‌هه‌ننه‌م پڕ بكه‌م له‌ تۆ و له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ شوێنی تۆ بكه‌وێ به‌ تێكڕا ئه‌وه‌ی شوێنت بكه‌وێ ئه‌بێ ئه‌وانیش دۆزه‌خیان لێ پڕ بكه‌م."},{"id":86,"translation":"[ قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: كه‌ من بانگتان ئه‌كه‌م بۆ ئیمان هێنان خۆ من داوای كرێ و پاره‌و پاداشتم لێ نه‌كردوون [ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ (٨٦) ] وه‌ من ته‌كلیفیش له‌ خۆم ناكه‌م له‌ خۆمه‌وه‌ قسه‌ بكه‌م به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانم پێ ئه‌كات و له‌ خۆمه‌وه‌ من شت دروست ناكه‌م زیادو كه‌مى ناكه‌م."},{"id":87,"translation":"[ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٨٧) ] ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها زیكرو یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌موو جیهان له‌ مرۆڤ و جنى."},{"id":88,"translation":"[ وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ (٨٨) ] وه‌ ئه‌ی كافران به‌ دڵنیایی له‌ داهاتوودا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌واڵ و راستیه‌كانی قورئان ئه‌زانن، والله أعلم."}]},{"id":39,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (زومه‌ر) (واته‌: پۆل پۆل و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانى (٥٢-٥٤) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٧٥) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - هیچ شه‌وێك ناخه‌وت تا سووره‌تی (زومه‌رو ئیسراء)ی نه‌خوێندایه‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (١) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێنراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌و شه‌رع و قه‌ده‌ریدا."},{"id":2,"translation":"[ إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ى محمد -صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆ تۆ دابه‌زاندووه‌ كه‌ هه‌رچی تیایه‌ هه‌مووى حه‌قه‌ له‌ ته‌وحیدو ئیمان و شه‌رع و هه‌واڵ [ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ (٢) ] تۆش عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ به‌ ئیخلاص و دڵسۆزی و نیازپاكیه‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ ] ئایا په‌رستنی پاك و بێگه‌رد له‌ شیرك و ڕیا ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌ نیه‌، (واته‌: خواى گه‌وره‌، په‌رستن و كرده‌وه‌یه‌ك قبوڵ ده‌كات و وه‌رده‌گرێت كه‌ ته‌نها له‌به‌ر ره‌زامه‌ندى ئه‌و ئه‌نجام درابێت) [ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ندێك ئه‌ولیاو شتی تریان داناوه‌و ئه‌یپه‌رستن كه‌ پێیان بڵێی بۆچی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مانه‌ ئه‌په‌رستن [ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى ] ئه‌وان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئه‌زانین ئه‌مانه‌ ئێمه‌یان دروست نه‌كردووه‌و ڕزقی ئێمه‌ ناده‌ن به‌ڵام نایانپه‌رستین ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ نزیكمان بكه‌نه‌وه‌و شه‌فاعه‌تمان بۆ بكه‌ن، (خه‌ڵكى ئه‌م سه‌رده‌مه‌یش كه‌ ده‌چنه‌ سه‌ر دارو به‌ردو گۆڕو په‌رستگاكان كه‌ پێیان بڵێیت بۆ ئه‌مانه‌ ده‌په‌رستن و عیباده‌تیان بۆ ده‌كه‌ن!؟ هه‌مان گومانى هاوبه‌شبڕیارده‌رانى سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامى دێننه‌وه‌و ده‌ڵێن ئێمه‌ نایانپه‌رستین ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێت له‌ خوامان نزیك بكه‌نه‌وه‌و شه‌فاعه‌تمان بۆ بكه‌ن، قسه‌و نیه‌ت و گومان و كرداریان یه‌كه‌، وه‌ سزایشان یه‌ك ده‌بێت له‌ رۆژى قیامه‌ت) [ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ رۆژى قیامه‌ت بڕیار له‌ نێوان موسڵمانان و كافران و موشریكاندا ئه‌دات له‌و جیاوازى و ناكۆكییه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌ له‌ دونیادا له‌سه‌ر دین [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ (٣) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ زۆر درۆزن و زۆر كافر بن."},{"id":4,"translation":"[ لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا لَاصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیوستایه‌ منداڵێك بۆ خۆی بڕیار بدات ئه‌وه‌ له‌ناو دروستكراوانی ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی ویستی لێبوایه‌ هه‌ڵیئه‌بژارد، (مه‌رج داده‌نرێت و مه‌رج نیه‌ جێبه‌جێ ببێت، وه‌ دروسته‌و ده‌گونجێت مه‌رج په‌یوه‌ست بكرێت به‌ شتێكى موسته‌حیل و ئه‌سته‌مه‌وه‌ له‌به‌ر مه‌به‌ستى قسه‌كه‌ر، وه‌ ئه‌سته‌مه‌ خواى گه‌وره‌ منداڵ بۆ خۆى بڕیار بدات) [ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (٤) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌ منداڵ نیه‌، دروستكراو چۆن ئه‌بێ به‌ منداڵی خالق و دروستكار هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ تاك و ته‌نهایه‌ وه‌ زۆر باڵاده‌سته‌."},{"id":5,"translation":"[ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانی دروست كردووه‌ به‌ حه‌ق، بێهوده‌و بێ حیكمه‌ت دروستی نه‌كردووه‌ [ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ ] شه‌و به‌ دوای ڕۆژدا ئه‌هێنێت و به‌ تاریكی شه‌و ڕۆژ دائه‌پۆشێ، وه‌ به‌ ڕووناكی ڕۆژ شه‌و دائه‌پۆشێت و به‌خێرایی به‌ دوای یه‌كدا دێن {خۆرو مانگ جێگیر نین و ده‌جولێن} [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وه‌ خۆرو مانگی ژێربار كردووه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندى ئێوه‌ [ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ] هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ ئه‌ڕۆن بۆ كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ كۆتایی هاتنی دونیایه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆرو مانگ جێگیر نین و ده‌جولێنه‌وه‌) [ أَلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (٥) ] بزانن هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و لێخۆشبووه‌."},{"id":6,"translation":"{سێ تاریكییه‌كه‌} [ خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] له‌گه‌ڵ جیاوازى ره‌نگ و زمان و شێوازو ره‌گه‌زتان خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی له‌ یه‌ك نه‌فس دروست كردووه‌ كه‌ ئاده‌مه‌ [ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا ] وه‌ له‌ په‌راسووی چه‌پى ئاده‌م حه‌وای دروست كردووه‌ [ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ ] وه‌ له‌ ئاژه‌ڵانیش هه‌شت جۆرو جووتی بۆ ئێوه‌ دروست كردووه‌و دابه‌زاندووه‌ له‌ حوشتر نێرو مێیه‌ك، وه‌ له‌ مانگا نێرو مێیه‌ك، وه‌ له‌ مه‌ڕ نێرو مێیه‌ك، وه‌ له‌ بزنیش نێرو مێیه‌ك [ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ دروست ده‌كات له‌ناو سكی دایكتاندا [ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ ] دروست كردن له‌ دوای دروست كردن، واته‌: قۆناغ له‌ دواى قۆناغ، یه‌كه‌مجار دڵۆپه‌ ئاوێكن دواتر ده‌بنه‌ خوێنێكی مه‌یو، دواتر ده‌بنه‌ پارچه‌ گۆشتێك، دواتر ئێسقان و دواتر به‌ گۆشت دایپۆشیوه‌ [ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ] له‌ سێ تاریكیدا كه‌ تاریكی سكه‌ وه‌ تاریكی ڕه‌حمه‌ وه‌ تاریكی وێڵاشه‌ (ئه‌و په‌رده‌یه‌ كه‌ منداڵی كۆرپه‌ی تیادایه‌) [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئا ئه‌م (الله) یه‌یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ لَهُ الْمُلْكُ ] موڵك هه‌ر هی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا شه‌ریكی نیه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێت [ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ (٦) ] ئه‌ی ئیتر ئێوه‌ چۆن له‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوا."},{"id":7,"translation":"[ إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ كوفر بكه‌ن به‌ سه‌ره‌تاو كۆتایى و جن و مرۆڤه‌وه‌ ئه‌وا به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌و پێویستی به‌ عیباده‌ت كردنی ئێوه‌ نیه‌و هیچ له‌ موڵكى خواى گه‌وره‌ كه‌م ناكات، به‌ڵام [ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ ] وه‌ ڕازی نابێ به‌نده‌كانی كه‌ كوفر بكه‌ن و پێی خۆش نیه‌و فه‌رمانی پێ ناكات [ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌وه‌ ڕازیه‌و ڕازی ئه‌بێ لێتان، به‌ڵام هیچ له‌ موڵكى خواى گه‌وره‌ زیاد ناكات. {كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ} [ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ] وه‌ كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ [ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ ] پاشان گه‌ڕانه‌وه‌شتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا خوای گه‌وره‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردووتانه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدایه‌ كه‌ چیتان تیادا شاردۆته‌وه‌ هیچى له‌ خواى گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ مرۆڤ تووشی هه‌ر زیانێك بێت ئه‌وه‌ ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێته‌وه‌و بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ ] پاشان دواتر كه‌ نیعمه‌تێكی پێ ئه‌به‌خشێ [ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌وه‌ په‌روه‌ردگار له‌بیر ئه‌كات كه‌ پێشتر دوعای لێ كردووه‌و لێى پاڕاوه‌ته‌وه‌و هاناى بۆ بردووه‌ [ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا ] وه‌ چه‌نده‌ها هاوبه‌ش و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێت [ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ ] تا خه‌ڵكی گومڕا بكات له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ [ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: تۆ كه‌مێك له‌ ژیانی دونیادا ڕابوێره‌ به‌ كوفری خۆت، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌) [ إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ (٨) ] به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا به‌ دڵنیایی تۆ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خیت و ده‌چیته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ بۆ هه‌میشه‌یی."},{"id":9,"translation":"[ أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا ] ئایا كه‌سێك به‌ درێژایی كاته‌كانی شه‌و له‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌دا بێت، وه‌ له‌ سوجده‌دا بێت و به‌ پێوه‌ ڕاوه‌ستابێت و شه‌ونوێژ بكات، (ابن عمر) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌و كه‌سه‌ ئیمامى عوسمانه‌)، چونكه‌ زۆر شه‌ونوێژى ده‌كردو جارێكیان له‌ یه‌ك ركاتدا هه‌موو قورئانى خه‌تم كرد [ يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ ] وه‌ له‌ قیامه‌ت و سزاى خواى گه‌وره‌ بترسێت و به‌ ئومێدی ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ بێت وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دانێت؟ بێگومان یه‌كسان نین، ده‌بێت په‌رستن به‌ (خه‌وف و ڕه‌جائه‌وه‌) به‌ ترس و ئومێده‌وه‌ بێت و هه‌ردووكی پێكه‌وه‌ كۆبكرێته‌وه‌و به‌م شێوازه‌ بێت، چونكه‌ ترسه‌كه‌ زیاتر بێت مرۆڤ بێئومێد ده‌كات له‌ ره‌حمه‌تى خوا، وه‌ ئومێده‌كه‌ زیاتر بێت مرۆڤـ بێباك ده‌كات له‌ ئه‌نجامدانى تاوان، به‌ڵام له‌كاتى سه‌ره‌مه‌رگدا ده‌بێت ره‌جائو ئومێد زیاتر بێت، تا گومانى باش به‌ خواى گه‌وره‌ ببات و تا خواى گه‌وره‌یش به‌ گومانى باشى خۆى له‌گه‌ڵیدا بكات {زاناو نه‌زان یه‌كسان نین} [ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ] ئایا زانایان وه‌كو نه‌زانان وان له‌ دیندا؟ واته‌: هه‌رگیز یه‌كسان نین [ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ (٩) ] به‌ڵكو ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رئه‌گرن كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵ و ژیرین."},{"id":10,"translation":"[ قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی ئه‌و به‌ندانه‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌ ئیمانتان هێناوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ ] ئه‌وانه‌ی له‌م دونیایه‌ كرده‌وه‌ى چاكیان كردبێت ئه‌وه‌ چاكه‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌ دونیا به‌ سه‌ركه‌وتن و رزق و رۆزى فراوان، وه‌ له‌ قیامه‌تیش به‌ به‌هه‌شتی پان و به‌رین و فراوان [ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ ] وه‌ زه‌وی خوای گه‌وره‌ فراوانه‌، ئه‌گه‌ر كه‌سێك نه‌یتوانی عیباده‌تی خواى گه‌وره‌ بكات، یان تاوان و خراپه‌و بیدعه‌ زۆر بڵاو بوو با كۆچ بكات بۆ شوێنێك كه‌ بتوانێ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ى لێ بكات و پارێزراو بێت له‌ تاوان و بیدعه‌و خراپه‌كارى {ئارامگران پاداشتیان بێ ژماره‌یه‌} [ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ (١٠) ] ته‌نها ئارامگران ئه‌جرو پاداشتی خۆیان وه‌رئه‌گرن به‌بێ ژماره‌، واته‌: ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار زۆر له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":11,"translation":"[ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ (١١) ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من فه‌رمانم پێ كراوه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌م به‌ ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ دوور له‌ شیرك و ڕیاو ڕووبینی"},{"id":12,"translation":"[ وَأُمِرْتُ لِأَنْ أَكُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ (١٢) ] وه‌ فه‌رمانیشم پێكراوه‌ كه‌ من یه‌كه‌م موسڵمان بم له‌م ئوممه‌ته‌."},{"id":13,"translation":"[ قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣) ] وه‌ پێیان بڵێ: من له‌ سزای ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌ ئه‌ترسێم كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی په‌روه‌ردگارم بكه‌م به‌وه‌ی كه‌ نه‌یپه‌رستم به‌ ئیخلاص و ته‌وحیده‌وه‌، (كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - بترسێت ئێمه‌ له‌ پێشتر و شیاوترین به‌ ترسان له‌ سزاى رۆژى قیامه‌ت)"},{"id":14,"translation":"[ قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًا لَهُ دِينِي (١٤) ] وه‌ پێیان بڵێ: به‌ڵكو من به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستم به‌ ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ دوور له‌ ڕیاو رووبینى"},{"id":15,"translation":"[ فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ ] ئێوه‌ش جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر شتێك ئه‌په‌رستن بیپه‌رستن، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌و سه‌رزه‌نشت كردنه‌ [ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ پێیان بڵێ: زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ خۆیان و كه‌سوكاریان دۆڕاندووه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كاتێك كه‌ ئه‌خرێنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌و لێك جیا ده‌كرێنه‌وه‌و له‌ سزادا ده‌بن [ أَلَا ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ (١٥) ] وه‌ بزانن زه‌ره‌رمه‌ندی ئاشكراو ڕوون ئه‌مه‌یه‌ كه‌ مرۆڤـ خۆی و كه‌سوكاری بدۆڕێنێ و بچێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ ] له‌ ناو دۆزه‌خدا له‌سه‌روویانه‌وه‌ ئاگر سێبه‌ری بۆ كردوون و سێبه‌ریان ئاگره‌و ئاگر ده‌یانسووتێنێ [ وَمِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ] وه‌ له‌ ژێریشیانه‌وه‌ هه‌ر سێبه‌ری ئاگره‌و ئاگر ده‌یانسوتێنێت [ ذَلِكَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبَادَهُ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ به‌نده‌كانی خۆی به‌ ئاگری دۆزه‌خ ئه‌ترسێنێ [ يَا عِبَادِ فَاتَّقُونِ (١٦) ] ئه‌ی به‌نده‌كانم ده‌ی ته‌قوای من بكه‌ن و له‌من بترسێن و خۆتان بپارێزن له‌و ئاگره‌ به‌ گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌ت و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ شه‌ریك دانان و خراپه‌كارى و بیدعه‌و تاوان."},{"id":17,"translation":"[ وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان له‌ په‌رستنى بت و تاغوته‌كان دوور خستۆته‌وه‌ [ وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى ] وه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ڕوویان له‌ عیباده‌تی خوا كردووه‌ موژده‌ی به‌هه‌شت بۆ ئه‌م كه‌سانه‌یه‌ [ فَبَشِّرْ عِبَادِ (١٧) ] ئه‌ى محمد -صلی الله علیه وسلم - موژده‌ بده‌ به‌و به‌ندانه‌ی من."},{"id":18,"translation":"[ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ] كه‌ گوێ له‌ وته‌ ئه‌گرن و لێی تێده‌گه‌ن و باشترینی هه‌ڵئه‌بژێرن و شوێنی باشترینی ئه‌كه‌ون و كارى پێ ده‌كه‌ن، یاخود باشترینی ئه‌ڵێن و قسه‌ی خراپ ناڵێن، (باشترین وته‌ ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و له‌گه‌ڵ شه‌رعدا گونجاو بێت و پێچه‌وانه‌ نه‌بێت) [ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داون له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ (١٨) ] وه‌ ئه‌مانه‌ن كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵی ڕاست و دروستن."},{"id":19,"translation":"[ أَفَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذَابِ أَفَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ (١٩) ] ئایا كه‌سێك كه‌ وشه‌ی سزای خوای گه‌وره‌ى به‌سه‌ردا جێگیرو جێبه‌جێ بووه‌و چه‌سپاوه‌ وه‌كو ئیبلیس و كافران ئایا تۆ ئه‌ته‌وێ كه‌سانێكی ئاوا له‌ ئاگری دۆزه‌خ ڕزگار بكه‌یت و هیدایه‌تیان بده‌یت؟ كه‌ پێغه‌مبه‌ر -صلی الله علیه وسلم - زۆر سوور بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى هه‌موویان هیدایه‌ت وه‌ربگرن و ئیمان بێنن، واته‌: هه‌موویان ئیمان ناهێنن و هیدایه‌ت وه‌رناگرن."},{"id":20,"translation":"[ لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِهَا غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ له‌ به‌هه‌شتدا ژوورى به‌رزى رازاوه‌یان بۆ هه‌یه‌، كه‌ خشتێكى زێڕه‌و خشتێكى زیوه‌و ئه‌وه‌ى نێوانیان میسكه‌و خۆڵه‌كه‌یشى زه‌عفه‌رانه‌و له‌سه‌رووشیانه‌وه‌ ژووری تر دروستكراوه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هه‌شت سه‌د پله‌یه‌و پله‌كان به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ ئه‌ڕوات و تا به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ بڕوات نازو نیعمه‌تى باشترو خۆشترو چاكترى تیایه‌ [ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] له‌ ژێر ئه‌و ژوورانه‌یشه‌وه‌ جۆگه‌له‌ ئاو ئه‌ڕوات [ وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعَادَ (٢٠) ] ئه‌مه‌ به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌رو وه‌عده‌ خیلاف ناكات."},{"id":21,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاوی بۆ دابه‌زاندوون به‌ باران بارین [ فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ خستوویه‌تیه‌ ناو زه‌ویه‌وه‌و سه‌رچاوه‌ی ئاوی لێهه‌ڵئه‌قوڵێنێت [ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ] پاشان به‌هۆی ئه‌و ئاوه‌وه‌ جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌و كشتوكاڵ ئه‌ڕوێنێ كه‌ ڕه‌نگ و تام و بۆن و شێوه‌یان جیاوازه‌ [ ثُمَّ يَهِيجُ ] له‌ پاش سه‌وزى وشك ئه‌بێ [ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ] وه‌ ئه‌بینی زه‌رد هه‌ڵئه‌گه‌ڕێ [ ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا ] پاشانیش هه‌ڵئه‌وه‌رێت و له‌ناو ئه‌چێت و تێكئه‌شكێت [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ (٢١) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵی ساغ و سه‌لیم و ته‌واون تا په‌ندو ئامۆژگارى وه‌ربگرن و بزانن خۆیشان وه‌كو ئه‌و دانه‌وێڵه‌یه‌ سه‌ره‌تا گه‌نجن دواتر پیر ده‌بن و دواتر ده‌مرن، وه‌ دونیایش به‌هه‌مان شێوه‌یه‌و كۆتایى دێت."},{"id":22,"translation":"[ أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ ] ئایا كه‌سێك كه‌ خوای گه‌وره‌ سینگی كردۆته‌وه‌و فراوان كردووه‌ بۆ وه‌رگرتنی ئیسلام وه‌ له‌سه‌ر نوورو ڕووناكیه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌كو كه‌سێكى دڵڕه‌ق وایه‌ كه‌ له‌ تاریكی و گومڕاییدا بێت و دوور بێت له‌ حه‌ق؟ نه‌خێر هه‌رگیز یه‌كسان نین {هه‌ڕه‌شه‌ى سه‌خت له‌ دڵڕه‌قان} [ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ] جا هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت بۆ ئه‌و كه‌سه‌ دڵڕه‌قانه‌ى كه‌ دڵیان ڕه‌قه‌ له‌ ئاست زیكرو یادی خوای گه‌وره‌و وه‌رگرتنی حه‌قدا [ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٢) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادان."},{"id":23,"translation":"[ اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ باشترین فه‌رمووده‌ی دابه‌زاندووه‌ كه‌ قورئانه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ قورئانى پیرۆز قسه‌و فه‌رمووده‌ى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ كِتَابًا مُتَشَابِهًا ] كه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ ئایه‌ته‌كانی هه‌مووی موته‌شابیهه‌ واته‌: له‌ جوانی و ڕێكی و ته‌واوی و به‌هێزیدا هه‌مووی له‌ یه‌كتری ئه‌چێت [ مَثَانِيَ ] وه‌ ئه‌حكام و چیرۆكه‌كانى، یان خوێندنه‌وه‌ی دووباره‌ ئه‌بێته‌وه‌ [ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ] له‌ كاتى بیستنى قورئانى پیرۆزدا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن به‌ زانسته‌وه‌ پێستیان گرژ ئه‌بێته‌وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌دا [ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ] پاشان كه‌ گوێیان له‌ قورئان ده‌بێت و به‌ ئومێدى ره‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌ ده‌بن پێست و دڵیان نه‌رم ئه‌بێ بۆ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌بیستن، (باوه‌ڕداران به‌ بیستنى قورئان دڵخۆش و دڵئارام ده‌بن و تام و چێژ وه‌رده‌گرن، به‌ڵام خراپه‌كاران به‌ بیستنى قورئان دڵته‌نگ و بێزار ده‌بن و به‌گومانى خۆیان به‌ بیستنى گۆرانى و موسیقاو سه‌مفۆنیا چێژ وه‌رده‌گرن!!!) [ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ ] ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌و هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێكی پێ ئه‌دات به‌ فه‌زڵى خۆى كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٢٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات به‌ دادپه‌روه‌رى خۆى و شایه‌نی گومڕایی بێ ئه‌وه‌ هیچ كه‌سێك ناتوانێ هیدایه‌تی بدات."},{"id":24,"translation":"[ أَفَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئایا كه‌سێك كه‌ له‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ت خۆی ده‌پارێزێت به‌ باوه‌ڕو كرده‌وه‌ى چاك و خۆپاراستن له‌ تاوان، وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ خۆی ناپارێزێ و تاوان و خراپه‌كارى ده‌كات؟ بێگومان یه‌كسان نین [ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌و سته‌مكارانه‌ى كه‌ خۆیان له‌ سزای خوای گه‌وره‌ نه‌پاراستووه‌ به‌ ئیمان هێنان و به‌ كرده‌وه‌ی چاك پێیان ئه‌ووترێ: ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیادا به‌ ده‌ستان هێنابوو له‌ كرده‌وه‌ی خراپ ئێستا سزاكه‌ی بچێژن."},{"id":25,"translation":"[ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] كافرانی پێش كافرانی قوڕه‌یشیش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆزانی [ فَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ (٢٥) ] خوای گه‌وره‌ سزای بۆ ناردن به‌ شێوازێك كه‌ هه‌ستیان پێنه‌كرد."},{"id":26,"translation":"[ فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ژیانی دونیادا به‌ هۆى ئه‌و سزادانه‌وه‌ زه‌لیل و ڕیسواو سه‌رشۆڕی كردن [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ ] وه‌ به‌ دڵنیایى سزای ڕۆژی قیامه‌ت گه‌وره‌ترو سه‌ختتره‌ [ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (٢٦) ] ئه‌گه‌ر بزانن و بیر بكه‌نه‌وه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٢٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌دا هه‌موو نموونه‌یه‌كمان بۆ خه‌ڵكی هێناوه‌ته‌وه‌ تا تێبگه‌ن و بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن."},{"id":28,"translation":"[ قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ ] قورئانێكه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی ئاشكرا دابه‌زیوه‌ هیچ گێڕی و خوارى و جیاوازی و ئاڵۆزى و دژبه‌یه‌كی تیادا نیه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (٢٨) ] به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆیان بپارێزن له‌ تاوان."},{"id":29,"translation":"{نمونه‌ى هاوبه‌شبڕیارده‌ران} [ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ ] خوای گه‌وره‌ نموونه‌ی مرۆڤی موشریك ئه‌هێنێته‌وه‌ به‌ نموونه‌ی پیاوێك كه‌ كۆمه‌ڵێك خاوه‌نی هه‌یه‌ كه‌ هه‌موویان شه‌ریكن له‌م پیاوه‌ی ژێرده‌ست و كۆیله‌یان، وه‌ خاوه‌نه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كدا ناكۆكن، وه‌ هه‌ڵسوكه‌وت و مامه‌ڵه‌شیان له‌گه‌ڵ كۆیله‌كه‌دا قورس و خراپ و سه‌خته‌، ئه‌مه‌ نمونه‌ى مرۆڤى هاوبه‌شبڕیارده‌ره‌ كه‌ چه‌ند خوایه‌ك ده‌په‌رستێت و خۆى كردووه‌ به‌ به‌نده‌ى چه‌ند خوایه‌ك [ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ ] وه‌ پیاوێكی تریش یه‌ك خاوه‌نێكی هه‌یه‌و خۆی ته‌سلیمی یه‌ك كه‌سێك كردووه‌ كه‌ له‌گه‌ڵیدا باشه‌و ئه‌زانێ به‌چی ڕازی ئه‌بێ و جێبه‌جێی ئه‌كات، ئه‌مه‌ نمونه‌ى مرۆڤی یه‌كخواپه‌رسته‌ كه‌ به‌ تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌ ده‌په‌رستێت و ده‌زانێت به‌چى رازیه‌و جێبه‌جێى ده‌كات و ئه‌نجامى ده‌دات و ره‌زامه‌ندى به‌ده‌ست دێنێت [ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ] ئایا ئه‌م دوو كه‌سه‌ یه‌كسانن؟ بێگومان یه‌كسان نین [ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ چۆن دینه‌كه‌ی ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌كات [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٢٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی نه‌زانن بۆیه‌ هاوبه‌ش بۆ خواى گه‌وره‌ بڕیار ده‌ده‌ن."},{"id":30,"translation":"{پێغه‌مبه‌ری خوایش -صلی الله علیه وسلم - وه‌فات ده‌كات} [ إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ (٣٠) ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - تۆش ده‌مریت و ئه‌وانیش ده‌مرن، ئه‌مه‌ هه‌واڵی وه‌فاتی پێغه‌مبه‌ری خوا بوو -صلی الله علیه وسلم - ، (ئه‌بو به‌كرى صدیق له‌ كاتى كۆچى دوایی پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌و كردیه‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر وه‌فاتى پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - )."},{"id":31,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ (٣١) ] پاشان ئێوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌لای خوای گه‌وره‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ ده‌كه‌ن و كێشه‌كانتان له‌وێ یه‌كلا ئه‌بێته‌وه‌، موسڵمان له‌گه‌ڵ كافر، یان موسڵمان له‌گه‌ڵ موسڵماندا، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى (زوبێرى كوڕى عه‌ووام) فه‌رمووى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ئایا له‌ رۆژى قیامه‌ت دووباره‌ كێشه‌كانى نێوانمان سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌؟ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: به‌ڵێ، دووباره‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌ تا هه‌موو خاوه‌ن مافێك مافى خۆى وه‌رده‌گرێت (زوبێر) فه‌رمووى: كه‌واته‌ به‌ڕاستى كارێكى یه‌كجار سه‌خته‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (دراوسێكان یه‌كه‌م كه‌سن كه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت مشتومڕ ده‌كه‌ن و رووبه‌ڕووى یه‌كتر ده‌كرێنه‌وه‌)، (ابن عمر) ده‌فه‌رمێت: (كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى نه‌مانزانى ده‌رباره‌ى چى دابه‌زى، تا فیتنه‌و كێشه‌و كوشتار له‌ نێوان موسڵماناندا روویدا ئه‌وكاته‌ زانیمان ئه‌مه‌یه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ڵێنى پێداوین كه‌ رووبه‌رووى یه‌كترى ده‌بینه‌وه‌ له‌سه‌رى و مشتومڕ ده‌كه‌ین ده‌رباره‌ى)."},{"id":32,"translation":"[ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ ] ئایا كێ له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتره‌، واته‌: كه‌س سته‌مكارتر نیه‌ له‌و كه‌سه‌ی كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستێ و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كات، یان منداڵ ئه‌داته‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ وه‌كو جوله‌كه‌و گاورو هاوبه‌شبڕیارده‌ران، یان شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دائه‌نێت [ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ ] وه‌ ئه‌و ڕاستیه‌ش كه‌ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌لایه‌ن پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ -صلی الله علیه وسلم - بۆی هاتووه‌ ئه‌م به‌درۆی ئه‌زانێت و باوه‌ڕی پێ ناكات[ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ (٣٢) ] ئایا جه‌هه‌ننه‌م شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌و كافرانه‌ نیه‌ كه‌ ئاوا شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێن و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن؟ (واته‌: به‌ دڵنیایی دۆزه‌خ شوێنیانه‌)."},{"id":33,"translation":"[ وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ڕاستی و ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی هێناوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ -صلی الله علیه وسلم - ، یان جبریله‌، یان سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ [ وَصَدَّقَ بِهِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ به‌ڕاستیان داناوه‌، واته‌: باوه‌ڕداران، یان وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی (ئه‌بوبه‌كری صدیق)ه‌ (خواى لێ رازى بێت) كه‌ یه‌كه‌م كه‌س بوو ئیمانی هێناوه‌ [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (٣٣) ] ئا ئه‌مانه‌ به‌ڕاستی كه‌سانێكی موتته‌قی و له‌ خواترس و خۆپارێزن."},{"id":34,"translation":"[ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ لای خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا ویستیان له‌ هه‌ر شتێك هه‌بێ بۆیان هه‌یه‌و پێیان ده‌درێت [ ذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ (٣٤) ] ئه‌مه‌ پاداشتی ئه‌و چاكه‌كارانه‌یه‌."},{"id":35,"translation":"[ لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا ] تا خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبێ له‌ خراپترین تاوان كه‌ كردبێتیان [ وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ (٣٥) ] وه‌ پاداشتیشیان ئه‌داته‌وه‌ به‌ باشترین شێواز له‌سه‌ر ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ كردوویانه‌."},{"id":36,"translation":"{باوه‌ڕداران خوایان به‌سه‌} [ أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ ] ئایا خوای گه‌وره‌ به‌س نیه‌ بۆ ئه‌و به‌ندانه‌ی كه‌ ده‌یپه‌رستن و ته‌وه‌كول ئه‌كه‌نه‌ سه‌رى؟ واته‌: به‌دڵنیایى خواى گه‌وره‌یان به‌سه‌ و پێویستیان به‌ كه‌سى تر نیه‌ [ وَيُخَوِّفُونَكَ بِالَّذِينَ مِنْ دُونِهِ ] به‌ڵام كافران له‌ گومڕایی و نه‌زانى و نه‌فامیاندا هه‌ڕه‌شه‌ت لێده‌كه‌ن و ده‌تترسێنن به‌و خوایانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٣٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات و شایه‌نی گومڕایی بێت كه‌س ناتوانێ هیدایه‌تی بدات"},{"id":37,"translation":"[ وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدات و شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و ڕێگای هیدایه‌ت بگرێته‌ به‌ر [ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ ] ئه‌وا كه‌س ناتوانێ گومڕای بكات [ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ (٣٧) ] ئایا خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و تۆڵه‌سێن نیه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی ئه‌كه‌ن؟ به‌ڵێ به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ به‌و شێوازه‌یه‌."},{"id":38,"translation":"{كافران دان به‌ په‌روه‌ردگارێتى خواى گه‌وره‌دا ده‌نێن} [ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌گه‌ر پرسیار له‌ موشریكان و كافرانى قوڕه‌یش بكه‌یت كێ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌؟ ئه‌وان ئه‌ڵێن: به‌ دڵنیایی ته‌نها خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌ [ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ من تووشی زیانێك بكات ئایا ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رستن ئه‌توانن ئه‌و زه‌ره‌رو زیانه‌ له‌سه‌ر من لابده‌ن؟ بێگومان نه‌خێر [ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ ] یاخود ئایا ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ من تووشی ڕه‌حمه‌ت و نیعمه‌ت و خۆشیه‌ك بكات ئایا ئه‌وان ئه‌توانن بیگرنه‌وه‌و بیگێڕنه‌وه‌؟ بێگومان نه‌خێر [ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من له‌ هه‌موو كاروبارێكمدا ته‌نها خوای گه‌وره‌م به‌سه‌ [ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ (٣٨) ] پشتبه‌ستوان ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ستن و هه‌موو كاروباریان ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌سپێرن."},{"id":39,"translation":"[ قُلْ يَا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ كار بكه‌ن له‌سه‌ر رێگاو رێچكه‌و رێبازى خۆتان، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌) [ إِنِّي عَامِلٌ ] منیش له‌سه‌ر رێگاو رێبازى خۆم عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (٣٩) ] به‌ڵام له‌ داهاتوودا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سه‌ره‌نجامی ئه‌م كاره‌ خراپانه‌تان ئه‌زانن كه‌ شه‌ریك دانانه‌ بۆ خواى گه‌وره‌."},{"id":40,"translation":"[ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ ] له‌ داهاتوودا ئه‌زانن كێیه‌ كه‌ سزایه‌كی بۆ دێت له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هه‌ر له‌ دونیادا زه‌لیل و ڕیسواو سه‌رشۆڕیان ئه‌كات [ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٤٠) ] وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا سزایه‌كی هه‌میشه‌یی له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا ڕووبه‌ڕوویان ئه‌بێته‌وه‌و تووشیان ئه‌بێت."},{"id":41,"translation":"[ إِنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆ دابه‌زاندوویت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و حه‌قه‌ بۆ خه‌ڵكى ڕوون بكه‌یته‌وه‌ به‌ تێكڕا، یان به‌ حه‌ق بۆ خه‌ڵكمان دابه‌زاندووه‌ [ فَمَنِ اهْتَدَى فَلِنَفْسِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك ڕێگای هیدایه‌ت بگرێته‌ به‌ر ئه‌وه‌ سوودو قازانجی ته‌نها بۆ خۆیه‌تی [ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ڕێگای گومڕایی بگرێته‌ به‌رو گومڕا بێت ئه‌وه‌ زه‌ره‌رو زیانی ته‌نها بۆ خۆیه‌تی [ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (٤١) ] وه‌ تۆیش داوات لێ نه‌كراوه‌ كه‌ به‌ زۆر هیدایه‌تیان بده‌یت، به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نیت."},{"id":42,"translation":"[ اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ نه‌فسه‌كان ئه‌مرێنێ له‌ كاتی خه‌وتنیانداو ڕوحیان لێ ئه‌سێنێ [ وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ خه‌وه‌كه‌یدا ئه‌جه‌لی نه‌هاتبێت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕوحه‌كه‌ی ئه‌خاته‌وه‌ به‌رو بۆى ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ [ فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ ] ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری مردنی به‌سه‌ردا داوه‌ ئه‌وه‌ كه‌ خه‌وت له‌ناو خه‌ودا ڕوحه‌كه‌ی ئه‌باته‌وه‌و ئه‌گرێته‌وه‌ [ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ئه‌جه‌لی نه‌هاتووه‌ ڕوحه‌كه‌ی بۆ ئه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌و به‌خه‌به‌ر دێت و هه‌ڵئه‌سێته‌وه‌ تا كاتى دیاریكراوى خۆى [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٤٢) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ نیشانه‌و به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌و تێبفكرن له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوا."},{"id":43,"translation":"[ أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعَاءَ ] به‌ڵكو ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك كه‌سیان داناوه‌ كه‌ به‌ گومانى خۆیان تكاو شه‌فاعه‌تیان بۆ بكه‌ن [ قُلْ أَوَلَوْ كَانُوا لَا يَمْلِكُونَ شَيْئًا وَلَا يَعْقِلُونَ (٤٣) ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئایا نازانن ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانن به‌ تكاكار لای خوای گه‌وره‌ موڵكی هیچ شتێكیان نیه‌ وه‌ عه‌قڵیشیان نیه‌."},{"id":44,"translation":"{شه‌فاعه‌ت ته‌نها به‌ ده‌ست خواى گه‌وره‌یه‌} [ قُلْ لِلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: شه‌فاعه‌ت هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌و كه‌س به‌بێ ئیزن و ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌ ناتوانێت شه‌فاعه‌ت بكات و خواى گه‌وره‌ له‌ كافران و خواكانیشیان رازى نیه‌ ئیتر چۆن ده‌توانن شه‌فاعه‌تتان بۆ بكه‌ن!؟ [ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووی ته‌نها هی خوای گه‌وره‌یه‌ [ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٤٤) ] پاشان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه."},{"id":45,"translation":"[ وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ] وه‌ كاتێك كه‌ به‌تاك و ته‌نها ناوی خوای گه‌وره‌ بهێنرێت و باسی لا إله‌ إلا الله و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ بكرێت ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌ دڵیان ته‌سك و ته‌نگ ده‌بێت و راده‌كه‌ن و خۆیان به‌گه‌وره‌ ده‌زانن [ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (٤٥) ] وه‌ ئه‌گه‌ر باسی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بكرێ له‌ په‌رستراوه‌كانیان ئه‌وا دڵخۆش و خۆشحاڵ ئه‌بن."},{"id":46,"translation":"[ قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگاری دروستكارو به‌دیهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وی [ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] ئه‌ی زانای نهێنی و ئاشكراكان [ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٤٦) ] هه‌ر تۆی كه‌ بڕیار ئه‌ده‌ی له‌ نێوان به‌نده‌كانتدا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كێشه‌و ناكۆكی و جیاوازیان هه‌بووه‌ له‌سه‌ری، واته‌: نێوانی موسڵمانان و كافران."},{"id":47,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌ هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی هی ئه‌وان بێ وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ش بیده‌یته‌ پاڵی به‌هه‌مان شێوه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌به‌خشن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ خراپی سزای ڕۆژی قیامه‌ت ڕزگاریان بێت به‌ڵام ڕزگاریان نابێ ئه‌گه‌ر به‌ پڕایی زه‌وى ئاڵتونیش ببه‌خشن [ وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ (٤٧) ] وه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێت كه‌ ئه‌وان پێشتر حسابیان بۆی نه‌كردبوو به‌خه‌یاڵیاندا نه‌هاتبوو وه‌ خۆیان بۆ ئاماده‌ نه‌كردبوو."},{"id":48,"translation":"[ وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا ] وه‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانیشیان له‌ شیرك و تاوان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێ و نیشانیان ئه‌درێ [ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٤٨) ] وه‌ ئه‌و سزایه‌ی كه‌ له‌ دونیادا گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد هه‌مووی تووشیان ئه‌بێ و ئه‌یانگرێته‌وه‌."},{"id":49,"translation":"[ فَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ] وه‌ كاتێك كه‌ مرۆڤـ تووشی زه‌ره‌رو زیانێك بێت له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێته‌وه‌ [ ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا ] پاشان ئه‌گه‌ر نیعمه‌تێكیان له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ پێ ببه‌خشین [ قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ ] ئه‌ڵێ: ئه‌مه‌ به‌ زانیاری و لێهاتووی خۆم په‌یدام كردووه‌و ناڵێ فه‌زڵی خوای گه‌وره‌یه‌، یاخود ده‌ڵێن خواى گه‌وره‌ ده‌یزانى كه‌ من شایانیم بۆیه‌ پێى به‌خشیوم [ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ ] خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: وانیه‌ به‌ڵكو ئه‌وه‌ فیتنه‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌ كه‌ پێیمان به‌خشیوه‌ تا ده‌ركه‌وێت ئایا گوێڕایه‌ڵ ده‌بێت یان سه‌رپێچیكار [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٤٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكى نازانن كه‌ به‌خشینی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌وان تاقیكردنه‌وه‌یه‌و بزانین ئایا شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن یان نا."},{"id":50,"translation":"[ قَدْ قَالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] كافرانی پێش ئه‌مانیش ئه‌م قسه‌یه‌یان كرد كه‌ وتیان: ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌مانه‌ به‌ شاره‌زایی و زانیاری و زیره‌كى و لێهاتوویی خۆمان په‌یدامان كردووه‌و به‌ده‌ستمان هێناوه‌ [ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٥٠) ] بۆیه‌ كاتێك سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ هات ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ستیان هێنابوو هیچ سوودی پێ نه‌گه‌یاندن و سزای خوای گه‌وره‌ی لێ نه‌گه‌ڕاندنه‌وه‌."},{"id":51,"translation":"[ فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا ] بۆیه‌ سزای كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیان تووشیان بوو [ وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هَؤُلَاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌یشى كه‌ ئێستا هه‌ن و ئه‌م قسه‌یه‌ ده‌كه‌ن ئه‌مانیش سزای كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیان رووبه‌ڕوویان ئه‌بێته‌وه‌و ئه‌یانگرێته‌وه‌ [ وَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ (٥١) ] وه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌وان ڕزگاریان نابێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":52,"translation":"[ أَوَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] ئایا نازانن هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى خۆى ڕزقی خۆی فراوان ئه‌كات بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت، وه‌ كه‌میشی ئه‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت به‌ گوێره‌ی حیكمه‌تی خۆی [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٥٢) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ باوه‌ڕیان هه‌بێت."},{"id":53,"translation":"بێئومێد نه‌بوون له‌ ره‌حمه‌تى خوا [ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: كه‌سانێك له‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران خه‌ڵكیان كوشتبوو به‌ زۆرى، وه‌ زینایان كردبوو به‌ زۆرى، هاتنه‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - وتیان ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى تۆ ده‌یڵێیت و بانگه‌وازى بۆ ده‌كه‌یت شتێكى چاكه‌ به‌ڵام پێمان بڵێ: ئایا ئه‌و تاوانانه‌ى كه‌ پێشتر كردوومانه‌ ده‌سڕێته‌وه‌و خوا لێمان خۆش ده‌بێت؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووى: ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - به‌و به‌ندانه‌م بڵێ كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ تاوان و سه‌رپێچیدا: بێئومێد نه‌بن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا [ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو تاوانێك خۆش ئه‌بێ ته‌نها شه‌ریك دانان نه‌بێت بۆی ئیتر له‌ هه‌موو تاوانێكی تر خۆش ئه‌بێت، (ئه‌مه‌ ئومێدبه‌خشترین ئایه‌ته‌ له‌ كتابی خوای گه‌وره‌، وه‌ صه‌حابه‌ زۆر دڵیان پێی خۆش بووه‌)، وه‌ (ئه‌م ئایه‌ته‌ بانگكردنى سه‌رجه‌م كافران و تاوانبارانه‌ بۆ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌، وه‌ ئه‌وه‌ى ته‌وبه‌ بكات چه‌ندێك تاوانى زۆر بێت خواى گه‌وره‌ لێى خۆش ده‌بێت، وه‌كو ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ سه‌د كه‌سى كوشت و ته‌وبه‌ى كردو خواى گه‌وره‌ لێى خۆش بوو)، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك له‌ پاش ئه‌م ئایه‌ته‌ خه‌ڵكى بێئومێد بكات له‌ ته‌وبه‌ ئه‌وا باوه‌ڕى به‌ قورئانى پیرۆز نیه‌) [ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٥٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":54,"translation":"[ وَأَنِيبُوا إِلَى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ ] وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن وه‌ خۆتان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ (٥٤) ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ بێ له‌ دونیادا پاشان كه‌س نیه‌ كه‌ سه‌رتان بخات."},{"id":55,"translation":"[ وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ شوێنی باشترین شت بكه‌ون له‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌ بۆتان دابه‌زیوه‌، واته‌: له‌ قورئانی پیرۆزدا كه‌ قورئان هه‌مووی باش و چاكه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی ئایه‌ته‌ موحكه‌مه‌كانه‌و شوێنی ئایه‌ته‌ موحكه‌مه‌كان بكه‌ون، یاخود شوێنی ئه‌و ئایه‌تانه‌ بكه‌ون كه‌ باسی لێبووردنه‌ نه‌ك تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ (٥٥) ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ بێ له‌ ناكاو و كتوپڕدا وه‌ ئێوه‌ هه‌ست نه‌كه‌ن و بێئاگا بن."},{"id":56,"translation":"{ته‌وبه‌ كردن پێش په‌شیمان بوونه‌وه‌} [ أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ ] ئه‌و كاته‌ كه‌ رۆژى قیامه‌ته‌ كه‌سێك بڵێت هاوار بۆ خۆم و په‌شیمانی هه‌ڵكێشێ له‌وه‌ی كه‌ كه‌مته‌رخه‌می كردووه‌ له‌ په‌رستن و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌دا، یان له‌ نزیكی خوای گه‌وره‌دا، یان له‌ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌ [ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ (٥٦) ] وه‌ هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م له‌و كه‌سانه‌ بووه‌ كه‌ له‌ دونیادا گاڵته‌یان به‌ دینی خوای گه‌وره‌ كردووه‌."},{"id":57,"translation":"[ أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (٥٧) ] یان كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن و ته‌وبه‌ بكه‌ن پێش ئه‌وه‌ی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڵێی ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدامایه‌و ڕێنمایی بكردمایه‌ ئه‌وا ئێستا منیش یه‌كێك ده‌بووم له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌م ئه‌كرد."},{"id":58,"translation":"[ أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٥٨) ] یان كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینێ بڵێت ئه‌گه‌ر منیش جارێكی تر گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ هه‌بوایه‌ بۆ دونیا ئه‌وه‌ منیش كه‌سێكی چاكه‌كار ئه‌بووم، واته‌: پێش ئه‌وه‌ی ئه‌و قسانه‌ بكه‌یت و په‌شیمان ببیته‌وه‌ له‌ دونیادا چاكه‌ بكه‌و ئیمان بێنه‌و ته‌وبه‌ بكه‌."},{"id":59,"translation":"[ بَلَى قَدْ جَاءَتْكَ آيَاتِي فَكَذَّبْتَ بِهَا ] خواى گه‌وره‌ پێیان ده‌فه‌رمێت: به‌ڵێ ئایه‌ته‌كانی منت بۆ هات وه‌ پێتگه‌یشت به‌ڵام تۆ به‌ درۆت زانی [ وَاسْتَكْبَرْتَ ] وه‌ خۆت به‌گه‌وره‌ زانی و لووتبه‌رز بووی له‌ ئاستیاندا [ وَكُنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ (٥٩) ] وه‌ تۆ یه‌كێك بووی له‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوویت پێی."},{"id":60,"translation":"{كافران و بیدعه‌چیان له‌ رۆژى قیامه‌ت روویان ره‌ش ده‌بێت} [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ئه‌وانه‌ی كه‌ درۆیان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌و شه‌ریكیان بۆ خواى گه‌وره‌ داناوه‌و به‌ناوی خوای گه‌وره‌و به‌ناوی دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌یان كردووه‌ ده‌بینیت ڕوویان ڕه‌شه‌، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌هلى بیده‌ع و ناكۆكى و جیاوازى و پارچه‌ پارچه‌یی روویان ره‌ش ده‌بێت، وه‌ ئه‌هلى سوننه‌و جه‌ماعه‌یش روویان سپى ده‌بێت) [ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ (٦٠) ] ئایا له‌ جه‌هه‌ننه‌مدا شوێنی مانه‌وه‌ نیه‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزانه‌ كه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی له‌ ئاست گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تی خوا؟ (واته‌: به‌ دڵنیایى دۆزه‌خ شوێنى مانه‌وه‌ى ئه‌و كه‌سانه‌یه‌)."},{"id":61,"translation":"[ وَيُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفَازَتِهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ریان ئه‌خات و ڕزگاریان ئه‌كات له‌ ئاگری دۆزه‌خ، وه‌ به‌هه‌شت ئه‌به‌نه‌وه‌و ده‌چنه‌ ناوى [ لَا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ ] كه‌ هیچ خراپه‌و سزایه‌ك ئه‌مان ناگرێته‌وه‌ [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٦١) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا به‌جێیان هێشتووه‌، به‌ڵكو ئه‌مینن."},{"id":62,"translation":"[ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ] خوای گه‌وره‌ دروستكاری هه‌موو شتێكه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ (٦٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌و خۆى ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بات و هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات."},{"id":63,"translation":"[ لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ كلیلی خه‌زێنه‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووی به‌ده‌ستى خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٦٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ن."},{"id":64,"translation":"[ قُلْ أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجَاهِلُونَ (٦٤) ] هاوبه‌شبڕیارده‌ران له‌ نه‌زانى و نه‌فامییاندا داوایان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - كرد كه‌ خوایه‌كانى ئه‌وان بپه‌رستێت و ئه‌وانیش خوایه‌كه‌ى ئه‌م ده‌په‌رستن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ فه‌رمانم پێ ئه‌كه‌م كه‌ من عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌م ئه‌ی نه‌زان و نه‌فامان."},{"id":65,"translation":"{هاوه‌ڵ بڕیاردان بۆ خوا كرده‌وه‌ به‌تاڵ ده‌كاته‌وه‌} [ وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٦٥) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - وه‌حیمان بۆ تۆ و بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆیش ناردووه‌ ئه‌گه‌ر شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ی ئه‌وه‌ كرده‌وه‌كانت هه‌مووی به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ وه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ده‌بیت، (هه‌ر چه‌نده‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - دوور بووه‌ له‌ شه‌ریك دانان، به‌ڵام ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - شه‌ریك بۆ خوا دابنێت كرده‌وه‌ی به‌تاڵ بێته‌وه‌ ئه‌وا ئێمه‌ له‌ پێشترین و هه‌ڕه‌شه‌كه‌ بۆ ئێمه‌یه‌)."},{"id":66,"translation":"[ بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ ] به‌ڵكو به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رسته‌ [ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ (٦٦) ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ به‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":67,"translation":"[ وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ] پیاوێك له‌ ئه‌هلى كتاب هاته‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - وتى: ئه‌ى باوكى قاسم: ئایا پێتگه‌یشتووه‌ خواى گه‌وره‌ دروستكراوه‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ ئاسمانه‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ زه‌ویه‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ داره‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ ئاو و خۆڵ ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى؟! پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - وه‌كو به‌راستدانانى پێكه‌نى تا ددانه‌كانى دواوه‌ى ده‌ركه‌وت، وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: كافران و بێباوه‌ڕان خوای گه‌وره‌یان به‌ گه‌وره‌ نه‌زانیوه‌ چه‌ندێك شایه‌نی به‌ گه‌وره‌ زانینه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌یان وه‌كو خۆی نه‌ناسیوه‌ كه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ [ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ] وه‌ هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌ له‌ناو مشتی خوای گه‌وره‌دایه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت، وه‌ هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌ لوول ئه‌كات و له‌ناو ده‌ستی ڕاستی خوای گه‌وره‌دایه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (له‌رۆژى قیامه‌ت خواى گه‌وره‌ زه‌وى ده‌خاته‌ ناو ده‌ستییه‌وه‌و ئاسمانه‌كان لوول ده‌كات به‌ ده‌سته‌كه‌ى ترى پاشان ده‌فه‌رمێت: ته‌نها من مه‌لیكم، كوا مه‌لیك و پاشاكانى دونیا)، كه‌ ئه‌میش جێگیر كردنی سیفاتی ده‌ست و مشت و په‌نجه‌یه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ ده‌ست و مشت و په‌نجه‌ى هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێت وه‌ چۆنیه‌تیه‌كه‌یشی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌سی تر نایزانێت، ده‌بێت وه‌كو خۆى باوه‌ڕمان پێى هه‌بێت چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆز و فه‌رمووده‌ى صه‌حیحى پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ -صلی الله علیه وسلم - به‌ بێ گۆڕینى ماناكه‌ى بۆ مانایه‌كى تر، وه‌ به‌بێ نكوڵى كردن لێى و چواندنى به‌ سیفاتى دروستكراوه‌كانى و پرسیار كردن له‌ چۆنێتیه‌كه‌ى [ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٦٧) ] پاك و مونه‌ززه‌هی و به‌رزی و بڵندی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و هاوبه‌شبڕیاردانانه‌ی كه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌."},{"id":68,"translation":"[ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ فوو ئه‌كرێ به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپوردا له‌لایه‌ن ئیسرافیله‌وه‌ كه‌ فوو كردنی یه‌كه‌مه‌و هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌مرێت و تیا ئه‌چێت [ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ] ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت، كه‌ وتراوه‌: ئیسرافیل خۆیه‌تی وه‌ دواتر خۆیشی ئه‌مرێت، یان فریشته‌ى گیانكێشانه‌، یان هه‌ڵگرانى عه‌رشى پیرۆزى خواى گه‌وره‌ن، یان شه‌هیده‌كانن، یان موسا پێغه‌مبه‌ره‌ -صلی الله علیه وسلم - [ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ (٦٨) ] پاشان دووه‌مجار فووی پیا ئه‌كاته‌وه‌ خه‌ڵكی هه‌ر هه‌مووی هه‌ڵئه‌ستن و له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رئه‌چن وه‌ ته‌ماشا ئه‌كه‌ن، (نێوانى هه‌ردوو فوو كردنه‌كه‌ چل ساڵه‌)."},{"id":69,"translation":"[ وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا ] وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت زه‌ویش ڕووناك ئه‌بێته‌وه‌ به‌ نووری خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ ده‌رده‌كه‌وێت بۆ دروستكراوه‌كان بۆ بڕیاردان له‌ نێوانیاندا [ وَوُضِعَ الْكِتَابُ ] وه‌ كتاب و په‌ڕاوی كرده‌وه‌ی مرۆڤ دائه‌نرێت وه‌ ئه‌درێ به‌ ده‌ستیان [ وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاءِ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٦٩) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ران ئه‌هێندرێن بۆ ئه‌وه‌ی شایه‌تی بده‌ن له‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كانیان، وه‌ شه‌هیده‌كان ئه‌هێندرێن ئه‌وانه‌ی كه‌ شه‌هید بوونه‌ له‌ پێناو خواى گه‌وره‌، یان موسڵمانانى ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ره‌ -صلی الله علیه وسلم - كه‌ شایه‌تی ئه‌ده‌ن به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كانی تردا كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان په‌یامى خواى گه‌وره‌یان پێ راگه‌یاندوون، یان فریشته‌كانن كه‌ كرده‌وه‌ى مرۆڤیان پاراستووه‌ له‌ چاكه‌و خراپه‌ شایه‌تى ده‌ده‌ن له‌سه‌ریان، وه‌ بڕیار ئه‌درێ له‌ نێوانیاندا به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری وه‌ هیچ كه‌سێك له‌وێدا زوڵم و سته‌می لێ ناكرێ."},{"id":70,"translation":"[ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ ] وه‌ هه‌موو كه‌سێك چ كرده‌وه‌ی كردووه‌ له‌ چاك و خراپ به‌ ته‌واوی پاداشت یان سزاى خۆى وه‌رده‌گرێت [ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ (٧٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌مان چیان كردووه‌."},{"id":71,"translation":"{كافران پۆل پۆل به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ده‌كرێن} [ وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا ] وه‌ كافرانیش پۆل پۆل به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌كرێن و ئه‌برێن [ حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا ] هه‌ر كه‌ دێنه‌ لای دۆزه‌خ یه‌كسه‌ر هه‌ر حه‌وت ده‌رگاكه‌ی دۆزه‌خ به‌ خێرایى ئه‌كرێته‌وه‌ بۆ سزادانیان [ وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا ] وه‌ ده‌رگاوانانی دۆزه‌خ وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ده‌ڵێن: [ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا ] ئایا پێغه‌مبه‌رانێك له‌ خۆتان نه‌هاتن بۆتان كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌ردا بخوێننه‌وه‌و له‌ رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئه‌م ڕۆژه‌ ئاگادارتان بكه‌نه‌وه‌و بتانترسێنن [ قَالُوا بَلَى ] ئه‌وانیش ئه‌ڵێن: به‌ڵێ پێغه‌مبه‌ران هاتن وه‌ ئاگاداریان كردینه‌وه‌ [ وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ (٧١) ] به‌ڵام شوێنیان نه‌كه‌وتین و وشه‌ی سزا جێبه‌جێ بوو به‌سه‌ر كافرانداو شایه‌نی ئه‌م سزایه‌ین."},{"id":72,"translation":"[ قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٢) ] پێیان ئه‌ووترێ: ده‌ی له‌ ده‌رگاكانی دۆزه‌خه‌وه‌ بڕۆنه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌و به‌ نه‌مری تیایدا بمێننه‌وه‌ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ له‌ دونیا خۆیان به‌گه‌وره‌ زانیوه‌ له‌ ئاست عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵى كردنى خوای گه‌وره‌."},{"id":73,"translation":"{موتته‌قى و خۆپارێزان پۆل پۆل به‌ره‌و به‌هه‌شت به‌ڕێ ده‌كرێن} [ وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ له‌ دونیادا ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردبوو پۆل پۆل به‌ره‌و به‌هه‌شت به‌ڕێ ئه‌خرێن [ حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا ] تا له‌ پردى (سیڕات) ده‌په‌ڕنه‌وه‌و ئه‌گه‌نه‌ لای به‌هه‌شت [ وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا ] وه‌ هه‌ر هه‌شت ده‌رگاكانی به‌هه‌شت ئه‌كرێته‌وه‌ بۆ پێشوازی كردنیان، كه‌ فراوانى و گه‌وره‌یی نێوان هه‌ردوو لاى ده‌رگایه‌كى ماوه‌ى چل ساڵه‌، وه‌ فراوانه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى نێوانى شارى (مه‌ككه‌)و شارى (بوصرا) له‌ شام، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - یه‌كه‌م كه‌سه‌ له‌ ده‌گاى به‌هه‌شت ده‌دات و بۆى ده‌كرێته‌وه‌و یه‌كه‌م كه‌سه‌ كه‌ ده‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ (ئه‌بو به‌كرى صدیق) له‌ هه‌ر هه‌شت ده‌رگاكه‌ى به‌هه‌شته‌وه‌ بانگ ده‌كرێت و پێشوازى لێ ده‌كرێت [ وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ] وه‌ ده‌رگاوانه‌كانی به‌هه‌شت پێیان ئه‌ڵێن: سڵاوتان لێ بێت، یاخود ئێوه‌ سه‌لامه‌تن له‌ هه‌موو ناخۆشی و سزایه‌ك [ طِبْتُمْ ] له‌ دونیادا ئێوه‌ كه‌سانی چاك بوونه‌و وته‌و كرده‌وه‌و هه‌ولأ و كۆششتان چاك و پاك بووه‌و خۆتان پاراستووه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوا، ئێستایش پاداشتى باش و پاك و چاك ده‌درێنه‌وه‌ [ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ (٧٣) ] ده‌ی فه‌رموو بچنه‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا بمێننه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (یه‌كه‌م كۆمه‌ڵ كه‌ ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ شێوه‌یان وه‌كو مانگى چوارده‌ جوانه‌، ئه‌وانه‌ى دواى ئه‌مان وه‌كو پرشنگدارترین ئه‌ستێره‌ى گه‌شاوه‌ى ئاسمانن، تف و به‌ڵغه‌میان نیه‌ و میزو پیسى ناكه‌ن و عاره‌قیان میسكه‌و، شانه‌و قاپیان زێڕو زیوه‌و خێزانیان حۆرییه‌ له‌ جوانیدا مۆخى قاچیان دیاره‌و رق و كینه‌ له‌ نێوانیاندا نیه‌و باڵایان به‌رزه‌ وه‌كو ئاده‌م شه‌ست گه‌زه‌)."},{"id":74,"translation":"[ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ ] وه‌ ئه‌مانیش ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی پێی دابووین له‌سه‌ر زمانى پێغه‌مبه‌ران به‌ڵێنه‌كه‌ی برده‌ سه‌رو به‌ڵێنێكی ڕاست بوو [ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ ] وه‌ ئێمه‌ی كرد به‌ میراتگری زه‌وی به‌هه‌شت كه‌ تیایدا نیشته‌جێ ئه‌بین چۆنمان ویست لێ بێت و بۆ هه‌ر شوێنێكى ویستمان لێ بێت، (خۆڵى زه‌وى به‌هه‌شت میسكه‌) [ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ (٧٤) ] وه‌ به‌ڕاستی ئه‌مه‌ باشترین پاداشته‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌."},{"id":75,"translation":"[ وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ ] وه‌ ئه‌بینی فریشته‌كان ده‌وری عه‌رشی خوای گه‌وره‌یان داوه‌ [ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ] وه‌ عیباده‌ت و ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ ] وه‌ بڕیار له‌ نێوان به‌نده‌كانیشدا درا به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری [ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٧٥) ] وه‌ باوه‌ڕداران، یان هه‌موو دروستكراوان ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان، والله أعلم."}]},{"id":40,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (غافر) (واته‌: لێخۆشبوو) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تی (٥٦ و ٥٧) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌ (٨٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (٢) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێنراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌."},{"id":3,"translation":"[ غَافِرِ الذَّنْبِ ] خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ تاوانی پێشووی به‌نده‌كانی [ وَقَابِلِ التَّوْبِ ] وه‌ له‌ داهاتوودا ته‌وبه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ قه‌بووڵ ئه‌كات كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن [ شَدِيدِ الْعِقَابِ ] وه‌ سزایشی زۆر سه‌خته‌ بۆ كافران و بێباوه‌ڕان و سه‌رپێچیكاران [ ذِي الطَّوْلِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خاوه‌نی فه‌زڵ و نیعمه‌ت و چاكه‌ی زۆره‌ به‌سه‌ر به‌نده‌كانیه‌وه‌و بۆیان درێژ ئه‌كاته‌وه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ [ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ (٣) ] سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌یش له‌ ڕۆژی دوایی ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":4,"translation":"[ مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ] هیچ كه‌سێك مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ناكات سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ پاش روونكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی ڕه‌تی بكاته‌وه‌ ته‌نها كافران نه‌بێت [ فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ (٤) ] بۆیه‌ گه‌ڕانیان له‌ وڵاتاندا بۆ بازرگانی و ده‌ستخستنی دونیاو سه‌روه‌ت و سامانیان له‌ خشته‌ت نه‌بات و پێیان هه‌ڵنه‌خه‌ڵه‌تێی."},{"id":5,"translation":"[ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَالْأَحْزَابُ مِنْ بَعْدِهِمْ ] پێش ئه‌مانیش قه‌ومی نوح پێغه‌مبه‌ر نوحیان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی وه‌ حیزبه‌كانی تریش ئه‌وانه‌ی كۆبوونه‌وه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ران پێغه‌مبه‌رانیان به‌ درۆزانی و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردن [ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ ] وه‌ هه‌موو ئوممه‌تێك ویستیان پێغه‌مبه‌رانیان بگرن یان سزایان بده‌ن یان بكوژن [ وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ ] وه‌ به‌ باتڵ و پووچه‌ڵ ده‌مه‌قالێ و موناقه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رانیان كرد تا به‌ گومانی خۆیان به‌و باتڵه‌ حه‌قی پێ لابه‌رن و له‌ناوبه‌رن و به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌ [ فَأَخَذْتُهُمْ ] به‌ڵام من ئه‌و بێ باوه‌ڕانه‌م برده‌وه‌و له‌ناوم بردن [ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ (٥) ] ده‌ی بزانه‌ سزای من چۆن بووه‌و چۆن له‌ناوم بردن، واته‌: سزام زۆر سه‌خت و به‌ ئێش و ئازاره‌."},{"id":6,"translation":"[ وَكَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحَابُ النَّارِ (٦) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ وشه‌ی سزای خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ر ئه‌و كافرانه‌دا جێبه‌جێ بوو كه‌ ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن وه‌ ئه‌خرێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ سزای كافرانی قوڕه‌یش ده‌ده‌ین ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ نه‌هێنن"},{"id":7,"translation":"{هه‌ڵگرانى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ داواى لێخۆشبوون بۆ باوه‌ڕداران ده‌كه‌ن} [ الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئه‌و فریشتانه‌ی كه‌ عه‌رشی پیرۆزی خوای گه‌وره‌یان هه‌ڵگرتووه‌ وه‌ ئه‌و فریشتانه‌یشی كه‌ له‌ ده‌وروبه‌ری عه‌رشی خوای گه‌وره‌ن خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك، وه‌ ته‌سبیحات و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ باوه‌ڕ به‌ خوای گه‌وره‌ دێنن و ملكه‌چین [ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا ] وه‌ داوای لێخۆشبوون بۆ باوه‌ڕداران ئه‌كه‌ن [ رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا ] ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ڕه‌حمه‌ت و زانیاری تۆ زۆر فراوانه‌و هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌ [ فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌و كه‌سانه‌ خۆشبه‌ كه‌ ته‌وبه‌یان كردووه‌و ڕێگای تۆیان گرتۆته‌به‌ر [ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ (٧) ] وه‌ بیانپارێزه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":8,"translation":"[ رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار وه‌ بیانخه‌ره‌ ناو ئه‌و به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ به‌لێنت پێداون و شوێنی مانه‌وه‌یه‌ [ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ ] وه‌ له‌ باوك و خێزان و نه‌وه‌كانیشیان ئه‌وه‌ی كه‌ صاڵح و چاكه‌ له‌گه‌ڵ خۆیاندا بیخه‌ره‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌و كۆیان بكه‌ره‌وه‌ تێیدا، (مطرف بن عبدالله بن الشخير) ده‌فه‌رمێت: (دڵسۆزترین كه‌س بۆ مرۆڤی موسڵمان فریشته‌كانن كه‌ به‌م شێوازه‌ دوعای خێریان بۆ ده‌كه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بۆیان ده‌پاڕێنه‌وه‌، پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌، وه‌ فێڵبازترین و ناپاكترین كه‌سیش بۆیان شه‌یتانه‌كانن كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن له‌ رێگای راست ده‌ریان بكه‌ن) [ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٨) ] هه‌ر تۆ به‌ڕاستی خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیت."},{"id":9,"translation":"[ وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ ] وه‌ بیانپارێزه‌ له‌ سزا كه‌ به‌هۆی تاوانه‌كانیانه‌وه‌ تووشیان بێت [ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ هه‌ر كه‌سێك بپارێزیت له‌ سزا ئه‌وه‌ به‌ڕاستی ڕه‌حمت پێی كردووه‌ [ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٩) ] وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم به‌ مرۆڤـ بكات و له‌ سزا بیپارێزێت و بیخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ڕاستی ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌."},{"id":10,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنَادَوْنَ لَمَقْتُ اللَّهِ أَكْبَرُ مِنْ مَقْتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ ] به‌ دڵنیایی كافران له‌لایه‌ن فریشته‌كانه‌وه‌ بانگیان لێ ئه‌كرێ و پێیان ئه‌ووترێ: تووڕه‌بوون و ڕق و كینه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ ئێوه‌ زۆر زیاتره‌ له‌ ڕق لێبوونتان له‌ خۆتان، كاتێك كه‌ ئه‌خرێنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ ڕقیان له‌ خۆیان ئه‌بێته‌وه‌ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ زیاتر ڕقی لێیانه‌ [ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى الْإِيمَانِ فَتَكْفُرُونَ (١٠) ] له‌ كاتێكدا ئێوه‌ له‌ دونیا بانگ ئه‌كران بۆ ئیمان هێنان و ئیمانتان نه‌ئه‌هێناو كوفرتان ئه‌كرد."},{"id":11,"translation":"{دوو مردن و دوو ژیان} [ قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ ] ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ دوو جار ئێمه‌ت مراند: مردنی یه‌كه‌م مرۆڤـ له‌ نه‌بوونه‌وه‌ له‌ سكی دایكدا دێته‌ ده‌ره‌وه‌، وه‌ ئه‌و مردنه‌یش كه‌ له‌ دونیادا به‌سه‌رمان دێت [ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ ] وه‌ دوو جاریش ئێمه‌ت زیندوو كردۆته‌وه‌: جارێك كه‌ هاتینه‌ دونیاوه‌، وه‌ جارێكیش له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ زیندوو ئه‌بینه‌وه‌ [ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا ] وه‌ ئێمه‌ دان ئه‌نێین به‌ تاوانه‌كانی خۆماندا [ فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ (١١) ] ئایا هیچ ڕێگایه‌ك هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ ده‌رچین و بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دونیا بۆ ئه‌وه‌ی كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین."},{"id":12,"translation":"[ ذَلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذَا دُعِيَ اللَّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ ] كاتێك كه‌ له‌ دونیا بانگ بكرانایه‌ بۆ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ به‌تاك و ته‌نها ئێوه‌ كوفرتان ئه‌كرد [ وَإِنْ يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدرایه‌ ئێوه‌ ئیمانتان به‌و شه‌ریكدانانه‌ ئه‌هێنا [ فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ (١٢) ] ئێستایش حوكم به‌تاك و ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و ئه‌و بڕیار به‌سه‌رتاندا ئه‌دات كه‌ بچنه‌ ئاگری دۆزه‌خ كه‌ خوایه‌كه‌ به‌رزه‌ له‌ زات و سیفات و كرده‌وه‌كانیدا، وه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌."},{"id":13,"translation":"[ هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آيَاتِهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ نیشانه‌كانی خۆیتان نیشان ئه‌دات له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی [ وَيُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقًا ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ ڕزقتان بۆ دائه‌به‌زێنێ، واته‌: به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ ڕزقتان ئه‌دات و دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كتان بۆ ده‌رئه‌كات [ وَمَا يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ (١٣) ] به‌ڵام هیچ كه‌سێك بیر ناكاته‌وه‌و له‌م نیشانانه‌ تێ ناگات ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سێك بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕابێته‌وه‌."},{"id":14,"translation":"{ته‌نها له‌ خواى گه‌وره‌ بپاڕێنه‌وه‌} [ فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌وپه‌ڕی ئیخلاص و دڵسۆزی و نیازپاكییه‌وه‌، وه‌ ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ بپاڕێنه‌وه‌ [ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ (١٤) ] با كافرانیش پێیان ناخۆش بێ گوێیان پێ مه‌ده‌ن."},{"id":15,"translation":"[ رَفِيعُ الدَّرَجَاتِ ] خوای گه‌وره‌ سیفاتی زۆر به‌رزی هه‌یه‌ [ ذُو الْعَرْشِ ] وه‌ خاوه‌نی عه‌رشی پیرۆزه‌ [ يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] وه‌ به‌ فه‌رمانی خۆی وه‌حی دائه‌به‌زێنێ بۆ سه‌ر هه‌ر كه‌سێك له‌ به‌نده‌كانی خۆی كه‌ ویستی لێ بێت و ئه‌یكات به‌ پێغه‌مبه‌ر، (لێره‌ روح مه‌به‌ست پێی وه‌حی¬یه‌، چۆن مرۆڤـ به‌بێ روح ناژێت به‌هه‌مان شێوه‌یش به‌بێ وه‌حی و په‌یامی خوای گه‌وره‌ ناژێت ژیانێكی راسته‌قینه‌و به‌خته‌وه‌ر) [ لِيُنْذِرَ يَوْمَ التَّلَاقِ (١٥) ] تا ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ خه‌ڵكی ئاگادار بكاته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ڕۆژی به‌یه‌ك گه‌یشتنه‌، موسڵمان و كافر به‌یه‌ك ده‌گه‌ن، وه‌ سته‌مكارو سته‌ملێكراو به‌یه‌ك ده‌گه‌ن، وه‌به‌نده‌كان به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌گه‌ن، وه‌ سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كان هه‌موویان به‌یه‌ك ده‌گه‌ن"},{"id":16,"translation":"[ يَوْمَ هُمْ بَارِزُونَ لَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ ] له‌و ڕۆژه‌دا هه‌موو خه‌ڵكی له‌ گۆڕه‌كان ده‌رئه‌چن و ده‌رئه‌كه‌ون و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ له‌ كرده‌وه‌كانیان كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ [ لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌مڕۆ موڵك بۆ كێیه‌؟ كه‌س نیه‌ وه‌ڵام بداته‌وه‌ خۆی ئه‌فه‌رمووێ: [ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ (١٦) ] ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ خوایه‌كی تاك و ته‌نهاو زۆر باڵاده‌ست و به‌توانایه‌."},{"id":17,"translation":"[ الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ ] ئه‌مڕۆ هه‌موو كه‌سێك سزا یان پاداشت وه‌رئه‌گرێ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ [ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ ] وه‌ سته‌م له‌ هیچ كه‌سێك ناكرێت [ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (١٧) ] به‌ڕاستی لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌، لێپرسینه‌وه‌ی بۆ هه‌موو خه‌ڵكی وه‌كو لێپرسینه‌وه‌یه‌تی بۆ ته‌نها كه‌سێك."},{"id":18,"translation":"[ وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئاگاداریان بكه‌وه‌ له‌ ڕۆژه‌ نزیكه‌كه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ الْآزِفَة ] ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی رۆژی قیامه‌ت [ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ ] كاتێك كه‌ دڵه‌كان دێنه‌ لای گه‌روو له‌لای گه‌روو ڕائه‌وه‌ستن له‌ غه‌م و په‌ژاره‌و ترسدا به‌ گریانه‌وه‌ بێ ده‌نگن و نه‌ ده‌رده‌چن و نه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ شوێنی خۆیان له‌ ترسناكی دیمه‌نه‌كه‌ [ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ (١٨) ] كه‌سانی سته‌مكارو موشریك هیچ خزم و تكاكارێك نیه‌ كه‌ تكایان بۆ بكات و تكاكه‌ی قبووڵ بكرێ و وه‌ربگیرێ."},{"id":19,"translation":"[ يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر چاوێك به‌ دزیه‌وه‌ ته‌ماشای ئافره‌تێك بكات ئاگای لێیه‌تی، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (مه‌به‌ست له‌م ئایه‌ته‌ پیاوێكه‌ ده‌چێته‌ مالێكه‌وه‌ خاوه‌ن ماڵه‌كه‌ ئاگادار نه‌بێت ئه‌م ته‌ماشای ئافره‌ته‌كه‌ ده‌كات، وه‌ كه‌ ئاگادار بێت چاوی ده‌پۆشێت و ته‌ماشا ناكات، خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌و تێڕوانینه‌ نهێنیه‌ هه‌یه‌) [ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ (١٩) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ دڵدا شاردراوه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگادارێتی."},{"id":20,"translation":"[ وَاللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری [ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَقْضُونَ بِشَيْءٍ ] وه‌ ئه‌و په‌رستراوانه‌یشی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا په‌رستووتانه‌ هیچ بڕیارێك ناده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ شتێكیان به‌ده‌ست نیه‌و هیچ شتێك نازانن [ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (٢٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر بیسه‌رو بینه‌ره‌و هه‌موو شتێك ئه‌بیستێ و ئه‌بینێ."},{"id":21,"translation":"[ أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ كَانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا كافران به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشای سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێش خۆیان بكه‌ن له‌ كافران كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردووه‌ن و چیان به‌سه‌ردا هاتووه‌ [ كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ ] ئه‌وان له‌ ئێوه‌ زۆر به‌هێزتر بوون وه‌ سه‌ر زه‌ویشیان ئاوه‌دان كردبووه‌وه‌ به‌ شوراو قه‌ڵاو كۆشكی به‌هێزو گه‌وره‌ [ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ] به‌ڵام به‌هۆی تاوانیانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ بردیانیه‌وه‌و له‌ناوی بردن [ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ (٢١) ] وه‌ هیچ كه‌سێك نه‌بوو كه‌ سزای خوای گه‌وره‌یان لێ دوور بخاته‌وه‌و بیانپارێزێ له‌ سزای خوا."},{"id":22,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ هاتن بۆ لایان [ فَكَفَرُوا ] به‌ڵام ئه‌مان كوفریان كردو باوه‌ڕیان نه‌هێنا [ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌یش سزای دان و له‌ناوی بردن و بردیانیه‌وه‌ [ إِنَّهُ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢٢) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزه‌ وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":23,"translation":"{به‌سه‌رهاتى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و فیرعه‌ون} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٢٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ به‌ كۆمه‌لێك موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - نارد."},{"id":24,"translation":"[ إِلَى فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَقَارُونَ ] بۆ لای فیرعه‌ون و (هامان) كه‌ وه‌زیری فیرعه‌ون بوو، وه‌ بۆ لای (قارون) كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین كه‌سی سه‌رده‌می خۆی بوو، وه‌ ئامۆزای موسی - صلی الله علیه وسلم - بوو [ فَقَالُوا سَاحِرٌ كَذَّابٌ (٢٤) ] ئه‌مان وتیان: موسی - صلی الله علیه وسلم - جادووگه‌ره‌و زۆر درۆزنه‌."},{"id":25,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ حه‌قی بۆ هێنان له‌لایه‌ن ئێمه‌وه‌ ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌یه‌ی كه‌ به‌ چاوی خۆیان بینیان [ قَالُوا اقْتُلُوا أَبْنَاءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ ] وتیان ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ له‌گه‌ڵ موسادا كوڕه‌كانیان بكوژن [ وَاسْتَحْيُوا نِسَاءَهُمْ ] وه‌ ئافره‌تانیان بهێلنه‌وه‌ بۆ خزمه‌تكاری [ وَمَا كَيْدُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ (٢٥) ] وه‌ نه‌خشه‌و پیلانی كافران ته‌نها له‌ گومڕایی و وێڵی و تیاچووندایه‌."},{"id":26,"translation":"{فیرعه‌ون موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - تۆمه‌تبار ده‌كات به‌ ئاشوبگێڕى} [ وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ ] وه‌ فیرعه‌ون وتی: وازم لێ بێنن و لێمگه‌ڕێن با موسی - صلی الله علیه وسلم - بكوژم و ئه‌ویش با بانگی په‌روه‌ردگاری بكات ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كات با خوایه‌كه‌ی بێت من بێباكم و گوێ ناده‌م و به‌ڵامه‌وه‌ ئاساییه‌ [ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ ] من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - دینی ئێوه‌ بگۆڕێ [ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسَادَ (٢٦) ] یاخود له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا ئاشووب و گه‌نده‌ڵی بڵاو بكاته‌وه‌و ناكۆكی بنێته‌وه‌، (تا خاوه‌ن ماڵ دزی گرت دز خاوه‌ن ماڵی گرت، هه‌میشه‌ كافران سته‌م له‌ خه‌ڵكی ده‌كه‌ن و ده‌یانچه‌وسێننه‌وه‌، له‌ هه‌مان كاتدا خۆیان وه‌كو فریادڕه‌س و دڵسۆزیان نیشان ده‌ده‌ن بۆ خه‌ڵه‌تاندن و چه‌واشه‌ كردن و چاوبه‌ست كردنیان)."},{"id":27,"translation":"[ وَقَالَ مُوسَى إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسَابِ (٢٧) ] وه‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌مه‌ی بیست فه‌رمووی: من په‌نا ئه‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری خۆم و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ له‌ هه‌موو كه‌سێكی لووتبه‌رزی خۆ به‌گه‌وره‌زان كه‌ باوه‌ڕی به‌ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌ نه‌بێت."},{"id":28,"translation":"{باوه‌ڕداره‌كه‌ى ئالى فیرعه‌ون به‌رگرى له‌ موسا ده‌كات } [ وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ] وه‌ پیاوێكی باوه‌ڕدار كه‌ (قيبطى) بوو، وتراوه‌: ئامۆزای فیرعه‌ون بوو، له‌ (قيبطي)هكان ته‌نها ئه‌م پیاوه‌ ئیمانی هێناوه‌ له‌گه‌ڵ ئاسیای خێزانی فیرعه‌وندا [ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ ] ئه‌م پیاوه‌ كه‌ ئیمانه‌كه‌ی ئه‌شارده‌وه‌و ده‌ری نه‌بڕیبوو فه‌رمووی: [ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ ] ئایا ئێوه‌ پیاوێك ئه‌كوژن كه‌ موسایه‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ته‌نها تاوانی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌لێ: په‌روه‌ردگاری من (الله)یه‌!؟ [ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ ] كاتێك كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هێناون، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ لای كه‌عبه‌ نوێژی ده‌كرد (عقبة بن أبي معيط) هات و شانی گرت و پۆشاكه‌كه‌ی لوولدا له‌ ملی پیرۆزی و توندی كرد بۆ خنكاندنی، (ئه‌بو به‌كری صدیق) هات و كردی به‌ شانیدا و پاڵیپێوه‌ناو له‌ پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - دوور خسته‌وه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌: ئایا ئێوه‌ پیاوێك ئه‌كوژن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌لێت ته‌نها الله په‌روه‌ردگاری منه‌؟! [ وَإِنْ يَكُ كَاذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر درۆیش بكات زیانی درۆكه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ سزای ده‌دات، (گومانی نه‌بوو له‌ راستێتی موسی - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بوو تا ئه‌وان قه‌ناعه‌ت بكه‌ن) [ وَإِنْ يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستگۆیش بێ ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ لێتان ئه‌كات هه‌ندێكی ئه‌تانگرێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ له‌ناوتان ئه‌بات [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ (٢٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سێك نادات كه‌ زیادڕه‌وی بكات له‌ تاواندا وه‌ زۆر درۆزن بێت، واته‌ ئه‌م وانیه‌و وته‌و كرده‌وه‌ی له‌وپه‌ڕی جوانی و چاكیدایه‌و ئه‌گه‌ر درۆی بكردایه‌ ده‌رده‌كه‌وت و خوای گه‌وره‌ ئاوا هیدایه‌تی نادا كه‌ هه‌مووتان دڵنیان له‌ راستگۆییدا."},{"id":29,"translation":"[ يَا قَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظَاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ ئه‌مڕۆ موڵكتان هه‌یه‌ له‌سه‌ر زه‌ویداو ئاشكراو باڵاده‌ستن بۆ سوپاسی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و باوه‌ڕ به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ناهێنن [ فَمَنْ يَنْصُرُنَا مِنْ بَأْسِ اللَّهِ إِنْ جَاءَنَا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ سزامان ده‌دات ئه‌و كاته‌ كێ هه‌یه‌ ئێمه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگار بكات ئه‌گه‌ر سزای خوای گه‌وره‌مان بۆ بێ، (ئه‌م پیاوه‌ باوه‌ڕداره‌ شایانتر بوو به‌ ده‌سه‌ڵات له‌ فیرعه‌ون) [ قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلَّا مَا أَرَى ] فیرعه‌ون وتی: من هیچ شتێكتان پێ نالێم ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ بۆ خۆیشم وای ئه‌بینم (فیرعه‌ون درۆی كرد خۆی دڵنیا بوو كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌ری خوایه‌، به‌ڵام به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی ده‌وت موسا - صلی الله علیه وسلم - شێت بووه‌) [ وَمَا أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشَادِ (٢٩) ] وه‌ من ڕێنماییتان ناكه‌م ته‌نها بۆ ڕێگای ڕاست و حه‌ق نه‌بێت، (دیسان فیرعه‌ون درۆی كرد بانگی خه‌ڵكی ناكرد بۆ رێگای راست، به‌ڵكو بانگی ده‌كردن بۆ په‌رستنی خۆی و ده‌یووت: نه‌مزانیوه‌ جگه‌ له‌ من خوایه‌كی ترتان هه‌بێت)."},{"id":30,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَا قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ مِثْلَ يَوْمِ الْأَحْزَابِ (٣٠) ] وه‌ باوه‌ڕداره‌كه‌ وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم من له‌وه‌ ئه‌ترسێم له‌سه‌ر ئێوه‌ كه‌ وه‌كو هاوشێوه‌ی ڕۆژی ئه‌حزابتان به‌سه‌ردا بێت، واته‌: حیزبه‌كانی تر كه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رانیان كۆبوونه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ هه‌مووی له‌ناوبردن."},{"id":31,"translation":"[ مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ ] وه‌كو داب و نه‌ریتی قه‌ومی نوح و عادو ثهمودو ئه‌وانه‌ی دوای ئه‌وان كه‌ باوه‌ڕیان نه‌هێنا خوای گه‌وره‌ هه‌موویانی له‌ناوبرد [ وَمَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِلْعِبَادِ (٣١) ] وه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ نایه‌وێ زوڵم و سته‌م له‌ به‌نده‌كانی بكات، به‌ڵكو به‌ هۆی كوفرو تاوانی خۆیانه‌وه‌ له‌ناوی بردن."},{"id":32,"translation":"{بۆچى به‌ رۆژى قیامه‌ت وتراوه‌: رۆژى بانگكردنه‌كه‌؟} [ وَيَا قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنَادِ (٣٢) ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم من له‌ ڕۆژی بانگ كردنه‌كه‌ لێتان ئه‌ترسێم كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، (بۆیه‌ به‌ رۆژی قیامه‌ت وتراوه‌ رۆژی بانگ كردن چونكه‌ له‌و رۆژه‌دا هه‌ندێك له‌ خه‌ڵكی بانگی هه‌ندێكی تر ده‌كه‌ن، وه‌ به‌هه‌شتییه‌كان بانگ له‌ دۆزه‌خییه‌كان ئه‌كه‌ن و ده‌لێن ئه‌و به‌لێنه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی دابووین هاته‌ جێ و بینیمان ئایا ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی له‌ ئێوه‌ كرابوو بینیتان؟، وه‌ دۆزه‌خییه‌كان بانگی به‌هه‌شتییه‌كان ده‌كه‌ن و داوای خواردن و خواردنه‌وه‌یان لێ ده‌كه‌ن، وه‌ به‌هه‌شتییه‌كان بانگی به‌هه‌شتییه‌كان ده‌كه‌ن و دۆزه‌خیه‌كان بانگی دۆزه‌خیه‌كان ده‌كه‌ن، وه‌ ئه‌هلی ئه‌عراف بانگی دۆزه‌خییه‌كان و به‌هه‌شتییه‌كان ده‌كه‌ن، وه‌ كه‌ دۆزه‌خ ده‌هێنرێت بۆ گۆڕه‌پانی مه‌حشه‌ر خه‌ڵكی راده‌كه‌ن و فریشته‌كان بانگیان ده‌كه‌ن و ده‌یانگه‌ڕێننه‌وه‌، وه‌ كه‌ كرده‌وه‌ی مرۆڤـ ده‌كێشرێت فریشته‌یه‌ك له‌ لای ته‌رازووه‌كه‌یه‌و ئه‌وه‌ی چاكه‌كانی قورستر بێت به‌ به‌رزترین ده‌نگ بانگ ده‌كات و ده‌لێت: فڵانی كوڕی فڵان به‌خته‌وه‌ر بوو، وه‌ كه‌ خراپه‌كانی قورستر بێت به‌ به‌رزترین ده‌نگ بانگ ده‌كات و ده‌لێت: فڵانی كوڕی فڵان به‌دبه‌خت بوو)."},{"id":33,"translation":"[ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و به‌ره‌و ئاگری دۆزه‌خ ئه‌ڕۆن هیچ كه‌سێك نیه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ پارێزه‌رتان بێ و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بتانپارێزێ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٣٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات و شایه‌نی گومڕایی بێت و ڕێگه‌ی هیدایه‌ت نه‌گرێته‌ به‌ر ئه‌وه‌ كه‌س ناتوانێ هیدایه‌تی بدات."},{"id":34,"translation":"[ وَلَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ ] وه‌ پێش موسایش - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ به‌ دڵنیایی یوسف پێغه‌مبه‌رتان بۆ هات - صلی الله علیه وسلم - به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو كۆمه‌لێك موعجیزه‌وه‌ [ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جَاءَكُمْ بِهِ ] وه‌ به‌رده‌وام ئێوه‌ له‌ گوماندا بوون له‌و به‌ڵگه‌ ڕوون و ئاشكرایانه‌ی كه‌ بۆی هێنان وه‌ ئیمانتان پێی نه‌هێنا [ حَتَّى إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا ] تا یوسف - صلی الله علیه وسلم - وه‌فاتی كرد وتتان ئیتر له‌ دوای ئه‌م خوای گه‌وره‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكی تر نانێرێ [ كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتَابٌ (٣٤) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ كه‌سانێك گومڕا ئه‌كات كه‌ زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن له‌ كوفرو تاواندا وه‌ گومانیان هه‌بێت له‌ دین و یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌دا."},{"id":35,"translation":"[ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌بێ به‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ به‌ده‌ستیانه‌وه‌ بێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌تاڵی بكه‌نه‌وه‌و ره‌تی بكه‌نه‌وه‌ [ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا ] به‌هۆی ئه‌م كرده‌وه‌یه‌یان خوای گه‌وره‌و باوه‌ڕدارانیش زۆر لێیان تووڕه‌ ئه‌بن و رقیان لێیانه‌ چونكه‌ ئه‌یانه‌وێ به‌ باتڵ و پوچه‌ڵ حه‌ق به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌ [ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ (٣٥) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر دڵی هه‌موو كه‌سێكی خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزی زۆر عیناد."},{"id":36,"translation":"[ وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا هَامَانُ ابْنِ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبَابَ (٣٦) ] وه‌ فیرعه‌ون به‌ هامانی وه‌زیری وت: ئه‌ی هامان كۆشكی به‌رزم بۆ دروست بكه‌ له‌ خشتی سوره‌وه‌كراو به‌ڵكو بگه‌مه‌ ڕێگاو ده‌رگاكانی ئاسمان و بیگرمه‌به‌ر."},{"id":37,"translation":"[ أَسْبَابَ السَّمَاوَاتِ ] تا سه‌ركه‌وم ڕێگاو ده‌رگاكانی ئاسمان بگرمه‌به‌ر [ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى ] تا خواكه‌ی موسی ببینم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی موسی - صلی الله علیه وسلم - وتی: خوای من له‌ ئاسمانه‌ [ وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِبًا ] هه‌ر چه‌ند من گومان ئه‌به‌م كه‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - درۆزن بێت و ئاسمان هیچ خوایه‌كی لێ نه‌بێ [ وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ ] به‌م شێوازه‌ شه‌یتان كوفرو كرده‌وه‌ی خراپی بۆ فیرعه‌ون ڕازاندبوه‌وه‌ [ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ ] وه‌ ڕێگری لێ ئه‌كرد له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ (٣٧) ] وه‌ نه‌خشه‌و پیلان و فڕوفێڵی فیرعه‌ون هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها له‌ زه‌ره‌رمه‌ندی و تیاچووندا نه‌بێت."},{"id":38,"translation":"{باوه‌ڕداره‌كه‌ى ئالى فیرعه‌ون ئامۆژگارى قه‌ومه‌كه‌ى ده‌كات} [ وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ (٣٨) ] وه‌ باوه‌ڕداره‌كه‌ی قه‌ومی فیرعه‌ون وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم شوێن من بكه‌ون ڕێگه‌ی ڕاست و ڕێگای به‌هه‌شتتان نیشان ئه‌ده‌م."},{"id":39,"translation":"[ يَا قَوْمِ إِنَّمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌م ژیانی دونیایه‌ چه‌ند ڕۆژێكی كه‌مه‌و تیایدا ڕائه‌بوێرن و به‌سه‌ری ئه‌به‌ن و كۆتایی دێت پێی هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن [ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ (٣٩) ] به‌ڵام ڕۆژی دوایی شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ كه‌ كۆتایی نایات گرنگی و بایه‌خی پێبده‌ن."},{"id":40,"translation":"[ مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا ] هه‌ر كه‌سێك له‌ دونیادا خراپه‌و تاوان بكات ئه‌وا سزا نادرێته‌وه‌ ته‌نها به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ نه‌بێت، واته‌: خراپه‌ یه‌ك به‌رامبه‌ر یه‌كه‌ [ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ (٤٠) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كرده‌وه‌ی چاك بكات وه‌ باوه‌ڕدار بێت ئیتر ئه‌گه‌ر نێر بێ یان مێ، ژن بێ یان پیاو به‌مه‌رجێك باوه‌ڕدار بێ ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا ڕزق و ڕۆزیان ئه‌دات به‌بێ ژماره‌و یه‌كجار زۆر."},{"id":41,"translation":"[ وَيَا قَوْمِ مَا لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجَاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ (٤١) ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌وه‌ چیه‌ من بانگتان ئه‌كه‌م بۆ ڕێگای ڕزگاری كه‌ بریتییه‌ له‌ په‌رستنی خوای گه‌وره‌ به‌ تاك و ته‌نها و به‌راستدانان و شوێنكه‌وتنی پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی، به‌ڵام ئێوه‌ بانگم ئه‌كه‌ن بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ، بۆ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":42,"translation":"[ تَدْعُونَنِي لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ ] ئێوه‌ بانگی من ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ كوفر بكه‌م به‌ خوای گه‌وره‌و شه‌ریكی بۆ دابنێم به‌نه‌زانی و به‌بێ به‌ڵگه‌، چونكه‌ من هیچ زانیارییه‌كم نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ وَأَنَا أَدْعُوكُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ (٤٢) ] له‌ كاتێكدا من بانگتان ئه‌كه‌م بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و لێخۆشبووه‌."},{"id":43,"translation":"[ لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ ] درۆ نیه‌و گومانی تیادا نیه‌و راستی و حه‌قیقه‌ت وایه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ منی بۆ لا بانگ ئه‌كه‌ن له‌ بته‌كانتان له‌وانه‌ی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن ناتوانن وه‌ڵامی بانگه‌وازی هیچ كه‌سێك بده‌نه‌وه‌ نه‌ له‌ دونیاو نه‌ له‌ قیامه‌ت چه‌ندێك خه‌ڵكی لێیان بپاڕێته‌وه‌و سودو زیانیان به‌ده‌ست نیه‌ [ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێمه‌و شوێنی گه‌ڕانه‌وه‌مان له‌ رۆژی قیامه‌تدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ (٤٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یش كه‌ زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ كوفرو شیرك و تاواندا ئه‌وانه‌ به‌ دڵنیایی هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن."},{"id":44,"translation":"[ فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ ] وه‌ له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌و قسانه‌ی من كه‌ پێتانی ئه‌لێم وه‌ ئه‌زانن كه‌ من چه‌ندێك ئامۆژگاری ئێوه‌م كردووه‌و دڵسۆزتان بوومه‌و په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌ به‌ڵام له‌ كاتێكدا كه‌ په‌شیمانی سودی بۆ كه‌س نابێت [ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ ] وه‌ من كاره‌كانی خۆم ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌سپێرم وه‌ خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ (٤٤) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ به‌نده‌كانی و هه‌موو شتێكیان ئه‌بینێ."},{"id":45,"translation":"[ فَوَقَاهُ اللَّهُ سَيِّئَاتِ مَا مَكَرُوا ] خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا ئه‌م باوه‌ڕداره‌ی پاراست له‌و نه‌خشه‌و پیلانه‌ خراپانه‌ی كه‌ بۆیان داناو ویستیان بیكوژن، وه‌ رۆژی قیامه‌تیش له‌ ئاگری دۆزه‌خ پاراستی و خستییه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ (٤٥) ] وه‌ كه‌سوكار و شوێنكه‌وتوانی فیرعه‌ونیش تووشی خراپترین سزا بوون له‌ دونیادا به‌ نقوم بوون وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":46,"translation":"{سزاى ناو گۆڕ} [ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا ] هه‌موو به‌یانیان و ئێوارانێك فیرعه‌ون و داروده‌سته‌و شوێنكه‌وتوانی به‌ ئاگر سزا ئه‌درێن له‌ناو گۆڕه‌كانیاندا [ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ (٤٦) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت دێت خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانی بخه‌نه‌ ناو سه‌ختترین سزاوه‌ كه‌ سزای ئاگری دۆزه‌خه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر سزای ناو گۆڕ پێش هاتنی رۆژی قیامه‌ت، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌رده‌وام له‌ نوێژه‌كانیدا په‌نای گرتووه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ سزای ناو گۆڕ، وه‌ فه‌رمانی به‌ ئێمه‌یش كردووه‌ به‌ په‌ناگرتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ سزای ناو گۆڕ)."},{"id":47,"translation":"{مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێى سه‌ركرده‌و شوێنكه‌وتوانیان له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا} [ وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ ] وه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا سه‌ركرده‌كان و شوێنكه‌وته‌كان مشتومڕو ده‌مه‌قالێیانه‌ [ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا ] لاوازو ژێر ده‌سته‌كان به‌ گه‌وره‌و سه‌ركرده‌كانیان ئه‌لێن ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ زانیوه‌ ئێمه‌ شوێنكه‌وته‌ی ئێوه‌ بووین و ئێوه‌ سه‌ركرده‌ی ئێمه‌ بوون [ فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ (٤٧) ] ئایا ئێوه‌ ئه‌توانن به‌شێك له‌و سزایه‌ی كه‌ له‌سه‌رمانه‌ له‌سه‌رمانی لاده‌ن."},{"id":48,"translation":"[ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيهَا ] ده‌سه‌ڵاتدارو خۆبه‌گه‌وره‌زانان ئه‌لێن: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا هه‌موومان وا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداین و توانای هیچ شتێكمان نیه‌ [ إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبَادِ (٤٨) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆی بڕیاری له‌ نێوان به‌نده‌كاندا داوه‌."},{"id":49,"translation":"{دۆزه‌خییه‌كان داواى سوك كردنى سزا ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر ته‌نها رۆژێكیش بێت} [ وَقَالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِنَ الْعَذَابِ (٤٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدان له‌ كافران به‌ ده‌رگاوانانی دۆزه‌خ ئه‌لێن: بانگی په‌روه‌ردگارتان بكه‌ن تا ته‌نها ڕۆژێك له‌م سزایه‌مان له‌سه‌ر سووك بكات."},{"id":50,"translation":"[ قَالُوا أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] فریشته‌كانیش پێیان ئه‌لێن: ئایا پێغه‌مبه‌رانی ئێوه‌ به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ بۆ لاتان نه‌هاتن؟ [ قَالُوا بَلَى ] ئه‌لێن: به‌لێ هاتن و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌رماندا جێگیر كردو په‌یامی خوای گه‌وره‌یان پێگه‌یاندین [ قَالُوا فَادْعُوا ] فریشته‌كانیش پێیان ئه‌لێن: ده‌ی كه‌واته‌ ئێوه‌ خۆتان داوا بكه‌ن ئێمه‌ داواتان بۆ ناكه‌ین و لێتان به‌رین [ وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ (٥٠) ] وه‌ دوعاو بانگكردنی كافرانیش له‌ هیچ شتێكدا نیه‌ ته‌نها له‌ فه‌وتاندن و به‌تاڵیدا نه‌بێت، واته‌: وه‌ڵام نادرێنه‌وه‌"},{"id":51,"translation":"[ إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئێمه‌ به‌ دڵنیایی پێغه‌مبه‌رانی خۆمان و باوه‌ڕدارانیش سه‌رئه‌خه‌ین به‌سه‌ر كافراندا له‌ ژیانی دونیادا، (ئه‌وانه‌یش كه‌ شه‌هید كراون وه‌كو یه‌حیاو زه‌كه‌ریا هه‌ر سه‌ركه‌وتوو بوونه‌و خوای گه‌وره‌ له‌ پاش خۆیان دینه‌كه‌ی سه‌رخستوون و تۆڵه‌ی له‌ دوژمنانیان سه‌ندووه‌و ریسواو سه‌رشۆڕی كردوون له‌ دونیا پێش قیامه‌ت) [ وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ (٥١) ] وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تیش سه‌ریان ده‌خه‌ین به‌وه‌ی كه‌ ده‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ فریشته‌كان هه‌ڵئه‌ستن و شایه‌تی ئه‌ده‌ن بۆ پێغه‌مبه‌ران."},{"id":52,"translation":"[ يَوْمَ لَا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ ] له‌و ڕۆژه‌دا زاڵمان و سته‌مكاران و هاوبه‌شبڕیارده‌ران هیچ عوزرو بیانوویه‌كیان سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ [ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ ] وه‌ نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ره‌و دوورن له‌ ڕه‌حمه‌ته‌كه‌ی [ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ (٥٢) ] وه‌ خراپترین شوێنیشیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":53,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْهُدَى وَأَوْرَثْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ (٥٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ هیدایه‌تمان به‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی، واته‌: ته‌ورات و پێغه‌مبه‌رایه‌تی كه‌ هیدایه‌تی تیادا بووه‌، وه‌ له‌ دوای موسی - صلی الله علیه وسلم - به‌نی ئیسرائیلمان كرد به‌ میراتگری ئه‌و كتابه‌ كه‌ ته‌ورات بووه‌و له‌ناویان مایه‌وه‌."},{"id":54,"translation":"[ هُدًى وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ (٥٤) ] كه‌ هیدایه‌تی تیادا بووه‌و یادخستنه‌وه‌ بووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌قلێكی ساغ و سه‌لیمیان هه‌بێت."},{"id":55,"translation":"[ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆیش ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئازاری كافران به‌ دڵنیایی به‌لێنی خوای گه‌وره‌ حه‌ق و راسته‌و سه‌رت ئه‌خات [ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون بۆ تاوانه‌كانت بكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر پله‌و پایه‌ت به‌رز بێته‌وه‌، (ئه‌مه‌ بۆ هاندان و وروژاندنی موسڵمانانه‌ بۆ ته‌وبه‌ كردن و داوای لێخۆشبوون كردن له‌ خوای گه‌وره‌) [ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ (٥٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕابگره‌و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی په‌روه‌ردگارت بكه‌ به‌ ئێواران و به‌یانیان، وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی نوێژی عه‌صرو نوێژی به‌یانی یه‌."},{"id":56,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خۆیانه‌وه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌دا به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ به‌ڵگه‌یه‌كیان بۆ هاتبێ، ده‌یانه‌وێت به‌ گومانی خراپ به‌ڵگه‌ی روون و ئاشكرا ره‌ت بكه‌نه‌وه‌ [ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَا هُمْ بِبَالِغِيهِ ] ئه‌وانه‌ ته‌نها خۆبه‌گه‌وره‌زانین له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ بۆیه‌ شوێن حه‌ق ناكه‌ون، وه‌ هه‌رگیز ناگه‌ن به‌وه‌ی كه‌ حه‌ق بكوژێننه‌وه‌و به‌سه‌ر تۆدا زاڵ بن، به‌ڵكو هه‌میشه‌ حه‌ق به‌رزو بڵنده‌و ئه‌وان نزم و سه‌رشۆڕن [ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (٥٦) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینه‌ره‌."},{"id":57,"translation":"[ لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ ] به‌ دڵنیایی دروستكردنی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان زۆر گه‌وره‌تره‌ له‌ دروستكردنی خه‌ڵكی ئیتر بۆ ئیمان ناهێنن به‌ خوای گه‌وره‌و باوه‌ڕ به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ ناكه‌ن، (خوایه‌ك بتوانێت ئاسمان و زه‌وی دروست بكات ئاسانتره‌ بتوانێت ئێوه‌ زیندوو بكاته‌وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تدا) [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٥٧) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن، یان دان به‌ گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دا نانێن."},{"id":58,"translation":"{چاكه‌كارو خراپه‌كار یه‌كسان نین} [ وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ ] نابیناو بینا یه‌كسان نین ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌ق نابینێ و ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یبینێ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ یه‌كسان نین له‌گه‌ڵ خراپه‌كاردا [ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ (٥٨) ] به‌ڵام كه‌مێك له‌ خه‌ڵكی هه‌یه‌ كه‌ بیر بكاته‌وه‌."},{"id":59,"translation":"[ إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لَا رَيْبَ فِيهَا ] به‌ دڵنیایی ڕۆژی قیامه‌ت دێت و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ (٥٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئیمانیان پێی نیه."},{"id":60,"translation":"ته‌نها له‌ خوا بپاڕێنه‌وه‌ [ وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ] وه‌ په‌روه‌ردگارتان فه‌رموویه‌تی: ته‌نها له‌ من بپاڕێنه‌وه‌ من وه‌ڵامتان ئه‌ده‌مه‌وه‌ [ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانن له‌ ئاستی پاڕانه‌وه‌ له‌ من و لێم ناپاڕێنه‌وه‌ [ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ (٦٠) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ ئه‌چنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ زه‌لیلی و ڕیسوایی و سه‌رشۆڕی، (چونكه‌ هه‌ركه‌سێك له‌ خوا نه‌پاڕێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لێی توڕه‌ ده‌بێت، وه‌ باشترین عیباده‌ت پاڕانه‌وه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌، وه‌ چه‌ندێك له‌ خوا بپاڕێیته‌وه‌ زیاتر لێی نزیك ده‌بیته‌وه‌و خۆشه‌ویست ده‌بیت)."},{"id":61,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌وی بۆ ئێوه‌ هێمن و ئارام و تاریك كردووه‌ تا تیایدا هێمن و ئارام بن و پشوو بده‌ن [ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ] وه‌ ڕۆژیشی بۆ ڕووناك كردوون تا پێویستی و بژێوی و بازرگانی خۆتانی تیادا جێبه‌جێ بكه‌ن و گه‌شتی تیادا بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی زۆری به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌ هه‌یه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ (٦١) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی."},{"id":62,"translation":"[ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئا ئه‌م (الله) یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ] كه‌ دروستكاری هه‌موو شتێكه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ [ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٦٢) ] ئیتر چۆن ئێوه‌ له‌ عیباده‌ت و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ په‌رستنی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌."},{"id":63,"translation":"[ كَذَلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كَانُوا بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (٦٣) ] به‌م شێوازه‌یش ئه‌وانه‌ی كه‌ ئینكاری و نكوڵیان له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ كرد ئه‌وانیش له‌ عیباده‌ت و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ لایانداوه‌ به‌ هه‌واو ئاره‌زوو نه‌زانی به‌بێ به‌ڵگه‌."},{"id":64,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرَارًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ زه‌وی بۆ ئێوه‌ جێگیر كردووه‌و راخستووه‌ كه‌ له‌سه‌ری جێگیرو نیشته‌جێن [ وَالسَّمَاءَ بِنَاءً ] وه‌ ئاسمانیشی وه‌كو سه‌قفێكی پارێزراو داناوه‌ [ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ ] وه‌ وێنه‌ی كێشاون و دروستی كردوون به‌ جوانترین شێواز [ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ له‌ هه‌موو خواردنه‌ به‌تام و چێژه‌كان ڕزق و ڕۆزی داون [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئا ئه‌م (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٦٤) ] (الله)یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆره‌و هه‌موو كه‌س و شتێكی گرتۆته‌وه‌."},{"id":65,"translation":"[ هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] خوای گه‌وره‌ هه‌میشه‌ زیندووه‌و تاك و ته‌نهایه‌و هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ [ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] ئێوه‌ به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌وپه‌ڕی ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ دوور له‌ ڕیاو ڕووبینی [ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٦٥) ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو به‌خششه‌ زۆرانه‌ی"},{"id":66,"translation":"{قۆناغه‌كانى ژیانى مرۆڤ} [ قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: من له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ كراوم كه‌ عیباده‌تی ئه‌و كه‌س و شتانه‌ بكه‌م كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رستن [ لَمَّا جَاءَنِيَ الْبَيِّنَاتُ مِنْ رَبِّي ] كاتێك كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرام له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هات له‌سه‌ر ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ [ وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٦٦) ] وه‌ فه‌رمانم پێكراوه‌ كه‌ خۆم ته‌سلیمی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان بكه‌م."},{"id":67,"translation":"[ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی له‌ خۆڵ دروست كردووه‌، (مه‌به‌ست پێی ئاده‌مه‌) [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان ئێوه‌ی له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست كردووه‌ [ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ] پاشان ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ ئه‌بێته‌ خوێنێكی مه‌یوو [ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ] پاشان خوای گه‌وره‌ به‌ منداڵی ئه‌تانهێنێته‌ دونیاوه‌ [ ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ] پاشان تا بگه‌نه‌ ئه‌وپه‌ڕی كامڵی و به‌هێزی و پێگه‌یشتوویی [ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخًا ] پاشان ئه‌وه‌ی كه‌ بمێنێ ئه‌چێته‌ ناو ته‌مه‌نه‌وه‌و پیر ئه‌بێ [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ ] وه‌ هه‌یشتانه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ پیر بێت له‌ ته‌مه‌نی لاوێتی ئه‌مرێت، یان له‌ سكی دایكیدا له‌بارده‌چێت [ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى ] وه‌ هه‌یشتانه‌ ئه‌گاته‌ كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ مردنه‌كه‌یه‌تی [ وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٦٧) ] وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و ئه‌مانه‌ بتانگه‌یه‌نێته‌ یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌."},{"id":68,"translation":"[ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌تانژێنێ و ئه‌تانمرێنێ، ژیان و مردن ته‌نها به‌ ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَإِذَا قَضَى أَمْرًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بڕیارێك بدات [ فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٦٨) ] ئه‌وه‌ ته‌نها پێی ئه‌فه‌رمووێ ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ ئه‌بێت و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌كات."},{"id":69,"translation":"[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ أَنَّى يُصْرَفُونَ (٦٩) ] ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ ئیمان هێنان و یه‌كخواپه‌رستی و هیدایه‌ت لائه‌ده‌ن بۆ شیرك و گومڕایی."},{"id":70,"translation":"[ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتَابِ وَبِمَا أَرْسَلْنَا بِهِ رُسُلَنَا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ قورئانی پیرۆزو كتابه‌كانی تریش به‌ درۆ ئه‌زانن كه‌ پێغه‌مبه‌رانمان پێی ناردووه‌ [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٧٠) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی كوفرو شه‌ریك دانانه‌كه‌یان ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزایان ئه‌دات."},{"id":71,"translation":"[ إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ ] كاتێك كه‌ كۆت و زنجیر له‌ گه‌ردنیاندایه‌ [ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ (٧١) ] وه‌ به‌ كۆت و زنجیركراوی ڕائه‌كێشرێن."},{"id":72,"translation":"[ فِي الْحَمِيمِ ] له‌ناو ئاوێكی ئه‌وپه‌ڕی كوڵاو به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ (٧٢) ] پاشانیش گڕو بلێسه‌یان تێ به‌رده‌درێ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداو ئه‌بن به‌ سووته‌مه‌نی دۆزه‌خ -په‌نا به‌خوای گه‌وره‌-."},{"id":73,"translation":"[ ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ (٧٣) ] پاشان مه‌لائیكه‌ته‌كان وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن و گاڵته‌ پێكردن پێیان ئه‌لێن: ئایا ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كوان له‌ كوێن بۆ دیار نین؟ بۆ فریاتان ناكه‌ون؟"},{"id":74,"translation":"[ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانتان ئه‌په‌رست [ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا ] ئه‌وانیش ده‌لێن: ون بوونه‌و دیار نین و نایانبینین و سودیان بۆمان نیه‌ [ بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُو مِنْ قَبْلُ شَيْئًا ] ئه‌لێن: به‌ڵكو ئێمه‌ پێشتریش دوعامان له‌ كه‌س نه‌كردووه‌و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌مان نه‌په‌رستووه‌، (واته‌: درۆ ئه‌كه‌ن وا ئه‌زانن به‌ درۆ كردن ڕزگاریان ده‌بێت، یاخود داننانه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئه‌و په‌رستراوانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌وان په‌رستوویانه‌ په‌رستراوی راست نه‌بوونه‌و به‌تاڵ بوونه‌) [ كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكَافِرِينَ (٧٤) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ كافران وێڵ و گومڕا ئه‌كات."},{"id":75,"translation":"[ ذَلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ دونیادا دڵخۆش ئه‌بوون به‌ ناحه‌ق، تاوان و خراپه‌و به‌سه‌رپێچیتان ده‌كردو پێی دڵخۆش ئه‌بوون [ وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ (٧٥) ] وه‌ فه‌خرو شانازیشتان ئه‌كرد به‌و تاوانانه‌وه‌."},{"id":76,"translation":"[ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ] ده‌ی له‌ ده‌رگاكانی دۆزه‌خه‌وه‌ بچنه‌ ناوی و به‌ نه‌مری تیایدا بمێننه‌وه‌ [ فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٦) ] كه‌ دۆزه‌خ خراپترین شوێنی ئه‌و كه‌سه‌ خۆبه‌گه‌وره‌زانانه‌یه‌ كه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ئه‌زانی و حه‌قیان وه‌رنه‌ئه‌گرت."},{"id":77,"translation":"[ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ له‌به‌رامبه‌ر ئازاردانی كافران له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ دڵنیایی به‌لێنی خوای گه‌وره‌ حه‌قه‌و سه‌رت ئه‌خات [ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ ] یان ئه‌وه‌تا هه‌ندێك له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌ كافرانی ئه‌كه‌ین به‌ سزا له‌ دونیادا نیشانت ئه‌ده‌ین و به‌ چاوی خۆت ئه‌یبینی، وه‌كو به‌ چاوی خۆی سه‌ركه‌وتنی بینی له‌چه‌نده‌ها غه‌زادا وه‌كو (غه‌زای به‌درو فه‌تحی مه‌ككه‌) [ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ ] یاخود ئه‌تمرێنین پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان سزا بده‌ین [ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ (٧٧) ] به‌ڵام سه‌ره‌نجام له‌ ڕۆژی قیامه‌ت بۆ لای ئێمه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ له‌وێ به‌ دڵنیایی سزایان ئه‌ده‌ین و به‌ چاوی خۆت ده‌یبینیت."},{"id":78,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ ] وه‌ به‌ دڵنیایی له‌ پێش تۆیشدا چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی ترمان ناردووه‌ [ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنَا عَلَيْكَ ] هه‌یانه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتیمان بۆت گێڕاوه‌ته‌وه‌ (كه‌ كه‌میانه‌) [ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ ] وه‌ هه‌یشه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتیمان بۆت نه‌گێڕاوه‌ته‌وه‌ (كه‌ زۆربه‌یانه‌) [ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكیش ناتوانێ موعجیزه‌یه‌ك بهێنێت له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ به‌ڵكو ئیلا ئه‌بێ خوای گه‌وره‌ ئیزنی بدات [ فَإِذَا جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بێت، واته‌: سزای كافران له‌ دونیادا [ قُضِيَ بِالْحَقِّ ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ حه‌ق بڕیار ئه‌دات له‌ نێوان به‌نده‌كانیداو موسڵمانان رزگار ده‌كات و كافران سزا ده‌دات و له‌ ناویان ده‌بات [ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْمُبْطِلُونَ (٧٨) ] وه‌ له‌وێدا ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر باتڵ و پووچه‌ڵ بوونه‌ ئه‌دۆڕێن و تێكئه‌شكێن."},{"id":79,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعَامَ لِتَرْكَبُوا مِنْهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاژه‌ڵانیشی بۆ ئێوه‌ دروست كردووه‌ له‌ وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن، جا هه‌یانه‌ بۆ سواری به‌كاری دێنن وه‌كو وشتر [ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (٧٩) ] وه‌ هه‌یشیانه‌ گۆشته‌كه‌ی ئه‌خۆن."},{"id":80,"translation":"[ وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ ] وه‌ هه‌یشه‌ جگه‌ له‌ سواری و گۆشته‌كه‌ی سوودی تری هه‌یه‌ له‌خوری و سوف و پێست و مووه‌كه‌ی، وه‌ له‌ چه‌وری و ماست و په‌نیرو شیره‌كه‌ی [ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْهَا حَاجَةً فِي صُدُورِكُمْ ] وه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی باری قورستان له‌ وڵاتێك بۆ وڵاتێكی تر كه‌ پێویستتان پێیه‌تی [ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ (٨٠) ] وه‌ چۆن له‌ وشكانیدا بار له‌م ئاژه‌ڵانه‌ ده‌نێن، له‌ناو ده‌ریاشدا باره‌كانتان ئه‌خه‌نه‌ سه‌ر كه‌شتیه‌كان."},{"id":81,"translation":"[ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵگه‌و نیشانه‌كانی خۆیتان له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆی نیشان ئه‌دات [ فَأَيَّ آيَاتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ (٨١) ] له‌و هه‌موو ئایه‌ت و نیشانه‌ زۆرانه‌ی خوای گه‌وره‌ ئینكاری و نكوڵی كامیان ئه‌كه‌ن؟"},{"id":82,"translation":"[ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا كافرانی قوڕه‌یش به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشای سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێشتر بكه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون [ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ ] كه‌ ئه‌وان ژماره‌یان له‌مان زۆرتر بوو [ وَأَشَدَّ قُوَّةً ] وه‌ زۆر له‌مان به‌هێزتر بوون [ وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ سه‌ر زه‌ویشیان ئاوه‌دان كردبووه‌وه‌ به‌ جۆره‌ها كۆشك و ته‌لاری گه‌وره‌ [ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) ] به‌ڵام كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ هات ئه‌وانه‌ی كه‌ دروستیان كردبوو به‌ ده‌ستیان هێنابوو هیچی سوودی پێ نه‌گه‌یاندن."},{"id":83,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌وه‌ هاتن بۆ لایان [ فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ] ئه‌وانیش دڵخۆش بوونه‌ به‌و زانیاریه‌ی كه‌ پێیان بووه‌، كه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا شوبهه‌و گومان بووه‌ نه‌ك زانیاری [ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٨٣) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مان گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد خوای گه‌وره‌ سزای دان و سزاكه‌ گرتیانیه‌وه‌."},{"id":84,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌یان به‌ چاوی خۆیان بینی [ قَالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ] وتیان: ئه‌وه‌ ئێمه‌ به‌تاك و ته‌نها ئیمانمان به‌ خوای گه‌وره‌ هێناوه‌ [ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ (٨٤) ] وه‌ ئێمه‌ كافرو بێباوه‌ڕین به‌و شتانه‌ی كه‌ پێشتر ده‌مانكرده‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ بته‌كان."},{"id":85,"translation":"[ فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا ] به‌ڵام كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌یان به‌ چاوی خۆیان بینی ئه‌و كاته‌ ئیمان هێنانه‌كه‌یان سوودی پێ نه‌گه‌یاندن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتێك سزای خوای گه‌وره‌ دابه‌زێت ئیمان هێنان سوودی نیه‌، یان كاتێك ڕوح بگاته‌ گه‌روو غه‌رغه‌ره‌ ئیمان هێنان سوودی نیه‌، یان كاتێك كه‌ قیامه‌ت هه‌ڵئه‌ستێ ئیمان هێنان سوودی نیه‌ [ سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ناو به‌نده‌كان و ئوممه‌تانی پێشتریشدا هه‌ر وابووه‌ [ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ (٨٥) ] وه‌ كافرانیش له‌وێدا هه‌موویان زه‌ره‌رمه‌ندو خه‌ساره‌تمه‌ند بوون و خوای گه‌وره‌ سزای دان، والله أعلم."}]},{"id":41,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (فوصصیله‌ت) (واته‌: روونكراوه‌) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌و (٥٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (٢) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌كه‌وه‌ كه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌."},{"id":3,"translation":"[ كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ ئایه‌ته‌كانی هه‌مووی ڕوون كراوه‌ته‌وه‌و حه‌ڵاڵ و حه‌رامی دیاریكراوه‌ [ قُرْآنًا عَرَبِيًّا ] وه‌ قورئانێكه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی هاتۆته‌ خواره‌وه‌ [ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٣) ] بۆ كه‌سانێك كه‌ بزانن یان یه‌قینیان هه‌بێ كه‌ ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌."},{"id":4,"translation":"[ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ موژده‌ده‌ره‌ به‌ به‌هه‌شت بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێنی ئه‌كه‌ون و ئیمانی پێ دێنن، وه‌ ترسێنه‌ریشه‌ به‌ دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانی پێ ناهێنن و شوێنی ناكه‌ون [ فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ (٤) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی قوڕه‌یش پشتیان له‌ قورئانی پیرۆز كرد وه‌ نابیستن بیستنێك كه‌ سوودیان پێ بگه‌یه‌نێ."},{"id":5,"translation":"[ وَقَالُوا قُلُوبُنَا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ ] وه‌ ده‌لێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - دڵمان په‌رده‌یه‌كی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌و داپۆشراوه‌و تێناگه‌ین له‌و شتانه‌ی كه‌ تۆ ئه‌یلێیت و بانگمان ئه‌كه‌ی بۆی [ وَفِي آذَانِنَا وَقْرٌ ] وه‌ گوێشمان كه‌ڕه‌و نابیستین [ وَمِنْ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌ ] له‌ نێوان ئێمه‌و تۆشدا په‌رده‌یه‌ك هه‌یه‌ كه‌ نایه‌لێ ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ بانگمان ئه‌كه‌ی بۆی پێی بگه‌ین، واته‌: خۆیان نایانه‌وێ تێ بگه‌ن [ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ (٥) ] تۆ بۆ خۆت له‌سه‌ر دینی خۆت كار بكه‌ ئێمه‌ش له‌سه‌ر دینی خۆمان كار ده‌كه‌ین و شوێنت ناكه‌وین، یان تۆ بۆ قیامه‌ت كار بكه‌و ئێمه‌یش بۆ دونیا."},{"id":6,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: منیش وه‌كو ئێوه‌ مرۆڤم به‌ڵام جیاوازیم له‌گه‌ڵ ئێوه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌حیم بۆ هاتووه‌و بوومه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر [ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] كه‌ له‌ وه‌حیه‌كه‌یشدا هاتووه‌ كه‌ په‌رستراوی حه‌قی ئێوه‌ ته‌نها یه‌ك په‌رستراوێكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ی تاك و ته‌نهاو بێ هاوه‌ڵ و بێ شه‌ریكه‌ [ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ ] وه‌ ئێوه‌ دامه‌زراو بن له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌و تاوانانه‌ی كه‌ كردووتانه‌ [ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ (٦) ] وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن"},{"id":7,"translation":"[ الَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زه‌كاتی ماڵیان ناده‌ن، یاخود خۆیان پاك ناكه‌نه‌وه‌ له‌ شیرك و تاوان و ره‌وشت نزمی [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ (٧) ] وه‌ ئه‌وان باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌و كافرن پێی."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ (٨) ] به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی نه‌بڕاوه‌یان بۆ هه‌یه‌ (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)."},{"id":9,"translation":"[ قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدَادًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: ئایا ئێوه‌ كوفر ئه‌كه‌ن به‌و خوایه‌ی كه‌ زه‌وی دروست كردووه‌ له‌ دوو ڕۆژدا، كه‌ ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌و دووشه‌ممه‌ بووه‌، وه‌ ئێوه‌ هاوبه‌ش و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن [ ذَلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٩) ] ئه‌م خوایه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌ چۆن ده‌بێت دروستكراوی لاوازی بێده‌سه‌ڵات بكرێته‌ هاوبه‌شی."},{"id":10,"translation":"[ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا ] له‌سه‌رووی زه‌ویشه‌وه‌ ئه‌و شاخانه‌ی چه‌قاندووه‌و جێگیر كردووه‌ وه‌كو مێخ [ وَبَارَكَ فِيهَا ] وه‌ به‌ره‌كه‌تی خستۆته‌ ناو زه‌ویه‌وه‌ كه‌ دانه‌وێڵه‌و رووه‌كی لێ ده‌ڕوێت [ وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ ] وه‌ ڕزقیشی تیایدا ته‌قدیر كردووه‌ له‌ رۆژی سێ شه‌ممه‌و چوار شه‌ممه‌ به‌ دوو رۆژه‌كه‌ی پێشتره‌وه‌ ده‌كاته‌ چوار ڕۆژ [ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ (١٠) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پرسیار ئه‌كه‌ن كه‌ زه‌وی و ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویه‌ له‌ دارو ئاو و ئه‌وانه‌ له‌ چه‌ند رۆژدا دروست بووه‌."},{"id":11,"translation":"[ ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ ] {ماناكانى (استوى) له‌ قورئاندا} پاشان خوای گه‌وره‌ ویستی ئاسمانه‌كانی بوو، وه‌ یه‌كسه‌ر حه‌وت ئاسمانی دروست كردو ڕێكیخست، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌وی پێش ئاسمان دروستكراوه‌) (اسْتَوَى) له‌ قورئاندا به‌ سێ مانا هاتووه‌: له‌گه‌ڵ (إِلَى) به‌مانای ویست بوون دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌، وه‌ له‌گه‌ڵ (عَلَى) به‌ مانای به‌رزو بڵند بوونه‌وه‌ دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌: (الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى) (طه:٥)، وه‌ به‌ ته‌نهایش به‌بێ حه‌رف به‌مانای پێگه‌یشتن و كامڵ بوون دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌: (وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً) [ وَهِيَ دُخَانٌ ] ئه‌و كاته‌ ئاسمان دووكه‌ڵ بوو یان هه‌ڵمی ئاوی سه‌ر زه‌وی بوو [ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا ] خوای گه‌وره‌ به‌ ئاسمان و زه‌وی فه‌رموو یان به‌ گوێڕایه‌ڵی خۆتان یان به‌ پێناخۆش بوونی خۆتان فه‌رمانی من جێبه‌جێ بكه‌ن، ئه‌ی ئاسمان خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كان ده‌ربكه‌، ئه‌ی زه‌وی ڕووبارو ده‌ریاو كانیاو و به‌رهه‌م و ڕووه‌كت ده‌ربكه‌ [ قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ (١١) ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌ردووكمان ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵین بۆ فه‌رمانی تۆ."},{"id":12,"translation":"[ فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ ] خوای گه‌وره‌ ئاسمانیشی كرد به‌ حه‌وت ئاسمان له‌ ماوه‌ی دوو ڕۆژدا كه‌ رۆژی پێنج شه‌ممه‌و هه‌ینی بوو [ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا ] وه‌ له‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئاسمانه‌كاندا خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی خۆی جێگیر كرد كه‌ ئه‌و ئاسمانانه‌ چۆن و به‌ چ یاسایه‌ك بڕۆن و چیان پێویسته‌. {ئاسمان پارێزراوه‌ له‌ شه‌یتان} [ وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ] وه‌ ئاسمانی دونیاشمان ڕازانده‌وه‌و جوانمان كرد به‌و ئه‌ستێرانه‌ی كه‌ تیایه‌تی، وه‌ ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ پارێزه‌ریشن له‌و شه‌یتانانه‌ی كه‌ ئه‌یانه‌وێ به‌رز ببنه‌وه‌و هه‌واڵی ئاسمان بێنن بۆ فاڵچی و جادووگه‌ران، وه‌ شه‌یتانه‌كانی پێ ئه‌سووتێنین [ ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (١٢) ] ئه‌م ته‌قدیرو دانراو و یاسا ڕێكوپێكه‌ دانانی خوایه‌كه‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌."},{"id":13,"translation":"[ فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُكُمْ صَاعِقَةً مِثْلَ صَاعِقَةِ عَادٍ وَثَمُودَ (١٣) ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان كرد له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ كافران بلێ: ئه‌وه‌ من ئێوه‌م ترساندو ئاگادارم كردنه‌وه‌ به‌ مردن و سزایه‌ك وه‌كو ئه‌و سزایه‌ی كه‌ بۆ سه‌ر قه‌ومی (عادو ثهمود) هات، دوای ئه‌وه‌ی (ئیمامی حه‌مزه‌) موسڵمان بوو قوڕه‌یش بینیان موسڵمانان رۆژ به‌ رۆژ زیاد ده‌كه‌ن رۆژێك كۆبوونه‌وه‌و وتیان بزانن كامتان شاره‌زاترین كه‌سه‌ له‌ جادووگه‌ری و فاڵچێتی و شیعر، بابچێت بۆ لای محمدو - صلی الله علیه وسلم - قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات و بزانێت چی ده‌وێت، ئه‌م پیاوه‌ كۆمه‌ڵمانی په‌رش و بڵاو كردووه‌، وه‌ كارمانی پارچه‌ پارچه‌ كردووه‌، وه‌ ره‌خنه‌ له‌ دینه‌كه‌مان ده‌گرێت، وتیان كه‌س شیاوتر نیه‌ بۆ ئه‌م كاره‌ له‌ (عوتبه‌ی كوڕی ره‌بیعه‌) وتیان ئه‌ی (باوكی وه‌لید) بڕۆ بۆ لای محمد و قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌، (عوتبه‌) رۆیشت بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - پێی وت: ئه‌ی محمد تۆ باشتری یان عبدالله¬ی باوكت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێده‌نگ بوو، پاشان وتی: تۆ باشتری یان (عبدالمطلب) ی باپیرت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێده‌نگ بوو، وتی ئه‌گه‌ر ده‌لێیت ئه‌وان باشتر بوونه‌ له‌ من، ئه‌وان هه‌موویان ئه‌م خوایانه‌یان په‌رستووه‌ كه‌ تۆ ئێستا ره‌خنه‌یان لێده‌گریت، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌لێیت من باشترم له‌وان ئه‌وا قسه‌ بكه‌ بزانین چی ده‌لێیت، سوێند به‌ خوا هیچ ئاژه‌لێكمان نه‌بینیوه‌ له‌ تۆ شومتر بێت بۆ قه‌ومه‌كه‌ت، كۆمه‌ڵمانت په‌رش و بڵاو كرد، كارمانت پارچه‌ پارچه‌ كرد، ره‌خنه‌ت له‌ دینمان گرت، له‌ناو عه‌ره‌ب ئابڕوت بردین، تا ده‌لێن له‌ناو قوڕه‌یش جادووگه‌رو فاڵچی په‌یدا بووه‌، سوێند به‌ خوا چاوه‌ڕوانی هیچ شتێك نین ته‌نها وه‌كو قیژه‌ی ئافره‌تی دووگیان نه‌بێت كه‌ هه‌ندێكمان به‌ شمشێر بكه‌وینه‌ گیان هه‌ندێكمان تا كۆتاییمان پێ دێت، ئه‌ی برازای خۆم ئه‌گه‌ر تۆ به‌م دینه‌ت مه‌به‌ستت كۆكردنه‌وه‌ی سه‌روه‌ت و سامانه‌ ئه‌وا ئه‌وه‌نده‌ پاره‌ت بۆ كۆده‌كه‌ینه‌وه‌ تا ده‌تكه‌ین به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین كه‌سی قوڕه‌یش، وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستت ئافره‌ته‌ كام ئافره‌ته‌ی قوڕه‌یشت ده‌وێت له‌ جیاتی یه‌ك ژن ده‌ ژنت بۆ دێنین، وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستت ده‌سه‌ڵاته‌ ئه‌وا ده‌تكه‌ین به‌ گه‌وره‌ی هه‌موومان و به‌بێ تۆ هیچ بڕیارێك ناده‌ین، وه‌ ئه‌گه‌ر تێكچوویته‌ ئه‌وا پزیشكت بۆ دێنین و هه‌موو ماڵمان ده‌به‌خشین تا چاره‌سه‌رت بكات، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی باوكی وه‌لید ته‌واو بوویت؟ وتی: به‌ڵێ، فه‌رمووی: ده‌ی گوێم بۆ بگره‌، وتی باشه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌ره‌تای ئه‌م سوره‌ته‌ی خوێنده‌وه‌ تا ئه‌م ئایه‌ته‌، (عوتبه‌)یش گوێی گرتبوو، وتی: به‌سه‌ به‌سه‌ جگه‌ له‌مه‌ هیچ قسه‌ی ترت نیه‌؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: نه‌خێر، (عوتبه‌) گه‌ڕایه‌وه‌ هه‌ندێك له‌ قوڕه‌یش وتیان سوێند ده‌خۆین به‌ خوا (عوتبه‌) رووی گۆڕاوه‌، كاتێك دانیشت وتیان: ئه‌ی (عوتبه‌) چیت پێیه‌و وه‌ڵامی چی بوو؟ وتی: ئه‌وه‌ی ئێوه‌ مه‌به‌ستتانه‌ هه‌مووم پێوت، وتیان: وه‌ڵامی دایته‌وه‌؟ وتی: نه‌خێر، سوێند به‌خوا هیچ شتێك تێنه‌گه‌یشتم ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ نه‌بێت كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی لێكردن به‌سزایه‌كی وه‌كو سزای قه‌ومی (عادو سه‌مود)، وتیان: هاوار بۆ خۆت به‌ عه‌ره‌بی قسه‌ی له‌گه‌ڵ كردوویت و لێی تێنه‌گه‌یشتویت!؟ وتی: سوێند به‌ خوا له‌وه‌ زیاتر تێنه‌گه‌یشتووم، به‌ڵام سوێند به‌ خوا من قسه‌یه‌كم بیست له‌ته‌مه‌نمدا قسه‌ی وام نه‌بیستووه‌، سوێند به‌ خوا نه‌ سیحرو جادوو بوو، نه‌ فاڵچێتی بوو، نه‌ شیعر بوو، ئه‌ی قوڕه‌یش به‌قسه‌ی من بكه‌ن و وازی لێبێنن، سوێند به‌ خوا ئه‌وه‌ی من بیستم له‌ داهاتوودا هه‌واڵ و ئه‌نجامه‌كه‌ی ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌گه‌ر عه‌ره‌ب زاڵ بن به‌سه‌ریدا ئه‌وا پێویست به‌ ئێوه‌ ناكات، وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و زاڵ بێت به‌سه‌ر عه‌ره‌بدا ئه‌وا موڵكی ئه‌و موڵكی ئێوه‌یه‌و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی ئێوه‌یه‌و ئێوه‌ به‌خته‌وه‌رترین و سوودمه‌ندترین خه‌ڵكی ده‌بن پێی، وتیان سوێند به‌ خوا ئه‌ی (باوكی وه‌لید) به‌ قسه‌كانی جادوو سیحری لێكردوویت، وتی: ئه‌مه‌ بۆچونی منه‌و ئێوه‌یش ئاره‌زووی خۆتانه‌."},{"id":14,"translation":"[ إِذْ جَاءَتْهُمُ الرُّسُلُ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان بۆ هات له‌ شاره‌كانی پێش و پاشیانه‌وه‌ [ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ] كه‌ پێیان وتن: عیباده‌تی هیچ كه‌س و شتێك مه‌كه‌ن جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) كه‌ تاك و ته‌نهاو بێ هاوه‌ڵه‌و هه‌ر ئه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌ [ قَالُوا لَوْ شَاءَ رَبُّنَا لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً ] ئه‌وانیش وتیان: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ مه‌لائیكه‌تێكی به‌ پێغه‌مبه‌ر ئه‌نارد نه‌ك مرۆڤ [ فَإِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (١٤) ] وتیان: ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون له‌ یه‌كخواپه‌رستی و ئیمان هێنان ئێمه‌ پێی كافرین و باوه‌ڕتان پێ ناكه‌ین، چونكه‌ ئێوه‌یش وه‌كو ئێمه‌ مرۆڤن."},{"id":15,"translation":"[ فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] قه‌ومی عاد خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌ ئیمان هێنان له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌بێ حه‌ق [ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ] وه‌ شانازیان ئه‌كرد به‌هێزو توانای خۆیان و ئه‌یانووت كێ هه‌یه‌ له‌ ئێمه‌ به‌هێزتر بێت، وایانئه‌زانی هێزو توانایان ده‌یانپارێزێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً ] ئایا نابینن ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌وانی دروست كردووه‌ زۆر له‌وان به‌هێزتره‌، وه‌ توانای به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌ [ وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ (١٥) ] وه‌ ئه‌وان نكوڵی و ئینكاریان له‌ موعجیزه‌و نیشانه‌كانی ئێمه‌ ده‌كرد."},{"id":16,"translation":"[ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ ] ئێمه‌ش بایه‌كی وشك و ساردو سه‌خت و ده‌نگ به‌رزمان بۆ ناردن له‌ چه‌ند ڕۆژێكی یه‌ك له‌ دوای یه‌كدا كه‌ حه‌وت شه‌و و هه‌شت رۆژی به‌رده‌وام بوو، كه‌ هیچ خێرێكی تیا نه‌بووه‌ سه‌باره‌ت به‌وان به‌ڵكو ته‌نها سزا بوو دوای بڕینه‌وه‌ و كۆتایی پێ هێنان [ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] تا سزایه‌كیان پێ بچێژین كه‌ ریسواو سه‌رشۆڕیان بكات له‌ ژیانی دونیادا [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ (١٦) ] به‌ڵام سزای ڕۆژی دوایی زیاتر ڕیسواو زه‌لیل و سه‌رشۆڕیان ئه‌كات، وه‌ كه‌س نیه‌ ئه‌وان سه‌ر بخات و سزای سه‌ختی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر لابدات."},{"id":17,"translation":"[ وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى ] قه‌ومی ثهمودیش ئێمه‌ ڕێگای ڕاستمان پێ ناساندن و بۆمان روون كردنه‌وه‌و بانگمان كردن بۆی له‌سه‌ر زمانی صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام ئه‌وان ڕێگای كوێری و كوفرو گومڕاییان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت و گوێڕایه‌ڵی و ئیماندا [ فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (١٧) ] ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ سزای دان و زه‌وی له‌ ژێریاندا هه‌ژاندو به‌ ده‌نگێكی گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ له‌ ناوی بردن و سه‌رشۆڕو زه‌لیل و ڕیسوای كردن به‌هۆی كوفرو كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیانه‌وه‌ كه‌ حوشتره‌كه‌یان سه‌ربڕی."},{"id":18,"translation":"[ وَنَجَّيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ (١٨) ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوون وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد ئه‌وانمان ڕزگار كرد كه‌ صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوو له‌گه‌ڵ ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوون."},{"id":19,"translation":"[ وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَاءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ (١٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا دوژمنانی خوای گه‌وره‌ سه‌ره‌تاو كۆتاییان هه‌مووی به‌یه‌ك ئه‌گه‌یه‌ندرێ و كۆ ئه‌كرێنه‌وه‌ لای ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":20,"translation":"{له‌ رۆژى قیامه‌ت گوێ و چاو وپێسته‌ شایه‌تى له‌سه‌ر كافران ده‌ده‌ن} [ حَتَّى إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٠) ] كاتێك كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دێن راده‌گیرێن و خوای گه‌وره‌ مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر زمانیان، وه‌ گوێ و چاو و پێسته‌یان شایه‌تیان له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوویانه‌."},{"id":21,"translation":"[ وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا ] ئه‌وانیش لۆمه‌ی پێسته‌یان ده‌كه‌ن و پێی ده‌لێن بۆچی شایه‌تیتان له‌سه‌ر داین!؟ [ قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ ] ئه‌وانیش ئه‌لێن: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌موو شتێكی هێناوه‌ته‌ قسه‌ ئێمه‌شی هێناوه‌ته‌ قسه‌كردن، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - رۆژێك پێكه‌نی و فه‌رمووی: ئایا ناپرسن بۆ پێكه‌نیم؟ هاوه‌ڵان وتیان ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ پێكه‌نیت؟ فه‌رمووی: (سه‌رسام بووم به‌ مشتومڕی به‌نده‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ له‌ رۆژی قیامه‌ت، به‌نده‌ به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌لێت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ به‌لێنت پێ نه‌دام كه‌ سته‌مم لێنه‌كه‌یت؟ خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: به‌ڵێ، به‌نده‌ ده‌لێت: ده‌ی من رازی نابم جگه‌ له‌ خۆم كه‌سی تر شایه‌تیم له‌سه‌ر بدات، خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئایا من و فریشته‌ به‌رێزه‌ نوسه‌ره‌كان به‌س نین كه‌ شایه‌ت بین؟ به‌نده‌ چه‌ند جارێك قسه‌كه‌ی دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌و ده‌لێت: رازی نابم به‌ هیچ شایه‌تێك جگه‌ له‌ خۆم، خوای گه‌وره‌ مۆر ده‌دات له‌سه‌ر زمانی و ئه‌ندامه‌كانی له‌شی دێنه‌ قسه‌و شایه‌تی له‌سه‌ر ده‌ده‌ن له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانی، ئه‌میش ده‌لێت ده‌ی دوور بن و تیابچن خۆ من له‌ پێناو ئێوه‌ مشتومڕم ده‌كرد) [ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢١) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سه‌ره‌تا ئێوه‌ی دروست كرد وه‌ هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":22,"translation":"[ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ ] دوو پیاو له‌ قوڕه‌یش و زاوایه‌كیان له‌ سه‌قیف، یان دوو پیاو له‌ سه‌قیف و زاوایه‌كیان له‌ قوڕه‌یش له‌ مالێكدا قسه‌یان ده‌كرد، یه‌كێكیان وتی: ئایا خوای گه‌وره‌ قسه‌ی ئێمه‌ ده‌بیستێت؟ ئه‌وی تریان وتی: ئه‌گه‌ر ده‌نگ به‌رز بكه‌ینه‌وه‌ ده‌یبیستێت و ده‌نگ به‌رز نه‌كه‌ینه‌وه‌ نایبیستێت، ئه‌وی تریان وتی: ئه‌گه‌ر هه‌ندێكی ببسیتێت ئه‌وا هه‌مووی ده‌بیستێت، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: ئێوه‌ كاتێك كه‌ كرده‌وه‌ی خراپتان ئه‌كرد نه‌تانده‌شارده‌وه‌ له‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌شتان و نه‌تانئه‌زانی كه‌ چاو و گوێ و پێسته‌تان شایه‌تیتان له‌سه‌ر ئه‌دات [ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِمَّا تَعْمَلُونَ (٢٢) ] وه‌ وا گومانتان ئه‌برد كه‌ زۆرێك له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یزانن خوای گه‌وره‌ نایزانێت و زانیاری پێ نیه‌."},{"id":23,"translation":"[ وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ ] ئا ئه‌مه‌ گومانه‌ خراپه‌كه‌ بوو كه‌ به‌ په‌روه‌ردگارتان برد كه‌ واتانئه‌زانی نازانێت و ئاگادارتان نیه‌ كه‌ به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ له‌ناوچوون، (حه‌سه‌نی به‌صری) ده‌فه‌رمێت: (مرۆڤی موسڵمان گومانی باش به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌بات بۆیه‌ كرده‌وه‌كانیشی باشه‌، به‌ڵام كافر گومانی خراپ به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌بات بۆیه‌ كرده‌وه‌كانیشی خراپه‌) [ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٢٣) ] وه‌ ئێستاش ئێوه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندانن."},{"id":24,"translation":"[ فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ ] ئه‌گه‌ر ئارام بگرن له‌ناو ئاگردا ئه‌وه‌ ئاگر شوێنتانه‌و شوێنی مانه‌وه‌تانه‌و تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌گه‌ر داوایش بكه‌ن عوزر بهێننه‌وه‌ ئه‌وا ڕێگه‌تان پێ نادرێت و هیچ عوزرێكتان نیه‌، یان داوای گه‌ڕانه‌وه‌ بكه‌ن بۆ دونیا ڕێگه‌تان پێ نادرێ بگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] وه‌ شه‌یتانی جن و مرۆڤمان زاڵ كرد به‌سه‌ریاندا وه‌كو هاوه‌ڵ كه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵیاندا بن و كرده‌وه‌ی خراپی رابردوو داهاتوویان بۆ ڕازاندنه‌وه‌و وایان لێ كردن كه‌ تاوان بكه‌ن، یان له‌ دونیا كرده‌وه‌ی خراپیان بۆ رازاندنه‌وه‌، وه‌ بۆ قیامه‌تیش وتیان: له‌وێ سزاو دۆزه‌خ نیه‌ [ وَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ بوو هه‌روه‌كو چۆن به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌ كافره‌كانی پێشتردا جێبه‌جێ بوو له‌ جن ومرۆڤـ [ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ (٢٥) ] ئه‌مان به‌ڕاستی كه‌سانێكی زه‌ره‌رمه‌ند بوون."},{"id":26,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ (٢٦) ] وه‌ كافران هه‌ندێكیان به‌ هه‌ندێكیان ده‌وت: گوێ له‌م قورئانه‌ مه‌گرن و گوێڕایه‌ڵی مه‌بن و نكوڵی لێ بكه‌ن، وه‌ كه‌ خوێندرایه‌وه‌ ده‌نگه‌ ده‌نگ و هه‌راو ژاوه‌ ژاوی تیادا بكه‌ن به‌ چه‌پڵه‌ لێدان و فیكه‌ كردن تا گوێتان لێ نه‌بێت به‌ڵكو ئێوه‌ زاڵ بن به‌سه‌ر قورئان و ئه‌هلی قورئاندا، (ئه‌مه‌ حاڵی كافره‌ نه‌زانه‌كان بوو، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی به‌ باوه‌ڕداران كردووه‌ كه‌ قورئان خوێندرایه‌وه‌ بێده‌نگ بن و گوآ بگرن و تێی رامێنن)."},{"id":27,"translation":"[ فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا عَذَابًا شَدِيدًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌ دڵنیایی سزایه‌كی زۆر سه‌ختی ئه‌و كافرانه‌ ئه‌ده‌ین [ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٧) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش سزایان ئه‌ده‌ین به‌ خراپترین سزا به‌هۆی خراپترین كرده‌وه‌ كه‌ كردبوویان كه‌ هاوبه‌شدانانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":28,"translation":"[ ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ ] به‌م شێوازه‌ سزای دوژمنانی خوای گه‌وره‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ [ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ ] له‌وێ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییان بۆ هه‌یه‌ [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ (٢٨) ] له‌ سزای ئه‌وه‌ی كه‌ نكوڵی و ئینكاری ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان ئه‌كردو باوه‌ڕیان پێ نه‌ئه‌هێنا."},{"id":29,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنَا أَرِنَا اللَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ (٢٩) ] وه‌ كافران ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و دووانه‌مان نیشان بده‌ له‌ جن و مرۆڤـ كه‌ ئێمه‌یان گومڕا كرد تا بیانخه‌ینه‌ ژێر پێمانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر بچنه‌ ژێره‌وه‌ی ئاگری دۆزه‌خ له‌ نزمترین پله‌یدا زه‌لیل و ڕیسوا بن به‌هۆی ئه‌وانه‌وه‌ ئێمه‌ گومڕا بووین، (مه‌به‌ست پێی ئیبلیس و قابیلی كوڕی ئاده‌مه‌، ئیبلیسه‌ كه‌ بانگی خه‌ڵكی ده‌كات بۆ هه‌موو شیرك و كوفرو تاوان و خراپه‌یه‌ك، وه‌ قابیل یه‌كه‌م كه‌س بوو كه‌ كوشتنی داهێنا له‌سه‌ر زه‌وی و تا رۆژی قیامه‌ت هه‌ركه‌سێك بكوژرێت تاوانه‌كه‌ی ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر شانی ئه‌و به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ تاوانی بكوژه‌كه‌ كه‌م بكاته‌وه‌)."},{"id":30,"translation":"{پاداشتى دامه‌زراوان له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستى} [ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌لێن په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ ته‌نها (الله)یه‌، پاشان ئیستیقامه‌یان هه‌یه‌و جێگیرو چه‌سپاو و دامه‌زراون له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی و كرده‌وه‌ی چاك و جێبه‌جێ كردنی فه‌رزه‌كان [ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ ] فریشته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ كاتی گیانكێشان و زیندوو بوونه‌وه‌و ده‌رچوون له‌گۆڕو چوونه‌ به‌هه‌شت دائه‌به‌زنه‌ سه‌ریان و پێیان ئه‌لێن: [ أَلَّا تَخَافُوا ] ئێوه‌ مه‌ترسێن ترستان له‌سه‌ر نیه‌ له‌مه‌ودوا ئه‌مین ئه‌بن [ وَلَا تَحْزَنُوا ] وه‌ خه‌فه‌تیش مه‌خۆن له‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا به‌جێتان هێشتووه‌ له‌ سه‌روه‌ت و سامان و منداڵ و خێزان، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشترتان پێ ئه‌به‌خشێ [ وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (٣٠) ] وه‌ موژده‌ بێ لێتان به‌و به‌هه‌شته‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌لێنتان پێ درابوو."},{"id":31,"translation":"[ نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ ] ئێمه‌ دۆست و پشتیوانی ئێوه‌ بووین له‌ ژیانی دونیاو به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ده‌مانپاراستن، وه‌ له‌ناو گۆڕو قیامه‌تیشدا هه‌ر له‌گه‌ڵتان ئه‌بین و هۆگرو دڵنه‌واتان ده‌بین و له‌ پردی صیرات ده‌تانپه‌ڕێنینه‌وه‌ تا ده‌تانكه‌ینه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ ] وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌فستان ئاره‌زووی بكات هه‌موو شتێكتان بۆ هه‌یه‌ [ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ (٣١) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ داوای بكه‌ن هه‌موو شتێكتان پێشكه‌ش ئه‌كرێ و پێتان ئه‌درێ."},{"id":32,"translation":"[ نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ (٣٢) ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی وه‌كو لادان و دانیشتن و پێشكه‌ش كردن و میواندارییه‌كه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌ك كه‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌."},{"id":33,"translation":"{باشترین وته‌ وته‌ى بانگخوازان و بانگبێژانه‌} [ وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ ] كێ هه‌یه‌ وته‌ی له‌و كه‌سه‌ باشتر بێت كه‌ بانگی خه‌ڵكی ئه‌كات بۆ لای یه‌كخواپه‌رستی و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌، وتراوه‌ مه‌به‌ست پێی بانگده‌رانیشه‌ كه‌ بانگی خه‌ڵكی ده‌كه‌ن بۆ نوێژ كردن [ وَعَمِلَ صَالِحًا ] وه‌ خۆیشی كرده‌وه‌ی چاك ئه‌كات، نه‌ك وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ فه‌رمان به‌ خه‌ڵكی ده‌كه‌ن به‌ چاكه‌و خۆیان نایكه‌ن، وه‌ به‌رهه‌ڵستی خه‌ڵكی ده‌كه‌ن له‌ خراپه‌و خۆیان ده‌یكه‌ن [ وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٣٣) ] وه‌ ئه‌لێ: منیش یه‌كێكم له‌ موسڵمانان."},{"id":34,"translation":"[ وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ] وه‌ چاكه‌و خراپه‌ یه‌كسان نیه‌ [ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ] تۆ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ بده‌ره‌وه‌و بۆ نه‌فسی خۆت تۆڵه‌ مه‌سه‌نه‌و لێبورده‌و لێخۆشبووبه‌، (ئیمامی عومه‌ر) ده‌فه‌رمێت: (سزای هیچ كه‌سێك ناده‌یت باشتر له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ له‌ تۆدا ده‌كات و خراپه‌و سته‌مت لێ ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ تۆ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ له‌ودا بكه‌یت و به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی بده‌یته‌وه‌) [ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (٣٤) ] ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ دوژمنایه‌تی له‌ نێوانتاندا هه‌یه‌ كه‌ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامت دایه‌وه‌ وه‌كو دۆستێكی خۆشه‌ویستی تۆی لێ دێت."},{"id":35,"translation":"[ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا ] به‌ڵام كه‌س ناتوانێ ئه‌م ئامۆژگاریه‌ جوانه‌ وه‌ربگرێ و جێبه‌جێی بكات و به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ بداته‌وه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ئارامگرن [ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٣٥) ] وه‌ خاوه‌نی به‌ش و پشكێكی زۆر گه‌وره‌ن له‌ ئه‌جرو پاداشت و به‌خته‌وه‌ری له‌ دونیاو قیامه‌ت."},{"id":36,"translation":"[ وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ن شه‌یتانیشه‌وه‌ وه‌سوه‌سه‌یه‌كت بۆ دروست بوو ئه‌وه‌ په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٣٦) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌و په‌نات ده‌دات و ده‌تپارێزێت له‌ شه‌یتان."},{"id":37,"translation":"{تواناو ده‌سه‌لآتى خواى گه‌وره‌} [ وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ شه‌و و ڕۆژو خۆرو مانگه‌ [ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ ] ئێوه‌ كڕنوش مه‌به‌ن بۆ خۆرو مانگ [ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (٣٧) ] به‌ڵكو به‌ته‌نها كڕنوش به‌رن بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ خۆرو مانگی دروست كردووه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":38,"translation":"[ فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌ ئاست سوجده‌ بردن بۆ خوای گه‌وره‌و په‌رستنی [ فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُمْ لَا يَسْأَمُونَ (٣٨) ] ئه‌وا ئه‌و فریشته‌ به‌ڕێزانه‌ی كه‌ لای خوای گه‌وره‌ن ئه‌وان به‌شه‌و و به‌ڕۆژ ته‌سبیحات و عیباده‌ت و زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ بێزار نابن له‌ عیباده‌تی خوا."},{"id":39,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زیندوو كردنه‌وه‌ی مردوو ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تۆ ئه‌بینی زه‌وی وشك و مردوه‌و هیچ رووه‌ك و دانه‌وێڵه‌یه‌كی لێنه‌ڕواوه‌ [ فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ ئه‌و بارانه‌ دائه‌به‌زێنینه‌ سه‌ری ئه‌كه‌وێته‌ جووله‌ جوول و جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كی جوانی لێ ئه‌ڕوێت و ده‌رئه‌چێت و گه‌وره‌ ئه‌بێت [ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِ الْمَوْتَى ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ی زیندوو كرده‌وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌شه‌ كه‌ له‌ قیامه‌تدا مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٩) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":40,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفرو بێباوه‌ڕی ئه‌كه‌ن له‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌داو ده‌ستكاری ئه‌كه‌ن و ماناكانی ده‌گۆڕن ئه‌وانه‌ له‌ ئێمه‌ ناشاردرێنه‌وه‌و ئاگامان لێیه‌و سزایان ده‌ده‌ین، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ له‌و كه‌سانه‌) [ أَفَمَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِنًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئایا كه‌سێك كه‌ فڕێ ئه‌درێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ باشتره‌ یان كه‌سێك ئه‌مین بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا؟ بێ گومان ئه‌میان باشتره‌ [ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ ] هه‌رچی كرده‌وه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن به‌ ئاره‌زووی خۆتان بیكه‌ن، (ئه‌مه‌یش هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌) [ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٤٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو بینایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن."},{"id":41,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ (٤١) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ كاتێك كه‌ بۆیان هاتووه‌ سزایان ده‌ده‌ین، كه‌ قورئانی پیرۆزیش كتابێكی به‌عیززه‌ت و پارێزراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌و كه‌س ناتوانێ ده‌ستكاری بكات و هاوشێوه‌ی سووره‌تێكی بچوكی بێنێته‌وه‌."},{"id":42,"translation":"{ قورئانى پیرۆز پارێزراوه‌} [ لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ ] وه‌ ئیبلیس، یان باتڵ و پووچه‌ڵ ناتوانێ تێكه‌ڵ به‌ قورئانی پیرۆز بێت نه‌ له‌ پێشه‌وه‌ی نه‌ له‌ پاشه‌وه‌ی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قورئان به‌ پاراستنی خوای گه‌وره‌ پارێزراوه‌ له‌ ده‌ستكاری كردن و زیادو كه‌م كردن [ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (٤٢) ] وه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌كه‌وه‌ دابه‌زێندراوه‌ كه‌ زۆر به‌ حیكمه‌ت و سوپاسكراوه‌."},{"id":43,"translation":"[ مَا يُقَالُ لَكَ إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك به‌ تۆ ناووترێ ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆ وتراوه‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵكییه‌وه‌ كه‌ وتوویانه‌: ساحیر و جادووگه‌ر و شێت و شاعیرن، تۆیش وه‌كو ئه‌وان ئارام بگره‌ [ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَذُو عِقَابٍ أَلِيمٍ (٤٣) ] به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارت زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای، وه‌ سزایشی زۆر به‌ ئێش و ئازاره‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌رده‌وامن له‌سه‌ر كوفرو تاوان."},{"id":44,"translation":"[ وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ به‌ زمانێكی جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی بهاتایه‌ته‌ خواره‌وه‌ ئه‌یانووت: بۆچی ئایه‌ته‌كانی به‌ زمانی عه‌ره‌بی ڕوون نه‌كراوه‌ته‌وه‌ [ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ ] وه‌ ئه‌یانووت: چۆن ئه‌بێ قورئانێكی جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی بۆ قه‌ومێكی عه‌ره‌ب داببه‌زێ، یاخود ئه‌یانووت: بۆ هه‌ندێكی به‌ عه‌ره‌بی و هه‌ندێكی به‌ جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی نیه‌ { قورئانى پیرۆز هیدایه‌ت و شیفایه‌ بۆ باوه‌ڕداران} [ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بلێ: ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌ت و شیفایه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدارن [ وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ باوه‌ڕ ناهێنن ئه‌وه‌ گوێیان كه‌ڕه‌ له‌ ئاست بیستنی ئه‌و قورئانه‌و لێی تێناگه‌ن، وه‌ چاویان كوێره‌ له‌ ئاست بینینی و نایبینن [ أُولَئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ (٤٤) ] ئا ئه‌مانه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ له‌ شوێنێكی دووره‌وه‌ بانگ بكرێن و نه‌یبیستن و لێی تێنه‌گه‌ن."},{"id":45,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ ته‌وراتمان بۆ موسا دابه‌زاند وه‌ پێمان به‌خشی، له‌ ته‌وراتیشدا ئیختیلاف و جیاوازی كه‌وته‌ نێوان خه‌ڵكه‌وه‌و موسایان به‌ درۆزانی و باوه‌ڕیان پێی نه‌هێنا [ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بڕیاری خوای گه‌وره‌ پێشتر نه‌درایه‌ كه‌ سزایان دوا بكه‌وێ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایانی پێش ئه‌خست وه‌ بڕیاری به‌سه‌ریاندا ئه‌داو له‌ناوی ئه‌بردن، به‌ڵام كاتی ئه‌وان رۆژی قیامه‌ته‌ [ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (٤٥) ] وه‌ ئه‌وان گومانیان هه‌بووه‌ وه‌ له‌ گوماندا بوونه‌ سه‌باره‌ت به‌ كتابه‌كانی خوای گه‌وره‌."},{"id":46,"translation":"[ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَيْهَا ] هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی چاك بكات ئه‌وا سوودی بۆ خۆیه‌تی، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)، وه‌ هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی خراپ بكات زیانی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (٤٦) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت زوڵم و سته‌م له‌ به‌نده‌كانی ناكات و تاوانی خه‌ڵكی تر ناخاته‌ سه‌رشانیان مه‌گه‌ر هۆكار بووبن بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی تاوان بكات و خه‌ڵكی چاوی لێكردبن."},{"id":47,"translation":"[ إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ ] وه‌ كاتی هاتنی ڕۆژی قیامه‌تیش هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و كه‌سی تر نایزانێت ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌ران و فریشته‌كانیش [ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا ] وه‌ هه‌ر به‌رووبوومێكیش كه‌ له‌ به‌رگ و توێكڵه‌كه‌ی ده‌رده‌چێت هه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی كاته‌كه‌ی ئه‌زانێت تا پێ ئه‌گات [ وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ ] وه‌ هه‌ر ئافره‌تێك كه‌ دووگیانه‌و منداڵی ئه‌بێ و كه‌ی دایئه‌نێ ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌یزانێ [ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ له‌ پێش چاوی هه‌موو خه‌ڵكی بانگی هاوبه‌شبڕیارده‌ران ده‌كات و پێیان ده‌فه‌رمێت: كوا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ من و له‌گه‌ڵ من ده‌تانپه‌رستن؟ [ قَالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ (٤٧) ] ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار پێمان راگه‌یاندی كه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ ئه‌مڕۆ لێره‌ شایه‌تی بدات و بلێت تۆ شه‌ریكت هه‌یه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا لێیان ده‌پاڕانه‌وه‌و ده‌یانپه‌رستن له‌ قیامه‌تدا هه‌موویان ون ئه‌بن و دیار نامێنن و سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن [ وَظَنُّوا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ (٤٨) ] وه‌ ئه‌گه‌نه‌ یه‌قین و دڵنیایی كه‌ شوێنێك نیه‌ لێره‌ بۆی ڕابكه‌ن و ده‌رباز بن."},{"id":49,"translation":"[ لَا يَسْأَمُ الْإِنْسَانُ مِنْ دُعَاءِ الْخَيْرِ ] وه‌ مرۆڤـ بێزار نابێ له‌ دوعای خێرو چاكه‌ بۆ خۆی [ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَئُوسٌ قَنُوطٌ (٤٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی شه‌ڕو خراپه‌یه‌كیش ببێ ئه‌وه‌ زۆر بێئومێد ئه‌بێ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌."},{"id":50,"translation":"[ وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِنَّا ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی خێرو چاكه‌و ڕه‌حمه‌تێكی بكه‌ین له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ [ مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ ] له‌ دوای ئه‌و ناخۆشی و زه‌ره‌رو زیانه‌ی كه‌ تووشی بووه‌ [ لَيَقُولَنَّ هَذَا لِي ] ئه‌لێ: من شایه‌نی ئه‌م خێرو چاكه‌و نیعمه‌تانه‌ بوومه‌ [ وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً ] وه‌ له‌ خۆی بایی ده‌بێت و ده‌لێت: من گومانم هه‌یه‌ كه‌ قیامه‌ت هه‌بێت [ وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنَى ] وه‌ ئه‌گه‌ر بشگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و دروست بوونه‌وه‌و زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ من ڕێزم هه‌یه‌ وه‌ هه‌موو چاكه‌یه‌كم ده‌ست ئه‌كه‌وێ و به‌هه‌شت بۆ من ئه‌بێ [ فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ (٥٠) ] به‌ دڵنیایی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌واڵ به‌ كافران ئه‌ده‌ین كه‌ له‌ دونیا چیان كردووه‌، وه‌ سزایه‌كی زۆر ئه‌ستورو سه‌ختیان پێ ئه‌چێژین له‌سه‌ر كوفرو بێ باوه‌ڕییان."},{"id":51,"translation":"[ وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ نیعمه‌تی خۆمان به‌ مرۆڤـ ئه‌به‌خشین ئه‌و پشت ئه‌كات له‌ گوێڕایه‌ڵی و په‌رستنی خوای گه‌وره‌، وه‌ خۆی دوور ئه‌خاته‌وه‌و خۆی به‌گه‌وره‌ ئه‌زانێ له‌ ئاستی حه‌قدا [ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاءٍ عَرِيضٍ (٥١) ] وه‌ كاتێك تووشی شه‌ڕو خراپه‌یه‌كیش بێت ئه‌و كاته‌ دوعای یه‌كجار زۆر ئه‌كات و داوای فریاكه‌وتن ئه‌كات تا خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ری لایدات."},{"id":52,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ (٥٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌و كافرانه‌ بلێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بێ وه‌ ئێوه‌ كوفری پێ بكه‌ن وه‌ باوه‌ڕی پێ نه‌كه‌ن كێ هه‌یه‌ گومڕاتر له‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئاوا له‌ دژایه‌تی كردنی كتابی خوای گه‌وره‌دا بێ، واته‌: كه‌س نیه‌ وه‌كو ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییدا بێت."},{"id":53,"translation":"[ سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ ] ئێمه‌ نیشانه‌ی تاك و ته‌نهایی و گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌و ڕاستگۆیی قورئانیان نیشان ئه‌ده‌ین له‌ لوتكه‌و ئاسماندا له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كاندا، له‌ شه‌و و ڕۆژدا [ وَفِي أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ له‌ نه‌فسی خۆیاندا كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن دروستی كردوون و لاشه‌ی چۆن پێكهێناون، یاخود (فِي الْآفَاقِ) له‌و شوێنانه‌ی كه‌ لێتان نزیكه‌ وه‌كو (غه‌زای به‌درو فه‌تحی مه‌ككه‌) یاخود له‌و شوێنه‌ دوورانه‌دا كه‌ فه‌تحی ئه‌كه‌ن و ئیسلامی تێدا بڵاو ده‌بێته‌وه‌ [ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ ] تا بۆتان ده‌ركه‌وێ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌ [ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٥٣) ] ئایا خوای گه‌وره‌ به‌س نیه‌ كه‌ شایه‌ته‌ له‌سه‌ر هه‌موو شتێك، وه‌ له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانتان، وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ قورئان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌و حه‌قه‌."},{"id":54,"translation":"[ أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وان گومانیان هه‌یه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و پاداشت و سزاو گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ (٥٤) ] وه‌ بزانن كه‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ ده‌وری هه‌موو شتێكی داوه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌موو شتێك هه‌یه‌، والله أعلم."}]},{"id":42,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (شورا) (واته‌: راوێژ كردن) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانی (٢٣ و ٣٤ و٢٥ و٢٧) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌و (٧٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ عسق (٢) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون."},{"id":3,"translation":"[ كَذَلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌حیت بۆ ئه‌نێرێ هه‌روه‌كو چۆن وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆیش ناردووه‌ كه‌ (الله) خوایه‌كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه."},{"id":4,"translation":"[ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ (٤) ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی عه‌بدو موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵندو گه‌وره‌یه‌ له‌ زات و سیفات و كرده‌وه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتیدا."},{"id":5,"translation":"[ تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ ] نزیكه‌ ئاسمانه‌كان له‌ت و شه‌ق ئه‌بن له‌ ترسی گه‌وره‌یی خوادا، یاخود له‌ قورسی و زۆری ئه‌و مه‌لائیكه‌تانه‌ی كه‌ له‌سه‌رین، یاخود له‌به‌ر وته‌ی موشریكان كه‌ ئه‌لێن: خوای گه‌وره‌ منداڵی بۆ خۆی بڕیار داوه‌ {فریشته‌كان داواى لێخۆشبوون بۆ باوه‌ڕداران ده‌كه‌ن} [ وَالْمَلَائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ] وه‌ فریشته‌كانیش ته‌سبیحات و عیباده‌ت و زیكرو حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون ئه‌كه‌ن بۆ تاوانی ئه‌و خه‌ڵكه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویه‌ له‌ باوه‌ڕداران و ده‌لێن: خوایه‌ له‌ باوه‌ڕداران خۆشبه‌ [ أَلَا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٥) ] وه‌ بزانن كه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌"},{"id":6,"translation":"[ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ ئه‌و كافرانه‌یشی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌لێك خوای تریان بۆ خۆیان بڕیار داوه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان ئه‌پارێزێ وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگاداریانه‌ [ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ نه‌نێردراوی بۆ سه‌ریان تا به‌زۆر هیدایه‌تیان بده‌یت به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نیت."},{"id":7,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا ] وه‌ چۆن وه‌حیمان بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆ ناردووه‌ به‌م شێوازه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان به‌ وه‌حی بۆت ناردووه‌ كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی روون و ئاشكرایه‌ تا خه‌ڵكی مه‌ككه‌و ده‌وروبه‌ری ئاگادار بكه‌یته‌وه‌و بیانترسێنی به‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ نه‌هێنن، به‌ مه‌ككه‌ وتراوه‌ (أُمَّ الْقُرَى) چونكه‌ به‌ڕێزترین و پیرۆزترین شوێنه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (سوێند به‌ خوا تۆ باشترین و خۆشه‌ویستترین زه‌وی خوایت لای خوا، وه‌ ئه‌گه‌ر من ده‌رنه‌كرامایا لێت ئه‌وا هه‌رگیز ده‌رناچوم و به‌جێتم ناهێشت) [ وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ ] وه‌ بیانترسێنی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ڕۆژی كۆكردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م خه‌ڵكییه‌و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ (٧) ] له‌و ڕۆژه‌دا خه‌ڵكی ئه‌بنه‌ دوو كۆمه‌ڵ: كۆمه‌لێك بۆ به‌هه‌شت كه‌ باوه‌ڕدارانن، وه‌ كۆمه‌لێكیش بۆ ئاگری سووتێنه‌ری دۆزه‌خ كه‌ بێباوه‌ڕانن."},{"id":8,"translation":"[ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ هه‌موویانی ئه‌كرد به‌ یه‌ك ئوممه‌ت و نه‌ته‌وه‌و له‌سه‌ر هیدایه‌ت یان گومڕایی كۆی ده‌كردنه‌وه‌ [ وَلَكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ ] به‌ڵام حیكمه‌تی خوای گه‌وره‌ وای خواستووه‌ خه‌ڵكی تاقی بكاته‌وه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی ڕه‌حمه‌تی خوا بێ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌دات و ئه‌یخاته‌ ناو ڕه‌حمه‌ت و دینی حه‌قه‌وه‌ كه‌ ئیسلامه‌وه‌ [ وَالظَّالِمُونَ مَا لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٨) ] به‌ڵام ئه‌و موشریكانه‌ی كه‌ باوه‌ڕ ناهێنن هیچ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانێكیان نیه‌ كه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگاریان بكات."},{"id":9,"translation":"[ أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] به‌ڵكو ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌لێك خوای تریان بۆ خۆیان بڕیار داوه‌و ئه‌یپه‌رستن [ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ ] هه‌رچه‌نده‌ به‌ ته‌نها خوای گه‌وره‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بكرێ به‌ دۆست و په‌رستراو [ وَهُوَ يُحْيِ الْمَوْتَى ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٩) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":10,"translation":"{گه‌ڕانه‌وه‌ى كێشه‌كان بۆ لاى خواى گه‌وره‌} [ وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ ] وه‌ له‌ هه‌ر شتێكیش ئێوه‌ جیاوازی و ناكۆكی كه‌وته‌ نێوانتان ئه‌وا حوكمه‌كه‌ی بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ (١٠) ] ئه‌م (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری منه‌و هه‌موو كاره‌كانی خۆم ته‌نها به‌و سپاردووه‌و پشتم ته‌نها به‌و به‌ستووه‌و هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌."},{"id":11,"translation":"[ فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ [ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا ] له‌ نه‌فس و شێوه‌ی خۆتان خێزانی بۆ دروست كردوون و كردوتانی به‌ نێرو مێ [ وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا ] وه‌ له‌ ئاژه‌ڵانیش نێرو مێی دروست كردووه‌، (ئه‌نعام) بریتییه‌ له‌: وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن [ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ] ئێوه‌ له‌ناو ره‌حم و سكی ئافره‌تاندا، یان له‌سه‌ر زه‌ویدا بڵاوتان ئه‌كاته‌وه‌ وه‌ زۆرتان ئه‌كات به‌هۆی ژن و ژنخوازیه‌وه‌، [ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ] هیچ شت و كه‌سێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناچێت، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ تاك و ته‌نهایه‌و دروستكاره‌ [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (١١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌وته‌و قسه‌تان، وه‌ زۆر بینه‌ره‌ به‌ كرده‌وه‌تان، وه‌ هه‌موو شتێك ده‌بیستێت و ده‌بینێت."},{"id":12,"translation":"[ لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خه‌زێنه‌و كلیله‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌وی ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی ڕزق و ڕۆزی بۆ هه‌ر كه‌سێك فراوان ئه‌كات كه‌ ویستی لێ بێت، وه‌ ته‌سك و كه‌می ئه‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت به‌ دادپه‌روه‌ری و حیكمه‌تی خۆی [ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٢) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شته‌كان."},{"id":13,"translation":"[ شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ] خوای گه‌وره‌ ته‌شریع و یاسای بۆ ئێوه‌ داناوه‌ له‌م دینه‌دا، وه‌ وه‌سیه‌ت و ئامۆژگاری بۆ نوح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كردووه‌ به‌ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌وه‌حی بۆ تۆمان ناردووه‌، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئامۆژگاری ئیبراهیم و موسی و عیسامان پێكردووه‌ كه‌ له‌ ته‌وحید دا هه‌موویان یه‌ك بوونه‌ {جێگیر كردنى دین و په‌رته‌وازه‌ نه‌بوون} [ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ ] ئامۆژكاری بۆ هه‌ر هه‌موویان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ دینی خوای گه‌وره‌ بڵاو بكه‌نه‌وه‌و جێگیرو دامه‌زراوی بكه‌ن، به‌ڵام ته‌فره‌قه‌و په‌رته‌وازه‌یی و پارچه‌ پارچه‌یی له‌ دیندا دروست مه‌كه‌ن [ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ] ئه‌و یه‌كخواپه‌رستیه‌ی كه‌ بانگی موشریكانی بۆ ده‌كه‌ی ئه‌وان زۆر له‌سه‌ریان قورسه‌و له‌لایان گه‌وره‌یه‌ [ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی له‌ هه‌ر كه‌سێك بێت هه‌ڵیئه‌بژێرێ [ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ (١٣) ] وه‌ هیدایه‌تی هه‌موو كه‌سێكیش ئه‌دات كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌."},{"id":14,"translation":"[ وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌هلی كتاب یان كافران ته‌فره‌قه‌و ناكۆكی و په‌رته‌وازه‌یی نه‌كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ ئیلا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ زانیاریان بۆ هات و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر كرا، وه‌ ئه‌ویش له‌ حه‌سوودیدا بوو [ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێشتر خوای گه‌وره‌ بڕیاری نه‌دایه‌ كه‌ سزادانیان دوا ئه‌خات بۆ كاتی دیاریكراو كه‌ رۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ سزایانی پێش ئه‌خست و له‌ناوی ده‌بردن [ وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كتابیان به‌ میراتی بۆ ماوه‌ته‌وه‌ له‌ پاش پێغه‌مبه‌رانیان، واته‌: جوله‌كه‌و گاور كه‌ ته‌ورات و ئینجیلیان بۆ ماوه‌ته‌وه‌ [ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (١٤) ] ئه‌وان له‌ دوودڵی و گوماندان و باوه‌ڕی ته‌واویان پێی نیه‌."},{"id":15,"translation":"[ فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ده‌عوه‌و بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ بۆ ئه‌م دینه‌ پاكه‌، وه‌ خۆت دامه‌زراو به‌ له‌سه‌ر دینه‌كه‌ به‌و شێوازه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردوویت [ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی كافران مه‌كه‌وه‌ [ وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ ] وه‌ پێیان بلێ: من ئیمانم هێناوه‌ به‌ هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رانی دابه‌زاندووه‌ [ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ] وه‌ فه‌رمانم پێكراوه‌ كه‌ له‌ نێوان ئێوه‌شدا دادپه‌روه‌ر بم و سته‌م له‌ كه‌ستان نه‌كه‌م [ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ] هه‌ر (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێمه‌و ئێوه‌یه‌ [ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ ] ئێمه‌ كرده‌وه‌ی خۆمان بۆ هه‌یه‌و ئێوه‌یش كرده‌وه‌ی خۆتان بۆ هه‌یه‌ تایبه‌ت به‌خۆتان و ئێمه‌ به‌رین له‌ كرده‌وه‌ی ئێوه‌ كه‌ شه‌ریك دانانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ [ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ] هیچ مشتومڕێك له‌ نێوان ئێمه‌و ئێوه‌دا نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌ق ئاشكرا بووه‌و ده‌ركه‌وتووه‌و ئێستا ئه‌یزانن [ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (١٥) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ خۆی كۆمان ئه‌كاته‌وه‌، وه‌ سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌ش هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌وێ هه‌موو شتێك یه‌كلا ئه‌بێته‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ دینی خوای گه‌وره‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سانێك وه‌ڵامی خوای گه‌وره‌یان داوه‌ته‌وه‌و موسڵمان بوونه‌ ئه‌مان موناقه‌شه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ رێگای راست لایان بده‌ن ئه‌و حوجه‌و به‌ڵگانه‌ی كه‌ ئه‌یهێننه‌وه‌ هه‌مووی پووچه‌ڵه‌و ئه‌ڕوات و نامێنێ، یان جوله‌كه‌و گاور وتویانه‌: دینه‌كه‌ی ئێمه‌ له‌ دینه‌كه‌ی ئێوه‌ باشتره‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌مان پێش پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ئێوه‌یه‌، وه‌ ئێمه‌ له‌ ئێوه‌ باشترین و له‌ پێشترین به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئێوه‌، كه‌ درۆیشیان ده‌كرد به‌م شێوازه‌ مشتومڕیان له‌گه‌ڵ موسڵماناندا ده‌كرد [ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ (١٦) ] وه‌ ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌یش غه‌زه‌بیان لێ ئه‌گرێ و لێیان تووڕه‌ ئه‌بێ وه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":17,"translation":"[ اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌و سه‌رجه‌م كتێبه‌كانی تری به‌ حه‌ق دابه‌زاندووه‌، وه‌ ته‌رازووی دادپه‌روه‌ریشی دابه‌زاندووه‌ تا كه‌س سته‌م له‌ كه‌س نه‌كات [ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ (١٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی له‌وانه‌یه‌ كاتی هاتنی قیامه‌ت نزیك بێت، (له‌ قورئاندا وَمَا يُدْرِيكَ بۆ قیامه‌ت هاتووه‌و پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌یزانیووه‌، به‌ڵام وَمَا أدْرَاكَ بۆ شتی تره‌و خوای گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - وتووه‌و بۆی روونكردۆته‌وه‌)."},{"id":18,"translation":"[ يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ هاتنی قیامه‌ت نیه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ هاتنی قیامه‌ت وه‌كو به‌دوور زانین و به‌ درۆ زانین و گاڵته‌جاڕی و سووكایه‌تی پێ كردن [ وَالَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْهَا ] به‌ڵام باوه‌ڕدارن له‌ هاتنی قیامه‌ت ئه‌ترسێن [ وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ ] وه‌ ئه‌زانن كه‌ قیامه‌ت حه‌قه‌و دێت و گومانی تیادا نیه‌و خۆیانی بۆ ئاماده‌ ده‌كه‌ن [ أَلَا إِنَّ الَّذِينَ يُمَارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ (١٨) ] وه‌ بزانن و ئاگادار بن ئه‌وانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت به‌ گومانه‌وه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن ئه‌وانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر دووردان."},{"id":19,"translation":"[ اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ ] خوای گه‌وره‌ زۆر به‌سۆزو به‌زه‌یی و چاكه‌كاره‌ به‌ به‌نده‌كانی [ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ (١٩) ] ڕزقی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌."},{"id":20,"translation":"[ مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ ] هه‌ر كه‌سێك به‌ كرده‌وه‌كانی مه‌به‌ستی پاداشتی ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ پاداشته‌كه‌ی بۆ زیاد ئه‌كه‌ین و چه‌ند قاتێكی ئه‌كه‌ین: یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر [ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا ] وه‌ ئه‌وه‌یشی به‌ كرده‌وه‌كانی مه‌به‌ستی پاداشتی دونیایه‌ ئه‌وه‌ له‌ دونیادا پێی ئه‌به‌خشین [ وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ (٢٠) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ به‌ش و پاداشتێكی له‌ خێرو چاكه‌ نابێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ دونیا هه‌وڵی داوه‌."},{"id":21,"translation":"{یاسا دانان ته‌نها كارى خوایه‌ } [ أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ ] به‌ڵكو ئایا ئه‌وان كه‌سانێكیان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ تا ته‌شریعیان بۆ بكه‌ن و یاسایان بۆ دابنێن له‌ دیندا كه‌ خوای گه‌وره‌ ئیزنی پێ نه‌داوه‌، چونكه‌ یاسادانان تایبه‌ته‌ به‌ خوای گه‌وره‌و كاری خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بڕیاری خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ كه‌ سزایان دوائه‌خات بۆ رۆژی قیامه‌ت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا سزای ئه‌دان [ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢١) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی دوایی ئه‌و موشریك و سته‌مكارانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":22,"translation":"[ تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا موشریكان ئه‌بینی كه‌ ئه‌ترسێن و ترسیان هه‌یه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوویانه‌و شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌، وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دائه‌به‌زێته‌ سه‌ریان و ده‌یانگرێته‌وه‌و گومانی تیادا نیه‌ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ له‌ناو باخ و باخاتی سه‌وزی به‌هه‌شتدان، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] له‌لای په‌روه‌ردگار هه‌ر شتێكیان ویست لێ بێ بۆیان هه‌یه‌و پێیان ئه‌درێ [ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ (٢٢) ] ئا ئه‌مه‌ به‌ڕاستی فه‌زڵ و چاكه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌رامبه‌ر به‌هه‌شتیان."},{"id":23,"translation":"[ ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] خوای گه‌وره‌ به‌م شێوه‌یه‌ موژده‌ ئه‌دات به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى ] پیاوێك پرسیاری له‌ (ئیبنو عه‌بباس) كرد ده‌رباره‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌، (سه‌عیدی كوڕی جوبه‌یر) وتی: مه‌به‌ست خزمه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -، (ئیبنو عه‌بباس) فه‌رمووی: په‌له‌ت كرد هیچ هۆزێكی قوڕه‌یش نه‌بووه‌ ئیلا خزمی پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - تێدا بووه‌، فه‌رمووی: په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی بگه‌یه‌نن، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: من كاتێك كه‌ بانگه‌وازتان ئه‌كه‌م بۆ دین داوای پاداشت و ئه‌جرتان لێ ناكه‌م له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ به‌ڵكو ته‌نها ڕه‌چاوی خزمایه‌تی بكه‌ن و ئێوه‌ شایه‌نترن له‌ خه‌ڵكی تر كه‌ بمپارێزن و ڕێگریم لێ نه‌كه‌ن په‌یامی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نم و ئازارم نه‌ده‌ن، (وه‌ مانای ئه‌وه‌ی تێدایه‌ كه‌ فه‌زڵی ئالوبه‌یتی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بزانین، وه‌ خۆشمان بوێن) [ وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ چاكه‌یه‌ك بكات ئه‌وه‌ ئێمه‌ پاداشتی چاكه‌ی زیاتری ئه‌ده‌ینه‌وه‌ به‌ چه‌ند قاتێك، (وه‌ له‌ پاداشتی چاكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چاكه‌ی تری به‌ دوادا ده‌كه‌یت، وه‌ له‌ سزای خراپه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خراپه‌ی تری به‌ دوادا بكه‌یت) [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ (٢٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو سوپاسگوزاره‌."},{"id":24,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] به‌ڵكو ئه‌وان ئه‌لێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - درۆی هه‌ڵبه‌ستووه‌ بۆ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ر نیه‌و به‌ناوی خواوه‌ قسه‌ ئه‌كات [ فَإِنْ يَشَإِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَى قَلْبِكَ ] ئه‌گه‌ر وابێت، هه‌ر چه‌نده‌ شتی وایش نیه‌ ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خوای گه‌وره‌ ویستی لێبێت مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر دڵت [ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌خۆیه‌وه‌ قسه‌ بكات ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ئه‌و قسه‌ پوچه‌ڵ و باتڵه‌ ئه‌سڕێته‌وه‌و له‌ناوی ئه‌بات، (كه‌واته‌ پێویسته‌ ئاگادار بین و له‌ خۆمانه‌وه‌ به‌ ناوی خوای گه‌وره‌و دینه‌كه‌یه‌وه‌ قسه‌ نه‌كه‌ین، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ رازی نیه‌و رێگه‌ نادات به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - له‌ خۆیه‌وه‌ به‌ ناوی خوای گه‌وره‌ قسه‌ بكات چ جای ئێمه‌) [ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ وشه‌ پیرۆزه‌كان و به‌ڵگه‌ ئاشكراكانی خۆی حه‌ق كه‌ ئیسلامه‌ جێگیری ئه‌كات و ڕوونی ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٢٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵانه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدان."},{"id":25,"translation":"{قه‌بوڵ كردنى ته‌وبه‌} [ وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ته‌وبه‌ له‌ به‌نده‌كانی وه‌رئه‌گرێت [ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ ] وه‌ له‌ خراپه‌و تاوانه‌كانیان ئه‌بوورێت [ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ (٢٥) ] وه‌ ئه‌زانێ ئێوه‌ چ كرده‌وه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن."},{"id":26,"translation":"[ وَيَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌ڵامی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌داته‌وه‌ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌و پاڕانه‌وه‌و داواكاریه‌كانیان جێبه‌جێ ئه‌كات، وه‌ شه‌فاعه‌تیان قه‌بوڵ ده‌كات، وه‌ له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی زیاتریان پێ ئه‌به‌خشێت [ وَالْكَافِرُونَ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ (٢٦) ] وه‌ كافرانیش سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌."},{"id":27,"translation":"{ده‌وڵه‌مه‌ندى هۆكاره‌ بۆ خراپه‌كارى!} [ وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ ] هه‌ژارانی ئه‌هلی (صوففه‌) ئاواتیانخواست و وتیان خۆزگه‌ ئێمه‌یش هه‌بوون بووینایه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌وان دابه‌زی: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزی بۆ به‌نده‌كانی فراوان بكات و زۆریان پێ ببه‌خشێ له‌سه‌روی پێویستی خۆیان ئه‌وا زوڵم و سته‌م له‌ یه‌كتری ده‌كه‌ن له‌سه‌ر زه‌ویداو له‌ خۆیان بایی ده‌بن و فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر یه‌كتریدا ده‌كه‌ن [ وَلَكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ به‌ ویست و حیكمه‌تی خۆی به‌ ئه‌ندازه‌یه‌كی دیاریكراو بۆیان دائه‌به‌زێنێ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانی تێدا بێت، (باشترین ژیان ئه‌وه‌یه‌ سه‌رقاڵت نه‌كات له‌ په‌رستنی خوای گه‌وره‌و توشی تاوانت نه‌كات) [ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ (٢٧) ] خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌ به‌نده‌كانی و زاناتره‌ كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی یان هه‌ژاری بۆیان باشتره‌، وه‌ زۆر بینایه‌و هه‌موو شتێكیان ئه‌بینێت."},{"id":28,"translation":"[ وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ بارانی به‌سوودیان بۆ دائه‌به‌زێنێ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی بێئومێد بوونه‌ له‌ باران بارین، وه‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی بڵاو ئه‌كاته‌وه‌ له‌ناویاندا له‌ كاتێكدا كه‌ زۆر پێویستیانه‌ [ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ (٢٨) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ دۆستی پیاوچاكانه‌ وه‌ سوپاسكراوه‌ له‌لایه‌ن به‌نده‌كانێوه‌."},{"id":29,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِنْ دَابَّةٍ ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایی و گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و بڵاو كردنه‌وه‌ی ئه‌و گیانله‌به‌رانه‌یه‌ له‌ناویاندا له‌ فریشته‌و جنی و مرۆڤـ و باڵنده‌و ئاژه‌ڵان به‌ جیاوازی ره‌نگ و شێوه‌و جۆرو زمان و ره‌گه‌زو سروشتیان [ وَهُوَ عَلَى جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَاءُ قَدِيرٌ (٢٩) ] وه‌ هه‌ر كاتێك خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت توانای له‌سه‌ر كۆكردنه‌وه‌یان هه‌یه‌و هه‌موویان كۆ ده‌كاته‌وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تدا."},{"id":30,"translation":"{به‌لآو موسیبه‌ت به‌ هۆى تاوانى خۆتانه‌وه‌یه‌} [ وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ (٣٠) ] وه‌ ئێوه‌ تووشی هه‌ر به‌ڵاو موسیبه‌تێك ببن به‌هۆی تاوانی خۆتانه‌وه‌یه‌ هێشتا خوای گه‌وره‌ له‌ زۆرێك له‌ تاوانه‌كانتان ئه‌بوورێت و سزاتان نادات له‌سه‌ری، (وه‌ له‌بیرچوونی قورئانیش هه‌ر به‌ هۆی تاوانه‌وه‌یه‌، وه‌ ئه‌وه‌یش به‌ڵاو موسیبه‌تێكی گه‌وره‌یه‌)."},{"id":31,"translation":"[ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا ناتوانن له‌ سزاو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ڕابكه‌ن و رزگارتان بێت [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٣١) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوانێكی ترتان نیه‌ كه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بتانپارێزێ یان ڕزگارتان بكات."},{"id":32,"translation":"[ وَمِنْ آيَاتِهِ الْجَوَارِ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (٣٢) ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایی تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌شتیانه‌یه‌ كه‌ له‌ناو ده‌ریادا ده‌ڕۆن كه‌ به‌رزن وه‌كو شاخ یان وه‌كو كۆشك."},{"id":33,"translation":"[ إِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت بایه‌كه‌ ئارام و جێگیر ئه‌كات و با هه‌ڵناكات ئه‌و كاته‌ كه‌شتیه‌كان له‌ناو ده‌ریاكه‌دا ڕائه‌وه‌ستن و ناتوانن بڕۆن و جێگیر ئه‌بن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٣٣) ] ئا ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڕاستی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ بۆ هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر ئارامگربێت له‌ كاتی ته‌نگانه‌و ناخۆشیدا، وه‌ زۆر سوپاسگوزاری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر نیعمه‌ته‌كانی"},{"id":34,"translation":"[ أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا ] یان ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت بایه‌كه‌ زیاتر خێرا ئه‌كات و به‌ هۆی تاوانی سه‌رنشینه‌كانه‌وه‌ كه‌شتیه‌كان نوقمی ئاو ئه‌كات [ وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ (٣٤) ] وه‌ هێشتا خوای گه‌وره‌ له‌ زۆرێك له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێت وه‌ ڕزگارتان ئه‌كات له‌ نقوم كردن."},{"id":35,"translation":"[ وَيَعْلَمَ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِنَا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ (٣٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌مه‌قالێ و مشتومڕ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ ئه‌زانن كه‌ هیچ شوێنێكی ڕزگار بوونیان نیه‌ كه‌ بۆی ڕابكه‌ن و ڕزگاریان نابێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ پێتان به‌خشراوه‌ ئه‌مه‌ خۆشی و ڕابواردنی ژیانی دونیایه‌و چه‌ند ڕۆژێكی كه‌مه‌و كۆتایی دێت و پێی هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن."},{"id":36,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاتى باوه‌ڕداران} [ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٣٦) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ پاداشته‌كان یان به‌هه‌شت ئه‌مه‌ باشتره‌ وه‌ ئه‌مێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ ته‌وه‌كولیان كردۆته‌وه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌و كاره‌كانیان به‌ خوای سپاردووه‌."},{"id":37,"translation":"[ وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان ئه‌پارێزن له‌ تاوانی گه‌وره‌ (كه‌ بریتییه‌ له‌ هه‌ر تاواتێك كه‌ نه‌فره‌تی له‌سه‌ره‌، یان تووڕه‌بوونی خوای له‌سه‌ره‌، یان سزای ئاگری له‌سه‌ره‌، یان جێبه‌جێ كردنی سنوره‌كانی له‌سه‌ره‌ وه‌كو ده‌ست بڕین و جه‌ڵده‌ لێدان)، وه‌ خۆیشیان له‌ فاحیشه‌و به‌دڕه‌وشتی ئه‌پارێزن، وه‌ له‌ كاتی تووڕه‌ییدا خۆیان ئه‌گرن و خۆش ئه‌بن له‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌یان له‌و كه‌سه‌ی كه‌ تووڕه‌ی كردوون و تۆڵه‌ بۆ نه‌فسی خۆیان ناسه‌نن له‌ كاتێكدا كه‌ توانایشیان هه‌یه‌."},{"id":38,"translation":"[ وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ وه‌ڵامی خوای گه‌وره‌یان داوه‌ته‌وه‌و شوێنی پێغه‌مبه‌رانی كه‌وتوون و به‌تاك و ته‌نها خوا ده‌په‌رستن و هاوبه‌شی بۆ بڕیار ناده‌ن، وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ده‌ده‌ن وه‌ كاروباریشیان له‌ نێوان خۆیاندا به‌ ڕاوێژ كردنه‌ و ڕاوێژ به‌ یه‌كتری ئه‌كه‌ن [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٨) ] وه‌ له‌وه‌یشی كه‌ پێمان به‌خشیون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌یبه‌خشن."},{"id":39,"translation":"[ وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ (٣٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك زوڵم و سته‌میان لێ بكات ئه‌مان سه‌رئه‌كه‌ون و خۆیان سه‌رئه‌خه‌ن به‌سه‌ریداو تۆڵه‌ ئه‌سێنن و زه‌لیل و بێده‌سه‌ڵات نین."},{"id":40,"translation":"[ وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا ] وه‌ سزای خراپه‌ش خراپه‌یه‌كی هاوشێوه‌ی خۆیه‌تی، كه‌سێك كه‌ سته‌می لێ كردیت ئه‌توانی وه‌ڵامی بده‌یته‌وه‌ وه‌كو خۆی نه‌ك زیاتر [ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ] به‌ڵام كه‌سێك ئه‌گه‌ر لێبوورده‌ بێت وه‌ چاكسازی بكات ئه‌مه‌ ئه‌جرو پاداشتی لای خوای گه‌وره‌یه‌و نافه‌وتێت، وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ لێبوردن مرۆڤـ به‌ عیززه‌ت ده‌كات [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٤٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌سانی زاڵم و سته‌مكاری خۆش ناوێت."},{"id":41,"translation":"[ وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ (٤١) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی سته‌میان لێكراوه‌ سه‌رئه‌كه‌ون به‌سه‌ر سته‌مكاراندا ئه‌وانه‌ هیچ لۆمه‌ ناكرێن وه‌ سزا نادرێن وه‌ حه‌ق و مافی شه‌رعی خۆیانه‌."},{"id":42,"translation":"[ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] ته‌نها لۆمه‌و گله‌یی كردن و سزا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ سته‌م له‌ خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌ناحه‌ق زوڵم و سته‌م بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌و ده‌ستدرێژی ئه‌كه‌نه‌ سه‌ر خه‌ڵكی [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٤٢) ] ئا ئه‌مانه‌ سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌."},{"id":43,"translation":"[ وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (٤٣) ] به‌ڵام كه‌سێك ئه‌گه‌ر ئارام بگرێ له‌سه‌ر ئازاری خه‌ڵكی وه‌ لێخۆشبوو بێت له‌و هه‌ڵه‌یه‌ی كه‌ خه‌ڵكی به‌رامبه‌ری كردوویه‌تی ئه‌مه‌ به‌ڕاستی له‌ كاره‌ چاك و گرنگ و دامه‌زراو و سوپاسكراوه‌كانه‌، (ئه‌بو هوره‌یره‌) ده‌فه‌رمێت: (پیاوێك قسه‌ی به‌ (ئه‌بو به‌كر) ده‌كردو پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - دانیشتبوو، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - سه‌رسام بوو وه‌ زه‌رده‌خه‌نه‌ گرتبووی كه‌ (ئه‌بو به‌كر) وه‌ڵامی نادایه‌وه‌، كه‌ پیاوه‌كه‌ زۆر قسه‌ی پێ وت، (ئه‌بو به‌كر) وه‌ڵامی هه‌ندێك له‌ قسه‌كانی دایه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - توڕه‌ بوو هه‌ڵساو رۆیشت، (ئه‌بو به‌كر) دوای كه‌وت و وتی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و قسه‌ی به‌ من ده‌وت و تۆ دانیشتبوویت، كه‌ من وه‌ڵامی هه‌ندێك له‌ قسه‌كانیم دایه‌وه‌ تۆ توڕه‌ بوویت و هه‌ستایت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: تا وه‌ڵامیت نادایه‌وه‌ فریشته‌یه‌كت له‌گه‌ڵ بوو وه‌ڵامی ئه‌و پیاوه‌ی ده‌دایه‌وه‌، به‌ڵام كه‌ خۆت وه‌ڵامت دایه‌وه‌ فریشته‌كه‌ رۆیشت و شه‌یتان ئاماده‌ بوو منیش له‌گه‌ڵ شه‌یتان دانانیشم)."},{"id":44,"translation":"[ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات و شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ له‌ پاش خوای گه‌وره‌ كه‌س نیه‌ كه‌ دۆستی بێت و هیدایه‌تی بدات [ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ (٤٤) ] وه‌ ئه‌بینی هاوبه‌شبڕیارده‌ران كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌لێن: ئایا ڕێگایه‌ك هه‌یه‌ تا بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دونیا تا ئیمان بێنین و كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین."},{"id":45,"translation":"[ وَتَرَاهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ ] وه‌ ئه‌بینی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خیان نیشان ئه‌درێ له‌ زه‌لیلی و سه‌رشۆڕیدا ملكه‌چن [ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ ] له‌ ترسا له‌لاوه‌ به‌ نهێنی ته‌ماشا ئه‌كه‌ن [ وَقَالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ باوه‌ڕداران له‌ رۆژی قیامه‌تدا ئه‌لێن: به‌ڕاستی زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ خۆیان و كه‌سوكاریان دۆڕاندووه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا به‌وه‌ی كه‌ چوونه‌ته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌و له‌ یه‌كتری جیا كراونه‌ته‌وه‌ [ أَلَا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذَابٍ مُقِيمٍ (٤٥) ] ئاگاداربن به‌ڕاستی هاوبه‌شبڕیارده‌ران له‌ سزایه‌كی هه‌میشه‌یی خوای گه‌وره‌دان كه‌ كۆتایی نایات."},{"id":46,"translation":"[ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِيَاءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ دۆستێكیان نیه‌ كه‌ سه‌ریان بخات له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ سَبِيلٍ (٤٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات كه‌ ڕێگای هیدایه‌ت نه‌گرێته‌به‌رو شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ ئه‌وه‌ هیچ ڕێگایه‌كی نیه‌ بۆ ڕزگار بوون."},{"id":47,"translation":"[ اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ] ئێوه‌ وه‌ڵامی بانگه‌وازی خوای گه‌وره‌ بده‌نه‌وه‌و ئیمان بێنن پێش ئه‌وه‌ی ڕۆژێك بێت كه‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی نیه‌ كه‌ سزای خوای گه‌وره‌یه‌، یان مردنه‌، یان ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ مَا لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ (٤٧) ] له‌و ڕۆژه‌شدا هیچ په‌ناگه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ په‌نای بۆ به‌رن و بتانپارێزێ، وه‌ شوێنێك نیه‌ كه‌ خۆتانی تیا بشارنه‌وه‌و له‌ چاو دیار نه‌مێنن."},{"id":48,"translation":"[ فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ] ئه‌گه‌ر ئه‌وان پشتیان هه‌ڵكردو وه‌ڵامیان نه‌دایه‌وه‌ ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆمان نه‌ناردووه‌ تا كرده‌وه‌ی ئه‌وان بپارێزیت [ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ ] به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نی [ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا ] وه‌ ئێمه‌ كاتێك كه‌ نیعمه‌ت و ڕه‌حمه‌تی خۆمان ببه‌خشین به‌ مرۆڤـ ئه‌وان زۆر دڵیان پێی خۆش ئه‌بێ [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ (٤٨) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر تووشی شتێكیش بن كه‌ پێیان ناخۆشه‌ له‌ به‌ڵاو نه‌بوونی به‌هۆی تاوان و كرده‌وه‌ی خۆیانه‌وه‌ ئه‌وا به‌ڕاستی مرۆڤـ زۆر كوفرانه‌بژێری ئه‌و نیعمه‌تانه‌ ئه‌كات كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوه‌."},{"id":49,"translation":"[ لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان هه‌مووی ته‌نها موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر شتێك دروست بكات دروستی ئه‌كات [ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا ] خه‌ڵكی وا هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌نها كچی پێ ئه‌به‌خشێت وه‌كو لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ (٤٩) ] وه‌ هه‌یشه‌ ته‌نها كوڕی پێ ئه‌به‌خشێت وه‌كو ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":50,"translation":"[ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا ] یان هه‌یشه‌ كوڕو كچی پێ ئه‌به‌خشێت وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا ] وه‌ هه‌یشه‌ هیچی پێ نابه‌خشێت وه‌كو یه‌حیا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (٥٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو به‌توانایه‌، ئاده‌می به‌بێ دایك و باوك دروستكردووه‌، وه‌ حه‌وای له‌ ئاده‌م دروست كردووه‌، وه‌ عیسای به‌بێ باوك دروست كردووه‌، وه‌ سه‌رجه‌م مرۆڤی له‌ دایك و باوك دروستكردووه‌."},{"id":51,"translation":"{شێوازه‌كانى وه‌حى} [ وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاءُ ] وه‌ بۆ هیچ مرۆڤێك نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات ته‌نها به‌ وه‌حی نه‌بێت، (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تی قسه‌ كردنی هه‌یه‌)، یاخود له‌ پشت په‌رده‌وه‌ نه‌بێت، یاخود فریشته‌یه‌ك ئه‌نێرێ و به‌و فریشته‌یه‌دا وه‌حی بۆ ئه‌نێرێ به‌ ئیزنی خۆی بۆ هه‌ر شتێك كه‌ ویستی لێ بێت كه‌ جبریل تایبه‌ته‌ به‌ هێنانی وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌ران [ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ (٥١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزه‌ له‌ زات و ناوه‌كان و سیفاته‌كان و كرده‌وه‌كانیدا، وه‌ زۆر داناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":52,"translation":"[ وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ڕوحێكمان به‌ وه‌حی بۆ ناردوویت، كه‌ مه‌به‌ست پێی قورئانه‌، به‌ روح ناوی بردووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چۆن لاشه‌ به‌بێ روح ناژی مرۆڤیش به‌بێ قورئان ناژی [ مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پێش ئه‌وه‌ی قورئانت بۆ بێت نه‌تده‌زانی قورئان چیه‌و چی تیادایه‌ وه‌ ئیمان هێنان و درێژه‌ی ئیمان چیه‌ [ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا ] به‌ڵام ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌مان كردووه‌ به‌ نوورو ڕووناكیه‌ك كه‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێكی پێ ئه‌ده‌ین له‌ به‌نده‌كانی خۆمان كه‌ ویستمان لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێ [ وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٢) ] وه‌ تۆ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هیدایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌ده‌یت و ڕێنماییان ئه‌كه‌یت بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌"},{"id":53,"translation":"[ صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان هه‌یه‌ هه‌مووی ته‌نها موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ (٥٣) ] وه‌ بزانن سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاروباره‌كان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":43,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (زوخروف) (واته‌: نه‌خش و نیگار) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تی (٥٤) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌و (٨٩) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ (٢) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ قورئانێكی روون و ئاشكرایه‌."},{"id":3,"translation":"[ إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٣) ] ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌مان به‌ زمانی عه‌ره‌بی ره‌وان دابه‌زاندووه‌ به‌ڵكو ئێوه‌ لێی تێ بگه‌ن، (جَعَلَ، لێره‌ به‌ مانای دروستكردن نایات چونكه‌ دوو مه‌فعولی مه‌نصوب كردووه‌، ئه‌مه‌یش وه‌ڵامه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ هه‌ڵه‌ ده‌كه‌نه‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ گوایه‌ قورئان دروستكراوه‌، نه‌خێر به‌ڵكو قورئانی پیرۆز دروستكراو نیه‌و فه‌رمووده‌و كه‌لامی خوای گه‌وره‌یه‌)."},{"id":4,"translation":"[ وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ (٤) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌یش له‌ (لوح المحفوظ)دا له‌لای ئێمه‌ قورئانێكه‌ زۆر پله‌و پایه‌ به‌رزه‌و ڕێزی زۆره‌ وه‌ ئایه‌ته‌كانیشی هه‌مووی موحكه‌م و ڕێكوپێكه‌و هیچ كه‌موكوڕیه‌كی تیادا نیه‌، ئێوه‌یش به‌ گه‌وره‌ی بزانن و رێزی بگرن."},{"id":5,"translation":"[ أَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا أَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُسْرِفِينَ (٥) ] هه‌ر چه‌نده‌ ئێوه‌ ئیسراف و زیادڕه‌ویتان كردووه‌ له‌ تاوان و پشت كردن له‌ قورئاندا به‌ڵام خوای گه‌وره‌ وازی لێ نه‌هێناون و به‌رده‌وام ئه‌م زیكرو قورئانه‌ی بۆ ناردوون تا هیدایه‌ت وه‌ربگرن."},{"id":6,"translation":"[ وَكَمْ أَرْسَلْنَا مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ (٦) ] وه‌ ئێمه‌ زۆرێك له‌ پێغه‌مبه‌رانی ترمان ناردووه‌ له‌ناو ئوممه‌ته‌كانی پێشیندا."},{"id":7,"translation":"[ وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٧) ] وه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نه‌چووه‌ ئیلا ئه‌وان گاڵته‌یان پێی كردووه‌."},{"id":8,"translation":"[ فَأَهْلَكْنَا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا ] ئه‌و قه‌ومانه‌ی تر كه‌ له‌ قوڕه‌یش زۆر به‌هێزتر بوونه‌ له‌ناومان بردوون [ وَمَضَى مَثَلُ الْأَوَّلِينَ (٨) ] وه‌ بوونه‌ به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ ئوممه‌تانی تر، یاخود له‌ قورئاندا باس كراون"},{"id":9,"translation":"{كافران دان به‌ په‌روه‌ردگارێتى خواى گه‌وره‌دا ده‌نێن!} [ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ (٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ كافرانی قوڕه‌یش بپرسی كێ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ ئه‌وا ئه‌ڵێن به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌، باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ هه‌بووه‌ له‌ په‌روه‌ردگارێتیدا به‌ڵام شه‌ریكیان بۆی داناوه‌ له‌ په‌رستندا."},{"id":10,"translation":"[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ زه‌وی بۆ جێگیر كردوون و ڕاخستوون وه‌كو بێشكه‌یه‌ك [ وَجَعَلَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا ] وه‌ له‌ زه‌ویشدا ڕێگای زۆری بۆ داناون تا تیایدا بێن و بڕۆن [ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٠) ] به‌ڵكو به‌رژه‌وه‌ندی خۆتان بدۆزنه‌وه‌و وه‌كو ڕێنماییه‌ بۆتان"},{"id":11,"translation":"[ وَالَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاوی بۆ دابه‌زاندوون به‌ گوێره‌ی ئه‌ندازه‌ی پێویستی خۆتان و ئاژه‌ڵ و كشتوكاڵتان، نه‌ ئه‌وه‌نده‌ زیاد بێت و غه‌رق بن و له‌ناوتان بدات، وه‌ نه‌ كه‌میش بێت كه‌ به‌شتان نه‌كات و پێویستتان بێت، به‌هۆی ئه‌و بارانه‌یشه‌وه‌ شارو دێ و زه‌وی مردوومان زیندوو كردۆته‌وه‌ [ كَذَلِكَ تُخْرَجُونَ (١١) ] چۆن ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێوه‌ش له‌ دوای مردن زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌"},{"id":12,"translation":"[ وَالَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌موو جووتێكی دروست كردووه‌ له‌ ئاژه‌ڵ و مرۆڤ و ڕووه‌كه‌كان [ وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالْأَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ (١٢) ] وه‌ له‌ كه‌شتی و ئاژه‌ڵیش شتی وای بۆ دروست كردوون تا بۆ سواری به‌كاریان بهێنن."},{"id":13,"translation":"[ لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ] تا بچنه‌ سه‌ر پشتیان و بڕۆن [ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ سواریان بوون ئه‌و كاته‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ كه‌ ئه‌م شتانه‌ی بۆ ژێربار كردوون له‌ ده‌ریاو وشكانیدا {دوعاى سوار بوونى ئاژه‌ڵ و كه‌شتى} [ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ (١٣) ] وه‌ بڵێن: پاك و مونه‌زه‌هی بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌م شتانه‌ی بۆ ژێربارو ئاسان كردووین كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ ئێمه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتمان نه‌بوو به‌كاریان بێنین."},{"id":14,"translation":"[ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ (١٤) ] وه‌ ئێمه‌ له‌ پاش مردن هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌، (سوننه‌ته‌ كه‌سێك سواری ئاژه‌ڵێك یاخود سه‌یاره‌یه‌ك یان هه‌ر شتێك بوو ئه‌م دوعایه‌ بخوێنێ: (سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ, وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ)."},{"id":15,"translation":"[ وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا ] موشریكان له‌ به‌نده‌كانی خوا هه‌ندێكیان كردبووه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌، وه‌كو به‌ گومانی خۆیان ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌ن [ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَكَفُورٌ مُبِينٌ (١٥) ] به‌ڕاستی مرۆڤ هه‌ندێكیان زۆر كوفرانه‌ی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ ئاشكرا."},{"id":16,"translation":"[ أَمِ اتَّخَذَ مِمَّا يَخْلُقُ بَنَاتٍ وَأَصْفَاكُمْ بِالْبَنِينَ (١٦) ] یاخود ئایا خوای گه‌وره‌ كچی بۆ خۆی بڕیار داوه‌و كوڕیشی بۆ ئێوه‌ داناوه‌ له‌ كاتێكدا ئێوه‌ خۆتان كچتان بێت زینده‌به‌چاڵی ئه‌كه‌ن و به‌ خراپی دائه‌نێن ئیتر چۆن كچ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌؟"},{"id":17,"translation":"[ وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ (١٧) ] وه‌ كاتێك یه‌كێكیان موژده‌ی پێ بدرێ به‌وه‌ی كه‌ خۆی وه‌كو نموونه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ی ئه‌هێنێته‌وه‌ كه‌ كچ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر خۆیان كچیان ببێ به‌ درێژایی ڕۆژ ڕوویان ڕه‌ش هه‌ڵئه‌گه‌ڕێ له‌ غه‌م و خه‌فه‌تدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كچیان بووه‌، وه‌ ئه‌و غه‌م و خه‌فه‌ته‌ی خۆیشیان ئه‌خۆنه‌وه‌و ده‌رینابڕن و پڕ ئه‌بن له‌ غه‌م و خه‌فه‌ت."},{"id":18,"translation":"[ أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ (١٨) ] یاخود ئافره‌ت كه‌ به‌ خشڵ خۆی ئه‌ڕازێنێته‌وه‌و گه‌وره‌ ئه‌بێ له‌ناو خشڵ و خۆڕازاندنه‌وه‌دا به‌ڵام كاتێك كه‌ رووبه‌ڕوو بێته‌وه‌ توانای رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی نیه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی بته‌كانیانه‌ كه‌ له‌ زێڕو زیو دروستیان ئه‌كردو توانای هیچ شتێكیشیان نه‌بووه‌."},{"id":19,"translation":"[ وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَنِ إِنَاثًا ] وه‌ ئه‌و فریشتانه‌ش كه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا به‌نده‌ی خوای گه‌وره‌ بوونه‌و عیباده‌تیان بۆ خوای گه‌وره‌ كردووه‌ ئه‌مان ئه‌یانووت: ئه‌مانه‌ كچی خوان [ أَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ ] ئایا كاتێك خوای گه‌وره‌ فریشته‌ی دروست كردووه‌ ئه‌مان ئاماده‌ی دروست كردنیان بوونه‌ تا بزانن ئه‌مانه‌ مێن [ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْأَلُونَ (١٩) ] ئه‌م شایه‌تیه‌یان له‌ په‌ڕاوی كرده‌وه‌كانیان ئه‌نووسرێ وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا پرسیاریان لێ ئه‌كرێ ده‌رباره‌ی، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی زۆر سه‌خته‌)."},{"id":20,"translation":"[ وَقَالُوا لَوْ شَاءَ الرَّحْمَنُ مَا عَبَدْنَاهُمْ ] وه‌ ئه‌یانوت: ئه‌گه‌ر خوا ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ عیباده‌تی ئه‌م مه‌لائیكه‌تانه‌مان نه‌ئه‌كرد [ مَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ (٢٠) ] كه‌ هیچ زانیاریه‌كیان نیه‌ له‌و شته‌دا به‌ڵكو ته‌نها درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن و له‌ خۆیانه‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":21,"translation":"[ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَابًا مِنْ قَبْلِهِ فَهُمْ بِهِ مُسْتَمْسِكُونَ (٢١) ] یاخود ئایا له‌ پێش قورئاندا كتابێكمان پێ به‌خشیوون كه‌ بڵێین عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوا بكه‌ن و ئه‌وانیش ئاوا ئێستا به‌ توندی ده‌ستیان پێوه‌ گرتووه‌و له‌سه‌ری ئه‌ڕۆن و كردوویانه‌ به‌ به‌ڵگه‌ به‌ ده‌ست خۆیانه‌وه‌؟!"},{"id":22,"translation":"{حه‌رامێتى لاسایی كردنه‌وه‌ى كوێرانه‌} [ بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ ] به‌ڵكو ئه‌یانووت: ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ر جۆره‌ عیباده‌تێك بینیوه‌ [ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ (٢٢) ] وه‌ ئێمه‌یش به‌ شوێنه‌واری ئه‌واندا ئه‌ڕۆین و لاسایی ئه‌وان ده‌كه‌ینه‌وه‌و كوێرانه‌ چاو له‌وان ئه‌كه‌ین و هیدایه‌ت له‌وان وه‌رئه‌گرین، (باوك و باپیرانیان خۆیان گومڕا بوونه‌ ئیتر چۆن هیدایه‌تی خه‌ڵكی ده‌ده‌ن!؟ قسه‌یه‌كی بێ به‌ڵگه‌و بێ بنه‌مایه‌)."},{"id":23,"translation":"[ وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ (٢٣) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ش له‌ پێش تۆشدا بۆ هیچ شارو دێیه‌ك پێغه‌مبه‌رو ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌مان نه‌ناردووه‌ ئیلا ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارو ناودار بوونه‌ وتوویانه‌ ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ر جۆره‌ عیباده‌تێك بینیوه‌ته‌وه‌ وه‌ ئێمه‌ش به‌ شوێنه‌واری ئه‌واندا پێ هه‌ڵئه‌گرین و شوێنی شوێنه‌واری ئه‌وان ئه‌كه‌وین و لاساییان ده‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":24,"translation":"[ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبَاءَكُمْ ] پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ پێی وتوون: ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ من بۆم هێناون هیدایه‌تده‌رتر نیه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ باوك و باپیرانی خۆتان له‌سه‌ری بینیوه‌ته‌وه‌؟ [ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (٢٤) ] ئه‌وانیش له‌ وه‌ڵامدا وتوویانه‌: ئه‌ی پێغه‌مبه‌رانی خوا ئه‌و دینه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هێناوتانه‌ ئێمه‌ پێی كافرین و باوه‌ڕمان به‌و شته‌ نیه‌."},{"id":25,"translation":"[ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ ] ئێمه‌یش تۆڵه‌مان لێ سه‌ندن و له‌ناومان بردن [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (٢٥) ] ده‌ی ته‌ماشا بكه‌و بزانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌ سه‌ره‌نجامیان چۆن بووه‌و خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون."},{"id":26,"translation":"{به‌رائه‌ت كردن له‌ خوا پوچه‌ڵه‌كان} [ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ (٢٦) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - به‌ باوك و قه‌ومه‌كه‌ی وت: من به‌ریم له‌و بت و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یپه‌رستن."},{"id":27,"translation":"[ إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي ] ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ منی دروست كردووه‌ [ فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ (٢٧) ] وه‌ هه‌ر ئه‌ویش ڕێنماییم ئه‌كات بۆ دینه‌كه‌و دامه‌زراوم ئه‌كات له‌سه‌ری."},{"id":28,"translation":"[ وَجَعَلَهَا كَلِمَةً بَاقِيَةً فِي عَقِبِهِ ] وه‌ ئه‌م (لا إله إلا الله) و وشه‌ی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستیه‌ی له‌ناو نه‌وه‌كانیدا هێشته‌وه‌و به‌رده‌وام ئه‌وان له‌سه‌ر ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ بوونه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٢٨) ] به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای (لا إله إلا الله) و وشه‌ی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و شوێنی بكه‌ون."},{"id":29,"translation":"[ بَلْ مَتَّعْتُ هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى جَاءَهُمُ الْحَقُّ وَرَسُولٌ مُبِينٌ (٢٩) ] به‌ڵكو ئه‌مانه‌ بۆیه‌ له‌ ڕێی ڕاست لایانداوه‌و له‌ خشته‌ براون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان و باوك و باپیرانیشیانم ژیاند، واته‌: زوو سزام نه‌دان، تا ئه‌و حه‌قه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ وه‌ پێغه‌مبه‌رێكی ئاشكرایان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هات كه‌ ئه‌یانناسی كه‌ محمدی پێغه‌مبه‌ری خوا بوو - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":30,"translation":"[ وَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ وَإِنَّا بِهِ كَافِرُونَ (٣٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ حه‌قیشیان بۆ هات كه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ بوو، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانی پێبێنن و شوێنی بكه‌ون له‌ لووتبه‌رزی و عینادیدا وتیان: ئه‌مه‌ قورئان نیه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ نه‌هاتووه‌ به‌ڵكو ئه‌مه‌ سیحره‌ وه‌ ئێمه‌ پێی كافرو بێباوه‌ڕین."},{"id":31,"translation":"{كافران پێشنیارى نابه‌جێ ده‌كه‌ن} [ وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْآنُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ (٣١) ] وه‌ وتیان: باشه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ قورئانه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ هاتووه‌ بۆ ئه‌م قورئانه‌ دانه‌به‌زیوه‌ته‌ سه‌ر پیاوێكی گه‌وره‌ له‌م دوو شاره‌ (له‌ مه‌ككه‌و تائیف)."},{"id":32,"translation":"[ أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئه‌وان ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، واته‌: پێغه‌مبه‌رایه‌تی دابه‌ش ئه‌كه‌ن و به‌ خه‌ڵكی ئه‌به‌خشن [ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئێمه‌ ژیان و بژێوی ئه‌وانمان دابه‌ش كردووه‌ له‌ ژیانی دونیادا [ وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ ] وه‌ پله‌ی هه‌ندێكیانمان به‌رز كردۆته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكیاندا له‌ دونیادا به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی و ده‌سه‌ڵات و هێزو توانا [ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا ] تا هه‌ندێكیان خزمه‌تی هه‌ندێكیان بكه‌ن به‌ كر] و پاره‌، یان هه‌ندێكیان گاڵته‌ به‌ هه‌ندێكیان ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ (٣٢) ] به‌ڵام ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ باشترین شتێكه‌ كه‌ مرۆڤ كۆی بكاته‌وه‌ نه‌ك ده‌سه‌ڵات و پاره‌و شته‌ دونیاییه‌كان."},{"id":33,"translation":"{بێنرخى سه‌روه‌ت و سامان و دونیا} [ وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوایه‌ كه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی نه‌زان و نه‌فام وایان گومان ده‌برد كه‌ به‌خشینی ماڵ و سه‌روه‌ت و سامان به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر خۆشویستنمان بۆیان و هه‌ر هه‌موویان له‌سه‌ر كوفر كۆببه‌نه‌وه‌ [ لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ (٣٣) ] ئه‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان به‌ خوای گه‌وره‌ بكردایه‌ دونیامان پێ ئه‌به‌خشین به‌ڵام له‌به‌ر دڵی باوه‌ڕداران پێیان نابه‌خشین، وه‌ سه‌قفی ماڵه‌كان و پلیكان و په‌یژه‌كان كه‌ پیایدا سه‌رئه‌كه‌ون هه‌موویمان بۆ ئه‌كردن به‌ زیو."},{"id":34,"translation":"[ وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ (٣٤) ] وه‌ ده‌رگای ماڵه‌كان و جێگای پاڵدانه‌وه‌یان هه‌ر هه‌موویمان ئه‌كرد به‌ زیو."},{"id":35,"translation":"[ وَزُخْرُفًا ] وه‌ بۆیانمان ئه‌ڕازانده‌وه‌ به‌ نه‌خش و نیگارو ئاڵتوون [ وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] به‌ڵام ئه‌مانه‌ هه‌مووی خۆشی ژیانی دونیایه‌و ده‌بڕێته‌وه‌و كۆتایی دێت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر دونیا لای خوای گه‌وره‌ كێشی باڵه‌ مێشوله‌یه‌ك نرخی هه‌بووایه‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ قومه‌ ئاوێكی به‌ كافر نادا) [ وَالْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ (٣٥) ] به‌ڵام قیامه‌ت لای په‌روه‌ردگارت تایبه‌ت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وه‌ باشتره‌."},{"id":36,"translation":"[ وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ (٣٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خۆی كوێرو بێئاگا بكات له‌ ئاستی زیكرو عیباده‌ت و دینی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ شه‌یتانێكی بۆ ئاماده‌ ئه‌كه‌ین و به‌سه‌ردا زاڵ ئه‌كه‌ین كه‌ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵیدا ئه‌بێت و لێی جیا نابێته‌وه‌و وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست ئه‌كات."},{"id":37,"translation":"[ وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌و شه‌یتانانه‌ ڕێگریان لێ ئه‌كه‌ن له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ وه‌ كافران وا ئه‌زانن ئه‌وان له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تن."},{"id":38,"translation":"{ناوهێنانى دوو شت به‌ ناوى یه‌كێكیانه‌وه‌} [ حَتَّى إِذَا جَاءَنَا قَالَ يَا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ ] تا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ ئه‌مرێت و له‌گه‌ڵ شه‌یتانه‌كه‌دا دێت پێی ئه‌ڵێ: خۆزگه‌ نێوان من و تۆ نێوان هه‌ردوو ڕۆژهه‌ڵات بوایه‌، هه‌ردوو ڕۆژهه‌ڵات له‌ زستان و هاویندا، یان مه‌به‌ست پێی ڕۆژهه‌ڵات و رۆژئاوایه‌ كه‌ به‌ناوی یه‌كێكیانه‌وه‌ هه‌ردووكیان ناو ئه‌نرێت، چۆن به‌ (ئه‌بوبه‌كرو عومه‌ر) ده‌وترێت: (عُمَرَيْن)، وه‌ به‌ بانگ و قامه‌ت ده‌وترێت: (الأَذانَيْن)، وه‌ به‌ خۆرو مانگ ده‌وترێت: (القمرين)، به‌ ڕۆژهه‌ڵات و رۆژئاوایش ده‌وترێت: (المَشْرِقَين) [ فَبِئْسَ الْقَرِينُ (٣٨) ] كه‌ به‌ڕاستی تۆ خراپترین هاوه‌ڵ بوویت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رمانت پێ ده‌كردم به‌ خراپه‌"},{"id":39,"translation":"[ وَلَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ (٣٩) ] وه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا زوڵمتان له‌ خۆتان كردو شه‌ریكتان بۆ خوا دانا ئێستا له‌ سزادا به‌شدارن وه‌ هیچ شتێك سوودتان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":40,"translation":"[ أَفَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَمَنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٤٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا تۆ ئه‌توانی وا له‌ كه‌سێكی كه‌ڕ بكه‌ی كه‌ ببیستێ؟ یاخود هیدایه‌تی كه‌سێكی كوێر بده‌ی كه‌ چاوی نابینێ؟ یان كه‌سێك له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادایه‌؟ واته‌: حاڵی ئه‌م كافرانه‌ ئاوایه‌ نابیستن و نابینن."},{"id":41,"translation":"[ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ (٤١) ] یان ئه‌وه‌تا ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئه‌به‌ینه‌وه‌و كۆچی دوایی ده‌كه‌یت پێش ئه‌وه‌ی سزا به‌سه‌ر ئه‌واندا دابه‌زێت و دواتر ئێمه‌ خۆمان تۆڵه‌یان لێ ئه‌سه‌نین له‌ دونیا یان له‌ قیامه‌ت."},{"id":42,"translation":"[ أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْنَاهُمْ ] یان ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ پێمان داویت نیشانتی ئه‌ده‌ین و سزایان ئه‌ده‌ین پێش ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ بمرێنین سزای ئه‌وان به‌ چاوی خۆت ببینی [ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ (٤٢) ] وه‌ ئێمه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتمان به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌."},{"id":43,"translation":"{ده‌ستبگره‌ به‌ وه‌حییه‌وه‌} [ فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ده‌ست بگره‌ به‌و وه‌حیه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆت هاتووه‌ [ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٤٣) ] به‌ڕاستی تۆ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی."},{"id":44,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ ڕێزه‌ بۆ خۆت و قه‌ومه‌كه‌ت كه‌ شوێنی بكه‌ون، چونكه‌ به‌ زمانی ئێوه‌ دابه‌زیوه‌و لێی تێده‌گه‌ن، وه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆتان [ وَسَوْفَ تُسْأَلُونَ (٤٤) ] وه‌ له‌ داهاتوودا خوای گه‌وره‌ پرسیاریان لێ ئه‌كات سه‌باره‌ت به‌ قورئانی پیرۆز ."},{"id":45,"translation":"[ وَاسْأَلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنَا ] وه‌ پرسیار له‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی پێش خۆت بكه‌ كه‌ له‌ پێش تۆدا ناردوومانن، واته‌: له‌ شه‌وی ئیسرادا كه‌ ده‌یانبینی پرسیاریان لێ بكه‌، یاخود پرسیار له‌ ئوممه‌ته‌كانیان بكه‌ كه‌ پێشتر پێغه‌مبه‌ریان بۆ هاتووه‌ [ أَجَعَلْنَا مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ (٤٥) ] ئایا ئێمه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ی ڕێگامان داوه‌ كه‌ خوای تر بپه‌رسترێت؟ واته‌: شتی وا نه‌بووه‌و ئه‌مه‌ خۆیان ئه‌یكه‌ن."},{"id":46,"translation":"{گفتوگۆى نێوان موسا پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - فیرعه‌ون} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - نارد به‌و هه‌موو موعجیزه‌یه‌وه‌ كه‌ پێمان به‌خشی بۆ لای فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتداران و وه‌زیرو پیاوه‌ ناوداره‌كانی [ فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٦) ] ئه‌ویش پێی وتن: من پێغه‌مبه‌ری نێردراوی خوای گه‌وره‌ی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانم بۆ لای ئێوه‌ی ناردووم."},{"id":47,"translation":"[ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِآيَاتِنَا إِذَا هُمْ مِنْهَا يَضْحَكُونَ (٤٧) ] وه‌ كاتێك كه‌ موعجیزه‌و ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ی بۆ بردن ئه‌وان پێی پێكه‌نین و گاڵته‌یان پێی كرد."},{"id":48,"translation":"[ وَمَا نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا ] وه‌ ئێمه‌ هیچ موعجیزه‌یه‌كیان نیشان ناده‌ین ئیلا له‌ موعجیزه‌ی پێشتر گه‌وره‌تره‌ یه‌ك له‌ یه‌ك گه‌وره‌ترن [ وَأَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٤٨) ] وه‌ سزامان دان به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن."},{"id":49,"translation":"[ وَقَالُوا يَا أَيُّهَ السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ (٤٩) ] وه‌ وتیان: ئه‌ی ساحیر، لێره‌ مه‌به‌ست پێی زانایه‌، ئه‌ی زانا ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دوعا بكه‌و داوا بكه‌ له‌ په‌روه‌ردگارت به‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ پێی داوین ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئیمان بێنین سزامان له‌سه‌ر لائه‌دا، ئه‌وه‌ ئێمه‌ ئیمانمان هێناو ڕێگای هیدایه‌تمان گرته‌ به‌ر با خوای گه‌وره‌ ئه‌و سزایانه‌ی كه‌ ناردوویه‌تیه‌ سه‌رمان لایبدات."},{"id":50,"translation":"{كافران به‌ڵێن نابه‌نه‌سه‌ر} [ فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ ] كاتێك كه‌ موسا دوعای كردو له‌ خوا پاڕایه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای له‌سه‌ر لابردن، له‌ وشكه‌ساڵی و نه‌بوونی و بێ پیت و به‌ره‌كه‌تی و ناردنی زریان و ئه‌سپێ و بۆق و خوێن [ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ (٥٠) ] به‌ڵام ئه‌وان به‌ڵێن و په‌یمانیان هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌ر كوفرو شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":51,"translation":"[ وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ ] وه‌ فیرعه‌ون له‌ناو قه‌ومه‌كه‌یدا بانگی كرد [ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ ] وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئایا موڵكی میصر هه‌مووی هی من نیه‌؟ [ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي ] وه‌ ئه‌م ڕووبارانه‌ی (نیل)یش له‌ ژێر كۆشك و ته‌لارو ده‌سه‌ڵاتی مندا ئه‌ڕوات [ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (٥١) ] ئایا نایبینن كه‌ بزانن من چه‌ندێك به‌هێزم وه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - چه‌ندێك لاوازو بێده‌سه‌ڵاته‌ بۆ شوێنی ئه‌كه‌ون."},{"id":52,"translation":"[ أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ ] به‌ڵكو من باشترم له‌م كه‌سه‌ بێڕێزو سووك و بێنرخه‌، (وای به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - وت) [ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ (٥٢) ] وه‌ نزیكیشه‌ له‌ قسه‌ی تێ نه‌گه‌ی، (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گیریه‌ك له‌ زمانی موسادا - صلی الله علیه وسلم - هه‌بووه‌، هه‌رچه‌نده‌ پێشتریش دوعای كردو خوای گه‌وره‌ گیریه‌كه‌ی زمانی لابرد، به‌ڵام ئه‌م هه‌ر بۆ سووكایه‌تی پێ كردن وای پێ وت)."},{"id":53,"translation":"[ فَلَوْلَا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلَائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ (٥٣) ] وتی: باشه‌ ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و كه‌سێكی گه‌وره‌یه‌ بۆچی نه‌ڕازێندراوه‌ته‌وه‌ به‌ خشڵ و ئاڵتوون؟ یان بۆچی فریشته‌كان له‌گه‌ڵیدا نایه‌ن پێكه‌وه‌و شایه‌تی بۆ بده‌ن ئه‌گه‌ر ڕاستگۆیه‌؟ با به‌ چاوی خۆمان بیبینین، به‌مه‌ گومانی بۆ خه‌ڵكی دروست ئه‌كرد."},{"id":54,"translation":"[ فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ ] بۆیه‌ ئه‌م سووكایه‌تی به‌ عه‌قڵی قه‌ومه‌كه‌ی كردو ئه‌وانیش گوێڕایه‌ڵیان كرد [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ (٥٤) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وان قه‌ومێك بوون له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا ده‌رچوو بوون و فاسق بوون."},{"id":55,"translation":"{تۆڵه‌سه‌ندنى خواى گه‌وره‌ له‌ كافران} [ فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك ئه‌وان ئێمه‌یان تووڕه‌ كرد ئه‌وپه‌ڕی تووڕه‌ بوون به‌هۆی كوفرو شه‌ریك دانان و وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر موسا - صلی الله علیه وسلم - تۆڵه‌مان لێ سه‌ندن [ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ (٥٥) ] وه‌ فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانی هه‌موویانمان له‌ناو ده‌ریاكه‌دا نوقم كرد."},{"id":56,"translation":"[ فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلًا لِلْآخِرِينَ (٥٦) ] وه‌ كردمانن به‌ پێشینه‌و په‌ندو عیبره‌ت بۆ كافرانی دوای خۆیان تا په‌ندو عیبره‌ت وه‌ربگرن و كوفر نه‌كه‌ن و وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌ران بده‌نه‌وه‌."},{"id":57,"translation":"[ وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ (٥٧) ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ قوڕه‌یشی فه‌رموو: (ئه‌ی گرۆی قوڕه‌یش هیچ كه‌سێك نیه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بپه‌رسترێت و خێری تیابێت) وه‌ قوڕه‌یشیش ده‌یانزانی كه‌ گاوره‌كان عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - ده‌په‌رستن و چی ده‌ڵێن ده‌رباره‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، وتیان ئه‌ی محمد ئایا تۆ ناڵێیت عیسا - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رو پیاوچاك بووه‌، ئه‌گه‌ر تۆ راستگۆ بیت خۆ ئه‌و خوایان بووه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ كاتێك كه‌ نموونه‌ی عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - هێنرایه‌وه‌ قه‌ومه‌كه‌ی تۆ ده‌نگه‌ ده‌نگ و ڕێگریان كرد، یان دڵخۆش و سه‌رسام بوون به‌و نموونه‌یه‌ كاتێك كه‌ وترا ئێوه‌و ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌یانپه‌رستن هه‌مووتان له‌ ئاگری دۆزه‌خدان، وتیان: باشه‌ خۆ عیساو - صلی الله علیه وسلم - عوزێرو مه‌لائیكه‌تیش ئه‌په‌رسترێ ئایا ئه‌وانیش له‌ ئاگردان؟ دواتر خوای گه‌وره‌ ئایه‌تی تری دابه‌زاندو ئه‌وانه‌ دوورن له‌ ئاگری دۆزه‌خ ته‌نها ئه‌وانه‌ له‌ ئاگردان كه‌ ڕازین بپه‌رسترێن."},{"id":58,"translation":"[ وَقَالُوا أَآلِهَتُنَا خَيْرٌ أَمْ هُوَ ] وه‌ ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕیان ئه‌كردو وتیان: باشه‌ خواكانی ئێمه‌ باشتره‌ یان عیسا - صلی الله علیه وسلم - ؟ ئه‌گه‌ر عیسا - صلی الله علیه وسلم - له‌ ئاگردا بێ با ئه‌مانیش له‌ ئاگردابن [ مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًا ] ئه‌مان ئه‌م نموونانه‌ ناهێننه‌وه‌ ته‌نها بۆ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ نه‌بێ نه‌ك بۆ وه‌رگرتنی حه‌ق [ بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ (٥٨) ] به‌ڵكو ئه‌وان كه‌سانێكن زۆر مشتومڕو موناقه‌شه‌ ئه‌كه‌ن"},{"id":59,"translation":"[ إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنَا عَلَيْهِ ] عیسا - صلی الله علیه وسلم - هیچ كه‌سێك نیه‌ ته‌نها به‌نده‌یه‌كه‌ نیعمه‌تی خۆمان ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریداو كردوومانه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَجَعَلْنَاهُ مَثَلًا لِبَنِي إِسْرَائِيلَ (٥٩) ] وه‌ كردوومانه‌ به‌ نیشانه‌یه‌ك بۆ به‌نی ئیسرائیل تا ئیمان بێنن."},{"id":60,"translation":"[ وَلَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَا مِنْكُمْ مَلَائِكَةً فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ (٦٠) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ له‌ جیاتی ئێوه‌ مه‌لائیكه‌تمان دائه‌نا له‌سه‌ر زه‌ویدا كه‌ سه‌ر زه‌ویان ئاوه‌دان بكردایه‌ته‌وه‌و جێی ئێوه‌یان بگرتایه‌"},{"id":61,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ ] هاتنی عیسا - صلی الله علیه وسلم - یان دابه‌زینی، یه‌كێكه‌ له‌ نیشانه‌كانی قیامه‌ت [ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا ] بۆیه‌ ئێوه‌ گومانتان تیایدا نه‌بێت و بێگومان ڕوو ئه‌دات [ وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦١) ] وه‌ شوێن من بكه‌ون ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":62,"translation":"[ وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ] وه‌ با شه‌یتان ڕێگریتان لێ نه‌كات و وه‌سوه‌سه‌تان بۆ دروست نه‌كات [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٦٢) ] به‌ڕاستی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌و به‌ دوژمنی خۆتانی بزانن به‌ قسه‌ی مه‌كه‌ن."},{"id":63,"translation":"[ وَلَمَّا جَاءَ عِيسَى بِالْبَيِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ ] وه‌ كاتێك كه‌ عیسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ی هێنا وتی: ئه‌وه‌ من حیكمه‌ت یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیم بۆ هێناون [ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ ] وه‌ تا هه‌ندێك له‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئیختیلاف و ناكۆكی و جیاوازی له‌ نێوانتاندا هه‌یه‌ له‌ ئه‌حكامی ته‌ورات بۆتان ڕوون بكه‌مه‌وه‌ [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٦٣) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌و گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن."},{"id":64,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ هُوَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ ] به‌ راستی ته‌نها (الله) په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها ئه‌و بپه‌رستن و شه‌ریكی بۆ دامه‌نێن [ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦٤) ] ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":65,"translation":"[ فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٦٥) ] حیزبه‌كان له‌ جوله‌كه‌و گاورو ئه‌وانی تریش ئیختیلاف و جیاوازی و ناكۆكی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌و پارچه‌ پارچه‌ بوون، جا هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت بۆ ئه‌و سته‌مكارانه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانا له‌ سزای ڕۆژێك كه‌ سزاكه‌ی زۆر به‌ئێش و ئازاره‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":66,"translation":"[ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٦٦) ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێك ئه‌كه‌ن ته‌نها قیامه‌ت نه‌بێ كه‌ له‌ ناكاودا بۆیان دێت و بواری ته‌وبه‌ كردنیان نابێت وه‌ ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن."},{"id":67,"translation":"{ته‌نها موتته‌قیان دۆستى راسته‌قینه‌ى یه‌كن } [ الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ (٦٧) ] دۆست و خۆشه‌ویستانی دونیا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌موویان ئه‌بن به‌ دوژمنی یه‌كتری و له‌ یه‌كتری جیا ئه‌بنه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دونیادا بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دونیا یه‌كیان خۆشویستووه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ته‌قوای خوایان كردووه‌و له‌ دونیادا له‌به‌ر خوا یه‌كتریان خۆش ویستووه‌ له‌ قیامه‌ت نابن به‌ دوژمنی یه‌كتری، به‌ڵكو له‌ به‌هه‌شتدا كۆ ئه‌بنه‌وه‌و دۆستی یه‌كن."},{"id":68,"translation":"[ يَا عِبَادِ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (٦٨) ] خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی به‌نده‌كانی من ئێوه‌ هیچ ترسێكتان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتووتان و ئه‌مینن له‌ سزای خوای گه‌وره‌، وه‌ ئێوه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردووتان و ئه‌وه‌ی له‌ دونیا به‌جێتان هێشتووه‌ باشترتان پێ ئه‌به‌خشین."},{"id":69,"translation":"[ الَّذِينَ آمَنُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا مُسْلِمِينَ (٦٩) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ هێناوه‌ به‌دڵیان، وه‌ موسڵمان بوونه‌و خۆیان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌ به‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌شیان."},{"id":70,"translation":"{هه‌ندێك له‌ نازو نیعمه‌ته‌كانى به‌هه‌شت} [ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ ] فه‌رموو بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ خۆتان و خێزانه‌ باوه‌ڕداره‌كانی دونیاتان، یان ئه‌و خێزانه‌ی كه‌ له‌ حۆرین بۆتان دانراوه‌، یان هاوشێوه‌كانتان ئه‌وانه‌ی وه‌كو ئێوه‌ ئیماندار بوونه‌ [ تُحْبَرُونَ (٧٠) ] ڕێزتان لێ ئه‌گیرێ و به‌خته‌وه‌ر ده‌بن و له‌ نازو نیعمه‌تدا ئه‌بن."},{"id":71,"translation":"[ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ ] له‌ به‌هه‌شتیشدا خواردنیان پێ ئه‌به‌خشرێ له‌ناو قاپی ئاڵتووندا [ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ ] وه‌ خواردنه‌وه‌یان پێ ئه‌درێ له‌ كوپی ئاڵتووندا، وه‌ ئه‌وه‌ی نه‌فسیش ئاره‌زووی بكات پێیان ئه‌درێ [ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی چاوی پێ ڕۆشنا بێت تام و چێژی لێ بكه‌ن هه‌موو شتێكیان پێ ئه‌درێ [ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٧١) ] وه‌ ئێوه‌ به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":72,"translation":"[ وَتِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧٢) ] ئا ئه‌مه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ بوون به‌ میراتگری به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامتان ئه‌دا، (هیچ كه‌سێك به‌ كرده‌وه‌ی خۆی ناچێته‌ به‌هه‌شت، چونكه‌ كرده‌وه‌كانمان نرخی ئه‌و هه‌موو نازو نیعمه‌ت و به‌خشش و خۆشیه‌ی به‌هه‌شت نیه‌، به‌ڵكو به‌ فه‌زڵ و ره‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ ده‌چینه‌ به‌هه‌شت، وه‌ كرده‌وه‌ چاكه‌كانمان هۆكاره‌ بۆ چونه‌ به‌هه‌شت)."},{"id":73,"translation":"[ لَكُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ كَثِيرَةٌ مِنْهَا تَأْكُلُونَ (٧٣) ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌ی زۆرتان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌ ویستی خۆتان لێی ئه‌خۆن."},{"id":74,"translation":"[ إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ (٧٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ تاوانیان كردووه‌و تاوانبار بوونه‌و كوفریان كردووه‌و شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌ ئه‌وانه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خدا به‌ نه‌مری ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":75,"translation":"[ لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ ] كه‌ هه‌رگیز سزایان له‌سه‌ر ناپچڕێ یان سووك ناكرێت [ وَهُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (٧٥) ] وه‌ ئه‌وان بێئومێد ئه‌بن له‌ هه‌موو خێرێك، وه‌ له‌وه‌ی كه‌ ڕزگاریان بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":76,"translation":"[ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ زوڵم و سته‌ممان لێ نه‌كردن [ وَلَكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ (٧٦) ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان سته‌مكار بوون له‌ دونیاو سته‌میان كرد به‌وه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانا."},{"id":77,"translation":"{دۆزه‌خییه‌كان داواى مردن ده‌كه‌ن پێیان نادرێت!} [ وَنَادَوْا يَا مَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ ] وه‌ بانگ ئه‌كه‌ن ئه‌ی مالیكی ده‌رگاوانی دۆزه‌خ: بانگی په‌روه‌ردگارت بكه‌ تا بمان مرێنێ و رزگارمان بێت له‌م سزایه‌ [ قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ (٧٧) ] چل ساڵ وه‌ڵامیان ناداته‌وه‌ پاشان وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌و ئه‌ڵێ: نه‌خێر مردن نیه‌و ئێوه‌ ئه‌مێننه‌وه‌ له‌ناو سزادا."},{"id":78,"translation":"[ لَقَدْ جِئْنَاكُمْ بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كَارِهُونَ (٧٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌ دونیادا پێغه‌مبه‌رانمان بۆ ناردن، وه‌ كتابمان بۆ دابه‌زاندن و بۆمان روون كردنه‌وه‌ به‌ڵام ئێوه‌ زۆربه‌تان حه‌قتان پێ ناخۆش بوو حه‌قتان قبووڵ نه‌بوو."},{"id":79,"translation":"[ أَمْ أَبْرَمُوا أَمْرًا فَإِنَّا مُبْرِمُونَ (٧٩) ] به‌ڵكو ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلانیان بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دانا ئێمه‌ ئه‌و نه‌خشه‌و پیلانانه‌ هه‌ڵئه‌وه‌شێنینه‌وه‌، یان به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ بۆیان دائه‌نێینه‌وه‌."},{"id":80,"translation":"[ أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ ] یاخود ئایا وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ ئێمه‌ نهێنی و چپه‌ چپی ئه‌وان نابیستین له‌ شوێنی چۆڵدا كاتێك كه‌ كۆ ئه‌بنه‌وه‌ [ بَلَى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ (٨٠) ] به‌ڵێ ئه‌یبیستین وه‌ فریشته‌ نێردراوه‌كانی ئێمه‌ له‌لای ئه‌وان هه‌موو شتێك ئه‌نووسن."},{"id":81,"translation":"[ قُلْ إِنْ كَانَ لِلرَّحْمَنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعَابِدِينَ (٨١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ كوڕیشی هه‌بێ وه‌كو ئێوه‌ ئه‌ڵێن ئه‌وه‌ من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م و واز له‌ په‌رستنی خوا ناهێنم، كه‌ ئه‌مه‌یش له‌ حه‌قی خوای گه‌وره‌دا ئه‌سته‌مه‌، وه‌ دانانی مه‌رجیش واناخوازێت رووبدات، یاخود من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ ئه‌و شته‌ ڕه‌ت ئه‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ منداڵی نیه‌، یاخود (إِنْ) نه‌فییه‌ واته‌: خوای گه‌وره‌ هه‌رگیز منداڵی نه‌بووه‌و شتی وا له‌ خوای گه‌وره‌ ناوه‌شێته‌وه‌، من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م له‌سه‌ر ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی، وه‌ ئه‌سته‌مه‌ خوای گه‌وره‌ منداڵی هه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێویستی نیه‌."},{"id":82,"translation":"[ سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ (٨٢) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی كه‌ په‌روه‌ردگاری عه‌رشی پیرۆزه‌ له‌و وه‌سفانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و منداڵ بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن و درۆی بۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن."},{"id":83,"translation":"[ فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٨٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - لێیان بگه‌ڕێ و وازیان لێ بێنه‌ با ڕۆبچن له‌ شته‌ پووچه‌ڵ و یاری و بێئاگایی و نه‌زانی و نه‌فامی خۆیاندا له‌ دونیادا تا ئه‌گه‌نه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان لێكراوه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":84,"translation":"{په‌رستراوى حه‌ق له‌ زه‌وى و ئاسمان ته‌نها خواى گه‌وره‌یه‌} [ وَهُوَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ إِلَهٌ وَفِي الْأَرْضِ إِلَهٌ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ له‌ ئاسماندا هه‌ر خوایه‌و په‌رستراوه‌، وه‌ له‌ زه‌ویشدا خوایه‌و په‌رستراوه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌ له‌ زه‌وی و ئاسمان [ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ (٨٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌حیكمه‌ت و كاربه‌جێ و زانایه‌."},{"id":85,"translation":"[ وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانی هه‌یه‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆره‌ [ وَمَا بَيْنَهُمَا ] وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوان زه‌وی و ئاسمانیشه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ ] وه‌ كاتی هاتنی ڕۆژی قیامه‌تیش ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٥) ] وه‌ ئێوه‌ش ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":86,"translation":"[ وَلَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَةَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئێوه‌ كردووتانن به‌ خوا ئه‌وانه‌ توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ لای خوای گه‌وره‌ شه‌فاعه‌تتان بۆ بكه‌ن [ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٨٦) ] ته‌نها كه‌سانێك نه‌بێت شایه‌تیان به‌ حه‌ق دابێ واته‌: به‌ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ زانیاریان هه‌بووبێ له‌سه‌ر زانیاری و چاوڕۆشنی ئه‌و شایه‌تیه‌یان دابێ ئه‌وه‌ شه‌فه‌عه‌تیان به‌ ئیزن و ره‌زامه‌ندی خوا سودی ده‌بێت."},{"id":87,"translation":"[ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پرسیار له‌ كافرانی قوڕه‌یش بكه‌ی كێ ئێوه‌ی دروست كردووه‌؟ ئه‌ڵێن: به‌ دڵنیایی ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ی دروست كردووه‌و دانی پیادا ئه‌نێن [ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ (٨٧) ] ئه‌ی ئیتر بۆ به‌ تاك و ته‌نها خوا ناپه‌رستن و له‌ په‌رستنی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ په‌رستنی جگه‌ له‌ خوا."},{"id":88,"translation":"[ وَقِيلِهِ يَا رَبِّ إِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ (٨٨) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - شه‌كواو گله‌یی و گازنده‌ ئه‌كات و ده‌ڵێ ئه‌ی په‌روه‌ردگارم ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن ئیمان ناهێنن."},{"id":89,"translation":"[ فَاصْفَحْ عَنْهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پشتیان تێ بكه‌و ڕوویان لێ وه‌رگێڕه‌و ئارام بگره‌ له‌سه‌ریان و لێیان ببوره‌ [ وَقُلْ سَلَامٌ ] وه‌ بڵێ: كاروباری خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م، یان به‌ قسه‌ی خراپ وه‌ڵامیان مه‌ده‌وه‌و بڵێ ئێوه‌ سه‌لامه‌ت و پارێزراون له‌ من [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٨٩) ] وه‌ ئه‌وانیش له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی كاره‌كه‌یان ئه‌زانن، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ لێیان)، والله أعلم."}]},{"id":44,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (دوخان) (واته‌: دووكه‌ڵ) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌و (٥٩) ئایه‌ته‌ ئه‌و فه‌رموودانه‌ی له‌سه‌ر فه‌زڵی سووره‌تی (دوخان) هاتوونه‌ هیچیان صه‌حیح نین بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ (٢) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌حكامه‌كانی تیادا ئاشكراو ڕوون كراوه‌ته‌وه‌."},{"id":3,"translation":"{دابه‌زینى قورئانى پیرۆز له‌ شه‌وى قه‌دردا} [ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ ] ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان له‌ شه‌وێكی پیرۆزدا دابه‌زاندووه‌ كه‌ شه‌وی قه‌دره‌، كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو قورئانی له‌ شه‌وی قه‌دردا له‌ (لوح المحوظ)هوه‌ دابه‌زاندووه‌ بۆ ئاسمانی دونیا بۆ (بیت العزة) وه‌ له‌وێشه‌وه‌ له‌ ماوه‌ی بیست و سێساڵدا بۆ سه‌ر سینگی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دایبه‌زاندووه‌ [ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ (٣) ] ئێمه‌ ئاگاداری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ینه‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ (٤) ] له‌م شه‌وه‌دا كه‌ شه‌وی (قه‌در)ه‌ هه‌موو كارێكی موحكه‌م و دامه‌زراو و كاربه‌جێ تیایدا یه‌كلایی و ڕوون ئه‌كرێته‌وه‌، واته‌: له‌ ماوه‌ی ساڵێكدا چی ڕوو ئه‌دات له‌ رزق و رۆزی و ئه‌جه‌ل و ئه‌وه‌ی كه‌ روو ده‌دات خوای گه‌وره‌ له‌ شه‌وی (قه‌در)دا دووباره‌ بڕیاری له‌سه‌ر ئه‌داته‌وه‌، نه‌ك له‌ شه‌وی پانزه‌ی (شه‌عبان)دا وه‌كو ده‌وترێت، به‌ڵكو له‌ شه‌وی (قه‌در)دا."},{"id":5,"translation":"[ أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا ] ئه‌مه‌ی كه‌ روو ده‌دات و داده‌نرێت و بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێت فه‌رمان و وه‌حی¬یه‌كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، وه‌ به‌ زانیاری و ئیزنی ئه‌وه‌ [ إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ (٥) ] ئێمه‌ خۆمان پێغه‌مبه‌ران ئه‌نێرین تا ئاگاداری خه‌ڵكی بكه‌نه‌وه‌."},{"id":6,"translation":"[ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ ناردنی پێغه‌مبه‌ران ڕه‌حمه‌تێكه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦) ] به‌ دڵنیایی هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":7,"translation":"[ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ (٧) ] خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و ئه‌وه‌ی نێوانیانه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ دان به‌م شته‌دا ئه‌نێن و یه‌قینتان هه‌یه‌."},{"id":8,"translation":"[ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ (٨) ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێت ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ هه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ ئه‌مانژێنێ و ئه‌مانمرێنێ و مردن و ژیانمان ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌و په‌روه‌ردگاری باوك و باپیرانانی پێشووشتانه‌."},{"id":9,"translation":"[ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ يَلْعَبُونَ (٩) ] به‌ڵكو كافران گومانیان هه‌یه‌ له‌ یه‌كخواپه‌رستی و زیندوو بوونه‌وه‌، وه‌ كه‌ دانیش به‌ هه‌ندێك شتدا ئه‌نێن وه‌كو یاری كردن و گاڵته‌ پێ كردنه‌."},{"id":10,"translation":"[ فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ (١٠) ] قوڕه‌یش كه‌ وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - نه‌دایه‌وه‌و سه‌رپێچیان كردو موسڵمان نه‌بوون، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دوعای لێكردن به‌ وشكه‌ساڵی و بێبارانی، ئه‌وانیش توشی گرانی و نه‌بوونی و برسێتی بوون تا له‌ برسا ئێسقان و مرداره‌وه‌ بوویان خوارد، چاوه‌ڕوانی باران بوون و ته‌ماشای ئاسمانیان ده‌كرد له‌ ماندوو بووندا ته‌نها هاوشێوه‌ی دووكه‌ڵیان ده‌بینی و نێوان زه‌وی و ئاسمان ببوو به‌ دووكه‌ڵ، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - چاوه‌ڕێ به‌ ڕۆژێك كه‌ ئاسمان دووكه‌ڵێكی ئاشكرا ده‌كات و دێنێت كه‌ هه‌موو كه‌س ده‌یبینێت، كه‌ له‌سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ڕوویداوه‌، وه‌ یه‌كێكیشه‌ له‌ نیشانه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ قیامه‌ت نایات تا ئه‌و دووكه‌ڵه‌ نه‌یات."},{"id":11,"translation":"[ يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ (١١) ] ئه‌و دووكه‌ڵه‌ هه‌موو خه‌ڵكی ده‌گرێته‌وه‌و دائه‌پۆشێ، وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ده‌وترێت ئه‌مه‌ سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازاری خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":12,"translation":"[ رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ (١٢) ] كافران هاتنه‌ لای پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتیان: ئه‌گه‌ر داوا بكه‌ی له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و سزایه‌مان له‌سه‌ر هه‌ڵگرێ ئێمه‌ موسڵمان ئه‌بین، وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تیش كه‌ كافران دووكه‌ڵه‌كه‌و سزای خوای گه‌وره‌ ده‌بینن داوا ئه‌كه‌ن و ده‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سزامان مه‌ده‌، یان ئه‌و سزایه‌ی ناردووته‌ هه‌ڵیبگره‌ له‌سه‌رمان ئێمه‌ باوه‌ڕدارین و موسڵمان ده‌بین."},{"id":13,"translation":"[ أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرَى وَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ (١٣) ] ئه‌مان كوا په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رده‌گرن له‌و سزایانه‌ی كه‌ دائه‌به‌زێته‌ سه‌ریان، وه‌ پێغه‌مبه‌رێكی ئاشكرایان بۆ هاتووه‌ هه‌موو شتێكیان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":14,"translation":"[ ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ ] پاشان پشتیان كرد له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ باوه‌ڕیان پێ نه‌هێنا [ وَقَالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ (١٤) ] وه‌ وتیان: ئه‌مه‌ كه‌سێكه‌ قورئانی فێركراوه‌و مرۆڤێكی شێته‌."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عَائِدُونَ (١٥) ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دوعای باران بارینی بۆ كردن و خوای گه‌وره‌ بارانی بۆ باراندن و ئه‌م ئایه‌ته‌ی تری دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئێمه‌ ماوه‌یه‌كی كه‌م سزایان له‌سه‌ر هه‌ڵئه‌گرین به‌ڵام ئێوه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ر كوفرو شیركتان، وه‌ كه‌ ژیانیان خۆش بوو گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ كوفرو تاوان، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی تری دابه‌زاند:"},{"id":16,"translation":"[ يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ (١٦) ] له‌و ڕۆژه‌دا سزایه‌كی هه‌ره‌ گه‌وره‌تان ئه‌ده‌ین كه‌ وتراوه‌: ڕۆژی به‌دره‌، وه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌یان لێئه‌سه‌نێ."},{"id":17,"translation":"{به‌سه‌رهاتى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَجَاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيمٌ (١٧) ] وه‌ له‌ پێش ئه‌مانیشدا به‌ دڵنیایی قه‌ومی فیرعه‌ونمان تاقیكرده‌وه‌ وه‌ پێغه‌مبه‌رێكی به‌ڕێزمان بۆ ناردن كه‌ موسی بوو - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":18,"translation":"[ أَنْ أَدُّوا إِلَيَّ عِبَادَ اللَّهِ ] فه‌رمووی: به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌م له‌گه‌ڵدا بنێره‌و به‌ریان بده‌و سزایان مه‌ده‌، كه‌ مه‌به‌ستی به‌نو ئیسرائیل بوو [ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٨) ] من له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ئێوه‌ نێردراوم و پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم له‌وه‌ی كه‌ له‌ لایه‌ن خواوه‌ بۆم هاتوه‌و ده‌ستكاری ناكه‌م و لێی زیادو كه‌م ناكه‌م"},{"id":19,"translation":"[ وَأَنْ لَا تَعْلُوا عَلَى اللَّهِ ] وه‌ خۆتان به‌گه‌وره‌ مه‌زانن به‌وه‌ی گوێڕایه‌ڵی من نه‌كه‌ن و شوێنم نه‌كه‌ون و ئیمان نه‌هێنن [ إِنِّي آتِيكُمْ بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ (١٩) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من به‌ڵگه‌و موعجیزه‌ی ڕوون و ئاشكراو یه‌كلاكه‌ره‌وه‌تان بۆ دێنم كه‌ به‌ چاوی خۆتان ئه‌یبینن."},{"id":20,"translation":"[ وَإِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ أَنْ تَرْجُمُونِ (٢٠) ] وه‌ من په‌نا ئه‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری خۆم و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ كه‌ ئێوه‌ به‌ ده‌ست یان به‌ ده‌م سزام بده‌ن یان به‌رد بارانم بكه‌ن."},{"id":21,"translation":"[ وَإِنْ لَمْ تُؤْمِنُوا لِي فَاعْتَزِلُونِ (٢١) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئیمانیشم پێ ناهێنن ئه‌وه‌ لێم بگه‌ڕێن و لێم دووربكه‌ونه‌وه‌ و وازم لێ بێنن."},{"id":22,"translation":"[ فَدَعَا رَبَّهُ أَنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ مُجْرِمُونَ (٢٢) ] وه‌ دوعای له‌ خوای گه‌وره‌ كردو لێی پاڕایه‌وه‌ ئه‌مانه‌ به‌ڕاستی قه‌ومێكی تاوانبارن."},{"id":23,"translation":"[ فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: شه‌وڕه‌وی به‌ به‌نده‌كانی من بكه‌و به‌شه‌و به‌نو ئیسرائیل ده‌ربكه‌و بیانبه‌ [ إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ (٢٣) ] وه‌ فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانی شوێنتان ئه‌كه‌ون."},{"id":24,"translation":"[ وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْوًا ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ گۆچانه‌كه‌ی دا به‌ناو ده‌ریاكه‌داو دوانزه‌ ڕێگای وشكیان بۆ كرایه‌وه‌و په‌ڕینه‌وه‌ ئه‌وبه‌ر ده‌ریاكه‌، موسا - صلی الله علیه وسلم - ویستی دیسان گۆچانه‌كه‌ی لێدا بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ریاكه‌ یه‌ك بگرێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: واز له‌ ده‌ریاكه‌ بێنه‌ به‌ هێمنی بمێنێته‌وه‌و نه‌جووڵێ خۆمان ئه‌یده‌ینه‌وه‌ به‌ یه‌كدا [ إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ (٢٤) ] ئه‌وان سه‌ربازگه‌لێكی نوقم بوون نوقمیان ئه‌كه‌ین له‌ناو ئاوه‌كه‌دا."},{"id":25,"translation":"[ كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (٢٥) ] ئه‌وان چه‌ندێك باخ و باخات و ئاو و ڕووبارو كانیان به‌جێهێشت."},{"id":26,"translation":"[ وَزُرُوعٍ ] وه‌ چه‌نده‌ها كشتوكاڵ و زه‌رعاتی باشیان به‌جێ هێشت [ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ (٢٦) ] وه‌ چه‌نده‌ها شوێنی مانه‌وه‌یان به‌جێهێشت له‌ خانو و كۆشك و ته‌لار كه‌ به‌لایانه‌وه‌ خۆش بوو."},{"id":27,"translation":"[ وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهِينَ (٢٧) ] وه‌ چه‌نده‌ها نیعمه‌تی تر له‌ ماڵ و پۆشاك و باخ و ده‌سه‌ڵات كه‌ تیایدا له‌ نیعمه‌ت و خۆشیدا بوون."},{"id":28,"translation":"[ كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا قَوْمًا آخَرِينَ (٢٨) ] به‌م شێوازه‌ له‌وانمان سه‌نده‌وه‌و ئه‌وانمان له‌ناوبردو به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێمان كردن و دامان به‌ كه‌سانێكی تر كه‌ به‌نو ئیسرائیل بوون، وه‌ بوون به‌ میراتگری نیعمه‌ته‌كانی ئه‌وان."},{"id":29,"translation":"{زه‌وى و ئاسمان ته‌نها بۆ باوه‌ڕداران ده‌گرین} [ فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ ] نه‌ ئاسمان بۆیان گریا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وته‌و كرده‌وه‌ی چاكیان نه‌بوو به‌رز بێته‌وه‌ بۆ ئاسمان، وه‌ نه‌ زه‌ویش بۆیان گریا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سوجده‌یان بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌بردبوو، وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان له‌سه‌ر زه‌وی نه‌كرد بوو، پرسیار له‌ (ابن عباس) كرا ئایا ئاسمان و زه‌وی بۆ كه‌س ده‌گرین؟ فه‌رمووی: به‌ڵێ، هیچ كه‌سێك نیه‌ ئیلا ده‌رگایه‌كی هه‌یه‌ له‌ ئاسمان كه‌ رزقی لێوه‌ داده‌به‌زێت و كرده‌وه‌ی چاكی لێوه‌ی سه‌رده‌كه‌وێت، كه‌ مرۆڤی باوه‌ڕدار بمرێت و ده‌رگاكه‌ی دابخرێت ئاسمان بیری ده‌كات و بۆی ده‌گری، وه‌ شوێنی نوێژ كردنه‌كه‌ی كه‌ نوێژو زیكری لێده‌كرد بۆی ده‌گری، به‌ڵام قه‌ومی فیرعه‌ون هیچ كرده‌وه‌ی چاكیان نه‌بوو له‌سه‌ر زه‌وی به‌رزبێته‌وه‌ بۆ ئاسمان، بۆیه‌ نه‌ زه‌وی بۆیان گریا نه‌ ئاسمان، یاخود مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ ئه‌هلی ئاسمان و ئه‌هلی زه‌وی بۆیان نه‌گریان نه‌ فریشته‌كان نه‌ مرۆڤه‌كان [ وَمَا كَانُوا مُنْظَرِينَ (٢٩) ] وه‌ ئه‌وان مۆڵه‌تیان پێ نه‌دراو دوانه‌خران به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سزای پێشخستن به‌هۆی كوفریانه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَلَقَدْ نَجَّيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنَ الْعَذَابِ الْمُهِينِ (٣٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ به‌نو ئیسرائیلمان ڕزگار كرد له‌و سزایه‌ی كه‌ فیرعه‌ون ئه‌یدان و ریسواو سه‌رشۆڕو زه‌لیلی ئه‌كردن."},{"id":31,"translation":"[ مِنْ فِرْعَوْنَ ] له‌ ده‌ستی فیرعه‌ون و سزاكه‌ی [ إِنَّهُ كَانَ عَالِيًا مِنَ الْمُسْرِفِينَ (٣١) ] به‌ڕاستی ئه‌و خۆبه‌گه‌وره‌زان بوو وه‌ زۆر زیادڕه‌وی كردبوو له‌ كوفر و تاوان كردندا."},{"id":32,"translation":"[ وَلَقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلَى عِلْمٍ عَلَى الْعَالَمِينَ (٣٢) ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رانمان هه‌ڵبژاردبوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زانیاریمان هه‌بوو كه‌ ئه‌مانه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌ن كه‌ به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا هه‌ڵیانبژێرین، یاخود له‌سه‌رده‌می خۆیاندا به‌نو ئیسرائیلمان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا."},{"id":33,"translation":"[ وَآتَيْنَاهُمْ مِنَ الْآيَاتِ مَا فِيهِ بَلَاءٌ مُبِينٌ (٣٣) ] وه‌ ئه‌وه‌نده‌ش موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرامان پێ به‌خشین كه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی ئاشكرا بوو بۆ خه‌ڵكی تا هیدایه‌تی لێوه‌ربگرن."},{"id":34,"translation":"[ إِنَّ هَؤُلَاءِ لَيَقُولُونَ (٣٤) ] به‌ دڵنیایی ئه‌م كافرانه‌ی قوڕه‌یش ئه‌ڵێن:"},{"id":35,"translation":"[ إِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ (٣٥) ] ته‌نها ئه‌و مردنه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ ژیانی دونیا به‌سه‌رماندا دێت وه‌ ئێمه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا زیندوو نابینه‌وه‌و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌."},{"id":36,"translation":"[ فَأْتُوا بِآبَائِنَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٣٦) ] ئه‌ڵێن: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌وا باوك و باپیرانمان كه‌ مردوون بیانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ دونیا."},{"id":37,"translation":"{(توببه‌ع) كێ بووه‌؟} [ أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ ] ئایا ئه‌مان باشترو به‌هێزترن یان قه‌ومی (توببه‌ع)؟ به‌ پاشای یه‌مه‌ن ده‌وترا: (توببه‌ع)، هه‌روه‌كو به‌ پاشای فارس وتراوه‌: (كیسرا)، وه‌ به‌ پاشای رۆم وتراوه‌: (قه‌یصه‌ر)، وه‌ به‌ پاشای كافری میصر وتراوه‌: (فیرعه‌ون)، وه‌ به‌ پاشای حه‌به‌شه‌ وتراوه‌: (نه‌جاشی)، (توببه‌ع) ناوی (اسعد بن أبو كریب) بووه‌، پاشایه‌كی یه‌مه‌ن بووه‌و سێ سه‌دو بیست و شه‌ش ساڵ پاشایان بووه‌، له‌ناویاندا كه‌س له‌م ته‌مه‌نی گه‌وره‌تر نه‌بووه‌، سه‌ربازو سوپای یه‌كجار زۆری هه‌بووه‌، ده‌سه‌ڵاتی گه‌یشتۆته‌ (سه‌مه‌رقه‌ندو حیره‌و دیمه‌شق)، هاتۆته‌ مه‌دینه‌ ویستویه‌تی كوشتاری خه‌ڵكه‌كه‌ی بكات دوو زانای جوله‌كه‌ وتویانه‌ ئه‌مه‌ شاری كۆچكردنی كۆتا پێغه‌مبه‌ره‌، پاشان موسڵمان بووه‌و چۆته‌ سه‌ر دینی موساو - صلی الله علیه وسلم - رۆیشتووه‌ بۆ مه‌ككه‌و له‌گه‌ڵ خۆی بردوونی، ویستۆتی كه‌عبه‌ بڕوخێنێت، دوو زاناكه‌ نه‌یانهێشتوه‌و وتویانه‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دروستی كردووه‌و له‌سه‌ر ده‌ستی كۆتا پێغه‌مبه‌ر پله‌وپایه‌ی به‌رزی ده‌بێت، ئه‌ویش به‌گه‌وره‌ی زانیوه‌و ته‌وافی به‌ده‌وردا كردووه‌و په‌رده‌ی له‌ ئاوریشم بۆ كردووه‌، پاشان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ یه‌مه‌ن و خه‌ڵكی هه‌موویان موسڵمان بوونه‌و چونه‌ته‌ سه‌ر دینی موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ، پێش ناردنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ حه‌وت سه‌د ساڵ كۆچی دوایی كردووه‌، به‌ شیعر وتویه‌تی: ئه‌گه‌ر بگه‌م به‌ كۆتا پێغه‌مبه‌ر شوێنی ده‌كه‌وم و به‌رگری لێده‌كه‌م، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (جوێن به‌ توببه‌ع مه‌ده‌ن چونكه‌ موسڵمان بووه‌) به‌ڵام له‌ پاش مردنی (توببه‌ع) قه‌ومه‌كه‌ی گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ر بت په‌رستی و خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون [ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] یان ئه‌وانه‌ی پێش ئه‌مان وه‌كو قه‌ومی (عادو ثهمود) كه‌ چه‌ند به‌هێز بوون [ أَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ (٣٧) ] له‌ناومانبردن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان كه‌سانێكی تاوانبار بوونه‌، ئه‌ی ئێوه‌ چۆن له‌ناو نابه‌ین."},{"id":38,"translation":"[ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ (٣٨) ] وه‌ ئێمه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ دروستمان نه‌كردووه‌ بۆ یاری كردن و بێ هوده‌و بێ حیكمه‌ت بێت."},{"id":39,"translation":"[ مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ ] به‌ڵكو دروستمان نه‌كردووه‌ ئیلا به‌ حه‌ق نه‌بێ، یان بۆ جێگیر كردن و بڵاو كردنه‌وه‌ی حه‌ق نه‌بێ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٣٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی كه‌ موشریكانن ئه‌م شتانه‌ نازانن."},{"id":40,"translation":"{چه‌ند دیمه‌نێكى رۆژى قیامه‌ت} [ إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقَاتُهُمْ أَجْمَعِينَ (٤٠) ] به‌ڕاستی ڕۆژی یه‌كلاكردنه‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كاتی دیاریكراوی هه‌موو خه‌ڵكییه‌ به‌ سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كانه‌وه‌."},{"id":41,"translation":"[ يَوْمَ لَا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٤١) ] له‌و ڕۆژه‌دا هیچ خزم و دۆست و خۆشه‌ویستێك سوود به‌ دۆست و خۆشه‌ویست و خزمه‌كه‌ی ناگه‌یه‌نێت، وه‌ هیچ كه‌سێكیش سه‌ر ناخرێت وه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ناپارێزرێت."},{"id":42,"translation":"[ إِلَّا مَنْ رَحِمَ اللَّهُ ] ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمی لێ بكات ئه‌وه‌ سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفرازه‌ [ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٤٢) ] به‌ڕاستی هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":43,"translation":"{سزاى دۆزه‌خییه‌كان} [ إِنَّ شَجَرَتَ الزَّقُّومِ (٤٣) ] به‌ڕاستی داری ژه‌قنه‌بوت."},{"id":44,"translation":"[ طَعَامُ الْأَثِيمِ (٤٤) ] خواردنی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ زۆر تاوانبارن، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر ته‌نها دڵۆپێكی زه‌ققوم بهێنرێته‌ دونیا ئه‌وه‌ ژیان له‌ هه‌موو خه‌ڵكی سه‌ر رووی زه‌وی تێك ده‌چێت، ئه‌ی كه‌سێك كه‌ ئه‌وه‌ خواردنی بێت ده‌بێت حاڵی چۆن بێت!؟) خوای گه‌وره‌ په‌نامان بدات و بمانپارێزێت."},{"id":45,"translation":"[ كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ (٤٥) ] له‌ گه‌رمی و خراپیدا وه‌كو زه‌یتی تواوه‌و مسی تواوه‌ وایه‌ كه‌ هه‌موو ناو سك ئه‌كوڵێنێ."},{"id":46,"translation":"[ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ (٤٦) ] وه‌كو ئاوێكی زۆر كوڵاو كاتێك كه‌ ئه‌یخۆن ناو سكیان هه‌مووی ئه‌تاوێنێته‌وه‌."},{"id":47,"translation":"[ خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاءِ الْجَحِيمِ (٤٧) ] خوای گه‌وره‌ به‌ فریشته‌كان ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م كه‌سه‌ كافره‌ كه‌ زۆر تاوانباره‌ بیبه‌ن و رایبكێشن و پاڵی بنێن و ڕاپێچی بكه‌ن بۆ ناوه‌ڕاستی دۆزه‌خ."},{"id":48,"translation":"[ ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذَابِ الْحَمِيمِ (٤٨) ] پاشان سزای بده‌ن و ئاوێكی زۆر گه‌رم بكه‌ن به‌سه‌ریدا كه‌ به‌ ئاگری دۆزه‌خ كوڵاوه‌."},{"id":49,"translation":"[ ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ (٤٩) ] وه‌كو هێرش كردنه‌ سه‌ری و سه‌رزه‌نشت كردنی پێی ئه‌ووترێ: ده‌ی بچێژه‌ سزای خوای گه‌وره‌ كه‌ تۆ له‌ دونیادا خۆت به‌عیززه‌ت و به‌ڕێز دائه‌نا، نه‌ به‌عیززه‌تی نه‌ به‌ڕێزی ئه‌وه‌تا له‌ سزادایت و ریسواو سه‌رشۆڕ ئه‌كرێیت."},{"id":50,"translation":"[ إِنَّ هَذَا مَا كُنْتُمْ بِهِ تَمْتَرُونَ (٥٠) ] ئا ئه‌مه‌ ئه‌و شته‌ بوو كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا گومانتان لێی هه‌بوو كه‌ زیندوو بوونه‌وه‌و سزای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":51,"translation":"{پاداشتى به‌هه‌شتییه‌كان} [ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي مَقَامٍ أَمِينٍ (٥١) ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ به‌ دڵنیایی له‌ناو به‌هه‌شتدا له‌ شوێنێكدان كه‌ ئه‌مینن له‌ شه‌یتان و مردن و ده‌رچوون له‌ به‌هه‌شت و هه‌موو غه‌م و په‌ژاره‌و خه‌فه‌ت و ماندووبوون و به‌ڵاو ترسناكیه‌ك."},{"id":52,"translation":"[ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (٥٢) ] له‌ناو باخ و باخات و سه‌رچاوه‌ی ئاو و خواردنه‌وه‌ی خۆشدان."},{"id":53,"translation":"[ يَلْبَسُونَ مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَقَابِلِينَ (٥٣) ] پۆشاكیشیان له‌به‌ر ئه‌كرێ له‌ ئاوریشمی نه‌رم و ئاوریشمی ئه‌ستوورو بریقه‌دار، وه‌ به‌رامبه‌ر یه‌ك دائه‌نیشن و ته‌ماشای یه‌كتری ئه‌كه‌ن."},{"id":54,"translation":"[ كَذَلِكَ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ (٥٤) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ حۆریشیان پێ ئه‌ده‌ین، ئه‌و حۆریانه‌ی كه‌ زۆر چاویان گه‌وره‌یه‌ وه‌ ڕه‌شی و سپی چاویان زۆر سه‌خته‌."},{"id":55,"translation":"[ يَدْعُونَ فِيهَا بِكُلِّ فَاكِهَةٍ آمِنِينَ (٥٥) ] وه‌ داوای هه‌موو جۆره‌ میوه‌و نازو نیعمه‌تێكی به‌هه‌شت ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌مینیشن له‌وه‌ی كه‌ كۆتایی بێت و نه‌مێنێت و پێیان نه‌درێت، یان ئه‌مینن له‌ هه‌موو ده‌ردو به‌ڵاو ناخۆشیه‌ك."},{"id":56,"translation":"[ لَا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَى ] له‌ناو به‌هه‌شتیشدا مردنیان به‌سه‌ردا نایات ته‌نها مردنی یه‌كه‌مجار نه‌بێت كه‌ له‌ ژیانی دونیادا مردوونه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (مردن له‌سه‌ر شێوه‌ی به‌رانێكی ره‌ش و سپی ده‌هێنرێت و له‌ نێوان به‌هه‌شت و دۆزه‌خ سه‌رده‌بڕێت، پاشان ده‌وترێت: ئه‌ی به‌هه‌شتییه‌كان ئیتر نه‌مر ده‌بن و مردن نه‌ما، ئه‌ی دۆزه‌خییه‌كان ئیتر نه‌مر ده‌بن و مردن نه‌ما)، وه‌ ده‌فه‌رمێت: ( به‌ به‌هه‌شتییه‌كان ده‌وترێت: له‌مه‌ودوا ئێوه‌ هه‌میشه‌ له‌شساغ ده‌بن و هه‌رگیز نه‌خۆش ناكه‌ون، وه‌ هه‌میشه‌ زیندوو ده‌بن و هه‌رگیز نامرن، وه‌ هه‌میشه‌ له‌ نازو نیعمه‌تدا ده‌بن و هه‌رگیز هه‌ژار نابن، وه‌ هه‌میشه‌ گه‌نج و لاو ده‌بن و هه‌رگیز پیر نابن)، وه‌ده‌فه‌رمێت: (به‌هه‌شتییه‌كان ناخه‌ون) [ وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ (٥٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ ئه‌یانپارێزێ [ فَضْلًا مِنْ رَبِّكَ ] ئه‌مه‌ فه‌زڵ و چاكه‌و كه‌ره‌می خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":57,"translation":"[ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٥٧) ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڕاستی بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌."},{"id":58,"translation":"[ فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٥٨) ] وه‌ ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان ئاسان كردووه‌و به‌زمانی تۆ كه‌ زمانی عه‌ره‌بی ئاشكراو ره‌وانه‌ دامان به‌زاندووه‌ به‌ڵكو خه‌ڵكی لێی تێ بگه‌ن وه‌ په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌ربگرن وه‌ یادی بكه‌نه‌وه‌."},{"id":59,"translation":"[ فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ (٥٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆیش چاوه‌ڕێی ئه‌و به‌ڵێنانه‌ به‌ كه‌ پێمان داویت به‌سه‌رخستن، وه‌ ئه‌وانیش با چاوه‌ڕێ بن كه‌ چیان به‌سه‌ردا دێت له‌ مردن و سزای خوای گه‌وره‌ی دونیاو قیامه‌ت، والله أعلم."}]},{"id":45,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (جاثييه) (واتە: لەسەر چۆك كەوتوو) ‏پێناسەیەكى ئەم سورەتە: ١- سورەتى (جاثييه) مەككى یە تەنها ئایەتى (١٤) نەبیت كە مەدەنى یە . ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (جاثييه) (٣٧) ئایەتە. ٣- سورەتى (جاثييه) زنجیرەى چل و پێنجەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (جاثييه) لە دواى سورەتى (دوخان) دابەزیوە. ٥- سورەتى (جاثييه) یەكێكە لەو سورەتانەى كە بە (حەوامیم) ناسراون و بە (حم) دەست پێ دەكەن. ٦- (جاثييه) ناوێكە لە ناوەكانى رۆژى دوایی. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (جاثييه) سورەتێكى مەككییەو هەروەك سورەتە مەككییەكانى تر زۆرترین تەوەرو باسەكانى بریتین لە باسكردنى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕو بە تەنها دانانى خواى گەورەو بە تەنها پەرستنى، وە هەروەها باوەڕبوون بەوەى كە قورئان و پێغەمبەرایەتى موحەممەد صلى الله علیه وسلم ، وە باوەڕ هێنان بە رۆژى دوایی و زیندوبوونەوەو وەرگرتنەوەى پاداشت و سزا. هەروەها ئەم سورەتە هەڕەشەى توندى تێدایە بۆ ئەوانەى كەوا باوەڕ بە خواى گەورە ناهێنن و بەردەوامن لەسەر كوفرو بێ باوەڕییان. جگە لەوەش خواى گەورە لەو سورەتەدا وریایی دەدات بەوانەى كەوا شوێن هەواو ئارەزوەكانیان كەوتون ئەگەر بەردەوام بن لەسەرى و وازنەهێنن، ئەوە دەبێتە هۆی ئەوەى كە خواى گەورە مۆر بدات لە دڵ و گویچكەیان و پەردە بخاتە سەر چاوەكانیان بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] لەسەرەتای سوورەتی (بەقەرە)دا باسی ئەم پیتانەمان كرد كە لەسەرەتای هەندێك لە سوورەتەكانی قورئانی پیرۆزەوە هاتوون ."},{"id":2,"translation":"[ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (٢) ] ئەم قورئانە پیرۆزە دابەزێندراوە لەلایەن خوای گەورە كە خوایەكی زۆر بەعیززەت و داناو كاربەجێیە."},{"id":3,"translation":"تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە [ إِنَّ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِلْمُؤْمِنِينَ (٣) ] بەڕاستی لە ئاسمانەكان و زەویدا چەندەها نیشانەو بەڵگەی تیادایە لەسەر تاك و تەنهایى و گەورەیی و دەسەڵاتی خوای گەورە بۆ كەسانێك كە باوەڕدار بن ."},{"id":4,"translation":"[ وَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَابَّةٍ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ (٤) ] وە لە دروست كردنی خۆیشتاندا كە خوای گەورە چۆن لە دڵۆپە ئاوێك دروستی كردوون، وە ئەو گیانلەبەرانەی كە بڵاوی كردۆتەوە بەسەر زەویدا هەر هەمووی بەڵگەو نیشانەن بۆ كەسانێك كە یەقینیان هەبێت ."},{"id":5,"translation":"[ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] وە جیاوازی نێوان شەو و ڕۆژ لە كورتی و درێژی و ساردی و گەرمی و ڕووناكی و تاریكی بەهەمان شێوە بەڵگەو نیشانەن [ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] وە خوای گەورە لە ئاسمانەوە باران دائەبەزێنێ كە بەهۆیەوە ڕزق و ڕۆزی ئێوە ئەدات، وە ئەو زەویە مردووەی پێ ئەژیەنێتەوە [ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٥) ] وە گۆڕانكاری لە بادا لە بەهێزى و لاوازى و خێرایى و هێواشى و ساردى و گەرمى و بەسوودى و زیاناوى ئەمانە هەمووی بەڵگەو نیشانەن لەسەر تواناو دەسەڵات و تاك و تەنهایی خوای گەورە بۆ كەسانێك كە بیر بكەنەوەو عەقڵیان هەبێت ."},{"id":6,"translation":"[ تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ] ئەمانە ئایەتەكانى قورئانى پیرۆزەو بۆتی ئەخوێنینەوە بە حەق وە بەڵگەو نیشانەن لەسەر تواناو دەسەڵات و تاك و تەنهایی خوای گەورە [ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَآيَاتِهِ يُؤْمِنُونَ (٦) ] لە دوای قسەو ئایەتی خوای گەورە ئەگەر باوەڕ بەمانە نەكەن ئیتر ئێوە باوەڕ بە چ قسەو نیشانەیەك ئەكەن!؟ كە وتەی خوا ڕاستترین وتەیە ."},{"id":7,"translation":"[ وَيْلٌ لِكُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٧) ] وەیل و هەڕەشەو دۆزەخ بۆ ئەو كەسانەی كە زۆر درۆ هەڵئەبەستن وە زۆر تاوانبارن ."},{"id":8,"translation":"[ يَسْمَعُ آيَاتِ اللَّهِ تُتْلَى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهَا ] كاتێك ئایەتەكانی خوای گەورەیان بەسەردا ئەخوێندرێتەوە دەیبیستن پاشان لە جیاتى باوەڕ هێنان سوور ئەبن لەسەر كوفرو تاوانی خۆیان، وە خۆیان بە گەورە ئەزانن لە ئاست ئایەتەكانی خوای گەورە وەك ئەوەی كە هەر نەیانبیستبێت [ فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٨) ] موژدەی سزایەكی زۆر بەئێش و ئازار بەم كەسانە بدە ."},{"id":9,"translation":"[ وَإِذَا عَلِمَ مِنْ آيَاتِنَا شَيْئًا اتَّخَذَهَا هُزُوًا ] وە كاتێك كە شتێكیش لە ئایەتەكانی ئێمە بزانێت وە لەبەری بكات ئەوە بۆ گاڵتەجاڕی و سووكایەتی پێ كردن ئەیزانێت و فێرى ئەبێت و لەبەری ئەكات [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (٩) ] ئا ئەمانە سزایەكی ریسواكەرو سەرشۆڕكەریان بۆ هەیە و خوای گەورە لە سزادا زەلیل و سەرشۆڕو ڕیسوایان ئەكات، (بە چاوى خۆمان زۆر كەس لەمانە دەبینین كە لە دەزگاكانى راگەیاندنەوە گاڵتەو سوكایەتى بە ئیسلام و قورئان دەكەن و ئایەت و فەرموودەیان لەبەر كردووەو فێرى بوون بۆ ئەم مەبەستە، نەك بۆ وەرگرتنى ئەجرو پاداشت و كارپێكردنى، وا ئەزانن كارێكى چاك ئەكەن نازانن خواى گەورە بەم شێوازە هەڕەشەیان لێدەكات و سزایان دەدات، با چاوەڕوان بن!!) ."},{"id":10,"translation":"[ مِنْ وَرَائِهِمْ جَهَنَّمُ ] وە لە پاشی ئەمانەیشەوە ئاگری دۆزەخ هەیەو چاوەڕوانیانەو دواتر فڕێ دەدرێنە ناوى [ وَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْئًا ] ئەوەیشی كە بەدەستیان هێناوە لە سەروەت و سامان و دەسەڵات و منداڵ و بڕوانامەو ناوبانگ هیچ سوودیان پێ ناگەیەنێت لە ڕۆژی قیامەتدا [ وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ ] یان ئەوانەی جگە لە خوای گەورە پەرستوویانە سوودیان پێ ناگەیەنن لە ڕۆژی قیامەت [ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٠) ] وە سزایەكی زۆر بەئێش و ئازاریان بۆ هەیە ."},{"id":11,"translation":"[ هَذَا هُدًى ] ئەم قورئانە پیرۆزە یان ئەم ئایەتانە كە لەم سوورەتەدا باسكرا هیدایەتە [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ (١١) ] وە ئەوانەیشی كە كوفریان كردووە بە ئایەتەكانی خوای گەورە سزایەكی سەخت و بەئێش و ئازاریان بۆ هەیە."},{"id":12,"translation":"خواى گەورە هەموو شتێكى بۆ مرۆڤـ ژێربار كردووە [ اللَّهُ الَّذِي سَخَّرَ لَكُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ فِيهِ بِأَمْرِهِ ] خوای گەورە ئەو خوایەیە كە ئەو دەریایانەی بۆ ئێوە ژێربار كردووە تا كەشتی تیادا بێت و بڕوات بە فەرمان و ئیزنی خوای گەورە [ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] وە تا ئێوەش بەدوای فەزڵی خوای گەورەدا بگەڕێن لە بازرگانی و كاسپی [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢) ] وە بەڵكو شوكرانەبژێری ئەم نیعمەتانەی خوای گەورە بكەن ."},{"id":13,"translation":"[ وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ ] وە هەرچی لە ئاسمانەكان و زەویەكاندا هەیە خوای گەورە هەمووی بۆ ئێوە ژێربار كردووەو لەخزمەتی ئێوەدایە وەكو خۆرو مانگ و ئەستێرەكان و باو باران و شاخ و دەریاو دانەوێڵەو ڕووەك، وە هەمووى تەنها لەلایەن خواى گەورەوەیەو شەریكى نییە [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (١٣) ] بە دڵنیایی هەموو ئەم شتانە بەڵگەو نیشانەن لەسەر تواناو دەسەڵات و تاك و تەنهایی خوای گەورە بۆ كەسانێك كە بیر بكەنەوە ."},{"id":14,"translation":"[ قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بە باوەڕداران بڵێ با لێبووردەبن وە ئارام بگرن لەسەر ئێش و ئازاری كافران كە بێباوەڕو بێباكن بە سزاو تۆڵەى خوا، ئەمە لەسەرەتاى ئیسلام بۆ ئەوەى موسڵمان بن، بەڵام كە بەردەوام بوون لەسەر كوفریان خواى گەورە جیهادى تەشریع كرد [ لِيَجْزِيَ قَوْمًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (١٤) ] خوای گەورە خۆی سزای ئەو كەسانە ئەداتەوە بەهۆی كردەوەی خراپی خۆیانەوە ."},{"id":15,"translation":"[ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ ] هەر كەسێك كردەوەی چاك بكات پاداشتەكەی تەنها بۆ خۆیەتی و بۆ خۆی ئەگەڕێتەوە، (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَيْهَا ] وە ئەوەیشی خراپە بكات هەر خۆی سزاكەی ئەبینێتەوەو خۆی زەرەرمەند دەبێت [ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ (١٥) ] پاشان بەتەنها بۆ لای خوای گەورە ئەگەڕێنەوە ."},{"id":16,"translation":"[ وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ] بە دڵنیایی ئێمە كتابمان بە بەنی ئیسرائیل بەخشیووە كە تەوراتە، وە حوكم و تێگەیشتن و دەسەڵات و پێغەمبەرایەتیمان پێ بەخشین [ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وە لە جۆرەها خواردنی بەتام و چێژو پاكمان پێ بەخشین [ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ (١٦) ] وە لەسەردەمی خۆیاندا فەزڵمان دان بەسەر هەموو جیهاندا ."},{"id":17,"translation":"[ وَآتَيْنَاهُمْ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْأَمْرِ ] وە شەریعەت و بەڵگەو موعجیزەی ڕوون و ئاشكرامان پێ بەخشین [ فَمَا اخْتَلَفُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ] وە جیاوازی و ناكۆكی نەكەوتە نێوانیان تەنها لە پاش ئەوەی كە زانیاریان بۆ هات ئەمیش لە حەسوودیدا كە حەسوودیان بە یەكترى برد [ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١٧) ] بەڕاستی پەروەردگارت خۆی لە ڕۆژی قیامەتدا بڕیار لە نێوانیاندا ئەدات لەو شتانەی كە ناكۆكی و جیاوازی لە نێوانیاندا هەبووە، (ئەمەیش هەڕەشەو ئاگاداركردنەوەیە بۆ ئەم ئوممەتە كە شوێن رێچكەى ئەوان نەكەون و وەكو ئەوان نەكەن)."},{"id":18,"translation":"شوێن هەواو ئارەزووى نەزان و نەفامان مەكەون [ ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پاشان تۆمان خستۆتە سەر شەریعەت و بەرنامەیەكی ئاشكرا تۆ شوێنی بكەوەو كاری پێ بكە [ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ (١٨) ] وە شوێن هەواو ئارەزووی ئەو كەسانە مەكەوە كە تەوحیدو یەكخواپەرستی خوای گەورە نازانن ."},{"id":19,"translation":"[ إِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] ئەگەر شوێنى هەواو ئارەزووی ئەوان بكەوی ئەوا خوای گەورە سزات دەدات و ئەوان ناتوانن هیچ سوودێكت پێ بگەیەنن [ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] وە موشریكان و كافران هەندێكیان دۆست و پشتیوانی هەندێكیانن [ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ (١٩) ] وە خوای گەورە دۆست و پشتیوان و سەرخەری ئەو كەسانەیە كە تەقوای خوای گەورە ئەكەن ."},{"id":20,"translation":"[ هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ (٢٠) ] ئەم قورئانە بەڵگەی ڕوون و ئاشكراو چاوڕۆشنایی و هیدایەت و ڕەحمەتە بۆ كەسانێك كە یەقینیان هەبێ و گومانیان نەبێ."},{"id":21,"translation":"چاكەكاران و خراپەكاران یەكسان نین [ أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] ئایا ئەو كەسانەی كە كردەوەی خراپیان كردووە وا گومان دەبەن وەكو ئەو كەسانەیان سەیر ئەكەین و یەكسان ئەكەین كە ئیمانیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە!؟ نەخێر شتی وا نابێ [ سَوَاءً مَحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ ] ئیتر لە ژیانی دونیادا بێت یان لە قیامەت و دوای مردنیان بێت یەكسان نین [ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ (٢١) ] بەڕاستی ئەمە خراپترین بڕیارە كە ئەیدەن كە ئەڵێن: ئێمە لەگەڵ باوەڕداراندا یەكسانین و جیاوازیمان نییە، پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (چۆن لە دڕك ترێ ناڕنرێت بەهەمان شێوە خراپەكاران پلەى چاكەكارانیان دەست ناكەوێت) ."},{"id":22,"translation":"[ وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] وە خـوای گـەورە ئاسمانەكان و زەوی دروست كـردووە بە حەق و دادپەروەری [ وَلِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ ] وە تا هەموو كەسێك پاداشت یان سزای خۆی وەرگرێ لەسەر كردەوەكانی [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٢٢) ] وە هیچ كەسێك زوڵم و ستەمی لێ ناكرێ ."},{"id":23,"translation":"[ أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ ] هەواڵم پێ بدە سەبارەت بە كەسێك كە هەواو ئارەزووی خۆی كردۆتە خوای خۆى و شوێنی هەواو ئارەزووی خۆی ئەكەوێت و شوێنی شەرع ناكەوێ [ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ ] وە خوای گەورە گومڕاى كردووە هەر چەندە زانیارى هەیەو حەق و هیدایەت ئەناسێ بەڵام شوێنی ناكەوێ و شوێن هەواو ئارەزووی خۆی ئەكەوێ، یان خواى گەورە گومڕاى كردووە چونكە زانیارى هەیەو دەزانێت شایانى گومڕاییە [ وَخَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ ] وە خوای گەورە مۆری لە گوێ و دڵی داوەو هیچ شتێك نابیستێت كە سوودى لێ ببینێت، وە هیچ شتێك تێناگات تا هیدایەتى پى وەرگرێت [ وَجَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً ] وە پەردەی داوە بەسەر چاویداو حەق نابینێت لەبەر ئەوەی شایەنی بینینى حەق نییە [ فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ ] لە پاش ئەوەی كە خوای گەورە گومڕای بكات كێ هەیە هیدایەتی بدات [ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٢٣) ] ئەوە بۆ بیر ناكەنەوەو پەندو ئامۆژگاری وەرناگرن ."},{"id":24,"translation":"[ وَقَالُوا مَا هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَا إِلَّا الدَّهْرُ ] پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: خەڵكى سەردەمى نەفامى دەیانووت: تەنها شەو و رۆژ سەردەم و زەمانە ئێمە دەژێنێت و دەمانمرێنێت و زیندوومان دەكاتەوە، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد)، وە كافران و دەهرییەكان نكوڵى زیندووبوونەوەیان دەكردو ئەیانووت: تەنها ژیانى دونیا هەیەو لە دونیادا ئەژین و پاشان ئەمرین وە هیچ شتێك ئێمە لەناو نابات تەنها سەردەم و زەمانە نەبێ وە زیندوو بوونەوە نییە، وە دروست نییە جوێن بە سەردەم و زەمانە بدرێت، چونكە جوێندانە بە خواى گەورەو خواى گەورەیە رووداوەكانى تێدا بەڕێوە دەبات و هەموو شتێك بە دەستى ئەوە [ وَمَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ (٢٤) ] وە ئەوان هیچ زانیاریەكیان لەم شتەدا نییەو تەنها لە گومانەوە ئەم قسانە ئەكەن و گومان دەبەن ."},{"id":25,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ مَا كَانَ حُجَّتَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا ائْتُوا بِآبَائِنَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٥) ] وە كاتێك ئایەتە ڕوون و ئاشكراكانی ئێمەیان بەسەردا بخوێندرێتەوە لەسەر زیندوو بوونەوە ئەوان هیچ بەڵگەیەكیان نییە تەنها ئەوە نەبێ كە ئەڵێن باوك و باپیرانمان كە مردوونە بۆمان زیندوو بكەنەوەو بیهێنن ئەگەر ئێوە ڕاستگۆن و زیندوو بوونەوە هەیە ."},{"id":26,"translation":"[ قُلِ اللَّهُ يُحْيِيكُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: تەنها خوای گەورەیە لە دونیا ئێوە لە نەبوونەوە بەدی دەهێنێت [ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ] پاشان ئەتانمرێنێ [ ثُمَّ يَجْمَعُكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ ] پاشان لە ڕۆژی قیامەتدا هەمووتان كۆ ئەكاتەوە لە ساحەی مەحشەردا كە هیچ گومانێكی تیادا نییە [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٢٦) ] بەڵام زۆربەی خەڵكی لە كافران ئەم شتانە نازانن و بە دوورى دەزانن ."},{"id":27,"translation":"[ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وە موڵكی ئاسمانەكان و زەوی هەمووی هی خوای گەورەیەو بەتاك و تەنها هەڵسوكەوتى تیادا دەكات [ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَخْسَرُ الْمُبْطِلُونَ (٢٧) ] وە كاتێك كە ڕۆژی قیامەت دێت ئەو كەسانەی كە لەسەر باتڵ و پووچەڵ بوونە ئەلەو ڕۆژەدا تووشی دۆڕاندن و زەرەرمەندێتی ڕاستەقینە ئەبن كە بەرەو ئاگری دۆزەخ بەڕێ ئەكرێن، (سوفیانى سەورى) هاتە مەدینە گوێى لە (موعافرى) بوو قسەى پێكەنیناوى بۆ خەڵكى دەكردو خەڵكى دەخستە پێكەنینەوە، پێى فەرموو: (ئەى شێخ ئایا نازانى خواى گەورە رۆژێكى هەیە كە ئەوانەى قسەى پوچەڵ و بەتاڵ دەكەن تیایدا زەرەرمەند دەبن؟) لە پاش ئەوە (موعافرى) تا مردن نەگەڕایەوە سەرى."},{"id":28,"translation":"لە رۆژى قیامەت هەموو ئوممەتان لەسەر چۆك كەوتوونە [ وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً ] كاتێك كە دۆزەخ دەهێنرێت و دەنگێك دەردەكات ئەبینی هەموو ئوممەت و میللەتێك لەسەر چۆك كەوتوونە لەبەر سەختی و ناخۆشى دیمەنەكانی ڕۆژی قیامەت، تەنانەت ئیبراهیم پێغەمبەریش صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: نەفسى نەفسى نەفسى ئەى پەروەردگار ئەمڕۆ داواى رزگار كردنى جگە لە خۆمت لێ ناكەم، تەنانەت عیسا پێغەمبەریش صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: ئەى پەروەرگار ئەمڕۆ داواى رزگار كردنى هیچ كەسێكت لێ ناكەم تەنها نەفسى خۆم نەبێت، داواى رزگار كردنى مەریەمى دایكمت لێ ناكەم كە لێى بووم [ كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا ] هەموو ئوممەتێك بانگ ئەكرێت بۆ لای ئەو كتابەی كە بۆی دابەزێندراوە، یاخود بۆ لای پەڕاوی كردەوەكانی خۆی [ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٢٨) ] پێیان ئەووترێ: ئەمڕۆ سزا یان پاداشتی خۆتان وەرئەگرن لەسەر ئەو كردەوانەی كە لە دونیادا كردووتانە ."},{"id":29,"translation":"[ هَذَا كِتَابُنَا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ ] ئەمە ئەم كتابەی ئێمەیە ئێستا دێتە قسەو بە حەق هەموو شتێكتان پێ ئەڵێ، یاخود بۆتان ئەخوێندرێتەوە لەلایەن فریشتەكانەوە بەبێ زیادو كەم. كردەوەكان هەمووى كۆپى كراوە [ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٢٩) ] ئەو كردەوانەی كە ئێوە لە دونیا كردووتانە فریشتەكانی ئێمە هەموویان ئیستینساخ و كۆپى كردووە وەكو خۆی بێ زیادو كەم و هەمووی نووسراوەو زوڵمتان لێ ناكرێ ."},{"id":30,"translation":"[ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِهِ ] ئەو كەسانەی كە باوەڕیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە خوای گەورە ئەیانخاتە ناو ڕەحمەتی خۆی لە بەهەشتدا، (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ (٣٠) ] كە ئەمە بەڕاستی بردنەوەی روون و ئاشكرایە."},{"id":31,"translation":"[ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا أَفَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاسْتَكْبَرْتُمْ وَكُنْتُمْ قَوْمًا مُجْرِمِينَ (٣١) ] بەڵام ئەو كەسانەی كە كافر بوونە وەكو سەرزەنشت كردن خوای گەورە پێیان ئەفەرمووێ: ئایا ئایەتەكانی منتان بەسەردا نەخوێندرایەوە بەڵام ئێوە خۆتان بەگەورەزانی لە ئاستیداو وەرتان نەگرت وە ئێوە كەسانێكی موجریم و تاوانبار بوون ."},{"id":32,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَالسَّاعَةُ لَا رَيْبَ فِيهَا قُلْتُمْ مَا نَدْرِي مَا السَّاعَةُ إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا وَمَا نَحْنُ بِمُسْتَيْقِنِينَ (٣٢) ] وە ئەگەر لە دونیادا پێتان بووترایە كە وەعدو بەڵێنی خوای گەورە حەقە وە زیندوو بوونەوە هەیە وە قیامەتیش دێت و گومانی تیادا نیە ئێوە ئەتانووت نازانین قیامەت چ شتێكە تەنها گومانێكەو گومان ئەبەین وە ئێمە یەقینمان نییە لەوەی كە مردن و زیندوو بوونەوەو قیامەت هەبێ."},{"id":33,"translation":"[ وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٣٣) ] وە لە ڕۆژی قیامەتدا سزاى كردەوە خراپەكانیان بۆ دەرئەكەوێ وە ئەوەی كە لە دونیادا گاڵتەیان پێ ئەكرد لە كردەوە خراپەكانیان دەوریان ئەدات وە رووبەڕوویان ئەبێتەوە وە سزای خوای گەورە دائەبەزێتە سەریان ."},{"id":34,"translation":"[ وَقِيلَ الْيَوْمَ نَنْسَاكُمْ كَمَا نَسِيتُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئەمڕۆ ئێمە بەجێتان دێلین لەناو ئاگری دۆزەخدا، وە مامەڵەتان لەگەڵدا دەكەین وەكو مامەڵەى لە یادكراو لەناو ئاگرى دۆزەخدا، هەروەكو چۆن ئێوە ئەو ڕۆژەتان لەبیر كرد وە لە یادتان كرد وە ئیش كردنتان بۆ ئەو ڕۆژە واز لێ هێنا وە پشت گوێتان خست [ وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ (٣٤) ] وە شوێنی مانەوەی ئێوە ئاگری دۆزەخە وە هیچ كەسێكیش نییە كە سەرتان بخات و سزای خوای گەورەتان لێ دوور بخاتەوە ."},{"id":35,"translation":"[ ذَلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَغَرَّتْكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] چونكە ئێوە لە ژیانی دونیادا گاڵتەتان بە ئایەتەكانی خوای گەورە ئەكرد، وە ژیانی دونیا لە خشتەى بردبوون و ئێوە پێی هەڵخەڵەتابوون [ فَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (٣٥) ] ئەوان ئەمڕۆ لە ئاگری دۆزەخ دەرناكرێن وە ڕێگاشیان پێ نادرێ كە عوزرو بیانوو بهێننەوە، یان بگەڕێنەوە بۆ دونیا تا تەوبە بكەن یان ڕازی بكرێن ."},{"id":36,"translation":"[ فَلِلَّهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَرَبِّ الْأَرْضِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٣٦) ] حەمدو سەناو ستایش بۆ پەروەردگاری ئاسمانەكان و پەروەردگاری زەوییەكان و پەروەردگاری هەموو جیهان ."},{"id":37,"translation":"[ وَلَهُ الْكِبْرِيَاءُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٣٧) ] وە بەرزی و بڵندی و گەورەیی و دەسەڵات هەر بۆ خوای گەورەیە لە ئاسمانەكان و زەوی، وە هەموو كەس و شتێك ملكەچى خواى گەورەن، وە خوای گەورە زۆر بەعیززەت و كاربەجێیە، والله أعلم ."}]},{"id":46,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئه‌حقاف) (ئه‌حقاف: شاخی لم بووه‌ شوێنی قه‌ومی (عاد) بووه‌ له‌ (حضرموت) له‌ (یه‌مه‌ن) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانی (١٠ و ١٥ و ٣٥) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌، (٣٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون."},{"id":2,"translation":"[ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (٢) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ خوایه‌كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":3,"translation":"[ مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى ] ئێمه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ دروستمان نه‌كردووه‌ ئیلا به‌ حه‌ق نه‌بێت، بێهوده‌و بێ حیكمه‌ت نیه‌، وه‌ تا كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا عَمَّا أُنْذِرُوا مُعْرِضُونَ (٣) ] وه‌ كافران و بێباوه‌ڕان له‌و ئاگاداركردنه‌وه‌و ترساندنه‌ی كه‌ كراون له‌ قورئانی پیرۆزدا ئه‌وان پشتی تێ ئه‌كه‌ن."},{"id":4,"translation":"{بێده‌سه‌لآتى خواپوچه‌ڵه‌كان} [ قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن هه‌واڵم بده‌نێ و نیشانم بده‌ن ئه‌وان چ شتێكیان له‌سه‌ر زه‌وی دروست كردووه‌؟ ئایا خواكانی ئێوه‌ توانای دروست كردنیان هه‌یه‌؟ یاخود ئایا شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ن له‌ ئاسمانه‌كانداو هیچ موڵكێكیان هه‌یه‌؟ نه‌خێر هیچ شتێكیان دروست نه‌كردووه‌ به‌ڵكو خۆیان دروستكراون، وه‌ موڵكیشیان نیه‌و شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ نین، ئیتر بۆچی ئێوه‌ ده‌یانپه‌رستن [ ائْتُونِي بِكِتَابٍ مِنْ قَبْلِ هَذَا ] له‌ پێش ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كتابێكم بۆ بێنن كه‌ شتی وای تیابێ، واته‌: شتی وا نیه‌ به‌ڵكو قورئانی پیرۆزو كتابه‌كانی پێشتریش هه‌مووی باسی تاك و ته‌نهایی و باڵاده‌ستی و بێ شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ ده‌كه‌ن [ أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٤) ] یاخود هه‌ندێك له‌ زانیاری یان به‌ڵگه‌ یان نووسراوێك بیهێنن كه‌ مابێته‌وه‌ له‌ كتابه‌كانی تردا پێش پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵگه‌ بێ له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن، به‌ڵام شتی وا نیه‌."},{"id":5,"translation":"{گومڕاترین كه‌س ئه‌وانه‌ن كه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌} [ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ] كێ گومڕاتره‌، واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ گومڕاتر نیه‌ كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێته‌وه‌ له‌ كه‌سانێك كه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت لێیان بپاڕێیته‌وه‌ وه‌ڵامت ناده‌نه‌وه‌و توانای وه‌ڵام دانه‌وه‌یان نیه‌ [ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ (٥) ] نه‌ك هه‌ر توانای وه‌ڵامدانه‌وه‌یان نیه‌ به‌ڵكو بێئاگان له‌ دوعاو پاڕانه‌وه‌ی ئێوه‌و هه‌ر نایشی بیستن."},{"id":6,"translation":"[ وَإِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ أَعْدَاءً ] وه‌ كاتێك له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خه‌ڵكی حه‌شر ئه‌كرێ، پیاوچاكان و پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ته‌كان ئه‌بن به‌ دوژمنی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ لێیان پاڕاونه‌ته‌وه‌و په‌رستوویانن [ وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ (٦) ] وه‌ ئه‌وان به‌م په‌رستنه‌ی ئه‌مان بێ باوه‌ڕن وه‌ نكوڵی لێ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن بۆ ئێمه‌تان كرده‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌."},{"id":7,"translation":"[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ (٧) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێندرێته‌وه‌ كافران به‌و حه‌قه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆیان هاتووه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ سیحرو جادوویه‌كی ئاشكرایه‌."},{"id":8,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ] یاخود ئه‌ڵێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - خۆی ئه‌م قورئانه‌ی هه‌ڵبه‌ستووه‌و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كات و قسه‌ی خوا نیه‌ [ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَلَا تَمْلِكُونَ لِي مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: با وا دابنێین ئه‌گه‌ر من ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌م هه‌ڵبه‌ستبێت و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ بكه‌م ئه‌وه‌ به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ سه‌ختترین سزام ئه‌دات وه‌ ئێوه‌ش ناتوانن سزای خوای گه‌وره‌م لێ بگه‌ڕێننه‌وه‌و هیچ شتێكتان به‌ده‌ست نیه‌ [ هُوَ أَعْلَمُ بِمَا تُفِيضُونَ فِيهِ ] خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ قسه‌ی تیادا ئه‌كه‌ن و ڕۆئه‌چن تیایدا [ كَفَى بِهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ] خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ كه‌ شایه‌ت بێ له‌ نێوان من و ئێوه‌دا كه‌ شایه‌تی بۆ من ئه‌دات كه‌ قورئان له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ هاتووه‌ وه‌ شایه‌تیش له‌سه‌ر ئێوه‌ ئه‌دات كه‌ درۆ ئه‌كه‌ن [ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌"},{"id":9,"translation":"[ قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من بیدعه‌ نیم له‌ پێغه‌مبه‌ران، واته‌: یه‌كه‌م پێغه‌مبه‌ر نیم كه‌ خوای گه‌وره‌ منی ناردبێت و پێش من هیچ پێغه‌مبه‌ری تر نه‌هاتبێت، به‌ڵكو هه‌زاره‌ها پێغه‌مبه‌ر له‌ پێش مندا هاتوون. {پێغه‌مبه‌رى خوایش - صلی الله علیه وسلم - غه‌یبى نه‌زانیوه‌} [ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ] وه‌ من نازانم له‌ داهاتوودا خوای گه‌وره‌ چی به‌سه‌ر من و ئێوه‌ش دێنێت، واته‌: ئایا له‌ مه‌ككه‌ ئه‌مێنم یان ده‌رده‌كرێم، ئه‌كوژرێم یان نا، یان خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا سزای ئێوه‌ ئه‌دات یان هه‌ڵیئه‌گرێت بۆ قیامه‌ت، ئه‌مه‌ له‌ دونیادا به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زانیوێتی كه‌ یه‌كه‌م كه‌سه‌ كه‌ ئه‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ رێزی لێده‌نێت، وه‌ كافرانیش ده‌خرێنه‌ دۆزه‌خ و سه‌ختترین سزا ده‌درێن [ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ ] من ته‌نها شوێنی ئه‌و وه‌حیه‌ ئه‌كه‌وم كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆم دێت و ناتوانم له‌ خۆمه‌وه‌ هیچ شتێك بڵێم [ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٩) ] وه‌ من هیچ شتێك نیم ته‌نها ترسێنه‌رێكی ئاشكرا نه‌بێت له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ئه‌تانترسێنم به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌."},{"id":10,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَكَفَرْتُمْ بِهِ وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى مِثْلِهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ هه‌واڵم پێ بده‌ن كه‌ ئه‌م قورئانه‌ ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بێت، كه‌ له‌ راستیدا وایه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌، وه‌ ئێوه‌ كوفری پێ ئه‌كه‌ن و باوه‌ڕی پێ ناهێنن، گومان ده‌به‌ن خوای گه‌وره‌ چیتان لێبكات و چۆن سزاتان بدات، وه‌ كه‌سێكیش له‌ به‌نی ئیسرائیل شایه‌تیدا له‌سه‌ر راستێتی ئه‌و كتابه‌ كه‌ قورئانه‌و هاوشێوه‌ی ته‌وراته‌ له‌ یه‌كخواپه‌رستیدا [ فَآمَنَ ] (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) بوو كه‌ ئیمانی هێناو شایه‌تیدا له‌سه‌ر راستێتی قورئانی پیرۆز، وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌یش له‌سه‌ر ئه‌و دابه‌زی، له‌ (سه‌عدی كوڕی ئه‌بی وه‌قاصه‌وه‌) ده‌فه‌رمێت: گوێم لێنه‌بووه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ هیچ كه‌سێك بفه‌رمێت به‌هه‌شتییه‌و زیندوویش بێت و به‌سه‌ر زه‌ویدا بڕوات جگه‌ له‌ (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام) [ وَاسْتَكْبَرْتُمْ ] به‌ڵام ئێوه‌ی كافر خۆتان به‌گه‌وره‌زانی و ئیمانتان نه‌هێنا [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ سته‌مكارو موشریكن."},{"id":11,"translation":"[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كَانَ خَيْرًا مَا سَبَقُونَا إِلَيْهِ ] وه‌ كافران به‌ باوه‌ڕدارانیان ئه‌ووت ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ خێرو چاكه‌ بوایه‌ ئه‌وه‌ ئه‌م كۆیله‌و فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ پێش ئێمه‌ نه‌ئه‌كه‌وتن و ئێمه‌ پێش ئه‌وان ئیمانمان ئه‌هێنا، وایانئه‌زانی به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی و ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌، مه‌به‌ستیان (بیلال و عه‌ممارو خه‌بباب و صوهه‌یب و هاوشێوه‌یان بوو)، (به‌ڵام ئه‌هلی سوننه‌و جه‌ماعه‌ هه‌ر وته‌و كرده‌وه‌یه‌ك له‌ هاوه‌ڵانه‌وه‌ جێگیر نه‌بووبێت ئه‌وا ده‌ڵێن بیدعه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر خێرو چاكه‌و عیباده‌ت و دین بوایا ئه‌وا ئه‌وان پێشمان ده‌كه‌وتن و پێش ئێمه‌ ئه‌نجامیان ده‌دا، چونكه‌ ئه‌وان له‌ ئێمه‌ دیندارترو خواپه‌رستترو خواناسترو زاناترو دڵسۆزتر بوونه‌) [ وَإِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌وان هیدایه‌تیان وه‌رنه‌گرت له‌ قورئان و شوێن قورئان نه‌كه‌وتن [ فَسَيَقُولُونَ هَذَا إِفْكٌ قَدِيمٌ (١١) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌یانووت ئه‌مه‌ درۆهه‌ڵبه‌ستنێكی كۆن و به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌ی كۆنه‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - بۆمان ده‌گێڕێته‌وه‌"},{"id":12,"translation":"[ وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً ] وه‌ له‌ پێش قورئانیشدا كتابی موسا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ته‌ورات بووه‌ هاتووه‌ كه‌ پێشه‌واو ڕه‌حمه‌ت بووه‌ بۆ خه‌ڵكی سه‌رده‌می خۆی، هه‌مان ئه‌و شتانه‌ی تیادا بووه‌ [ وَهَذَا كِتَابٌ مُصَدِّقٌ ] وه‌ ئه‌م كتابه‌ش كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ئه‌و كتابه‌ی موسایه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ لِسَانًا عَرَبِيًّا ] به‌ زمانێكی عه‌ره‌بی ئاشكراو ڕه‌وان هاتۆته‌ خواره‌وه‌ [ لِيُنْذِرَ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَبُشْرَى لِلْمُحْسِنِينَ (١٢) ] تا ئاگاداری ئه‌و كه‌سانه‌ بكاته‌وه‌ به‌ دۆزه‌خ كه‌ زوڵم و سته‌میان كردووه‌و شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌، وه‌ موژده‌یش بێت بۆ چاكه‌كاران به‌ به‌هه‌شت."},{"id":13,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌ڵێن په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ ته‌نها (اللَّه) یه‌و به‌تاك و ته‌نها ئه‌و ئه‌په‌رستین پاشان دامه‌زراون له‌سه‌ر ئه‌و یه‌كخواپه‌رستیه‌ [ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ] ئه‌مانه‌ كاتێك كه‌ ئه‌مرن به‌ دڵنیایی ترسیان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتوویان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مینن له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (١٣) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردوویان له‌ دونیایان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ باشتریان پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":14,"translation":"[ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا ] ئا ئه‌مانه‌ هاوه‌ڵی به‌هه‌شتن و به‌نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٤) ] وه‌كو پاداشتێك بۆ ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردوویانه‌و ئه‌نجامیان داوه."},{"id":15,"translation":"{ئامۆژگارى كردن به‌ چاكه‌ كردن له‌گه‌ڵ دایك و باوك} [ وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا ] دایكی سه‌عد به‌ سه‌عدی وت: ئایا خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی نه‌كردووه‌ به‌ گوێڕایه‌ڵی كردنی دایك و باوك؟ من ناخۆم و ناخۆمه‌وه‌ تا تۆ كوفر نه‌كه‌یت به‌ خوای گه‌وره‌، خواردن و خواردنه‌وه‌ی ناخوارد تا به‌زۆر ده‌میان ده‌كرده‌وه‌و خواردن و خواردنه‌وه‌یان پێده‌دا، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ ئێمه‌ ئامۆژگاری مرۆڤمان كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ دایك و باوكیدا چاكه‌كار بێ [ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا ] دایكی كاتێك كه‌ ئه‌م منداڵه‌ هه‌ڵئه‌گرێ له‌ سكیدا زۆر تووشی ماندووبوون و ناڕه‌حه‌تی ئه‌بێت وه‌ كاتێكیش كه‌ ئه‌یبێت و دایئه‌نێت به‌هه‌مان شێوه‌ تووشی ماندووبوون و ناڕه‌حه‌تیه‌كی زۆر ئه‌بێت [ وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا ] وه‌ هه‌ڵگرتن و له‌ شیر بڕینه‌وه‌ی سی مانگه‌، واته‌: دوو ساڵ شیری پێ ئه‌دات لای كه‌مترینی حه‌ملیش كه‌ منداڵ تیایدا دروست بێت و بژی شه‌ش مانگه‌ ئه‌وه‌ لای كه‌مه‌كه‌یه‌تی وه‌ هه‌یه‌ حه‌وت مانگ تا نۆ مانگ، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: ئه‌گه‌ر ئافره‌ت له‌ نۆ مانگی منداڵی بوو ئه‌وا بیست و یه‌ك مانگ شیری پێده‌دات، وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ حه‌وت مانگی بووی ئه‌وا بیست و سێ مانگ شیری پێده‌دات، وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ شه‌ش مانگی بووی ئه‌وا دوو ساڵی ته‌واو شیری پێده‌دات [ حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً ] تا ئه‌و منداڵه‌ گه‌وره‌ ئه‌بێت و ئه‌گاته‌ ئه‌وپه‌ڕی پێ گه‌یشتن له‌ عه‌قڵ و تێگه‌یشتن و هێزیدا وه‌ ئه‌گاته‌ چل ساڵی [ قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ ] ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار وه‌كو ئیلهام بیخه‌ره‌ دڵم و یارمه‌تیم بده‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ شوكری ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی تۆ بكه‌م كه‌ ڕژاندووته‌ به‌سه‌ر مندا وه‌ به‌سه‌ر دایك و باوكمدا [ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ ] وه‌ یارمه‌تیم بده‌ به‌وه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكه‌م كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ تۆ پێی ڕازی بیت [ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي ] وه‌ له‌ نه‌وه‌كانیشم نه‌وه‌ی صاڵح و چاكم پێ ببه‌خشه‌ [ إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (١٥) ] من ته‌وبه‌ ئه‌كه‌م و ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای تۆ، وه‌ من یه‌كێكم له‌ موسڵمانان له‌وانه‌ی خۆیان ته‌سلیمی تۆ ئه‌كه‌ن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ رێنماییه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌مه‌نیان ده‌گاته‌ چل ساڵ ته‌وبه‌ نوێ بكه‌نه‌وه‌و عه‌زیمه‌تیان هه‌بێت به‌رده‌وام بن له‌سه‌ری)."},{"id":16,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاوا ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌مانه‌ باشترین كرده‌وه‌ چاكه‌كانیان له‌ دونیا لێوه‌رئه‌گرین و قبووڵی ئه‌كه‌ین [ وَنَتَجَاوَزُ عَنْ سَيِّئَاتِهِمْ ] وه‌ له‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانیان ئه‌بوورین و لێیان خۆش ئه‌بین [ فِي أَصْحَابِ الْجَنَّةِ ] وه‌ ئه‌مانه‌ ئه‌كه‌ینه‌ ناو كۆی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ (١٦) ] ئه‌مه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ ڕاستگۆیه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانه‌وه‌ به‌ باوه‌ڕداران و چاكه‌كارانی ئه‌دات، (ئیمامی عه‌لی) سێ جار سوێند ده‌خوات به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ (ئیمامی عوسمان و هاوه‌ڵانی) له‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌یانگرێته‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا ] وه‌ كه‌سێكی خراپیش كه‌ به‌ دایك و باوكی ئه‌ڵێ ئۆف له‌ ده‌ستان و بێزاری ده‌رئه‌بڕێ [ أَتَعِدَانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ قَبْلِي ] ئایا ئێوه‌ هه‌واڵم پێ ئه‌ده‌ن له‌ناو قه‌بره‌كه‌م له‌ دوای مردن زیندوو ئه‌بمه‌وه‌و شتی وام پێ ئه‌ڵێن وه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ چه‌نده‌ها میلله‌تان و ئوممه‌تان له‌ پێش مندا مردوونه‌و كه‌سیش زیندوو نه‌بۆته‌وه‌و نه‌مان بینیوه‌، واته‌: به‌دووری ئه‌زانێ [ وَهُمَا يَسْتَغِيثَانِ اللَّهَ ] دایك و باوكه‌كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌و داوای فریاكه‌وتنی لێ ئه‌كه‌ن كه‌ هیدایه‌تی منداڵه‌كه‌یان بدات و پێی ئه‌ڵێن [ وَيْلَكَ آمِنْ ] هاوار بۆ خۆت ئیمان بێنه‌ به‌ خوای گه‌وره‌و به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ [ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] به‌ دڵنیایی به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ هه‌مووی حه‌قه‌و ته‌واوه‌و جێبه‌جێ ئه‌بێ [ فَيَقُولُ مَا هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (١٧) ] منداڵه‌كه‌یان ئه‌ڵێ ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سه‌رگوزشته‌و به‌سه‌رهاتی ئوممه‌تانی پێشتره‌و بۆ ئێمه‌ی ئه‌گێڕنه‌وه‌و هیچ حه‌قیقه‌تێكی نیه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ گشتیه‌ بۆ هه‌موو منداڵێكی خراپ كه‌ وا بڵێت، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌ڵێن له‌سه‌ر عبدالرحمن ی كوڕی ئه‌بو به‌كر دابه‌زیووه‌ هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌و دوای دابه‌زینی ئه‌م ئایه‌ته‌ موسڵمان بووه‌و به‌ چاكی موسڵمان بووه‌و یه‌كێك بووه‌ له‌ پیاوچاكانی سه‌رده‌می خۆی، وه‌ ئایه‌تی دواتریش زیاتر روونی ده‌كاته‌وه‌)."},{"id":18,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ (١٨) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌م قسانه‌ ئه‌كه‌ن و خاوه‌نی ئه‌م بیروبۆچوونانه‌ن ئه‌مانه‌ سزای خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌بێت وه‌ ده‌چنه‌ ناو كۆی هاوشێوه‌كانیان له‌ كافرانی ئوممه‌تانی پێش ئه‌مان كه‌ به‌ بێباوه‌ڕی ڕۆیشتوونه‌ له‌ جن و مرۆڤـ كه‌ به‌ڕاستی زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌."},{"id":19,"translation":"[ وَلِكُلٍّ دَرَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا ] وه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ باوه‌ڕداران و كافرانیش پله‌ی خۆیان هه‌یه‌ لای خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ كردوویانه‌ چاك یان خراپ [ وَلِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمَالَهُمْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (١٩) ] وه‌ ئه‌جرو پاداشت و سزای خۆیان به‌ ته‌واوی وه‌رئه‌گرن و كه‌س زوڵم و سته‌می لێ ناكرێ."},{"id":20,"translation":"[ وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا په‌رده‌ هه‌ڵئه‌گیرێ له‌به‌ر چاوی كافران و ئاگری دۆزه‌خ به‌ چاوی خۆیان ئه‌بینن وه‌ لێی نزیك ئه‌بنه‌وه‌ [ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا ] پێیان ئه‌ووترێ ئێوه‌ هه‌رچی شه‌هوه‌ت و ئاره‌زوو تاوان هه‌بوو له‌ دونیادا هه‌موویتان جێبه‌جێ كرد، واته‌: حه‌قی خۆتان له‌وێ وه‌رگرت [ وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا ] وه‌ له‌وێ ڕاتانبوارد [ فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ (٢٠) ] ئه‌مڕۆ ئێوه‌ سزا ئه‌درێن به‌ڵام سزایه‌ك كه‌ ریسواو زه‌لیل و سه‌رشۆڕ ئه‌كرێن تیایدا به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌ناحه‌ق خۆتان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌تان نه‌ئه‌كرد، وه‌ به‌هۆی ئه‌و له‌ڕێده‌رچوون و تاوانانه‌ی كه‌ ئه‌تانكرد."},{"id":21,"translation":"{گفتوگۆى نێوان هود پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - قه‌ومه‌كه‌ى} [ وَاذْكُرْ أَخَا عَادٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ باسی قه‌ومی (عاد)یشیان بۆ بكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ هود پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن كه‌ له‌ خۆیان بوو یاخود له‌ نه‌سه‌بدا برایان بووه‌ نه‌ك له‌ دیندا برایان بێت [ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ ] كاتێك كه‌ ئاگاداری قه‌ومه‌كه‌ی كرده‌وه‌ له‌ (ئه‌حقاف)، كه‌ شاخی لم بووه‌ كه‌ شوێنی قه‌ومی (عاد) بووه‌ له‌ (حضرموت) له‌ (یه‌مه‌ن) [ وَقَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ ] كه‌ پێی وتوون له‌ پێش ئێوه‌ش پێغه‌مبه‌رانی تر هاتوونه‌و ئاگاداری قه‌ومی خۆیان كردووه‌ له‌ پێش و پاشی هود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ] هه‌موویان وتوویانه‌ عیباده‌تی هیچ كه‌سێك مه‌كه‌ن ته‌نها زاتی پیرۆزی (اللَّه) نه‌بێت، چونكه‌ ته‌نها ئه‌و شایانی په‌رستنه‌و په‌رستراوی حه‌قه‌ [ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (٢١) ] به‌ڕاستی ئه‌گه‌ر عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن من له‌ سزای ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌ لێتان ده‌ترسێم كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان ده‌دات كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته."},{"id":22,"translation":"[ قَالُوا أَجِئْتَنَا لِتَأْفِكَنَا عَنْ آلِهَتِنَا ] وتیان: ئه‌ی (هود) - صلی الله علیه وسلم - ئایا تۆ بۆ ئه‌وه‌ هاتوویته‌ ئێمه‌ له‌ په‌رستنی خواكانمان لاده‌ی [ فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٢) ] ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ تۆ لێمان ده‌كه‌ی به‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ڕاستگۆی با ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ جێبه‌جێ بێت به‌سه‌رماندا."},{"id":23,"translation":"[ قَالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ ] ئه‌ویش ئه‌فه‌رمووێ: زانیاری ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ چ كاتێك سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ دێت من نازانم [ وَأُبَلِّغُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ منی بۆ نێردراوم له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ته‌نها ئه‌وه‌تان پێ ڕائه‌گه‌یه‌نم [ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (٢٣) ] به‌ڵام من وا ئه‌بینم ئێوه‌ كه‌سانێكی نه‌زان و نه‌فامن كه‌ شوێنی من ناكه‌ون و ئیمانم پێ ناهێنن."},{"id":24,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ ] كاتێك كه‌ هه‌ورێكیان بینی كه‌ له‌ ئاسۆوه‌ بۆیان ده‌ركه‌وت و به‌ره‌و ڕووی ئه‌مان و دۆڵ و شیوه‌كانیان هات كه‌ كشتوكاڵ و دانه‌وێڵه‌و باخیان له‌وێ بوو [ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا ] چه‌ند ساڵێك بوو خوای گه‌وره‌ بارانی لێیان گرتبووه‌وه‌و باران ناباری كاتێك كه‌ هه‌ورێك هات وایان زانی ئه‌مه‌ هه‌ورێكه‌و بۆ ئه‌وان بارانی تیایه‌ بۆیه‌ پێی دڵخۆش بوون [ بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ ] هود - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ڵكو ئه‌مه‌ ئه‌و سزایه‌یه‌ كه‌ خۆتان په‌له‌تان ده‌كردو داواتان ئه‌كرد [ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢٤) ] ئه‌مه‌ بایه‌كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاری تیادایه‌ بۆتان."},{"id":25,"translation":"[ تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّهَا ] هه‌موو شتێك له‌ناو ئه‌دات و تێكئه‌شكێنێ به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ فَأَصْبَحُوا لَا يُرَى إِلَّا مَسَاكِنُهُمْ ] كاتێك كه‌ ئه‌و بایه‌ هات و خۆیان و سه‌روه‌ت و سامانی له‌ناو بردن و هیچ شتێكیان نه‌ماو دوای بڕین ته‌نها خانوو ماڵه‌كانیان نه‌بێت [ كَذَلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ (٢٥) ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ سزای كه‌سانێكی تاوانبارو موشریك ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانمان به‌ درۆ بزانن و شوێنیان نه‌كه‌ون، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كاتێك با هه‌ڵی بكردایا ده‌ترساو ره‌نگی تێك ده‌چوو ده‌هات و ده‌ڕۆی و ده‌یفه‌رموو: (چۆن دڵنیا بم سزای تیادا نیه‌، چونكه‌ قه‌ومێك به‌ با سزا دراون و ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێندۆته‌وه‌)."},{"id":26,"translation":"[ وَلَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيمَا إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئوممه‌تانی پێشترمان جێگیر كردبوو له‌سه‌ر زه‌وی و سه‌روه‌ت و سامان و هێزو توانامان پێ به‌خشین هه‌روه‌كو چۆن ئه‌ی خه‌ڵكی مه‌ككه‌ به‌ ئێوه‌شمان به‌خشیوه‌ به‌ڵام ئه‌وان له‌ ئێوه‌ به‌هێزتر بوون [ وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَلَا أَبْصَارُهُمْ وَلَا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ بیستن و بینین و دڵمان پێ به‌خشیبوون بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانی پێ بێنن، به‌ڵام نه‌ بیستنیان نه‌ بینینیان نه‌ دڵیان هیچ سوودی پێ نه‌گه‌یاندن و ئیمانیان نه‌هێنا [ إِذْ كَانُوا يَجْحَدُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ] كاتێك كه‌ ئه‌وان نكوڵیان له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كردو باوه‌ڕیان پێ نه‌ئه‌هێنا [ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٢٦) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ده‌وری دان و له‌ناوی بردن و گرتیانیه‌وه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا مَا حَوْلَكُمْ مِنَ الْقُرَى ] وه‌ ئه‌ی خه‌ڵكی مه‌ككه‌ ئه‌و شارو دێیانه‌ی ده‌وروپشتی ئێوه‌مان هه‌موو له‌ناوبرد كه‌ شوێن پێغه‌مبه‌رانیان نه‌كه‌وتن وه‌كو دێیه‌كانی قه‌ومی (ثهمودو لوط) و ئه‌وانه‌ی كه‌ لێتان نزیكن و ئه‌یانبینن [ وَصَرَّفْنَا الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٢٧) ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان ڕوون كردۆته‌وه‌و جۆراو جۆر كردووه‌ به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌و واز له‌ كوفر بێنن و ئیمان بێنن."},{"id":28,"translation":"[ فَلَوْلَا نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْبَانًا آلِهَةً ] ئه‌وه‌ بۆچی ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ به‌ گومانی خۆتان ئه‌ڵێن ئه‌مانه‌ خوان بۆ سه‌ریان ناخه‌ن كاتێك كه‌ تیائه‌چن و له‌ناوئه‌چن، یاخود بۆ خواكانی ئێوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا سه‌رتان ناخه‌ن ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌تان وت: ئێمه‌ بۆیه‌ ئه‌وانه‌ ئه‌په‌رستین و كردوومانن به‌ خوا بۆ ئه‌وه‌ی له‌ خوای گه‌وره‌مان نزیك بكه‌نه‌وه‌ [ بَلْ ضَلُّوا عَنْهُمْ ] به‌ڵكو لێیان ون ئه‌بن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا [ وَذَلِكَ إِفْكُهُمْ وَمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٢٨) ] وه‌ ئه‌مه‌ ئه‌و درۆهه‌ڵبه‌ستنه‌ی ئه‌وانه‌ كه‌ له‌ دونیا درۆیان هه‌ڵئه‌به‌ست كه‌ ئه‌یانووت ئه‌مانه‌ خوان."},{"id":29,"translation":"{موسڵمان بوونى جنییه‌كان} [ وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كۆمه‌ڵێك له‌ جنییه‌كانمان نارد بۆ لات كه‌ گوێ له‌ قورئان بگرن، كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ دۆڵی (نه‌خله‌) قورئانی بۆ صه‌حابه‌ ئه‌خوێنده‌وه‌ جنییه‌كان كه‌ نۆ كه‌س بوون هاتن و گوێیان له‌ قورئان گرت و خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ فَلَمَّا حَضَرُوهُ ] كاتێك ئاماده‌ی قورئان خوێندنه‌وه‌كه‌ بوون [ قَالُوا أَنْصِتُوا ] هه‌ندێكیان به‌ هه‌ندێكیانیان وت: بێ ده‌نگ بن و گوێ بگرن [ فَلَمَّا قُضِيَ ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ قورئان خوێندنه‌كه‌ ته‌واو بوو [ وَلَّوْا إِلَى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ (٢٩) ] گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای قه‌ومه‌كه‌یان وه‌ ئاگاداری قه‌ومه‌كه‌یان كرده‌وه‌ كه‌ ئیمان بێنن."},{"id":30,"translation":"[ قَالُوا يَا قَوْمَنَا إِنَّا سَمِعْنَا كِتَابًا أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى ] وتیان: ئه‌ی قه‌ومی خۆمان ئێمه‌ گوێبیستی كتابێك بووین كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ له‌ دوای موساوه‌ - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه‌، كه‌ خۆیان پێشتر جووله‌كه‌ بوونه‌و موسڵمان بوون [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ] كه‌ به‌ڕاستدانه‌ری كتابه‌ ئاسمانیه‌كانی پێش خۆیه‌تی [ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ وَإِلَى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ (٣٠) ] هیدایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌دات بۆ بیروباوه‌ڕی حه‌ق و ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌ دینی ئیسلامه‌."},{"id":31,"translation":"[ يَا قَوْمَنَا أَجِيبُوا دَاعِيَ اللَّهِ ] وتیان: ئه‌ی قه‌ومی خۆمان وه‌ڵامی بانگخوازی خوای گه‌وره‌ بده‌نه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ وَآمِنُوا بِهِ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُجِرْكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٣١) ] وه‌ ئیمانی پێ بێنن خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێ وه‌ له‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاری ئاگری دۆزه‌خ ئه‌تانپارێزێ."},{"id":32,"translation":"[ وَمَنْ لَا يُجِبْ دَاعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك وه‌ڵامی بانگخوازی خوای گه‌وره‌ نه‌داته‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا له‌ ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ڕزگاری نابێت و توانای ڕاكردن و ڕزگاربوونی نیه‌ [ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءُ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ پشتیوان و سه‌رخه‌رێكی تری نیه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بیپارێزێ [ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٣٢) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادان."},{"id":33,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى ] ئایا نابینن و بیر ناكه‌نه‌وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ وه‌ لاوازو بێ ده‌سه‌ڵات نه‌بووه‌ له‌ دروست كردنیاندا توانای هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ مردووش زیندوو بكاته‌وه‌ [ بَلَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٣) ] به‌ڵێ خوای گه‌وره‌ توانای به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":34,"translation":"[ وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَلَيْسَ هَذَا بِالْحَقِّ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ كافران به‌ چاوی خۆیان ئاگری دۆزه‌خ ئه‌بینن پێیان ئه‌ووترێ: ئایا ئه‌مه‌ حه‌ق نیه‌؟ ئایا له‌ دونیا پێمان نه‌ووتن كه‌ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌و ئاگری دۆزه‌خ هه‌یه‌؟ [ قَالُوا بَلَى وَرَبِّنَا ] دانی پێدا ده‌نێن و ئه‌ڵێن: به‌ڵێ سوێند به‌ په‌روه‌ردگارمان هه‌یه‌ و حه‌قه‌و ڕاسته‌ [ قَالَ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٣٤) ] پێیان ئه‌ووترێ: ده‌ی بچێژن سزای خوای گه‌وره‌ به‌هۆی كوفر كردنتان له‌ دونیادا."},{"id":35,"translation":"[ فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئارام بگره‌ هه‌روه‌كو چۆن پێغه‌مبه‌رانی (ئولول عه‌زم) كه‌ خاوه‌نی عه‌زیمه‌ت و دامه‌زراوی بوونه‌ ئارامیان گرتووه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئازاری قه‌ومه‌كانیان كه‌ (نوح و ئیبراهیم و موسا و عیسا و محمد) بوونه‌ (سه‌ڵات و سه‌لامی خوایان لێ بێت) [ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ ] وه‌ په‌له‌ی سزا مه‌كه‌ سزایان بۆ داببه‌زێ [ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ ] ڕۆژێك كه‌ به‌ چاوی خۆیان سزای خوای گه‌وره‌ ده‌بینن كه‌ له‌ دونیا هه‌ڕه‌شه‌یان لێ كرا بوو پێی [ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ] وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ له‌ دونیادا نه‌ژیابێتن ته‌نها چه‌ند كاتێك له‌ ڕۆژدا [ بَلَاغٌ ] ئه‌م قورئانه‌ی كه‌ تۆ ئامۆژگاریانی پێ ئه‌كه‌ی ڕاگه‌یاندنێكه‌ تا عوزریان نه‌مێنێ له‌ قیامه‌ت [ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ (٣٥) ] وه‌ هیچ كه‌سێك له‌ناو ناچێ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌، والله أعلم."}]},{"id":47,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی محمد - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ سووره‌تی كوشتار كردنیشی پێ ده‌وترێت سووره‌تێكی مه‌ده‌نی یه‌ له‌ وته‌ی هه‌موو زانایان ته‌نها (ابن عباس و قه‌تاده‌و سه‌عیدی كوری جوبه‌یرو زه‌حاك) نه‌بێت كه‌ ده‌ڵێن: مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تی (١٣) نه‌بێت كه‌ له‌ رێگای كۆچ كردن دابه‌زی، (٣٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ (١) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ وه‌ ڕێگریان كردووه‌ له‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌ی چاكیشیان هه‌بوو بێت خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ و پووچه‌ڵ ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":2,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ (٢) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ وه‌ ئیمانیان هێناوه‌ به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه‌ كه‌ ئه‌مه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌یه‌و كه‌لامی خوای گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ تاوانه‌كانی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌سڕێته‌وه‌، وه‌ لێیان خۆش ئه‌بێ وه‌ كاروباریان چاك ئه‌كات، وه‌ ئیصڵاحی حاڵیان ئه‌كات، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)"},{"id":3,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْبَاطِلَ وَأَنَّ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ ] چونكه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌ شوێنی دینێكی پووچه‌ڵ و بیروباوه‌ڕێكی به‌تاڵ كه‌وتوون، وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ شوێن ئه‌و حه‌قه‌ كه‌وتوونه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆیان هاتووه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ [ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثَالَهُمْ (٣) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ نموونه‌كانیان بۆ خه‌ڵكی ئه‌هێنێته‌وه‌."},{"id":4,"translation":"{له‌ كاتى جه‌نگدا له‌ گه‌ردنى كافران بده‌ن} [ فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر گه‌یشتن به‌ كافران له‌ مه‌یدانی جه‌نگدا ئه‌وه‌ بده‌ن له‌ گه‌ردنیان [ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ ] تا كوشتارێكی زۆریان لێ ئه‌كه‌ن وه‌ لاوازیان ئه‌كه‌ن ئه‌و كاته‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ دیل گرتان بیانبه‌ستنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕانه‌كه‌ن [ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً ] دوای كۆتایی هاتنی جه‌نگ و كوشتار ئه‌توانن به‌بێ به‌رامبه‌ر دیله‌كان ئازاد بكه‌ن یاخود به‌به‌رامبه‌ر ئازادیان بكه‌ن [ حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ] تا جه‌نگ كۆتایی دێت له‌گه‌ڵ كافراندا، یاخود تا چه‌كه‌كانیان فڕێ ئه‌ده‌ن و تێكئه‌شكێن، یاخود تا شه‌ریك دانان بۆ خوا نامێنێت [ ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت خۆی به‌سه‌ر كافراندا سه‌ر ئه‌كه‌وێ وه‌ توانای سه‌ركه‌وتنی هه‌یه‌ به‌سه‌ریانداو ئه‌توانێ له‌ناویان ببات و له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ سزایان بۆ بنێرێت به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران شه‌ڕ بكه‌ن [ وَلَكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م جه‌نگ و كوشتاره‌ له‌سه‌ر ئێوه‌ پێویست ئه‌كات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ندێكتان به‌ هه‌ندێكتان تاقیبكاته‌وه‌ تا ده‌ربكه‌وێ كێ ئارامگره‌ وه‌ كێ ڕاستگۆیه‌ {تایبه‌تمه‌ندێكانى شه‌هید لاى خواى گه‌وره‌} [ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ (٤) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌دا كوژراون خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان نافه‌وتێنێ و به‌ڵكو گه‌شه‌ی پێده‌كات و زیادی ده‌كات و ئه‌جرو پاداشتی ته‌واویان ئه‌داته‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (شه‌هید لای خوای گه‌وره‌ شه‌ش تایبه‌تمه‌ندێتی بۆ هه‌یه‌: له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م دڵۆپه‌ خوێن كه‌ لێی ده‌ڕژێت خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو تاوانه‌كانی خۆش ده‌بێت، ته‌نها قه‌رزاری نه‌بێت، وه‌ شوێنی خۆی له‌ به‌هه‌شت ده‌بینێت، وه‌ تاجی رێزی له‌سه‌ر ده‌كرێت كه‌نه‌خش كراوه‌ به‌ دوڕڕو مرواری، هه‌ر مرواریه‌كی له‌ هه‌موو دونیاو ئه‌وه‌ی تێیدایه‌ چاكتره‌، وه‌ حه‌فتاو دوو حۆری پێ ده‌درێت، وه‌ له‌ سزای گۆڕ پارێزراو ده‌بێت، وه‌ شه‌فاعه‌ت بۆ حه‌فتا كه‌س له‌ خزمه‌كانی ده‌كات)."},{"id":5,"translation":"[ سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ (٥) ] خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تیان ئه‌دات، واته‌: ڕێگه‌ی به‌هه‌شتیان نیشان ئه‌دات وه‌ كاروباریان چاك ئه‌كات و ئیصڵاحی حاڵیان ئه‌كات."},{"id":6,"translation":"[ وَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمْ (٦) ] وه‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ به‌هه‌شتی پێ ناساندوون، ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ چۆن ماڵه‌كانی خۆیان له‌ دونیا شاره‌زان له‌وه‌ زیاتر شاره‌زای ماڵه‌كانی خۆیانن له‌ به‌هه‌شتدا."},{"id":7,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ (٧) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر ئێوه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ سه‌ربخه‌ن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ش ئێوه‌ سه‌ر ئه‌خات وه‌ پێتان جێگیر ئه‌كات له‌ مه‌یدانی جه‌نگدا، یاخود له‌سه‌ر پردی (صیراط)."},{"id":8,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْسًا لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ (٨) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كافر بوونه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی و تیاچوون و به‌دبه‌ختی بۆ ئه‌وان وه‌ ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌ی چاكیشیان هه‌بێ له‌ دونیا خوای گه‌وره‌ به‌تاڵی ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":9,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ (٩) ] چونكه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زی ئه‌وان پێیان ناخۆش بوو ڕقیان له‌ قورئان بوو بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ كردنه‌وه‌."},{"id":10,"translation":"[ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا كافرانی قوڕه‌یش به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشای سه‌ره‌نجامی كافرانی پێش خۆیان بكه‌ن بزانن خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون تا په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رگرن [ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن [ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا (١٠) ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و سزایه‌ش بۆ ئه‌م كافرانه‌ هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن."},{"id":11,"translation":"{خواى گه‌وره‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رى باوه‌ڕدارانه‌} [ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَأَنَّ الْكَافِرِينَ لَا مَوْلَى لَهُمْ (١١) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌ری باوه‌ڕدارانه‌، وه‌ كافرانیش هیچ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانێكیان نیه‌، له‌ جه‌نگی ئوحود (ئه‌بو سوفیان) وتی: ئێمه‌ (عوززا) مان هه‌یه‌و ئێوه‌ (عوززا)تان نیه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا وه‌ڵامی ناده‌نه‌وه‌؟ وتیان: بڵێین چی؟ فه‌رمووی: بڵێن: (خوای گه‌وره‌ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانی ئێمه‌یه‌و ئێوه‌ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانتان نیه‌)."},{"id":12,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوونه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شتانێكه‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات وه‌ ئاو به‌ ژێر خانوو داره‌كانیاندا ئه‌ڕوات [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ (١٢) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كافر بوونه‌ له‌ ژیانی دونیادا ڕائه‌بوێرن و كات به‌سه‌ر ئه‌به‌ن وه‌ ئه‌خۆن هه‌روه‌كو چۆن ئاژه‌ڵ ئه‌خوات، ته‌نها هه‌م و غه‌میان سك و دامێنیانه‌ وه‌ ئاگر شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌مانه‌یه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْيَتِكَ الَّتِي أَخْرَجَتْكَ أَهْلَكْنَاهُمْ فَلَا نَاصِرَ لَهُمْ (١٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی شارو دێیه‌كانی تر هه‌بووه‌ كه‌ له‌ خه‌ڵكی مه‌ككه‌ی تۆ به‌هێزتر بوونه‌ ئه‌و مه‌ككه‌یه‌ی كه‌ تۆیان لێی ده‌ركرد خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردوون وه‌ هیچ كه‌سێك نه‌بووه‌ كه‌ سه‌ریان بخات، واته‌: ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یشیش ئیمان نه‌هێنن له‌ناویان ئه‌به‌ین وه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ كه‌ سه‌ریان بخات، وه‌ ئه‌مان زۆر لاوازترن له‌ ئوممه‌تانی پێشتر، كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ مه‌ككه‌ ده‌ركرا له‌ رێگا ئاوڕی دایه‌وه‌و فه‌رمووی: (ئه‌ی مه‌ككه‌ تۆ خۆشه‌ویستترین شاری لای خوای گه‌وره‌، وه‌ لای منیش، وه‌ ئه‌گه‌ر هاوبه‌شبڕیارده‌ران ده‌ریان نه‌كردمایه‌ هه‌رگیز ده‌رنه‌ده‌چووم) خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند."},{"id":14,"translation":"[ أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ (١٤) ] ئایا كه‌سێك له‌سه‌ر به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا و زانیاری و چاوڕۆشنی و یه‌قین بێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ شه‌یتان كرده‌وه‌ خراپه‌كانی بۆ ڕازاندبێته‌وه‌ وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی خۆی كه‌وتبێت؟ نه‌خێر ئه‌م دوو كه‌سه‌ یه‌كسان نین."},{"id":15,"translation":"{خواردنه‌وه‌كانى به‌هه‌شت} [ مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ ] نمونه‌و سیفه‌تی ئه‌و به‌هه‌شته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ كه‌سانی موتته‌قی و له‌خواترس داوه‌ جۆره‌ها ڕووباری تیادایه‌ له‌ ئاو كه‌ تێكنه‌چووه‌و نه‌گۆڕاوه‌و بۆگه‌ن نه‌بووه‌ [ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ ] وه‌ چه‌نده‌ها ڕووباری تری تیادایه‌ له‌ شیر كه‌ ئه‌میش تامی نه‌گۆڕاوه‌ وه‌ شیرێكه‌ له‌وپه‌ڕی پاكی و سافی و شیرینی و چه‌وری و سپێتییه‌ [ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ ] وه‌ چه‌نده‌ها ڕووباری تر له‌ مه‌ی كه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌یخۆنه‌وه‌ تام و چێژو له‌زه‌تی لێ ئه‌كه‌ن وه‌كو مه‌ی دونیا نیه‌ كه‌ تام و بۆنی ناخۆش بێت و مرۆڤـ توشی سه‌رئێشه‌و سك ئێشه‌ بكات [ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى ] وه‌ چه‌نده‌ها ڕووباری تر له‌ هه‌نگوینی پاڵفته‌كراو كه‌ له‌وپه‌ڕی جوانی و پاكی و تام و بۆن خۆشیدایه‌ [ وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ ] وه‌ هه‌موو به‌روبووم و به‌رهه‌مێكیان بۆ هه‌یه‌ له‌به‌هه‌شتدا [ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ ] وه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ [ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا ] ئایا كه‌سانێك له‌م نازو نیعمه‌تانه‌ی به‌هه‌شتدا بن وه‌كو كه‌سانێك وان بۆ هه‌میشه‌یی و به‌نه‌مری له‌ ئاگری دۆزه‌خدان؟ وه‌ كاتێك كه‌ ئاویان پێ ئه‌درێ ئاوێكی گه‌رمی كوڵاوی ناو ئاگری دۆزه‌خیان پێ ئه‌درێ؟ [ فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ (١٥) ] كه‌ هه‌موو گه‌ده‌یان ئه‌پچڕێنێ و ئه‌یتاوێنێته‌وه‌ له‌به‌ر زۆر گه‌رمی، نه‌خێر یه‌كسان نین، كه‌واته‌ كار بۆ به‌هه‌شت بكه‌ن و خۆتان له‌ دۆزه‌خ بپارێزن."},{"id":16,"translation":"[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ] وه‌ هه‌یانه‌ له‌ مونافیقان گوێ له‌ تۆ ئه‌گرن ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - [ حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِكَ ] تا له‌ مه‌جلیسی تۆ ده‌رئه‌چن [ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا ] به‌ زانایانی صه‌حابه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ ئێستا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - باسی چی ئه‌كرد؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێناگه‌ن، یاخود وه‌كو گاڵته‌پێكردن وا ئه‌ڵێن [ أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ ] ئا ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ مۆری داوه‌ به‌سه‌ر دڵیاندا له‌ هیچ شتێك تێنه‌گه‌ن [ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ (١٦) ] وه‌ شوێنی هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان كه‌وتوون."},{"id":17,"translation":"[ وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْوَاهُمْ (١٧) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ رێگای هیدایه‌تیان گرتۆته‌به‌رو هاتوونه‌ته‌ سه‌ر ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ زیاتر هیدایه‌تیان ئه‌دات و دامه‌زراویان ده‌كات له‌سه‌ری و ته‌قوایان پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":18,"translation":"[ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جَاءَ أَشْرَاطُهَا ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێكن جگه‌ له‌ هاتنی قیامه‌ت نه‌بێ كه‌ له‌ ناكاودا دێت كه‌ زۆربه‌ی نیشانه‌كانی هاتووه‌ [ فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ (١٨) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ قیامه‌ت هات ئه‌و كاته‌ یادخستنه‌وه‌و ته‌وبه‌ كردن و ئیمان هێنان سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":19,"translation":"[ فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - زانیاریت هه‌بێ و بزانه‌ به‌وه‌ی كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (اللَّه) نه‌بێ وه‌ به‌رده‌وام به‌ له‌سه‌ر ئه‌مه‌ [ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ] (عبدالله¬ی كوڕی سه‌رجس) ده‌فه‌رمێت: هاتمه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خواردنی ده‌خوارد منیش له‌گه‌ڵیدا خواردم، وتم: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خوای گه‌وره‌ لێت خۆش بێت، فه‌رمووی: (له‌ تۆیش خۆش بێت)، وتم: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داوای لێخۆش بوونت بۆ بكه‌م؟ فه‌رمووی: (به‌ڵێ، بۆ خۆیشتان داوا بكه‌ن) وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌: وه‌ داوای لێخۆشبوون بكه‌ بۆ تاوانه‌كانی خۆت و بۆ باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت، كه‌ ئه‌میش وروژاندن و هاندانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، من له‌ رۆژێكدا زیاتر له‌ حه‌فتا جار داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌كه‌م و بۆ لای ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌) [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَاكُمْ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری هه‌یه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا ئه‌یكه‌ن یان له‌ قیامه‌ت، یاخود به‌ ڕۆژ ئه‌یكه‌ن یاخود به‌ شه‌و، یاخود له‌ شوێنی خۆتان ده‌یكه‌ن یان له‌ سه‌فه‌ردا."},{"id":20,"translation":"[ وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْلَا نُزِّلَتْ سُورَةٌ ] وه‌ باوه‌ڕداران ئه‌ڵێن: ئه‌وه‌ بۆچی خوای گه‌وره‌ سووره‌تێك دانابه‌زێنێت كه‌ فه‌رمان بكات به‌ جیهادو كوشتاری كافران [ فَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتَالُ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ سووره‌تێكی موحكه‌م دابه‌زێ كه‌ ماناكه‌ی ئاشكرا بێت، یان مه‌نسوخ نه‌بێ وه‌ باسی كوشتاری كافرانی تیابێ {هه‌ندێك له‌ سیفاتى مونافیقان} [ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نه‌خۆشی دوودڵی و گومان له‌ دڵیاندایه‌ كه‌ مونافیقانن ئه‌بینی كه‌ ته‌ماشات ئه‌كه‌ن وه‌كو ته‌ماشا كردنی كه‌سێك كه‌ له‌ سه‌ره‌مه‌رگدا بێت كاتێك كه‌ چاوی تێ ئه‌ڕوانێت له‌به‌ر ترسنۆكیان له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی دوژمن [ فَأَوْلَى لَهُمْ (٢٠) ] هه‌ڕه‌شه‌و تیاچوون بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ حاڵیان وایه‌، یاخود باشتر وابوو كه‌ گوێڕایه‌ڵ بوونایا."},{"id":21,"translation":"[ طَاعَةٌ وَقَوْلٌ مَعْرُوفٌ ] ئه‌گه‌ر گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌یان بكردایه‌ وه‌ وته‌ی باشیان بوتایه‌ ئه‌مه‌ باشتر بوو بۆیان [ فَإِذَا عَزَمَ الْأَمْرُ ] وه‌ كاتێك كه‌ كاره‌كه‌ جدی بوو، وه‌ كوشتاری كافران ده‌ستیپێكرد [ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ (٢١) ] ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ ڕاستیان بكردایه‌و ئیمانیان بهێنایه‌و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌یان بكردایه‌ ئه‌وه‌ بۆیان باشتر بوو له‌وه‌ی كه‌ سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":22,"translation":"[ فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ (٢٢) ] ئایا دووباره‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌رده‌می نه‌فامیدا له‌سه‌ری بوون و پشت ئه‌كه‌ن له‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ و جیهاد كردن وه‌ ئاشووب له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌نێنه‌وه‌ وه‌ په‌یوه‌ندی خزمایه‌تیتان ناگه‌یه‌نن، واته‌: نابێ وا بكه‌ن."},{"id":23,"translation":"[ أُولَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ (٢٣) ] ئه‌و سته‌مكارانه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تی لێ كردوون و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی دووری خستونه‌ته‌وه‌و كه‌ڕی كردوون له‌ ئاستی بیستنی حه‌ق وه‌ كوێری كردوون له‌ ئاستی بینینی حه‌قدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی هیدایه‌ت نین."},{"id":24,"translation":"{بیركردنه‌وه‌و تێڕامان له‌ قورئانى پیرۆز} [ أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ] ئه‌وه‌ بۆ له‌ قورئان تێنافكرن و تێڕانامێنن و بیری لێ ناكه‌نه‌وه‌ [ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا (٢٤) ] به‌ڵكو وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ دڵیان قوفڵی لێدرابێت و داخرابێت و لێی تێنه‌گه‌ن."},{"id":25,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ (٢٥) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ كوفرو پاشگه‌ز بوونه‌ته‌وه‌ له‌ ئیسلام له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هیدایه‌تیان بۆ ڕوون بۆته‌وه‌و تێگه‌یشتوونه‌و موعجیزه‌ی ئاشكرایان بینیوه‌ ئه‌مه‌ شه‌یتان ئه‌م تاوان و كوفره‌یان بۆ ئه‌ڕازێنێته‌وه‌و بۆیان ئاسان ئه‌كات، وه‌ به‌ڵێنی هیواو ئومێددرێژی و ته‌مه‌ن درێژیان پێ ئه‌دات و هه‌ڵیانده‌خه‌ڵه‌تێنێت."},{"id":26,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ (٢٦) ] ئه‌م مونافیقانه‌ی كه‌ هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ به‌موشریكانیان ئه‌وت له‌ هه‌ندێك شتدا ئێمه‌ گوێڕایه‌ڵیتان ئه‌كه‌ین، واته‌: له‌ دژایه‌تی كردنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی ئاگای له‌ نهێنی ئه‌م كه‌سانه‌ هه‌یه‌."},{"id":27,"translation":"[ فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ (٢٧) ] ئای له‌و كاته‌ی كه‌ فریشته‌كان گیانیان ئه‌كێشن له‌ كاتی گیانكێشانیاندا له‌ ڕوویان ده‌ده‌ن وه‌ له‌ دوایانه‌وه‌ لێیان ئه‌ده‌ن وه‌ سزایان ئه‌ده‌ن، یاخود له‌ كاتی جه‌نگدا كه‌ ئه‌كوژرێن فریشته‌كان لێیان ده‌ده‌ن."},{"id":28,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ (٢٨) ] بۆچی مه‌لائیكه‌ت وا سزایان ئه‌ده‌ن؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان شوێنی شتێك كه‌وتن كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی ناخۆش بوو خوای گه‌وره‌ی تووڕه‌ ئه‌كرد له‌ كوفرو سه‌رپێچی، وه‌ ڕقیان له‌ ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ بوو به‌ دوای ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ نه‌ئه‌گه‌ڕان له‌ ئیمان هێنان و ته‌وحیدو كرده‌وه‌ی چاك، خوای گه‌وره‌ش كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ كردنه‌وه‌."},{"id":29,"translation":"{ئابڕووبردنى مونافیقان} [ أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغَانَهُمْ (٢٩) ] ئایا مونافیقان كه‌ نه‌خۆشی گومان له‌ دڵیاندایه‌ وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و ڕق و كینه‌و ئیره‌ییه‌ی كه‌ له‌ دڵیاندایه‌ به‌رامبه‌ر ئیسلام و موسڵمانان ده‌ری ناكات و ئاشكرای ناكات و ئابڕوویان نابات."},{"id":30,"translation":"[ وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيمَاهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت ئه‌و مونافیقانه‌ت پێ نیشان ئه‌ده‌ین وه‌ به‌ شێوه‌یاندا ئه‌یانناسیته‌وه‌ [ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ ] وه‌ هه‌موویانت پێ ناناسێنین به‌ڵام له‌ قسه‌ كردنیاندا ده‌رئه‌كه‌ون كه‌ ئه‌مانه‌ مونافیقن [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ (٣٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ كرده‌وه‌ی ئێوه‌ هه‌یه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":31,"translation":"{تاقیكردنه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌} [ وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَ أَخْبَارَكُمْ (٣١) ] وه‌ ئێمه‌ تاقیتان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ تا ده‌ركه‌وێت یان ببینین ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ئێوه‌ جیهاد ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و ئارام ئه‌گرن وه‌ تا هه‌واڵی ئێوه‌ ده‌ركه‌وێت و ئاشكرا بێت."},{"id":32,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ (٣٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌و ڕێگریان كردووه‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌، وه‌ دژایه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوایان كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ سه‌رپێچیان كردووه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ هیدایه‌تیان بۆ ڕوون بۆته‌وه‌و بۆ ده‌ركه‌وتووه‌و موعجیزه‌ی ئاشكرایان بینیوه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ هیچ زیانێك به‌ خوای گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نن كاتێك كه‌ كوفر ئه‌كه‌ن وه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان به‌تاڵ ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":33,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ (٣٣) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - وه‌ كرده‌وه‌كانتان به‌تاڵ مه‌كه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رپێچی كردن، یاخود به‌ ڕیا، یاخود به‌هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ له‌دین."},{"id":34,"translation":"{خواى گه‌وره‌ له‌ كافران خۆش نابێت} [ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ مَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ (٣٤) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌و ڕێگریان كردووه‌ له‌ دینی خوای گه‌وره‌ كه‌ خه‌ڵكی موسڵمان بێ پاشان مردوونه‌ به‌و حاڵه‌وه‌و كافر بوونه‌ ئه‌وانه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌رگیز لێیان خۆش نابێت."},{"id":35,"translation":"[ فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ ] وه‌ ئێوه‌ لاوازو بێ هێز مه‌بن له‌ كاتی جه‌نگدا، وه‌ ده‌ستپێشخه‌ری مه‌كه‌ن بۆ صوڵح و ئاشته‌وایی له‌گه‌ڵ كافراندا كه‌ ئێوه‌ زاڵ و باڵاده‌ست و به‌هێزن تا وا نه‌زانن كه‌ ئێوه‌ بێ هێزو لاوازن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌وان ده‌ستپێشخه‌ریان كرد ئێوه‌ وه‌ری بگرن یان ئه‌گه‌ر پێویستتان بوو بیكه‌ن [ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ (٣٥) ] وه‌ هه‌ر ئێوه‌ به‌رزو بڵندو زاڵن به‌ شمشێرو به‌ به‌ڵگه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا، وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵتاندایه‌ به‌ سه‌رخستن و یارمه‌تیدان و پشتیوانی كردنتان، وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی كرده‌وه‌كانتان به‌تاڵ ناكاته‌وه‌و هیچی لێ كه‌م ناكات و به‌ ته‌واوی پاداشتان ده‌داته‌وه‌"},{"id":36,"translation":"[ إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ] ژیانی دونیا ته‌نها بریتییه‌ له‌ یاری و كات به‌سه‌ربردن [ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلَا يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ (٣٦) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئیمان بێنن وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی ته‌واوتان ئه‌داته‌وه‌، وه‌ فه‌رمانتان پێ ناكات به‌وه‌ی كه‌ هه‌موو پاره‌كه‌تان به‌ زه‌كات بده‌ن و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ بیبه‌خشن به‌ڵكو بڕێكی كه‌می كه‌ له‌ چلدا یه‌كه‌."},{"id":37,"translation":"[ إِنْ يَسْأَلْكُمُوهَا فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ داوا بكات هه‌موو پاره‌تان له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ ببه‌خشن ئه‌و كاته‌ به‌لاتانه‌وه‌ قورس ئه‌بێ، واته‌: فه‌قیر ئه‌مێننه‌وه‌و ڕه‌زیلیش ئه‌كه‌ن و نایبه‌خشن [ وَيُخْرِجْ أَضْغَانَكُمْ (٣٧) ] وه‌ ئه‌و كاته‌ ڕق و كینه‌ش له‌ دڵتاندا ده‌رئه‌كه‌وێ، واته‌: ده‌وڵه‌مه‌ند كه‌ هه‌موو پاره‌كه‌ی بدات به‌ فه‌قیر ئه‌و كاته‌ ڕق و كینه‌ ده‌رئه‌كه‌وێت."},{"id":38,"translation":"[ هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئا ئێوه‌ كه‌سانێكن كه‌ بانگ ئه‌كرێن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ببه‌خشن [ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ ] جا هه‌تانه‌ ڕه‌زیلی و چروكی ئه‌كات [ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ڕه‌زیلی بكات ئه‌وه‌ زه‌ره‌رو زیانی ڕه‌زیلیه‌كه‌ ته‌نها بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌ وه‌ ئێوه‌ن كه‌ فه‌قیرو موحتاجی خوای گه‌وره‌ن [ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ پشت هه‌ڵكه‌ن له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات وه‌ ئێوه‌ ئه‌گۆڕێته‌وه‌ به‌ قه‌ومێكی ترو كه‌سانێكی تر ئه‌هێنێ [ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ (٣٨) ] پاشان ئه‌و قه‌ومه‌ وه‌كو ئێوه‌ نابن به‌ڵكو ئیمان دێنن و گوێڕایه‌ڵ ده‌بن و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ده‌به‌خشن، (ئه‌بو هوره‌یره‌) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌، هاوه‌ڵان فه‌رموویان: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كێن ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ پشتهه‌ڵبكه‌ین خوای گه‌وره‌ ده‌یانگۆڕێته‌وه‌ پێمان و پاشان ئه‌وان وه‌كو ئێمه‌ نابن؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ده‌ستی دای به‌ شانی (سه‌لمانی فارسی)داو پاشان فه‌رمووی: (ئه‌مه‌و قه‌ومه‌كه‌ی، وه‌ ئه‌گه‌ر دین له‌سه‌ر ئه‌ستێره‌كان بێت ئه‌وا پیاوانێك له‌ فارس ده‌ستی ده‌خه‌ن)، والله أعلم."}]},{"id":48,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (فه‌تح) (واته‌: ئازاد كردن و رزگار كردن) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌ له‌ كاتى گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ حوده‌یبیه‌ له‌مانگى (ذي القعدة) ساڵى (٦)ى كۆچى دابه‌زى، (٢٩) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {رێككه‌وتننامه‌ى حوده‌یبییه‌} [ إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا (١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ سه‌ركه‌وتن و فه‌تحمان بۆ تۆ كردووه‌ سه‌ركه‌وتن و فه‌تحێكی زۆر ئاشكرا، كه‌ مه‌به‌ست پێی فه‌تحی (مه‌ككه‌) نیه‌ به‌ڵكو مه‌به‌ست پێی صوڵح و ڕێكه‌وتننامه‌ی (حوده‌یبیه‌)یه‌ كه‌ له‌ ساڵی شه‌شی كۆچیدا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ (حوده‌یبیه‌) له‌گه‌ڵ كافرانی قوڕه‌یشدا كردی كه‌ نابێت ئه‌م ساڵ موسڵمانان بچنه‌ مه‌ككه‌وه‌و عومره‌ بكه‌ن، ئیمامى عومه‌ر هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتى: ئایا ئێمه‌ له‌سه‌ر حه‌ق نین و ئه‌وان له‌سه‌ر باتڵن!؟ ئایا كوژراوانى ئێمه‌ له‌به‌هه‌شتدا نین و كوژراوانى ئه‌وان له‌ دۆزه‌خدا نین!؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (به‌ڵێ)، وتى: ئه‌ى ئیتر بۆچى سازش له‌ دینه‌كه‌مان بكه‌ین و بگه‌ڕێینه‌وه‌و هێشتا خواى گه‌وره‌ بڕیارى له‌ نێوانماندا نه‌داوه‌!؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (ئه‌ى كوڕى خه‌تتاب من پێغه‌مبه‌رى خوام و هه‌رگیز خواى گه‌وره‌ ده‌ستبه‌ردارم نابێت و نامفه‌وتێنێت) ئیمامى عومه‌ر به‌ توڕه‌یی گه‌ڕایه‌وه‌و خۆى بۆ نه‌گیراو تا چوو بۆ لاى ئیمامى ئه‌بو به‌كرو وتى: ئه‌ى ئه‌بو به‌كر ئایا ئێمه‌ له‌سه‌ر حه‌ق نین و ئه‌وان له‌سه‌ر باتڵ نین!؟ ئیمامى ئه‌بو به‌كر هه‌مان وه‌ڵامى پێغه‌مبه‌ری خواى - صلی الله علیه وسلم - دایه‌وه‌، وه‌ سوره‌تى فه‌تح دابه‌زى، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ناردى به‌ شوێن ئیمامى عومه‌رداو بۆى خوێنده‌وه‌، ئه‌ویش وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئایا فه‌تحه‌؟ فه‌رمووى: به‌ڵێ، ئه‌میش پێى دڵخۆش بوو، بۆیه‌ پێی وتراوه‌: فه‌تح له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كافران تێكه‌ڵ موسڵمانان ئه‌بوون و خه‌ڵكێكی یه‌كجار زۆریان موسڵمان بوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ گوێیان له‌ موسڵمانان ئه‌بوو، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌رباره‌ى ئه‌م سووره‌ته‌ ده‌فه‌رمێت: (سووره‌تێكم به‌سه‌ردا دابه‌زیووه‌ له‌ دونیاو هه‌رچى له‌ دونیادا هه‌یه‌ خۆشه‌ویستتره‌ له‌لام)."},{"id":2,"translation":"[ لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ ] تا خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانی پێشترو پاشتریشت خۆش بێت، پێشتر مه‌به‌ست پێى پێش پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌، دواتریش دواى پێغه‌مبه‌رایه‌تى، كه‌ ئه‌مه‌ تایبه‌تمه‌ندێتى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ، زانایان كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تاوانى گه‌وره‌ى نه‌كردووه‌، به‌ڵام بۆ تاوانى بچوك جیاوازى له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌و ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌ویشى نه‌كردووه‌، به‌ڵام مه‌به‌ست پێى ئه‌و گله‌ییى و گازندانه‌یه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خواى - صلی الله علیه وسلم - كردووه‌، وه‌كو: رووگرژ كردن و پشت كردنى له‌ پیاوه‌ نابیناكه‌و، ئیزندانى دووڕووه‌كان له‌ غه‌زاى ته‌بوك و ئازاد كردنى دیله‌كان له‌ غه‌زاى به‌در، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (ئه‌م شه‌و ئایه‌تێكم به‌سه‌ردا دابه‌زیووه‌ خۆشه‌ویستتره‌ له‌ لام له‌ هه‌رچى هه‌یه‌ له‌سه‌ر زه‌وى) پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ى بۆ خوێندنه‌وه‌، هاوه‌ڵان فه‌رموویان: پیرۆزت بێت ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خواى گه‌وره‌ روونى كرده‌وه‌ كه‌ چى له‌ تۆ ده‌كات، ئه‌ى چى له‌ ئێمه‌ ده‌كات؟ خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى (٥)ى دابه‌زاند [ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ ] وه‌ تا نیعمه‌تی خۆی ته‌واو بڕژێنێ به‌سه‌رتدا له‌ دونیاو قیامه‌ت، بۆ ئه‌وه‌ی دینه‌كه‌ت ئاشكرا بكه‌ی، یان فه‌تحی مه‌ككه‌ت بۆ بكات [ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا (٢) ] وه‌ هیدایه‌تت بدات بۆ ڕێگای ڕاستی خۆی، یان دامه‌زراوت بكات له‌سه‌ری."},{"id":3,"translation":"[ وَيَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْرًا عَزِيزًا (٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌رت بخات سه‌ركه‌وتنێك كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و زاڵ بیت."},{"id":4,"translation":"{ئیمان زیادو كه‌م ده‌كات} [ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَانًا مَعَ إِيمَانِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هێمنی و ئارامی و ره‌حمه‌تى دابه‌زانده‌ سه‌ر دڵی باوه‌ڕداران له‌ (حوده‌یبیه‌) تا له‌گه‌ڵ ئه‌و ئیمانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ ئیمانیان زیاتر بكات، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئیمان زیادو كه‌م ده‌كات) [ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی سه‌ربازه‌كانی ئاسمان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی سه‌ربازی خوای گه‌وره‌ن له‌ با و باران و فریشته‌و موسڵمانان [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":5,"translation":"[ لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] تا خوای گه‌وره‌ باوه‌ڕداران به‌ پیاو و ئافره‌ته‌وه‌ بخاته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات و جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو خانووه‌كانیاندا ئه‌ڕوات به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ ] وه‌ له‌ تاوانه‌كانیشیان خۆش بێت و سزایان نه‌دات [ وَكَانَ ذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا (٥) ] وه‌ ئه‌میش (چوونه‌ به‌هه‌شت و لێخۆشبوونی تاوان) به‌ڕاستی لای خوای گه‌وره‌ بردنه‌وه‌یه‌كی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":6,"translation":"[ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ ] وه‌ تا خوای گه‌وره‌ سزای دووڕوو هاوبه‌شبڕیارده‌ران بدات به‌ پیاو و ئافره‌تانیانه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ گومانی خراپ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن كه‌ گومانیان وابووه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ تێكئه‌شكێ [ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ ] ئه‌و گومانه‌ خراپه‌ بۆ سه‌ر خۆیان ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و موسڵمانان به‌سه‌ریاندا زاڵ ئه‌بن [ وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ ئه‌گرێ و لێیان تووڕه‌ ئه‌بێ [ وَلَعَنَهُمْ ] وه‌ نه‌فره‌تیان لێ ئه‌كات و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی ده‌ریان ئه‌كات [ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا (٦) ] وه‌ دۆزه‌خیشی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ ئه‌وان بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه."},{"id":7,"translation":"‌[ وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ هه‌رچی سه‌ربازه‌كانی ئاسمان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی هی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌ ژێر فه‌رمانی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا (٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا (٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ تۆمان ناردووه‌ تا شایه‌ت بیت به‌سه‌ر خه‌ڵكى یه‌وه‌ كه‌ دینت پێیان گه‌یاندووه‌، وه‌ موژده‌ده‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی گوێڕایه‌ڵیت ئه‌كه‌ن به‌ به‌هه‌شت، وه‌ ترسێنه‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچیت ئه‌كه‌ن به‌ دۆزه‌خ."},{"id":9,"translation":"[ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (٩) ] وه‌ تا ئیمان به‌ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - بێنن، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌گه‌وره‌ بزانن وه‌ ڕێزو ئیحتیرامی بگرن وه‌ سه‌ری بخه‌ن، وه‌ ته‌سبیحات و زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ به‌یانیان و به‌ ئێواران."},{"id":10,"translation":"{به‌یعه‌تى ریزوان} [ إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ ] ئه‌و هاوه‌ڵانه‌ی كه‌ له‌ ژێر (دارى ريضوان) له‌ (حوده‌یبیه‌) به‌یعه‌ت به‌ تۆ ئه‌ده‌ن ئه‌وه‌ به‌یعه‌تیان به‌ خوای گه‌وره‌ داوه‌، كه‌ به‌یعه‌تیان دا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ڕانه‌كه‌ن، وه‌ له‌سه‌ر مردن، وه‌ بۆ تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ی خوێنی ئیمامی عوسمان كه‌ هه‌واڵێك بڵاو بووه‌وه‌ كه‌ ئیمامی عوسمان كوژراوه‌و شه‌هید بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ناردی بۆ لای كافرانی مه‌ككه‌ [ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ ] ده‌ستی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌رووی ده‌ستی ئه‌وانه‌وه‌یه‌، (جێگیر كردنى ده‌ستى تیایه‌ بۆ خواى گه‌وره‌، كه‌ ده‌بێت وه‌كو خۆى باوه‌ڕمان پێى بێت و نكوڵى لێ نه‌كه‌ین و نه‌یچوێنین به‌ده‌ستى دروستكراوه‌كان، وه‌ ماناكه‌ى نه‌گۆڕین و ته‌ئویلى نه‌كه‌ین، وه‌ پرسیار له‌ چۆنێتیه‌كه‌یشى نه‌كه‌ین، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ خۆى نه‌بێت كه‌س چۆنێتێكه‌ى نازانێت، وه‌ قسه‌ كردن ده‌رباره‌ى سیفاته‌كانى خواى گه‌وره‌ به‌شێكه‌ له‌ قسه‌ كردن ده‌رباره‌ى خواى گه‌وره‌، چۆن باوه‌ڕمان به‌ خواى گه‌وره‌ هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ باوه‌ڕمان به‌ سیفاته‌كانیشى هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌)، وه‌ ماناى ئه‌وه‌یشى تیایه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ ئاگاداریانه‌و سه‌رخه‌رو پشتیوانیانه‌ [ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ئه‌و به‌یعه‌ته‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ زه‌ره‌رو زیانه‌كه‌ی ته‌نها بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا (١٠) ] وه‌ هه‌ركه‌سێك وه‌فای هه‌بێ به‌رامبه‌ر به‌و عه‌هدو به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌خوای گه‌وره‌ی داوه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌داته‌وه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌."},{"id":11,"translation":"[ سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا ] هه‌ندێك له‌ ده‌شتنشینه‌كان دوا كه‌وتن له‌ غه‌زاكه‌و وتیان: ئێمه‌ ماڵ و منداڵمان سه‌رقاڵیان كردین له‌وه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵتدا بێین و كه‌س نه‌بوو سه‌رپه‌رشتییان بكات [ فَاسْتَغْفِرْ لَنَا ] ئه‌ڵێن: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - داوای لێخۆشبوونمان بۆ بكه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی به‌ ده‌م ئه‌یڵێن له‌ دڵیاندا نیه‌، وه‌كو مونافیقانن [ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ تووشی زیانێك یاخود بیه‌وێ تووشی سوودێكتان بكات، كێ هه‌یه‌ بتوانێت شتێكتان بۆ بكات و بتانپارێزێت، واته‌: هه‌موو شتێك به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (١١) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ زۆر زانیارییه‌كی وردی به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ هه‌یه‌ وه‌ ئه‌زانێ بۆچی دواكه‌وتوونه‌."},{"id":12,"translation":"[ بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَبَدًا ] به‌ڵكو ئێوه‌ بۆیه‌ دواكه‌وتن گومانی ئه‌وه‌تان برد كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران هه‌رگیز نه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو كه‌سوكاریان و كافران به‌سه‌ریاندا زاڵ ده‌بن و ڕیشه‌كێشیان ده‌كه‌ن [ وَزُيِّنَ ذَلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ ] وه‌ شه‌یتانیش ئه‌م شته‌ی له‌ دڵتاندا ڕازانده‌وه‌ [ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا (١٢) ] وه‌ ئێوه‌ گومانی خراپتان برد، وه‌ ئێوه‌ به‌ڕاستی كه‌سانێكی خراپ و به‌هیلاك چوو بوون."},{"id":13,"translation":"[ وَمَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَعِيرًا (١٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ئیمان به‌خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌هێنێ ئه‌وه‌ ئێمه‌ بۆ ئه‌م كه‌سه‌ كافرانه‌ ئاگری دۆزه‌خمان داناوه‌ كه‌ سووتێنه‌ره‌."},{"id":14,"translation":"[ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووی ته‌نها هی خوای گه‌وره‌یه‌ [ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت له‌ هه‌ر كه‌سێك خۆش ئه‌بێ به‌ فه‌زڵى خۆى ئه‌وانه‌ی كه‌ شایه‌نی لێخۆشبوونن، وه‌ ویستیشی لێ بێت سزای هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات به‌ ویست و دادپه‌روه‌رى خۆی [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (١٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":15,"translation":"{مونافیقان ته‌نها بۆ دونیا هه‌وڵ ده‌ده‌ن} [ سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلَى مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمانان چوون بۆ غه‌زای (خه‌یبه‌ر) وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵێنی سه‌ركه‌وتنی پێدان، ئه‌وانه‌ی كه‌ دواكه‌وتبوون له‌ غه‌زاكه‌ له‌ دووڕووه‌كان وتیان: كاتێك كه‌ ئێوه‌ ئه‌چن بۆ كۆكردنه‌وه‌ی غه‌نیمه‌ت ڕێگامان بده‌ن و لێمان بگه‌ڕێن با ئێمه‌ش دواتان بكه‌وین و له‌گه‌ڵتان بێین، مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌بوو غه‌نیمه‌تیان ده‌ست بكه‌وێت [ يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ ] ئه‌مان ویستیان قسه‌ی خوای گه‌وره‌ بگۆڕن، كه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری دابوو ئه‌و غه‌نیمه‌یه‌ ته‌نها بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ به‌شداری (حوده‌یبیه‌)یان كردووه‌و بۆ كه‌سی تر نیه‌ [ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئێوه‌ نابێ شوێنمان بكه‌ون [ كَذَلِكُمْ قَالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ پێشتریش خوای گه‌وره‌ ئه‌م بڕیاره‌ی دابوو كه‌ غه‌نیمه‌تی (خه‌یبه‌ر) ته‌نها بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ ئاماده‌ی (حوده‌یبیه‌) بوونه‌ [ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا ] مونافیقان ئه‌ڵێن: ئێوه‌ بۆیه‌ نایه‌لن ئێمه‌ شوێنتان بكه‌وین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌سوودیمان پێ ئه‌به‌ن [ بَلْ كَانُوا لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا (١٥) ] به‌ڵكو ئه‌وان مونافیقان تێناگه‌ن ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ ئه‌و كه‌مه‌یش له‌ دونیادا نه‌ك له‌ دیندا."},{"id":16,"translation":"[ قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلَى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دواكه‌وتوونه‌ له‌ ده‌شتنشینه‌كان پێیان بڵێ ئێوه‌ بانگ ئه‌كرێن بۆ جه‌نگێكی تر له‌گه‌ڵ كه‌سانێكدا كه‌ زۆر به‌هێزن كه‌ (هه‌وازین و غه‌ته‌فان) بوونه‌ كه‌ له‌ دوای فه‌تحی مه‌ككه‌ ساڵی هه‌شتی كۆچی بووه‌، یان (سه‌قیف) بوونه‌، یان (به‌نو حه‌نیفه‌) بوونه‌ له‌وانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ (موسه‌یله‌مه‌ی درۆزن) بوونه‌و هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌، یاخود (ڕۆم و فارس) بوونه‌، یاخود (ئه‌بو هوره‌یره‌) ده‌فه‌رمێت: كوردن كه‌سانێكی به‌هێزن [ تُقَاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ ] یان ئه‌وه‌تا كوشتاریان ئه‌كه‌ن یان ئه‌وه‌تا ئه‌وان به‌بێ كوشتار موسڵمان ئه‌بن به‌ ویستى خۆیان [ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا ] ئه‌گه‌ر له‌م شته‌دا ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و جیهاد بكه‌ن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتێكی باشتان ئه‌داته‌وه‌ له‌ دونیادا به‌سه‌ركه‌وتن و غه‌نیمه‌ت له‌ قیامه‌تیش به‌ به‌هه‌شت [ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (١٦) ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیش هه‌ڵكه‌ن هه‌روه‌كو چۆن له‌ پێشتردا له‌ (حوده‌یبیه‌) پشتان هه‌ڵكرد وه‌ ئاماده‌ نه‌بوون ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار له‌ دونیا به‌ تێكشكاندن له‌ قیامه‌تیش به‌ ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":17,"translation":"{خاوه‌ن عوزره‌ شه‌رعییه‌كان} [ لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ ] كوێرو، شه‌ل و، نه‌خۆش عوزریان هه‌یه‌ ئاماده‌ی غه‌زا نه‌بن، وه‌ هیچ شتێكیان له‌سه‌ر نیه‌و تاوانبار نابن [ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یخاته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو خانووه‌كانیاندا ئه‌ڕوات [ وَمَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا (١٧) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش پشت بكات له‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - جیهاد كردن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاری ئه‌دات له‌ دونیاو قیامه‌ت"},{"id":18,"translation":"{موژده‌ دانى به‌هه‌شت به‌ هه‌زارو چوارسه‌د صه‌حابه‌ } [ لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ] ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ڕازی بوو له‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌ ژێر ئه‌و داره‌دا به‌یعه‌ت به‌ تۆ ئه‌ده‌ن له‌ حوده‌یبیه‌ كه‌ ژماره‌یان هه‌زارو چوار سه‌د یان هه‌زارو پێنج سه‌د كه‌س بوو، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (ئه‌وانه‌ى له‌ ژێر ئه‌و داره‌ به‌یعه‌تیاندا هیچ كه‌سێكیان ناچنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌) به‌یعه‌ته‌كه‌ بۆ تۆڵه‌ سه‌ندن بوو بۆ خوێنى ئیمامى عوسمان كه‌ پڕوپاگه‌نده‌ بڵاو بوه‌وه‌ كه‌ كوژراوه‌، كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ناردى بۆ مه‌ككه‌ بۆ ئه‌وه‌ى گفتوگۆ له‌گه‌ڵ قوڕه‌یش بكات تا رێگایان بده‌ن بچنه‌ مه‌ككه‌وه‌و عومره‌ بكه‌ن، به‌ڵام ئه‌وان رێگایان نه‌داو دواتر رێككه‌وتننامه‌ى (حوده‌یبیه‌) كرا، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستێكى خسته‌ ناو ده‌سته‌كه‌ى ترى و فه‌رمووى: (خوایه‌ عوسمان بۆ پێویستى خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - رۆیشتووه‌) ده‌ستى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ عوسمان باشتر بوو له‌ ده‌ستى ئه‌وان بۆ خۆیان، (سه‌عیدى كوڕى موسه‌ییب) ده‌فه‌رمێت: باوكم له‌و كه‌سانه‌ بوو كه‌ له‌ ژێر ئه‌و داره‌ به‌یعه‌تى به‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ، باوكم فه‌رمووى: ساڵى دواتر رۆیشتینه‌وه‌ بۆ حوده‌یبیه‌ له‌ بیرمان كرد و نه‌مانزانى كام داره‌ بوو، سه‌عید فه‌رمووى: هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ یادیان چوو نه‌یانزانى كام داره‌یه‌ ئێستا ئێوه‌ ده‌یزانن!؟ (خواى گه‌وره‌ له‌ بیرى بردنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ خه‌ڵكى نه‌چنه‌ سه‌رى و نه‌یپه‌رستن، كه‌ ئه‌و داره‌ دروست نه‌بێت بپه‌رسترێت و بچیته‌ سه‌رى دارو به‌ردى تر چۆن دروسته‌!!؟) {شایه‌تى دانى خواى گه‌وره‌ بۆ صه‌حابه‌} [ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ زانی چی له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ له‌ ڕاستگۆیی و به‌ ئه‌مه‌كى و گوێڕایه‌ڵى و دامه‌زراوی [ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ ] خوای گه‌وره‌ش هێمنی و ئارامی دابه‌زانده‌ سه‌ر دڵیان [ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا (١٨) ] وه‌ دواتریش پاداشتی دانه‌وه‌ به‌ فه‌تحێكی نزیك كه‌ فه‌تحی خه‌یبه‌رو فه‌تحی مه‌ككه‌و شوێنه‌كانى تر بوو."},{"id":19,"translation":"[ وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا ] وه‌ غه‌نیمه‌تێكی یه‌كجار زۆریان ده‌ست كه‌وت له‌ خه‌یبه‌ردا كه‌ بۆ خۆیان بردیان [ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه‌."},{"id":20,"translation":"[ وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا ] خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی پێ داون كه‌ غه‌نیمه‌تێكی زۆرتان ده‌ست ئه‌كه‌وێ بۆ خۆتان ئه‌یبه‌ن [ فَعَجَّلَ لَكُمْ هَذِهِ ] ئه‌مه‌ی خه‌یبه‌ری بۆ پێش خستن [ وَكَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ ] وه‌ پاراستنی له‌ ده‌ستی خه‌ڵكی، كه‌ هه‌ندێك له‌ كافران هاتن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ موسڵماناندا بكه‌ن خوای گه‌وره‌ ترسی خسته‌ دڵیانه‌وه‌، یاخود خوای گه‌وره‌ پاراستنی له‌ ده‌ستی جوله‌كه‌كانى خه‌یبه‌ر [ وَلِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ ] وه‌ تا ببێته‌ نیشانه‌یه‌ك بۆ باوه‌ڕداران له‌سه‌ر ڕاستگۆیی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَهْدِيَكُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا (٢٠) ] وه‌ تا هیدایه‌تتان بدات بۆ ڕێگای ڕاستی خۆی وه‌ دامه‌زراوتان بكات له‌سه‌ری."},{"id":21,"translation":"[ وَأُخْرَى لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ندێك فه‌تحی تریش هه‌بوو كه‌ له‌و كاته‌دا نه‌تانتوانی بیكه‌ن كه‌ فه‌تحی مه‌ككه‌ بوو [ قَدْ أَحَاطَ اللَّهُ بِهَا ] كه‌ خوای گه‌وره‌ دواتر بۆی فه‌تح و ئاسان كردن وه‌ ده‌وری دا بۆتان [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا (٢١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ توانای به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":22,"translation":"[ وَلَوْ قَاتَلَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (٢٢) ] وه‌ ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یش له‌ حوده‌یبیه‌ كوشتاری ئێوه‌یان بكردایه‌ ئه‌وه‌ پشتیان هه‌ڵئه‌كردو تێكئه‌شكان و كه‌سیان نابینی كه‌ پشتیوان و سه‌رخه‌ریان بێت."},{"id":23,"translation":"[ سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ناو ئوممه‌تانی پێشتریشدا كه‌ دۆستانی خۆی سه‌ر ئه‌خات به‌سه‌ر دوژمناندا [ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا (٢٣) ] وه‌ نابینی سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ گۆڕانكاری به‌سه‌ردا بێت به‌ڵكو به‌رده‌وامه‌."},{"id":24,"translation":"{خواى گه‌وره‌ نه‌یهێشت له‌ مه‌ككه‌ كوشتار روو بدات} [ وَهُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ ] هه‌شتا پیاوى چه‌كدارى خه‌ڵكى مه‌ككه‌ دابه‌زینه‌ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ لاى شاخى (ته‌نعیم) ویستیان له‌ناكاو بده‌ن به‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - هاوه‌ڵانیدا، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ بێ شه‌ڕ گرتیانى و نه‌یانیكوشت و لێیانخۆش بوو ئازادى كردن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی له‌ ده‌ستی ئه‌وان پاراست وه‌ ئه‌وانیشی له‌ ده‌ستی ئێوه‌ پاراست، واته‌: نه‌یهێشت رووبه‌ڕووی یه‌ك ببنه‌وه‌ له‌ مه‌ككه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ی به‌سه‌ریاندا زاڵ كرد [ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا (٢٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه."},{"id":25,"translation":"[ هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] كافران ئه‌وان بوون كه‌ كوفریان كرد وه‌ ڕێگری ئێوه‌یان كرد له‌ (مسجد الحرام) له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆز كه‌ بڕۆن عومره‌ بكه‌ن كه‌ ئێوه‌ شایانتر بوون له‌ وان [ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ ] وه‌ ڕێگریشیان كرد له‌و ئاژه‌ڵ و حوشترانه‌ی كه‌ بردبووتان بۆ سه‌ربڕین نه‌یانهێشت بگاته‌ شوێنی خۆی هه‌ر له‌ حوده‌یبیه‌ له‌وێ سه‌ریان بڕی {دواخستنى فه‌تحى مه‌ككه‌ له‌به‌ر نۆ موسڵمان!} [ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] خوای گه‌وره‌ ڕێگای نه‌دا كه‌ ئێوه‌ كوشتاری كافران بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك پیاوی باوه‌ڕدارو ئافره‌تی باوه‌ڕدار كه‌ ئێوه‌ نایانناسن له‌ناو مه‌ككه‌دا ماونه‌ته‌وه‌و باوه‌ڕدارن ئیمانی خۆیان شاردۆته‌وه‌ كه‌ وتراوه‌: نۆ كه‌س بوونه‌ حه‌وت پیاو و دوو ئافره‌ت، ئه‌و ساڵه‌ له‌به‌ر خاتری ئه‌وانه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌تحی مه‌ككه‌ی دواخست نه‌وه‌كو ئێوه‌ بیانكوژن و نه‌یانناسن وابزانن كافرن ئه‌و كاته‌ تووشی تاوان ئه‌بن و كه‌فاره‌ت ئه‌كه‌وێته‌ سه‌رتان بۆیه‌ دوای خست، (موسڵمان لاى خواى گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌ڕێزه‌ ساڵێك فه‌تحى مه‌ككه‌و حه‌ج و عومره‌ى دواخست له‌به‌ر ئه‌و چه‌ند موسڵمانه‌ كه‌ له‌ مه‌ككه‌ مابوونه‌وه‌ نه‌وه‌كو به‌ هه‌ڵه‌ بكوژرێن، به‌ڵام هه‌ندێك له‌ موسڵمانان زۆر به‌ ئاسانى خوێنى موسڵمانان ده‌رێژن و به‌لایانه‌وه‌ ئاساییه‌!! خوایه‌ په‌نامان بده‌یت و بمانپارێزیت) [ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ ] تا خوای گه‌وره‌ هه‌ر كه‌سێك بخاته‌ ناو ڕه‌حمه‌تی خۆیه‌وه‌و بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئیسلام كه‌ ویستى لێ بێت وه‌ك ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌ مه‌ككه‌دا ماونه‌ته‌وه‌ [ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (٢٥) ] ئه‌گه‌ر كافران و موسڵمانان لێك جیا ببنه‌وه‌ به‌ ته‌واوه‌تی و باوه‌ڕداران له‌ناو كافراندا نه‌مێنن ئه‌وه‌ ئێمه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاری كافران ئه‌ده‌ین به‌ كوشتن."},{"id":26,"translation":"[ إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ ] كافرانی مه‌ككه‌ هێشتا ده‌مارگیری نه‌زانى و نه‌فامى له‌ مێشكیاندا مابوو، كه‌ له‌ رێككه‌وتننامه‌كه‌ نه‌یاننوسى (بسم الله الرحمن الرحيم و، محمد رسول الله، به‌ڵكو نوسییان باسمك اللهم و، محمد بن عبدالله) [ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هێمنی و ئارامی دابه‌زانده‌ سه‌ر دڵی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران [ وَأَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى ] وه‌ په‌یوه‌ستی كردن به‌ وشه‌ی ته‌قواوه‌ كه‌ (لا إله‌ إلا الله) یه‌ [ وَكَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا ] كه‌ ئه‌مان له‌ كافران شایه‌نترن به‌و وشه‌یه‌و ئه‌هلی ئه‌و وشه‌یه‌ن و ئه‌هلی ته‌وحیدن [ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٢٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك."},{"id":27,"translation":"{خه‌وبینینى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌حییه‌} [ لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ] پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - خه‌وی بینی له‌ خه‌ویدا ئه‌چنه‌ مه‌ككه‌وه‌و ته‌واف و عومره‌ ئه‌كه‌ن و له‌ مه‌دینه‌ خه‌وه‌كه‌ى بۆ هاوه‌ڵان گێڕایه‌وه‌، خوای گه‌وره‌ خه‌وبینینه‌كه‌ی پێغه‌مبه‌ری خواى - صلی الله علیه وسلم - به‌ڕاست گێرا، وه‌ خه‌وی پێغه‌مبه‌ران وه‌حیه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ خه‌وێكی حه‌ق بوو كه‌ ئێوه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌چنه‌ ناو (مسجد الحرام) و كه‌عبه‌ی پیرۆزو ته‌واف ئه‌كه‌ن (إن شاء الله) [ آمِنِينَ ] وه‌ به‌ ئه‌مینیش، به‌ڵام بۆ ساڵی داهاتوو [ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ ] هه‌تانه‌ سه‌رتان ئه‌تاشن وه‌ هه‌یشتانه‌ كورتى ئه‌كه‌نه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سێ جار دوعاى كردووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى قژیان ده‌تاشن له‌ حه‌ج یان عومره‌، به‌ڵام یه‌ك جار دوعاى كردووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ قژیان كورت ده‌كه‌نه‌وه‌ [ لَا تَخَافُونَ ] وه‌ ترسی دوژمنیشتان نابێت [ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا (٢٧) ] وه‌ ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ زانى ئێوه‌ نه‌تانزانى كه‌ ئه‌مساڵ ناچنه‌ مه‌ككه‌وه‌و عومره‌ ناكه‌ن خێرى تێدایه‌، یان ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زانی ئێوه‌ نه‌تانزانی خوای گه‌وره‌ به‌ خه‌و پێی وتبوو كه‌ له‌ دوای حوده‌یبیه‌، یان له‌ دواى فه‌تحی خه‌یبه‌ر ئه‌چنه‌ ناو مه‌ككه‌وه‌و فه‌تحی مه‌ككه‌شتان بۆ ئه‌كه‌ین."},{"id":28,"translation":"[ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ناردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - به‌ هیدایه‌ت و زانیارى به‌سوود، وه‌ به‌ دینی حه‌ق و به‌ كرده‌وه‌ی چاك تا ئاشكراو زاڵ و به‌رزی بكات به‌سه‌ر هه‌موو دینه‌كاندا [ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا (٢٨) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌ت بێ له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ له‌سه‌ر ڕاستێتی پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - سه‌رخستنی دینی ئیسلام."},{"id":29,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاتى صه‌حابه‌كان} [ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ] محمد - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ وَالَّذِينَ مَعَهُ ] وه‌ ئه‌و صه‌حابه‌ به‌ڕێزانه‌ى له‌گه‌ڵی بوون [ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ ] سه‌خت و توندن له‌گه‌ڵ كافراندا، وه‌ له‌ نێوان خۆیاندا زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانن، كه‌ ده‌بێت مرۆڤى باوه‌ڕدار وا بێت [ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا ] ئه‌یانبینی هه‌میشه‌ له‌ ڕكوع و سجوددان و نوێژ ئه‌كه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌ [ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا ] مه‌به‌ست و نیه‌تیان ده‌ستخستنی فه‌زڵ و چاكه‌و ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یه‌، (خواى گه‌وره‌ نیه‌تى پاكى صه‌حابه‌ ده‌رده‌خات و شایه‌تى نیازپاكیان بۆ ده‌دات، چۆن ده‌بێت له‌ پاش ئه‌م شایه‌تییه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆیان خه‌ڵكى قسه‌یان پێ بڵێت و جوێنیان پێ بدات و تۆمه‌تباریان بكات؟!!) [ سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ] نیشانه‌ى خشوع و خۆبه‌كه‌مزانین و شێوه‌و ره‌وشت جوانی و دره‌وشاوه‌ی له‌ ڕوویاندا دیاره‌ به‌هۆی زۆرى شوێنه‌واری سوجده‌ بردن و نوێژ كردنیان، (هه‌ركه‌سێك به‌شه‌و شه‌ونوێژ بكات به‌ رۆژ رووى جوان ده‌بێت و پێوه‌ى دیار ده‌بێت) [ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ ] له‌ ته‌ورات و ئینجیلیشدا وه‌سفی ئه‌م صه‌حابه‌ به‌ڕێزانه‌ به‌و شێوازه‌ كراوه‌ [ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ ] نموونه‌ی ئه‌م صه‌حابه‌ به‌ڕێزانه‌ وه‌كو نموونه‌ی ڕووه‌كێك وایه‌ كه‌ سه‌ره‌تا لاوازه‌و دواتر به‌هێز ئه‌بێت و پێ ئه‌گات و گه‌وره‌ ئه‌بێت [ فَاسْتَغْلَظَ ] وه‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌نك و ناسكه‌ دواتر ئه‌ستوورو به‌هێزو درێژ ئه‌بێت [ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ ] ئه‌و كاته‌ له‌سه‌ر پێی خۆی له‌سه‌ر داره‌كه‌ی خۆی ڕائه‌وه‌ستێ [ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ ] جووتیاره‌كه‌ زۆر پێی سه‌رسام ئه‌بێت، كه‌ ئه‌مه‌یش نموونه‌ی صه‌حابه‌ به‌ڕێزه‌كانه‌ كه‌ سه‌ره‌تا لاوازو بێ هێزو كه‌م بوون دواتر خوای گه‌وره‌ به‌هێزی كردن و زۆری كردن تا ببێته‌ خه‌فه‌ت خواردن بۆ كافران و كافران كه‌ ده‌یانبینن خه‌فه‌تیان پێ بخۆن و رقیان لێیان بێت، (ئیمامى مالیك و كۆمه‌ڵێك له‌ زانایان له‌م ئایه‌ته‌وه‌ ئه‌و حوكمه‌یان وه‌رگرتووه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك رقى له‌ صه‌حابه‌ بێت ئه‌وه‌ كافر ده‌بێت). {خواى گه‌وره‌ موژده‌ى به‌هه‌شت به‌ صه‌حابه‌ ده‌دات} [ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا (٢٩) ] خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌و باوه‌ڕدارانه‌ى كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ به‌ لێخۆشبوون و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ كه‌ به‌هه‌شته‌، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت، وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ موژده‌دانه‌ به‌ صه‌حابه‌ به‌ به‌هه‌شت) والله أعلم."}]},{"id":49,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (حوجورات) (واته‌: ژووره‌كان) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌، (١٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {پێچه‌وانه‌ى قورئان و سوننه‌ت مه‌كه‌ن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ قسه‌و كرده‌وه‌تان مه‌خه‌نه‌ پێش ده‌ستى خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، واته‌: پێچه‌وانه‌ی قورئان و سوننه‌ت هیچ شتێك مه‌ڵێن و هیچ كرده‌وه‌یه‌ك مه‌كه‌ن و هیچ بڕیارێك مه‌ده‌ن، وه‌ ته‌نها شوێن قورئان و سوننه‌ت بكه‌ون و پێشیان مه‌كه‌ون، (وه‌ جێگیر كردنى سیفه‌تى ده‌ستى تیادایه‌ بۆ خواى گه‌وره‌ كه‌ پێویسته‌ باوه‌ڕمان پێى هه‌بێت وه‌كو خۆى و نكوڵى لێ نه‌كه‌ین و نه‌یچوێنین به‌ سیفاتى دروستكراوه‌كان و ماناكه‌ى نه‌گۆڕین و پرسیار له‌ چۆنێتییه‌كه‌ى نه‌كه‌ین چونكه‌ خواى گه‌وره‌ خۆى نه‌بێت كه‌س چۆنێتییه‌كه‌ى نازانێت، وه‌ قسه‌ كردن له‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ به‌شێكه‌ له‌ قسه‌ كردن له‌ زاتى خواى گه‌وره‌، چۆن باوه‌ڕمان به‌ زاتى پیرۆزى خواى گه‌وره‌ هه‌یه‌ و نازانین چۆنه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ باوه‌ڕمان به‌ سیفاته‌كانیشى هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌) [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن چونكه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌."},{"id":2,"translation":"{ده‌نگ به‌رز نه‌كردنه‌وه‌ به‌سه‌ر ده‌نگى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم -} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ (٢) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران كاتێك كه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن ده‌نگتان به‌رز مه‌كه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رووی ده‌نگی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ با ده‌نگتان له‌سه‌رووی ده‌نگی ئه‌و نه‌بێ وه‌كو چۆن هه‌ندێكتان له‌گه‌ڵ هه‌ندێكی ترتاندا به‌ ده‌نگى به‌رز قسه‌ ئه‌كه‌ن، واته‌: به‌ڕێزو ئیحتیرامه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - قسه‌ بكه‌ن، یان كه‌ بانگتان كرد مه‌ڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵكو بڵێن: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تووڕه‌بێ به‌ تووڕه‌بوونی ئه‌ویش خوای گه‌وره‌ تووڕه‌بێت و كرده‌وه‌كانتان به‌تاڵ بێته‌وه‌و ئێوه‌ هه‌ست نه‌كه‌ن، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئه‌بوبه‌كرو عومه‌ر) (خوایان لێ ڕازی بێت) دابه‌زی له‌ ساڵى (نۆ)ى كۆچى كه‌ وه‌فدی (به‌نی ته‌میم) هات ئه‌بوبه‌كر (خوا لێی ڕازی بێت) فه‌رمووی: (قه‌عقاعی كوڕی مه‌عبه‌د)یان له‌گه‌ڵدا بنێره‌، ئیمامی عومه‌ر فه‌رمووی: به‌ڵكو (ئه‌قره‌عی كوڕی حابیس) یان له‌گه‌ڵدا بنێره‌، ئیمامى ئه‌بو به‌كر فه‌رمووى: ته‌نها تۆ مه‌به‌ستت ئه‌وه‌ بوو كه‌ پێچه‌وانه‌ى من قسه‌ بكه‌یت، ئیمامى عومه‌ر فه‌رمووى: مه‌به‌ستم پێچه‌وانه‌ كردنى تۆ نه‌بوو، ئیتر ده‌نگیان به‌رز بووه‌وه‌ تا خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند، وه‌ كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى (سابتى كوڕى قه‌یس) كه‌ پیاوێكى ده‌نگ به‌رز بوو له‌ ماڵ ده‌رنه‌چوو به‌رده‌وام ده‌گریا كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پرسیارى كرد وتیان به‌رده‌وام خه‌ریكى گریانه‌و ده‌ڵێت من ده‌نگم به‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - به‌رز كردۆته‌وه‌و كرده‌وه‌م به‌تاڵ بۆته‌وه‌و من دۆزه‌خیم، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: بڕۆن بۆ لاى پێى بڵێن: تۆ دۆزه‌خى نیت به‌ڵكو به‌هه‌شتیت، دواتر له‌ جه‌نگى یه‌مامه‌ شه‌هید بوو."},{"id":3,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌نگیان نزم ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وانه‌ خوای گه‌وره‌ دڵی تاقیكرونه‌ته‌وه‌ بۆ ته‌قواو ته‌قوای ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌ركه‌وتووه‌و له‌ تاقیكردنه‌وه‌كه‌ سه‌ركه‌وتوو بوونه‌، كه‌ دواتر ئه‌بوبه‌كرو عومه‌ر (خوایان لێی ڕازی بێت) زۆر به‌ نزمی له‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌رى خوادا - صلی الله علیه وسلم - قسه‌یان ئه‌كرد، وه‌ ئیمامى عومه‌ر گوێى له‌ ده‌نگى دوو پیاو بوو له‌ مزگه‌وتى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ ده‌نگى به‌رز قسه‌یان ده‌كرد، پێى فه‌رموون: ئایا ئێوه‌ ده‌زانن له‌ كوێ قسه‌ ده‌كه‌ن؟ پاشان فه‌رمووى: ئێوه‌ خه‌ڵكى كوێن؟ وتیان (تائیف)، فه‌رمووى ئه‌گه‌ر خه‌ڵكى مه‌دینه‌ بوونایه‌ ئه‌وا لێمده‌دان و ئازارم پێ ده‌گه‌یاندن، زانایان ده‌فه‌رموون: نابێت له‌ لاى گوڕى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌نگ به‌رز بكرێته‌وه‌و ده‌بێت به‌ زیندوویی و مردوویى رێزى لێبگیرێت، وه‌ له‌ كاتى بیستنى فه‌رمووده‌كانیشى ده‌بێت موسڵمان بێده‌نگ بێت و به‌ڕێزو ئیحترام و به‌گه‌وره‌زانینه‌وه‌ گوێى لێبگرێت [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ (٣) ] ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌."},{"id":4,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِنْ وَرَاءِ الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ (٤) ] (ئه‌قره‌عى كوڕى حابیس) له‌ پشت ژووره‌كانى خێزانه‌كانى پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - بانگى ده‌كرد: ئه‌ى محمد ئه‌ى محمد، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌وانه‌ی له‌ پشت ژووره‌كانه‌وه‌ بانگت لێ ئه‌كه‌ن و له‌ دووره‌وه‌ هاوار ئه‌كه‌ن ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وانه‌ زۆربه‌یان نه‌زانن و نه‌زانی به‌سه‌ریاندا زاڵه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئارامیان بگرتایه‌ تا خۆت ئه‌چوویته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ لایان ئه‌وه‌ باشتر بوو بۆیان [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":6,"translation":"{دڵنیا بوون له‌ هه‌واڵ} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ (٦) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر كه‌سێكی فاسق و ده‌رچوو له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ هه‌واڵێكی بۆ هێنان ئێوه‌ ته‌به‌یون و ته‌ثهبوت بكه‌ن و په‌له‌ مه‌كه‌ن له‌ بڕیارداندا تا دڵنیابن كه‌ ئه‌و هه‌واڵه‌ ڕاسته‌ چونكه‌ دواتر له‌وانه‌یه‌ كه‌سانێك به‌ نه‌زانی تووشی زه‌ره‌رو زیان بكه‌ن وه‌ هه‌ڵه‌تان لێ ڕووبدات وه‌ دواتریش په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ی كه‌ كردووتانه‌، كه‌ وتراوه‌: له‌سه‌ر (وه‌لیدی كوڕی عوقبه‌ی كوڕی ئه‌بی موعه‌يط) دابه‌زیوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ناردوویه‌تی بۆ كۆكردنه‌وه‌ی زه‌كاتی (به‌نی موسته‌لیق)."},{"id":7,"translation":"[ وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ ] وه‌ ئێوه‌ بزانن كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواتان له‌ناودایه‌ - صلی الله علیه وسلم - رێزى بگرن و به‌ گه‌وره‌ى بزانن، ئه‌گه‌ر گوێڕایه‌ڵی ئێوه‌ بكات له‌ زۆرێك له‌ كاروباره‌كانتاندا له‌و هه‌واڵانه‌ی كه‌ پێی ئه‌ده‌ن ئه‌وه‌ تووشی بارگرانى و سه‌غڵه‌تى و ناڕه‌حه‌تی ئه‌بن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جاری وا هه‌یه‌ هه‌واڵی نادروست ئه‌هێنن [ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئیمانی له‌لا خۆشه‌ویست كردوون و ڕازاندوویه‌تیه‌وه‌ له‌ دڵتاندا [ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ ] وه‌ كوفرو له‌ڕێ ده‌رچوون و سه‌رپێچی و تاوانیشی له‌لا بێزێندراو كردوون [ أُولَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ (٧) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیابێ ئه‌وانه‌ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستن."},{"id":8,"translation":"[ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَنِعْمَةً ] ئه‌مه‌ فه‌زڵ و نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئه‌و شتانه‌ی له‌لا خۆشه‌ویست كردوون، ئه‌م خراپانه‌یشی له‌لا بێزێندراو كردوون [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌."},{"id":9,"translation":"{سوڵح و ئاشته‌وایی له‌ نێوان موسڵماناندا} [ وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ] به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وترا بۆ سه‌ردانى (عبدالله¬ى كوڕى ئوبه‌ى كوڕى سه‌لول) ناكه‌یت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر گوێدرێژێك له‌گه‌ڵ موسڵمانان سه‌ردانیان كرد، ئه‌ویش وتى: لیم دوربكه‌وه‌ سوێند به‌ خوا بۆنى گوێدرێژه‌كه‌ت ئازارى دام، پیاوێك له‌ ئه‌نصارێكان وتى: سوێند به‌ خوا گوێدرێژه‌كه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆنى له‌ تۆ خۆشتره‌، كه‌سانێك له‌ قه‌ومه‌كه‌ى بۆ (عبدالله) توڕه‌ بوون و كه‌سانێكى تریش بۆ ئه‌م پیاوه‌ تووڕه‌ بوون تا به‌ په‌له‌ دارخورماو نه‌عل و ده‌ست له‌یه‌كتریاندا، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌گه‌ر دوو كۆمه‌ڵ له‌ باوه‌ڕداران كوشتاری یه‌كیان كردو شه‌ڕیان كرد ئه‌وه‌ ئێوه‌ صوڵح و ئاشته‌وایی بكه‌ن له‌ نێوانیاندا، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ مرۆڤـ به‌ تاوانى گه‌وره‌ له‌ دین و ئیمان ده‌رناچێت و كافر نابێت، ئه‌وه‌تا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى كوشتارى یه‌كترى ده‌كه‌ن خواى گه‌وره‌ هه‌ر به‌ ئیماندار ناویان ده‌بات، به‌ پێچه‌وانه‌ى خه‌واریج و موعته‌زیله‌و هاوبیروڕاكانیان كه‌ به‌ تاوانى گه‌وره‌ موسڵمان كافر ده‌كه‌ن و له‌ دین و ئیمان ده‌رى ده‌كه‌ن) [ فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵێكیشیان زوڵم و سته‌می له‌وه‌ی تر كرد ئه‌وه‌ ئێوه‌ كوشتاری ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ بكه‌ن كه‌ زوڵم ئه‌كات تا ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر گه‌ڕایه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ ئێوه‌ صوڵح و ئاشته‌وایی له‌ نێوانیاندا بكه‌ن به‌ دادپه‌روه‌ری وه‌ دادپه‌روه‌ر بن له‌ نێوانیاندا [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (٩) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ دادپه‌روه‌رن له‌ كاتی بڕیارداندا."},{"id":10,"translation":"{ته‌نها باوه‌ڕداران براى راسته‌قینه‌ى یه‌كترن} [ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ ] ته‌نها باوه‌ڕداران برای ڕاسته‌قینه‌ی یه‌كترن [ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ] ئێوه‌یش صوڵح و ئاشته‌وایی بكه‌ن له‌ نێوان براكانتاندا [ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٠) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ره‌حمتان پێ بكات."},{"id":11,"translation":"{گاڵته‌ به‌ یه‌كترى مه‌كه‌ن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران با كه‌سانێك گاڵته‌ به‌ كه‌سانێكی تر نه‌كه‌ن له‌وانه‌یه‌ گاڵته‌پێكراوه‌كه‌ لای خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ باشتر بێ كه‌ گاڵته‌ی پێ ئه‌كات [ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ ] وه‌ با ئافره‌تانیش گاڵته‌ نه‌كه‌ن به‌ ئافره‌تانێكی تر له‌وانه‌یه‌ ئافره‌ته‌ گاڵته‌پێكراوه‌كان لای خوای گه‌وره‌ باشتر بن له‌وانه‌ی كه‌ گاڵته‌یان پێ ئه‌كه‌ن {تانه‌وته‌شه‌ر له‌ یه‌كترى مه‌ده‌ن} [ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ ] وه‌ تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ خۆتان مه‌ده‌ن، واته‌: تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ یه‌كتری مه‌ده‌ن، (چونكه‌ ئه‌گه‌ر تانه‌و ته‌شه‌رت له‌ خه‌ڵكیدا وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ تانه‌و ته‌شه‌رت له‌ خۆت دابێت و ته‌نها خۆت زه‌ره‌رمه‌ند و تاوانبار ده‌بیت) {ناو و ناتۆره‌ى ناشیرین له‌ یه‌كتر مه‌نێن} [ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ ] وه‌ ناو و ناتۆره‌ی ناشیرین له‌ یه‌كتری مه‌نێن، (ابو جبيرة بن الضحاك) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌رباره‌ى ئێمه‌ى (به‌نى سه‌لیمه‌) دابه‌زى، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هاته‌ مه‌دینه‌ هیچ پیاوێك له‌ ئێمه‌ نه‌بوو ئیلا دوو سێ ناوى هه‌بوو، كه‌ به‌و ناوانه‌ بانگ بكرایه‌ پێى ناخۆش بوو، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ ] له‌ دوای ئیمان هێنان خراپترین ناو ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناو و ناتۆره‌ی خراپ له‌ یه‌كتری بنێن وه‌ ئه‌وه‌ فیسق و له‌ ڕێ ده‌رچوونه‌ [ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (١١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ته‌وبه‌ نه‌كات ئه‌وا ئه‌و كه‌سانه‌ سته‌مكارن."},{"id":12,"translation":"{گومانى خراپ به‌ یه‌كتر مه‌به‌ن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران خۆتان دووربخه‌نه‌وه‌ له‌ زۆرێك له‌ گومان به‌تایبه‌تی گومان بردنی خراپ به‌ كه‌سانی چاك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ندێك له‌ گومان تاوانه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئاگادارتان ده‌كه‌مه‌وه‌ له‌ گومان بردنى خراپ چونكه‌ درۆترین قسه‌یه‌)، وه‌ ئیمامى عومه‌ر ده‌فه‌رمێت: (گومانى باش نه‌بێت به‌ قسه‌ى برا باوه‌ڕداره‌كه‌تى مه‌به‌، له‌ كاتێكدا تۆ ده‌توانێت گومانى باشى پێببه‌یت و به‌ جوانى بۆى لێكبده‌یته‌وه‌و ماناى بكه‌یت) {جاسوسی له‌سه‌ر یه‌كتری مه‌كه‌ن} [ وَلَا تَجَسَّسُوا ] وه‌ جاسوسی له‌سه‌ر یه‌كتری مه‌كه‌ن، (ته‌جه‌سوس) زیاتر بۆ خراپه‌ به‌كاردێت، (ته‌حه‌سوس) زیاتر بۆ چاكه‌ به‌كار دێت، وه‌كو پێغه‌مبه‌ر یه‌عقوب - صلی الله علیه وسلم - به‌ كوڕه‌كانى فه‌رموو: بڕۆن (ته‌حه‌سوس) بكه‌ن له‌ یوسف و براكه‌ى، پیاوێكیان هێنا بۆ لاى (ابن مسعود) وتیان: ئه‌مه‌ فڵانه‌ كه‌سه‌ مه‌ى به‌ ریشیدا ده‌چۆڕێته‌وه‌، فه‌رمووى: قه‌ده‌غه‌ كراوین له‌ جاسوسى و سیخوڕى، به‌ڵام به‌ ئاشكرا شتێك ببینین ئه‌وا سزاى ده‌ده‌ین، (دخین)ى نوسه‌رى (عوقبه‌) ده‌ڵێت: به‌ (عوقبه‌)م وت: دراوسێیه‌كمان هه‌یه‌ مه‌ى ده‌خۆنه‌وه‌ منیش پۆلیسیان لێ ئاگادار ده‌كه‌مه‌وه‌ بیانبه‌ن، (عوقبه‌) وتى: وا مه‌كه‌ به‌ڵام ئامۆژگاریان بكه‌و هه‌ڕه‌شه‌یان لێبیكه‌، وایشى كرد هه‌ر وازیان نه‌هێنا، وتى ده‌چم پۆلیس ئاگادار ده‌كه‌مه‌وه‌، (عوقبه‌) وتى: هاوار بۆ خۆت نه‌كه‌یت، من گوێم له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بووه‌ قه‌ده‌غه‌ى كردووه‌ دواى تاوانى خه‌ڵكى بكه‌ویت {غه‌یبه‌تی یه‌كتری مه‌كه‌ن} [ وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ] وه‌ غه‌یبه‌تی یه‌كتری مه‌كه‌ن، باسی برایه‌كت بكه‌ی به‌ شتێك كه‌ تیایدا بێت و پێی ناخۆش بێت ئه‌وه‌ غه‌یبه‌ته‌، وه‌ ئه‌گه‌ر تیایدا نه‌بێت ئه‌وه‌ بوهتانه‌و گه‌وره‌تره‌، (عائیشه‌) ته‌نها به‌ (صه‌فیه‌)ى وت: باڵاكورته‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (قسه‌یه‌كت كرد ئه‌گه‌ر بیكه‌یته‌ ناو ئاوى ده‌ریاوه‌ بۆگه‌نى ده‌كات) [ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا ] ئایا یه‌كێك له‌ ئێوه‌ پێی خۆشه‌ گۆشتی براكه‌ی بخوات به‌ مردوویه‌تی؟ ئه‌و كه‌سه‌یش كه‌ لێره‌ نیه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ مردوو بێت و ناتوانێ به‌رگری له‌ خۆی بكات [ فَكَرِهْتُمُوهُ ] ئێوه‌ پێتان ناخۆشه‌و لاتان بێزێندراوه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ (١٢) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر ته‌وبه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ قبووڵ ئه‌كات كه‌ ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ زۆر به‌ره‌حم و به‌ به‌زه‌ییه‌."},{"id":13,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى ] ئه‌ی خه‌ڵكی ئێمه‌ ئێوه‌مان دروست كردووه‌ له‌ نێرو مێیه‌ك كه‌ ئاده‌م و حه‌وا بووه‌ [ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ] وه‌ ئێوه‌مان كردووه‌ به‌ چه‌ند گه‌ل و هۆزێكه‌وه‌ تا یه‌كتری بناسن {به‌ڕێزترینتان لای خوای گه‌وره‌ به‌ته‌قواترینتانه‌} [ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ] به‌ڕێزترینتان لای خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ له‌ هه‌موو كه‌س به‌ته‌قواتر بێت ئه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو كه‌س به‌ڕێزتره‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (١٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ وه‌ زانیاریه‌كی زۆر وردی هه‌یه‌."},{"id":14,"translation":"{جیاوازى نێوان ئیسلام و ئیمان} [ قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا ] ده‌شتنشینه‌كان وتیان: ئێمه‌ ئیمانمان هێناوه‌، له‌سه‌ر (به‌نى ئه‌سه‌د بن خوزه‌یمه‌) دابه‌زى كه‌ بانگه‌شه‌ى پله‌ى ئیمانیان كرد كه‌ له‌ پله‌ى ئیسلام به‌رزتره‌ [ قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هێشتا ئێوه‌ ئیمان له‌ دڵتاندا جێگیر نه‌بووه‌ به‌ڵام موسڵمان بوونه‌، ئیسلام شته‌ دیارو ڕووكه‌شیه‌كانه‌و ئیمانیش له‌ دڵدایه‌و بریتیه‌ له‌ به‌راستدانانى دڵ و داننان به‌ زمان و ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌كان به‌لاشه‌ [ وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا ] به‌ڵكو ئێوه‌ بڵێن: ئێمه‌ موسڵمان بووینه‌ [ وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ ] وه‌ هێشتا ئیمان له‌ دڵتاندا جێگیر نه‌بووه‌، (ئیمان له‌ ئیسلام تایبه‌تتره‌) [ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ هیچ شتێك له‌ پاداشتی كرده‌وه‌ باشه‌كانتان لێ كه‌م ناكات [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ته‌نها ئیمانداری ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ئیمانیان به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هێناوه‌ [ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] پاشان هیچ گومانێك تێكه‌ڵ به‌و ئیمانه‌یان نه‌بووه‌ وه‌ جیهادیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ به‌ ماڵ و گیانیان [ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ (١٥) ] ئا ئه‌و كه‌سانه‌ ڕاستگۆن له‌ ئیمان هێنانیان، نه‌ك ئه‌و ده‌شتنشینانه‌ى كه‌ بانگه‌شه‌ى باوه‌ڕ ده‌كه‌ن."},{"id":16,"translation":"[ قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ خوای گه‌وره‌ فێری دینه‌كه‌تان ئه‌كه‌ن و ئێوه‌ هه‌واڵی دین به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌ن له‌وه‌ى كه‌ له‌ دڵدا شاردوتانه‌ته‌وه‌ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] له‌ كاتێكدا هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌و هیچ شتێك له‌ خواى گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك، وه‌ هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا ] (به‌نو ئه‌سه‌د) هاتن بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتیان: ئیمه‌ موسڵمان بووین و كوشتارمان نه‌كردیت و عه‌ره‌ب كوشتاریان كردیت، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - منه‌تت به‌سه‌ردا ئه‌كه‌ن كاتێك كه‌ موسڵمان بوونه‌ [ قُلْ لَا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلَامَكُمْ ] بڵێ: ئێوه‌ منه‌ت مه‌كه‌ن به‌سه‌ر مندا كه‌ موسڵمان بوونه‌ [ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلْإِيمَانِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٧) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ منه‌ت ئه‌كات به‌سه‌ر ئێوه‌دا كه‌ هیدایه‌تی داون بۆ ئیمان وه‌ ئیمانی خستۆته‌ دڵتانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن."},{"id":18,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٨) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ نهێنی و په‌نهانی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان ئه‌زانێ و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن، والله أعلم."}]},{"id":50,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (قاف) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٣٨) نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌، (٤٥) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ نوێژى چه‌ژن سوره‌تى(قاف) و(قه‌مه‌رى) ده‌خوێند، وه‌ هه‌موو رۆژانى جومعه‌ له‌سه‌ر مینبه‌ر سوره‌تى (قاف)ى ده‌خوێند بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ ق ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانى قورئانى پیرۆزه‌وه‌ هاتوون [ وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ خاوه‌ن پله‌و پایه‌ی به‌رزه‌."},{"id":2,"translation":"[ بَلْ عَجِبُوا أَنْ جَاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا شَيْءٌ عَجِيبٌ (٢) ] به‌ڵكو كافران پێیان سه‌یر بوو كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ پێغه‌مبه‌رێكیان له‌ خۆیان بۆ هاتووه‌ كه‌ ئاگاداریان ئه‌كاته‌وه‌، وه‌ وتیان: به‌ڕاستی ئه‌مه‌ شتێكی زۆر سه‌رسوڕهێنه‌ره‌."},{"id":3,"translation":"[ أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ (٣) ] ئایا ئێمه‌ كاتێك بمرین و ببین به‌ خۆڵ و له‌ناو زه‌ویدا بڕزێین ئایا دوای ئه‌وه‌ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌؟ به‌ڕاستی ئه‌مه‌ زۆر دووره‌."},{"id":4,"translation":"[ قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ وَعِنْدَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ (٤) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: نه‌ك هه‌ر توانای زیندوو كردنه‌وه‌ی ئه‌وانمان هه‌یه‌ به‌ڵكو ئه‌شزانین كه‌ زه‌وی چه‌ندێك له‌لاشه‌یان ئه‌خوات و ئاگاداری ئه‌ویشین، وه‌ ئێمه‌ كیتابێكیشمان هه‌یه‌ كه‌ هه‌موو شتێكی تیادا نووسراوه‌و پارێزراوه‌و كۆكه‌ره‌وه‌و پارێزه‌ری هه‌موو شتێكه‌ كه‌ (لوح المحفوظ) ه‌."},{"id":5,"translation":"[ بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَرِيجٍ (٥) ] به‌ڵكو ئه‌وان ئه‌و حه‌قه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆیان هات كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ یان پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وان به‌درۆیان زانی، وه‌ ئه‌وان له‌ كاروبارێكی زۆر تێكهه‌ڵكێش و نادیارو ئاڵۆزو جیاوازدان، واته‌: هه‌ر جاره‌ی قسه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن جارێك ئه‌ڵێن: ساحیره‌و جارێك ئه‌ڵێن: شاعیره‌و جارێك ئه‌ڵێن: فاڵچیه‌."},{"id":6,"translation":"{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِنْ فُرُوجٍ (٦) ] ئایا ته‌ماشای ئاسمان ناكه‌ن له‌سه‌رووی خۆیانه‌وه‌ چۆن دروستمان كردووه‌و ڕامان گرتووه‌و جوانمان كردووه‌و ڕازاندوومانه‌ته‌وه‌ به‌و ئه‌ستێرانه‌، وه‌ هیچ كون و كه‌له‌به‌رو درزێكی تیادا نیه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ (٧) ] وه‌ زه‌ویشمان فراوانكردووه‌و ڕاخستووه‌، وه‌ ئه‌و شاخانه‌یشمان وه‌كو مێخ تیایدا داكوتیوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌جوولێت و نه‌هه‌ژێت، وه‌ له‌ هه‌موو جۆرو جووتێكی جوان دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كمان تیادا ڕوواندووه‌."},{"id":8,"translation":"[ تَبْصِرَةً وَذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ (٨) ] ئه‌مه‌ وه‌كو چاوڕۆشنایى و یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌موو به‌نده‌یه‌ك كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕابێته‌وه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَكًا فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ (٩) ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ ئاوێكی پڕ سودو خێرو به‌ره‌كه‌تمان دابه‌زاندووه‌ به‌هۆی ئه‌و ئاوه‌وه‌ جۆره‌ها باخ و باخاتی زۆرمان ڕوواندووه‌، وه‌ دانه‌وێڵه‌ش كه‌ خه‌ڵكی به‌رووبوومه‌كه‌ی ئه‌ڕنن و ئه‌یخۆن."},{"id":10,"translation":"[ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ (١٠) ] وه‌ ئه‌و دار خورمایانه‌ش كه‌ لق و چڵی درێژیان هه‌یه‌، وه‌ لقه‌كانیشیان زۆر چڕو پڕه‌."},{"id":11,"translation":"[ رِزْقًا لِلْعِبَادِ وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا ] ئه‌م ڕووه‌ك و دانه‌وێڵانه‌ ڕزق و ڕۆزییه‌ بۆ به‌نده‌كان، وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ چه‌نده‌ها شارو دێ و زه‌وی مردوومان ژیانده‌وه‌و زیندوومان كرده‌وه‌ [ كَذَلِكَ الْخُرُوجُ (١١) ] ئێوه‌ش به‌م شێوازه‌ له‌ دوای مردنتان له‌ناو گۆڕه‌كان ده‌رئه‌كرێن و زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ [ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ ] له‌ پێش كافرانی قوڕه‌یشیشدا قه‌ومی نوح پێغه‌مبه‌ری خۆیان به‌درۆزانی."},{"id":12,"translation":"{هاوەڵانی بیرەكە كێ‌ بوونە؟} [ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ (١٢) ] وه‌ هاوه‌ڵانی بیره‌كه‌یش، كه‌ بیرێك بووه‌ ئه‌ووترێ: له‌ دێى (فه‌لج) له‌ (یه‌مامه‌)، یاخود له‌ (ئه‌نطاكیا)، یاخود له‌ (ئازه‌ربیجان) بووه‌، كه‌ قه‌ومێكى بت په‌رست بوونه‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى خۆیان به‌ درۆزانیوه‌و كوشتوویانه‌و خستوویانه‌ته‌ ناو بیره‌كه‌وه‌، بۆیه‌ پێیان وتراوه‌: هاوه‌ڵانی بیر، خواى گه‌وره‌ له‌ ناوى بردوون، یاخود (أصحاب الاخدود) بوونه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ سوره‌تى (بروج) باسیان ده‌كات، یاخود وتراوه‌: قه‌ومی شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوونه‌، وه‌ قه‌ومی (ثهمود) كه‌ صاڵح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ چوو بوو هه‌موو ئه‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانی له‌ پێش كافرانی قوڕه‌یشدا [ وَعَادٌ ] وه‌ قه‌ومی (عاد)یش كه‌ خوای گه‌وره‌ هود پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردبوون."},{"id":13,"translation":"[ وَفِرْعَوْنُ ] وه‌ قه‌ومی فیرعه‌ونیش كه‌ موسای - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردبوون [ وَإِخْوَانُ لُوطٍ (١٣) ] وه‌ قه‌ومی (لوط)يش كه‌ لوط - صلی الله علیه وسلم - له‌خۆیان بوو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان به‌درۆ زانی."},{"id":14,"translation":"[ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ ] وه‌ هاوه‌ڵانی داره‌كه‌ كه‌ له‌ كه‌ناری ده‌ریا بوون تا (مه‌دیه‌ن)، كه‌ خوای گه‌وره‌ شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن ئه‌وانیش شوعه‌یبیان به‌درۆ زانی. {(توببەع) كێ‌ بووە؟} [ وَقَوْمُ تُبَّعٍ ] وه‌ قه‌ومی (توببه‌ع)یش كه‌ له‌ یه‌مه‌ن بوونه‌، به‌ پاشاى یه‌مه‌ن ده‌وترا: (توببه‌ع)، هه‌روه‌كو به‌ پاشاى فارس وتراوه‌: (كیسرا)، وه‌ به‌ پاشاى رۆم وتراوه‌: (قه‌یصه‌ر)، وه‌ به‌ پاشاى كافرى میصر وتراوه‌: (فیرعه‌ون)، وه‌ به‌ پاشاى حه‌به‌شه‌ وتراوه‌: (نه‌جاشى)، (توببه‌ع) ناوى (اسعد بن أبو كریب) بووه‌، پاشایه‌كی یه‌مه‌ن بووه‌و سێ سه‌دو بیست و شه‌ش ساڵ پاشایان بووه‌، له‌ناویاندا كه‌س له‌م ته‌مه‌نى گه‌وره‌تر نه‌بووه‌، سه‌ربازو سوپاى یه‌كجار زۆری هه‌بووه‌، ده‌سه‌ڵاتى گه‌یشتۆته‌ (سه‌مه‌رقه‌ندو حیره‌و دیمه‌شق)، هاتۆته‌ مه‌دینه‌ ویستویه‌تى كوشتارى خه‌ڵكه‌كه‌ى بكات دوو زاناى جوله‌كه‌ وتویانه‌ ئه‌مه‌ شارى كۆچكردنى كۆتا پێغه‌مبه‌ره‌، پاشان موسڵمان بووه‌و چۆته‌ سه‌ر دینى موساو - صلی الله علیه وسلم - رۆیشتووه‌ بۆ مه‌ككه‌و له‌گه‌ڵ خۆى بردوونى، ویستۆتى كه‌عبه‌ بڕوخێنێت، دوو زاناكه‌ نه‌یانهێشتوه‌و وتویانه‌ ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دروستى كردووه‌و له‌سه‌ر ده‌ستى كۆتا پێغه‌مبه‌ر پله‌وپایه‌ى به‌رزى ده‌بێت، ئه‌ویش به‌گه‌وره‌ى زانیوه‌و ته‌وافى به‌ده‌وردا كردووه‌و په‌رده‌ى له‌ ئاوریشم بۆ كردووه‌، پاشان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ یه‌مه‌ن و خه‌ڵكى هه‌موویان موسڵمان بوونه‌و چونه‌ته‌ سه‌ر دینى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ، پێش ناردنى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ حه‌وت سه‌د ساڵ كۆچى دوایی كردووه‌، به‌ شیعر وتویه‌تى: ئه‌گه‌ر بگه‌م به‌ كۆتا پێغه‌مبه‌ر شوێنى ده‌كه‌وم و به‌رگرى لێده‌كه‌م، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (جوێن به‌ توببه‌ع مه‌ده‌ن چونكه‌ موسڵمان بووه‌) به‌ڵام له‌ پاش مردنى (توببه‌ع) قه‌ومه‌كه‌ى گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ر بت په‌رستى و خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردوون [ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ (١٤) ] هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌ بۆیه‌ هه‌ڕه‌شه‌و سزای خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بوو به‌سه‌ریاندا، بۆیه‌ با كافرانى قوڕه‌یشیش ئاگادار بن ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن خواى گه‌وره‌ تواناى هه‌یه‌ ئه‌مانیش وه‌كو ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ى تر له‌ناو بدات."},{"id":15,"translation":"[ أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ ] ئایا له‌ دروست كردنی یه‌كه‌مدا ئێمه‌ ماندوو بووین یان بێده‌سه‌ڵات بووین كاتێك دروستكراوه‌كانمان دروست كرد تا ئه‌وان گومانیان له‌ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێت؟ نه‌خێر هه‌رگیز خواى گه‌وره‌ ماندوو نابێت [ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ (١٥) ] به‌ڵكو ئه‌وان گومانیان له‌ دروست كردنی سه‌رله‌نوێ و تازه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌ دوای مردن هه‌بێت."},{"id":16,"translation":"{زانیاری فراوانی خوای گەورە} [ وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ مرۆڤمان دروست كردووه‌ وه‌ ئه‌زانین چ وه‌سوه‌سه‌و خه‌یاڵاتێك به‌ دڵ و مێشكیدا دێت [ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ (١٦) ] وه‌ فریشته‌كانی ئێمه‌ له‌ مرۆڤ نزیكترن له‌ شاده‌ماری ملی."},{"id":17,"translation":"[ إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ (١٧) ] كاتێك كه‌ ئه‌و دوو فریشته‌یه‌ كه‌ كرده‌وه‌كانی مرۆڤ ئه‌پارێزن و ئه‌ینووسن به‌ یه‌كتری ئه‌گه‌ن و له‌لای ڕاست و چه‌په‌وه‌ دانیشتوونه‌، ئه‌وه‌ى لاى راست چاكه‌ ده‌نوسێت و ئه‌وه‌ى لاى چه‌پ خراپه‌ ده‌نوسێت."},{"id":18,"translation":"{هەموو وتەیەك دەنوسرێت} [ مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ (١٨) ] هیچ وته‌یه‌ك له‌ ده‌م مرۆڤـ نایه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ ئیلا ئه‌و دوو فریشته‌یه‌ چاودێرو ئاماده‌ن و ده‌ینوسن، یان وتراوه‌: یه‌كێكیان ناوی (ره‌قیب)ه‌ و ئه‌وی تریان ناوی (عه‌تید)ه‌، (ئیمامى ئه‌حمه‌د) له‌ نه‌خۆشى سه‌ره‌مه‌رگه‌كه‌یدا نركه‌نرك و ناڵه‌ناڵى ده‌كرد، پێى وترا (تاوس) ده‌فه‌رمێت: فریشته‌ هه‌موو شتێك ده‌نوسێت ته‌نانه‌ت نركه‌نرك و ناڵه‌ناڵیش، له‌ پاش ئه‌وه‌ (ئیمامى ئه‌حمه‌د) نركه‌ى نه‌كرد تا كۆچى دوایی كرد."},{"id":19,"translation":"[ وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ (١٩) ] وه‌ سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی گیانكێشان هات كه‌ شتێكی حه‌قه‌ له‌ كاتی مردندا كه‌ ئه‌مه‌ ئه‌و مردنه‌ بوو كه‌ تۆ لێی ڕات ئه‌كرد."},{"id":20,"translation":"[ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ (٢٠) ] وه‌ كه‌ ئیسرافیل فووی دووه‌م ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا ئا ئه‌مه‌ ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌و هه‌ڕه‌شه‌ كردنه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ كافران پێ كردبوو."},{"id":21,"translation":"[ وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ (٢١) ] وه‌ هه‌موو نه‌فسێكیش كاتێك كه‌ دێت دوو فریشته‌ی له‌گه‌ڵدایه‌ كه‌ یه‌كێكیان ڕایئه‌كێشێ بۆ گۆڕه‌پانى كۆبوونه‌وه‌، وه‌ ئه‌وی تریش شایه‌تی له‌سه‌ر ئه‌دات، یاخود وتراوه‌: سائیقه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كرده‌وه‌ی خراپ ئه‌نووسێ، شاهیده‌كه‌ كرده‌وه‌ی چاك ئه‌نووسێت، یاخود وتراوه‌: سائیقه‌كه‌ فریشته‌یه‌و شاهیده‌كه‌ كرده‌وه‌كه‌یه‌تى، یان مرۆڤ خۆیه‌تى كه‌ شایه‌تى له‌سه‌ر خۆى ده‌دات."},{"id":22,"translation":"[ لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا ] پێی ئه‌ڵێن: به‌ دڵنیایی تۆ بێئاگا بووی له‌م ڕۆژو له‌م سه‌ره‌نجامه‌ [ فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ ] ئێستا ئه‌و په‌رده‌یه‌مان له‌سه‌ر چاوت لابرد [ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ (٢٢) ] ئێستا چاوت زۆر تیژو به‌هێزه‌و هه‌موو شتێك ئه‌بینێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا لێته‌وه‌ نادیار بوو ئێستا هه‌مووی ئه‌بینێ."},{"id":23,"translation":"[ وَقَالَ قَرِينُهُ هَذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ (٢٣) ] وه‌ هاوه‌ڵه‌ فریشته‌كه‌ى كه‌ له‌گه‌ڵێتی بۆ پاراستن و نوسینى كرده‌وه‌كانى، وه‌ ئه‌وه‌یش كه‌ رایده‌كێشێت بۆ گۆڕه‌پانى كۆبوونه‌وه‌ شایه‌تى له‌سه‌ر ده‌ده‌ن و ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مه‌ ئه‌و كه‌سه‌یه‌ ئاماده‌مان كردووه‌و هێناومانه‌، یاخود په‌ڕاو و كتابی نامه‌ی كرده‌وه‌كانیمان هێناوه‌و ئاماده‌ كردووه‌ به‌بێ زیادو كه‌م."},{"id":24,"translation":"{هەندێك لە سیفاتی كافران} [ أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ (٢٤) ] خوای گه‌وره‌ش به‌ هه‌ردوو فریشته‌كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: فڕێی بده‌نه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر كافرو زۆر عینادی كردبێ له‌ وه‌رگرتنی حه‌قدا."},{"id":25,"translation":"[ مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ (٢٥) ] قه‌ده‌غه‌ی خێرو چاكه‌و مافه‌كانی كردبێ، وه‌ ده‌ستدرێژی و زوڵم و سته‌می كردبێت، وه‌ له‌ گوماندا بووبێت له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و ڕۆژی قیامه‌ت یان له‌ دینی خوای گه‌وره‌."},{"id":26,"translation":"[ الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا خوایه‌كی تری بۆ خۆی بڕیار دابوو ئه‌یپه‌رست [ فَأَلْقِيَاهُ فِي الْعَذَابِ الشَّدِيدِ (٢٦) ] ده‌ى فڕێی بده‌نه‌ ناو سزایه‌كی زۆر سه‌خته‌وه‌."},{"id":27,"translation":"[ قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ (٢٧) ] ئینجا هاوه‌ڵه‌كه‌ی له‌ شه‌یتان به‌ڕائه‌تى لێده‌كات و ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من ئه‌م كه‌سه‌م گومڕا نه‌كرد به‌ڵكو خۆی له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكراو دووردا بوو."},{"id":28,"translation":"[ قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ (٢٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئێوه‌ لێره‌ لای من مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ مه‌كه‌ن وه‌ پێشتر من هه‌ڕه‌شه‌م لێ كردبوون و پێغه‌مبه‌رانم بۆ ناردبوون وه‌ كتێبم بۆ دابه‌زاندبوون وه‌ ئاگاداری ئه‌م ڕۆژه‌م كردبوونه‌وه‌."},{"id":29,"translation":"[ مَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (٢٩) ] هیچ به‌ڵێن و وشه‌و بڕیار له‌لای من گۆڕانی به‌سه‌ردا نایات كه‌ ئه‌بێ سزای خۆتان بچێژن وه‌ منیش زوڵم و سته‌م له‌ به‌نده‌كان ناكه‌م هه‌ر كه‌سێك حه‌قی خۆی وه‌رئه‌گرێ له‌ پاش جێگیر كردنى به‌ڵگه‌ به‌سه‌رتاندا."},{"id":30,"translation":"[ يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ (٣٠) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ به‌ دۆزه‌خ ئه‌فه‌رمێت: ئایا پڕ بوویت؟ ئه‌ویش هه‌ر ئه‌ڵێ: ئایا زیاتر هه‌یه‌ بیهێنی، تا خوای گه‌وره‌ پێی پیرۆزی خۆی ئه‌خاته‌ ناو دۆزه‌خ ئه‌وكاته‌ دۆزه‌خ دێته‌وه‌ یه‌ك و ئه‌ڵێ به‌سه‌ به‌سه‌ پڕ بووم سوێند بێت به‌ عیززه‌ت و كه‌ره‌مت، وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌ی صه‌حیحی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌."},{"id":31,"translation":"[ وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ (٣١) ] وه‌ به‌هه‌شتیش نزیك كراوه‌ته‌وه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ وه‌ لێیان دوور نیه‌."},{"id":32,"translation":"[ هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ (٣٢) ] ئه‌مه‌ ئه‌و به‌ڵێنانه‌یه‌ كه‌ پێتان دراوه‌ بۆ هه‌موو كه‌سێك كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕابێته‌وه‌ به‌ ته‌وبه‌ كردن و ده‌ست هه‌ڵگرتن له‌ تاوان، وه‌ تاوانه‌كانی خۆی پاراستبێ و له‌ بیری نه‌كردبێ و ته‌وبه‌ی لێ كردبێ، یان به‌ڵین و په‌یمانى پاراستبێت و هه‌ڵینه‌وه‌شاندبێته‌وه‌."},{"id":33,"translation":"[ مَنْ خَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ (٣٣) ] هه‌ر كه‌سێك له‌ خوای گه‌وره‌ ترسابێ به‌ نهێنی، وه‌ به‌ دڵێكی گه‌ڕاوه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ هاتبێ."},{"id":34,"translation":"[ ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ] خوای گه‌وره‌ به‌م كه‌سانه‌ ئه‌فه‌رمووێ: بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ سه‌لامه‌تی پارێزراون له‌ سزا، وه‌ فریشته‌كان سه‌لامتان لێ ئه‌كه‌ن [ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ (٣٤) ] ئا ئه‌مه‌ ڕۆژی نه‌مری و هه‌میشه‌ییه‌."},{"id":35,"translation":"{بینینی خوای گەورە لە بەهەشتدا} [ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ فِيهَا وَلَدَيْنَا مَزِيدٌ (٣٥) ] هه‌ر شتێك كه‌ ئه‌وان ئاره‌زووی بكه‌ن و ویستیان لێ بێت و داوای بكه‌ن بۆیان هه‌یه‌و له‌ هیچ شتێك ناگه‌ڕێندرێنه‌وه‌، وه‌ زیاده‌یشمان هه‌یه‌ زیاتر له‌و نیعمه‌تانه‌ی كه‌ پێیان ئه‌درێ، وه‌ له‌ فه‌رمووده‌ی صه‌حیح هاتووه‌ كه‌ زیاده‌كه‌ بریتییه‌ له‌ بینینی خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ هه‌موو رۆژانى جومعه‌ خۆی نیشانی به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌دا كه‌ خۆشترین و گه‌وره‌ترین نیعمه‌ته‌."},{"id":36,"translation":"[ وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ ] له‌ پێش ئه‌ماندا زۆرێك له‌ ئوممه‌تانی ترمان له‌ناو برد كه‌ له‌ كافرانی قوڕه‌یش زۆر به‌هێزتر بوون وه‌كو قه‌ومی (عادو ثهمود) وه‌ جگه‌ له‌وان كه‌ به‌سه‌ر شاران و وڵاتانیشدا گه‌ڕابوون بۆ رزق و رۆزى و بازرگانى، وه‌ ئاوه‌دانیان كردبوه‌وه‌ [ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ (٣٦) ] ئایا هیچ شوێنی ڕاكردن هه‌یه‌ تا بۆی ڕاكه‌ن و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ پارێزراو بن؟ نه‌خێر نیه‌."},{"id":37,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ (٣٧) ] به‌ڕاستی ئه‌م سووره‌ته‌ یان قورئانی پیرۆز یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ دڵی هه‌بێت دڵێك كه‌ سوودی لێ ببینێ یاخود گوێ بگرێت و تێبگات و شایه‌ت بێت، یان دڵی ئاماده‌و ئاگادار بێت."},{"id":38,"translation":"{دروستكردنی ئاسمان‌و زەوی لە شەش رۆژدا} [ وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ (٣٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا دروستمان كردووه‌ وه‌ تووشی هیلاكی و ماندوویه‌تی نه‌بووینه‌، كه‌ جووله‌كه‌ وتیان: خوای گه‌وره‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی له‌ شه‌ش ڕۆژدا دروست كردووه‌، له‌ یه‌ك شه‌ممه‌ ده‌ستی پێ كرد له‌ جومعه‌ ته‌واو بوو له‌ ڕۆژی شه‌ممه‌دا پشووی دا، خوای گه‌وره‌ به‌درۆی خستنه‌وه."},{"id":39,"translation":"‌[ فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ (٣٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئه‌و قسانه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن به‌رامبه‌ر خوای گه‌وره‌و به‌رامبه‌ر تۆ، وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و مونه‌ززه‌ه ڕابگره‌ له‌ هه‌موو شتێك كه‌ شایه‌نی ئه‌و نیه‌، وه‌ حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ بكه‌ پێش خۆر كه‌وتن و پێش خۆر ئاوابوون، وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی نوێژی به‌یانی و نوێژی عه‌صره‌، پێش ئه‌وه‌ى له‌ ئیسراو میعراج نوێژ فه‌رز بێت دوو ركات نوێژ پێش خۆر كه‌وتن له‌ كاتى نوێژى به‌یانى هه‌بووه‌، وه‌ دوو ركاتیش پێش خۆرئاوا بوون له‌ كاتى نوێژى عه‌صر هه‌بووه‌."},{"id":40,"translation":"[ وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ ] وه‌ له‌ شه‌ویشدا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ بكه‌، وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی شه‌ونوێژه‌ كه‌ سه‌ره‌تا واجب بووه‌و دواتر كه‌ پێنج نوێژه‌كه‌ فه‌رز كرا نه‌سخ بۆته‌وه‌ [ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ (٤٠) ] وه‌ له‌ دوای نوێژه‌ فه‌رزه‌كانیش زیكرو ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ بكه‌، یاخود مه‌به‌ست پێى دوو ركاته‌ سوننه‌ته‌كه‌ى دواى نوێژى مه‌غریبه‌"},{"id":41,"translation":"[ وَاسْتَمِعْ يَوْمَ يُنَادِ الْمُنَادِ مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ (٤١) ] وه‌ گوێ بگره‌ له‌ ڕۆژێك كه‌ بانگكه‌رێك له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بانگ ئه‌كات له‌ شوێنێكی نزیكه‌وه‌ كه‌ فوو كردنی دووه‌مه‌ به‌ كه‌ڕه‌ناداو ئیسرافیل فووی پیادا ئه‌كات."},{"id":42,"translation":"[ يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ (٤٢) ] ئه‌له‌و ڕۆژه‌دا گوێیان له‌و ده‌نگه‌ ئه‌بێ وه‌ خه‌ڵك هه‌مووی زیندوو ئه‌بێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ ڕۆژی ده‌رچوونه‌ له‌ناو گۆڕه‌كان."},{"id":43,"translation":"[ إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي وَنُمِيتُ وَإِلَيْنَا الْمَصِيرُ (٤٣) ] هه‌ر ئێمه‌ خۆمان دروستكراوه‌كان ئه‌ژیه‌نین و ئه‌یانمرێنین وه‌ زیندوویان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌یش هه‌ر بۆ لای ئێمه‌یه‌."},{"id":44,"translation":"[ يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِرَاعًا ذَلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنَا يَسِيرٌ (٤٤) ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ زه‌وی له‌ت ئه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی لێی بێنه‌ ده‌ره‌وه‌ وه‌ به‌خێرایی ئه‌ڕۆن بۆ لای ئه‌و بانگكه‌ره‌ی كه‌ بانگ ئه‌كات كه‌ ئه‌میش كۆكردنه‌وه‌یه‌كه‌ لای خوای گه‌وره‌ زۆر سووك و ئاسانه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ زه‌وى له‌ت ده‌بێت بۆ ده‌رچوونم لێى)."},{"id":45,"translation":"[ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ خۆمان زاناترو ئاگادارترین له‌وه‌ی كه‌ كافران چی به‌ تۆ ئه‌ڵێن، وه‌ تۆ تواناو ده‌سه‌ڵاتت به‌سه‌ریاندا نیه‌ به‌زۆر باوه‌ڕ بخه‌یته‌ دڵیانه‌وه‌و هیدایه‌تیان بده‌ی [ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ (٤٥) ] تۆ ته‌نها به‌ قورئانی پیرۆز یادیان بخه‌ره‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ له‌ هه‌ڕه‌شه‌و سزای خوای گه‌وره‌ بترسێت، والله أعلم."}]},{"id":51,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ذاریات) (واته‌: بڵاوكه‌ره‌وه‌كان) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٦٠) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ با، كاتێك كه‌ ئه‌و خۆڵه‌ بڵاو ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":2,"translation":"[ فَالْحَامِلَاتِ وِقْرًا (٢) ] وه‌ سوێند ئه‌خوات به‌و هه‌ورانه‌ كه‌ باری قورسیان هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ پڕن له‌ ئاو."},{"id":3,"translation":"[ فَالْجَارِيَاتِ يُسْرًا (٣) ] وه‌ سوێند ئه‌خوات به‌و كه‌شتیانه‌ی كه‌ به‌ ئاسانی باری قورسیان له‌سه‌ر ده‌ریاكان هه‌ڵگرتووه‌."},{"id":4,"translation":"[ فَالْمُقَسِّمَاتِ أَمْرًا (٤) ] وه‌ سوێند ئه‌خوات به‌و فریشتانه‌ی كه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ دابه‌ش كردنى ڕزق و ڕۆزی به‌نده‌كانى پێ سپاردوون."},{"id":5,"translation":"[ إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقٌ (٥) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامى سوێند خواردنه‌كه‌یه‌: ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ پێتان دراوه‌ له‌ مردن و زیندووبوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ به‌ دڵنیایی هه‌مووی ڕاسته‌و ڕوو ئه‌دات."},{"id":6,"translation":"[ وَإِنَّ الدِّينَ لَوَاقِعٌ (٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ڕۆژی سزاو پاداشتیش ڕوو ئه‌دات و گومانی تیادا نیه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ (٧) ] وه‌ سوێند بێت به‌و ئاسمانانه‌ی كه‌ زۆر جوان و ڕێكوپێك و فراوان و موحكه‌م دروستكراون."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّكُمْ لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ (٨) ] ئه‌ی هاوبه‌شبڕیارده‌ران ئێوه‌ وته‌یه‌كی جیاوازو ناكۆك و نه‌گونجاوتان هه‌یه‌."},{"id":9,"translation":"[ يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ (٩) ] هه‌ر كه‌سێك قورئانی پیرۆز به‌ درۆ بزانێ لائه‌درێ له‌سه‌ری وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی نادات."},{"id":10,"translation":"[ قُتِلَ الْخَرَّاصُونَ (١٠) ] نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌ له‌و كه‌سانه‌ بێ كه‌ گومانیان هه‌یه‌ له‌ به‌ڵێن و هه‌ڕه‌شه‌كانی خوای گه‌وره‌و زیندووبوونه‌وه‌، یان ئه‌وانه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - قورئانه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌ درۆ ئه‌زانن."},{"id":11,"translation":"[ الَّذِينَ هُمْ فِي غَمْرَةٍ سَاهُونَ (١١) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ كوفرو شه‌ریكدانان بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ گوماندا ئه‌ژین وه‌ بێئاگان له‌ سزای خوای گه‌وره‌ كه‌ به‌ره‌و پیری ئه‌چن."},{"id":12,"translation":"[ يَسْأَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ (١٢) ] وه‌ پرسیار ئه‌كه‌ن وه‌كو گومان و به‌دوور زانین و به‌درۆ زانین و گاڵته‌جاڕی ئه‌ڵێن: كه‌ی ڕۆژی سزا دێت ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ ئێمه‌ پێ ئه‌كه‌ن؟."},{"id":13,"translation":"[ يَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ يُفْتَنُونَ (١٣) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و ڕۆژه‌ ڕۆژێكه‌ كه‌ ئه‌وان له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا سزا ده‌درێن و ده‌سووتێندرێن"},{"id":14,"translation":"[ ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ (١٤) ] پێیان ئه‌ووترێ: سزاكه‌تان بچێژن ئا ئه‌مه‌ ئه‌و ڕۆژه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ خۆتان داواتان ئه‌كرد زوو بێت و په‌له‌تان تیایدا ئه‌كرد وه‌كو گاڵته‌جاڕی و سووكایه‌تی كردن پێیان."},{"id":15,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاتى موتته‌قى و خۆپارێزان} [ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٥) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ ئه‌وانه‌ به‌ دڵنیایی له‌ناو باخ و باخاتێكی زۆرى به‌هه‌شتدان كه‌ ئاو به‌ ژێریدا ئه‌ڕوات."},{"id":16,"translation":"[ آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُحْسِنِينَ (١٦) ] ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا پێیان ئه‌به‌خشێ وه‌ری ئه‌گرن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مان له‌ دونیادا كه‌سانێكی چاكه‌كار بوونه‌."},{"id":17,"translation":"[ كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ (١٧) ] وه‌ به‌ شه‌ویش كه‌م ئه‌خه‌وتن به‌ڵكو زۆربه‌ی شه‌و نوێژیان ئه‌كرد، وه‌ كه‌م جار هه‌بووه‌ شه‌وێكیان به‌سه‌ردا تێپه‌ڕێ و تا به‌یانی بخه‌ون و نوێژی تیادا نه‌كه‌ن، به‌ڵكو ئیلا نوێژیان تیادا كردووه‌ [ وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ (١٨) ] وه‌ شه‌ونوێژه‌كه‌یان درێژ ئه‌كرده‌وه‌ تا به‌ره‌به‌یان له‌ به‌ره‌به‌یانیشدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی دوعا قه‌بوڵ بوون و لێخۆشبوونه‌ له‌و كاته‌دا داوای لێخۆشبوونیان له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كرد."},{"id":18,"translation":"[ وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ (١٨) ] وه‌ شه‌ونوێژه‌كه‌یان درێژ ئه‌كرده‌وه‌ تا به‌ره‌به‌یان له‌ به‌ره‌به‌یانیشدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی دوعا قه‌بوڵ بوون و لێخۆشبوونه‌ له‌و كاته‌دا داوای لێخۆشبوونیان له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كرد."},{"id":19,"translation":"[ وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ (١٩) ] وه‌ له‌ ماڵیشیاندا حه‌قی ئه‌و كه‌سانه‌ هه‌بووه‌ كه‌ داوا ئه‌كه‌ن له‌ فه‌قیرو هه‌ژار كه‌ خۆیان داوا ئه‌كه‌ن، وه‌ مه‌حرومیش ئه‌وانه‌ن كه‌ داوا ناكه‌ن و خه‌ڵك پێیان نازانێ، یان ئه‌وانه‌ن كه‌ به‌ڵاو موسیبه‌تێكیان به‌سه‌ردا هاتووه‌ سه‌روه‌ت و سامانیان نه‌ماوه‌ [ وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ (٢٠) ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا چه‌نده‌ها نیشانه‌ی ئاشكرا هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ یه‌قینیان هه‌بێت [ وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (٢١) ] وه‌ له‌ نه‌فسی خۆیشتاندا چه‌نده‌ها به‌ڵگه‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ ئایا بۆ نایبینن و بۆ هه‌ستی پێ ناكه‌ن [ وَفِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ (٢٢) ] وه‌ له‌ ئاسمانیشدا ڕزقی ئێوه‌ هه‌یه‌ به‌هۆی باران بارینه‌وه‌، وه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌ی كه‌ وه‌عدو به‌ڵێنتان پێدراوه‌، یان پاداشت و سزاى كرده‌وه‌كانتان هه‌مووى له‌ (لوح المحفوظ) له‌ ئاسمان نوسراوه‌."},{"id":20,"translation":"[ وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ (٢٠) ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا چه‌نده‌ها نیشانه‌ی ئاشكرا هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ یه‌قینیان هه‌بێت."},{"id":21,"translation":"[ وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (٢١) ] وه‌ له‌ نه‌فسی خۆیشتاندا چه‌نده‌ها به‌ڵگه‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ ئایا بۆ نایبینن و بۆ هه‌ستی پێ ناكه‌ن."},{"id":22,"translation":"[ وَفِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ (٢٢) ] وه‌ له‌ ئاسمانیشدا ڕزقی ئێوه‌ هه‌یه‌ به‌هۆی باران بارینه‌وه‌، وه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌ی كه‌ وه‌عدو به‌ڵێنتان پێدراوه‌، یان پاداشت و سزاى كرده‌وه‌كانتان هه‌مووى له‌ (لوح المحفوظ) له‌ ئاسمان نوسراوه‌."},{"id":23,"translation":"[ فَوَرَبِّ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ مَا أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ (٢٣) ] وه‌ سوێند بێت به‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی ئه‌مه‌ی كه‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌ده‌ین له‌ هاتنى رۆژى قیامه‌ت و زیندووبوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌و پاداشت و سزا هه‌مووی حه‌قه‌ وه‌كو چۆن ئێوه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن و هه‌ستی پێ ئه‌كه‌ن و گومانتان تیایدا نیه‌."},{"id":24,"translation":"{هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی میوانه‌ به‌ڕێزه‌كانی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - } [ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ الْمُكْرَمِينَ (٢٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی میوانه‌ به‌ڕێزه‌كانی ئیبراهیمت - صلی الله علیه وسلم - پێ گه‌یشتووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فریشته‌ بوونه‌و به‌ڕێز بوونه‌، (خزمه‌ت كردنى میوان رۆژێك واجبه‌، س] رۆژیش سوننه‌ته‌، به‌ گوێره‌ى توانا)."},{"id":25,"translation":"[ إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقَالُوا سَلَامًا ] كاتێك كه‌ چوونه‌ ژووره‌وه‌ سڵاویان له‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - كرد [ قَالَ سَلَامٌ ] ئه‌میش به‌ باشتر وه‌ڵامی سه‌لامه‌كه‌ی دانه‌وه‌ [ قَوْمٌ مُنْكَرُونَ (٢٥) ] به‌ڵام فه‌رمووی: ئێوه‌ كه‌سانێكی نه‌ناسراون من ناتانناسم، چونكه‌ (جبریل و میكائیل و ئیسرافیل) له‌سه‌ر شێوه‌ى گه‌نجى زۆر جوان هاتن بۆ لاى."},{"id":26,"translation":"[ فَرَاغَ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ (٢٦) ] به‌ خێرایی و نهێنی چوو بۆ لای خێزانه‌كه‌ی وه‌ چوو گوێلكێكی سووره‌وه‌كراو و برژاوی بۆ هێنان."},{"id":27,"translation":"[ فَقَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ (٢٧) ] وه‌ لێی نزیك كردنه‌وه‌و له‌به‌ر ده‌ستیاندا دایناو فه‌رمووی: ئایا ناخۆن؟ فه‌رموو بخۆن."},{"id":28,"translation":"[ فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ] وه‌ كاتێك كه‌ بینی ناخۆن هه‌ستی به‌ ترس كرد لێیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌سێك نمه‌كی كه‌سێكی نه‌كردایه‌ مانای وایه‌ كه‌ بۆ خێر نه‌هاتووه‌و بۆ شه‌ڕو خراپه‌ هاتووه‌ [ قَالُوا لَا تَخَفْ ] ئه‌وانیش كه‌ زانیان لێیان ترسا، وتیان: مه‌ترسێ ئه‌ی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - [ وَبَشَّرُوهُ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ (٢٨) ] خۆیان پێ ناساند كه‌ ئێمه‌ مه‌لائیكه‌تین له‌لای خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووین وه‌ موژده‌یان پێدا به‌ منداڵێكی زانا كه‌ ئیسحاق بوو."},{"id":29,"translation":"[ فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ (٢٩) ] خێزانه‌كه‌یشی له‌سه‌رسوڕماندا به‌ قیژان و بانگ كردن و هاوار كردنه‌وه‌ هات و دای به‌ رووی خۆیداو وتی: من له‌ گه‌نجیدا منداڵم نه‌بووه‌ ئێستا چۆن له‌م ته‌مه‌نه‌ پیرییه‌ كه‌ پیره‌ژنێكی نه‌زۆكم منداڵم ئه‌بێ، وتراوه‌ ته‌مه‌نى(٩٠) یان (٩٩) ساڵ بووه‌، ته‌مه‌نى ئیبڕاهیم - صلی الله علیه وسلم - (١٠٠) یان (١٢٠) ساڵ بووه‌."},{"id":30,"translation":"[ قَالُوا كَذَلِكِ قَالَ رَبُّكِ إِنَّهُ هُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ (٣٠) ] وتیان: به‌ڵێ به‌م شێوازه‌یه‌ كه‌ پێمان وتى وه‌ هه‌واڵمان پێدایت، وه‌ خوای گه‌وره‌ش وای فه‌رمووه‌و سه‌رسام مه‌به‌، وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر خوایه‌كی كاربه‌جێ و زانایه‌و ئیشه‌كانی پڕه‌ له‌ حیكمه‌ت."},{"id":31,"translation":"[ قَالَ فَمَا خَطْبُكُمْ أَيُّهَا الْمُرْسَلُونَ (٣١) ] پاشان ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی نێردراوانی خوای گه‌وره‌ ئه‌ی كارو به‌سه‌رهاتی ئێوه‌ چییه‌و بۆچی هاتوون؟"},{"id":32,"translation":"[ قَالُوا إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمٍ مُجْرِمِينَ (٣٢) ] وتیان: ئێمه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ نێردراوین بۆ لای قه‌ومێكی زۆر تاوانبار كه‌ قه‌ومی (لوط)ن."},{"id":33,"translation":"[ لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ (٣٣) ] تا له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ردبارانیان بكه‌ین و به‌رد له‌ قوڕی سووره‌وه‌كراو ببارێنین به‌سه‌ریاندا."},{"id":34,"translation":"[ مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُسْرِفِينَ (٣٤) ] ئه‌و به‌ردانه‌ هه‌مووی دیاریكراو و نیشانكراوه‌ هه‌موو به‌ردێ ناوی ئه‌و كه‌سه‌ی پێوه‌یه‌ كه‌ تێی ئه‌گرن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچیدا."},{"id":35,"translation":"[ فَأَخْرَجْنَا مَنْ كَانَ فِيهَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٣٥) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوون ئه‌وانه‌مان ده‌ركردو ڕزگارمان كردن."},{"id":36,"translation":"[ فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٣٦) ] نه‌مان بینی جگه‌ له‌ یه‌ك ماڵێكی موسڵمان هیچ موسڵمانێكی تری تیادا نه‌بووه‌ كه‌ ماڵه‌كه‌ی (لوط) بووه‌ - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":37,"translation":"[ وَتَرَكْنَا فِيهَا آيَةً لِلَّذِينَ يَخَافُونَ الْعَذَابَ الْأَلِيمَ (٣٧) ] وه‌ نیشانه‌یشمان به‌جێهێشت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ سزای به‌ ئێش و ئازاری خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن تا ئه‌م سزایه‌ ببێته‌ په‌ندو نیشانه‌یه‌ك بۆ كه‌سانی تر، كه‌ خواى گه‌وره‌ شوێنه‌كه‌ى كردن به‌ ده‌ریاچه‌یه‌كى بۆگه‌نى پیس."},{"id":38,"translation":"{له‌ناوبردنى فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانى} [ وَفِي مُوسَى إِذْ أَرْسَلْنَاهُ إِلَى فِرْعَوْنَ بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٣٨) ] وه‌ له‌ موسایشدا - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی ئاشكرا هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ كاتێك ناردمان بۆ لای فیرعه‌ون به‌ به‌ڵگه‌و موعجیزه‌ی ڕوون و ئاشكرا كه‌ گۆچانه‌كه‌و ئه‌و نیشانانه‌ی تر بوون كه‌ پێی بوو."},{"id":39,"translation":"[ فَتَوَلَّى بِرُكْنِهِ ] فیرعه‌ونیش پشتی تێكردو ڕۆیشت بۆ لای سه‌ربازو هێزه‌كانی و خۆى به‌وان به‌هێز كرد [ وَقَالَ سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ (٣٩) ] بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ر له‌ خه‌ڵكى بشێوێنێ وتی: ئه‌م پیاوه‌ واته‌: موسا یان جادووگه‌ره‌ یان شێته‌و تێكچووه‌."},{"id":40,"translation":"[ فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ وَهُوَ مُلِيمٌ (٤٠) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خۆی و سه‌ربازه‌كانیمان برده‌وه‌و فڕێمان دانه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌، وه‌ ئه‌و تا ڕۆژی قیامه‌ت لۆمه‌ ئه‌كرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كافر بووه‌."},{"id":41,"translation":"{له‌ناوبردنى قه‌ومى هود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَفِي عَادٍ إِذْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ (٤١) ] وه‌ قه‌ومی (عاد)یش به‌هه‌مان شێوه‌ له‌وانیش به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی ته‌واو هه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ بایه‌كی نه‌زۆكمان نارده‌ سه‌ریان كه‌ هیچ خێرێكی تیادا نه‌بووه‌، بایه‌ك نه‌بووه‌ كه‌ باران هه‌ڵگرێ، به‌ڵكو بۆ سزادان بووه."},{"id":42,"translation":"[ مَا تَذَرُ مِنْ شَيْءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلَّا جَعَلَتْهُ كَالرَّمِيمِ (٤٢) ] به‌سه‌ر هیچ شتێكدا تێ نه‌ئه‌په‌ڕی ئیلا له‌ناوی ئه‌بردو تێكیئه‌شكاندو وه‌كو شتێكی ڕزیوی لێ ئه‌كرد."},{"id":43,"translation":"[ وَفِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتَّى حِينٍ (٤٣) ] وه‌ قه‌ومی (ثهمود)یش كاتێك كه‌ پێمان وتن ژیان به‌سه‌ربه‌رن تا كاتێكی دیاریكراو كه‌ كاتی له‌ناو چوونتانه‌."},{"id":44,"translation":"[ فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ ] ئه‌وانیش سه‌ركه‌شی و خۆبه‌گه‌وره‌زانیان كرد له‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَهُمْ يَنْظُرُونَ (٤٤) ] ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ سزاو ده‌نگێكی بۆ ناردن و له‌ناوی بردن و ئه‌وان ته‌ماشایان ئه‌كردو به‌چاوی خۆیان سزاكه‌یان بینی."},{"id":45,"translation":"[ فَمَا اسْتَطَاعُوا مِنْ قِيَامٍ وَمَا كَانُوا مُنْتَصِرِينَ (٤٥) ] كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن توانای ئه‌وه‌یان نه‌بوو كه‌ هه‌ستنه‌وه‌و رابكه‌ن، وه‌ كه‌سانێكیش نه‌بوو جگه‌ له‌ خۆیان بتوانێ سه‌ریان بخات و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بیانپارێزێ و قه‌ده‌غه‌یان بكات."},{"id":46,"translation":"[ وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ (٤٦) ] وه‌ قه‌ومی نوحیشمان له‌ پێش ئه‌ماندا له‌ناوبرد، به‌ڕاستی ئه‌مانیش قه‌ومێكی ده‌رچوو بوونه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌."},{"id":47,"translation":"[ وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ ] وه‌ ئاسمانیشمان دروست كردووه‌ به‌هێزو توانا، (أَيْدٍ) جیاوازه‌ له‌ (يَدْ)، (يَدْ) واته‌: ده‌ست (أَيْدٍ) واته‌: به‌هێز [ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ (٤٧) ] وه‌ ئێمه‌ به‌رده‌وام فراوانی ئه‌كه‌ینه‌وه‌و توانای فراوان كردنه‌وه‌مان هه‌یه‌و به‌رزمان كردۆته‌وه‌و به‌بێ كۆڵه‌كه‌ رامانگرتووه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَالْأَرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ (٤٨) ] وه‌ زه‌ویشمان ڕاخستووه‌ وه‌كو فه‌رش و ڕاخه‌ر بۆ دروستكراوه‌كان، كه‌ باشترین ڕاخه‌ر ئێمه‌ین كه‌ به‌م شێوازه‌ ڕامانخستووه‌و وه‌كو بێشكه‌مان لێكردووه‌و كه‌سی تر ئه‌و توانایه‌ی نیه‌."},{"id":49,"translation":"[ وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٤٩) ] وه‌ له‌ هه‌موو شتێكیش جووتێكمان دروست كردووه‌ به‌ڵكو ئێوه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌ له‌ تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌."},{"id":50,"translation":"[ فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥٠) ] وه‌ ئێوه‌ ڕاكه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌ ته‌وبه‌ كردن، وه‌ په‌ناى بۆ به‌رن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من ترسێنه‌رێكی ئاشكرام بۆ ئێوه‌."},{"id":51,"translation":"[ وَلَا تَجْعَلُوا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ إِنِّي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٥١) ] وه‌ ئێوه‌ له‌گه‌ڵ (الله)دا هیچ خوایه‌كی تر بڕیار مه‌ده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من ترسێنه‌رێكی ئاشكرام بۆ ئێوه‌، ئه‌گه‌ر شه‌ریك بۆ خوا دانێن خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات و له‌ناوتان ئه‌بات."},{"id":52,"translation":"[ كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ (٥٢) ] به‌م شێوازه‌ ئوممه‌تانى تریش هیچ كامێكیان پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نه‌ڕۆیشتووه‌ ئیلا وتوویانه‌ ئه‌مه‌ یان جادووگه‌ره‌ یان شێته‌."},{"id":53,"translation":"[ أَتَوَاصَوْا بِهِ ] ئایا ئه‌م ئوممه‌تانه‌ وه‌سێتیان بۆ یه‌كتری كردووه‌ كه‌ به‌و شێوازه‌ وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌ره‌كانیان بده‌نه‌وه‌؟ ئایا له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ ڕێككه‌وتوون؟ خۆ ئه‌وان یه‌كتریان نه‌بینیوه‌ ئیتر بۆ وه‌ڵامیان بۆ پێغه‌مبه‌رانیان وه‌كو یه‌ك بووه‌؟ [ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ (٥٣) ] نه‌خێر به‌ڵكو ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن كه‌ توغیانیان كردووه‌و سنووریان به‌زاندووه‌ له‌ كوفر كردن به‌ خوای گه‌وره‌ بۆیه‌ قسه‌كانیان وه‌كو یه‌ك بووه‌."},{"id":54,"translation":"[ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَا أَنْتَ بِمَلُومٍ (٥٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ پشتیان تێ بكه‌ و مشتومڕیان له‌گه‌ڵدا مه‌كه‌، په‌یامی خوای گه‌وره‌ت گه‌یاندووه‌ لای خوای گه‌وره‌ تۆ لۆمه‌كراو نیت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ركی سه‌رشانی خۆتت جێبه‌جێ كردووه‌."},{"id":55,"translation":"[ وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ (٥٥) ] به‌ڵام هه‌میشه‌ به‌ قورئانی پیرۆز یادی قه‌ومه‌كه‌ت بخه‌ره‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی یادخستنه‌وه‌ سوودی بۆ باوه‌ڕداران هه‌یه‌."},{"id":56,"translation":"{حیكمه‌ت له‌ دروستكردنى جن و مرۆڤ} [ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (٥٦) ] وه‌ من جن و مرۆڤم دروست نه‌كردووه‌ ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ به‌ تاك و ته‌نها بمپه‌رستن وه‌ ملكه‌چی فه‌رمانی من بن."},{"id":57,"translation":"[ مَا أُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا أُرِيدُ أَنْ يُطْعِمُونِ (٥٧) ] من داوای ڕزق و ڕۆزیم له‌وان نه‌كردووه‌ وه‌ داوایش ناكه‌م كه‌ خواردنم پێ ببه‌خشن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌و هه‌ر ئه‌و ڕۆزیده‌ره‌."},{"id":58,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر ڕۆزیده‌ره‌، ڕزق و ڕۆزی هه‌موو دروستكراوه‌كانی ئه‌دات وه‌ خاوه‌نی هێزێكی یه‌كجار پته‌وه‌."},{"id":59,"translation":"[ فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوبًا مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلَا يَسْتَعْجِلُونِ (٥٩) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ی كه‌ سته‌میان كردووه‌و شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ ئه‌مانیش به‌شی خۆیان له‌ سزا بۆ هه‌یه‌ وه‌كو سزای هاوه‌ڵه‌كانی پێش خۆیان، بۆیه‌ با په‌له‌ نه‌كه‌ن و داوای سزای خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ن"},{"id":60,"translation":"[ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٦٠) ] وه‌یل و هه‌ڕه‌شه‌و سزاو دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كافرانه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان لێ ئه‌كرێ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌وێ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات، والله أعلم."}]},{"id":52,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (طور) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (طور) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (طور) (٤٩) ئایەتە. ٣- سورەتى (طور) زنجیرەى پەنجاو دوەمینە لە ریزبەندى لە ناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٣- سورەتى (طور) لە دواى سورەتى (سەجدە) دابەزیوە. ٤- سورەتى (طور) یەكێكە لەو سورەتانەى كە خواى گەورە بە سوێند دەستى پێكردوە. ٥- (طور: ئەو شاخە بوو كە خوای گەورە قسەی لەگەڵ موسادا كرد صلى الله علیه وسلم لەسەرى). تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (طور) هەروەك سورەتە مەككییەكانى تر تەوەرەكانى بریتین لە چارەسەركردنى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕو لێكۆڵینەوە لە بنەماو بنچینەكانى بیروباوەڕ، وەك تاك و تەنهایی خواى گەورەو ناردنى پەیامەكەى و زیندوبوونەوەو وەرگرتنەوەى پاداشت و سزا. وە هەروەها ئەم سورەتە هەڕەشەى توندو بەهێزى تێدایە بە دۆزەخ و سزاو عەزابی خواى گەورە بۆ ئەوانەى كەوا ئەم ئایین و بانگەوازە بە درۆ دەزانن و باوەڕی پێ ناهێنن، لە بەرامبەریشدا باس و وەسفی بەهەشت دەكات كە خواى گەورە ئامادەى كردووە بۆ لە خواترسان و ئەوانەى كەوا خۆپارێزى دەكەن لە گوناهو تاوان و خۆیان بۆ ئەو رۆژە ئامادە دەكەن بە ئەنجامدانى عیبادەت و خواپەرستییەكان. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالطُّورِ (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە كێوی (طور), ئەو شاخەی كە خوای گەورە قسەی لەگەڵ موسادا كرد صلى الله علیه وسلم لەسەرى."},{"id":2,"translation":"[ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ (٢) ] وە سوێند بێ بەو كتابەی كە نووسراوەتەوە كە قورئانی پیرۆزە، یان (لوح المحفوظ)ه، یاخود ئەو لەوحانەیە كە خوای گەورە تەوراتی تیادا نووسیبووەوەو بە موسای صلى الله علیه وسلم بەخشی، یان سەرجەم كتابە ئاسمانییەكانە كە نوسراونەتەوەو بەسەر خەڵكیدا خوێندراونەتەوە ."},{"id":3,"translation":"[ فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ (٣) ] نووسراونەتەوە لە پێستی تەنكى ڕاخراودا، كە لە سەرەتادا قورئان لەو شتانە ئەنووسرایەوە ."},{"id":4,"translation":"[ وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ (٤) ] وە سوێند بێت بەو ماڵە ئاوەدانەی كە فریشتەكان ئاوەدانی ئەكەنەوە، (الْبَيْت الْمَعْمُور) لە ئاسمانی حەوتەمەو فریشتەكان عیبادەتی خوای گەورەی تیادا ئەكەن و تەواف بەدەوریدا دەكەن چۆن موسڵمانان لەسەر زەوى تەواف بە دەورى كەعبەدا دەكەن، رۆژانە حەفتا هەزار فریشتە دەچنە ناوى و دواتر دەرناچن، لەسەرووی كەعبەی پیرۆزەوەیە لە ئاست كەعبەی پیرۆزە ."},{"id":5,"translation":"[ وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ (٥) ] وە سوێند بێت بە ئاسمان كە خوای گەورە وەكو سەقفێك بەرزی كردۆتەوە بەسەر زەویدا، یاخود سوێند بێت بە عەرشی پیرۆزی خوای گەورە كە لەسەرووی هەموو ئاسمانەكانەوەیە."},{"id":6,"translation":"[ وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ (٦) ] وە سوێند بێ بە دەریا گڕ گرتووەكان كە لە ڕۆژی قیامەت هەموویان گڕ ئەگرن, یاخود وتراوە: ئەو دەریایانەی كە پڕ لە ئاون, یاخود بە مانای بەتاڵیش هاتووە، یاخود ئەو دەریایانەی كـە خوای گەورە نایەڵێت بدەن بەسەر زەویداو سەر زەوی نقوم بكەن ."},{"id":7,"translation":"[ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ لَوَاقِعٌ (٧) ] ئەمە وەڵامى سوێند خواردنەكەیە: بەدڵنیایی سزای خوای گەورە جێبەجێ ئەبێت و ڕوو ئەدات و گومانی تیادا نییە بۆ هەر كەسێك كە شایەنی بێ ."},{"id":8,"translation":"[ مَا لَهُ مِنْ دَافِعٍ (٨) ] كەس نییە سزای خوای گەورە بگەڕێنێتەوە لەو كەسانەی كە شایەنین، (ئیمامى عومەر شەوێك لە كۆڵانەكانى مەدینە دەگەڕا گوێى لێبوو كەسێك شەونوێژى دەكردو ئەم دوو ئایەتەى دەخوێندەوە زۆر كاریگەرى لە ئیمامى عومەر كرد، گەڕایەوە ماڵەوە مانگێك نەخۆش كەوت و خەڵكى سەردانیان دەكردو نەیاندەزانى بۆچى نەخۆشەو نەخۆشییەكەى چییە!) ."},{"id":9,"translation":"[ يَوْمَ تَمُورُ السَّمَاءُ مَوْرًا (٩) ] لە ڕۆژێكدا كە ڕۆژی قیامەتە ئاسمانەكان تێكەڵ ئەبن وە ئەجووڵێن وە ئەسووڕێنەوە ."},{"id":10,"translation":"[ وَتَسِيرُ الْجِبَالُ سَيْرًا (١٠) ] وە شاخەكان لە شوێنی خۆیان هەڵئەكەندرێن وەكو هەور، یاخود وەكو تۆزی بڵاو بە ئاسماندا ئەڕۆن."},{"id":11,"translation":"[ فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (١١) ] هەڕەشەی سەخت و سزای ئاگری دۆزەخ بۆ ئەو كەسانەى كە دینەكەی خوای گەورە بەدرۆ ئەزانن لەو ڕۆژەدا كە خوای گەورە سزایان ئەدات ."},{"id":12,"translation":"[ الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ (١٢) ] ئەو كەسانەی كە لە دونیادا ڕۆچوونە لە گاڵتەو یاری و شتە پڕوپووچەكانیاندا وە یادی لێپرسینەوەی خوای گەورەیان نییە ."},{"id":13,"translation":"[ يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلَى نَارِ جَهَنَّمَ دَعًّا (١٣) ] ئەوان لە ڕۆژی قیامەتدا لەلایەن فریشتەكانەوە رادەكێشرێن و بەرەو ئاگری دۆزەخ پاڵ ئەنرێن پاڵنانێكی سەخت، وە وەكو سەرزەنشت كردن پێیان ئەووترێ:"},{"id":14,"translation":"[ هَذِهِ النَّارُ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ (١٤) ] ئا ئەمە ئەو ئاگرەیە كە ئێوە لە دونیادا بە درۆتان ئەزانی و باوەڕتان پێی نەبوو ئێستا سزاكەى بچێژن ."},{"id":15,"translation":"[ أَفَسِحْرٌ هَذَا أَمْ أَنْتُمْ لَا تُبْصِرُونَ (١٥) ] ئایا ئەمە سیحرو جادووە لێتان كراوە یان ئێوە نایبینن و كوێر بوونە؟ نەخێر هیچی نییەو حەقیقیەت و ڕاستییە ."},{"id":16,"translation":"[ اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٦) ] دەی بچنە ناوێوەو گەرمییەكەی بچێژن ئیتر ئارام ئەگرن یان ئارام ناگرن یەكسانە بۆ ئێوەو سوودی بۆتان نییە ئێوە ئێستا سزای كردەوە خراپەكانی خۆتان وەرئەگرن كە لە دونیا دەتانكرد لە بێباوەڕی و تاوان و سەرپێچی، وە ستەمتان لێناكرێت."},{"id":17,"translation":"پاداشتى موتتەقى و خۆپارێزەكان [ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَعِيمٍ (١٧) ] بەڵام ئەوانەی كە تەقوای خوای گەورەیان كردووەو خۆیان لە تاوان پاراستووە لەناو باخ و باخات و نازو نیعمەتێكی زۆردان كە هیچ چاوێك نەیبینیوە وە هیچ گوێیەك نەیبیستووە وە بە دڵی هیچ كەسێكدا نەهاتووە ."},{"id":18,"translation":"[ فَاكِهِينَ بِمَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ ] وە لەناو بەهەشتدا چێژ وەرئەگرن لەو نازو نیعمەتە زۆرانەی كە خوای گەورە پێی بەخشیون [ وَوَقَاهُمْ رَبُّهُمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ (١٨) ] وە پەروەردگاریان ئەیانپارێزێ لە سزای ئاگری دۆزەخ ."},{"id":19,"translation":"[ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٩) ] بخۆن و بخۆنەوە نۆشی گیانتان بێ بەهۆی ئەو كردەوە چاكانەی كە لە دونیادا كردووتانە ."},{"id":20,"translation":"[ مُتَّكِئِينَ عَلَى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ ] وە پاڵیان داوەتەوە لەسەر ئەو جێگایانەی كە ڕیز كراوە وەكو كاژاوەی بووك ڕازێندراوەتەوە بۆیان و روویان لەیەكەو تەماشاى یەكترى دەكەن [ وَزَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ (٢٠) ] وە خێزانیشیان پێ ئەدەین لەو حۆرییە چاو گەورانەی بەهەشت ."},{"id":21,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ ] وە ئەو كەسانەی كە ئیمانیان هێناوەو منداڵەكانیشیان شوێنیان كەوتوون بە ئیمانەوە بەڵام منداڵەكانیان كردەوەی چاكیان وەكو ئەوان نییە لە شوێنی تر لە پلەكانی خوارەوەی بەهەشتن خوای گەورە ئەفەرمووێ وەكو ڕێزێك بۆ دایك و باوكیان منداڵەكانیشیان پلەیان بەرز ئەكەینەوە وە ئەیانگەیەنین بە یەكتری [ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ] بەڵام لە كردەوەی دایك و باوكان هیچ كەم ناكەین كاتێك كە منداڵەكانیان پێ ئەگەیەنین [ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ (٢١) ] وە هەموو كەسێكیش لە ڕۆژی قیامەت لە بارمتەی كردەوەكانی خۆیدایەو تاوانی كەس ناخرێتە سەر كەسی تر, ئەگەر كردەوەی چاكی هەبێ ڕزگاری ئەبێ ئەگەر نا بە هیلاك ئەچێ ."},{"id":22,"translation":"[ وَأَمْدَدْنَاهُمْ بِفَاكِهَةٍ وَلَحْمٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ (٢٢) ] وە لە بەهەشتدا زیاتریشیان پێ ئەدەین لە نازو نیعمەتەكان بە جۆرەها میوەو گۆشت كە ئارەزووی بكەن و پێیان خۆش بێت ."},{"id":23,"translation":"[ يَتَنَازَعُونَ فِيهَا كَأْسًا لَا لَغْوٌ فِيهَا وَلَا تَأْثِيمٌ (٢٣) ] وە لە بەهەشتدا جۆرەها كاس و گڵاس مەییان پێ ئەدرێ, وە لە جۆرەها خواردنەوەی تریش كە هیچ بێهۆش و سەرخۆشیان ناكات، وە تووشی تاوانیان ناكات قسەى نابەجێ بكەن وەكو دونیا، وە هیچ درۆیەكیشی تیادا نییە، وە توشى سەرئێشە و سك ئێشەیان ناكات وەكو دونیا."},{"id":24,"translation":"[ وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَكْنُونٌ (٢٤) ] وە لەناو بەهەشتیشدا هەندێك منداڵ بەسەریاندا ئەگەڕێن ئەو گڵاس و خواردنەوەو میوەو شتانەیان بۆ دێنن وە خزمەتیان ئەكەن, لە پاكى و جوانیشدا ئەوەندە جوانن وەك ئەوە وایە كە مروارییەكی داپۆشراو بن كە دەستى هیچ كەسێك پێیان نەگەیشتبێ."},{"id":25,"translation":"گفتوگۆى بەهەشتییەكان [ وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ (٢٥) ] وە هەندێك لە بەهەشتییەكان ڕوو ئەكەنە هەندێكیان وە پرسیار لە یەكتری ئەكەن دەربارەى كردەوەكانى دونیایان ."},{"id":26,"translation":"[ قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ (٢٦) ] ئەڵێن: ئێمە بەڕاستی پێشتر لەناو كەسوكاری خۆماندا لە دونیادا لە سزای خوای گەورە ئەترساین ."},{"id":27,"translation":"[ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ (٢٧) ] وە خوای گەورە نیعمەتی خۆی ڕژاند بەسەرماندا وە لێمان خۆشبوو وە ڕەحمی پێ كردین و پاراستمانی لە سزای ئاگری دۆزەخ كە سزایەكە چۆن بایەكی گەرم هەڵئەكات بەو شێوازە گەرمییەكەی یەكجار سەختە."},{"id":28,"translation":"[ إِنَّا كُنَّا مِنْ قَبْلُ نَدْعُوهُ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ (٢٨) ] ئێمە پێشتریش لە دونیادا خوای گەورەمان بەتاك و تەنها ئەپەرست و تەنها لەو دەپاڕاینەوەو دوعامان لە كەسی تر نەئەكرد, بەڕاستی خوای گەورەش وەڵام و پاداشتی داینەوەو لێمان خۆشبوو هەر خوای گەورە زۆر چاكەكارە وە زۆر بەڕەحم و سۆزو بەزەییە بە بەندەكانی ."},{"id":29,"translation":"[ فَذَكِّرْ فَمَا أَنْتَ بِنِعْمَتِ رَبِّكَ بِكَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍ (٢٩) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ یادیان بكەوەو ئامۆژگارییان بكە، وە بەو نیعمەتانەی كە خوای گەورە پێی بەخشیوویت كە پێغەمبەرایەتییە تۆ نە فاڵچیت و نە شێتی كە كافران تۆمەتبارت دەكەن پێى، بەڵكو وەحی خوای گەورەیەو لەلایەن خوای گەورەوە دەیگەیەنیت ."},{"id":30,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ شَاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُونِ (٣٠) ] (ابن عباس) دەفەرمێت: قوڕەیش لە (دار الندوة) كۆبوونەوە سەبارەت بە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم وتیان بەندى بكەن و بیبەستنەوە و چاوەڕوان بن تا دەمرێت و لە كۆڵمان دەبێتەوە وەكو چۆن شاعیرانى پێش ئەمیش مردن و كۆتاییان هات، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند: یاخود دەیانووت ئەمیش شاعیرێكە لە شاعیران و چاوەڕێین كە ڕووداوەكانی ڕۆژگار بیمرێنێت و بڕوات و لەكۆڵمان بێتەوەو رزگارمان بێت لەدەستى ."},{"id":31,"translation":"[ قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِينَ (٣١) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: دەی چاوەڕێ بكەن منیش لەگەڵ ئێوەدا لە چاوەڕێكارانم بزانین خوای گەورە سزای كاممان دەدات لە دونیاو قیامەتداو كاممان لەناو ئەچین."},{"id":32,"translation":"[ أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلَامُهُمْ بِهَذَا ] یاخود بەڵكو عەقڵیانە فەرمانیان پێ ئەكات بەم شتانە كە خۆیشان دەزانن راست ناكەن [ أَمْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ (٣٢) ] بەڵكو خۆیان كەسانێكن كە سنووریان بەزاندووە لە تاوان و گومڕاییدا ."},{"id":33,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لَا يُؤْمِنُونَ (٣٣) ] یاخود ئەڵێن: ئەم قورئانە محمد صلى الله علیه وسلم خۆی دروستی كردووەو هەڵیبەستووەو دایهێناوە، بەڵكو ئەوان ئیمان و باوەڕیان بە خوای گەورە نییە بۆیە ئەم قسانە ئەكەن ."},{"id":34,"translation":"[ فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كَانُوا صَادِقِينَ (٣٤) ] ئەگەر ئەوان ڕاستگۆن كە ئەڵێن: ئەم قورئانە قسەی محمدە صلى الله علیه وسلم با سوورەتێكى بچوكى هاوشێوەی سوورەتەكانی قورئانی پیرۆز بهێننەوە كە ئەگەر هەموو مرۆڤ وجن كۆببنەوە ناتوانن تەنها سوورەتێكى بچووكى هاوشێوەى قـورئان بهێنن، چونـكـە قورئان قسەو فەرموودەى خواى گەورەیەو هەرگیز قسەى مرۆڤ وەكو قسەى خواى گەورە نابێت ."},{"id":35,"translation":"[ أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ (٣٥) ] یاخود ئایا ئێوە بەبێ هیچ شتێك دروست كراون و لە هیچ دروست كراون؟ یاخود خۆتان خۆتانتان دروست كردووە؟ نەخێر هیچیان نییە بەڵكو خوایەك هەیە كە ئێوەی دروست كردووە ."},{"id":36,"translation":"[ أَمْ خَلَقُوا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بَلْ لَا يُوقِنُونَ (٣٦) ] یاخود ئایا ئێوە ئاسمانەكان و زەویتان دروست كردووە؟ نەخێر وانییە بەڵكو ئێوە یەقینتان نییەو لە گوماندا ئەژین ."},{"id":37,"translation":"[ أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُصَيْطِرُونَ (٣٧) ] یاخود ئایا خەزێنەكانی خوای گەورە بە دەست ئێوەیە لە ڕزق و ڕۆزی و باران بارین؟ یاخود ئایا ئێوە زاڵ و باڵادەستن بەسەر ئەم شتانەدا یان بەسەر دروستكراوەكانی خوای گەورەدا؟ یان ئایا ئێوە لێپرسینەوە لەگەڵ خەڵكیدا ئەكەن؟ واتە: وانییەو هیچتان بەدەست نییە، (جوبەیرى كوڕى موتعیم) لە دواى غەزاى (بەدر) هاتە مەدینە بۆ ئازاد كردنى دیلەكانى قوڕەیش، دەفەرمێت: گوێم لێبوو پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم لە نوێژى مەغریب سورەتى (طور)ى دەخوێند گەیشتە ئەم ئایەتانە نزیك بوو دڵم بفڕێت و ئاگام لە خۆم نەمێنێت، وە هۆكار بوو بۆ موسڵمان بوونى ."},{"id":38,"translation":"[ أَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ يَسْتَمِعُونَ فِيهِ فَلْيَأْتِ مُسْتَمِعُهُمْ بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٣٨) ] یاخود ئایا ئێوە پەیژەتان بۆ دانراوە پیایدا سەركەون بۆ ئاسمان و لەوێ قسەی فریشتەكان یان وەحی خوای گەورە ببیستن؟ ئەگەر ڕاست ئەكەن و بانگەشەی ئەم شتە ئەكەن با ئەو كەسەتان كە گوێ ئەگرێ با بەڵگەیەكی ڕوون و ئاشكرا لەسەر ئەم شتە بێنێت، بەڵام تواناى هیچ شتێكیان نییەو تەنها لە خۆیانەوە بەبێ بەڵگە قسە دەكەن ."},{"id":39,"translation":"[ أَمْ لَهُ الْبَنَاتُ وَلَكُمُ الْبَنُونَ (٣٩) ] یاخود ئایا خوای گەورە كچی هەیە؟ (قوڕەیش و كافران ئەیانووت مەلائیكەت كچی خوای گەورەیە)، وە كوڕیش بۆ خۆتان بڕیار ئەدەن، كاتێك كە خۆتان كچتان بێت زیندە بەچاڵی ئەكەن بۆ خۆتان بە كچ ڕازی نین بەڵام كچ ئەدەنە پاڵ خوای گەورە ."},{"id":40,"translation":"[ أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ (٤٠) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم یاخود ئایا تۆ داوای پارەو كرێیان لێ ئەكەی لەسەر گەیاندنی دینەكە؟ خۆ داوای پارەت لێ نەكردوون كە ئەوان كەوتبێتنە ژێر قەرزێكی زۆر قورسەوەو لە توانایاندا نەبێ ئەو قەرزە بدەنەوە بۆیە موسڵمان نەبن، خۆ داوای ئەوەت لێ نەكردوون و بەبێ بەرامبەر ڕێگەی خوای گەورەیان بۆ ڕوون ئەكەیتەوە ."},{"id":41,"translation":"[ أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ (٤١) ] یاخود ئایا غەیب بەدەست ئەوانەو ئەوان غەیب ئەزانن و ئەوان لە (لوح المحفوظ)دا نووسیویانەتەوە؟ نەخێر هیچ شتێك نازانن و تەنها خواى گەورە غەیب دەزانێت ."},{"id":42,"translation":"[ أَمْ يُرِيدُونَ كَيْدًا فَالَّذِينَ كَفَرُوا هُمُ الْمَكِيدُونَ (٤٢) ] یاخود ئایا ئەمان ئەیانەوێ نەخشەو پیلان بۆ پێغەمبەری خوا دانێن صلى الله علیه وسلم ، نەخێر كافران خۆیانن كە خوای گەورە نەخشەو پیلانیان بۆ دائەنێ و لەناویان ئەبات لە بەرامبەر ئەو نەخشەو پیلانانەی كە دایئەنێن ."},{"id":43,"translation":"[ أَمْ لَهُمْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ ] یاخود ئایا جگە لە (اللَّه) خوایەكی تریان هەیە [ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٤٣) ] پاك و مونەززەهی بۆ خوای گەورە لەو شەریك دانانەی كە بۆ خوای گەورەی بڕیار ئەدەن ."},{"id":44,"translation":"[ وَإِنْ يَرَوْا كِسْفًا مِنَ السَّمَاءِ سَاقِطًا يَقُولُوا سَحَابٌ مَرْكُومٌ (٤٤) ] وە ئەگەر پارچە ئاگرێك یان سزایەك ببینن لە ئاسمانەوە بەر بێتەوەو دابەزێ هێشتا باوەڕ ناكەن و ئیمان ناهێنن و وا ئەزانن ئەمە هەورەكەیەو كەڵەكە بووە لەسەر یەكتری, نازانن كە ئەمە سزای خوای گەورەیە بۆیان دێت ."},{"id":45,"translation":"[ فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ (٤٥) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم وازیان لێ بێنەو لێیان بگەڕێ تا ئەگەنە ئەو ڕۆژەی كە تیایدا ئەمرن و لەناو ئەچن كە ڕۆژی قیامەتە یان ڕۆژی مردنیانەو خوای گەورە سزایان ئەدات ."},{"id":46,"translation":"[ يَوْمَ لَا يُغْنِي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ (٤٦) ] لەو ڕۆژەدا نەخشەو پیلانیان كە دایاننابوو بۆ پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم یان بۆ موسڵمانان هیچ سوودیان پێ ناگەیەنێ وە ئەوانیش سەرناخرێن و كەس ناتوانێ سەریان بخات و لە سزای خوای گەورە بیانپارێزێ ."},{"id":47,"translation":"[ وَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذَابًا دُونَ ذَلِكَ ] وە زاڵمان واتە: موشریكان جگە لە سزای ڕۆژی قیامەت سزایەكی لەوەیش كەمتریان بۆ هەیە كە لە دونیادا خوای گەورە تووشی دەردو بەڵاو نەخۆشی و موسیبەت و برسێتی و نەبوونی و تیاچوون و ئەو شتانەیان دەكات بۆ ئەوەى بگەڕێنەوەو تەوبە بكەن, یاخود پێش سزای قیامەت سزایەكی تریشیان هەیە كە سزای ناو قەبرە [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٤٧) ] بەڵام زۆربەیان نازانن ."},{"id":48,"translation":"[ وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ ئارام بگرە بۆ حوكم و بڕیاری خوای گەورە وە تۆ لەبەر چاوی ئێمەی وە ئێمە خۆمان ئەتپارێزین گوێ بەوان مەدە [ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ حِينَ تَقُومُ (٤٨) ] وە كاتێكیش كە هەڵئەستی خوای گەورە بە پاك و مونەززەه ڕابگرە لە هەموو كەموكوڕیەك, وە حەمدو سەناو ستایشی خوای گەورە بكە، واتە: لە مەجلیسدا كە هەستای دوعای كەفارەتی مەجلیس بخوێنەو بڵ: (سبحانك اللهم وبحمدك أشهد أن لا إله إلا أنت أستغفرك وأتوب إليك), یان كاتێك كە لە خەو هەستای، یان كاتێك كە هەڵئەستی بۆ نوێژ كردن، ئەلەو كاتانەدا حەمدو سەناو ستایش و تەسبیحاتی خوای گەورە بكە."},{"id":49,"translation":"[ وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ ] وە لە شەویشدا بەهەمان شێوە تەسبیحاتی خوای گەورە بكە، واتە: شەونوێژ بكە، یان نوێژی مەغریب و عیشا بكە، یان دوو ڕكاتی بەیانی بكە، چونكە ئەم نوێژانە دەكەونە شەوەوەو بەشەو دەكرێن [ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ (٤٩) ] وە لە دوای ئەستێرەكانەوە كاتێك كە لە كۆتایی شەودا ئەستێرە نامێنێ، واتە: نوێژی بەیانی بكە، یاخود وتراوە: مەبەست پێی دوو ڕكاتە سوننەتەكەی پێش نوێژی بەیانییە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سورەتى (طور) والحمد لله."}]},{"id":53,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (نەجم) (واتە: ئەستێرە) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى نەجم سورەتێكى مەككى یە، تەنها ئایەتى (٣٢) نەبێت كە مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى نەجم (٦٢) ئایەتە. ٣- سورەتى نەجم زنجیرەى پەنجاو سێیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى نەجم لە دواى سورەتى ئیخڵاس دابەزیوە. ٥- یەكێكە لەو سورەتانەى كە خواى گەورە بە سوێند خواردن دەستى پێكردوە، كە تێیدا سوێندى بە ئەستێرەكان خواردوە. ٦- لە سورەتى نەجم و لە كۆتا ئایەتیدا سوجدەى تیلاوەى تێدایە. ٧-یەكەم سوورەت كە دابەزى و سەجدەى تیادا بوو سوورەتى نەجم بوو، پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم سوجدەى بردو ئەوانەى لە دوایەوە بوون هەموویان سوجدەیان برد تەنها (ئومەییەى كوڕى خەڵەف) نەبێت كە مشتێك خۆڵى هەڵگرت و وتى بەسمەو بەرزى كردەوەو سوجدەى لەسەر بردو دواتر بە كافرى كوژرا. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى نەجم یەكێكە لە سورەتە مەككییەكان، كە تەوەرى سەرەكى تێیدا بریتییە لە باسكردنى ناردنى پەیامى ئیسلام لە لایەن خواى گەورەوەو لە رێگەى جبریلەوە سەلامى خواى لێ بێت و دابەزاندنى بەسەر پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم ، جگە لەمەش باسكردنى چەند تەوەرێكى تری پەیوەست بە عەقیدەو بیروباوەڕ وەك باسكردنى بنەماكانى باوەڕو زیندوبوونەوەو گەڕانەوە بۆ لاى خواى گەورە. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە ئەستێرە كاتێك كە نزم ئەبێتەوەو لار ئەبێتەوە بۆ ئاوابوون و دیار نەمان لە كاتى بەرەبەیاندا ."},{"id":2,"translation":"[ مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى (٢) ] ئەمە وەڵامی سوێند خواردنەكەیە: كە ئەم هاوەڵەی ئێوە كە محمدە صلى الله علیه وسلم گومڕا نەبووە لەبەر نەزانى، وە لە حەق لای نەداوە لەسەر زانیارى، وە قسەی بەتاڵی نەكردووە ."},{"id":3,"translation":"[ وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى (٣) ] وە لە هەواو ئارەزووی خۆیەوە قسە ناكات بەڵكو ئەوەی كە دەیڵێ قورئانەو."},{"id":4,"translation":"[ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى (٤) ] تەنها وەحییەو لەلایەن خوای گەورەوە بە وەحی بۆی هاتووە ."},{"id":5,"translation":"[ عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى (٥) ] جبریل فێری كردووەو لەلایەن خوای گەورەوە هاتووەو وەحی بۆ هێناوە كە زۆر بەهێزەو هێزێكی زۆر سەختی هەیە ."},{"id":6,"translation":"[ ذُو مِرَّةٍ ] وە زۆر بەهێزەو عەقڵێكی پتەو و شێوازێكی زۆر جوانی هەیە [ فَاسْتَوَى (٦) ] وە خوای گەورە جبریلى لەسەر شێوازێكی ڕێكوپێك دروست كردووە."},{"id":7,"translation":"[ وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَى (٧) ] وە لە ئاسۆی هەرە بەرزدا بووە كاتێك كە هاتووە بۆ لای پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ، وە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دوو جار جبریلى لەسەر شێوازی راستەقینەى خۆی بینیوە كە شەش سەد باڵی هەبووە، هەر باڵێكى ئاسۆی ئاسمانی داپۆشیوەو لە باڵی یەوە ئەوەندە دوڕڕو مروارى بەربۆتەوە مەگەر خواى گەورە خۆى بیزانێت (الْأُفُقِ) واتە: ئاسۆ، شوێنی خۆرهەڵاتن، یان شوێنی ڕۆژ بوونەوە، یان ئەو شوێنەی كە بەرەبەیانی لێ دێت ."},{"id":8,"translation":"[ ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى (٨) ] پاشان جبریل نزیك بووەوە تا دابەزى و هاتە لای پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم وەحی بۆ هێنا ."},{"id":9,"translation":"[ فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى (٩) ] وە نزیك بووەوە لە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بە ئەندازەی دوو كەوان، چەندێكە ئەوەندە, یاخود لەوەش كەمتر لە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم نزیك بووەوە ."},{"id":10,"translation":"[ فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى (١٠) ] واتە: جبریل (عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ) وەحی بۆ بەندەی خوا هێنا كە پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم ئەوەی كە خوای گەورە بە وەحی بۆی ناردبوو, یاخود خوای گەورە وەحی بۆ پێغەمبەری خوا نارد صلى الله علیه وسلم لە ڕێی جبریلەوە ."},{"id":11,"translation":"[ مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى (١١) ] ئەوەی كە دڵی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بینی درۆ نەبوو دڵی ڕاستی كرد."},{"id":12,"translation":"[ أَفَتُمَارُونَهُ عَلَى مَا يَرَى (١٢) ] ئایا ئێوە گومانتان هەیە لەوەی كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم جبریلی بینیوە بۆیە مشتومڕى لەگەڵ دەكەن ."},{"id":13,"translation":"[ وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى (١٣) ] وە جارێكی تریش پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم جبریلی بینیوە، دوو جار لەسەر شێوەی راستەقینەو حەقیقەتی خۆی بینیوێتی ."},{"id":14,"translation":"[ عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى (١٤) ] دوو جار بینى جارێكیان لە (ئەجیاد) بوو لە مەككەو جارێكیشیان لە شەوی ئیسرائدا لەلای (سدرة المنتهى) كە داری نەبق و سیدرو تاوكى پێدەوترێت و گەڵاكانى وەكو گوێى فیل پانەو زانیاری هەموو دروستكراوەكان لەوێیەو لە پشت ئەوێوە هیچ كەسێك زانیاری نییەو نازانێت چی شتێكى لێیەو فریشتەكانیش بۆیان نییە لەوێ تێَپەڕ بن."},{"id":15,"translation":"[ عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى (١٥) ] وە لەوێش بەهەشت هەیە كە شوێنی مانەوەی باوەڕدارانە ."},{"id":16,"translation":"[ إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى (١٦) ] وە ئەو دار سیدرەش دائەپۆشرێ بە نووری خوای گەورە، یان بە فەرمانی خوای گەورە، یان بە پۆلێك مەلائیكەت، یان بە كوللەى ئاڵتوون ."},{"id":17,"translation":"[ مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى (١٧) ] وە چاوی پێغەمبەری خواش صلى الله علیه وسلم ئەوەی كە بینیوێتی لاینەداوە لێی و بەجوانی بینیوێتی و سنووریشی نەبەزاندووەو چاوی فێڵی لێی نەكردووە ."},{"id":18,"translation":"[ لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى (١٨) ] وە لە شەوی ئیسرائدا پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم چەندەها نیشانەی گەورەی خوای گەورەی بینیوە، نەك خوای گەورەی بینیبێ، بەڵكو بە دڵ لە خەودا خواى گەورەى بینیوە، لە دونیادا پێغەمبەرانیش بە چاو خواى گەورەیان نەبینیوە."},{"id":19,"translation":"لات و عوززاو مەنات [ أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى (١٩) ] هەواڵم پێ بدەن دەربارەی لات و عوززا (اللَّات): ناوی بتێكیان بووە، كە تاوێرێكی سپی هەڵكۆڵراو بووە لە (تائیف)، پەردەى بەسەرەوە بووەو خانویان لەسەر دروستكردووەو سەدەنەو خزمەتكارى هەبووەو بەگەورەیان زانیوە، لەناوی (الله)وە وەریان گرتووە، بەڵام ئەم بۆ مێیە (موئەنەثه)، وە وتراوە: (اللَّات) بە تەشدیدی (تائەكە) پیاوێك بووە كە خواردنی بۆ حاجی دروست كردووە لە كاتی خۆیدا كە مردووە بتیان لەسەر شێوەی دروست كردووەو پەرستویانە، وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە فەتحى مەككە (موغیرەی كوڕی شوعبە)و (ئەبو سوفیان) ى نارد تێكیانداو لە شوێنیشی مزگەوتێكیان دروست كرد، (وَالْعُزَّى): دارێك بووە لە (غەتەفان) لە نێوان مەككەو تائیف، كە پەردەو خانوی لەسەر بووەو قوڕەیش پەرستوویانەو لەناوى خواى گەورە (الْعَزِيز) وەریان گرتبوو، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە فەتحی مەككەدا (خالیدی كوڕی وەلید)ی نارد (عوززا)ی بڕیەوەو ئەو پەردەو شتانەی لەسەری بوو ڕووخاندی ."},{"id":20,"translation":"[ وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَى (٢٠) ] وە (مَنَاة) یشیان هەبووە كە سێیەم بتیان بووە لە نێوان مەككەو مەدینەدا بووە, (خوزاعەو ئەوس و خەزرەج) پەرستوویانە، وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە فەتحی مەككەدا ئیمامی عەلی ناردووەو ڕووخاندوویەتی ."},{"id":21,"translation":"[ أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْأُنْثَى (٢١) ] ئایا ئێوە خۆتان كوڕ بۆ خۆتان بڕیار ئەدەن و كچتان ببێ زیندەبەچاڵی ئەكەن بەڵام كچ ئەدەنە پاڵ خوای گەورەو ئەڵێن: مەلائیكەت كچی خوایە ."},{"id":22,"translation":"[ تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَى (٢٢) ] بەڕاستی ئەمە دابەشكردنێكی نادادپەروەرانەو ستەمكارانەیە ."},{"id":23,"translation":"[ إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ] ئەم ناوانە وەكو (لات و عوززاو مەنات و هوبەل) و ئەوانە هیچ نییە تەنها كۆمەڵێك ناوە كە خۆتان و باوك و باپیرانتان ناوتان لەو بتانە ناوە كە خوای گەورە هیچ بەڵگەیەكی لەسەر نەناردۆتە خوارەوە كە ئەمانە خوا بن، (ئەم دارو بەردو شەخس و نەزرگایانەى سەردەمى خۆیشمان هەمووى خەڵكى لە خۆیانەوە ناویان لێناون و خواى گەورە هیچ بەڵگەى لەسەر نەناردوونەتە خوارەوە، بەڵكو بەڵگەى ناردووە كە نابێت بچنە سەریان و داوایان لێ بكەن) [ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ ] بەڵكو ئێوە تەنها شوێنی گومان ئەكەون وە ئەوەی كە هەواو ئارەزوو نەفستان ئارەزووی بكات [ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَى(٢٣) ] لە كاتێكدا كە بە دڵنیایی لەلایەن خوای گەورەوە هیدایەتتان بۆ هاتووە كە قورئانە"},{"id":24,"translation":"[ أَمْ لِلْإِنْسَانِ مَا تَمَنَّى (٢٤) ] یاخود ئایا ئەوەی كە ئێوە خۆتان ئاواتی بۆ ئەخوازن وا ئەزانن ئەوە سوودتان پێ ئەگەیەنێ، نەخێر مەرج نییە وابێت ."},{"id":25,"translation":"[ فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَالْأُولَى (٢٥) ] كاروبارى قیامەت و دونیا هەر بەدەست خوای گەورەیەو بە تەنها خۆى هەڵسوكەوتى تێدا دەكات و بەدەست ئەو بتانە نییە."},{"id":26,"translation":"مەرجەكانى شەفاعەت [ وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَى (٢٦) ] وە چەندەها فریشتە هەیە لە ئاسمانەكان و زەویدا لەگەڵ زۆری عیبادەت و پەرستنیان بۆ خوای گەورەو ڕێزیان لای خوای گەورە شەفاعەت و تكای ئەوان لای خوای گەورە هیچ سوودێكی نییە ئیللا لە پاش ئەوەی كە خوای گەورە ئیزنیان بدات كە شەفاعەت بكەن بۆ هەر كەسێك كە ویستی لێ بێ، وە ڕازیش بێ لەو كەسەی كە شەفاعەتی بۆ ئەكرێ، واتە: ئەهلی تەوحید بێت و موشریك نەبێت، ئیتر چۆن ئێوە بەئومێدى ئەو بتانەن شەفاعەتتان بۆ بكەن!؟"},{"id":27,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ لَيُسَمُّونَ الْمَلَائِكَةَ تَسْمِيَةَ الْأُنْثَى (٢٧) ] ئەوانەیشی كە باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی نییە مەلائیكەتەكانی خوای گەورە ناو ئەنێن بە كچی خوای گەورە ."},{"id":28,"translation":"كافران شوێن گومان كەوتووون [ وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ ] لە كاتێكدا ئەمانە هیچ زانیاریەكیان نییە سەبارەت بەم قسەیەی كە ئەیكەن [ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ] بەڵكو تەنها شوێنی گومان كەوتوونە [ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا (٢٨) ] وە بە دڵنیایی گومانیش هیچ سوودێكی نییەو جێگاى حەق ناگرێتەوە ."},{"id":29,"translation":"[ فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا (٢٩) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ واز بێنەو پشتهەڵكە لەو كەسانەی كە پشتیان هەڵكردووە لە زیكرو یادی ئێمە كە قورئانە پیرۆزەكەیە وە هیچ شتێكیان ناوێ تەنها ژیانی دونیا نەبێ وە تەنها بۆ دونیا هەوڵ ئەدەن ."},{"id":30,"translation":"[ ذَلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ] ئەمە ئەوپەڕی زانیاری ئەوان هەر ئەوەندەیە كە بۆ دونیا هەوڵ دەدەن [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدَى (٣٠) ] بەڕاستی پەروەردگارت خۆی زاناترە بەو كەسانەی كە گومڕا بوونەو لە ڕێگای ڕاستی خوای گەورە لایانداوە، وە هەر خوای گەورە زاناترە بەو كەسانەی كە ڕێگای هیدایەتیان گرتۆتە بەر ."},{"id":31,"translation":"[ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى (٣١) ] وە هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوی هەیە هەمووی موڵكی خوای گەورەیەو بە دەست خوای گەورەیە, وە تا سزای ئەو كەسانە بداتەوە كە كردەوەی خراپیان كردووە بەهۆی كردەوەی خراپی خۆیانەوە، وە پاداشتی ئەو كەسانەیش بداتەوە كە چاكەیان كردووە بە بەهەشت ."},{"id":32,"translation":"[ الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ ] ئەو كەسانەی كە خۆیان بەدوور گرتووە لە تاوانە گەورەكان و فاحیشەو بەدڕەوشتی وەكو زینا، تەنها (لەمەم) نەبێ كە تاوانی بچووكە، یاخود وتراوە: شیركە، خۆیان لە شیرك ئەپارێزن ئیتر تاوانەكانی تر خوای گەورە لێیان خۆش ئەبێ, یاخود وتراوە: كەسێكە دەیەوێت فاحیشە بكات پاشان لێیدەگەڕێتەوەو تەوبە ئەكات، یاخود تێڕوانى حەرام و بەركەوتنى حەرامە [ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ ] بەڕاستی پەروەردگارت لێخۆشبوونی زۆر فراوانە [ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ] خوای گەورە زاناترە بە ئێوە كاتێك ئێوەی لە زەوی دروست كردووە، واتە: ئادەمی باوكتانى لە قوڕ دروست كردووە [ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ ] وە كاتێكیش كە ئێوە كۆرپەلە بوونە لە ناو سكی دایكتاندا خوای گەورە زانیاری پێتان هەبووە [ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ ] بۆیە ئێوە نەفسی خۆتان پاك مەكەنەوەو مەدحی خۆتان مەكەن [ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى (٣٢) ] خوای گەورە خۆی زاناترە بەو كەسانەی كە تەقوای خوای گەورە ئەكەن و خۆیان لە تاوان ئەپارێزن ."},{"id":33,"translation":"[ أَفَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى (٣٣) ] هەواڵم پێ بدە سەبارەت بەو كەسەی كە پشت هەڵئەكات لە حەق و خێرو چاكە ."},{"id":34,"translation":"[ وَأَعْطَى قَلِيلًا وَأَكْدَى (٣٤) ] وە كردەوەى چاك و تاعەت و خێری كەم كردووەو پاشان وازى لێهێناوەو دەستبەرداری بووە ."},{"id":35,"translation":"[ أَعِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرَى (٣٥) ] ئایا ئەم كەسەی كە ئاوا كردەوەی چاك كەم ئەكات عیلمی غەیبی پێیەو خۆی غەیبەكە بزانێ و شارەزایی هەبێ كە ئەگەر ببەخشێت لێی دەبڕێت و ماڵەكەى كۆتایی دێت ."},{"id":36,"translation":"[ أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَى (٣٦) ] یاخود ئایا هەواڵی پێ نەدراوە بەوەی كە لە سەحیفەی موسادا صلى الله علیه وسلم هەبووە ."},{"id":37,"translation":"[ وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّى (٣٧) ] وە لە پەڕاوی ئیبراهیمدا كە ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم كەسێك بووە زۆر بەوەفا بووە بەو بەڵێنانەی كە بە خوای گەورەی داوە كە گوێڕایەڵ بووەو پەیامى خواى گەورەى گەیاندووە ."},{"id":38,"translation":"[ أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى (٣٨) ] كە كەس تاوانی كەس هەڵناگرێت ."},{"id":39,"translation":"تەنها كردەوەى خۆت سوودت پێ دەگەیەنێت [ وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى (٣٩) ] وە مرۆڤ هەوڵ و تواناو كردەوەی چاكی خۆی نەبێ هیچ شتێكی تر سوودی پێ ناگەیەنێ، مەگەر صەدەقەیەكی جاریە بێت، یان زانیاریەكى لە دوای خۆی بەجێ هێشتبێ، یاخود مناڵێكی صاڵح لەدوای خۆی دوعای بۆ بكات، (ئیمامى شافیعى لەم ئایەتەوە ئەو حوكمەى وەرگرتووە كە پاداشتى قورئان خوێندن ناگات بە مردوو، چونكە كردەوەى خۆى نییەو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم شتى واى نەكردووەو هانى ئوممەتەكەى نەداوە بۆ شتى واو رێنمایی نەكردوون بۆى نە بە دەق نە بە ئاماژە، وە هاوەڵانیش لێیان نەگێڕدراوەتەوە قورئانیان بۆ مردوو خوێند بێت) ."},{"id":40,"translation":"[ وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى (٤٠) ] وە هەوڵ و تێكۆشانی خۆیشی لە ڕۆژی قیامەتدا ئەبینێتەوە ."},{"id":41,"translation":"[ ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَى (٤١) ] پاشان خوای گەورە پاداشتی ئەداتەوە بە پاداشتێكی زۆر تەواو ."},{"id":42,"translation":"[ وَأَنَّ إِلَى رَبِّكَ الْمُنْتَهَى (٤٢) ] وە گەڕانەوەو سەرئەنجامیشتان هەر بۆ لای خوای گەورەیە لە رۆژى قیامەت."},{"id":43,"translation":"تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە [ وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَى (٤٣) ] وە هەر خوای گەورەیە كە ئەهلی بەهەشتی هێناوەتە پێكەنین و ئەهلی دۆزەخی هێناوەتە گریان, یان لە دونیادا ویستی لێ بێت هەر كەسێك دێنێتە پێكەنین وە ویستی لێ بێت هەر كەسێك ئەهێنێتە گریان, یان پێكەنین و گریان بەدەست خوای گەورەیە ."},{"id":44,"translation":"[ وَأَنَّهُ هُوَ أَمَاتَ وَأَحْيَا (٤٤) ] وە هەر خوای گەورەیە كە ئەمانمرێنێ و زیندوومان ئەكاتەوە, مردن و ژیان هەر بەدەستى خوای گەورەیە."},{"id":45,"translation":"[ وَأَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى (٤٥) ] وە هەر خوای گەورەیە كە لە هەموو شتێك لە مرۆڤ و ئاژەڵەكان و باڵندەكان نێرو مێ و جووتێكی دروست كردووە ."},{"id":46,"translation":"[ مِنْ نُطْفَةٍ إِذَا تُمْنَى (٤٦) ] لە دڵۆپە ئاوێك كە مەنییە كە ئەچێتە ناو ڕەحمی مێیەكەوە ."},{"id":47,"translation":"[ وَأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَى (٤٧) ] وە سەرلەنوێ و دووبارە دروستكردنەوەو گەڕانەوەی ڕوحەكان بۆ لاشەكانیش هەر بەدەست خوای گەورەیە لە رۆژى قیامەت ."},{"id":48,"translation":"[ وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَى وَأَقْنَى (٤٨) ] وە هەر خوای گەورەیە كە كەسانێك دەوڵەمەند ئەكات وە كەسانێك فەقیر ئەكات, یان ئەبەخشێ بە كەسانێك دەوڵەمەندیان ئەكات وە كەسانێك لەوە زیاتریشیان پێ ئەبەخشێ, یاخود خواى گەورە خۆى دەوڵەمەند كردووەو خەڵكى وا لێكردووە پێویستیان بە خوا بێت، یاخود (وَأَقْنَى) كەسانێك ڕازی ئەكات ."},{"id":49,"translation":"[ وَأَنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرَى (٤٩) ] وە هەر خوای گەورە پەروەردگاری ئەستێرەكانە ئەو ئەستێرانەی كـە گـەشـاوەن، ئـەووتـرێـت: (الشِّعْرَى) ئـەستێرەیـەكـە لـە پشت (جـەوزاء ), یـاخـود (جـەوزاء ) خـۆیـەتی كە كۆمەڵیك لە عەرەب دەیانپەرست ."},{"id":50,"translation":"[ وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَى (٥٠) ] وە هەر خوای گەورە بوو كە عادی سەرەتای قەومی هودى لەناوبرد كە ئیمانیان نەهێنا ."},{"id":51,"translation":"[ وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَى (٥١) ] وە قەومی ثەمودیشی لەناوبردو هیچ كەسێكی لێیان نەهێشتەوە ."},{"id":52,"translation":"[ وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَى (٥٢) ] وە قەومی نوحیش لە پێش ئەمان خوای گەورە لەناوی بردن ئەمان ستەمكارتر بوون وە سنووری خوای گەورەیان زیاتر بەزاندبوو خوای گەورە هەموویانی لەناوبرد."},{"id":53,"translation":"[ وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَى (٥٣) ] وە دێیەكانی قەومی (لوط)يش ئەوانیش خوای گەورە بەرزی كردنەوە بۆ ئاسمان و بەری دانەوە خوارەوەو نزمی كردنەوە."},{"id":54,"translation":"[ فَغَشَّاهَا مَا غَشَّى (٥٤) ] پاشان خوای گەورە بەردبارانی كردن وە هەرچی سزا هەبوو پێی چەشتن و بە سزا دایپۆشین."},{"id":55,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكَ تَتَمَارَى (٥٥) ] ئیتر تۆ سەبارەت بە چ نیعمەتێك لە نیعمەتەكانی خوای گەورە گومانت هەیە ."},{"id":56,"translation":"[ هَذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولَى (٥٦) ] وە ئەمەیش پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم كە ترسێنەرێكە وەكو پێغەمبەرانی سەرەتا ."},{"id":57,"translation":"[ أَزِفَتِ الْآزِفَةُ (٥٧) ] شتە نزیكەكە زیاتر نزیك بۆتەوە كە قیامەتە ."},{"id":58,"translation":"[ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ (٥٨) ] جگە لە خوا هیچ كەسێك ناتوانێ كاتەكەی دیاری بكات كەیە، یاخود كاتێك كە ئەم دیمەنە ناخۆشانە خەڵكى ئەگرێتەوە جگە لە خوا كەس ناتوانێ لەسەر خەڵكی لابەرێ ."},{"id":59,"translation":"[ أَفَمِنْ هَذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ (٥٩) ] ئایا ئێوە سەرسامن بەم قورئانە پیرۆزە ."},{"id":60,"translation":"[ وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ (٦٠) ] وە پێئەكەنن و گاڵتەتان پێ دێت و ناگرین كە ئەبوایە بتانیهێنایەتە گریان ."},{"id":61,"translation":"[ وَأَنْتُمْ سَامِدُونَ (٦١) ] لە كاتێك ئێوە پشتتان هەڵكردووە، یاخود ئێوە ملتان بەرز كردۆتەوە لە لووت بەرزیدا, یاخود بێ ئاگان, یاخود (ابن عەباس) ئەفەرمووێ (سَامِدُونَ) بە زمانی خەڵكی یەمەن بەمانای گۆرانی دێت، واتە: ئێوە گۆرانى دەڵێن ."},{"id":62,"translation":"[ فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا (٦٢) ] وە ئێوە سوجدە بۆ خوای گەورە بەرن وە بەتاك و تەنها عیبادەت بۆ خوای گەورە بكەن, وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم كە سوورەتی نەجمی خوێندووە گەیشتووە بەم ئایەتە سوجدەی بردووە، وە موسڵمانان و كافران و مرۆڤ وجن و دارو بەردو هەموو شتێك سوجدەی لەگەڵ پێغەمبەری خوادا بردووە صلى الله علیه وسلم ، والله أعلم. بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سورەتى (نەجم) والحمد لله."}]},{"id":54,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (قەمەر) (واتە: مانگ) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (قەمەر) سورەتێكى مەككى یە تەنها ئایەتەكانى (٤٤-٤٦) نەبێت كە مەدەنین. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (قەمەر) (٥٥) ئایەتە. ٣- سورەتى (قەمەر) زنجیرەى پەنجاو چوارەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (قەمەر) لە دواى سورەتى (طەڵاق) دابەزیوە. ٥- پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە نوێژى چەژنەكاندا سوورەتى (قاف) و (قەمەر) ى دەخوێند تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرەكانى سورەتى (قەمەر) هەر لەسەرەتاى سورەتەكەوە تا كۆتایی سورەتەكە بریتییە لە باسكردن و روونكردنەوەى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕ، وە تەورەرەكانیشی بە شێوازێكى توندو ترسێنەرو هەڕەشە ئامێزو وریاكردنەوەو ئاگاداركردنەوە دەخاتە روو لە بەرامبەر كافرو بێ باوەڕو موشریكەكاندا، ئەمانەو لەگەڵ خستنەڕووى چەندین دیمەن و شێوازى عەزاب و سزاى خواى گەورە بۆ كافرو بێ باوەڕان. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ لەت بوونى مانگ [ اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ (١) ] قیامەت نزیك بۆتەوەو مانگیش لەت بوو, كاتێك كە كافران لە مەككە داوایان لە پێغەمبەری خوا كرد صلى الله علیه وسلم موعجیزەیەكیان نیشان بدات، پێغەمبەری خواش صلى الله علیه وسلم ئاماژەی بۆ مانگ كرد تا بە چاوی خۆیان بینیان مانگ بوو بە دوو لەتەوە, وە ئەشكەوتی (حیڕا) لە نێوانیدا دەركەوت بەشێكی لە سەرووی شاخەكەوە دەركەوت و بەشەكەی تریشی لە خوارتر, وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووی: شایەت بن، وە خواى گەورە ئەم دوو ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد) ."},{"id":2,"translation":"[ وَإِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ (٢) ] وە كاتێك كە بەڵگەو موعجیزەیەكیش ببینن لە جیاتی ئەوەی ئیمان بێنن پشت ئەكەن لە ئیمان هێنان، وە ئەڵێن: ئەمە جادووكردنێكی بەردەوامە، یان بەهێز بوو, یاخود جادووكردنێكی پووچەڵ و لەناوچوو بوو."},{"id":3,"translation":"[ وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ ] وە پێغەمبەری خوایان صلى الله علیه وسلم بەدرۆ زانی وە شوێن هەواو ئارەزووی خۆیان كەوتن [ وَكُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ (٣) ] وە هەموو كارێكیش جێگیر ئەبێت و روو دەدات: خێرو چاكە بۆ ئەهلی خێر, وە شەڕو خراپەش بۆ ئەهلی شەڕو خراپە ."},{"id":4,"translation":"[ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنَ الْأَنْبَاءِ مَا فِيهِ مُزْدَجَرٌ (٤) ] وە بە دڵنیایی كافرانی قوڕەیش ئەوەندە هەواڵی ئوممەتانی تریان بۆ هات كە بەسیان بێ بۆ ئەوەی كە بەرهەڵستییان بكات لە خراپەو كوفر كردن ."},{"id":5,"translation":"[ حِكْمَةٌ بَالِغَةٌ ] وە قورئانیش پڕە لە حیكمەت و ئەوپەڕی حیكمەت و كاربەجێیی تیایەو كەموكوڕی تیادا نییە، یاخود لە هیدایەتدان و گومڕاكردنى خەڵكى حیكمەتى تەواو هەیەو بێحیكمەت نیە [ فَمَا تُغْنِ النُّذُرُ (٥) ] وە ئاگاداركردنەوە هیچ سوودێكی بەوان نەگەیاند ."},{"id":6,"translation":"[ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆیش پشتیان تێ بكەو خۆتیان لەگەڵ ماندوو مەكە [ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلَى شَيْءٍ نُكُرٍ (٦) ] تا ئەو ڕۆژەی كە بانگخواز كە (ئیسڕافیل)ە بانگیان ئەكات بۆ شتێكی زۆر گەورە كە لەلایان گەورەیە كە هاتنی ڕۆژی قیامەتە ."},{"id":7,"translation":"[ خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ (٧) ] چاویان شۆڕە لە زەلیلیدا كاتێك كە لە گۆڕەكانیان دەرئەچن و بەرەو ساحەی مەحشەر بەڕێ ئەكەون وە لە زۆرییاندا وەكو كوللەی بڵاو وان ."},{"id":8,"translation":"[ مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِ يَقُولُ الْكَافِرُونَ هَذَا يَوْمٌ عَسِرٌ (٨) ] بەخێرایی ئەڕۆن بەرەو لای ئەو فریشتەیەی كە بانگیان ئەكات كە (ئیسڕافیل)ە، وە كافران ئەڵێن: بەڕاستی ئەمە ڕۆژێكی یەكجار قورس و سەختە بۆ سەر كافران ."},{"id":9,"translation":"[ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَكَذَّبُوا عَبْدَنَا وَقَالُوا مَجْنُونٌ وَازْدُجِرَ (٩) ] لە پێش ئەمانیشدا قەومی نوحیش نوح پێغەمبەریان صلى الله علیه وسلم بەدرۆ زانی و ئیمانیان پێی نەهێناو وتیان: نوح صلى الله علیه وسلم شێت بووە، وە بەرهەڵستیان كرد بە جۆرەها بەرهەڵستی كردن و هەڕەشە لێكردن و ئازاردان."},{"id":10,"translation":"[ فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ (١٠) ] نوحیش صلى الله علیه وسلم لە خوای گەورە پاڕایەوە: ئەی پەروەردگار ئەوان زاڵ بوونە بەسەر منداو من تواناى ئەوانم نییە تۆ تۆڵەیان لێ بسەنەو دینەكەی خۆت سەربخە."},{"id":11,"translation":"لەناوبردنى قەومى نوح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ (١١) ] خوای گەورەش ئەفەرمووێ: دەرگاكانی ئاسمانمان كردەوە بە ئاوێكی خوڕو بەلێزمە، واتە: ئاوەكان لە هەوردا نەبووە وەكو باران بارین بەڵكو دەرگاكانی ئاسمانی كردەوەو بەبێ هەور ئاوێكى بێ وێنە ڕژایە سەریاندا"},{"id":12,"translation":"[ وَفَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُيُونًا ] وە هەر هەموو زەویشمان تەقاندەوە وەكو كانی تەقایەوەو ئاوی لێ دەرچوو، تەنانەت تەنورى نان كردنیش ئاوى لێهەڵدەقوڵا [ فَالْتَقَى الْمَاءُ عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ (١٢) ] هەردوو ئاوی ئاسمان و ئاوی زەوی یەكیان گرت بۆ كارێك كە خوای گەورە بڕیاری لەسەر دابوو كە ئەبێ نقوم بن ."},{"id":13,"translation":"[ وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ (١٣) ] وە نوح و صلى الله علیه وسلم باوەڕدارانمان هەڵگرت لەسەر ئەو لەوح و دارانە (دُسُر) واتە: كەشتییەكە كە لە دارو بزمار پێكهاتبوو ."},{"id":14,"translation":"[ تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ (١٤) ] وە كەشتییەكە لەبەر چاوی ئێمەو بە فەرمان و پاراستنی ئێمە ئەڕۆی ئەمە وەكو سزایەك بۆ ئەو كەسانەی كە كوفریان كرد بە پێغەمبەرەكەی خوا صلى الله علیه وسلم ، یان وەكو پاداشتێك بۆ نوح صلى الله علیه وسلم ."},{"id":15,"translation":"[ وَلَقَدْ تَرَكْنَاهَا آيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (١٥) ] وە ئەم كەشتیەمان تا ماوەیەك هێشتەوەو خەڵك بینیان تا ببێتە پەندو ئامۆژگاری بۆ كەسانێك كە پەندو ئامۆژگاری لێ وەرگرن و دەست لە خراپەو تاوان هەڵگرن، یاخود كەشتیمان لەناو ئێوەدا هێشتەوە كە بەڵگەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە ئایا كەس هەیە پەندو ئامۆژگارى وەربگرێت ."},{"id":16,"translation":"[ فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ (١٦) ] وە بزانە سزاو ئاگاداركردنەوەی من چۆنەو چەند سەخت و قورسە بۆ كافران."},{"id":17,"translation":"قورئانى پیرۆز ئاسانكراوە [ وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ ] وە بە دڵنیایی ئێمە قورئانمان ئاسان كردووە بۆ زیكرو یادكردن و پەندو ئامۆژگارى وەرگرتن، لەفزو ماناو خوێندنەوەو لەبەركردنیمان ئاسان كردووە بۆ ئەوەی كە پەندو ئامۆژگاری لێ وەرگرن، ئەگەر خواى گەورە ئاسانى نەكردایە كەس نەیدەتوانى قسەو فەرموودەى خواى گەورە بخوێنێتەوە ."},{"id":18,"translation":"[ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (١٧) ] ئایا كەس هەیە پەندو ئامۆژگاری لێ وەربگرێ و لە تاوان خۆى پێ بپارێزێت ."},{"id":19,"translation":"[ كَذَّبَتْ عَادٌ فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ (١٨) ] قەومی عادیش پێغەمبەرەكەیان بەدرۆیان زانی كە هود صلى الله علیه وسلم بوو، وە بزانە سزاو ئاگاداركردنەوەی من چۆن بوو، وە چەند سەخت بوو بۆیان."},{"id":20,"translation":"لەناوبردنى قەومى هود پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ (١٩) ] ئێمە بایەكی زۆر ساردی سەخت و دەنگێكی زۆر گەورەمان بۆ ناردن لە ڕۆژێكی زۆر خراپ سەبارەت بەوان، وە ئەو خراپی و سزایە بەردەوام بوو لەسەریان تا لەناوی بردن ."},{"id":21,"translation":"[ تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ (٢٠) ] خەڵكی هەڵئەكۆڵی لە ماڵەكانیان و دەری ئەكردن و هەڵی ئەدانە ئاسماندا تا لە چاو دیار نامان پاشان بەری ئەدانەوە سەر زەوى و سەری لێ ئەكردنەوەو دەبوونە لاشەى بێ سەر وەكو قەدی دار خورمایان لێهات كە هەڵكەنرا بێت و لە زەویدا كەوتبێ ."},{"id":22,"translation":"[ فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ (٢١) ] وە بزانە سزاو ئاگاداركردنەوەى من چەند سەخت بوو بۆیان."},{"id":23,"translation":"[ وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ ] وە ئێمە بـە دڵنیـایی قـورئانمان ئـاسـان كـردووە بۆ زیكـر و یـادكـردن و پـەندو ئامۆژگارى وەرگرتن، لەفزو ماناو خوێندنەوەو لەبەركردنیمان ئاسان كردووە بۆ ئەوەی كە پەندو ئامۆژگاری لێ وەرگرن، ئەگەر خواى گەورە ئاسانى نەكردایە كەس نەیدەتوانى قسەو فەرموودەى خواى گەورە بخوێنێتەوە [ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٢٢) ] ئایا كەس هەیە پەندو ئامۆژگاری لێ وەربگرێ و لە تاوان خۆى پێ بپارێزێت ."},{"id":24,"translation":"[ كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ (٢٣) ] قەومی ثەمودیش سەرجەم پێغەمبەرانیان بەدرۆ زانی لەبەر ئەوەی هەر كەسێك پێغەمبەرێك بەدرۆ بزانێ ئەوە وەك ئەوە وایە هەموو پێغەمبەرانی بەدرۆ زانیبێ، كە ساڵح پێغەمبەریان صلى الله علیه وسلم بەدرۆ زانی [ فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ (٢٤) ] وە وتیان: ئایا تەنها مرۆڤێك لەناو خۆماندا بووە بە پێغەمبەرو ئێمە هەموومان شوێن ئەو بكەوین, بەڕاستی ئێمە لە گومڕاییەكی ئاشكراو لە سزاداین, یاخود وتراوە: ئەمە شێتییە ئەگەر ئێمە هەموومان شوێن ئەو بكەوین ."},{"id":25,"translation":"[ أَأُلْقِيَ الذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ (٢٥) ] وتیان: ئایا لەناو ئێمەدا ئەو هەڵبژێردراوە كە وەحی بۆ بێ, بەڵكو ئەو شایانى نییەو كەسێكە زۆر درۆزن و زۆر لووتبەرزو خۆبەگەورەزانە."},{"id":26,"translation":"[ سَيَعْلَمُونَ غَدًا مَنِ الْكَذَّابُ الْأَشِرُ (٢٦) ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: سبەینێ، واتە: بەم نزیكانە كە سزایان بۆ دێت ئەو كاتە ئەزانن كێ زۆر درۆزن و خۆبەگەورەزان و لووتبەرزە."},{"id":27,"translation":"حوشترەكەى ساڵح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ إِنَّا مُرْسِلُو النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ (٢٧) ] وە خوای گەورە ئەفەرمووێ: لەسەر داواكاری و پێشنیارى خۆیان ئێمە لە تاوێرێكی ڕەقەوە حوشترێكمان بۆ دەركردن وەكو تاقیكردنەوەیەك، وە تا ببێتە موعجیزەیەك لەسەر راستێتى پێغەمبەرایەتى ساڵح صلى الله علیه وسلم ، تۆ چاوەڕێ بەو بزانە ئەوان چی ئەكەن وە ئارام بگرە لەسەر ئەو ئازارانەی كە ئازارت پێ ئەگەیەنن سەرەنجام و سەركەوتن لە دونیاو قیامەت بۆ تۆیە ."},{"id":28,"translation":"[ وَنَبِّئْهُمْ أَنَّ الْمَاءَ قِسْمَةٌ بَيْنَهُمْ ] وە پێیشیان ڕابگەیەنە كە چونە سەر ئاوەكە دابەشكراوە لە نێوانیاندا: ڕۆژێك حوشترەكە ئەچێتە سەر ئاو با ئەوان نەچن, وە ڕۆژێكیش حوشترەكە ناچێت ئەوان ئەچن [ كُلُّ شِرْبٍ مُحْتَضَرٌ (٢٨) ] هەر كەسێك بەشی خۆی هەیە لە ئاوەكەو ئامادە دەبن، بەڵام ئەوان وایان نەئەكرد ئەو ڕۆژەی سرەی خۆیان بوایە ئەڕۆیشتن، ئەوەیشی سرەی حوشترەكە بوو ئەڕۆیشتن ئەیاندۆشی ."},{"id":29,"translation":"[ فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى فَعَقَرَ (٢٩) ] بانگیان كرد لە هاوڕێكەیان كە (قەدداری كوڕی سالیف) بووە كە خراپترینیان بووە دەستى دایە شمشێرو هەڵسا وشترەكەی سەربڕی و وەڵامى هۆزەكەى دایەوە ."},{"id":30,"translation":"[ فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٠) ] وە بزانە سزاو ئاگاداركردنەوەی من چەند سەخت بوو بۆیان."},{"id":31,"translation":"لەناوبردنى قەومى ساڵح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً ] ئێمە یەك دەنگێكمان ناردە سەریان كە جبریل بانگێكی كردو هاواری كرد بەوە خوای گەورە سزای دان و لەناوى بردن، (چونكە ئەوان تاوانەكەیان بە دەنگ ئەنجامداو بانگى یەكتریان كرد بۆ سەربڕینى حوشترەكە، خواى گەورەیش لە هاوشێوەى تاوانەكەى خۆى سزاى دان) [ فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ (٣١) ] وەكو گژوگیایەكیان لێهات كە لە لەوەڕگادا وشك دەبێتەوەو ئاژەڵ ئەداتە سەریدا وردو خاش دەبێت بەو شێوازەیان لێهات ."},{"id":32,"translation":"[ وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ ] وە بە دڵنیایی ئێمە قورئانمان ئاسان كردووە بۆ زیكرو یادكردن و پەندو ئامۆژگارى وەرگرتن، لەفزو ماناو خوێندنەوەو لەبەركردنیمان ئاسان كردووە بۆ ئەوەی كە پەندو ئامۆژگاری لێ وەرگرن، ئەگەر خواى گەورە ئاسانى نەكردایە كەس نەیدەتوانى قسەو فەرموودەى خواى گەورە بخوێنێتەوە [ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٣٢) ] ئایا كەس هەیە پەندو ئامۆژگاری لێ وەربگرێ و لە تاوان خۆى پێ بپارێزێت ."},{"id":33,"translation":"[ كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ بِالنُّذُرِ (٣٣) ] وە قەومی (لوط)يش پێغەمبەرانیان بەدرۆ زانی و نێربازیان كرد."},{"id":34,"translation":"لەناوبردنى قەومى لوط پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ (٣٤) ] ئێمە بایەكمان بۆ ناردن كە بەردی بچووكی تیابوو بەردبارانمان كردن تەنها بنەماڵەى لوط صلى الله علیه وسلم نەبێ كە چەند كچێكى هەبوو موسڵمان بوون لە بەرەبەیاندا ئەوانمان رزگار كرد، (تەنها یەك كەسیش لە قەومەكەى شوێنی (لوط) صلى الله علیه وسلم نەكەوتن و ئیمانیان پێنەهێنا تەنانەت خێزانەكەى كافر بوو ئەویش تیاچوو) ."},{"id":35,"translation":"[ نِعْمَةً مِنْ عِنْدِنَا كَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ شَكَرَ (٣٥) ] ئەمیش نیعمەتێك بوو ڕژاندمان بەسەر (لوط) صلى الله علیه وسلم و كچەكانى كە شوێنی كەوتبوون، وە بەم شێوازە پاداشتی هەر كەسێك ئەدەینەوە كە شوكرانەبژێری نیعمەتەكانی خوای گەورە بكات ."},{"id":36,"translation":"[ وَلَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنَا فَتَمَارَوْا بِالنُّذُرِ (٣٦) ] وە (لوط)يش صلى الله علیه وسلم پێشتر ئاگاداری كردنەوە كە سزای خوای گەورە زۆر سەختە بەڵام ئەوان گومانیان لەو ئاگاداركردنەوەیە هەبوو وە باوەڕیان پێی نەكردو گوێیان پێنەدا ."},{"id":37,"translation":"[ وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ ] وە كاتێك كە میوانی هات كە (جبریل و میكائیل و ئیسرافیل) بوون, لەسەر شێوەى گەنجى زۆر جوان هاتن وەكو تاقیكردنەوە بۆ خەڵكى، وە خێزانەكەیشی چوو خەڵكەكەی ئاگادار كردەوە كە میوانمان هاتووە وەرن دەستدرێژى بكەنە سەریان، ئەمانیش بەپەلە هاتن ویستیان بەسەر میوانەكاندا زاڵ بن بۆ ئەوەی خراپەو بەدڕەوشتیان لەگەڵدا بكەن، (لوط)يش صلى الله علیه وسلم دەرگاى لێ داخستن و دەیگەڕاندنەوەو ئەوانیش دەیانویست دەرگاكە بشكێنن و بێنە ژوورەوە [ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ ] خوای گەورە لە ڕێی جبریلەوە چاویانی هەڵكۆڵی یان چاویانی سڕییەوەو كوێری كردن [ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٧) ] وە فەرمووی: دەی سزاو ئاگادار كردنەوەی من بچێژن ."},{"id":38,"translation":"[ وَلَقَدْ صَبَّحَهُمْ بُكْرَةً عَذَابٌ مُسْتَقِرٌّ (٣٨) ] وە لە بەیانی زوودا خوای گەورە سزایەكی جێگیری بۆ ناردن كە لێیان جیا نەبوەوەو بەردەوام بوو لەگەڵیاندا ."},{"id":39,"translation":"[ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ (٣٩) ] دەی سزاو ئاگادار كردنەوەی من بچێژن."},{"id":40,"translation":"[ وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ ] وە بە دڵنیایی ئێمە قورئانمان ئاسان كردووە بۆ زیكرو یادكردن و پەندو ئامۆژگارى وەرگرتن، لەفزو ماناو خوێندنەوەو لەبەركردنیمان ئاسان كردووە بۆ ئەوەی كە پەندو ئامۆژگاری لێ وەرگرن، (ئەگەر خواى گەورە ئاسانى نەكردایە كەس نەیدەتوانى قسەو فەرموودەى خواى گەورە بخوێنێتەوە) [ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٤٠) ] ئایا كەس هەیە پەندو ئامۆژگاری لێ وەربگرێ و لە تاوان خۆى پێ بپارێزێت."},{"id":41,"translation":"[ وَلَقَدْ جَاءَ آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ (٤١) ] وە بە دڵنیایی فیرعەون و دارو دەستەكەی ئەوانیش ئینزاریان بۆ چوو لەلایەن موساو هارونەوە ."},{"id":42,"translation":"[ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كُلِّهَا فَأَخَذْنَاهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍ مُقْتَدِرٍ (٤٢) ] بەڵام ئەوان ئایەت و موعجیزەكانى ئێمەیان هەر هەمووی بەدرۆ زانی و باوەڕیان پێ نەكرد، وە خوای گەورەش بردیانیەوە بردنەوەیەك كە زۆر بەعیززەت و تواناو دەسەڵاتەوە بوو ."},{"id":43,"translation":"[ أَكُفَّارُكُمْ خَيْرٌ مِنْ أُولَئِكُمْ ] ئەی كافرانی مەككە ئایا ئێوە باشترو بەهێزترن لەم كافرانەی كە لە پێشتردا بۆتان باسكرا, ئەوان زۆر بەهێزتر بوون و خوای گەورە لەناوی بردن ئێوە چۆن لەناو نابات [ أَمْ لَكُمْ بَرَاءَةٌ فِي الزُّبُرِ (٤٣) ] یاخود ئێوە لە كتابدا بۆتان هاتووە كە بەرین لە سزای خواو سزای خوای گەورە ئێوە ناگرێتەوە؟ ئایا شتی واتان بۆ هاتووە؟ نەخێر."},{"id":44,"translation":"[ أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ (٤٤) ] یان ئەڵێن: ئێمە زۆرین و بەزۆرییەوە ئەنازێن و ئەڵێن زۆر زاڵ ئەبێ ."},{"id":45,"translation":"[ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ (٤٥) ] بەڵكو ئەو زۆرییەتان تێكئەشكێن و پشت هەڵئەكەن وەكو چۆن لە جەنگی (بەدر)دا پشتیان هەڵكردو سەرانیان كوژرا، لە جەنگى بەدر پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ئەم دوو ئایەتەى دەخوێندەوە (٤٤ و٤٥) ."},{"id":46,"translation":"[ بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ ] بەڵكو ڕۆژی قیامەت مەوعیدی لەناوچوون و سزای هەمیشەیی ئەوانە [ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ (٤٦) ] وە قیامەتیش بەڕاستی سزاكەی زۆر قورسترو سەختترە، وە زۆر تاڵە لەچاو سزای دونیادا."},{"id":47,"translation":"[ إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ (٤٧) ] بەڕاستی تاوانباران و خراپەكاران لە سزاو ئاگری سووتێنەری دۆزەخدان."},{"id":48,"translation":"[ يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ (٤٨) ] لەو ڕۆژەدا كە ڕۆژی قیامەتە لەناو ئاگری دۆزەخدا لەسەر ڕوویان ڕائەكێشرێن وە پێیان ئەووترێ: دەی گڕو بڵێسەو گەرمی و سەختی سزای ئاگری دۆزەخ بچێژن."},{"id":49,"translation":"[ إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ (٤٩) ] (ئەبوهوڕەیڕە) دەفەرمێت: هاوبەشبڕیاردەرانى قوڕەیش هاتن بۆ لاى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم مشتومڕیان لەگەڵدا كرد لەسەر قەدەر، خواى گەورە ئەم دوو ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد): ئێمە هەموو شتێكمان بە قەدەر دروست كردووەو هەموو شتێك بڕاوەتەوەو بڕیارمان لەسەر داوە، وە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ئەم ئایەتەى خوێندەوەو فەرمووى: (لەسەر كەسانێك لە ئوممەتەكەم دابەزیوە كە لە كۆتایی زەماندا دێن و باوەڕیان بە قەدەرى خواى گەورە نییەو بە درۆى دەزانن) كە قەدەرى یەكانن مەجوسى ئەم ئوممەتەن."},{"id":50,"translation":"[ وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ (٥٠) ] وە فەرمانی ئێمەش بۆ هەر شتێك فەرمان دەركەین یەك شتێكە وەكو چاوترووكاندنێك وایە كە لە ماوەیەكی ئاوا كەمدا فەرمانی خۆمان جێبەجێ ئەكەین ."},{"id":51,"translation":"[ وَلَقَدْ أَهْلَكْنَا أَشْيَاعَكُمْ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ (٥١) ] وە ئەی كافرانی قوڕەیش هاوشێوەی ئێوەیشمان لەناوبرد لە ئوممەتانى پێشتر ئایا كەس هەیە پەندو ئامۆژگاری وەربگرێ لە سزادان و لەناوچوونى كافران ."},{"id":52,"translation":"[ وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ (٥٢) ] وە هەموو ئەو شتانەی كە ئوممەتانی پێشتر كردیان ئەمانیش كردیان, یان ئەوەی كە كردیان هەمووی لە (لوح المحفوظ)دا نووسرابوەوە, یاخود كە كردیان فریشتەكان نووسییانەوە ."},{"id":53,"translation":"[ وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ (٥٣) ] وە هەموو كردەوەیەك گەورە بێ یان بچووك هەمووی نووسراوەتەوە ."},{"id":54,"translation":"[ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ (٥٤) ] ئەوانەیشی كە تەقوای خوای گەورەیان كردووەو خۆیان لە تاوان پاراستووە بە دڵنیایی لەناو باخ و باخاتدان كە جۆگەلە ئاو و كانی و ڕووبار بەژێریاندا ئەڕوات و جۆرەها خواردنەوەی خۆشی لێیە ."},{"id":55,"translation":"[ فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ (٥٥) ] لە شوێنێكى بەڕێزدان كە هیچ قسەى پوچ و بە تاڵ و درۆ و تاوانێكی تیادا نییە كە بەهەشتە، وە لەلای خوایەكن كە مەلیك و پاشای بەتواناو بەدەسەڵاتەو توانای هەموو شتێكی هەیە كە خوای گەورەیە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سورەتى (قەمەر) والحمد لله."}]},{"id":55,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ره‌حمان) سووره‌تێكى مه‌ده‌نیه‌ و (٧٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الرَّحْمَنُ (١) ] الرحمن: ناوێكه‌ له‌ ناوه‌ پیرۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌، واته‌: خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌، ئه‌و خوایه‌ی كه‌"},{"id":2,"translation":"[ عَلَّمَ الْقُرْآنَ (٢) ] فێره‌ خوێندنه‌وه‌ی قورئانی كردوون."},{"id":3,"translation":"[ خَلَقَ الْإِنْسَانَ (٣) ] وه‌ مرۆڤیشی دروست كردووه‌."},{"id":4,"translation":"[ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ (٤) ] وه‌ مرۆڤی فێری ناوی هه‌موو شته‌كان كردووه‌، یان فێری هه‌موو زمانه‌كانی كردووه‌، یان فێری هه‌موو شتێكی كردووه‌، یان فێرى ده‌ربڕینى پیته‌كانى كردووه‌و بۆى ئاسانكردووه‌."},{"id":5,"translation":"[ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ (٥) ] وه‌ خۆرو مانگیش له‌ شوێنی دیاریكراوی خۆیان ئه‌ڕۆن وه‌ به‌هۆیانه‌وه‌ مانگ و ساڵ ئه‌ژمێردرێت."},{"id":6,"translation":"[ وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ (٦) ] وه‌ ئه‌ستێره‌كان و داره‌كان هه‌موویان سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن وه‌ ملكه‌چی خوای گه‌وره‌ن، یاخود وتراوه‌: (النَّجْمُ) هه‌موو ڕووه‌كێكه‌ كه‌ قه‌دی نه‌بێ (الشَّجَرُ) هه‌موو ڕووه‌كێكه‌ كه‌ قه‌دی هه‌بێ، هه‌موویان سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و ملكه‌چی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ن."},{"id":7,"translation":"[ وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ (٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاسمانی به‌رز كردۆته‌وه‌و به‌رز ڕایگرتووه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا وه‌ ته‌رازوویشی له‌سه‌ر زه‌وی داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ دادپه‌روه‌ر بن له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا."},{"id":8,"translation":"[ أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ (٨) ] ئێوه‌ سنوور مه‌به‌زێنن له‌و ته‌رازووه‌دا، یاخود له‌ دادپه‌روه‌ریدا."},{"id":9,"translation":"[ وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ (٩) ] وه‌ با ته‌رازووه‌كه‌یشتان دادپه‌روه‌ر بێ وه‌ كه‌م به‌ خه‌ڵكى مه‌ده‌ن كاتێك كه‌ شتیان بۆ ئه‌كێشن، یان خۆتان دادپه‌روه‌ر بن."},{"id":10,"translation":"[ وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ (١٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زه‌ویشی داناوه‌و ڕاخستووه‌ بۆ مرۆڤه‌كان."},{"id":11,"translation":"[ فِيهَا فَاكِهَةٌ وَالنَّخْلُ ذَاتُ الْأَكْمَامِ (١١) ] كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا خوای گه‌وره‌ جۆره‌ها میوه‌ی تام و بۆن و ره‌نگ و قه‌باره‌ جیاوازى بۆ ئێوه‌ داناوه‌ كه‌ چێژی لێ ئه‌كه‌ن، وه‌ دارخورمایش كه‌ به‌رگی هه‌یه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌رچێ له‌ناو به‌رگه‌كه‌دایه‌و دواتر ده‌رئه‌چێت و ده‌رئه‌كه‌وێت، (له‌به‌ر زۆرى سووده‌كه‌ى به‌تایبه‌ت باسى خورماى كردووه‌)."},{"id":12,"translation":"[ وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ (١٢) ] وه‌ هه‌موو دانه‌وێڵه‌یه‌كیش كه‌ گه‌ڵاكه‌ى وشك ده‌بێت و ده‌بێت به‌ كا و ئاژه‌ڵ ئه‌یخوات، وه‌ ره‌یحانیش واته‌: گه‌ڵاكه‌ی، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست ئه‌و ڕه‌یحانه‌ بۆنخۆشه‌یه‌ كه‌ بۆنی ئه‌كه‌ین."},{"id":13,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (١٣) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئێوه‌ چ نیعمه‌تیك له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان به‌ كامیان نیه‌ له‌و هه‌موو نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌م سووره‌ته‌ی خوێنده‌وه‌ به‌ صه‌حابه‌ی فه‌رموو: جنیه‌كان له‌ ئێوه‌ وه‌ڵام دانه‌وه‌یان باشتر بوو هه‌ر كاتێك بگه‌یشتمایه‌ به‌م ئایه‌تانه‌ (فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ) ئه‌وان ئه‌یانووت: (لَا بِشَيْءٍ مِنْ نِعَمِكَ رَبَّنَا نُكَذِّبُ فَلَكَ الْحَمْدُ) (سنن الترمذي: ٣٢٩١ , مستدرك الحاكم: ٣٧٦٦، انظر صَحِيح الْجَامِع: ٥١٣٨، الصَّحِيحَة: ٢١٥٠). ئه‌یانووت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هیچ له‌ نیعمه‌ته‌كانی تۆ به‌درۆ نازانین وه‌ باوه‌ڕمان به‌هه‌مووی هه‌یه‌و حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ تۆ، بۆیه‌ سوننه‌ته‌ كاتێك كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ت خوێنده‌وه‌: (فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ) بڵێی: (لَا بِشَيْءٍ مِنْ نِعَمِكَ رَبَّنَا نُكَذِّبُ فَلَكَ الْحَمْدُ)."},{"id":14,"translation":"{دروستكردنى مرۆڤ و جنى} [ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ (١٤) ] خوای گه‌وره‌ مرۆڤی دروست كردووه‌ واته‌ ئاده‌م له‌ قوڕی سووره‌وه‌كراو كه‌ قوڕێك به‌ ئاگر سوور ئه‌كرێته‌وه‌ وه‌كو چۆن ئه‌وانه‌ی كه‌ كوپه‌ڵه‌و گۆزه‌و شتیان لێ دروست ئه‌كرێ."},{"id":15,"translation":"[ وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ (١٥) ] وه‌ جنیشی دروست كردووه‌ له‌ گڕو بڵێسه‌ی ئاگر، یاخود له‌ ئاگره‌كه‌ خۆی جنی دروست كردووه‌."},{"id":16,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (١٦) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":17,"translation":"[ رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ (١٧) ] خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگاری هه‌ردوو ڕۆژهه‌ڵاته‌كه‌و هه‌ردوو ڕۆژئاواكه‌یه‌، ڕۆژهه‌ڵات له‌ زستان و هاوین وه‌ ڕۆژئاوایش له‌ زستان و هاوین، وه‌ به‌ كۆیش هاتوه‌ (المشارق) مه‌به‌ست پێى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌موو رۆژێك خۆر له‌ شوێنێكى جیاوازه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت و ئاوا ده‌بێت."},{"id":18,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (١٨) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":19,"translation":"[ مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (١٩) ] دوو ده‌ریا هه‌یه‌ كه‌ به‌ یه‌ك ئه‌گه‌ن له‌ پێش چاو كاتێك ته‌ماشا ئه‌كه‌ی به‌ یه‌ك گه‌یشتوون و تێكه‌ڵ بوونه‌ به‌ڵام."},{"id":20,"translation":"[ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ (٢٠) ] له‌ نێوانیاندا په‌رده‌و به‌ربه‌ستێك هه‌یه‌ كه‌ نایه‌لێ تێكه‌ڵ بن، ئاوی ده‌ریاكه‌ شوێرو سوێره‌، وه‌ ئاوی ڕووباره‌كه‌ سازگاره‌و تێكه‌ڵ نابن."},{"id":21,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢١) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":22,"translation":"[ يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ (٢٢) ] له‌و ده‌ریایانه‌وه‌ جۆره‌ها دوڕڕو مرواری و گه‌وهه‌ر ده‌رئه‌چێت."},{"id":23,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٣) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (٢٤) ] وه‌ له‌ناو ده‌ریاكانیشدا ئه‌و كه‌شتیانه‌ هه‌یه‌ كه‌ دار له‌سه‌ر دار دروست كراون و به‌رز كراونه‌ته‌وه‌ وه‌كو شاخ وان له‌ناو ده‌ریادا ئه‌ڕۆن."},{"id":25,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٥) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":26,"translation":"{هه‌موو دروستكراوه‌كان له‌ناو ده‌چن} [ كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ (٢٦) ] هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ له‌ خه‌ڵكی و ئاژه‌ڵ و گیانله‌به‌ران هه‌ر هه‌موویان ڕۆژێك له‌ ڕۆژان له‌ناو ئه‌چن و كۆتاییان پێ دێت."},{"id":27,"translation":"[ وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ (٢٧) ] ته‌نها زاتی پیرۆزی په‌روه‌ردگاری تۆ ئه‌مێنێ كه‌ خوایه‌كه‌ خاوه‌نی گه‌وره‌یی و پیرۆزی و رێزه‌و شایانى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌گه‌وره‌و به‌ڕێز بزانرێت و گوێڕایه‌ڵى بكرێت و سه‌رپێچى نه‌كرێت."},{"id":28,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٢٨) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":29,"translation":"[ يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌موویان داوا له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و پێویستیان به‌ خوای گه‌وره‌یه‌، ئه‌هلی ئاسمانه‌كان كه‌ فریشته‌كانن ڕزقیان ناوێ و خواردن ناخۆن به‌ڵكو داوای لێخۆشبوون ده‌كه‌ن بۆ خۆیان و موسڵمانان، وه‌ ئه‌هلی زه‌وی داوای ڕزق و لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ (٢٩) ] هه‌موو ڕۆژێك خوای گه‌وره‌ له‌ ئیش و كاری خۆیدایه‌، كه‌سانێك ئه‌ژێنێت، كه‌سانێك ئه‌مرێنێت، ڕزق و ڕۆزی به‌ كه‌سانێك ئه‌دات، له‌ كه‌سانێك خۆش ئه‌بێ، كه‌سانێك به‌رز ئه‌كاته‌وه‌، كه‌سانێك نزم ئه‌كاته‌وه‌، كه‌سانێك له‌شساغ ئه‌كات، كه‌سانێك نه‌خۆش ئه‌كات، وه‌ڵامى كه‌سانێك ده‌داته‌وه‌، به‌ كه‌سانێك ده‌به‌خشێت، كه‌سانێك له‌ ناخۆشى و ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ رزگار ده‌كات، وه‌ به‌و شێوازه‌"},{"id":30,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٣٠) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":31,"translation":"[ سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلَانِ (٣١) ] (الثَّقَلَان) واته‌: جنی و مرۆڤـ ، بۆیه‌ پێیان ئه‌ووترێ: هه‌ردوو قورسه‌كه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قورسن له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌ زیندووێتی و به‌ مردووێتی، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خۆمانتان بۆ یه‌كلا ئه‌كه‌ینه‌وه‌، واته‌: هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ كه‌ موحاسه‌به‌تان ئه‌كه‌ین و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ین."},{"id":32,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٣٢) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":33,"translation":"[ يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ (٣٣) ] ئه‌ی گرۆی جنی و مرۆڤه‌كان ئه‌گه‌ر توانیتان له‌لایه‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌وه‌ ده‌ربچن و ڕابكه‌ن له‌ ترسی مردن یان له‌ ترسی ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ بڕۆن و ڕابكه‌ن، به‌ڵام ئێوه‌ ناتوانن و توانای ڕاكردن و خۆپاراستن و ده‌رباز بوونتان نیه‌ له‌ گۆڕه‌پانى مه‌حشه‌ر ئیلا به‌ به‌ڵگه‌و تواناو فه‌رمانى خوای گه‌وره‌ نه‌بێت."},{"id":34,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٣٤) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":35,"translation":"[ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ ] (شُوَاظٌ) واته‌: گڕی ئاگری دۆزه‌ختان بۆ ئه‌نێرین كه‌ دووكه‌ڵی له‌گه‌ڵدا نیه‌، وه‌ (نُحَاسٌ) واته‌: ئه‌و مسه‌ی كه‌ له‌ ئاگردا ئه‌توێته‌وه‌ ئه‌كرێ به‌سه‌ر دۆزه‌خیه‌كاندا ئه‌وانه‌تان بۆ ئه‌نێرین و به‌وانه‌ سزاتان ئه‌ده‌ین و ده‌تانگه‌ڕێنینه‌وه‌ ئه‌گه‌ر نیازى راكردنتان هه‌بێت [ فَلَا تَنْتَصِرَانِ (٣٥) ] ئێوه‌ سه‌رناكه‌ون و توانای ئه‌وه‌تان نیه‌ ڕێگری له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و سزای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێننه‌وه‌."},{"id":36,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٣٦) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه."},{"id":37,"translation":"[ فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ (٣٧) ] كاتێك له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئاسمان له‌ت ئه‌بێ بۆ دابه‌زینی فریشته‌كان ئه‌و كاته‌ كه‌ گه‌رمى ئاگرى دۆزه‌خى به‌ر ده‌كه‌وێت وه‌كو زه‌یتى كوڵاو و مسى تواوه‌ وایه‌، یاخود وه‌كو گوڵێكی سووری لێ دێت و ڕه‌نگه‌كه‌ی ئه‌گۆڕێت و چه‌نده‌ها ڕه‌نگی ئه‌بێ له‌ سه‌ختى دیمه‌نه‌كانى رۆژى قیامه‌ت ئاسمان به‌و شێوازه‌ی لێ دێت."},{"id":38,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٣٨) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":39,"translation":"[ فَيَوْمَئِذٍ لَا يُسْأَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلَا جَانٌّ (٣٩) ] له‌و ڕۆژه‌دا هیچ كه‌سێك نه‌ مرۆڤـ و نه‌ جنی پرسیاریان لێ ناكرێ له‌ تاوانه‌كانیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتێك كه‌ له‌ قه‌بر ده‌رئه‌چن به‌ شێوه‌یان ئه‌ناسرێنه‌وه‌و ئه‌زانرێ كێ دۆزه‌خیه‌و كێ به‌هه‌شتیه‌، یاخود وتراوه‌: پێشتر پرسیاریان لێكراوه‌ وه‌ ئێستا مۆر دراوه‌ له‌سه‌ر ده‌میان، یاخود وتراوه‌: پرسیاریان لێ ناكرێ چیتان كردووه‌و چیتان نه‌كردووه‌ به‌ڵام پێیان ئه‌ووترێ: بۆچى ئه‌مه‌تان كردووه‌و ئه‌وه‌تان كردووه‌؟، یاخود هه‌ر پرسیاریان لێ ناكرێت و ئه‌ناسرێنه‌وه‌."},{"id":40,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٤٠) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":41,"translation":"{تاوانباران به‌ شێوه‌یاندا ده‌ناسرێنه‌وه‌} [ يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ ] تاوانباران به‌ شێوه‌و ڕوخسارو ده‌مو چاویاندا ئه‌ناسرێنه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕوویان ڕه‌شه‌و چاویان شینه‌، یاخود وتراوه‌: خه‌فه‌تبارن و غه‌م و خه‌فه‌ت و په‌ژاره‌ به‌ روویانه‌وه‌ دیاره‌و به‌وه‌ ئه‌ناسرێنه‌وه‌، هه‌روه‌كو چۆن موسڵمانان به‌ شوێنه‌وارى ده‌ستنوێژه‌كانیان ده‌ناسرێنه‌وه‌ كه‌ جوان و پرشنگدارو گه‌شاوه‌یه‌ [ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ (٤١) ] وه‌ قژی پێشه‌ سه‌ریان له‌گه‌ڵ پێیاندا به‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌به‌سترێته‌وه‌و ڕائه‌كێشرێن و فڕێ ئه‌درێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، په‌نا به‌خوای گه‌وره‌."},{"id":42,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٤٢) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":43,"translation":"[ هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ (٤٣) ] وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن و بێڕێزی و سووكایه‌تی كردن به‌ دۆزه‌خیه‌كان ئه‌ووترێ ئا ئه‌مه‌ ئه‌و دۆزه‌خه‌یه‌ به‌ چاوى خۆتان ده‌یبینن كه‌ ئێوه‌ى تاوانبار باوه‌ڕتان پێی نه‌ئه‌كرد."},{"id":44,"translation":"[ يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ (٤٤) ] له‌ نێوان ئاگری دۆزه‌خ و ئاوی كوڵاوی دۆزه‌خدا ئه‌سووڕێنه‌وه‌و هه‌رجاره‌و به‌ شێوازێك سزا ده‌درێن له‌ناو دۆزه‌خدا، (آن) واته‌: ئاماده‌یه‌، یاخود ئاوێكه‌ له‌وپه‌ڕی گه‌رمی و كوڵاویدایه‌."},{"id":45,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٤٥) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه."},{"id":46,"translation":"{ پاداشتى پێشه‌نگه‌كان له‌به‌هه‌شتدا} [ وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ (٤٦) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی ترسى ڕاوه‌ستانى ڕۆژی قیامه‌تیان هه‌یه‌ له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ دوو به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌، یاخود وتراوه‌: ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌وه‌ ئه‌ترسێن ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ چاوی لێیانه‌و ئه‌یانبینێ و ئاگای لێیانه‌و ترسی بینینی خوای گه‌وره‌یان هه‌یه‌ ترسی ڕاوستانیانه‌ له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌وانه‌ دوو به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌، دوو باخیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ له‌ ئاڵتوونه‌و هه‌رچی قاپ و خشڵ و ئه‌و شتانه‌ی كه‌ تیایه‌تی هه‌مووی له‌ ئاڵتوونه‌، كه‌ ئه‌مانه‌ (موقه‌ڕڕه‌ب) و پێشه‌نگه‌كانن كه‌ سه‌ره‌تا ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، كه‌ پێغه‌مبه‌ران و پیاوچاكان و شه‌هیدان و راستگۆیانیان له‌گه‌ڵدایه‌."},{"id":47,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٤٧) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":48,"translation":"[ ذَوَاتَا أَفْنَانٍ (٤٨) ] وه‌ لق و چڵی داره‌كانی به‌هه‌شت هه‌مووی ڕێكه‌و درێژه‌و له‌وپه‌ڕی جوانیدایه‌و جۆراو جۆره‌و هه‌ر لقێكى جۆره‌ها میوه‌ى پێوه‌یه‌."},{"id":49,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٤٩) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":50,"translation":"[ فِيهِمَا عَيْنَانِ تَجْرِيَانِ (٥٠) ] له‌ناو ئه‌و باخانه‌دا دوو كانی و ئاوی تیایه‌ كه‌ هه‌ڵئه‌قوڵێ و ئه‌ڕوات و ئه‌و دارانه‌ ئاو ده‌دات."},{"id":51,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٥١) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":52,"translation":"[ فِيهِمَا مِنْ كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجَانِ (٥٢) ] وه‌ له‌ هه‌موو میوه‌یه‌ك خوای گه‌وره‌ جووتێكی جوانی داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تام و چێژی لێ بكه‌ن، وه‌ هیچیان له‌ هیچیان ناچێ."},{"id":53,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٥٣) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":54,"translation":"[ مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ ] ئه‌مانه‌ ڕاكشاون یان پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ یان چوارمشقی دانیشتوونه‌ له‌سه‌ر راخه‌رێك كه‌ به‌شی ژێره‌وه‌ی له‌ ئاوریشم و حه‌ریری ئه‌ستووره‌ كه‌ نه‌خشكراوه‌و رازێنراوه‌ته‌وه‌ به‌ ئاڵتوون، (ئه‌گه‌ر ژێرو ناوه‌وه‌ی وابێ ئه‌بێ ڕووكه‌شی ده‌ره‌وه‌ی چۆن بێ! مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی بزانێ!) [ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ (٥٤) ] وه‌ به‌رهه‌مى ئه‌و باخانه‌ش زۆر نزیكه‌و لق و چڵه‌كانى خۆیان به‌سه‌ریاندا ئه‌سووڕێنه‌وه‌و نزم ئه‌بنه‌وه‌ بۆیان و هه‌ركاتێك ویستیان لێبێت لێى ئه‌كه‌نه‌وه‌."},{"id":55,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٥٥) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌"},{"id":56,"translation":"[ فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (٥٦) ] له‌ناو به‌هه‌شتیشدا له‌ناو ئه‌و دوو باخه‌ له‌سه‌ر ئه‌و راخه‌رو جێگایانه‌ حۆری دانراوه‌ كه‌ ئافره‌تانێكن چاویان ته‌نها له‌سه‌ر مێرده‌كانیانه‌و ته‌ماشای جگه‌ له‌ مێرده‌كانیان ناكه‌ن، وه‌ پێشتریش نه‌ مرۆڤـ و نه‌ جنی ده‌ستیان به‌ریان نه‌كه‌وتووه‌، واته‌: جیماعی له‌گه‌ڵیان نه‌كردووه‌و كچن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون، وه‌ به‌ڵگه‌یشه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ جنیش ئه‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌و ئافره‌تی جنی به‌ جنی پیاو ئه‌درێ، وه‌ ئافره‌تی مرۆڤیش به‌ پیاوی مرۆڤـ ئه‌درێ، وه‌ ره‌دده‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ نه‌زان و نه‌فامانه‌ى كه‌ باوه‌ڕیان به‌ حۆرى نیه‌و ده‌ڵێن حۆرى نیه‌و ته‌نها خێزانه‌كه‌ى دونیاته‌ ده‌بێت به‌ حۆرى!"},{"id":57,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٥٧) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":58,"translation":"[ كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ (٥٨) ] ئه‌و حۆریانه‌ی كه‌ له‌ به‌هه‌شتدا هه‌ن له‌ پاكی و جوانی و ڕه‌نگیاندا له‌ دوڕڕ و مراوری و مه‌رجان ئه‌چن، وه‌ مۆخى قاچیان له‌ ژێر گۆشت و پۆشاكیانه‌وه‌ ده‌بینرێت، وه‌ ئه‌گه‌ر حۆریه‌ك ته‌ماشاى زه‌وى بكات ئه‌وا بۆنى نێوان زه‌وى و ئاسمان خۆش ده‌كات."},{"id":59,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٥٩) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":60,"translation":"[ هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ (٦٠) ] ئایا پاداشتی چاكه‌ چ شتێكه‌ جگه‌ له‌ چاكه‌، واته‌: پاداشتی چاكه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها چاكه‌ نه‌بێ، ئه‌وه‌ی له‌ دونیا چاكه‌ی كردبێ پاداشته‌كه‌ی به‌هه‌شته‌."},{"id":61,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦١) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":62,"translation":"{پاداشتى هاوه‌لآنى راست} [ وَمِنْ دُونِهِمَا جَنَّتَانِ (٦٢) ] وه‌ له‌م دوو باخه‌ پله‌وپایه‌و نازو نیعمه‌ت كه‌متر دوو باخی تر هه‌یه‌ له‌ (زیوو)ن و هه‌رچی تیایه‌ له‌ (زیوو)ه‌، بۆ هاوه‌ڵانى راست ئاماده‌كراوه‌، ئه‌وانه‌ى كه‌ په‌رتوكى كرده‌وه‌كانیان به‌ده‌ستى راستیان پێ ده‌درێت و به‌ لاى راستدا به‌ره‌و به‌هه‌شت به‌رێ ده‌كرێن."},{"id":63,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦٣) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":64,"translation":"[ مُدْهَامَّتَانِ (٦٤) ] ئه‌و ڕووه‌ك و دارانه‌ی كه‌ له‌م دوو باخه‌دا هه‌یه‌ له‌ سه‌ختی سه‌وزێتیاندا له‌به‌ر چاو وا ئه‌زانی كه‌ ڕه‌شن ئه‌وه‌نده‌ ئاو دراون له‌ زۆری ئاو پێ درانیان وا ئه‌زانی كه‌ ڕه‌شن، یاخود له‌ سه‌وزیدا پڕ بوونه‌ وا ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ ڕه‌ش بن."},{"id":65,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦٥) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":66,"translation":"[ فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ (٦٦) ] وه‌ له‌و دوو باخه‌دا دوو سه‌رچاوه‌ی ئاویشی لێیه‌ كه‌ هه‌ڵئه‌قوڵێ وه‌ پڕن و ئاوێكی زۆریان تیادایه‌."},{"id":67,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦٧) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":68,"translation":"[ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (٦٨) ] له‌ناو ئه‌و دوو باخه‌دا جۆره‌ها میوه‌ی تیادایه‌ وه‌ له‌ناو میوه‌كانیشدا خورماو هه‌ناری لێیه‌، (له‌به‌ر گرنگى و سودیان به‌ تایبه‌ت باسكراون)."},{"id":69,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٦٩) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":70,"translation":"[ فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ (٧٠) ] وه‌ له‌ناو ئه‌و به‌هه‌شته‌یشدا له‌و دوو باخه‌دا خێرو چاكه‌و هه‌موو شتێكى باشى تێدایه‌، وه‌ ئافره‌تانێكی تیادایه‌ كه‌ زۆر ئافره‌تی چاك و ڕه‌وشت جوانن، وه‌ خۆیشیان له‌وپه‌ڕی جوانیدان."},{"id":71,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧١) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":72,"translation":"[ حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ (٧٢) ] له‌م دوو باخه‌دا حۆریان بۆ هه‌یه‌ كه‌ چاویان كورته‌ له‌سه‌ر مێرده‌كانیان و چاویان ته‌نها له‌سه‌ر مێرده‌كانیانه‌و جگه‌ له‌ مێرده‌كانیان ناوێت، له‌ناو خێمه‌شدان كه‌ ئه‌و خێمانه‌ی به‌هه‌شتیش له‌ دوڕڕو مراوری ناو بۆشن باوه‌ڕداران به‌سه‌ریاندا ده‌گه‌ڕێن به‌ڵام نایانبینن، وه‌ پانی و درێژیه‌كه‌ی شه‌ست میله‌ وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ"},{"id":73,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٣) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":74,"translation":"[ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (٧٤) ] ئه‌م حۆریانه‌ش پێشتر نه‌ مرۆڤ و نه‌ جنی ده‌ستیان پێیان نه‌گه‌یشتووه‌و به‌ریان نه‌كه‌وتوون، واته‌: جیماعیان له‌گه‌ڵدا نه‌كردوون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون و تایبه‌ت بۆ ئه‌هلی به‌هه‌شتی داناون."},{"id":75,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٥) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":76,"translation":"[ مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ ] ئه‌مانیش به‌هه‌مان شێوه‌ پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ڕاخه‌رو سه‌رینی سه‌وز، یاخود له‌ناو باخه‌ سه‌وزه‌كانی به‌هه‌شت پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ [ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ (٧٦) ] وه‌ پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر (عه‌بقه‌ری)، وتراوه‌: پۆشاكی ئه‌هلی به‌هه‌شته‌، یان هه‌موو شتێكی به‌نرخه‌، یاخود ڕاخه‌رى چاكه‌و ئاوریشمه‌ كه‌ له‌ به‌هه‌شتدا بۆ به‌هه‌شتێكان راخراوه‌، یان هه‌موو شتێكه‌ كه‌ مرۆڤ پێی سه‌رسام بێت."},{"id":77,"translation":"[ فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (٧٧) ] ئه‌ى گرۆى ئاده‌میزادو جن ئیتر ئێوه‌ كام له‌ نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌درۆ ئه‌زانن و باوه‌ڕتان پێ نیه‌."},{"id":78,"translation":"[ تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ (٧٨) ] ناوی په‌روه‌ردگارت زۆر پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ته‌ كه‌ خوایه‌كه‌ خاوه‌نی ڕێزو پله‌و پایه‌و گه‌وره‌یی و به‌رزییه‌، وه‌ شایانى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ گه‌وره‌ بزانرێت و سه‌رپێچى نه‌كرێت، وه‌ به‌ڕێز بگیرێت و به‌ ته‌نها بپه‌رسترێت، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (زۆر بڵێن: يا ذا الجلال والإكرام، و په‌یوه‌ست بن پێوه‌ى) والله أعلم ."}]},{"id":56,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (واقیعە) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (واقیعە) سورەتێكى مەككى یە تەنها ئایەتى (٨١-٨٢) نەبێت كە مەدەنین. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (واقیعە) (٩٦) ئایەتە. ٣- سورەتى (واقیعە) زنجیرەى پەنجاو شەشەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (واقیعە) لە دواى سورەتى (طه) دابەزیوە. ٥- ئیمامى (ئەبو بەكر) فەرمووى: ئەى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم پیر بوویت، فەرمووى: (سوورەتەكانى هودو واقیعەو مورسەلات و عەممە یەتەسائەلون و تەكویر پیریان كردم). ٦- ئەو فەرموودانەى لەسەر فەزڵى سوورەتى (واقیعە) هاتوون هیچیان صەحیح نین. تەوەرەكانى سورەتى واقیعە: تەوەرى سەرەكى لە سورەتى (واقیعە)دا بریتییە لە باسكردنى ئازارو نارەحەتیەكانى رۆژى قیامەت، وە باسى ئەوەمان بۆ دەكات كە خەڵكى لەو رۆژەدا دەبن بەسێ كۆمەلەوە، ئەوانیش- ١- (اصحاب الیمین)، كە ئەوانەن لە نازو نیعمەت و خۆشی دان. ٢- (اصحاب الشمال)، كە ئەوانەن لەناو ئازارو سزاو نارەحەتی دان. ٣- (السابقون)، كە ئەوانە لە پێشكەوتوەكانن و لەوپەڕى خۆشی بەختەوەرى دان. ئنجا خواى گەورە باسی حاڵی هەر كامێك لەو سێ كۆمەڵەیە دەكات لە رۆژى دواییدا. پاشان لە چەند شوێنێكى ترى ئەو سورەتە پیرۆزەدا خواى گەورە باسی زۆریك لەو نیعمەتانەى خۆیمان بۆ دەكات كەوا رشتویەتى بەسەر مرۆڤەكاندا بەشێوەیەكى گشتى تا سودى لێ وەربگرن و لەبەرامبەریشدا دەبێت خەڵكى سوپاسگوزارى خۆیان دەڕبرن بەرامبەر بە خواى گەورەو تەسبیحاتى بكەن و بە پاك و پیرۆزى دابنێنن. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ إِذَا وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ (١) ] (الْوَاقِعَةُ) ناوێكە لە ناوەكانی ڕۆژی قیامەت، بۆیە پێی ئەووترێ: (الْوَاقِعَةُ) لەبەر ئەوەی بە دڵنیایی ڕوو ئەدات، واتە: كاتێك كە ڕۆژی قیامەت ڕوو ئەدات ."},{"id":2,"translation":"[ لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ (٢) ] ئەو كاتەی كە ڕوو ئەدات كەس ناتوانێ بەدرۆی بزانێت لەبەر ئەوەی تەواو ڕووئەدات و كۆتایی بەهەموو شتێك دێت، یان كەس ناتوانێت بیگەڕێنێتەوەو نەهێڵێت روو بدات."},{"id":3,"translation":"[ خَافِضَةٌ رَافِعَةٌ (٣) ] كاتێك كە ڕۆژی قیامەت دێت لەو ڕۆژەدا خوای گەورە كەسانێك نزم ئەكاتەوە بۆ پلەكانى خوارەوەى دۆزەخ هەرچەندە لە دونیا بەرز بوونە كە كافران و دووڕووان و بێ باوەڕانن، وە كەسانێكیش بەرز ئەكاتەوە بۆ پلەكانى سەرەوەى بەهەشت هەرچەندە لە دونیا پلەو پایەیان نزم بووەو لاوازو بێ دەسەڵات بوونە كە باوەڕدارانن, یاخود خۆبەگەورەزان و لووتبەرزەكان نزم ئەكاتەوە، وە خۆبەكەمزانان بەرز ئەكاتەوە ."},{"id":4,"translation":"[ إِذَا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا (٤) ] كاتێك كە ڕۆژی قیامەت دێت زەوی تێكئەشكێ و ئەجولێت و ئەهەژێت ."},{"id":5,"translation":"[ وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّا (٥) ] وە شاخەكانیش تێكوپێك ئەشكێن بەسەر یەكدا ."},{"id":6,"translation":"[ فَكَانَتْ هَبَاءً مُنْبَثًّا (٦) ] وەكو تۆزی بڵاویان لێ دێت كە بە ئاسماندا ئەڕۆن."},{"id":7,"translation":"لە قیامەتدا خەڵكى سێ بەشن [ وَكُنْتُمْ أَزْوَاجًا ثَلَاثَةً (٧) ] وە ئێوەش ئەبن بە سێ پۆلەوە، خەڵكی ئەبێتە سێ بەشەوە: دوو بەشی بۆ بەهەشتەو بەشێكیان بۆ دۆزەخە ."},{"id":8,"translation":"[ فَأَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ ] بەشی یەكەمیان: هاوەڵانى لاى راستن ئەوانەی كە لەلای ڕاستی عەرشی خوای گەورەن وە كتێبەكانیان بە دەستی ڕاستیان پێ ئەدرێ وە بەلای ڕاستیشدا بەرەو بەهەشت ئەبرێن كە سەرجەم و تێكڕای بەهەشتییەكانن [ مَا أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ (٨) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانی ئەم بەهەشتییانە كە بە لاى راستدا دەبرێن بۆ بەهەشت حاڵیان چۆنە."},{"id":9,"translation":"[ وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ ] بەشى دووەم: هاوەڵانى لاى چەپن ئەوانەن كە لەلای چەپی عەرشی خوای گەورەن، وە كتێبیشیان بەدەستی چەپیان پێ ئەدرێ، وە بەلای چەپیشدا بەرەو دۆزەخ ئەبرێن كە دۆزەخییەكانن بە گشتی [ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ (٩) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانی ئەم دۆزەخییانە ئەمانەی كە بەلای چەپدا ئەبرێن بۆ دۆزەخ حاڵیان چۆنە"},{"id":10,"translation":"[ وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ (١٠) ] بەشى سێیەم: ئەوانەی كە پێشەنگ بوونە لە ئیمان هێنان و كردەوەی چاك، وە هەر ئەوانیش پێشەنگن لە چوونە بەهەشت یان بۆ ڕەحمەتی خوای گەورە."},{"id":11,"translation":"[ أُولَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ (١١) ] ئا ئەمانە ئەو كەسانەن كە نزیكن لە ڕەحمەت و پاداشت و بەهەشتی خوا، كە ئەمانە تایبەتترو بەختەوەرترو پاداشت زیاترن لە هاوەڵانى لاى راست، وە ژمارەیان لەوان كەمترە، وە پێغەمبەران و شەهیدان و راستگۆیان و پیاوچاكان لە ناو ئەماندان."},{"id":12,"translation":"پاداشتى پێشەنگەكان لەبەهەشتدا [ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (١٢) ] ئەمانە لە بەهەشتدان كە بەهەشت شوێنی ئەو هەموو نازو نیعمەتەیە كە هیچ چاوێك نەیبینیووە، وە هیچ گوێیەك نەیبیستووە، وە بە دڵى هیچ كەسێكیشدا نەهاتووە."},{"id":13,"translation":"[ ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ (١٣) ] كۆمەڵێكی زۆرى بەهەشتییەكان لە سەرەتاكانن، واتە: لە ئوممەتانى پێشوون كە خوای گەورە خۆی نەبێ كەس ژمارەیان نازانێ، یاخود وتراوە: هەر سەرەتاى ئەم ئوممەتە كە ئەچنە بەهەشتەوە یەكجار زۆرن، واتە: سەحابەو شوێنكەوتوانیان."},{"id":14,"translation":"[ وَقَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ (١٤) ] وە كۆمەڵێكى كەمی بەهەشتییەكان لە كۆتاییەكانن، واتە: لە ئوممەتى ئیسلامن لەچاو سەرەتاى ئەم ئوممەتە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: بە ئومێدم ئێوەى موسڵمانان نیوەی ئەهلی بەهەشت بن و نیوەكەى ترى لەسەرجەم ئوممەتانى تر بن، وە حەفتا هەزار لە ئوممەتى ئیسلام بە بێ لێپرسینەوەو سزا دەچنە بەهەشتەوە، وە لەگەڵ هەر هەزارێكیاندا حەفتا هەزارى تر بەبێ لێپرسینەوەو سزا دەچنە بەهەشتەوە، كە ئەمەیش فەزڵى ئەم ئوممەتى ئیسلامەیە بەسەر ئوممەتانى ترەوە، وە ئێمە دوا ئوممەتین كە هاتووین بەڵام یەكەم ئوممەت دەبین كە دەچینە بەهەشتەوە."},{"id":15,"translation":"[ عَلَى سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ (١٥) ] (موقەڕڕەب) نزیكەكان لەسەر جێگایەكن لە بەهەشتدا بۆیان ئامادەكراوە كە بە ئاڵتوون چنراوە، یاخود بە دوڕڕو مراوری و گەوهەر چنراوە ."},{"id":16,"translation":"[ مُتَّكِئِينَ عَلَيْهَا مُتَقَابِلِينَ (١٦) ] وە لەسەری ڕاكشاون و پاڵیان داوەتەوەو ڕوویان لە یەكترەو یەكتری ئەبینن و پشتیان لە یەكتر نییەو كەس لە دواى كەسەوە نییە ."},{"id":17,"translation":"[ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ (١٧) ] وە ئەو منداڵانەى بەسەریاندا ئەگەڕێن و خزمەتیان ئەكەن پیر نابن و بۆ هەمیشەیی ئەمێننەوە، كە وتراوە: منداڵی موسڵمانانە كە بە منداڵى مردوونە، یان منداڵی موشریكانە، یان كەسانێكن خوای گەورە لە بەهەشتدا دروستی كردوون بۆ خزمەت كردنی بەهەشتییەكان ."},{"id":18,"translation":"[ بِأَكْوَابٍ وَأَبَارِيقَ وَكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ (١٨) ] بە جۆرەها كوپ و گڵاسەوە ئەوەی كە دەسكی نیەو ئەوەی كە دەسكی هەیە, وە جۆرەها جامى تریش كە پڕە لە مەی لەو سەرچاوانەوە بۆیان دێنن كە لێیان نابڕێت و كۆتایی نایات ."},{"id":19,"translation":"[ لَا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلَا يُنْزِفُونَ (١٩) ] وەكو عەرەق و مەی دونیا نییە كە بیخۆن سك و سەریان بدات لە ئێش, یاخود لە هۆش خۆیان بچن و عەقڵیان ببات، یاخود بڕشێنەوەو میز بە خۆیاندا بكەن، نەخێر وا نییەو لەوپەڕى تام و چێژو لەزەتدایە ."},{"id":20,"translation":"[ وَفَاكِهَةٍ مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ (٢٠) ] وە جۆرەها میوەیشیان پێ ئەدرێ كە خۆیان هەڵیئەبژێرن، (ئەم ئـایـەتـە بـەڵگـەیـە لەسەر ئەوەى كە دروستە لە كاتى خواردنى میوە دەستدرێژ بكەیت و لە پێش خۆتەوە نەخۆیت و هەڵیبژێریت) ."},{"id":21,"translation":"[ وَلَحْمِ طَيْرٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ (٢١) ] وە لە گۆشتی باڵندەیش ئەوەی كە ئارەزووی بكەن پێیان ئەدرێ، باڵندەكانى بەهەشت ملیان وەكو ملى وشتر درێژو گەورەیە ."},{"id":22,"translation":"[ وَحُورٌ عِينٌ (٢٢) ] وە حۆریان لە بەهەشتدا بۆ دانراوە كە چاویان یەكجار گەورەیەو ڕەشی و سپی چاویان یەكجار زۆرە ."},{"id":23,"translation":"[ كَأَمْثَالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ (٢٣) ] ئەم حۆریانە وەكو دوڕڕو مرواری وان لە سپێتى و جوانیدا كە پارێزراو بێت و دەست پێی نەگەیشتبێت، واتە: لەوپەڕی جوانی و پاكیدان ."},{"id":24,"translation":"[ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٤) ] خوای گەورە ئەم پاداشتانەیان ئەداتێ بەهۆی ئەو كردەوە چاكانەی كە لە دونیادا كردوویانە ."},{"id":25,"translation":"[ لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا تَأْثِيمًا (٢٥) ] لەناو بەهەشتدا گوێیان لە هیچ قسەیەكی پڕو پووچ و بەتاڵ و تاوان نابێت."},{"id":26,"translation":"[ إِلَّا قِيلًا سَلَامًا سَلَامًا (٢٦) ] تەنها ئەوەندە نەبێ كە سەلام لە یەكتری ئەكەن هەندێكیان سەلام لە هەندێكی تریان دەكەن، وە فریشتەكان سەلامیان لێ دەكەن وە پێیان ئەووترێ: ئێوە پارێزراوو سەلامەتن لە سزای خوای گەورەو سزا نادرێن، وە قسەیشیان پارێزراوە لە خراپەو تاوان."},{"id":27,"translation":"پاداشتى هاوەڵانى راست [ وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ (٢٧) ] دواى باسكردنى پێشەنگ و نزیكەكان (سابیق و موقەڕەب) پاشان خواى گەورە دێتە سەر باسى (هاوەڵانى لاى راست)، كە ئەمانە پلەیەك لە خوارترن لە نازو نیعمەتەكانی بەهەشتدا, لەبەر ئەوەی لە دونیادا كردەوەی چاكیان كەمتر بووە، ئەى محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانى هاوەڵانى لاى راست كێن و حاڵیان چۆنەو سەرەنجامیان چییە؟"},{"id":28,"translation":"[ فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ (٢٨) ] ئەمان سیدریان بۆ هەیە كە جۆرێكە لە دار كە لە دونیاشدا هەیە بەڵام (مَخْضُود) واتە: لە دونیادا ئەو دارانە دڕكی هەیە بەڵام لەوێ دڕكەكانی بڕاوەتەوە، وە لە دونیادا بەرهەمی كەمە لەوێ بەرهەمی یەكجار زۆری پێوەیە."},{"id":29,"translation":"[ وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ (٢٩) ] وە (طَلْح)یش وتراوە: دارێكە لە حیجاز هەیە كە ئەویش بەهەمان شێوە دڕكى زۆرە، بەڵام لەبەهەشت دڕكى نییەو بەرەكەى لە هەنگوین شیرینترە، یاخود وتراوە: خەڵكی یەمەن بە مۆز ئەڵێن: (طَلْح) واتە: مۆزیشیان بۆ هەیە (مَنْضُود) واتە: بەرهەمەكەى چڕو پڕە ."},{"id":30,"translation":"[ وَظِلٍّ مَمْدُودٍ (٣٠) ] وە سێبەریشیان بۆ هەیە كە سێبەرەكە درێژ كراوەتەوەو هەمیشەییە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (لە بەهەشتدا دارێك هەیە ئەگەر سوارچاكێك سەد ساڵ بەژێریدا بڕوات ناتوانێ بیبڕێ ئەوەندە سێبەری زۆری هەیە، ئەم ئایەتە بخوێننەوە)."},{"id":31,"translation":"[ وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ (٣١) ] وە ئاویشیان بۆ هەیە كە بەشەو و بەڕۆژ بۆیان دێت بەبێ ئەوەی كە ببڕێت ."},{"id":32,"translation":"[ وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ (٣٢) ] وە میوەی یەكجار زۆریان بۆ هەیە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم پێشنوێژى دەكرد دەستى درێژ كرد دواتر پرسیاریان لێكرد، فەرمووى: (بەهەشتم بینى دەستم برد بۆ بۆڵە ترێ یەك بۆتان بێنم رێگرى كرام، ئەگەر بمهێنایا ئەوا تا دونیا دەما لێتان بخواردایا كۆتایی ناهات، وە هەرچى لە نێوان ئاسمان و زەویە لێیان بخواردایا كەمى ناكرد) ."},{"id":33,"translation":"[ لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ (٣٣) ] میوەكان نە ئەوەتا لە كاتێك لە كاتەكاندا ببڕێت و نەمێنێت، یاخود قەدەغە بكرێن لێی، بەڵكو لە هەموو كاتێكدا بۆیان هەیەو بەردەوام و هەمیشەییە."},{"id":34,"translation":"[ وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ (٣٤) ] وە جێگاو ڕاخەرى نەرم و ناسكیان لە شوێنی بەرزدا بۆ ڕاخراوە, یاخود وتراوە: مەبەست پێی ئافرەتانی بەهەشتیان بۆ ئامادەكراوە لەسەر ئەو جێگایانە ."},{"id":35,"translation":"[ إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً (٣٥) ] ئێمە ئەو ئافرەتانەمان دروست كردووە لە بەهەشت, یاخود هەر ئافرەتانی دونیایش ئەوەی كە دەچێتە بەهەشتەوە ئەگەر تەمەنیشیان پیر بووبێ لەوێ خوای گەورە گەنجیان ئەكاتەوەو دەیانكاتەوە بە كچ، وە تەمەنى بەهەشتێكان سى و سێ ساڵە."},{"id":36,"translation":"[ فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا (٣٦) ] وە ئەوان كچن وەكو باسمان كرد نە جن و نە مرۆڤ پێشتر دەستی پێیان نەگەیشتووەو جیماعیان لەگەڵ نەكراوەو كچن، پیرێژنێك هاتە خزمەت پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم وتى: دوعام بۆ بكە خوا بمخاتە بەهەشتەوە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (پیرێژن ناچێتە بەهەشتەوە) ئەویش بە گریانەوە گەڕایەوە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (پێى بڵێن: بە پیرێژنى ناچێتە بەهەشتەوەو گەنج دەبێتەوە، پاشان ئەم ئایەتەى خوێندەوە) ."},{"id":37,"translation":"[ عُرُبًا أَتْرَابًا (٣٧) ] (عُرُب) واتە: لای مێردەكانیان خۆشەویستن یان عاشقی مێردەكانی خۆیانن (أَتْرَابًا) واتە: هاوتەمەنن تەمەنی بەهەشتییەكان هەمووی سی و سێ ساڵە, یاخود وتراوە: هیچ ڕق و كینەیەك لە نێوانیاندا نییە وەكو چۆن لە نێوان ئافرەتانی دونیا هەیە كە خێزانى یەك پیاو بن، پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (بەهەشتییەكان دەچنە بەهەشتەوە باڵایان وەكو ئادەم صلى الله علیه وسلم شەست گەزە، وە جوانیان وەكو یوسفە صلى الله علیه وسلم ، تەمەنیان سى و سێ ساڵە وەكو تەمەنى عیسى صلى الله علیه وسلم ، دڵیان وەكو دڵى ئەیوبە صلى الله علیه وسلم ، زمانیان وەكو زمانى محمدە صلى الله علیه وسلم ، بێ توك و چاوڕەشن، سەڵات و سەلامى خواى گەورە لەسەرجەم پێغەمبەران بێت) ."},{"id":38,"translation":"[ لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ (٣٨) ] ئەم حۆریانە خوای گەورە دروستی كردوون بۆ ئەو كەسانەی كە هاوەڵانی لای ڕاستن ئەوانەی كە بەدەستی ڕاست كتابیان پێ ئەدرێ ."},{"id":39,"translation":"[ ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ (٣٩) ] سەرەتاكان لە ئوممەتانى تر كۆمەڵێكی یەكجار زۆرن، یاخود سەرەتاى ئەم ئوممەتە لە هاوەڵان و شوێنكەوتوانیان كۆمەڵێكى یەكجار زۆرن ."},{"id":40,"translation":"[ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ (٤٠) ] وە ئەوانەی كە دواتریش دێن لە ئوممەتی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ئەوانیش یەكجار زۆرن ئەوانەی بە ئیمانەوە شوێنیان كەوتوون."},{"id":41,"translation":"سزاى هاوەڵانى چەپ [ وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ (٤١) ] ئینجا خوای گەورە دێتە سەر باسى ئەو كەسانەی كە بەدەستی چەپ كتابیان پێ دراوەو بەلای چەپدا بەرەو دۆزەخ بەڕێكراون، ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانی حاڵی ئەوان چۆنە ."},{"id":42,"translation":"[ فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ (٤٢) ] ئەمان لە گەرماو گڕی ئاگری دۆزەخدان، وە ئاوێكی كوڵاویان پێ ئەدرێ كە ئەوپەڕی كوڵان بە ئاگری دۆزەخ كوڵاوە."},{"id":43,"translation":"[ وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ (٤٣) ] وە لەو گەرمایە ڕائەكەن بۆ سێبەر، وە سێبەریشیان بۆ هەیە بەڵام سێبەرێكە لە دوكەڵێكی ڕەش كە لەوپەڕی گەرمیدایە ."},{"id":44,"translation":"[ لَا بَارِدٍ وَلَا كَرِيمٍ (٤٤) ] نە ئەوەتا فێنك بێ نە ئەوەتا سارد بێ وەكو سێبەرەكانی تر, نە ئەوەتا جوان و بەڕێزو بەسود بێت ."},{"id":45,"translation":"[ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ (٤٥) ] لەبەر ئەوەی ئەمان لە دونیادا لە نازو نیعمەتدا ئەژیان بە شتێك كە بۆیان حەڵال نەبوو لە حەرام نەئەگەڕانەوە ."},{"id":46,"translation":"[ وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ (٤٦) ] وە بەردەوام بوونە لەسەر تاوانە هەرە گەورەكە كە شەریك دانان بووە بۆ خوای گەورەو تەوبەیان لێ نەكردووەو لەسەری مردوون ."},{"id":47,"translation":"[ وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ (٤٧) ] وە ئەیانووت: ئەگەر ئێمە بمرین و ببین بە خۆڵ و ئێسقانەكانمان بڕزێت ئایا سەرلەنوێ ئێمە دروست ئەكرێینەوە؟ واتە: بەدووریان ئەزانی وە باوەڕیان پێ نەبووە ."},{"id":48,"translation":"[ أَوَآبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ (٤٨) ] یاخود ئایا باوك و باپیرانی پێشینەی ئێمە كە مردوونە ئایا ئێستا زیندوو بوونەتەوە."},{"id":49,"translation":"[ قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ (٤٩) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: سەرەتاكان و كۆتاییەكان هەر هەموویان وە ئێوەش لەناو ئەواندا ."},{"id":50,"translation":"[ لَمَجْمُوعُونَ إِلَى مِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (٥٠) ] هەر هەمووتان لە دوای مردن زیندوو ئەكرێنەوەو كۆ ئەكرێنەوەو لە گۆڕەپانى مەحشەر بۆ ڕۆژێكی دیاریكراو كە ڕۆژی قیامەتە ."},{"id":51,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ (٥١) ] پاشان ئێوە ئەی ئەو كەسە گومڕایانە كە باوەڕتان بە ڕۆژی قیامەت و زیندوو بوونەوە نییە ."},{"id":52,"translation":"[ لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ (٥٢) ] ئێوە لە دارێك ئەخۆن كە داری ژەقنەبووتە زەقومە كە ئەچێتە قوڕگیانەوە نە دەرئەچێ نە ئەچێتە خوارەوە ."},{"id":53,"translation":"[ فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ (٥٣) ] وە سكی خۆیانی لێ پڕ ئەكەن لەبەر ئەوەی زۆر برسین ."},{"id":54,"translation":"[ فَشَارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ (٥٤) ] دواتر كە تینوویان ئەبێ پەنا بۆ ئاو ئەبەن بەڵام ئاوێكیش ئەخۆنەوە كە یەكجار گەرمە بە ئاگری دۆزەخ كوڵاوەو گەیشتۆتە ئەوپەڕی گەرمی و كوڵان ."},{"id":55,"translation":"[ فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ (٥٥) ] وە لێی ئەخـۆنەوەو تێر نـابن، (الْهِيم) نەخۆشییەكـە تووشی حوشتر ئەبێت و دواتر تێر ئاو نابێ بەو شێوازە هەر لێی ئەخۆن وە تێر ئاویش نابن و ئەبێتە سزا بۆیان و تینوویەتیان ناشكێنێ ."},{"id":56,"translation":"[ هَذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ (٥٦) ] ئا ئەمە شوێنی دیاریكراو و ئامادەكراوە بۆ ئەوان لە ڕۆژی قیامەتدا كە ڕۆژی سزاو وەرگرتنی پاداشتەكانە بەڵام ئەوان پاداشتیان نییە."},{"id":57,"translation":"تواناو دەسەڵاتى خواى گەورە [ نَحْنُ خَلَقْنَاكُمْ فَلَوْلَا تُصَدِّقُونَ (٥٧) ] ئەی مرۆڤ ئێمە سەرەتا ئێوەمان دروست كردووە لە نەبوون بۆچی باوەڕ بە زیندوو بوونەوە ناكەن كە زیندووبونەوەتان ئاسانترە."},{"id":58,"translation":"[ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تُمْنُونَ (٥٨) ] هەواڵم پێ بدەن سەبارەت بەو مەنییەی كە دەرئەپەڕێ بۆ ناو ڕەحمی ئافرەت كە ئێوە لەوە دروست بوونە ."},{"id":59,"translation":"[ أَأَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ ] ئایا ئێوە لەو مەنییە مرۆڤ دروست دەكەن [ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ (٥٩) ] یاخود ئێمەین كە دروستمان كردووە؟ ."},{"id":60,"translation":"[ نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ (٦٠) ] ئێمەین كە مردنیشمان بۆ دیاری كردوون و كاتی دیاریكراومان بۆ داناون, وە هیچ كەسێكیش نییە زاڵ بێ بەسەر ئێمەدا بەڵكو ئێمەین كە تواناو دەسەڵاتمان هەیە بەسەر هەموو كەس و شتێكدا ."},{"id":61,"translation":"[ عَلَى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثَالَكُمْ ] وە توانامان هەیە ئێوە لەناوبدەین وە هاوشێوەی ئێوە دروست بكەین، یاخود لە قیامەتدا شێوەتان بگۆڕین [ وَنُنْشِئَكُمْ فِي مَا لَا تَعْلَمُونَ (٦١) ] وە بە شێوازێك دروستتان بكەین كە نەتانزانیبێ و نەتانبیستبێ، واتە: بتانكەین بە مەیمون و بەرازو شێوەتان بگۆڕین، یاخود بە شێوازێكی تر دروستتان بكەینەوەو شێوەتان بگۆڕین ."},{"id":62,"translation":"[ وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولَى فَلَوْلَا تَذَكَّرُونَ (٦٢) ] وە ئێوە بە دڵنیایی سەرەتای دروست كردنی مرۆڤ ئەزانن كە لە دڵۆپە ئاوێكە پاشان خوێنێكی مەییو پاشان پارچە گۆشتێكە وە پێشتر هیچ نەبوونە, ئەی بۆ یادی ئەم تواناو دەسەڵاتەی خوای گەورە ناكەنەوە تا بتانگەیەنێ بە ئیمان هێنان ."},{"id":63,"translation":"[ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ (٦٣) ] هەواڵم پێ بدەن ئەوەی كە ئێوە ئەیكێڵن لە زەوی وە تۆوی پێوە ئەكەن."},{"id":64,"translation":"[ أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ (٦٤) ] ئایا ئێوەن ئەو ڕووەكانە ئەڕوێنن و لەو زەوییە دەری ئەكەن یاخود ئێمەین كە ئەیڕوێنین و دەری ئەكەین؟"},{"id":65,"translation":"[ لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ (٦٥) ] ئەگەر ویستمان لێ بێت هەمووی تێكئەشكێنین بە شێوازێك كە سوودی لێ نەبینن یان نەیەتە بەرهەم ئەو كاتە خەفەت ئەخۆن، یان لۆمەی یەكتری ئەكەن, یان پەشیمان دەبنەوە، یان سەرسام ئەبن بەوەی كە ڕووی كردۆتە دانەوێڵەكەتان ."},{"id":66,"translation":"[ إِنَّا لَمُغْرَمُونَ (٦٦) ] وە ئەڵێن: ئێمە بەڕاستی سەروەت و سامانمان بە فیڕۆ و زایە ڕۆی ."},{"id":67,"translation":"[ بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ (٦٧) ] ئەڵێن: بەڵكو ئێمە بێبەش كراوین لەم ڕزق و دانەوێڵەیە ."},{"id":68,"translation":"[ أَفَرَأَيْتُمُ الْمَاءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ (٦٨) ] هەواڵم پێ بدەن سەبارەت بەو ئاوەی كە ئەیخۆنەوە ."},{"id":69,"translation":"[ أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ (٦٩) ] ئایا ئێوەن لە هەورەكانەوە دایئەبەزێننە سەر زەوی یاخود ئێمەین بە تواناو دەسەڵاتی خۆمان دایئەبەزێنینە سەر زەوی؟"},{"id":70,"translation":"[ لَوْ نَشَاءُ جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلَا تَشْكُرُونَ (٧٠) ] ئەگەر ویستمان لێ بێت ئاوەكەتان شوێرو تاڵ ئەكەین بە شێوازێك كە بۆتان نەخورێت و نەتوانن بۆ كشتوكاڵ كردنیش سوودی لێ ببینن، ئەی بۆ شوكرانەبژێری ئەم هەموو نیعمەتەی خوای گەورە ناكەن كە خوای گەورە پێی بەخشیوون ."},{"id":71,"translation":"[ أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ (٧١) ] هەواڵم پێ بدەن سەبارەت بەو ئاگرەی كە لە داری تەڕ ئاگر ئەكەنەوە كە بەیەكیاندا دەخشێنن كە خوای گەورە بۆی دروست كردوون."},{"id":72,"translation":"[ أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا ] ئایا دارەكە كە ئاگری پێ ئەكەنەوە یان كە بەیەكیاندا دەخشێنن و ئاگر دروست ئەبێ ئێوەن ئەم دارەتان دروست كردووە؟ [ أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِئُونَ (٧٢) ] یان ئێمەین دروستمان كردووە بەتواناو دەسەڵاتی خۆمان؟"},{"id":73,"translation":"[ نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً وَمَتَاعًا لِلْمُقْوِينَ (٧٣) ] ئێمە ئەم ئاگرەمان بۆیە داناوە تا یادخستنەوەی ئێوەی تیابێت و بیر لە ئاگری ڕۆژی قیامەت بكەنەوەو ئیمان بێنن، وە ببێت بە شتومەكێك بۆ ئەو كەسانەی كە لە سەفەردان، یاخود بۆ تێكڕای خەڵكی تا سوودمەند بن لێی و هەموو خەڵكى پێویستی بە ئاگر هەیە ."},{"id":74,"translation":"[ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٧٤) ] وە تۆ ناوی پەروەردگاری هەرە گەورەت بە پاك ڕابگرە وە شەریك بۆ خوای گەورە بڕیار مەدە ."},{"id":75,"translation":"[ فَلَا أُقْسِمُ ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: من سوێند ناخۆم یاخود (لَا) لایەكە زائیدەیە بۆ جەخت كردنەوە، واتە: سوێند ئەخۆم، یان سوێند ناخۆم، هەردوو تەفسیرەكە كراوە [ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ (٧٥) ] بە شوێنی ئەستێرەكان شوێنی ئاوابوون و هەڵهاتنیان، یاخود وتراوە: بە بەش بەشى قورئان، واتە: كە قورئان بە بەش بەش هاتۆتە خوارەوە ."},{"id":76,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ (٧٦) ] وە ئەمیش سوێند خواردنێكە ئەگەر ئێوە بزانن زۆر گەورەیە ."},{"id":77,"translation":"[ إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ (٧٧) ] وەڵامی سوێند خواردنەكە ئەوەیە كە ئەم قورئانە زۆر بەڕێزە خوای گەورە پیرۆزو بەڕێزی كردووەو فەزڵی داوە بەسەر هەموو كتابەكانی تردا وە هەرچی شتی چاكەیە كردوویەتییە ناو ئەو قورئانە پیرۆزەوە ."},{"id":78,"translation":"[ فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ (٧٨) ] لە كتابێكی پارێزراودایە كە (لوح المحفوظ)ه."},{"id":79,"translation":"شەیتان ناتوانێت دەست لە قورئان بدات [ لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ (٧٩) ] كافرانى قوڕەیش وتیان ئەم قورئانە شەیتانەكان دایانبەزاندووە، خواى گەورە پێى راگەیاندین كە دەستی هیچ كەسێكی پێ ناگات لە شەیتانەكان و جنییەكان بەڵكو پارێزراوەو فریشتەكان ئەیپارێزن ئەوان دایئەبەزێننە سەر پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم وە تەنها فریشتە پاكەكان نەبێت كەسى تر لە ئاسمان دەستى لێنادات و ناتوانێت."},{"id":80,"translation":"[ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٨٠) ] ئەم قورئانە پیرۆزە دابەزێندراوە لەلایەن پەروەردگاری هەموو جیهانەوە ."},{"id":81,"translation":"[ أَفَبِهَذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ (٨١) ] ئایا ئێوە ئەم قسەو فەرموودەیە كە قورئانی پیرۆزە باوەڕی پێ ناكەن و بەدرۆی ئەزانن, یاخود دەتانەوێت بەلای كافراندا لابدەن ."},{"id":82,"translation":"[ وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ (٨٢) ] لە جیاتی شوكرانەبژێری خوای گەورە بكەن لەسەر ئەو ڕزقەی پێی بەخشیوون ئێوە بەدرۆی ئەزانن و باوەڕی پێ ناكەن و نایگەڕێننەوە بۆ خوای گەورە، لە سەردەمى پێغەمبەرى خوادا صلى الله علیه وسلم خەڵكى بارانیان بۆ باری پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: ئەمڕۆ هەیە لە خەڵكى سوپاسگوزارە: ئەوانەى كە وتیان: بە فەزڵ و رەحمەتى خواى گەورە بارانمان بۆ بارى، وە هەیە كافرە: ئەوانەى كە وتیان بە هۆى ئەستێرەكانەوە بارانمان بۆ بارى، خواى گەورە ئەم چەند ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد)."},{"id":83,"translation":"[ فَلَوْلَا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (٨٣) ] ئای لەو كاتەی كە ڕوح ئەگاتە گەرووتان لە كاتی سەرەمەرگدا ."},{"id":84,"translation":"[ وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ (٨٤) ] وە ئێوە لەو كاتەدا ئەو كەسە ئەبینن لە گیانكێشاندایە وە ناتوانن هیچ شتێكی بۆ بكەن ."},{"id":85,"translation":"[ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلَكِنْ لَا تُبْصِرُونَ (٨٥) ] بەڵام ئێمە لێی نزیكترین لە ئێوە بە زانیاری و تواناو دەسەڵات و بیستن و ببینی خۆمان, یاخود مەبەست پێی فریشتەكانی ئێمە لە ئێوە لێی نزیكترن بەڵام ئێوە فریشتەكان نابینن ."},{"id":86,"translation":"[ فَلَوْلَا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ (٨٦) ] ئەگەر ئێوە دروستكراوی خواو بەندەی خوا نین، یان ئەگەر ئێوە لێپرسینەوەتان لەگەڵ ناكرێ، یان ئەگەر ئێوە یەقینتان بەم شتە نییە و بەراستى نازانن و باوەڕتان بە زیندووبوونەوە نییە ."},{"id":87,"translation":"[ تَرْجِعُونَهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٨٧) ] ئەگەر ڕاست دەكەن دەی فەرموو ئەو ڕوحە بگەڕێنەوە بۆ شوێنی خۆی و مەیەڵن فریشتەكانی ئێمە ئەو ڕوحە دەربكات ."},{"id":88,"translation":"روحكێشانى پێشەنگەكان [ فَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٨٨) ] لە كاتى گیانكێشانیشدا خەڵكى سێ كۆمەڵن: یەكەم: ئەگەر ئەو كەسە لە كەسە (موقەڕەب) و نزیك و پێشەنگەكان بێت (ئەو كەسانەن كە واجبات و سوننەتیشیان ئەنجام داوە، وە خۆیان لە حەرام و مەكروهـ و هەندێك لە موباحیش پاراستووە) ."},{"id":89,"translation":"[ فَرَوْحٌ وَرَيْحَانٌ وَجَنَّتُ نَعِيمٍ (٨٩) ] ئەمانە رەوحیان بۆ هەیە لەگەڵ ڕێحاندا (رَوْحٌ) واتە: پشوو ئەدەن لە دونیا، یان دڵخۆش ئەبن، یان بەهەشتیان بۆ هەیە، یان ڕەحمەتیان بۆ هەیە (رَيْحَانٌ) واتە: ڕزق و ڕۆزی بەهەشتیان بۆ هەیە، یاخود ئەو ڕەیحانە بۆنخۆشەى كە خۆمان بۆنی ئەكەین ئەوەیە, وە بەهەشتێكیان بۆ هەیە كە پڕە لە نازو نیعمەت."},{"id":90,"translation":"روحكێشانى هاوەڵانى راست [ وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ (٩٠) ] كۆمەڵى دووەم: بەڵام ئەگەر لە هاوەڵانى لاى راست بێت كە پەرتوكى كردەوەكانیان بەدەستى راست پێدەدرێت و بە لاى راستدا بەرەو بەهەشت بەرێ دەكرێن، كە ئەمانیش بەهەشتین پلەیەك لە خوار كۆمەڵى یەكەمەوەن ."},{"id":91,"translation":"[ فَسَلَامٌ لَكَ مِنْأَصْحَابِ الْيَمِينِ (٩١) ] ئەوە سەلامتان لەسەر بێ ئەی ئەو كەسانەی كە بەدەستی ڕاست كتابتان پێ دراوە وە بەلای ڕاستدا بەرەو بەهەشت براون، وە پێشوازیان لێ ئەكرێ بە سەلام كردن و پێیان دەوترێت ئێوە سەلامەت و پارێزراون لە سزا."},{"id":92,"translation":"روحكێشانى هاوەڵانى چەپ [ وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ (٩٢) ] كۆمەڵى سێیەم: بەڵام ئەگەر لەو كەسانە بن كە باوەڕیان بە زیندوو بوونەوە نەبووەو گومڕابوونەو لە ڕێگای ڕاست لایانداوە كە كتابیان بە دەستی چەپیان پێدراوە وە بەلای چەپدا بەرەو دۆزەخ براون ."},{"id":93,"translation":"[ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ (٩٣) ] ئەمە پێشوازیان لێ ئەكرێ و بۆ دۆزەخ ئەبرێن وە ئاوێكیان پێ ئەدرێ كە لەوپەڕی گەرمیدا بە ئاگری دۆزەخ كوڵاوە هەموو ناوسك و پێستیان دەتوێنێتەوە، وە زەقومیان پێ ئەدرێ ."},{"id":94,"translation":"[ وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ (٩٤) ] وە ئەخرێنە ناو ئاگری دۆزەخەوە ."},{"id":95,"translation":"[ إِنَّ هَذَا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ (٩٥) ] ئا ئەم شتە ئەمە حەقی یەقینەو هیچ گومانێكی تیادا نییە ."},{"id":96,"translation":"[ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٩٦) ] وە تۆ ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ناوی پەروەردگاری هەرە گەورەت بە پاك ڕابگرە لە هەموو كەموكوڕی و نوقستانییەك، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سورەتى (واقیعە) والحمد لله."}]},{"id":57,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (حه‌دید) (واته‌: ئاسن) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٢٩) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ به‌ مرۆڤ و جن و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌و هه‌موو دروستكراوه‌كانی تر هه‌موویان خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و مونه‌ززه‌هـ ڕائه‌گرن و ته‌سبیحات و زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ڵام ئێوه‌ هه‌ستی پێ ناكه‌ن [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێ و دانایه."},{"id":2,"translation":"[ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] هه‌رچی موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و به‌تاك و ته‌نها خۆى هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات، وه‌ ژیان و مردنی ئێمه‌ ته‌نها به‌ده‌ست ئه‌وه‌و ئه‌و ده‌مانژێنێت و ده‌مانمرێنێ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٢) ] وه‌ هه‌ر خواى گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":3,"translation":"[ هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ سه‌ره‌تاو یه‌كه‌م بووه‌ پێش هه‌موو كه‌س و شتێك، وه‌ كۆتاییشه‌ دوای هه‌موو كه‌س و شتێك به‌ته‌نها ئه‌مێنێته‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی هه‌موو دروستكراوان له‌ناوده‌چێت و نامێنێ [ وَالظَّاهِرُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌رزو باڵاده‌‌سته‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا [ وَالْبَاطِنُ ] وه‌ زانایه‌ به‌و شتانه‌ی كه‌ نهێنیه‌، یاخود به‌و شتانه‌ى كه‌ له‌ دونیادا نادیاره‌و له‌ پێش چاو نابینرێت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (اللّهُمَّ أنتَ الأولُ فَليسَ قَبلكَ شَيء، وأنتَ الآخِرُ فَليسَ بعدكَ شَيء، وأنتَ الظاهِرُ فَليسَ فَوقَكَ شَيء، وأنتَ الباطِنُ فَليسَ دونَكَ شَيء) رواه مسلم . واته‌: خوایه‌ هه‌ر تۆ سه‌ره‌تاو یه‌كه‌م بوویته‌و پێش تۆ هیچ كه‌س و شتێك نه‌بووه‌، وه‌ هه‌ر تۆ كۆتایى و دواهه‌مینیت و به‌ ته‌نها ده‌مێنیته‌وه‌ دواى له‌ناوچوونى هه‌موو دروستكراوه‌كان، وه‌ هه‌ر تۆ باڵاده‌ستیت به‌سه‌ر هه‌موو دروستكراوه‌كاندا، وه‌ هه‌ر تۆ زانایت به‌ نهێنیه‌كان و هیچ شتێك نیه‌ كه‌ نهێنى بێت و تۆ نه‌یبیستیت یان نه‌یبینیت یان زانیاریت پێى نه‌بێت و ئاگادارى نه‌بیت [ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌هه‌موو شتێك و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه."},{"id":4,"translation":"{خواى گه‌وره‌ له‌سه‌ر عه‌رشى پیرۆزه‌} [ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كرد له‌ شه‌ش ڕۆژدا پاشان به‌رز بووه‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی، به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و لایه‌ق و گونجاوه‌ به‌ گه‌وره‌یی و عه‌زه‌مه‌تى خوای گه‌وره‌و له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێت، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌یشی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نایزانێ، پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ دروستكراوى لاوازى بێده‌سه‌ڵاتى مه‌خلوق، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆرینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ بێت واته‌ پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتووه‌ كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و (نون)ه‌ ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت، وه‌ قسه‌ كردن له‌ سیفاته‌كانى خواى گه‌وره‌ به‌شێكه‌ له‌ قسه‌ كردن له‌ زاتى پیرۆزى خواى گه‌وره‌، چۆن باوه‌ڕمان به‌ خواى گه‌وره‌ هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ باوه‌ڕمان به‌ هه‌موو سیفاته‌كانى هه‌یه‌ كه‌ له‌ قورئان و سوننه‌تدا باسكراوه‌و نازانین چۆنه‌. {زانیارى فراوانى خواى گه‌وره‌} [ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا ] هه‌رچی ئه‌چێته‌ ناو زه‌وییه‌وه‌ له‌ تۆو و دانه‌وێڵه‌و باران خوای گه‌وره‌ زانیارى به‌ ژماره‌ى هه‌مووی هه‌یه‌، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ زه‌وی ده‌رئه‌چێ له‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌و به‌رووبووم خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ ژماره‌ى هه‌مووى هه‌یه‌ [ وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ] وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ ئاسمانه‌وه‌ دائه‌به‌زێته‌ سه‌ر زه‌وی له‌ باران و به‌فرو ته‌رزه‌و ئه‌و قه‌ده‌رو بڕیارو حوكمه‌ شه‌رعیانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دایناوه‌ خوای گه‌وره‌ زانیارى به‌هه‌مووی هه‌یه‌، وه‌ ئه‌وه‌یشی به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ بۆ ئاسمان له‌ فریشته‌كان و كرده‌وه‌كانی ئاده‌میزاد خوای گه‌وره‌ زانیارى به‌هه‌مووی هه‌یه‌، (هیچ دڵۆپه‌ بارانێك له‌ ئاسمانه‌وه‌ دانابه‌زێت ئیلا فریشته‌یه‌كى له‌گه‌ڵدایه‌ له‌و شوێنه‌ دایده‌به‌زێنێت كه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى پێ كردووه‌) [ وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ ] وه‌ ئێوه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك بن خوای گه‌وره‌ له‌ گه‌ڵتاندایه‌ به‌ زانست و زانیاری و بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵاتی، به‌ڵام وه‌كو زاتی پیرۆزی خۆی له‌سه‌ر عه‌رشی پیرۆزه‌ وه‌كو له‌ ئایه‌ته‌كه‌ی پێشتر باسمان كرد [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٤) ] وه‌ هه‌رچی كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌و هه‌مووی ئه‌بینێ و هیچی لێناشاردرێته‌وه‌."},{"id":5,"translation":"[ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٥) ] موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووی موڵكى خوای گه‌وره‌یه‌و به‌تاك و ته‌نها خۆى هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات، وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت هه‌موو كاروبارێك ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و هه‌ر خۆى بڕیار له‌ نێوان خه‌ڵكیدا ده‌دات و سته‌م له‌ كه‌س ناكات."},{"id":6,"translation":"[ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] خوای گه‌وره‌ شه‌و تێكه‌ڵ به‌ ڕۆژ ئه‌كات وه‌ ڕۆژ تێكه‌ڵ به‌ شه‌و ئه‌كات، هیچ ناوبڕێك له‌ نێوانیاندا نیه‌ وه‌ خۆی ته‌قدیری درێژی و كورتیان ئه‌كات، جاری وا هه‌یه‌ شه‌و درێژتره‌ جاری وا هه‌یه‌ ڕۆژ [ وَهُوَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدایه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ مرۆڤـ له‌ دڵیدا ئه‌یشارێته‌وه‌."},{"id":7,"translation":"[ آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ ] ئێوه‌ ئیمان بێنن به‌ خوای گه‌وره‌و به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رستن وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - به‌ڕاست دابنێن وه‌ شوێنی بكه‌ون و دامه‌زراو و به‌رده‌وام بن، وه‌ له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ ئێوه‌ی به‌خشیوه‌و ئێوه‌ی كردۆته‌ جێنشین تیایدا له‌و ماڵ و پاره‌و سه‌روه‌ت و سامانه‌ ئێوه‌ لێی ببه‌خشن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ماڵ ماڵی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ ئێوه‌ی كردۆته‌ جێنشینی ئه‌وانه‌ی پێش خۆتان ئێوه‌ به‌ میراتی له‌وانتان وه‌رگرتووه‌، وه‌ دواتر ئێوه‌ش به‌ میراتی به‌جێی دێلن بۆ كه‌سانى تر، بۆیه‌ ڕه‌زیلی لێ مه‌كه‌ن و لێی ببه‌خشن [ فَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَأَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ (٧) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ئێوه‌ ئیمانیان هێناوه‌و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ماڵیان به‌خشیوه‌ ئه‌وانه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ به‌هه‌شت."},{"id":8,"translation":"[ وَمَا لَكُمْ لَا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ چیتانه‌و چی ڕێگریتان لێ ئه‌كات له‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن به‌ خوای گه‌وره‌؟ وه‌ پێغه‌مبه‌ری خواش - صلی الله علیه وسلم - بانگتان ئه‌كات بۆ ئیمان هێنان به‌ په‌روه‌ردگارتان و به‌تاك و ته‌نها په‌رستنى [ وَقَدْ أَخَذَ مِيثَاقَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵێن و په‌یمان و به‌یعه‌تى لێ وه‌رگرتوون، یاخود خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنى لێوه‌رگرتوون كه‌ ئێوه‌ له‌ پشتی ئاده‌م بوون و هه‌مووتانی ده‌ركردو ئیمانتان به‌ تاك و ته‌نهایى خوای گه‌وره‌ هێنا."},{"id":9,"translation":"[ هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلَى عَبْدِهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌و ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكرایانه‌ى دابه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ هه‌موویان گه‌وره‌تر قورئانی پیرۆزه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌هۆی ئه‌و موعجیزانه‌و قورئانه‌وه‌ ئێوه‌ له‌ تاریكییه‌كانی شیرك و كوفرو تاوان و سه‌رپێچی ده‌ربكات بۆ ڕووناكی ئیسلام و ئیمان و سوننه‌ت و گوێڕایه‌ڵى [ وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ (٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ ڕه‌ئفه‌ت و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌ له‌گه‌ڵتاندا."},{"id":10,"translation":"[ وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ چیتانه‌و چی ڕێگریتان لێ ئه‌كات و چ بیانوویه‌كتان هه‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ نابه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ له‌ كاتێكدا هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌، واته‌: ببه‌خشن و ترسى هه‌ژاریتان نه‌بێت و خوای گه‌وره‌ پێتان ئه‌به‌خشێ [ لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ ] له‌ پێش صوڵحی (حوده‌یبیه‌)، یاخود له‌ پێش فه‌تحی مه‌ككه‌دا ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ماڵی خۆی به‌خشیوه‌و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا كوشتاری كردووه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ نین كه‌ له‌ دوای فه‌تحی مه‌ككه‌وه‌ كوشتاریان كردووه‌و به‌خشیویانه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ پێش فه‌تحی مه‌ككه‌دا زیاتر موسڵمانان پێویستیان به‌ به‌خشین بووه‌ له‌ پێناو دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌، وه‌ زیاتر پێویستیان به‌وه‌ بوو كه‌ پشتیوانی بكرێن، (ئه‌بو به‌كرى صدیق له‌ هه‌موو كه‌س زیاتر ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌یگرێته‌وه‌ چونكه‌ هه‌موو ماڵه‌كه‌ى له‌ پێناو خواى گه‌وره‌دا به‌خشى) [ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا ] ئه‌وانه‌ی له‌ پێش فه‌تحی مه‌ككه‌ به‌خشیویانه‌و كوشتاریان كردووه‌ ئه‌وانه‌ ئه‌جرو پاداشتیان یه‌كجار گه‌وره‌تره‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دوای فه‌تحی مه‌ككه‌دا به‌خشیویانه‌و كوشتاریان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ { موژده‌دانى به‌هه‌شت به‌ هاوه‌ڵان} [ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌هه‌شتی به‌هه‌ردوولایان داوه‌ هه‌ر چه‌نده‌ پله‌یشیان جیاوازه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پله‌كانی به‌هه‌شتیش جیاوازه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر فه‌زڵ و پله‌و پایه‌ى صه‌حابه‌، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ موژده‌ى به‌هه‌شتى به‌ هه‌موویان داوه‌، ئیتر چۆن ده‌بێت قسه‌ به‌ كه‌سانێكى ئاوا بكرێت كه‌ خواى گه‌وره‌ مژده‌ى به‌هه‌شتى پێداون؟!!) [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (١٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ وه‌ هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":11,"translation":"[ مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ (١١) ] كێ هه‌یه‌ قه‌رزێكی باش بدات به‌ خوای گه‌وره‌، واته‌: ماڵه‌كه‌ی له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ببه‌خشێ و چاوه‌ڕێی پاداشتی خوای گه‌وره‌ بێ و منه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكدا نه‌كات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ چه‌ند ئه‌وه‌نده‌ پاداشتى ده‌داته‌وه‌ له‌ دونیادا، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر به‌ڕێزی بۆ هه‌یه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ به‌هه‌شت، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى (ئه‌بو ده‌حداحى ئه‌نصارى) وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - خواى گه‌وره‌ قه‌رزى له‌ ئێمه‌ ده‌وێت؟ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (به‌ڵێ، ئه‌ى ئه‌بو ده‌حداح)، وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستتم بده‌رێ، ئه‌ویش ده‌ستى پێدا، وتى ئه‌وا من ئه‌م باخه‌م به‌ قه‌رز ده‌ده‌م به‌ خواى گه‌وره‌، كه‌ شه‌ش سه‌د دار خورماى تێدا بوو، وه‌ خێزان و منداڵه‌كانیشى تێدا بوو، بانگى كردن و وتی: وه‌رنه‌ ده‌ره‌وه‌ ئه‌وا من ئه‌م باخه‌م به‌قه‌رز دا به‌ خواى گه‌وره‌، خێزانه‌كه‌یشى شتومه‌ك و منداڵه‌كانى ده‌ركردو وتى: كڕین و فرۆشتنه‌كه‌ت قازانجى كرد ئه‌ى ئه‌بو ده‌حداح، پێغه‌مبه‌رى خوایش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: (ئه‌بو ده‌حداح چه‌نده‌ها دارخورماى گه‌وره‌ى چڕو پڕى له‌ به‌هه‌شتدا هه‌یه‌، كه‌ لقه‌كانى دوڕڕو مروارییه‌)، (ئافره‌تى باوه‌ڕدار ده‌بێت به‌م شێوازه‌ هاوكارى هاوسه‌ره‌كه‌ى بكات له‌سه‌ر به‌خشین له‌ پێناو خواى گه‌وره‌و كرده‌وه‌ى چاك و خواپه‌رستى، نه‌ك رێگرى لێبكات)."},{"id":12,"translation":"{نورو روناكى باوه‌ڕداران له‌ قیامه‌تدا} [ يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا له‌سه‌ر پردى (صیرات) ئه‌بینی باوه‌ڕداران به‌ پیاو و ئافره‌ته‌وه‌ نوورو ڕووناكیه‌كه‌یان له‌به‌ر ده‌ست و پێشیانه‌وه‌و به‌ڵای ڕاستیاندا ئه‌ڕوات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كتابه‌كانیان به‌ ده‌ستی ڕاستیان پێدراوه‌، وه‌ پێیان ئه‌ووترێ: موژده‌ بێ لێتان ئه‌مڕۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌تانخاته‌ به‌هه‌شتانێك كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات وه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو باخه‌كاندا ئه‌ڕوات به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌، (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: (به‌ گوێره‌ى كرده‌وه‌كانیان به‌سه‌ر پرده‌كه‌دا ده‌په‌ڕنه‌وه‌و نورو رووناكییان به‌ گوێره‌ى ئیمان و كرده‌وه‌ى چاكیانه‌، هه‌یه‌ نورو روناكییه‌كه‌ى به‌ ئه‌ندازه‌ى شاخێكه‌، وه‌ هه‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى دارخورمایه‌كه‌، وه‌ هه‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى پیاوێكه‌، وه‌ كه‌مترینیان به‌ په‌نجه‌ گه‌وره‌كه‌وه‌یه‌تى) [ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٢) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ هیچ بردنه‌وه‌و سه‌ركه‌وتنێك له‌مه‌ گه‌وره‌تر نیه‌."},{"id":13,"translation":"{ مونافیقان نورو روناكییان نیه‌} [ يَوْمَ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ ] له‌و ڕۆژه‌دا مونافیقانی پیاو و ئافره‌ت به‌ باوه‌ڕداران ئه‌ڵێن: چاوه‌ڕێمان بكه‌ن تا ئێمه‌یش له‌و نوورو ڕووناكییه‌ی ئێوه‌ وه‌ربگرین ئێمه‌یش ڕێگای خۆمانی پێ ڕووناك بكه‌ینه‌وه‌، (به‌ڵام سودمه‌ند نابن له‌ نورو رووناكى باوه‌ڕداران هه‌روه‌كو چۆن كوێر سودمه‌ند نابێت له‌ چاو و روناكى كه‌سێكى بینا) [ قِيلَ ارْجِعُوا وَرَاءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا ] كاتێك كه‌ ئه‌بینن نووری ئه‌مان ئه‌كوژێته‌وه‌و ئیمانداران نووریان به‌رده‌وامه‌و به‌ره‌و به‌هه‌شت پێی به‌ڕێ ئه‌كه‌ون داوا ئه‌كه‌ن كه‌ ئێمه‌ش سوودمه‌ند بین لێی به‌ڵام باوه‌ڕداران پێیان ئه‌ڵێن: بگه‌ڕێنه‌وه‌ دواوه‌، واته‌: بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا له‌وێ ئیمان بێنن و كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن تا لێره‌ نوورتان هه‌بێت، یاخود بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ نووری لێ دابه‌شكرا به‌ڵكو له‌وێ ده‌ستتان بكه‌وێت هه‌ر چه‌نده‌ نیه‌و ده‌ستیان ناكه‌وێت [ فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ (١٣) ] خوای گه‌وره‌ له‌ نێوانیاندا، یاخود له‌ نێوان به‌هه‌شت و دۆزه‌خدا دیوارێك یان به‌ربه‌ستێك دائه‌نێ كه‌ ده‌رگاى هه‌یه‌و ده‌رگاكه‌ ناوه‌وه‌ی ڕه‌حمه‌ت و میهره‌بانی تیادایه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌لای به‌هه‌شته‌وه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شت پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت، وه‌ ڕووكه‌ش و لای ده‌ره‌وه‌ى لای دۆزه‌خه‌وه‌یه‌ كه‌ دۆزه‌خ پڕه‌ له‌ سزا."},{"id":14,"translation":"[ يُنَادُونَهُمْ أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ ] مونافیقان بانگ له‌ باوه‌ڕداران ئه‌كه‌ن ئایا ئێمه‌ له‌ دونیا له‌گه‌ڵ ئێوه‌ نه‌بووین؟ له‌گه‌ڵتان نه‌هاتینه‌ مزگه‌وت و ئاماده‌ى نوێژى به‌ كۆمه‌ڵ و جومعه‌ نابووین له‌گه‌ڵتانداو وه‌ك ئێوه‌ كرده‌وه‌ى چاكمان ناكرد؟ [ قَالُوا بَلَى ] ئه‌ڵێن: به‌ڵێ وابوو ڕاست ئه‌كه‌ن به‌ ڕووكه‌شی له‌گه‌ڵ ئێمه‌ بوون [ وَلَكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ ] به‌ڵام ئێوه‌ خۆتان تووشی فیتنه‌ كرد به‌وه‌ی كه‌ مونافیق بوون و ته‌نها به‌ڕووكه‌شی باوه‌ڕتان هێنابوو له‌ دڵه‌وه‌ باوه‌ڕتان نه‌بوو وه‌ شوێنی شه‌هوه‌ت و هه‌واو ئاره‌زوو كه‌وتبوون [ وَتَرَبَّصْتُمْ وَارْتَبْتُمْ ] وه‌ چاوه‌ڕێ بوون پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران تیا بچن، یاخود ته‌وبه‌ كردنتان دواخست و چاوه‌ڕێ بوون و هه‌ر ئه‌تانووت: ڕۆژێك دێت و ته‌وبه‌ ده‌كه‌ین به‌ڵام وا مردن یه‌خه‌ی گرتن و ته‌وبه‌تان نه‌كردو ئێستا حاڵتان وایه‌ [ وَغَرَّتْكُمُ الْأَمَانِيُّ ] وه‌ هیواو ئومێد درێژیش ئێوه‌ی له‌ خشته‌ بردبوو كه‌ ئه‌تانووت: به‌م زووانه‌ نامرین و جارێ گه‌نجین، یان ئه‌تانووت: خوای گه‌وره‌ به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌و لێمان خۆش ئه‌بێ ئه‌وانه‌ ئێوه‌ی له‌ خشته‌ بردبوو [ حَتَّى جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ وَغَرَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (١٤) ] تا فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ هات كه‌ مردنه‌، یان تا فڕێ درانه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ ئێستا كه‌س فریاتان ناكه‌وێ، وه‌ شه‌یتانیش فێڵی لێ كردن و له‌ خشته‌ی بردن و نه‌تانزانی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاواتان پێ ئه‌كات."},{"id":15,"translation":"[ فَالْيَوْمَ لَا يُؤْخَذُ مِنْكُمْ فِدْيَةٌ وَلَا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئه‌مڕۆ فیدیه‌ له‌ ئێوه‌و له‌ كافرانیش وه‌رناگیرێ و شتێك نیه‌ كه‌ خۆتانی پێ بكڕنه‌وه‌و له‌ ئاگری دۆزه‌خ خۆتانی پێ ڕزگار بكه‌ن (ئه‌گه‌ر به‌ پڕایى زه‌ویش ئاڵتون ببه‌خشن لێتان وه‌رناگیرێت و سودى نیه‌) [ مَأْوَاكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلَاكُمْ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٥) ] شوێنی مانه‌وه‌ی ئێوه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌، وه‌ ئه‌مه‌ له‌ پێشتره‌ بۆ ئێوه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ بۆی ئه‌ڕۆن."},{"id":16,"translation":"{كاتى ئه‌وه‌یه‌ دڵتان بۆ قورئان نه‌رم بێت} [ أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ ] ئایا كاتی ئه‌وه‌ نه‌هاتووه‌ باوه‌ڕداران دڵیان نه‌رم بێ له‌ كاتى زیكری خوای گه‌وره‌و بیستنى قورئان و خوێندنه‌وه‌ى، وه‌ له‌و حه‌قه‌ی كه‌ قورئانه‌و بۆیان دابه‌زیوه‌ تا ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵ بن بۆى، (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: (ته‌نها چوار ساڵ بوو موسڵمان ببوین خواى گه‌وره‌ به‌م ئایه‌ته‌ گله‌یی لێكردین) [ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ (١٦) ] وه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بن كه‌ ئه‌هلی كتابن له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان كه‌ پێش ئه‌وه‌ی قورئان دابه‌زێ ئه‌مان كتابیان بۆ هاتبوو به‌ڵام كه‌ سه‌رده‌میان دووركه‌وته‌وه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانیان دڵیان ڕه‌ق بوو، وه‌ زۆرێك له‌وان فاسق بوون و له‌ ڕێگای ڕاست و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوو بوون، (خواى گه‌وره‌ به‌رهه‌ڵستى له‌ موسڵمان ده‌كات له‌ خۆچواندنیان به‌ گاورو جوله‌كه‌ كه‌ ده‌ستكارى كتابى خواى گه‌وره‌یان كردو دونیایان پێ كڕى و پشتگوێیان خست و وازیان لێهێناو روویان له‌ بیرو بۆچوونى خه‌ڵكى كردو لاسایی كوێرانه‌یان كردنه‌وه‌ خواى گه‌وره‌یش دڵى ره‌ق كردن)."},{"id":17,"translation":"[ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] ئێوه‌ بزانن به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ ڕه‌قه‌ خوای گه‌وره‌ بارانی بۆ ئه‌بارێنێ وه‌ زیندووی ئه‌كاته‌وه‌، وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌ش توانای هه‌یه‌ ئێوه‌ له‌ دوای مردن زیندوو بكاته‌وه‌، یان له‌ دوای دڵڕه‌قی دڵتان نه‌رم بكات به‌ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌و به‌ قورئان خوێندن [ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (١٧) ] ئێمه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمانتان به‌م شێوازه‌ بۆ ڕوون ئه‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و تێ بگه‌ن و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن."},{"id":18,"translation":"[ إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌به‌خشن به‌ پیاو و ژنه‌وه‌ [ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ] وه‌ قه‌رزو به‌خشینێكی باش له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا به‌خشیویانه‌و چاوه‌ڕێی پاداشتن له‌ خوای گه‌وره‌و منه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكدا ناكه‌ن و باسی ناكه‌ن [ يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ (١٨) ] به‌ دڵنیایى خواى گه‌وره‌ چه‌ند قاتێك ئه‌جرو پاداشتی ئه‌وانه‌ ده‌داته‌وه‌: یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر، وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی به‌ڕێزو چاكیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شته‌."},{"id":19,"translation":"[ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُولَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئیمانیان به‌خواو پێغه‌مبه‌رانی خوا هێناوه‌ ئا ئه‌مانه‌ زۆر ڕاستگۆو به‌ڕاستدانه‌رى پێغه‌مبه‌رانن [ وَالشُّهَدَاءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا شه‌هید بوونه‌ [ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ ] ئه‌م دوو پۆله‌ له‌ خه‌ڵكی ئه‌جرو پاداشتی خۆیان بۆ هه‌یه‌، وه‌ نوورو رووناكى ڕۆژی قیامه‌تیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ڕێی خۆیانی پێ ڕووناك ئه‌كه‌نه‌وه‌و له‌سه‌ر پردی (سیراط) پێی ئه‌په‌ڕنه‌وه‌و به‌ره‌و به‌هه‌شت پێی ده‌ڕۆن [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (١٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كوفریان كردووه‌و ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ ئا ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن و له‌ ئاگری دۆزه‌خدا به‌ هه‌میشه‌یى و نه‌مرى ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":20,"translation":"{نمونه‌ى ژیانى دونیا} [ اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ ] بزانن كه‌ ژیانی دونیا ته‌نها بریتییه‌ له‌ یاری كردن و گاڵته‌كردن و كات به‌سه‌ر بردن، وه‌ شتێكه‌ كه‌ ئه‌ڕوات و كۆتایی پێ دێت، وه‌ جوانی و ڕازاوه‌یی و فه‌خرو شانازی كردنه‌ به‌سه‌ر یه‌كتریدا به‌و شته‌ دونیاییانه‌ی كه‌ هه‌تانه‌، وه‌ فه‌خرو شانازی كردنه‌ به‌سه‌ر یه‌كتریدا به‌ زۆرى ماڵ و منداڵ [ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ] نموونه‌ی ژیانى دونیا له‌ بێنرخى و فه‌وتان و له‌ناوچوونى وه‌كو نموونه‌ی بارانێكی به‌سوود وایه‌ كه‌ ده‌داته‌ سه‌ر زه‌ویه‌كداو جوتیاره‌كه‌ سه‌رسام ئه‌بێت به‌ به‌رهه‌مه‌كه‌ی كه‌ چه‌ند به‌جوانی هاتووه‌ [ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ] پاشان سه‌وز ده‌بێت و دواتر ده‌یبینى زه‌ردو وشك ئه‌بێ [ ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا ] پاشان تێكئه‌شكێ و نامێنێت و له‌ناو ئه‌چێت، وه‌ دونیاش هه‌ر به‌و شێوازه‌یه‌ سه‌ره‌تا خۆش و جوانه‌ وه‌ دواتر تیا ئه‌چێ، وه‌ مرۆڤیش وایه‌ سه‌ره‌تا گه‌نج و لاوه‌ تا پێ ئه‌گات دواتر پیر ئه‌بێت و ئه‌مرێت، (بۆیه‌ به‌ ژیانى دونیا هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن و با فریوتان نه‌دات و وه‌كو خۆى لێى تێبگه‌ن و بزانن مه‌به‌ست له‌ ژیانى دونیا خواپه‌رستى و كرده‌وه‌ى چاكه‌) [ وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كافرو بێ باوه‌ڕ سزای سه‌ختی بۆ هه‌یه‌، وه‌ باوه‌ڕدارو گوێڕایه‌ڵ لێخۆشبوون و ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ [ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ (٢٠) ] وه‌ ژیانی دونیاش هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها شتومه‌كێكه‌و مرۆڤ پێی له‌ خشته‌ ئه‌برێ و له‌ ڕێگای ڕاست پێی ده‌رئه‌چێ و له‌ خوای گه‌وره‌ پێى دوور ئه‌كه‌وێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر وریا نه‌بێت."},{"id":21,"translation":"[ سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئێوه‌ ده‌ستپێشخه‌رى و په‌له‌و پێشبڕكێ بكه‌ن به‌ره‌و لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌و به‌هه‌شتێك كه‌ پانتاییه‌كه‌ی به‌ پانایی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌، (ئه‌ی ئه‌بێ درێژیه‌كه‌ی چه‌ند بێت؟! مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی بزانێت، خواى گه‌وره‌ بێبه‌شمان نه‌كات لێى) [ أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ] ئاماده‌كراوه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ خواو به‌ پێغه‌مبه‌رانی خوا هێناوه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا به‌هه‌شت دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌ بۆ باوه‌ڕداران) [ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ] ئه‌مه‌یش فه‌زڵ و چاكه‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌یبه‌خشێ به‌هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت [ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (٢١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خاوه‌نی فه‌زڵێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":22,"translation":"[ مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا ] هیچ به‌ڵاو موسیبه‌تێك له‌ بێ بارانی و وشكه‌ساڵى و لاوازی و كه‌موكوڕی تووشتان نابێ له‌سه‌ر زه‌ویدا یان له‌ نه‌فسی خۆتاندا به‌ نه‌خۆشی و گرانی و نه‌بوونى و مردن ئیلا ئه‌مانه‌ هه‌مووی له‌ (لوح المحفوظ)دا نووسراوه‌ته‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ دروستكراوه‌كان دروست بكه‌ین، یان پێش ئه‌وه‌ی ئه‌و موسیبه‌ته‌ بێت [ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٢٢) ] وه‌ به‌ڕاستی ئه‌م شته‌ لای خوای گه‌وره‌ زۆر ئاسانه‌ كه‌ زانیارى به‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ هه‌بێت و نووسیبێتى و له‌ (لوح المحفوظ)دا جێگیری كردبێ."},{"id":23,"translation":"[ لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ ] بۆیه‌ ئه‌م شتانه‌تان پێ ئه‌ڵێین تا خه‌فه‌ت نه‌خۆن له‌ شتێك كه‌ له‌ ده‌ستان چووه‌ له‌ دونیادا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ نووسیوێتی كه‌ ئه‌و شته‌ بۆ تۆ نابێ [ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ ] وه‌ شتێكیش كه‌ پێتان ئه‌به‌خشین پێی دڵخۆش نه‌بن و فه‌خرو شانازى پێ نه‌كه‌ن به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ ئازایه‌تى و لێهاتوویى خۆتان په‌یداتان نه‌كردووه‌و هه‌ر ڕۆژێكیش بێ له‌ناوئه‌چێت و هه‌مووى به‌ قه‌زاو قه‌ده‌ری خوای گه‌وره‌یه‌، (عیكریمه‌) ده‌فه‌رمێت: (هیچ كه‌سێك نیه‌ دڵخۆش نه‌بێت و خه‌فه‌تبار نه‌بێت، به‌ڵام له‌ دڵخۆشیدا سوپاسگوزارى خواى گه‌وره‌ بن و له‌ خه‌فه‌تیشدا ئارام بگرن) [ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ (٢٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ناوێ كه‌ لوتبه‌رزو خۆبه‌گه‌وره‌زانن و فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر خه‌ڵكیدا ئه‌كه‌ن."},{"id":24,"translation":"[ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان ڕه‌زیل و چرووكن، وه‌ فه‌رمانیش ئه‌كه‌ن به‌ خه‌ڵكی به‌ ڕه‌زیلی و چرووكى به‌وه‌ی كه‌ زه‌كات نه‌ده‌ن و خێرو صه‌ده‌قه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نه‌كه‌ن [ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٢٤) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش پشت هه‌ڵكات له‌ فه‌رمان و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌، یان له‌ به‌خشین له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو سوپاسكراوه‌و پێویستی به‌ خه‌ڵكی نیه‌."},{"id":25,"translation":"[ لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ ] به‌ دڵنیایى ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆمان ناردووه‌ به‌ موعجیزه‌و شه‌ریعه‌ت و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرا، وه‌ له‌گه‌ڵیشیاندا كتابمان بۆ دابه‌زاندوون، وه‌ ته‌رازوویش واته‌: حه‌ق و دادپه‌روه‌ری كه‌ بریتییه‌ له‌ شوێنكه‌وتنى پێغه‌مبه‌ران، یان ئه‌و ته‌رازووه‌ی كه‌ خه‌ڵكی شتی پێ ئه‌كێشێ تا كاروباری خه‌ڵكی به‌ دادپه‌روه‌ری بڕوات [ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ ] وه‌ ئاسنیشمان دابه‌زاندووه‌و دروست كردووه‌ كه‌ هه‌ندێك له‌ ئامێره‌كانی جه‌نگی پێ دروست ئه‌كرێ بۆ به‌رگری كردن، وه‌ سوودی تریشی بۆ خه‌ڵكی هه‌یه‌ كه‌ له‌ ئاسن زۆر شتی تر دروست ئه‌كرێ وه‌كو ئامێره‌كانی كشتوكاڵ و بازرگانی و بیناسازی [ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ ] وه‌ تا ده‌ركه‌وێت كه‌ كێ دینی خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌رانی سه‌رئه‌خات به‌ جیهاد كردن كه‌ له‌و ئاسنه‌ ئامێره‌كانی جه‌نگیش دروستكراوه‌ [ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ (٢٥) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو باڵاده‌‌سته‌."},{"id":26,"translation":"[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِيمَ ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ نوح و ئیبراهیم پێغه‌مبه‌رمان نارد (صه‌ڵات و سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر بێ) [ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ ] وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئه‌وانیشدا پێغه‌مبه‌رانمان هێشته‌وه‌و نه‌وه‌كانیشیان پێغه‌مبه‌ر بوونه‌، وه‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران له‌ نه‌وه‌ی ئه‌و دوو پێغه‌مبه‌ره‌ بوونه‌، وه‌ كتابی ئاسمانیشمان بۆ دابه‌زاندوون [ فَمِنْهُمْ مُهْتَدٍ ] وه‌ هه‌بووه‌ له‌ خه‌ڵكی هیدایه‌ته‌كه‌ی وه‌رگرتووه‌و شوێن ئه‌و كتاب و پێغه‌مبه‌رانه‌ كه‌وتووه‌ [ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ (٢٦) ] به‌ڵام زۆرێك له‌ خه‌ڵكی فاسق بوونه‌و له‌ گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌."},{"id":27,"translation":"[ ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا ] پاشان له‌ دوای ئه‌وان به‌ شوێنه‌واری ئه‌وانیش پێغه‌مبه‌رانی ترمان ناردووه‌ [ وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ] وه‌ به‌ دواى ئه‌واندا عیسای كوڕی مه‌ریه‌ممان - صلی الله علیه وسلم - ناردووه‌ [ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ ] وه‌ئینجیلیشمان پێی به‌خشیوه‌ [ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً ] وه‌ ترسى خۆمان و ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانیمان خستۆته‌ دڵی ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێنی كه‌وتوونه‌، واته‌ (حه‌وارییه‌كانى) هاوه‌ڵانى. {داهێنانى خه‌ڵوه‌تگیری} [ وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا ] وه‌ گۆشه‌گیری و خه‌ڵوه‌تگیریه‌كیان داهێنا كه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌شریعی نه‌كردبوو بۆیان و فه‌رمانی پێ نه‌كردبوون و له‌سه‌ری نه‌نووسیبوون، به‌ڵام ئه‌وان خۆیان دایانهێنا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ی پێ به‌ده‌ست بێنن، یاخود گۆشه‌گیرى و خه‌ڵوه‌تگیریمان له‌سه‌ریان پێویست نه‌كردبوو به‌ڵكو ده‌ستخستنى ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌مان له‌سه‌ریان پێویست كردبوو، به‌ڵام دواتریش كه‌ له‌سه‌ر خۆیانیان پێویست كرد نه‌یانتوانی ڕه‌چاوی بكه‌ن و به‌ جوانی بیبه‌نه‌ سه‌رو به‌ جوانی عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى بیدعه‌ كردن و گۆشه‌گیرى و خه‌ڵوه‌تگیرى، وه‌ خه‌ڵوه‌تگیرى و گۆشه‌گیرى ئه‌م ئوممه‌ته‌ جیهاد كردنه‌ له‌پێناو خواى گه‌وره‌) [ فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێنابوو ئه‌جرو پاداشتی خۆیانمان دایه‌وه‌ [ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ (٢٧) ] به‌ڵام زۆرێك له‌وان ئه‌وانه‌ی كه‌ چووبوونه‌ خه‌ڵوه‌ت و گۆشه‌گیریه‌وه‌ یان ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێنی ئه‌و دینانه‌ كه‌وتبوون زۆرێكیان فاسق بوون و له‌ ڕێ ده‌رچووبوون وه‌ ماڵی خه‌ڵكیان به‌ ناحه‌ق ئه‌خوارد"},{"id":28,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێن و خۆتان له‌ تاوان و سه‌رپێچییه‌كان بپارێزن وه‌ ئیمان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بهێنن كه‌ پێغه‌مبه‌ر محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - [ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ دوو جار پاداشتی ئێوه‌ ئه‌داته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌هلی كتابن ئیمانیان به‌ پێغه‌مبه‌ری خۆیان هێناوه‌ ئه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتێك، دواتریش كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هات ئیمانی پێ بێنن ئه‌میش ئه‌جرو پاداشتێكی تر [ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ] وه‌ ئه‌و نووره‌یش كه‌ باسمان كرد خوای گه‌وره‌ ئه‌و نووره‌یشتان پێ ئه‌به‌خشێ كه‌ له‌سه‌ر پردی (سیراط) ڕێگه‌ی خۆتانی پێ بدۆزنه‌وه‌و له‌سه‌ر پرده‌كه‌ بپه‌ڕنه‌وه‌ به‌ره‌و به‌هه‌شت پێی بڕۆن وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانی پێشترتان خۆش ئه‌بێ، یاخود له‌ دونیادا قورئانى پیرۆز نوورو رووناكییه‌ بۆتان و رێگاى راستى پێ ده‌دۆزنه‌وه‌و له‌سه‌ر چاوڕۆشنایی ده‌ژین [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌."},{"id":29,"translation":"[ لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَلَّا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ] تا ئه‌هلی كتاب بزانن و دڵنیا بن كه‌ ئه‌وان توانای هیچ شتێكیان نیه‌ به‌ده‌ستی بێنن له‌و فه‌زڵ و چاكانه‌ی خوای گه‌وره‌ ته‌نها به‌ ئیمان هێنان نه‌بێ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَأَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ فه‌زڵ و چاكه‌یش له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و زانست و ته‌قوا هه‌مووی به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌و ئه‌یبه‌خشێ به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت [ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خاوه‌ن فه‌زڵێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌، والله أعلم."}]},{"id":58,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (موجادیلە) (واتە: ئافرەتە گفتوگۆكارەكە) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (موجادیلە) سورەتێكى مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (موجادیلە) (٢٢) ئایەتە. ٣- سورەتى (موجادیلە) زنجیرەى پەنجاو هەشتەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (موجادیلە) لە دواى سورەتى (مونافیقون) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (موجادیلە) كۆمەڵێكى زۆر حوكمى شەرعی و ئادابی پەروەردەیی لە خۆی گرتوەو خواى گەورە تێیدا باسی كردون، وەك باسكردنى بابەتەكانى (زیهار)و ئەو كەفارەتەى كە دەكەوێتە سەر ئەو كەسەى كە زیهارەكەى كردوە، وە حوكمى چپە چپ كردن و ئاداب و رەوشتى مەجلیس و دانیشتنەكان، وە هەروەها ئامۆژگارى تێدایە بۆ موسڵمانان لەسەر ئەوەى كە خۆشەویستیان نەبێت بەرامبەر بە دوژمنانى خواى گەورەو دینەكەى، و لەگەڵ باسكردنى هەندێك لە مونافیق و جولەكەكان. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ گفتوگۆى (خەولە) لەگەڵ پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم [ قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا ] ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بە دڵنیایی خوای گەورە وتەی ئەو ئافرەتەی بیست كە مشتومڕت لەگەڵدا ئەكات سەبارەت بە مێردەكەی، وە گازندەی حاڵی خۆی ئەكات بۆ لای خوای گەورە، وە خوای گەورە گفتوگۆكەی ئێوە ئەبیستێ، كە ئافرەتەكە (خەولەی كچی ثەعلەبە) بووە كە گلەیی لە مێردەكەی كردووە كە (ئەوسی كوڕی سامیت) بووە كە وتى: ئەى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ماڵەكەى خواردم و گەنجى نەهێشتم و ئێستا پیر بووم و منداڵم نابێت پێى وتووم تۆ وەكو دایكم وایت (ظيهاری) لێ كردووم، خواى گەورە ئەم چەند ئایەتەى دابەزاند، (عائیشە) دەفەرمێت: سوپاس بۆ ئەو خوایە كە بیستنى زۆر فراوانەو هەموو شتەكان دەبیستێت، (خەولە) قسەى لەگەڵ پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەكردو منیش لە لایەكى ژوورەوە بووم و قسەكانیم نابیست، بەڵام خواى گەورە بیستى و ئەم چەند ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد) [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (١) ] بەڕاستی خوای گەورە زۆر بیسەرە بە وتەكانتان وە بینایە بە كردەوەكانتان."},{"id":2,"translation":"ماناى (ظيهار) [ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْكُمْ مِنْ نِسَائِهِمْ ] ئەو كەسانەی لە ئێوەی موسڵمان كە (ظيهار) ئەكەن لە خێزانەكانیان (الظِّهَار) لە (الظَّهْر)ەوە هاتووە واتە: بە خێزانەكەی ئەڵێ تۆ وەكو پشتی دایكم وابی بۆ من، یان وەكو دایكم وابی، یان وەكو هەر مەحرەمێكی تر وەكو كچم وابی وەكو پوورم وابی بەمانە ئەم حوكمی (ظيهارە) جێبەجێ دەبێت، (ظيهار)یش لە پێش ئیسلامدا تەڵاق بووە بەڵام دواتر خوای گەورە حوكمەكەی بۆ ئەم ئوممەتە گۆڕی و ئاسانى كردو كەفارەتی بۆ دانا, جا ئەو كەسانەی وا بە خێزانەكانیان ئەڵێن [ مَا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ ] بەم قسەیە ئەو ئافرەتە نابێ بە دایكی [ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ ] بەڵكو دایكیان تەنها ئەو كەسانەن كە لێیان بوونە [ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنْكَرًا مِنَ الْقَوْلِ وَزُورًا ] وە ئەمان قسەیەكی خراپ و پوچەڵ و درۆ ئەكەن, كەی خێزان ئەبێت بە دایك؟! [ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ (٢) ] وە بە دڵنیایی خوای گەورە زۆر لێبووردەو لێخۆشبووە بۆ كەسێك كە لە دەمى دەرچێت و بە بێ مەبەست بە خێزانەكەى بڵێت: وەكو خوشك و دایكمى."},{"id":3,"translation":"كەفارەتى (ظيهار) [ وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ] وە ئەو پیاوانەی كە (ظيهار) لە خێزانەكانیان ئەكەن و پێیان ئەڵێن وەكو دایكم وایت یان وەكو خوشكم وابی [ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا ] پاشان ئەگەڕێنەوە لەو قسەیەی كە كردوویانە، یاخود ئەیانەوێ جیماع بكەن پێش ئەوەی كە كەفارەت بدەن، نابێت لە خێزانەكانیان نزیك ببنەوەو جیماعیان لەگەڵدا بكەن تا كەفارەتەكەی نەدەن كە ئەمەیەو خوای گەورە باسی كردووە: [ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ] ئەبێ كۆیلەیەك ئازاد بكەن پێش ئەوەی كە جیماع لەگەڵ خێزانەكەیاندا بكەن, كە ئێستا كۆیلە نییە [ ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ ] بەم شێوازە خوای گەورە فەرمانتان پێ ئەكات و ئامۆژگاریتان ئەكات [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٣) ] وە خوای گەورە زۆر زانیاریەكی وردی بە كردەوەكانی ئێوە هەیە ."},{"id":4,"translation":"[ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ] وە ئەگەر كەسێك كۆیلەی نەبوو یان ئێستا كە كۆیلە نییە ئەبێ دوو مانگ لەسەر یەك بەڕۆژوو بێت، نابێ هیچ نێوانێكی تێبكات مەگەر بە عوزرى شەرعى، ئەو شتانەی لە ڕەمەزان عوزرە كە پیاو بەرۆژوو نەبێت لێرەش عوزرە, وە خیلافیش هەیە ئایا بە شەویش هەر نابێ جیماع بكات یاخود تەنها بە ڕۆژ, ئیمامی شافعی فەرموویەتی: ئەگەر لە كاتی بەڕۆژوو بوونیدا بە شەو جیماع بكات دروستە و ئاساییەو تەنها بەڕۆژ نابێت [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ] پێش ئەوەی جیماع بكات ئەبێ دوو مانگ لەسەر یەك بەڕۆژوو بێت [ فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ] ئەی ئەگەر كەسێك توانای نییە دوو مانگ لەسەر یەك بەڕۆژوو بێت لەبەر نەخۆشییەك یان لەبەر تەمەن و بەساڵاچوون یان هەر عوزرێكی تر ئەوە ئەبێ شەست فەقیر تێر بكات، ژەمە خواردنێك بۆ شەست فەقیر ئەكات یاخود لە بری هەر ڕۆژێك كیلۆ و نیوێك برنج ئەدات، (بەڵام ئەگەر ژن بە پیاوەكەى وت: وەكو باوكم یان برام بیت ئەوا بە (ظيهار) دانانرێت و وەكو سوێند خواردنەو دەبێت دەبێت كەفارەتى سوێند خواردن بدات، چونكە (ظيهار) وەكو تەڵاق تایبەتە بە پیاو) [ ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] خوای گەورە ئەم حوكمەی بەم شێوازە بۆ تەشریع كردوون تا ئیمان بەخواو پێغەمبەری خوا بێنن صلى الله علیه وسلم [ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ] وە ئەمە سنوورو حوكمی خوای گەورەیەو ئێوە مەیبەزێنن [ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٤) ] بەڵام كافران كە پەیوەست نین بە حوكم و سنورى خواى گەورە ئەوان سزای زۆر بە ئێش و ئازاریان بۆ هەیە كە ئاگری دۆزەخە ."},{"id":5,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئەو كەسانەی كە سەرپێچی و دژایەتی خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەكەن ئەوانە بە دڵنیایی زەلیل و ڕیسواو نەفرەت لێكراون هەروەكو چۆن ئەوانەی پێش خۆیان زەلیل و ئیهانەكراو و ڕیسواو نەفرەت لێكراو بوون [ وَقَدْ أَنْزَلْنَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وە بە دڵنیایی چەندەها موعجیزەو ئایەتی ڕوون و ئاشكرامان دابەزاندۆتە خوارەوە [ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ (٥) ] وە كافرانیش سزایەكیان بۆ هەیە كە لەناو ئاگری دۆزەخدا ڕیسواو سەرشۆڕ ئەكرێن ."},{"id":6,"translation":"[ يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا ] لە ڕۆژی قیامەتدا خوای گەورە هەموویان زیندوو ئەكاتەوە وە هەواڵیان پێ ئەدات بەو كردەوانەی كە لە دونیادا كردوویانە لە كوفرو تاوان و سەرپێچی [ أَحْصَاهُ اللَّهُ وَنَسُوهُ ] خوای گەورە هەمووی سەرژمێری كردووەو هیچی نەفەوتاوە بەڵام ئەوان لە یادیان كردووە [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٦) ] وە خوای گەورە ئامادەو شاهیدە بەسەر هەموو كردەوەكانی ئێوەوە."},{"id":7,"translation":"زانیارى فراوانى خواى گەورە [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] ئایا نابینی خوای گەورە زانیاری وردی هەیە بە هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوی هەیەو ڕووئەدات هیچی لە خوای گەورە ناشاردرێتەوە [ مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ ] هیچ سێ كەسێك نییە بەیەكەوە بە نهێنی قسە بكەن و چپە چپ بكەن ئیللا خوای گەورە چوارەمیانەو زانیارى پێیانەو ئاگای لێیانە [ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ ] وە ئـەگـەر پێنج بـن ئیللا خـوای گـەورە شەشەمیانە [ وَلَا أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا ] یـان لـەو ژمارە كەمتر بن یان زیاتر بن ئیللا خوای گەورە لەگەڵیاندایە لە هەر شوێنێك بن، لەگەڵدابوونی خوای گەورە بە بیستن و بینین و زانیاری و تواناو دەسەڵات و ویستێتى, بەڵام زاتی پیرۆزی خۆی لەسەر عەرشە [ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] پاشان لە ڕۆژی قیامەتدا هەواڵیان پێ ئەدات بەو كردەوەو وتانەی كە كردوویانە بەتایبەتی ئەوەی كە چپە چپ و نهێنی بووە [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧) ] بەڕاستی خوای گەورە زۆر زانایە بە هەموو شتێك."},{"id":8,"translation":"جولەكە ئاژاوە دەگێڕن [ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ] ئایا نابینی ئەو كەسانەی كە قەدەغەكران لە چپەچپی نهێنی كە جوولەكەكان بوون كە باوەڕدارێك بەلایاندا ڕەت بوایە بە چپەچپ قسەیان ئەكرد ئەوانیش وایان ئەزانی كە نیازی خراپیان هەیەو باسى كوشتنیان دەكەن بۆیە وازیان لەو رێگایە دەهێنا، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم قەدەغەى كردن لە چپە چپ بەڵام ئەوان گەڕانەوە سەرى، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند [ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ ] پاشان گەڕانەوە بۆ ئەو چپەچپەی كە قەدەغەكرابوون لێى [ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُولِ ] وە چپەچپیشیان بەتاوان و دژایەتی كردنی باوەڕداران و سەرپێچی كردنی پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم [ وَإِذَا جَاءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ ] وە كاتێكیش كە جوولەكەكان دێنە لای تۆ ئەی محمد صلى الله علیه وسلم سڵاوت لێ ئەكەن بە شێوازێك كە خوای گەورە بەو شێوازە سڵاوی لە تۆ نەكردووە, لە جیاتی (السَّلَامُ عَلَيْكُمْ) ئەڵێن: (السَّامُ عَلَيْكَ) واتە: مردن و تیاچوون بۆ تۆ بێ ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ، عائیشە دەفەرمێت: جوولەكە هاتن بۆ لاى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم وتیان (السَّامُ عليكَ)، (واتە مردن و تیاچوونت لەسەر بێت ئەى باوكى قاسم)، عائیشە پێى فەرموون: (مردن و تیاچوون و نەفرەت لەسەر خۆتان بێت)، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (ئەى عائیشە خواى گەورە قسەى خراپ و ناشیرینى پێ خۆش نییە)، وتم: ئایا نابیستى ئەوان چى دەڵێن؟، فەرمووى: (ئەى تۆ نەتبیست منیش چیم پێ وتن؟) پێى فەرموون: (وعلیكم)، واتە: لەسەر خۆتان بێت، وە فەرمووى: (دوعاى ئێمە لەواندا قەبوڵ دەبێت، بەڵام دوعاى ئەوان لە ئێمەدا قەبوڵ نابێت)، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد)، لە فەرموودەى تر دەفەرمێت: (كە جوولەكە سەلامیان لێكردن ئێوە تەنها بڵێن: وعلیكم)، (مرۆڤى موسڵمان دەبێت زمانى پاك بێت تەنانەت جوێن دان بە جولەكەیش دروست نییە) [ وَيَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ لَوْلَا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِمَا نَقُولُ ] وە جوولەكە لە نەفسی خۆیاندا لە نێوان خۆیاندا ئەڵێن: ئەبێ خوای گەورە سزامان نەدات بەو قسانەی كە ئەیكەین، واتە: ئەگەر بەڕاستی ئەمە پێغەمبەری خوای گەورە بێ صلى الله علیه وسلم خوای گەورە ئاگای لێیەو سزامان ئەدات لەسەری، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد) [ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٨) ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: دۆزەخیان بەسە كە ئەچنە ناوی و سزاكەی ئەچێژن كە خراپترین سەرەنجامە بۆی ئەگەڕێنەوە ."},{"id":9,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَنَاجَيْتُمْ فَلَا تَتَنَاجَوْا بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُولِ وَتَنَاجَوْا بِالْبِرِّ وَالتَّقْوَى ] ئەی باوەڕداران كاتێك كە ئێوە بە نهێنی قسەتان كردو چپەچپتان كرد وەكو جوولەكەو مونافیقان مەبن چپەچپی خراپ بكەن, بەڵكو با قسەی نهێنیشتان تاوان و دژایەتی كردنی باوەڕداران و سەرپێچی كردنى پێغەمبەری خوا نەبێ صلى الله علیه وسلم بەڵكو بە نهێنی قسەكردن و چپەچپی ئێوە لە گوێڕایەڵی خواو پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم چاكەو تەقوادا بێت [ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٩) ] وە لەو خوایە بترسێن و خۆتان لە سزای ئەو خوایە بپارێزن كە هەمووتان ئەگەڕێنەوە بۆ لای و هەمووتان كۆ ئەكاتەوە لە ڕۆژی قیامەت ."},{"id":10,"translation":"[ إِنَّمَا النَّجْوَى مِنَ الشَّيْطَانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَيْسَ بِضَارِّهِمْ شَيْئًا إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] ئەو چپەچپەی كە بەتاوان و سەرپێچی كردن و دژایەتی كردنە ئەمە تەنها لەلایەن شەیتانەوەیە بۆ ئەوەی كە خەفەت بدات بە باوەڕداران و باوەڕداران خەفەت بخۆن بەڵام بە ئیزنی خوای گەورە هیچ زیانێكیان پێ ناگەیەنێ، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (ئەگەر سێ كەس بوون با دوانتان بە نهێنى و چپەچپ قسە نەكەن ئیللا مەگەر ئیزنى سێیەم وەربگرن، چونكە پێى ناخۆشەو خەفەتى لێدەخوات) [ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١٠) ] وە با باوەڕداران تەنها پشت بە خوای گەورە ببەستن وە كارەكانیان تەنها بە خوای گەورە بسپێرن ."},{"id":11,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ ] ئەی باوەڕداران ئەگەر لە مەجلیسەكاندا ئیتر ئایا ئەگەر مەجلیسی زانست بێت یان مەجلیسی جەنگ بێت یان مەجلیسى ڕۆژی جومعە بێت، یان هەر شتێكی تر بوو كە پێتان وترا جێگا فراوان بكەنەوە بۆ ئەوەی جێگای خەڵكانی تریش ببێتەوە ئەوا ئێوەیش جێگا فراوان بكەنەوە، ئەوە خوای گەورە شوێنتان بۆ فراوان ئەكاتەوە [ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا ] وە ئەگەر پێیشتان وترا هەندێكتان شوێنەكانی خۆتان بەجێ بێڵن بۆ خەڵكی تر بۆ ئەوەی ئەوانیش سوودمەند بن ئەوا ئێوە بڕۆن و جێگاكەیان بۆ بەجێ بێڵن. پلەبەرزى زانایان [ يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ ] ئەوانەی كە باوەڕیان هێناوە لە ئێوە وە زانستی شەرعیان وەرگرتووە خوای گەورە پلەو پایەیان بەرز ئەكاتەوە لە دونیاو قیامەتدا [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (١١) ] وە خوای گەورە زانیارییەكی زۆر وردی هەیە بە كردەوەكانی ئێوە وە هیچ شتێك لە خوای گەورە ناشاردرێتەوە ."},{"id":12,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ] ئەی باوەڕداران ئەگەر ئێوە بە نهێنی لەگەڵ پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم قسەتان كرد وە كاری تایبەتتان هەبوو ئەوە پێش ئەوەی كە بەتایبەتی لەگەڵ پێغەمبەردا صلى الله علیه وسلم قسە بكەن ئەوە سەدەقەیەك بكەن، لەبەر ئەوەی صەحابە زۆر پێغەمبەری خوایان صلى الله علیه وسلم ماندوو ئەكرد وە زۆر پرسیاریان لێ ئەكرد وە زۆر ڕایانئەگرت، خوای گەورە ئەم ئایەتەی دابەزاند بۆ ئەوەی كە لەسەر پێغەمبەری خوای صلى الله علیه وسلم سووك بكات [ ذَلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ ] ئەمە بۆ ئێوە باشترو پاكترە [ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٢) ] وە ئەگەر كەسێكیش توانای نەبوو سەدەقە بكات و ئیشی تایبەتی بە پێغەمبەری خوا بوو صلى الله علیه وسلم ئەوە ئاساییە بەبێ صەدەقەیش بیكات بەڕاستی خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو و بەڕەحم و سۆزو بەزەیی و میهرەبانە ."},{"id":13,"translation":"[ أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ ] ئایا لە فەقیری و هەژاری ترسان لەوەی كە پێش ئەوەی بەتایبەت لەگەڵ پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم قسە بكەن سەدەقەو خێر بكەن, دەی لە فەقیری مەترسن [ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا ] وە ئەگەر ئەوەی فەرمانتان پێكرا لە سەدەقەو خێر نەتان كردو قورس بوو لەسەرتان [ وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ ] ئەوە خوای گەورە لێتان خۆشبوو ئەو حوكمەی لەسەرتان لابردو نەسخى كردەوە [ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ] وە ئێوە تەنها نوێژەكانتان بكەن [ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وە زەكاتی ماڵتان بدەن [ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وە گوێڕایەڵی خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بكەن [ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٣) ] وە خوای گەورە زانیارییەكی زۆر وردی هەیە بە كردەوەكانی ئێوە, ئیمامی عەلی ئەفەرمووێ: ئەم ئایەتە تەنها من ئیشم پێكردووە كەس پێش من ئیشى پێ نەكردووەو دواى منیش كەس كارى پێناكات چونكە ئایەتەكە نەسخ بووەوە، دینارێكم ورد كردەوەو كردم بە دە درهەم و پرسیارێكی تایبەتم هەبوایە درهەمێكم دەكرد بە خێرو بە نهێنى پرسیارم لە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەكرد."},{"id":14,"translation":"جولەكە خوا غەزەبى لێگرتوون [ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ تَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَا هُمْ مِنْكُمْ وَلَا مِنْهُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئایا نابینی كەسانێك كە مونافیقانن خۆشەویستی و دۆستایەتیان بۆ كەسانێك هەیە كە خوای گەورە غەزەبی لێ گرتوون كە جوولەكەن، واتە: مونافیق دۆستایەتیان بۆ جوولەكە هەیە كە مونافیقان نە لەگەڵ ئێوەدان وە نە لەگەڵ ئەوانیشدان [ وَيَحْلِفُونَ عَلَى الْكَذِبِ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٤) ] (ئیبنو عەبباس) دەفەرمێت: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەگەڵ چەند موسڵمانێك لە سێبەرى ژوورێك لە ژوورەكانى دانیشتبوو، فەرمووى: ئێستا كەسێك دێت بۆ لاتان بە چاوى شەیتان تەماشا دەكات، كە هات قسەى لەگەڵ مەكەن، پیاوێكى شین هات پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بانگى كردو پێى فەرموو: بۆچى تۆو فڵان و فڵان جوێن و تانەو تەشەرم لێدەدەن؟ ناوى چەند كەسێكى هێنا، ئەم پیاوە رۆیشت بانگى كردن ئەوانیش سوێندیان خواردو داواى لێبوردنیان كرد، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد): وە بەدرۆ سوێند ئەخۆن و خۆیشیان ئەزانن كە درۆ ئەكەن."},{"id":15,"translation":"[ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٥) ] خوای گەورە سزایەكی زۆر سەختی بۆ ئەو مونافیقانە ئامادە كردووە، بە دڵنیایی ئەمە خراپترین كارە كە ئەوان دەیانكرد ."},{"id":16,"translation":"[ اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (١٦) ] ئەوان ئەو سوێندە درۆینەیان كردبووە قەڵغانێك و خۆیان پێ ئەپاراست لەوەی كە موسڵمانان بیانكوژن، وە ڕێگرییان ئەكرد لە بڵاو بوونەوەی دینی خوای گەورەو موسڵمان بوونى خەڵكى، ئەمانە لەناو سزای ئاگری دۆزەخدا خوای گەورە سەرشۆڕو ڕیسوایان ئەكات ."},{"id":17,"translation":"[ لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] ماڵ و منداڵیان هیچ سوودێكیان پێ ناگەیەنێ و لە سزای خوای گەورە نایانگەڕێنێتەوە [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١٧) ] ئا ئەم مونافیقانە هاوەڵی ئاگری دۆزەخن وە بە نەمری و هەمیشەیی تیایدا ئەمێننەوە ."},{"id":18,"translation":"[ يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ ] لە ڕۆژی قیامەت خوای گەورە هەر هەموویان زیندوو ئەكاتەوە لەوێش سوێندی درۆینە ئەخۆن بۆ خوای گەورە كە ئێمە لەسەر رێگاى راست بووینە هەروەكو چۆن لە دونیادا سوێندیان بۆ ئێوە خواردووە, چۆن لە دونیا سوێندە درۆینەكانیان بۆ چووە سەر وا ئەزانن لە قیامەتیشدا بەو سوێندە درۆیینانە كاریان ئەچێتە سەرو سوودێكیان دەست ئەكەوێ وەك لە دونیا دەستیان كەوتووەو لەسەر شتێكن [ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٨) ] ئاگادار بن و بزانن بەڕاستی درۆزنى ڕاستەقینە ئەمانەن ."},{"id":19,"translation":"[ اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ ] ئەم كەسانە شەیتان بەسەریاندا زاڵ بووەو یادو زیكری خوای گەورەی لەبیر بردوونەتەوە [ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ ] ئا ئەمانە حیزب و كۆمەڵ و پێڕو شوێنكەوتەی شەیتانن [ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٩) ] ئاگادار بن و بزانن كۆمەڵ و پێڕو شوێنكەوتوانی شەیتان زەرەرمەندی ڕاستەقینە ئەوانن ."},{"id":20,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ فِي الْأَذَلِّينَ (٢٠) ] ئەو كەسانەی كە دژایەتی خواو پێغەمبەری خوایان صلى الله علیه وسلم كردووەئا ئەوانە بە دڵنیایی خوای گەورە زەلیل و سەرشۆڕو ڕیسوایان ئەكات لە دونیاو قیامەتدا ."},{"id":21,"translation":"[ كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي ] خوای گەورە نووسیویەتی و بڕیاری داوە كە من و پێغەمبەرانم باڵادەست و سەركەوتوین بەسەر كافران و بێباوەڕاندا بە بەڵگە، وە لە كاتی جەنگدا بە شمشێر [ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ (٢١) ] بەڕاستی خوای گەورە زۆر بەهێزو باڵادەستە."},{"id":22,"translation":"خۆشنەویستنى كافران [ لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] نابینی كەسانێك هەبن كە ئیمانیان بەخواو بەڕۆژی دوایی هەبێ وە خۆشەویستییان بۆ كەسانێك هەبێ كە دژایەتی خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەكەن، واتە: نابێ باوەڕدار خۆشەویستی بۆ كافر هەبێ, نابینی واتە نابێ ببینی و شتی وا نابێت كە خۆشەویستیان بۆ كافران هەبێت ئەو كاتە باوەڕەكەیان بەتاڵ ئەبێتەوە، باوەڕو خۆشەویستى كافران پێكەوە لە دڵدا كۆنابنەوەو دژ بەیەك و پێچەوانەن [ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ ] ئەگەر ئەو كەسە كافرانە باوكیشتان بێ كە كافر بوو نابێ خۆشتان بوێن, ئەمە لەسەر (ئەبو عوبەیدەی كوڕی جەراح) دابەزی لە شەڕی بەدردا باوكی خۆی كوشت [ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ ] یان با ئەو كەسە كافرە كوڕیشت بێ نابێ خۆشت بوێ, لەسەر (ئەبوبەكری صدیق) دابەزی كە لە شەڕی بەدردا ویستی (عبدالرحمنی كوڕی) بكوژێ هێشتا موسڵمان نەبوو دواتر موسڵمان بوو [ أَوْ إِخْوَانَهُمْ ] یان با برایشیان بێ, لەسەر (موصعەبی كوڕی عومەیر) دابەزی كە (عوبەیدی كوڕی عومەیری) برای كوشت [ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ] با ئەو كەسە كافرانە ئەگەر عەشیرەت و هۆزیشت بوو نابێ خۆشت بوێ، (ئیمامی عومەرو ئیمامی حەمزەو ئیمامی عەلی و عوبەیدەى كوڕى حارس) لە جەنگی بەدردا خزمى خۆیان كوشتووە, وە هەموویان خزم و كەسوكاری یەكتری بوونە [ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ ] ئەم كەسانە كە بەم شێوازەن خۆشەویستیان بۆ كافران و بێباوەڕان نییە ئەمانە خوای گەورە ئیمانی لە دڵیاندا جێگیر كردووەو رازاندۆتەوەو كۆكردۆتەوەو بەختەوەرى كردوون [ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ ] وە بەهێزی كردوون بەسەركەوتنێك لەلایەن خۆیەوە، چۆن مرۆڤ بە ڕوح ئەژێتەوە موسڵمانیش بە سەركەوتن ئەژێتەوە، بۆیە سەركەوتنی بە ڕوح ناوبردووە [ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] وە خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەت ئەیانخاتە بەهەشتەوە كە پڕە لە باخ و باخات كە جۆگەلە ئاو بە ژێر دارو خانووەكانیاندا تێ ئەپەڕێ وە بە نەمری و هەمیشەیی تێیدا ئەمێننەوە [ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ] ئەوان بەهۆی ئیسلام و ئیمانەوە كەسوكاریان لێیان تووڕەبوو, خوای گەورە قەرەبووی بۆ كردنەوە كە خۆی لەوان ڕازی بوو وە ئەوانیش ڕازین بەو بەش و پاداشتەی كە خوای گەورە پێی بەخشیون [ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ ] ئا ئەمانە حیزب و سەربازی خوای گەورەن [ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٢٢) ] ئاگاداربن وە بزانن سەربازان و كۆمەڵی خوای گەورە ئەوانن كە سەركەوتوو سەرفرازی ڕاستەقینەن لە دونیاو قیامەتدا، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (موجادیلە) والحمد لله."}]},{"id":59,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (حه‌شر) (واته‌: كۆكردنه‌وه‌) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٢٤) ئایه‌ته‌ شه‌ش مانگ دواى غه‌زاى به‌در دابه‌زى (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت ئه‌م سووره‌ته‌ له‌سه‌ر جوله‌كه‌كانی (به‌نی نه‌زیر) دابه‌زی بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان هه‌یه‌ له‌ فریشته‌و جنی و مرۆڤـ و باڵنده‌و گیاندارو بێگیانه‌كان هه‌ر هه‌موویان زیكرو ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك، به‌ڵام ئێوه‌ هه‌ستى پێناكه‌ن [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێ و دانایه‌."},{"id":2,"translation":"{ده‌ركردنى جوله‌كه‌كانى (به‌نى نه‌زیر)} [ هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ كافرانی ئه‌هلی كتابی له‌ ماڵی خۆیان ده‌ركرد بۆ سه‌ره‌تای حه‌شر، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ مه‌دینه‌ به‌ڵێننامه‌و په‌یماننامه‌ی له‌گه‌ڵدا نووسین كه‌ پیلان نه‌گێڕن دژی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - موسڵمانان، به‌ڵام ئه‌وان په‌یمانه‌كه‌یان شكاندو به‌رده‌وام له‌ پیلانگێڕاندا بوون، وه‌ هه‌وڵی كوشتنی پێغه‌مبه‌ری خوایاندا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ ئیمامى (ئه‌بو به‌كرو عومه‌رو عه‌لى) رۆیشت بۆ لاى (به‌نی نه‌زیر) تا هاوكارى بكه‌ن له‌ خوێنى دوو كه‌س كه‌ موسڵمانێك به‌ هه‌ڵه‌ كوشتبوونى و هاوپه‌یمان بوون له‌گه‌ڵ (به‌نی نه‌زیر) پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ پاڵ دیوارێك دانیشتبوو وتیان هه‌رگیز هه‌لى وامان بۆ ناڕه‌خسێت كێ ده‌چێته‌ سه‌ره‌وه‌و به‌ردێكى گه‌وره‌ به‌ربداته‌وه‌ بان سه‌رى و له‌ كۆڵمانى بكاته‌وه‌؟ (عه‌مرى كوڕى جه‌حشى كوڕى كه‌عب) وتى من ده‌چم، به‌ڵام خواى گه‌وره‌ ئاگادارى كرده‌وه‌ بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ری كردن له‌ مه‌دینه‌، كه‌ له‌سه‌ره‌تادا ده‌ركران بۆ (خه‌یبه‌ر)، وه‌ دواتر له‌وێش ده‌ركران، ئیمامی عومه‌ریش دواتر ده‌ری كردن، یاخود وتراوه‌: (لِأَوَّلِ الْحَشْرِ) مه‌به‌ست پێی زه‌وی شامه‌ كه‌ شوێنی حه‌شر كردنی خه‌ڵكییه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت وه‌كو (ابن عه‌باس) (خوای لێ ڕازی بێت) فه‌رموویه‌تی [ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا ] ئه‌ی موسڵمانان ئێوه‌ گومانی ئه‌وه‌تان نه‌ئه‌برد (به‌نی نه‌زیر) به‌و ئاسانییه‌ له‌ شوێنی خۆیان ده‌رچن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قه‌ڵاو شورای زۆر پته‌و و به‌هێزیان هه‌بووه‌، وه‌ دار خورمای زۆریان هه‌بوو خانووی چاكیان هه‌بوو وه‌ ژماره‌یان زۆر بوو، وه‌ كه‌ره‌سته‌و ئامێره‌كانی جه‌نگیان زۆر بوو، گومانتان نه‌برد كه‌ به‌ ئاسانی ئاوا ماڵ و حاڵی خۆیان به‌جێ بێلن و به‌سه‌ریاندا زاڵ بن [ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وانیش خۆیان گومانی وایان ئه‌برد كه‌ ئه‌و قه‌ڵاو شورا پته‌و و به‌هێزانه‌ ئه‌یانپارێزێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌، به‌ڵام نه‌یپاراستن [ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا ] وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌یان بۆ هات به‌ شێوازێك كه‌ به‌ خه‌یاڵیاندا نه‌هاتبوو كه‌ خوای گه‌وره‌ ترسی خسته‌ دڵیانه‌وه‌و ته‌سلیمی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوا بوون - صلی الله علیه وسلم - { خوای گه‌وره‌ ترس ده‌خاته‌ دڵی كافرانه‌وه‌} [ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ترسی خسته‌ دڵیانه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (خواى گه‌وره‌ سه‌ریخستووم به‌سه‌ر دوژمندا له‌ دوورى مانگه‌ رێیه‌كه‌وه‌ ترس ده‌خاته‌ دڵیانه‌وه‌) [ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ ] به‌ده‌ستی خۆیان و به‌ده‌ستی موسڵمانان ماڵی خۆیانیان ئه‌ڕوخاند، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ماڵی خۆیان به‌جێ بێلن ئه‌و كاته‌ ماڵه‌كانی خۆیان ئه‌ڕوخاندو داره‌كانیان ده‌رئه‌كرد له‌گه‌ڵ خۆیاندا ئه‌یانبرد بۆ ئه‌وه‌ی بۆ موسڵمانان نه‌بێ، وه‌ موسڵمانانیش له‌كاتى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ ئه‌یانڕوخاند بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پێیان بگه‌ن [ فَاعْتَبِرُوا يَا أُولِي الْأَبْصَارِ (٢) ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن بیناین و شت ئه‌بینن په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن بزانن خوای گه‌وره‌ چی له‌ كه‌سانێك ئه‌كات كه‌ غه‌درو خیانه‌ت و ناپاكی بكه‌ن."},{"id":3,"translation":"{ ماناى (جه‌لاء)} [ وَلَوْلَا أَنْ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلَاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ (٣) ] (جه‌لاء) واته‌: ده‌رچوون له‌ شارو وڵاتی خۆیان به‌بێ شه‌ڕو كوشتار، ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ی له‌سه‌ریان نه‌نووسیایه‌و شه‌ڕ ببوایه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دان به‌ كوشتن و دیل گرتن له‌ دونیادا وه‌كو چۆن وا له‌ (به‌نی قوڕه‌يزه) كرا، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا سزای ئاگری دۆزه‌خی بۆ داناون، به‌ڵام به‌ بێ شه‌ڕو كوشتار ده‌ركران و یه‌كى بارى وشترێك شتومه‌كیان له‌گه‌ڵ خۆیان برد جگه‌ له‌ چه‌ك، وه‌ ته‌نها دوو كه‌سیان موسڵمان بوون و مانه‌وه‌ كه‌ (ئه‌بو سه‌عدى كوڕى وه‌هب و یامینى كوڕى عه‌مرى كوڕى كه‌عب) بوون."},{"id":4,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَنْ يُشَاقِّ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ سه‌رپێچی و دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان ئه‌كرد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچی و دژایه‌تی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":5,"translation":"[ مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ ] (لِينَة) جۆرێكی باشی خورمایه‌، هیچ دار خورمایه‌كتان نه‌بڕیوه‌و وازیشتان له‌ هیچیان نه‌هێناوه‌ كه‌ له‌سه‌ر ڕه‌گی خۆی بمێنێته‌وه‌ هه‌مووی به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ بووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌ندێك دارخورماى سوتاند، وه‌ هه‌ندێك له‌ موسڵمانان دار خورمایان بڕیه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ن به‌ جووله‌كه‌كان، وه‌ هه‌ندێكیشیان نه‌یانبڕیه‌وه‌و گومانیان بۆ دروست بوو، وه‌ هه‌ندێك دارخورمایان بڕى و هه‌ندێكیان هێشته‌وه‌، وتیان پرسیار له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كه‌ین ئایا پاداشت وه‌رده‌گرین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى بڕویمانه‌، وه‌ تاوانبار ده‌بین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى نه‌مانبڕیوه‌؟ خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووی: ئیشی هه‌ردوو لاتان ته‌واوه‌و هه‌ردوو لاتان هه‌ر له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و بۆ سه‌رخستنی دینی خوای گه‌وره‌ كردووتانه‌، وه‌ جوله‌كه‌ وتیان: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئه‌ڵێی قه‌ده‌غه‌ى ئاشووب نانه‌وه‌ ده‌كه‌یت له‌سه‌ر زه‌وی و چاكسازیت ئه‌وێ، ئه‌ى ئیتر بۆچی دار ئه‌بڕیته‌وه‌؟ موسڵمانان خه‌فه‌تیان له‌وه‌ خوارد، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: ئێوه‌ به‌ ئیزن و ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ كردووتانه‌ وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ [ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ (٥) ] تا ئه‌وانه‌ی كه‌ فاسقن وه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا ده‌رچوون كه‌ جووله‌كه‌كانن خوای گه‌وره‌ سه‌رشۆڕو ڕیسوایان بكات."},{"id":6,"translation":"{ماناى (فه‌یء)} [ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ ] (فَيْء) واته‌: ماڵی كافران كه‌ ده‌ست موسڵمانان ئه‌كه‌وێ به‌بێ شه‌ڕو كوشتار وه‌ك ئه‌وه‌ی (به‌نو نه‌زیر)، ئه‌و (فه‌یئه‌)ی كه‌ خوای گه‌وره‌ دای به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ ماڵی جووله‌كه‌كان [ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ ] كه‌ ئێوه‌ ماین و وشترتان تاو نه‌دابوو تا بڕۆن شه‌ڕو جه‌نگ بكه‌ن و وه‌كو غه‌نیمه‌ ده‌ستتان بكه‌وێ، وه‌ تووشی ناڕه‌حه‌تی نه‌بوون و به‌بێ جه‌نگ ده‌ستتان كه‌وت [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ خۆی پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - زاڵ ئه‌كات به‌سه‌ر هه‌ر كه‌سێكدا كه‌ ویستی لێ بێت له‌ دوژمنانی [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":7,"translation":"{دابه‌شكردنى (فه‌ىء)} [ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى ] ئینجا ئه‌م ماڵ و (فه‌یئه‌) كه‌ ده‌ست موسڵمانان ئه‌كه‌وێ له‌ ماڵی كافران له‌ هه‌ر شارو وڵاتێك بێت به‌بێ جه‌نگ و شه‌ڕو كوشتار ئه‌مه‌ بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ خۆی دیاری ئه‌كات، وه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ بۆ خزمه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ هه‌تیو و بێ باوكن، خزمه‌كانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - (به‌نو هاشم و به‌نو عبدالمطلب) ئه‌گرێته‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ زه‌كات و صه‌ده‌قه‌یان له‌سه‌ر حه‌رام بووه‌، ئه‌مان مافیان بۆ دانراوه‌ له‌و فه‌یئه‌دا [ وَالْمَسَاكِينِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ فه‌قیرو هه‌ژاره‌ [ وَابْنِ السَّبِيلِ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ڕێبواره‌ به‌شی ئه‌مانه‌ی هه‌مووی تیادایه‌ [ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ ] تا كۆنه‌بێته‌وه‌ له‌لای ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان و به‌سه‌ر هه‌ژاندا زاڵ بن [ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆی هێناون ئێوه‌ وه‌ری بگرن، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌هی لێكردووه‌ ده‌ستی لێ هه‌ڵبگرن، واته‌: گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - چونكه‌ ئه‌و ته‌نها فه‌رمانتان پێ ده‌كات به‌ چاكه‌و رێگریتان لێده‌كات له‌ خراپه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٧) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن چونكه‌ به‌ڕاستی سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌."},{"id":8,"translation":"[ لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا ] ئه‌و فه‌قیره‌ كۆچكه‌رانه‌ كه‌ له‌ مه‌ككه‌وه‌ له‌ شوێن و ماڵ و سامانى خۆیان ده‌ركران له‌لایه‌ن كافرانه‌وه‌ مه‌به‌ستیان ده‌ستكه‌وتنی فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ بووه‌ به‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزقیان بدات له‌ دونیا، وه‌ مه‌به‌ستیان ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ بووه‌ له‌ قیامه‌تدا ده‌ستیان بكه‌وێ و خوا لێیان ڕازی بێ، (ئه‌م ئایه‌ته‌ شایه‌تیدانى خواى گه‌وره‌یه‌ بۆ صه‌حابه‌ كۆچكه‌ره‌كان كه‌ مه‌به‌ستیان ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌یه‌) [ وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - سه‌رئه‌خست به‌وه‌ی كه‌ جیهادیان ئه‌كردو به‌رگریان له‌ دینی خوای گه‌وره‌ ئه‌كرد [ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ (٨) ] به‌ڕاستی ڕاستگۆی ته‌واو و ڕاسته‌قینه‌ ئه‌مانه‌ن [ وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ ئه‌نصاریه‌كان كه‌ جێگیرو نیشته‌جێ بوونه‌ له‌ مه‌دینه‌ پێش موهاجیره‌كان، وه‌ ئیمانیان هێناوه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":9,"translation":"[ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ ] ئه‌و موسڵمانانه‌یان خۆش ئه‌وێ كه‌ له‌ مه‌ككه‌وه‌ كۆچیان كردووه‌و هاتوونه‌ بۆ لای ئه‌مان وه‌ چاكه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن [ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ موهاجیران پێیان به‌خشراوه‌ له‌ پله‌و پایه‌و رێزو غه‌نیمه‌ت و ئه‌و شتانه‌ ئه‌مان حه‌سوودیان پێ نابه‌ن، له‌ فه‌یئدا ته‌نها موهاجیران به‌شیان دراو ئه‌نصارییه‌كان به‌شیان نه‌درا ته‌نها دوو كه‌سی فه‌قیر نه‌بێ له‌ ئه‌نصاریه‌كان كه‌ زۆر پێویست بوون پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - پێی دان، كه‌ (سه‌هلى كوڕى حونه‌یف و ئه‌بو دوجانه‌ سه‌مماكى كوڕى خرشه‌) بوون، جا ئه‌مان حه‌سوودی نابه‌ن به‌ موهاجیران كه‌ ئه‌و ماڵه‌یان ده‌ست ئه‌كه‌وێ [ وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ ] وه‌ ئه‌نصارییه‌كان موهاجیران پێش خۆیان ئه‌خه‌ن له‌ شتی دونیاییدا ئه‌گه‌ر خۆیشیان زۆر پێویستیان پێ بێت و زۆر فه‌قیر بن، وه‌كو ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ میوانی پێغه‌مبه‌ری خوا بوو - صلی الله علیه وسلم - كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌سێكى نارد بۆ لاى خێزانه‌كانى ئه‌وان وتیان جگه‌ له‌ ئاو هیچ شتێكمان نیه‌ بیده‌ینێ، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: (ره‌حمه‌تى خوا له‌ كه‌سێك بێت ئه‌مشه‌و ئه‌م میوانه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌باته‌وه‌و میوانداری بۆ ئه‌كات)، (ئه‌بو ته‌ڵحه‌ی ئه‌نصاری) بردیه‌وه‌و به‌خێزانه‌كه‌ى وت: میوانى پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك هه‌ڵمه‌گره‌و چى هه‌یه‌ بیهێنه‌، ئه‌ویش وتى: سوێند به‌ خوا ته‌نها خواردنی منداڵه‌كانه‌، وتى: ئه‌گه‌ر منداڵه‌كان داواى خواردنیان كرد بیانخه‌وێنه‌و بیده‌ به‌ میوانه‌كه‌و چراكه‌ ده‌كوژێنینه‌وه‌و خۆمان هیچ ناخۆین، وایان كرد، به‌یانى كه‌ چوو بۆ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - پێى فه‌رموو: خواى گه‌وره‌ سه‌رسام بوو به‌م ژن و پیاوه‌و خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی له‌سه‌ریان دابه‌زاند [ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ ڕه‌زیلی و چروكى و ڕژدی نه‌فسی، خۆی بپارێزێ و خۆی پاك بكاته‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ به‌ڕاستی سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون، به‌وه‌ی كه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كه‌ی بدات یان حه‌قی تری تیابێ بیدات."},{"id":10,"translation":"[ وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ له‌ دوای موهاجیرو ئه‌نصاره‌وه‌ هاتوونه‌و شوێن ئه‌وان ده‌كه‌ون تا ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌ڵێن: [ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ ] خوایه‌ له‌ ئێمه‌و له‌و برایانه‌شمان خۆشبه‌ كه‌ به‌ ئیمانه‌وه‌ پێش ئێمه‌ كه‌وتوون، واته‌: صه‌حابه‌و هه‌موو باوه‌ڕدارانی تر، واته‌: ده‌بێت دوعا بۆ صه‌حابه‌ بكرێت نه‌ك جوێنیان پێ بدرێت [ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا ] خوایه‌ هیچ ڕق و كینه‌و حه‌سوودیه‌ك مه‌خه‌ره‌ دڵمانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و صه‌حابه‌ باوه‌ڕدارانه‌، وه‌ به‌رامبه‌ر سه‌رجه‌م موسڵمانان، بۆیه‌ هه‌ر كه‌سێك ڕق و كینه‌ی له‌ صه‌حابه‌ هه‌بێ ئه‌وه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ نایگرێته‌وه‌و شه‌یتان به‌سه‌ریدا زاڵ بووه‌، وه‌ له‌ (فه‌یئیشدا) هیچ به‌شێكی نابێ [ رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (١٠) ] خوایه‌ تۆ زۆر به‌ ڕه‌ئفه‌ت و به‌ سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانی."},{"id":11,"translation":"{به‌ڵێنى درۆینه‌ى مونافیقان به‌ جوله‌كه‌} [ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا نابینی مونافیقانی مه‌دینه‌ به‌ براكانیان ئه‌ڵێن له‌ ئه‌هلی كتاب واته‌: (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول) گه‌وره‌ی مونافیقان وه‌ڵامی نارد بۆ جووله‌كه‌كانی (به‌نی نه‌زیر) كه‌ ئه‌هلی كتاب بوون پێی وتن جێگیر بن و شه‌ڕ بكه‌ن له‌گه‌ڵ محمد دا - صلی الله علیه وسلم - [ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ ] وه‌ خه‌متان نه‌بێ ئه‌گه‌ر محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ ده‌ربكات ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتاندا ده‌رئه‌چین و مه‌دینه‌ جێدێلین [ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًا ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی هیچ كه‌سێكیش ناكه‌ین سه‌باره‌ت به‌ ئێوه‌ ئێمه‌ خۆمان بڕیاری خۆمان ئه‌ده‌ین و به‌رگریتان لێ ئه‌كه‌ین [ وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر شه‌ڕیش بكه‌ن ئێمه‌ سه‌رتان ئه‌خه‌ین به‌سه‌ر دوژمنه‌كانتاندا به‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - [ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (١١) ] خوای گه‌وره‌ به‌درۆی خستنه‌وه‌، خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ كه‌ ئه‌م مونافیقانه‌ درۆ ئه‌كه‌ن و ئه‌و پیاوه‌ نین."},{"id":12,"translation":"[ لَئِنْ أُخْرِجُوا لَا يَخْرُجُونَ مَعَهُمْ ] ئه‌گه‌ر جووله‌كه‌كانی (به‌نی نه‌زیر) له‌ مه‌دینه‌ ده‌ربكرێن ئه‌مان له‌گه‌ڵیاندا ناڕۆن و مه‌دینه‌ به‌جێ ناهێلن [ وَلَئِنْ قُوتِلُوا لَا يَنْصُرُونَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كوشتاریش بكرێن ئه‌مان سه‌ریان ناخه‌ن واته‌: شه‌ڕ ناكه‌ن و به‌رگریان لێ ناكه‌ن، چونكه‌ ترسنۆكن [ وَلَئِنْ نَصَرُوهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر وا دابنێین به‌رگریان لێ بكه‌ن و له‌گه‌ڵیاندا شه‌ڕ بكه‌ن و سه‌ریان بخه‌ن [ لَيُوَلُّنَّ الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنْصَرُونَ (١٢) ] ئه‌وه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و تێكئه‌شكێن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مونافیق ترسنۆكن و دونیایان خۆش ئه‌وێ وه‌ جارێكی تر هه‌رگیز مونافیق سه‌رناكه‌وێ و هه‌میشه‌ سه‌رشۆڕو دۆڕاون."},{"id":13,"translation":"[ لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ ] به‌ دڵنیایی ئێوه‌ زۆر ترستان له‌ دڵی ئه‌واندا زیاتره‌ له‌ خوای گه‌وره‌، مونافیقان یان جووله‌كه‌ ئه‌وه‌نده‌ی له‌ ئێوه‌ی موسڵمان ئه‌ترسێن ئه‌وه‌نده‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ناترسێن [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ (١٣) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كه‌سانێكى ناحاڵی و ناتێگه‌یشتوون و تێناگه‌ن."},{"id":14,"translation":"[ لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ ] ئه‌وان ناتوانن كوشتاری ئێوه‌ بكه‌ن هه‌موویان به‌یه‌كه‌وه‌ كۆببنه‌وه‌ بۆ كوشتاری ئێوه‌ چونكه‌ ترسنۆكن، مه‌گه‌ر له‌ناو خانوو و ماڵی دێیه‌كدا كه‌ شوراو قه‌ڵای پته‌وى هه‌بێ [ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ ] یان له‌ پشت دیواره‌كانه‌وه‌ خۆیان بشارنه‌وه‌ له‌ ترسدا مه‌گه‌ر ئاوا كوشتاری ئێوه‌ بكه‌ن ئه‌گه‌رنا ڕووبه‌ڕوو ناتوانن [ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ ] به‌ڵام جووله‌كه‌و مونافیقان ڕق و كینه‌یان له‌ناو یه‌كدا زۆر سه‌خته‌و دڵیان جیاوازه‌ [ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعًا وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى ] تۆ وا ئه‌زانی ئه‌وانه‌ هه‌موویان یه‌كن به‌ڵام دڵیان لێك جیاوازه‌و دڵیان له‌گه‌ڵ یه‌كدا نیه‌و یه‌ك دڵ نین [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ (١٤) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ كه‌سانێكى ناحاڵی و ناتێگه‌یشتوون."},{"id":15,"translation":"[ كَمَثَلِ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَرِيبًا ذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ ] نمونه‌ى ئه‌مانه‌ وه‌كو كافران و موشریكانى پێشتره‌ كه‌ له‌ جه‌نگی به‌دردا خوای گه‌وره‌ موسڵمانانی سه‌رخست به‌سه‌ریاندا وه‌ ئه‌مان سه‌ره‌نجامی كوفره‌كه‌ی خۆیان چه‌شت به‌وه‌ی كه‌ له‌ به‌دردا تێكشكان، كه‌ غه‌زای به‌در شه‌ش مانگ پێش غه‌زای (به‌نی نه‌زیر) بووه‌، یاخود نمونه‌ى ئه‌م جووله‌كانه‌ى (به‌نی نه‌زیر) وه‌كو جووله‌كه‌كانى (به‌نو قه‌ینوقاع) وایه‌ كه‌ ئه‌وانیش پێشتر له‌ مه‌دینه‌ ده‌ركران به‌ هۆى ناپاكى و په‌یمان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌و پیلانگێڕانیان [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٥) ] وه‌ ئه‌مان سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا."},{"id":16,"translation":"[ كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ ] نموونه‌ی ئه‌م جووله‌كانه‌ كه‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تان به‌ به‌ڵێنى درۆینه‌ى مونافیقان كه‌ وتیان به‌رگریتان لێده‌كه‌ین و سه‌رتانده‌خه‌ین دواتریش پشتیان تێكردن وه‌كو نموونه‌ی شه‌یتان وایه‌ كاتێك كه‌ به‌ مرۆڤـ ده‌ڵێ كوفر بكه‌ به‌ خوای گه‌وره‌، وه‌ كوفرو تاوانی بۆ ئه‌ڕازێنێته‌وه‌و بۆی جوان ئه‌كات [ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ (١٦) ] كاتێك كه‌ ئینسان كوفر ئه‌كات و ئه‌چێته‌ سه‌ر ڕێبازو ڕێگای كوفر كردن به‌ خوای گه‌وره‌، له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا شه‌یتان به‌ڕائه‌ت ئه‌كات له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شوێنی كه‌وتوون و پێیان ئه‌ڵێ من به‌ریم له‌ ئێوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی من له‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان ئه‌ترسێم."},{"id":17,"translation":"[ فَكَانَ عَاقِبَتَهُمَا أَنَّهُمَا فِي النَّارِ خَالِدَيْنِ فِيهَا ] سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ كوفر ئه‌كات له‌گه‌ڵ شه‌یتاندا هه‌ردووكیان سه‌ره‌نجامیان چوونه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ (١٧) ] كه‌ ئه‌مه‌یش سزای ئه‌و كه‌سه‌ سته‌مكارو موشریكانه‌یه‌."},{"id":18,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆتان له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بپارێزن به‌وه‌ی خۆتان بپارێزن له‌ تاوان و سه‌رپێچی، وه‌ با كه‌سێك له‌ ئێوه‌ ته‌ماشا بكات و بزانێ له‌ پێش خۆیه‌وه‌ چی كرده‌وه‌ى چاكى بۆ سبه‌ینێ ناردووه‌، واته‌: بۆ ڕۆژی قیامه‌ت، له‌به‌ر نزیكییه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌ سبه‌ینێ ناوی بردووه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ جه‌خت ئه‌كاته‌وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٨) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن."},{"id":19,"translation":"[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ ] وه‌ ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ خوای گه‌وره‌یان له‌ یاد كرد وه‌ خوای گه‌وره‌ش وای لێ كردن كه‌ خۆیان له‌ یاد بكه‌ن و كرده‌وه‌ى چاك نه‌كه‌ن كه‌ بۆ قیامه‌ت سوودیان پێده‌گه‌یه‌نێت [ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (١٩) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ڕاستی ده‌رچوونه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌."},{"id":20,"translation":"{ به‌هه‌شتى و دۆزه‌خى یه‌كسان نین} [ لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ ] هاوه‌ڵانی ئاگری دۆزه‌خ و هاوه‌ڵانی به‌هه‌شت یه‌كسان نین له‌ فه‌زڵ و چاكه‌و پله‌و پایه‌دا [ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ (٢٠) ] به‌ڵكو ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ئه‌وان سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفرازو ڕزگاربوون له‌ سزاى خواى گه‌وره‌."},{"id":21,"translation":"[ لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ] ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان دابه‌زاندایه‌ته‌ سه‌ر شاخه‌كان ئه‌وا ئه‌تانبینی ئه‌و شاخانه‌ وردو خاش ئه‌بوون و تێكئه‌شكان له‌ ترسی خوای گه‌وره‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قورئانی پیرۆز ئایه‌تی زۆرى تیادایه‌ كه‌ باسی گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌و سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌كات، به‌ڵام دیاره‌ ئێوه‌ دڵتان له‌و شاخانه‌ ڕه‌قتره‌ [ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ (٢١) ] وه‌ ئێمه‌ ئه‌م نموونانه‌ بۆ خه‌ڵكی ئه‌هێنینه‌وه‌ به‌ڵكو خه‌ڵكی بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن."},{"id":22,"translation":"{ هه‌ندێك له‌ ناوه‌ جوانه‌كانى خواى گه‌وره‌} [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] زاتی پیرۆزی (اللَّه) ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (اللَّه) نه‌بێت كه‌ ئه‌و خوایه‌ زانای نهێنی و په‌نهان و ئاشكراكانه‌و هیچ شتێكى لێناشاردرێته‌وه‌ [ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ (٢٢) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ خوایه‌كی زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌، یان وتراوه‌: (الرَّحْمَنُ) بۆ دونیایه‌ ڕه‌حم به‌ كافرو موسڵمانیش ئه‌كات (الرَّحِيمُ) تایبه‌ته‌ به‌ قیامه‌ت ڕه‌حمه‌كه‌ی له‌وێ تایبه‌ته‌ به‌ باوه‌ڕداران و له‌ قیامه‌تدا خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم به‌ كافر ناكات."},{"id":23,"translation":"[ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ ] خوای گه‌وره‌ زاتی پیرۆزی (اللَّه) ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (اللَّه) نه‌بێت كه‌ خوای گه‌وره‌ مه‌لیك و پاشایه‌و خاوه‌نى هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌و ته‌نها خۆى هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات [ الْقُدُّوسُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پاكه‌ له‌ هه‌موو كه‌موكوڕی و نوقستانی و عه‌یبێك، یاخود موباره‌ك و پیرۆزه‌ [ السَّلَامُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌لامه‌ت و پارێزراوه‌ له‌ هه‌موو كه‌موكوڕی و عه‌یبێك، یاخود وتراوه‌: دروستكراوه‌كانی سه‌لامه‌تن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ زوڵمیان لێ بكات و زوڵم له‌ كه‌س ناكات [ الْمُؤْمِنُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌من و ئاسایشی به‌ به‌نده‌كانی به‌خشیوه‌ له‌وه‌ی كه‌ زوڵمیان لێ ناكات، یاخود به‌ڕاستدانه‌ری پێغه‌مبه‌رانێتی به‌وه‌ی كه‌ موعجیزه‌كانیان بۆ ئاشكرا ئه‌كات و پاڵپشتیان ئه‌كات پێى، وه‌ باوه‌ڕدارانیش به‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ پێی داون به‌ پاداشت بۆیان جێبه‌جێ ئه‌كات [ الْمُهَيْمِنُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ به‌سه‌ر كرده‌وه‌ی به‌نده‌كانی وه‌ چاودێرو موڕاقیبه‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌ [ الْعَزِيزُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ته‌ [ الْجَبَّارُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌وپه‌ڕی تواناو ده‌سه‌ڵاتدایه‌، یاخود (الْجَبَّارُ) به‌مانای ئه‌وه‌یش دێت كه‌ چاككاری كاروباری دروستكراوه‌كانێتی [ الْمُتَكَبِّرُ ] خوای گه‌وره‌ گه‌وره‌یه‌ له‌ هه‌موو خراپه‌یه‌ك، وه‌ گه‌وره‌یه‌ له‌وه‌ی كه‌ هه‌ر شتێك كه‌ شایه‌نی ئه‌و نه‌بێت، وه‌ خۆبه‌گه‌وره‌زانین بۆ خوای گه‌وره‌ سیفه‌تێكی مه‌دحه‌، به‌ڵام بۆ خه‌ڵكى سیفه‌تێكی زه‌مكراو و خراپه‌ [ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٢٣) ] وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك له‌وه‌ی كه‌ موشریكان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن."},{"id":24,"translation":"[ هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ ] خوای گه‌وره‌ دروستكاره‌، یان ته‌قدیری شته‌كان ئه‌كات به‌ گوێره‌ی ویست و ئیراده‌ی خۆی [ الْبَارِئُ ] ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌قدیری كردووه‌ ئه‌یهێنێته‌ بوون و دروستی ئه‌كات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو كه‌سێك ناتوانێ ئه‌و شته‌ی كه‌ دایئه‌نێ و ته‌قدیری ئه‌كات دواتر دروستی بكات و بیهێنێته‌ بوون ئه‌مه‌ ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ [ الْمُصَوِّرُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ وێنه‌كێشه‌ وێنه‌ی دروستكراوه‌كان ئه‌كێشێ به‌ جوانترین شێواز [ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى ] هه‌رچی ناوه‌ جوانه‌كان هه‌یه‌ بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ناوی جوانی زۆره‌ كه‌ خۆى نه‌بێت كه‌س نازانێت ژماره‌یان چه‌نده‌، چونكه‌ هه‌ندێك ناوى لاى خۆى هێشتۆته‌وه‌و به‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكى نه‌ووتووه‌و له‌ هیچ كتابێكیشدا داینه‌به‌زاندووه‌ [ يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌موویان زیكرو ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك جا به‌ زمانی حاڵ بێ یان به‌ زمانی وته‌ [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێ و دانایه‌، والله أعلم."}]},{"id":60,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (مومتەحەنە) (واتە: تاقیكراوە) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (مومتەحەنە) سورەتێكى مەدەنى یە. ٢- ژمارە ئایەتەكانى سورەتى (مومتەحەنە) (١٣) ئایەتە. ٣- سورەتى (مومتەحەنە) زنجیرەى شەستەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (مومتەحەنە) لە دواى سورەتى (ئەحزاب) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرەكانى سورەتى (مومتەحەنە) زۆرتر باس لە بابەتە تەشریعییەكان دەكەن، وە تەوەرى سەرەكى لە سورەتەكەدا بریتییە لە باسكردنى بابەتى خۆشویستن و رق لێ بوونەوە لە پێناوى خواى گەورە، كە بەراستى ئەمەش یەكێكە لە بەشە گرنگ و بەهێزەكانى باوەڕ. وە هەروەها باسی حوكمى ئەو ئافرەتە باوەڕدارانە دەكات كەوا كۆچیان كردوە لە مەككەوە بۆ مەدینە، وە لەگەڵ پێویستێتى تاقیكردنەوەى ئیمان و باوەڕەكەیان، وە جگە لەمانەش باس لە كۆمەڵێك بابەت و ئەحكامى شەرعى تر دەكات. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ بەسەرهاتى (حاطەبى كوڕی ئەبی بەلتەعە) [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ ] ئەی باوەڕداران دوژمنی من و دوژمنی خۆتان مەكەن بە دۆست و خۆشەویستی خۆتان كە خۆشەویستیان بۆ دەرببڕن, لە كاتێكدا ئەوان كوفریان كردووە بەو حەقەی كە بۆ ئێوە هاتووە لەلایەن خوای گەورەوە كە قورئانی پیرۆزە, سەرەتای ئەم سوورەتە لەسەر (حاطەبی كوڕی ئەبی بەلتەعە) دابەزی (خوای لێ ڕازی بێت) كە پیاوێكى كۆچكەر بوو، وە بەشدارى غەزاى بەدرى كردبوو، كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ویستی فەتحی مەككە بكات لە ساڵی هەشتی كۆچیدا (حاطەب) نامەیەكی نووسی و بە ئافرەتێكدا ناردى بۆ كافرانی قوڕەیش كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم نیازی هەیە فەتحی مەككە بكات، چونكە كەسوكاری لەوێ بوو وە خۆى قوڕەیشى نەبوو, بۆ ئەوەی بەهۆی ئەو نامەیەوە كەسوكاری پارێزراو بێت, خوای گەورە پێغەمبەری صلى الله علیه وسلم ئاگادار كردەوە، ئەویش (ئیمامی عەلی و زوبەیرو میقدادی) ناردو پێى فەرموون: لەلای باخی (خاخ) ئافرەتێكى لێیە نامەیەكی پێیە لێیبسەنن، ئەوانیش گەیشتنە ئەو شوێنەو گرتیان و نامەكەیان لێسەندو هێنایانەوە, وە هەواڵەكە پارێزراو بە كافران نەگەیشت، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: ئەى (حاطەب) بۆ واتكرد؟! وتى: هاوەڵان خزم و كەسوكاریان هەیە لە مەككە كە منداڵەكانیان بپارێزن بەڵام من بێكەسم لە مەككە ویستم بەم نامەیە منداڵەكانم لە مەككە پارێزراو بێت، نە كوفرم كردووەو نە لە دین هەڵگەڕاومەتەوەو نە لەپاش ئیسلام بە كوفر رازیم، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (راستى لەگەڵتان كرد) و لێى خۆش بوو، ئیمامى عومەر فەرمووى: (ئەى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم رێگام بدە با بدەم لە گەردنى ئەم مونافیقە)، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: (ئەو بەشدارى غەزاى بەدرى كردووە، تۆ چوزانیت! خواى گەورە تەماشاى هاوەڵانى بەدرى كردو پێى فەرموون: چى ئەكەن بیكەن ئەوا من لێتان خۆش بووم، یان بەهەشت بۆ ئێوە مسۆگەرو پێویست بووە) خواى گەورە سەرەتاى ئەم سوورەتەى دابەزاند (رواه البخاري ومسلم) [ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ ] لە كاتێكدا كافران پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم ئێوەی موسڵمانیشیان لە مەككە دەركردووە تەنها لەبەر ئەوەی كە ئێوە ئیمانتان بە خوای گەورە هێناوە [ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي ] كاتێك كە ئێوە دەرچوونە بۆ جیهاد كردن لە پێناو خوای گەورە، وە مەبەستتان دەستخستنی ڕەزامەندی خوای گەورەیە ئێوە چۆن ئەبێ لەو كاتەدا خۆشەویستی بۆ كافران دەرببڕن [ تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ ] كە ئێوە خۆشەویستی بۆ ئەوان دەرئەبڕن بە نهێنی وە من ئەزانم ئەوەی كە ئێوە شاردووتانەتەوەو ئاشكرای ئەكەن و زانیاریم بەهەمووی هەیەو هیچ شتێك لە من ناشاردرێتەوە [ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ (١) ] وە هەر كەسێك لە ئێوە كاری وا بكات ئەوە لە ڕێگای ڕاست لایداوە."},{"id":2,"translation":"كافران دەست و زمانیان ناپارێزن [ إِنْ يَثْقَفُوكُمْ يَكُونُوا لَكُمْ أَعْدَاءً ] لە كاتێكدا ئەوان كە پێتان بگەن و توانایان بەسەرتاندا هەبێت دوژمنایەتی خۆیانتان بۆ دەردەبڕن [ وَيَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ ] وە دەست و زمانتان لێ دەكەنەوە بە خراپە [ وَوَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ (٢) ] وە ئەوان ئاواتەخوازن كە ئێوە لە دینی ئیسلام هەڵگەڕێنەوەو كوفر بكەن، ئیتر چۆن ئەمانەتان خۆش دەوێت؟"},{"id":3,"translation":"[ لَنْ تَنْفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ ] نە خزم و خزمایەتی وە نە منداڵتان سوودتان پێ ناگەیەنێ لە ڕۆژی قیامەت ئەگەر ئێوە خۆشەویستی بۆ كافران دەرببڕن [ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَفْصِلُ بَيْنَكُمْ ] لە ڕۆژی قیامەت خوای گەورە خۆی لێكتان جیا ئەكاتەوەو باوەڕدار بۆ بەهەشت و بێباوەڕ بۆ دۆزەخ [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٣) ] وە خوای گەورە زۆر بینایە بە كردەوەكانی ئێوەو هەمووی ئەبینێ و هیچی لێناشاردرێتەوە ."},{"id":4,"translation":"[ قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ ] بە دڵنیایی لە ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم و ئەوانەی كە لەگەڵیدا بوون مامۆستایەتی و پێشەوایەتییەكی باش بۆ ئێوە هەبوو، واتە: ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم و شوێنكەوتوانی ئەوانەی لەگەڵیدا بوون مامۆستاو پێشەواو پێشەنگی چاكن بۆ ئێوە, ئێوەش شوێن ئەوان بكەون و بەڕائەت لە كافران بكەن [ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] لە دوای ئەوەی ئامۆژگاری زۆری قەومەكەیان كردو بێ ئومێد بوون لێیان پێیان وتن: ئێمە بەرین لە خۆتان و دین و رێبازو ئەو بتانەیشی كە جگە لە خوای گەورە دەیانپەرستن [ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ أَبَدًا ] ئێمە كافرو بێباوەڕین بە دین و رێبازى ئێوە، وە لە نێوان ئێمەو ئێوەیشدا دژایەتی و ڕق و كینە سەری هەڵداو دەستی پێ كرد بۆ هەمیشەیی و هەتا هەتایی تا ئێوە لەسەر كوفرتان بەردەوام بن و شەریك بۆ خوا دانێن، تەنها مەرجیشمان ئەمەیە كە [ حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ] تا بەتاك و تەنها ئیمان بە خوای گەورە دێنن و بە تاك و تەنها دەیپەرستن، وە دەستبەرداری كوفرو شیركتان ئەبن ئەو كاتە لە دوژمنەوە ئەبن بە دۆست و خۆشەویستمان [ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ] لە هەموو شتێكدا ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم و شوێنكەوتوانی پێشەنگ و پێشەواو مامۆستان بۆ ئێوە تەنها لەم وتەیەی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم نەبێ كە پێشەوا نیە بۆ ئێوە كاتێك كە بە باوكی وت: داوای لێخۆشبوونت بۆ ئەكەم لە خوای گەورە كە باوكی لەسەر كوفرو شیرك بوو، وە وتیشی: من توانای هیچ شتێكم نییە كە لە ڕۆژی قیامەت سزات لەسەر بگەڕێنمەوە ئەگەر ئیمان نەهێنی [ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ (٤) ] ئەی پەروەردگار تەنها پشتمان بە تۆ بەستووەو هەموو كارەكانمان تەنها بە تۆ سپاردووە، وە بۆ لای تۆ گەڕاوینەتەوە، وە سەرئەنجامیشمان لە ڕۆژی قیامەتدا هەر بۆ لای تۆیە، واتە: دواتر لەو قسەیەی پەشیمان بووەوە كاتێك كە زانی باوكی كافرەو لەسەر كوفر بەردەوامەو دوژمنى خواى گەورەیەو لەسەر كوفر ئەمرێ بەڕائەتى لێكرد ."},{"id":5,"translation":"[ رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا ] ئەی پەروەردگار مەمانكە بە فیتنە بۆ كافران، واتە: بەدەستی ئەوان سزامان مەدەو ئەوان زاڵ مەكە بەسەرماندا, یاخود لەلایەن خۆتەوە سزامان بۆ مەنێرە تا كافران نەڵێن ئەگەر ئەمانە لەسەر حەق بوونایە چۆن خـوای گـەورە ئـاوا سـزای ئـەدان [ وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٥) ] ئـەی پـەروەردگـار لێمـان خـۆشبـە هـەر تۆ زۆر باڵادەست و بەعیززەت و كاربەجێ و دانای ."},{"id":6,"translation":"[ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ ] بە دڵنیایی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم و شوێنكەوتوانی پێشەنگ و پێشەواو مامۆستای باش بوون بۆ ئێوە, بەڵام بۆ هەر كەسێك كە ئومێدی هەبێ بە گەیشتن بە خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەت وە باوەڕی بەخواو ڕۆژی دوایی هەبێ [ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٦) ] وە هەر كەسێكیش پشت هەڵبكات لە فەرمان و گوێڕایەڵى خواى گەورە ئەوا خوای گەورە زۆر دەوڵەمەندو بێ پێویستە لە دروستكراوەكانی, وە سوپاسكراوە لەلای دۆستەكانی."},{"id":7,"translation":"[ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ الَّذِينَ عَادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً ] بە دڵنیایى خوای گەورە ڕۆژێك لە ڕۆژان خۆشەویستی دەخاتە نێوانی ئێوەو ئەوانەی كە دژایەتیتان كردوون لە كافران بەوەی كە ئەوان موسڵمان دەبن، وەكو لە فەتحی مەككەدا خەڵكێكی زۆر موسڵمان بوو, پێشتر دوژمنی پێغەمبەری خوا بوون صلى الله علیه وسلم دواتر بوون بە خۆشەویستی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ، (موقاتیل) ئەفەرمێ: لەسەر (ئەبو سوفیان) دابەزیوە كە موسڵمان بووەو یەكەم كەس بووە كە جەنگی هەڵگەڕاوەكانی كردووە, وە (ئوم حەبیبەی كچی) بە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بەخشیووە, وە (موعاویەی) كوڕیشی بووە بە نووسەری وەحی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم [ وَاللَّهُ قَدِيرٌ ] وە خوای گەورە زۆر تواناو دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێكدا هەیە [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٧) ] وە خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو و بەڕەحم و بەزەییە ."},{"id":8,"translation":"چاكە كردن لەگەڵ كافراندا [ لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ ] (قوتەیلە) ى دایكى (ئەسمائى كچى ئەبو بەكر) هات بۆ لاى و هەندێك دیارى بۆ هێنا كە هێشتا كافر بوو، (ئەسمائیش) لێى وەرنەگرت تا پرسیارى لە (عائیشە)ى خوشكى كردو ئەویش پرسیارى بۆ كرد، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووى: پەیوەندى لەگەڵ دایكتدا بگەیەنە، وە خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند: خوای گەورە قەدەغەو بەرهەڵستیتان لێ ناكات لە چاكە كردن و دادپەروەر بوون و ستەم نەكردن لەو كەسانەی كە كوشتاری ئێوەیان نەكردووە لەبەر دینەكەتان، وە ئێوەیان لە ماڵ و حاڵی خۆتان دەرنەكردووە [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (٨) ] بەڕاستی خوای گەورە ئەو كەسانەی خۆش ئەوێ كە دادپەروەرن, تەنانەت لەگەڵ كافرانیشدا ."},{"id":9,"translation":"[ إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ ] بەڵام خوای گەورە تەنها نەهیتان لێ ئەكات سەبارەت بەو كەسانەی كە كوشتاری ئێوەیان كردووە لە پێناو دینەكەتاندا، وە ئێوەیان لە ماڵ و حاڵی خۆتان دەركردووەو پشتیوانی كافرانیان كردووە لەسەر كوشتار كردن و دەركردنی ئێوە خوای گەورە رێگریتان لێ ئەكات كە ئەوانەتان خۆش نەوێ وە نەیانكەنە دۆست و پشتیوان و سەرخەری خۆتان [ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٩) ] وە هەر كەسێك ئەوانی خۆش بوێ وە ئەوان سەربخات و پشتیوانیان بكات بەڕاستی ئەوانە زاڵم و ستەمكارن ."},{"id":10,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ ] لە رێككەوتننامەى حودەیبیە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم لەگەڵ كافران رێككەوت كە ئەگەر كافرێك موسڵمان بوو هات بۆ لاى موسڵمانان دەبێت بۆیان بگەڕێننەوەو وەری نەگرن، كاتێك كە (أم كلثوم عقبة بن أبي معيط) كۆچى كرد بۆ مەدینە هەردوو براكەى (عەمارەو وەلید) هاتن بۆ لاى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم تا بۆیان بگەڕێنێتەوە، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاندو ئافرەتانى لەو رێككەوتننامەیە جیا كردەوە (الصحيح المُسنَد) وە فەرمووى: ئەی باوەڕداران ئەگەر ئافرەتانی باوەڕداران لەناو كافرانەوە كۆچیان كردو هاتن بۆ لای ئێوە ئەوە ئێوە تاقییان بكەنەوە بزانن تا چ ڕادەیەك ئەیانەوێ موسڵمان بن, تاقیكردنەوەیشیان ئەوە بووە كە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم سوێندی ئەدان بە خوای گەورە لەبەر ڕق لێبوون لە مێردەكەی دەرنەچووەو لە مێردەكەى راینەكردووە، وە لەبەر خۆشەویستی زەوی و شارەكە كۆچی نەكردووەو بۆ دونیا نەهاتووە بەڵكو تەنها لەبەر خۆشەویستی خواو پێغەمبەرو صلى الله علیه وسلم سەرخستنی دینی خوای گەورە هاتووە كە ئەوە سوێند خواردن و تاقیكردنەوەیان بووە، (بەم ئایەتە سوننەتەكە نەسخ بوەوە یان تایبەتى كرد) [ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ ] خوای گەورە خۆی زاناترە بە ئیمانی ئەوان ئایا لەبەر چی هاتوونەو كۆچیان كردووە [ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ ] وە كە زانیتان و بۆتان دەركەوت ئەم ئافرەتانە باوەڕدارن ئەوا مەیانگەڕێننەوە بۆ مەككە بۆ لای مێردە كافرەكانیان [ لَا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ ] نە ئەم ئافرەتە باوەڕدارانە حەڵاڵن بۆ ئەو پیاوە كافرانە نە ئەوانیش حەڵاڵن بۆ ئەمان، واتە: ئافرەتی باوەڕدار حەرامە شوو بە كافر بكات و لەلای كافر بمێنێتەوە, وە كە موسڵمان بوو ئەبێ لە پیاوەكەی جیا بكرێتەوە، كە لەسەرەتاى ئیسلامدا دروست بوو لاى بمێنێتەوە، (ئەبولعاصى كوڕى رەبیع) مێردى زەینەبى كچى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم كافر بوو لە جەنگى (بەدر) بە دیلى كەوتە دەست موسڵمانان، كە بە پارە ئازاد كران زەینەب ملوانكەیەكى نارد كە خەدیجەى دایكى بە دیارى پێى دابوو، كە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم بینى ناسییەوە زۆر دڵى نەرم بوو، فەرمووى: ئەگەر دەتانەوێت ئەم دیلەى بۆ ئازاد بكەن، ئەوانیش رازى بوون و پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ئازادى كرد بەو مەرجەى كە رۆیشتەوە زەینەبى بۆ بنێرێت، ئەویش لەگەڵ (زەیدى كوڕى حاریسە) بۆى نارد، وە شەش ساڵ دواى ئەوە مێردەكەى موسڵمان بوو پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم زەینەبى بۆ گەڕاندەوە بە مارەبڕینەكەى پێشوو، وە مارەیى و شایەتیشى بۆ دانەنا [ وَآتُوهُمْ مَا أَنْفَقُوا ] وە ئەو پیاوە كافرانە كە ئافرەتەكانیان موسڵمان بوونەو هاتوونە ئێوە مارەییەكان بۆ پیاوە كافرەكان بگەڕێننەوە [ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ] لە دوای ئەوە كە مارەییتان بۆ مێردە كافرەكانیان گەڕاندەوە هیچ شتێكتان لەسەر نییە كە ئەو ئافرەتە باوەڕدارانە بخوازن بە مەرجێك ئەگەر مارەییان بۆ دابنێن وە عیددەیان تەواو بێت. حەرامێتى هاوسەرگیرى لەگەڵ كافراندا [ وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ ] وە ئێوە با ئافرەتی كافرتان لەلا نەمێنێ, كە لە پێشتردا دروست بووە پیاوی موسڵمان ئافرەتی كافر بهێنێ بەڵام كە ئەو ئایەتە دابەزی ئیتر خواى گەورە حەرامی كرد كە پیاوی موسڵمان ئافرەتی كافر بهێنێت، یان هەیبێ بیهێڵێتەوە بەڵكو ئەبێ لێی جیابێتەوە، ئیمامی عومەر دوو خێزانى كافرى هەبوو هەردووكی تەڵاق دان و لێیان جیا بووەوە, یەكێكیان (معاویەى كوڕى ئەبو سوفیان) مارەى كرد، ئەوى تریشیان (سەفوانى كوڕى ئومەییە) مارەى كرد، تەنها ئەهلی كتاب نەبێ كە پیاوی موسڵمان دروستە ئافرەتی ئەهلی كتاب بێنێ ئەگەر داوێن پاك بوون [ وَاسْأَلُوا مَا أَنْفَقْتُمْ ] وە ئەگەر ئافرەتێكی موسڵمان هەڵگەڕایەوەو كافر بوو چوو بۆ مەككە ئەوا ئێوە داوای مارەییەكەتان لە كافران بكەن [ وَلْيَسْأَلُوا مَا أَنْفَقُوا ] وە ئەوانیش ئەگەر خێزانێكیان موسڵمان بوو هاتە ناو موسڵمانان با داوای مارەیی بكەن و ئێوە بۆیان بنێرن [ ذَلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ] ئەمە حوكم و بڕیاری خوای گەورەیە بڕیار لە نێوانتاندا دەدات بە گەڕانەوەی مارەیی لە هەردوو لاوە لە پاش صوڵحی (حودەیبیە) [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٠) ] وە خوای گەورە زۆر زاناو كاربەجێیە ."},{"id":11,"translation":"[ وَإِنْ فَاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْوَاجُهُمْ مِثْلَ مَا أَنْفَقُوا ] وە ئەگەر هاتوو ئێوە یەكێك لە خێزانەكانتان لە دەست چوو بەوەی كە لە دینی ئیسلام هەڵگەڕایەوەو گەڕایەوە بۆ مەككە بۆ لای كافران, وە ئێوە ئەگەر هاتوو غەنیمەتان دەستكەوت ئەوە لەو غەنیمەت و مـاڵـەی كـافران كـە لـە جەنگ دەستتان ئەكەوێ لەوە مارەیى بۆ ئەو پیاوانە بدەن، چونكە كافران پەیوەست نەبوون بەو بڕیارە، ئەگەر ئافرەتێك لەوان بهاتایە بۆ ناو موسڵمانان ئەمان مارەییان بۆ پیاوە كافرەكەى دەگەڕاندەوە، بەڵام ئافرەتێك لە موسڵمانان بچوایا بۆ ناو كافران ئەوان مارەییان ناگەڕاندەوە بۆ پیاوە موسڵمانەكە [ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ (١١) ] وە تەقوای ئەو خوایە بكەن كە ئێوە باوەڕتان پێی هێناوە ."},{"id":12,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا ] ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەگەر ئافرەتانێكی باوەڕدار كۆچیان كردو هاتن بۆ لای تۆ وە بەیعەتیان پێدایت لەسەر ئەوەی كە هیچ جۆرە شەریكێك بۆ خوای گەورە بڕیار نەدەن نە گەورە نە بچووك [ وَلَا يَسْرِقْنَ ] وە دزی نەكەن [ وَلَا يَزْنِينَ ] وە زینا نەكەن [ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ ] وە منداڵەكانیان نەكوژن وەكو لە سەردەمی نەزانی هەندێك هۆزو عەشیرەت كچیان زیندە بەچاڵ ئەكرد [ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ ] وە بوهتانیش نەكەن بەوەی كە منداڵی جگە لە خۆیان بدەنە پاڵ خۆیان، بە زینا كردن بێ یان بە منداڵ دۆزینەوە بێ, یاخود هەبووە كچی بووە كچەكەی گۆڕیوەتەوە بە كوڕێك، ئاوا بوهتان مەكەن كە بڵێن ئەمە منداڵی ئێمەیەو لە خۆتان نەبێ [ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ ] وە لە چاكەیشدا سەرپێچی تۆ نەكەن وەك ئەوەی كە لە خۆیان نەدەن و قژ نەڕنن و یەخە دانەدڕن و دوعا لە خۆیان نەكەن لە كاتی بەڵاو موسیبەت، ئەگەر هاتن لەسەر ئەم شتانە بەیعەتیان دا ئەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم تۆ بەیعەتیان پێ بدە وە داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكە لە خوای گەورە، عائیشە دەفەرمێت: (سوێند بە خواى گەورە هەرگیز پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەستى بەر دەستى ئافرەتێك نەكەوتووە لە بەیعەتداندا، بەڵكو تەنها بە قسە بەیعەتى لێ وەردەگردن)، وە ئافرەتان وتیان ئەى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم تەوقەمان لەگەڵ ناكەیت؟ فەرمووى: (نەخێر من تەوقە لەگەڵ ئافرەتاندا ناكەم) [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٢) ] بەڕاستی خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو و زۆر بەبەزەییە."},{"id":13,"translation":"خۆشنەویستنى كافران [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَوَلَّوْا قَوْمًا غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ] ئەی باوەڕداران ئێوە خۆشەویستی و پشتیوانى و سەرخستنتان بۆ كەسانێك دەرمەبڕن كە خوای گەورە غەزەبی لێ گرتوون كە بەتایبەتى جوولەكەن، وە بە گشتیش هەموو كافرانن [ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ ] ئەمانە بێ ئومێد بوونە لە پاداشتى ڕۆژی قیامەت لەبەر ئەوەی باوەڕیان بە زیندوو بوونەوە نییە [ كَمَا يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحَابِ الْقُبُورِ (١٣) ] چۆن كافران بێ ئومێد بوونە لە مردووەكانیان كە ئەڵێن: زیندوو بوونەوە نییەو مردووەكانمان زیندوو نابێتەوە، یان ناگەڕێنەوە بۆ ناومان, یاخود چۆن كافر كاتێك كە خۆی مردو سزای بینی ئەو كاتە تەواو بێ ئومێد ئەبێ لە گەڕانەوە بۆ دونیاو تەوبە كردن نییە، واتە: ئەوانە بەو شێوازە بێ ئومێدن، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (مومتەحەنە) والحمد لله."}]},{"id":61,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (صه‌ف) (واته‌: پۆل) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى¬یه‌و (١٤) ئایه‌ته‌ (عبدالله¬ى كوڕى سه‌لام) ده‌فه‌رمێت: رۆژێك له‌گه‌ڵ هاوه‌ڵان وتمان كێ ده‌چێت بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پرسیارى لێبكات خۆشه‌ویستترین كرده‌وه‌ لاى خواى گه‌وره‌ چیه‌ تا ئه‌نجامى بده‌ین؟ كه‌س نه‌ڕۆیشت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پیاوێكى نارد بۆ لامان هه‌موومانى كۆكرده‌وه‌و خواى گه‌وره‌ ئه‌م سووره‌ته‌ى دابه‌زاندو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو سووره‌ته‌كه‌ى به‌سه‌رماندا خوێنده‌وه‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ له‌ مرۆڤ و جنی و مه‌لائیكه‌ت و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌و گیانله‌به‌رو بێگیان هه‌موویان خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و مونه‌زه‌ه ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك وه‌ زیكرو یادو عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌."},{"id":2,"translation":"{ده‌بێت قسه‌و كرده‌وه‌ یه‌ك بێت} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (٢) ] پێش ئه‌وه‌ى جیهاد پێویست بێت كه‌سانێك له‌ باوه‌ڕداران وتیان خۆزگه‌ ده‌مانزانى خۆشه‌ویستترین كرده‌وه‌ لاى خواى گه‌وره‌ چیه‌ تا ئه‌نجاممان بدایه‌، خواى گه‌وره‌ رایگه‌یاند خۆشه‌ویستترین كرده‌وه‌ لاى خواى گه‌وره‌ ئیمان هێنان و جیهاد كردنه‌، دواتر له‌سه‌ر كه‌سانێك له‌ باوه‌ڕداران قورس بوو، یان له‌ غه‌زاى ئوحود تێكشكان خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌ی باوه‌ڕداران بۆچی قسه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن كه‌ به‌ كرده‌وه‌ جێبه‌جێی ناكه‌ن و نایسه‌لمێنن، یاخود وتراوه‌ له‌سه‌ر مونافیقان دابه‌زیوه‌ كه‌ وتیان: كوشتارمان كردو نه‌یانكرد بوو، وه‌ به‌ڵێنیان به‌ موسڵمانان دابوو سه‌ریانبخه‌ن و سه‌ریاننه‌خستن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر پێویست بوونى جێبه‌جێكردنى به‌ڵێن)."},{"id":3,"translation":"[ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ (٣) ] خوای گه‌وره‌ تووڕه‌بوون و ڕق لێبوونێكی زۆر ڕقی له‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌نها قسه‌ ئه‌كه‌ن و به‌ كرده‌وه‌ نایسه‌لمێنن، یاخود شتێكیان نه‌كردووه‌ ئه‌ڵێن: كردوومانه‌."},{"id":4,"translation":"[ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆش ئه‌وێ كه‌ كوشتار ئه‌كه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ به‌ یه‌ك ڕیزو یه‌ك پۆل [ كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ (٤) ] وه‌ك ئه‌وه‌ی دیوارێك بن و نووسابێتن به‌یه‌كه‌وه‌و یه‌كیانگرتبێت و بووبێتن به‌یه‌ك پارچه‌، واته‌: دوژمن ناتوانێ بێته‌ ناویانه‌وه‌."},{"id":5,"translation":"{ به‌نى ئیسرائیل ئازارى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌ده‌ن} [ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي ] وه‌ كاتێك كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ قه‌ومه‌كه‌ی فه‌رموو: ئه‌ی قه‌ومی خۆم بۆچی ئازارم ئه‌ده‌ن به‌وه‌ی كه‌ سه‌رپێچی فه‌رمانم ئه‌كه‌ن یان جوێنم پێ ده‌ده‌ن و قسه‌ی ناشیرینم پێ ئه‌كه‌ن، یاخود تانه‌و ته‌شه‌رم لێ ئه‌ده‌ن [ وَقَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ ] له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌زانن من پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌م و بۆ لای ئێوه‌ نێردراوم [ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ ] كاتێك له‌ شوێنكه‌وتنى حه‌ق لایاندا به‌وه‌ی ئازاری پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یاندا خوای گه‌وره‌ زیاتر دڵیانی له‌سه‌ر حه‌ق و هیدایه‌ت لادا [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێكی فاسق نادات كه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچووبێتن."},{"id":6,"translation":"{عیسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - موژده‌ى هاتنى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌دات } [ وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی به‌نی ئیسرائیل من پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌م، خوای گه‌وره‌ بۆ لای ئێوه‌ى ناردووم [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ ] ئه‌و ئینجیله‌ی كه‌ بۆم هاتووه‌ به‌ڕاستدانه‌ری ته‌وراته‌ كه‌ له‌ پێش مندا بۆ موسا - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌و مژده‌ى ناردنى منى تیادا بووه‌ [ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ ] وه‌ منیش له‌ ئینجیلدا موژده‌تان پێ ئه‌ده‌م به‌ پێغه‌مبه‌رێك كه‌ له‌ دوای من دێت كه‌ ناوی ئه‌حمه‌ده‌، ئه‌حمه‌دو محمد ناوى پێغه‌مبه‌ری خوان - صلی الله علیه وسلم - ، واته‌: ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ حه‌مدو سوپاس ئه‌كرێ له‌لایه‌ن خه‌ڵكیه‌وه‌ [ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ (٦) ] وه‌ كاتێك كه‌ عیسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرای بۆ هێنان باوه‌ڕیان پێ نه‌كردو وتیان: ئه‌مه‌ جادوویه‌كی زۆر ئاشكرایه‌و جادوومان لێكراوه‌، یاخود وتراوه‌: كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هات به‌ویان وتووه‌ ئه‌مه‌ جادووگه‌ره‌."},{"id":7,"translation":"[ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُوَ يُدْعَى إِلَى الْإِسْلَامِ ] وه‌ كێ له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتره‌، واته‌: هیچ كه‌سێك له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتر نیه‌ كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستێ و به‌ناوی خواى گه‌وره‌و دینه‌كه‌ى قسه‌ ئه‌كات وه‌ بانگه‌شه‌ی ئیسلام ئه‌كات و خۆی ئه‌داته‌ پاڵ ئیسلام [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌و كه‌سه‌ سته‌مكارانه‌ نادات كه‌ ئه‌مه‌ حاڵیانه‌."},{"id":8,"translation":"[ يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ ] ئه‌یانه‌وێ به‌ فووی ده‌میان نوورو ڕووناكی خوای گه‌وره‌ بكوژێننه‌وه‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یه‌، (نمونه‌ى ئه‌و كافرانه‌ وه‌كو نمونه‌ى كه‌سێك وایه‌ كه‌ به‌ فوى ده‌مى بیه‌وێت تیشكى خۆر بكوژێنێته‌وه‌، چۆن ئه‌مه‌ ئه‌سته‌مه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌سته‌مه‌ كافران بتوانن دینى خواى گه‌وره‌ له‌ناو بده‌ن) [ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ (٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نوورو دینه‌كه‌ی خۆی ئه‌گه‌یه‌نێت و بڵاوی ئه‌كاته‌وه‌ له‌ هه‌موو شوێنێكدا با كافرانیش پێیان ناخۆش بێ، (ئه‌مه‌یش به‌ڵێن و موژده‌ى خواى گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌رخستنى ئیسلام)."},{"id":9,"translation":"[ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ (٩) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆی ناردووه‌ به‌ هیدایه‌ت و ئیمانى صه‌حیح و زانستى به‌سود، وه‌ به‌ دینی حه‌ق و كرده‌وه‌ى چاك تا ئاشكرای بكات به‌سه‌ر هه‌موو دینه‌كانی تردا وه‌ به‌رزی بكاته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌موویاندا با موشریكانیش پێیان ناخۆش بێ."},{"id":10,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (١٠) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئایا ڕێنماییتان بكه‌م بۆ بازرگانیه‌ك كه‌ ئه‌گه‌ر بیكه‌ن ئه‌وه‌ ڕزگارتان ئه‌كات له‌ سزای به‌ ئێش و ئازاری خوای گه‌وره‌ وه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، بازرگانیه‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌."},{"id":11,"translation":"[ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ] ئیمان بێنن به‌ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ جیهاد بكه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا به‌ ماڵ و نه‌فس و گیانتان [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (١١) ] ئه‌م كاره‌ كه‌ ئیمان هێنانه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ جیهاد كردنه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ به‌ ماڵ و گیانتان بۆ ئێوه‌ باشترین كارێكه‌ كه‌ بیكه‌ن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بزانن."},{"id":12,"translation":"[ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌م كاره‌ بكه‌ن ئه‌وا خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێ وه‌ ئه‌تانخاته‌ به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو ماڵه‌كانیاندا ئه‌ڕوات، وه‌ شوێنی پاك و چاكیان پێ ئه‌به‌خشێ له‌ناو به‌هه‌شتێكدا كه‌ كۆتایی نایات و بۆ هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٢) ] كه‌ ئه‌میش گه‌وره‌ترین بردنه‌وه‌یه‌ كه‌ ئینسان بچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ ] وه‌ شتێكی تریشتان پێده‌به‌خشم كه‌ حه‌زتان پێیه‌و پێتان خۆشه‌و سه‌رسامین كه‌ بریتییه‌ له‌ سه‌ركه‌وتنێك كه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌رتان ده‌خات به‌سه‌ر دوژمنانتاندا وه‌ وڵاتانتان بۆ فه‌تح ده‌كات به‌ خێرایی و به‌م نزیكانه‌ [ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (١٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ موژده‌ بده‌ به‌ باوه‌ڕداران به‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیادا سه‌ریان ئه‌خات وه‌ فه‌تحیان بۆ ئه‌كات وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":14,"translation":"{پشتیوانى دینه‌كه‌ى خوا بكه‌ن } [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ببن به‌ پشتیوانی خوای گه‌وره‌و پشتیوانی دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و سه‌ریبخه‌ن هه‌روه‌كو چۆن عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - به‌ حه‌واریه‌كانی (قوتابیان و هاوه‌ڵانی وه‌كو صه‌حابه‌) فه‌رموو: [ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ ] كێ پشتیوانی دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات و دینی خوا سه‌رئه‌خات له‌گه‌ڵمدا؟ [ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ ] حه‌وارییه‌كان ئه‌وانه‌ی كه‌ سه‌ره‌تا ئیمانیان پێ هێنا كه‌ دوانزه‌ پیاو بوون وتیان: ئێمه‌ پشتیوانی له‌ دینی خوا ئه‌كه‌ین و دینی خوا سه‌رئه‌خه‌ین [ فَآمَنَتْ طَائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَفَرَتْ طَائِفَةٌ ] كۆمه‌ڵێك له‌ به‌نی ئیسرائیل باوه‌ڕیان به‌ عیسا - صلی الله علیه وسلم - هێنا وه‌ كۆمه‌ڵێكیشیان كوفریان پێی كرد كه‌ جوله‌كه‌ بوون و دایكیان تۆمه‌تبار كرد به‌ زینا كردن [ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِينَ (١٤) ] ئێمه‌یش پشتیوانی و پاڵپشتی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌مان كرد كه‌ ئیمانیان هێنا، وه‌ به‌هێزمان كردن به‌سه‌ر كافران و دوژمنانیاندا، وه‌ ئه‌مان به‌رزو بڵند و زاڵ و سه‌ركه‌وتوو بوون به‌ ناردنى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، والله أعلم."}]},{"id":62,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (جومعە) (واتە: رۆژى هەینى) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (جومعە) سورەتێكى مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (جومعە) (١١) ئایەتە. ٣- سورەتى (جومعە) زنجیرەى شەست و سێیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (جومعە) لە دواى سورەتى (صەف) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (جومعە)ش تەوەرەكانى باسی بابەتە تەشریعییەكان دەكەن، وە سەرەكیترین تەوەریش تێیدا بریتییە لە باسكردن و روونكردنەوەى حوكمەكانى نوێژى جومعە، كە خواى گەورە واجبی كردوە لەسەر باوەڕداران كە هەفتانەو لە رۆژى جومعەدا، وە لە شوێنى نوێژی نیوەرۆ نوێژی جومعە ئەنجام بدەن. وە هەروەها حەرامى كردوە كەوا لەكاتى بانگدا كرین و فرۆشتن ئەنجام بدرێت، وە لە كۆتاییەكەشیدا هەرەشەى كردوە لەوانەى لەوكاتەدا خەریكى كرین و فرۆشتن و بازرگانى كردنن و كەمتەرخەمن لەنوێژەكەیان. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوییەكانە لە فریشتەو جنی و مرۆڤ و ئاژەڵ و باڵندەو گیانلەبەرو بێگیانەكان هەر هەموویان زیكرو یادو عیبادەت و تەسبیحاتی خوای گەورە ئەكەن و خوای گەورە بە پاك و مونەززەهـ ڕائەگرن لە هەموو كەموكوڕییەك [ الْمَلِكِ ] ئەو خوایەی كە مەلیك و پاشایەو خاوەنى ئەم بوونەوەرەیەو بە تاك و تەنها هەڵسوكەوتى تێدا دەكات [ الْقُدُّوسِ ] پاكە لە هەموو كەموكوڕییەك، وەسفكراوە بە هەموو سیفاتێكى تەواو [ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (١) ] زۆر بەعیززەت و باڵادەست و كاربەجێ و دانایە ."},{"id":2,"translation":"[ هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ ] خوای گەورە ئەو خوایەیە كە لەناو نەخوێندەوارەكاندا پێغەمبەرێكی لە خۆیان بۆ ناردن كە محمد بوو صلى الله علیه وسلم كە ئایەتەكانی خوای گەورەیان بەسەردا دەخوێنێتەوە، (بە عەرەب وتراوە نەخوێندەوار لەبەر ئەوەی پێشتر پێغەمبەریان بۆ نەڕۆیشتووە، یان خوێندەوارییەكی وایان نەبووەو خوێندەواریان كەم بووە) [ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ ] وە پاكیان دەكاتەوە لە كوفرو شیرك و تاوان و ڕەوشتی خراپ، وە فێرە قورئان و سوننەتیان دەكات (الْكِتَابَ) واتە: قورئان (الْحِكْمَةَ) حیكمەتیش واتە: سوننەت, یاخود حیكمەت فێربوون و شارەزابوونە لە دین [ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢) ] هەر چەندە ئەمان لە پێشتردا لە گومڕاییەكی زۆر ئاشكرادا بوونە كە شەریك دانان بووە بۆ خوای گەورە وە تاوان و سەرپێچی بووە ."},{"id":3,"translation":"[ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ] وە كەسانێكی تریش هەر لە خۆیان هێشتا بەمان نەگەیشتوون ئەوانەی كە لە دوای سەحابەوە دێن لە موسڵمانان, یاخود وتراوە: ئەوانەی كە لە جگە لە عەرەب موسڵمان ئەبن، (ئەبو هوڕەیڕە) دەفەرمێت: ئێمە لە خزمەت پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دانیشتبووین ئەم ئایەتە دابەزى، سێ جار پرسیاریان لێی كرد سەبارەت بەم ئایەتە ئەو كەسانە كێن؟ وەڵامى نەدایەوە، (سەلمانى فارسی)شمان لەناودا بوو، دەستی پیرۆزی خستە سەر (سەلمانی فارسی) و فەرمووی: (ئەگەر ئیمان لەسەر ئەستێرەكان بێ پیاوانێك لەمانە دەستی ئەخەن و بەدەستى دێنن) [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٣) ] وە خوای گەورە زۆر بەعیززەت و باڵادەست و كاربەجێ و دانایە ."},{"id":4,"translation":"[ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ] ئەم ئیسلام و پێغەمبەرایەتییە فەزڵی خوای گەورەیە ئەیبەخشێ بە هەر كەسێك كە ویستی لێ بێت و شایەنی بێ [ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (٤) ] وە خوای گەورە خاوەن فەزڵ و چاكەیەكی یەكجار گەورەیە."},{"id":5,"translation":"نمونەى جولەكە [ مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا ] جوولەكە كە تەوراتیان وەرگرت بۆ كارپێكردن پاشان وەكو خۆى هەڵیان نەگرت و كاریان پێ نەكردو دەستكاریان كرد نموونەی ئەمانە وەكو نموونەی گوێدرێژێك وایە كە بارێك كتێب هەڵبگرێ نازانێ كە لەسەرى یەوە چەندێك زانست و كتێبی بەنرخى تیادایەو لێى سوودمەند نابێت [ بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ ] كە ئەمەیش خراپترین نموونەی قەومێكە كە ئایەتەكانی خوای گەورە بە درۆ ئەزانن [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (٥) ] وە خوای گەورە بەڕاستی هیدایەتی ئەو كەسانە نادات كە ستەمكارن ."},{"id":6,"translation":"[ قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بە جوولەكە بڵێ: ئەی ئەو كەسانەی كە جوولەكەن كە بە گومانی خۆتان ئەڵێن: تەنها ئێمە دۆست و خۆشەویستی خوای گەورەین وە ئەچینە بەهەشتەوەو بەهەشت تایبەت بۆ ئێمەیە، (كە ئەیانووت: ئێمە نەوەو خۆشەویستی خوای گەورەین وە ناچینە دۆزەخەوەو بەهەشت تایبەتە بۆ ئێمە، وە محمدو موسڵمانان گومڕان) [ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٦) ] مادام بەهەشت بۆ ئێوەیە وە ئێوە ڕاستەوخۆ ئەچنە بەهەشتەوە دەی ئاوات بخوازن بە مردن بۆ ئەوەی یەكسەر بچنە بەهەشتەوە ئەگەر ڕاستگۆن, یان دوعا بكەن كێ گومڕایە ئەوە لەناوبچێت، بەڵام خۆیان ئەیانزانی كە ڕاست ناكەن بۆیە ئاواتیان ناخواست, پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: (ئەگەر ئاواتیان بخواستایە بمرن یەكسەر خوای گەورە ئەیمراندن و شوێنی خۆیانی لە دۆزەخدا نیشان ئەدان وە ئەیخستنە دۆزەخەوە)."},{"id":7,"translation":"[ وَلَا يَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ] وە ئەوان هەرگیز ئاواتەخوازی مردن نابن و لە هەموو كەس زیاتر ژیانیان خۆش ئەوێ بەهۆی ئەو كردەوە خراپانەی كە لە پێش خۆیان ناردوویانە لە كوفرو تاوان و سەرپێچی و دەستكارى كردن و گۆڕانكاری لە كتابەكانی خوای گەورەدا، وە كوشتنى هەندێك لە پێغەمبەران و هەوڵدان بۆ كوشتنی هەندێكى تریان [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ (٧) ] وە خوای گەورە زۆر زانایە بە ستەمكاران."},{"id":8,"translation":"مردن دەتانگرێتەوە [ قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئەو مردنەی كە ئێوە لێی ڕائەكەن هەر ئەتانگرێتەوەو پێتان ئەگات و رزگارتان نابێت لە دەستى [ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] پاشان ئەگەڕێنەوە بۆ لای خوایەك كە زانای هەموو نهێنی و پەنهانەكانە [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٨) ] وە لە ڕۆژی قیامەت خوای گەورە هەواڵتان پێ ئەدات بە هەموو ئەو كردەوە خراپانەی كە لە دونیا كردووتانە، وە سزا وەرئەگرن لەسەری و هیچی نافەوتێ."},{"id":9,"translation":"فەرزبوونى نوێژى هەینى [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ] لە سەردەمى پێغەمبەرى خواو صلى الله علیه وسلم ئەبوبەكرو عومەردا (خوایان لێ ڕازی بێ) بانگى نوێژى جومعە هەر یەك بانگ بووە, لە سەردەمى ئیمامی عوسمان كە مەدینە گەورە بوو كردى بە دوو بانگ و بانگی یەكەمی زیاد كرد چونكە بڵندگۆ نەبووەو خەڵكى گوێیان لە بانگ نابوو، وە سەعاتیش نەبووە تا خەڵكى بزانن كە ڕۆژی جومعەیەو كاتی نوێژ نزیك بۆتەوە، بۆیە لەسەر بەرزترین خانوو لە مەدینە كە پێى دەوترا (زەورا) بانگی یەكەمیدا, ئەی باوەڕداران ئەگەر بانگی دووەم درا بۆ نوێژ كردن لە ڕۆژی جومعەدا ئەوە ئێوە بڕۆن بەرەو زیكری خوای گەورە (فَاسْعَوْا) واتە: بڕۆن، یان گرنگی و بایەخى پێ بدەن، نەك بە خێرایی بڕۆن، بەڵكو زۆر فەرموودە هاتووە دەبێت بە هێمنی و لەسەرخۆیی بڕۆیت بۆ مزگەوت نەك بە راكردن، (لە ئادابەكانى رۆژى جومعە: خۆشوشتن و بۆن لە خۆدان و سیواك كردن و پۆشینى پـۆشاكـى جـوان و زوو رۆیشتن و بـەپێ رۆیشتن و نزیـك بـوونەوە لە وتـارخـوێن و گـوێ گـرتن و بێدەنگ بوون و قسە نەكردن و خۆنەخڵافاندن و هەنگاونەنان بەسەر ملى خەڵكیداو زۆر نوێژ كردن و زۆر سەڵاوات دان و خوێندنى سورەتى كەهف) [ وَذَرُوا الْبَيْعَ ] وە واز لە كڕین و فرۆشتن بێنن لەبەر ئەوەی كە بانگی دووەم درا ئیتر كڕین و فرۆشتن حەرامە [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٩) ] ئا ئەم ڕۆیشتن بەرەو مزگەوت و زیكرو یادی خوای گەورەو واز هێنان لە كڕین و فرۆشتن بۆ دونیاو قیامەتى ئێوە باشترە ئەگەر بزانن، (خواى گەورە خۆى رۆژى هەینى بۆ موسڵمانان هەڵبژاردو كردى بە جەژنیان، هەر لە رۆژى جومعەدا ئادەمى دروستكردو كردیە بەهەشتەوە، وە هەر لە رۆژى جومعەدا دەریكرد لە بەهەشت، وە قیامەتیش لە رۆژى جومعەدا هەڵدەستێت، وە كاتێكى تێدایە پێش خۆرئاوا بوون كە دوعاى تێدا قەبوڵە) ."},{"id":10,"translation":"[ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ] وە كاتێك كە نوێژ تەواو بوو ئێوە بڵاو ببنەوە لەسەر زەویدا بۆ بازرگانی و بژێوی ژیانتان وە داوای ڕزق و فەزڵی خوای گەورە بكەن، (ئەوەى دواى نوێژى جومعە كڕین و فرۆشتن بكات خواى گەورە بەرەكەتى بۆ تێدەكات) [ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٠) ] وە ئێوە لە كاتی بازرگانی و كڕین و فرۆشتندا زۆر زیكری خوای گەورە بكەن و با دونیا سەرقاڵتان نەكات لە زیكرى خوا، وە لە هەموو كاتێكدا زیكری خوای گەورە زۆر بكەن بەڵكو خوای گەورە سەركەوتوو سەرفرازتان بكات ."},{"id":11,"translation":"[ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا ] (خەڵكی مەدینە فەقیرو هەژار بوون، وە سەرەتاى ئیسلام بوو هێشتا خەڵكى باش لە دین شارەزا نەبوون، یاخود وتراوە سەرەتا پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم نوێژى پێش وتار دەخست لە رۆژى جومعەدا وەكو نوێژى چەژن، كاروانی (دوحیەی كوڕی خەلیفەی كەلبی) لە ڕۆژی جومعەدا لە شامەوە بە تەپڵ لێدانەوە هاتەوە پێش ئەوەى موسڵمان بێت، پێغەمبەرى خوایش صلى الله علیه وسلم وتاری ئەدا كاتێك كە وترا كاروانەكە گەڕاوەتەوە خەڵكی مزگەوتەكە هەموویان بەرەو پیری ڕۆیشتن تەنها دوانزە كەس لە مزگەوتدا مایەوە لەوانە ئەبوبەكرو عومەر (خوایان لێ ڕازی بێ)، وە پێغەمبەرى خوایان صلى الله علیه وسلم لەسەر مینبەرەكە بەجێهێشت وتارى دەدا، وە ئاهەنگى مارەبڕین و هاوسەرگیریش بوایە یاریان دەكردو ئامێرەكانى مۆسیقایان لێدەدا لە پێش مزگەوت، وە دەشتنشینان ئاژەڵ و شتومەكیان دەهێنا بۆ فرۆشتن، خەڵكى مزگەوتیش گوێیان لێبوایە دەڕۆیشتن و پێغەمبەری خوایان صلى الله علیه وسلم بەتەنها بەجێدەهێشت لەسەر مینبەرەكە، خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد): ئەوان كاتێك بازرگانییەك یاخود كارێكى دونیایی ببینن ئەوە هەموویان بەرەو پیرى دەڕۆن وە تۆ بە تەنها بە پێوە بەجێ ئەهێڵن ڕاوەستاوی لەسەر مینبەرەكە, (ئەمەیش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە لە ڕۆژی جومعە وتار بە پێوە ئەدرێ) [ قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئەوەی لای خوای گەورەیە لە ئەجرو پاداشتی زۆر باشترە لەو گاڵتەو یاری كردن و بازرگانیە، واتە: بمانایەتەوە ئەوە باشتر بوو بۆتان [ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (١١) ] وە خوای گەورە باشترین ڕۆزیدەرە، واتە: داوای ڕزق و ڕۆزی لە خوای گەورە بكەن بەوەی كە عیبادەت و گوێڕایەڵی خوای گەورە بكەن, وە لەبەر كاسبی واز لە گوێڕایەڵى و عیبادەتی خوای گەورە مەهێنن، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (جومعە) والحمد لله."}]},{"id":63,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (مونافیقون) (واتە: دووڕووەكان) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (مونافیقون) سورەتێكى مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (مونافیقون) (١١) ئایەتە. ٣- سورەتى (مونافیقون) زنجیرەى شەست و سێیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (مونافیقون) لە دواى سورەتى (حەجج) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرەى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە باسكردنى خراپەو خراپەكارى مونافیق دووڕووەكان، وە باسی رەوشتە خراپەكانیان دەكات لەسەروو هەموشیانەوە درۆكردن و پێچەوانە كردنى ئەوەى كەوا بە قسە دەرى دەبڕن، چونكە بە زمانیان شتێك دەڵێن كە پێچەوانەیە لەگەڵ ئەوەى كە لە دڵیاندایە، بۆیە ئەم سورەتە پیرۆزە پەردەى هەڵماڵی لەسەریان و رووى راستەقینەیانى بۆ بڕواداران دەرخست. وە هەروەها لە كۆتایی سورەتەكەدا خواى گەورە وریایی دەداتە باوەڕداران بەوەى كەوا ماڵ و منداڵیان سەرقاڵیان نەكەن لە زیكرو یادى خواى گەورەو كەمتەرخەمى كردن تێیدا، وە ماڵ و سامانیان ببەخشن بۆ ئەوەى دوارۆژوو بەهەشتى نەبڕاوەى پێ بەدەست بهێنن. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هەندێك لە سیفاتى مونافیقان [ إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ ] ئەى محمد صلى الله علیه وسلم كاتێك كە مونافیقان دێن بۆ لات و ئامادەی مەجلیست ئەبن ئەڵێن: ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئێمە شایەتی ئەدەین كە تۆ پێغەمبەری خوایت صلى الله علیه وسلم [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ ] وە خوای گەورە ئەزانێ كە تۆ بەڕاستی پێغەمبەرو صلى الله علیه وسلم نێردراوی خوای گەورەی [ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ (١) ] وە خوای گەورە بەدڵنیایی شایەتی ئەدات كە مونافیقان لەم قسە كردنەیان درۆ ئەكەن كە ئەڵێن: ئێمە لە دڵەوە شایەتی ئەدەین كە تۆ پێغەمبەری خوای گەورەی صلى الله علیه وسلم ."},{"id":2,"translation":"[ اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئەوان ئەم سوێندە درۆیینانەیان كردووە بە قەڵغان و بەربەستێك خۆیانی پێ ئەپارێزن لە كوشتن وە بەهۆی ئەمەیشەوە ڕێگری ئەكەن لە بڵاو بوونەوەی دینی خوای گەورەو خەڵكى پێ دەخەڵەتێنن [ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢) ] كە ئەمەیش خراپترین كارە ئەوان ئەیكەن كە نیفاق و ڕێگری كردنیانە لە دینی خوای گەورە ."},{"id":3,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا ] لەبەر ئەوەی ئەمان تەنها بەسەر زارەكی ئیمانیان هێنا پاشان لە دڵەوە كوفریان كرد، یاخود كەسانێك بوون بەڕاستی ئیمانیان هێنا پاشان مورتەد بوونەوەو بوون بە مونافیق [ فَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ ] خوای گەورەیش مۆری لەسەر دڵیان دا بۆ ئەوەی هەرگیز ئیمان نەچێتە دڵیان لەبەر ئەوەی ئیمان و هیدایەت و رێگاى راستیان ناسی پاشان لێی پاشگەز بوونەوە [ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ (٣) ] وە ئەوان لە هیچ شتێك تێناگەن كە سوودو بەرژەوەندی دوارۆژیانی تیادا بێت."},{"id":4,"translation":"مونافیقان قسەزانن [ وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ ] وە كاتێك كە ئەیانبینی سەرسام ئەبی بە لاشەو شێوازیان كە شێوازیان جوانە [ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ ] وە ئەگەر قسەیش بكەن گوێ لە قسەكەیان ئەگری، واتە: سەرنجت ڕائەكێشن لەبەر زمان پاراوی و زمان لووسی و ڕەوانبێژییان وەكو (عبداللەی كوڕی ئوبەی كوڕی سەلول)ى گەورەی مونافیقان [ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ] بەڵام لە لاوازى و ترسنۆكیاندا وەك دارێكى كلۆرو ناوبۆش وان كە پاڵی دابێ بە دیوارێكەوەو خۆى رانەوەستێت، یان چۆن دارێك لە مەجلیسی پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دابنێیت هیچ تێناگات ئەوانیش ئاوان. مونافیقان ترسنۆكن [ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ ] لە ترسنۆكیاندا هەموو دەنگێك یان شتێك روو بدات وائەزانن بۆ ئەوان هاتووەو دژی ئەوانە، یان ئایەتەكانی قورئان كە دائەبەزێ ئەزانن كە ئابڕووی ئەوان ئەبات [ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ ] ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دوژمنی ڕاستەقینە ئەمانەن ئاگاداریان بە [ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ (٤) ] خوای گەورە بیانكوژێ و نەفرەتی خوای گەورەیان لێ بێت چۆن لە پاش ناسینى حەق لێى لائەدەن بۆ كوفر."},{"id":5,"translation":"مونافیقان خۆبەگەورەزانن [ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُءُوسَهُمْ ] وە كاتێك پێیان بڵێی وەرن با پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم داوای لێخۆشبوونتان بۆ بكات لە خوای گەورە ئەوان وەكو گاڵتەپێكردن و بێ پێویستبوون لە داوای لێخۆشبوون سەریان ئەجووڵێنن لە لووتبەرزیدا [ وَرَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ (٥) ] وە ئەیانبینی ئەوان ڕێگری لە دینى خوا ئەكەن و پشت لە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەكەن، وە ئەوان خۆیان بەگەورە ئەزانن لەوەی كە بێنە لای پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكات لە خوای گەورە، ئەم ئایەتانە لەسەر (عبداللەی كوڕی ئوبەی كوڕی سەلول) ى گەورەی مونافیقان دابەزى كە پێیان وت: وەرە بۆ لاى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم با داواى لێخۆشبوونت بۆ بكات لە خواى گەورە."},{"id":6,"translation":"[ سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم یەكسانە ئەگەر داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكەی لە خوای گەورە یان داوای لێخۆشبوونیان بۆ نەكەی خوای گەورە لێیان خۆش نابێ، چونكە ئەوان بەردەوامن لەسەر نیفاق و كوفرو موسڵمان نەبوونە و پەشیمان نەبوونەتەوە [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (٦) ] بەڕاستی خوای گەورە هیدایەتی كەسانێكی فاسق نادات كە لە گوێڕایەڵی خوای گەورە دەرچووبێتن وە ڕۆچووبێتن لە تاوان و سەرپێچی ."},{"id":7,"translation":"[ هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا ] ئەوانن كە ئەڵێن: ئەی خەڵكینە مەبەخشن و یارمەتی فەقیرو هەژاری موسڵمانان و كۆچبەرەكان مەدەن بەڵكو لە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دوور بكەونەوە [ وَلِلَّهِ خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَفْقَهُونَ (٧) ] هەرچی خەزێنەكانی ئاسمانەكان و زەوی و ڕزق و ڕۆزی هەیە هەمووی تەنها موڵكی خوای گەورەیەو بەدەست خوای گەورەیەو خوا ڕزق ئەدات بەڵام مونافیقان تێ ناگەن."},{"id":8,"translation":"عیزەت بۆ خواو پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم و باوەڕدارانە [ يَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ ] ئەڵێن: ئەگەر گەڕاینەوە بۆ مەدینە دەبێت بە دڵنیایی بە عیززەتەكان زەلیلەكانى لێ دەربكەن، لە غەزاى (بەنى موستەڵەق) دا موهاجیرییەك لەگەڵ ئەنصارییەكدا لەسەر ئاو شەڕیان كرد (عبداللەی كوڕی ئوبەی كوڕی سەلول) ى گەورەی مونافیقان هاتە وەڵام و وتی: مەبەخشن بە هاوەڵان تا دەورى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم چۆڵ بكەن و لێى دوور بكەونەوە، وە كە گەڕاینەوە بۆ مەدینە ئێمە بە عیززەتین و خاوەن شارین ئەبێ زەلیلەكان دەربكەین، واتە: پێغەمبەرو صلى الله علیه وسلم كۆچبەرەكان, (زەیدی كوڕی ئەرقەم) گەنجێك بوو كە ئەم قسەیەی بیست چوو بە پێغەمبەری خوای وت صلى الله علیه وسلم ، پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم (عبداللەی كوڕی ئوبەی كوڕی سەلول)ی بانگ كرد ئەویش سوێندی خوارد كە شتی وای نەووتووە, پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەوى بەراست داناو باوەڕى بە (زەید) نەكرد، قەومەكەی زەید زۆر لۆمەیان كرد دواتر ئەمیش زۆر خەفەتبار بوو بە شێوازێك هەرگیز وا خەفەتبار نەببوو، دواتر پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ناردى بە شوێنیداو فەرمووی: ئەى (زەید) خوای گەورە ڕاستێتی تۆی دابەزاندووەو ئەم ئایەتانەی بۆ خوێندەوە (الصحيح المُسنَد) [ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ (٨) ] وە عیززەت تەنها بۆ خوای گەورەو بۆ پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم بۆ باوەڕدارانە, بەڵام مونافیقان نازانن, كە ئەم ئایەتە دابەزی (عبداللەی كوڕی عبداللەی كوڕی ئوبەی كوڕی سەلول) كە سەحابە بوو, پێش ئەوەی بگەنە مەدینە لای دەرگاو ڕێی مەدینە ڕاوەستا نەیهێشت باوكی بێتە ژوورەوەو وتی: خوای گەورە ئەفەرمووێ: عیززەت بۆ خواو پێغەمبەرو صلى الله علیه وسلم باوەڕدارانە, تۆ مونافیقی تۆ زەلیلی، خۆت وتووتە ئەبێ بەعیززەتەكان زەلیلەكان دەربكەن ئێمە بەعیززەتین ئێوە زەلیلن دەرتان ئەكەین, تا پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ڕێگای بدە با بێتە ژوورەوە ئەو كاتە ڕێگایدا."},{"id":9,"translation":"با ماڵ و منداڵ سەرقاڵ تان نەكات لە زیكرى خوا [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ ] ئەی باوەڕداران با ماڵ و منداڵتان سەرقاڵتان نەكەن لە زیكرو یادی خوای گەورەو لە قورئان خوێندن و لە ئەنجام دانی فەرزەكان [ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٩) ] وە هەر كەسێك وا بكات و سەرقاڵ بێت بە دونیاوەو دونیا سەرقاڵی بكات لە عیبادەت و دینداری و زیكری خوا ئا ئەو كەسانە بەڕاستی خۆیان زەرەرمەندن ."},{"id":10,"translation":"ببەخشن پێش مردن [ وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ (١٠) ] وە ئێوە ببەخشن لە پێناو خوای گەورە لەو ماڵەی كە پێمان بەخشیون، وتراوە: زەكات بدەن یان سەدەقەو خێر بكەن پێش ئەوەی مردن بگاتە یەكێكتان، واتە: مردنتان بۆ بێ ئەو كاتە لەسەرەمەرگدا بڵێی ئەی پەروەردگار خۆزگە مۆڵەتت ئەدام و تەمەنت درێژ دەكردمەوەو مردنمت دوائەخست تا كاتێكی كەم و كورت بۆ ئەوەى سەدەقەو خێرم بكردایەو ببوومایە لە پیاوچاكان, (عبداللەی كوڕی عەبباس) ئەفەرمووێ: هەر كەسێك ماڵی هەبێ و بتوانێ بچێ بۆ حەج و نەچێت، یان زەكاتى لەسەر پێویست بێت و نەیدات ئەوە لەو كەسانەیە كە لەسەرەمەرگدا داواى گەڕانەوە دەكات و ڕۆژی قیامەت پەشیمان ئەبێتەوە ."},{"id":11,"translation":"[ وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا ] وە هیچ نەفسێك كە ئەجەل و كاتی مردنی هات خوای گەورە مۆڵەتی پێ نادات و مردنەكەی دواناخات [ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١١) ] وە خوای گەورە زۆر زانیاریەكی وردی هەیە بەو كردەوانەی كە ئێوە ئەیكەن، وە هیچ شتێكى لێناشاردرێتەوە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (مونافیقون) والحمد لله."}]},{"id":64,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (تەغابون) (واتە: بەكەمدانان، چونكە بەهەشتییەكان عەقڵى دۆزەخییەكان بەكەم دەزانن كە كوفریان هەڵبژاردووە بەسەر ئیماندا) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (تەغابوون) سورەتێكى مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (تەغابوون) (١٨) ئایەتە. ٣- سورەتى (تەغابوون) زنجیرەى شەست و چوارەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (تەغابوون) لە دواى سورەتى (تەحریم) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: ئەگەر چی سورەتى (تەغابوون) سورەتێكى مەدەنییە، بەڵام زۆرتر باس و تەوەرەكانى بریتین لە چارەسەر كردن و باسكردنى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕ. وە هەروەها باسی ئەوەمان بۆ دەكات كە خواى گەورە دروستكارى هەموو شتێكەو بەریوەبردنى ئەم گەردونە فراوان و گەورەیە هەموى لە ژێر ویست و ئیرادەى خۆیدایە. وە باسی ئەوەمان بۆ دەكات كەوا زانستی خواى گەورە لەوپەڕى تەواویدایەو سنورى نییە، وە ئەوەى كە لە ئاسمانەكان و زەویدایە دەیزانێت و هیچ شتێكى لێ شاراوەو نادیار نییە. جگە لەوانەش باسی وەرگرتنەوەى پاداشت و سزا دەكات لە رۆژى دواییدا، وە خواى گەورە عەدل و دادگەرى هەیە لە حوكمەكانیداو زوڵم و ستەمى لەسەر نەفسی خۆی حەرام كردوە. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هەرچی لە ئاسمانەكان و زەوییەكان هەیە لە فریشتەو جنی و مرۆڤ و ئاژەڵ و باڵندەو گیانەوەرو بێگیانەكان هەموویان خوای گەورە بە پاك ڕائەگرن لە هەموو كەموكوڕییەك, وە زیكرو عیبادەتی خوای گەورە ئەكەن [ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ ] موڵكى ئاسمانەكان و زەویەكان هەمووی تەنها هی خوای گەورەیەو بە تاك و تەنها خۆى هەڵسوكەوتى تێدا دەكات، وە هەر خوای گەورە شایەنی حەمدو سەناو ستایشە [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١) ] وە خوای گەورە تواناو دەسەڵاتی بەسەر هەموو شتێكدا هەیە ."},{"id":2,"translation":"[ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ فَمِنْكُمْ كَافِرٌ وَمِنْكُمْ مُؤْمِنٌ ] خوای گەورە ئەو خوایەیە كە ئێوەی دروست كردووە ئێوەش هەتانە كافرە وە هەتانە باوەڕدارە, هەیە كوفری هەڵبژاردووە بە ویستی خۆی، وە هەیشە ئیمانی هەڵبژاردووە [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٢) ] وە خوای گەورە زۆر بینایە بە كردەوەكانی ئێوەو هەموو شتێك ئەبینێ و هیچ شتێكی لێناشاردرێتەوە ."},{"id":3,"translation":"[ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] خوای گەورە ئاسمانەكان و زەوی دروست كردووە بە حەق و دادپەروەری، وە بە حیكمەت، یاخود دروستی كردوون بۆ ئەوەی حەق ئاشكرا بكات و دینەكەی خۆی سەربخات [ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ ] وە بە جوانترین شێواز شێوەی ئێوەی كێشاوە كە لەسەر پێی خۆتان ڕاوەستاون و ئەو شێوە جوانەی پێ بەخشیوون [ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (٣) ] وە گەڕانەوەیش تەنها بۆ لای خوای گەورەیەو بۆ لای كەسی تر نییە ."},{"id":4,"translation":"[ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ ] هەرچی لە ئاسمانەكان و زەویدا ڕووئەدات خوای گەورە زانیاری بە هەمووی هەیەو هیچی لە خوای گەورە ناشاردرێتەوە, وە خوای گەورە زانیاری بەو شتانە هەیە كە ئێوە ئەیشارنەوە وە بەوەیشى كە ئاشكرای ئەكەن و لاى خواى گەورە یەكسانە [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٤) ] وە خوای گەورە زۆر زانایە بەو دڵەى كە لە سینگدایە كە چیتان تێدا شاردۆتەوە ."},{"id":5,"translation":"[ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ ] ئایا لە قورئانی پیرۆزدا هەواڵ و بەسەرهاتی كافرانی پێشترتان بۆ نەهاتووە كە ئیمانیان نەهێناوە چۆن خوای گەورە لەناوی بردوون، واتە: بە دڵنیایی ئەو هەواڵانەتان پێگەیشتووە [ فَذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ ] كە لە دونیادا بەهۆی باوەڕ نەهێنان و كردەوەى خراپیان بە سەختترین شێواز سزایان چەشت [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٥) ] وە لە ڕۆژی قیامەتیش سزایەكی زۆر بە ئێش و ئازاریان بۆ هەیە لەناو ئاگری دۆزەخدا ."},{"id":6,"translation":"[ ذَلِكَ بِأَنَّهُ كَانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] خوای گەورە لە دونیاو قیامەت سزایان ئەدات لەبەر ئەوەی پێغەمبەرانیان بە موعجیزەو بەڵگەی ڕوون و ئاشكراوە بۆیان هاتن [ فَقَالُوا أَبَشَرٌ يَهْدُونَنَا ] ئەوانیش ئەیانووت: ئایا مرۆڤ ببێ بە پێغەمبەرو هیدایەتی ئێمە بدات! [ فَكَفَرُوا وَتَوَلَّوْا ] بۆیە كوفریان كردو پشتیان هەڵكرد لە پێغەمبەرانیان [ وَاسْتَغْنَى اللَّهُ ] وە خوای گەورەش بێ پێویستە لە ئیمان هێنان و عیبادەتی ئەوان [ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَمِيدٌ (٦) ] وە خوای گەورە زۆر دەوڵەمەندو بێ پێویستە لە دروستكراوەكانی، وە خوای گەورە زۆر سوپاسكراوە لەلایەن هەموو دروستكراوەكانى ."},{"id":7,"translation":"[ زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا ] كافران بە گومانی خۆیان ئەڵێن: زیندوو بوونەوە نییەو زیندوو ناكرێینەوە. سوێند خواردن بە خواى گەورە [ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بڵێ: بەڵێ سوێند بێت بە پەروەردگارم بە دڵنیایی ئێوە زیندوو ئەكرێنەوە پاشان هەواڵتان پێ ئەدرێ بەو كردەوانەی كە لە دونیادا كردووتانە وە سزا وەرئەگرن لەسەری [ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧) ] وە ئەمەیش لای خوای گەورە زۆر ئاسانە كە زیندووتان بكاتەوەو لێپرسینەوەتان لەگەڵدا بكات و سزاتان بدات، ئەمە سێیەم ئایەتە كە خواى گەورە فەرمان بە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەكات كە سوێند بخوات بە خواى گەورە لەسەر زیندوو بوونەوە، ئایەتى یەكەم لە سوورەتى (یونس/ ٥٣) [ وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٥٣) ]. ئایەتى دووەم لە سوورەتى (سەبەء/ ٣) [ وَقَالَ الذين كَفَرُواْ لاَ تَأْتِينَا الساعة قُلْ بلى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ ]."},{"id":8,"translation":"[ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنَا ] بۆیە ئیمان بێنن بە خوای گەورەو پێغەمبەرەكەی و صلى الله علیه وسلم بەو نوورو ڕووناكییەش كە قورئانی پیرۆزە دامان گرتووە [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (٨) ] وە خوای گەورە بە كردەوەكانی ئێوە زۆر زانیاریەكی وردی هەیەو هیچ شتێكی لێ ناشاردرێتەوە."},{"id":9,"translation":"ماناى (تەغابون) [ يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ ] خوای گەورە هەمووتان كۆ ئەكاتەوە لە ڕۆژی كۆكردنەوە كە ڕۆژی قیامەتەو ئەو ڕۆژە ڕۆژی (تەغابونە)، ناوێكە لە ناوەكانی قیامەت، واتە: لەو ڕۆژەدا جیاكارى لە نێوان خەڵكیدا دەردەكەوێت: كافران كوفریان هەڵبژاردووەو كردەوەیان كەم ئەكات و زەرەر دەكەن و بۆ دۆزەخ بەڕێ دەكرێن، وە باوەڕداران ئیمانیان هەڵبژاردووەو كردەوەیان زیاد دەكات و قازانج دەكەن و بەرەو بەهەشت بەڕێ دەكرێن، یاخود بەهەشتییەكان عەقڵى دۆزەخییەكان بەكەم دەزانن كە كوفریان هەڵبژاردووە بەسەر ئیماندا، یاخود زۆرێك لە خەڵكى بێئاگا بوونە لەم رۆژەو لەیادیان كردووەو پەشیمان دەبنەوە بەڵام پەشیمانى دادیان نادات و سوودیان پێ ناگەیەنێت [ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ ] وە هەر كەسێك ئیمان بە خوای گەورە بێنێ وە كردەوەی چاك بكات ئەوە خوای گەورە لە تاوانەكانی ئەبوورێ وە تاوانەكانی بۆ ئەسڕێتەوە, یاخود كەسێكە تووشی بەڵاو موسیبەت ئەبێ بزانێ لەلایەن خوای گەورەیەو ئارام بگرێ و ڕازی بێ, ئەوە خوای گەورە لە تاوانەكانی خۆش ئەبێت [ وَيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] وە ئەیخاتە ناو بەهەشتەوە كـە پڕە لـە باخ و باخات كـە جۆگەلە ئاو بە ژێر باخ و دارو خانووەكانیاندا ئەڕوات بە هەمیشەیی و بە نەمری تیایدا ئەمێننەوە [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٩) ] ئا ئەمە بردنەوەی هەرە گەورەیە هیچ بردنەوەیەك لەمە گەورەتر نییە"},{"id":10,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ خَالِدِينَ فِيهَا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٠) ] وە هەر كەسێك كە كوفری كردبێ وە ئایەتەكانی خوای گەورەی بەدرۆ زانیبێ ئەوانە هاوەڵی ئاگری دۆزەخن و ئەچنە دۆزەخەوەو بە نەمری و هەمیشەیی تیایدا ئەمێننەوە كە خراپترین سەرەنجامە ڕووبەڕوویان ئەبێتەوە ."},{"id":11,"translation":"[ مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] هیچ بەڵاو موسیبەتێك ڕوونادات ئیللا بە ئیزن و قەزاو قەدەری خوای گەورەیە [ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ ] وە هەر كەسێك ئیمان بێنێ بە خوای گەورەو بزانێ ئەمەى توشى بووە لەلایەن خوای گەورەوەیەو ئارام بگرێ و شوكری خوای گەورە بكات و چاوەڕوانى پاداشت بێت و بڵێت: (إنا لله وإنا إلیە راجعون) ئەوا خوای گەورە هیدایەتی دڵی ئەدات و باشترى پێدەبەخشێت [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١١) ] وە خوای گەورە زۆر زانایە بە هەموو شتێك و هیچ شتێكى لێ ناشاردرێتەوە ."},{"id":12,"translation":"[ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] وە ئێوە گوێڕایەڵی خواو گوێڕایەڵى پێغەمبەری خوا بكەن صلى الله علیه وسلم [ فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (١٢) ] بەڵام ئەگەر ئێوە پشت هەڵكەن لە ئیمان هێنان بە خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەوە خۆتان تاوانبارن و پێغەمبەری ئێمە صلى الله علیه وسلم تەنها ئەوەندەی لەسەرە بە ئاشكرا دینەكە بە ئێوە بگەیەنێ، (زوهرى) دەفەرمێت: (پەیام لەلایەن خواوەیەو گەیاندنیشى لەسەر پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم ، ئێمەیش لەسەرمانە پێى رازى بین و تەسلیمى بین) ."},{"id":13,"translation":"[ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١٣) ] زاتی پیرۆزی (اللَّه) ئەو خوایەیە كە بەتاك و تەنها شایەنی پەرستنەو جگە لە زاتی پیرۆزی (اللَّه) كەس شایەنی پەرستن نییەو پەرستراوی حەق تەنها ئەوە، وە با باوەڕداران تەنها تەوەكول بكەنە سەر خوای گەورەو كارەكانیان تەنها بە خوای گەورە بسپێرن."},{"id":14,"translation":"هەندێك ژن و منداڵ دوژمنن! [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ ] ئەی باوەڕداران لەناو خێزانەكان و مناڵەكانتاندا كەسانێك هەن كە دوژمنی ئێوەن لەبەر ئەوەی ڕێگریتان لێ ئەكەن لە خێرو چاكە، یان تووشی تاوانتان ئەكەن جا ئاگاداریان بن و لەو شتانەدا بە قسەیان مەكەن. لێخۆشبوو بن خوا لێتان خۆش دەبێت [ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا ] بەڵام ئەگەر ئێوە لێبووردەو لێخۆشبوو بن و لێیان خۆش بن و لۆمەیان نەكەن [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤) ] ئەوە بە دڵنیایی خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو و بەبەزەییە، (ئیبنو عەبباس) دەفەرمێت: ئەم ئایەتە لەسەر پیاوانێك دابەزى كە لە مەككە موسڵمان بوون، ویستیان كۆچ بكەن بۆ لاى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم خێزان و منداڵەكانیان رێگایان نەدان، دواتر كاتێك هاتن بینیان خەڵكى لە دین شارەزا بوونە ویستیان سزاى خێزان و منداڵەكانیان بدەن خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد)."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ ] بەڕاستی ماڵ و منداڵتان تاقیكردنەوەیەو خوای گەورە بەهۆی ماڵ و منداڵەوە تاقیتان ئەكاتەوە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم وتارى دەدا، ئیمامى (حەسەن و حوسێن) منداڵ بوون هاتن و دەكەوتن، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەسەر مینبەرەكەى دابەزى و هەڵیگرتن و لە پێش خۆى داینان و فەرمووى: (خواى گەورە راستى فەرمووە كە ماڵ و منداڵ تاقیكردنەوەن، ئەم دوو منداڵەم بینى دەڕۆیشتن و دەكەوتن خۆم بۆ نەگیرا تا وتارەكەم بڕى و هەڵمگرتن) [ وَاللَّهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ (١٥) ] وە لە رۆژى قیامەت ئەجرو پاداشتێكی زۆر گەورە لای خوای گەورە هەیە بۆ ئەو كەسانەی كە بەهۆی ماڵ و منداڵەوە تووشی تاوان نابن وە لە گوێڕایەڵی خوای گەورە لانادەن ."},{"id":16,"translation":"[ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ] چەندێك لە تواناتاندا هەیە ئەوەندە تەقوای خوای گەورە بكەن، ئەم ئایەتە ئایەتەكەی تری نەسخ كردەوە كە ئەفەرمووێ: [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ ] (آلِ عِمْرَانَ: ١٠٢) نەخێر ئێستا چەندێك لە تواناتاندا هەیە بە گوێرەی تواناتان تەقوای خوای گەورە بكەن [ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا ] وە گوێ بگرن بۆ فەرمانەكانی خواو پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم وە گوێڕایەڵ بن و بە لاى راست و چەپدا لامەدەن [ وَأَنْفِقُوا خَيْرًا لِأَنْفُسِكُمْ ] وە لە پێناو خواى گەورەدا ببەخشن ئەمە بۆ خۆتان باشترە، (واتە: ئەگەر نەبەخشن بۆ دونیاو قیامەتتان خراپە). خۆپاراستن لە رەزیلى [ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٦) ] وە هەر كەسێك خۆی بپارێزێ لە ڕەزیلی و چرووكی نەفسی خۆی و زەكاتی ماڵەكەی بدات و لە پێناو خوای گەورە ببەخشێت ئەوە بەڕاستی ئەو كەسە سەرفرازە ."},{"id":17,"translation":"[ إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ] ئەگەر ئێوە قەرزێكی باش بە خوای گەورە ببەخشن، واتە: ماڵەكانتان لە پێناو خوای گەورە ببەخشن بە نیەتێكی پاكەوە ئەوە خوای گەورە چەند قاتێك ئەجرو پاداشتان ئەداتەوە یەك بە دە تا یەك بە حەوت سەد تا زیاتر مەگەر خوای گەورە خۆی بزانێ، وە لە تاوانەكانتان خۆش ئەبێ [ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ (١٧) ] وە خوای گەورە سوپاسی هەر كەسێك ئەكات كە كردەوەی چاك بكات وە لەسەر كەم پاداشتی زۆر ئەداتەوە, وە پەلە ناكات لە سزادانی خراپەكاران."},{"id":18,"translation":"[ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١٨) ] خوای گەورە زانای نهێنی و ئاشكرایە، وە خوای گەورە زۆر بەعیززەت و باڵادەست و داناو كاربەجێیە، والله أعلم. بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (تەغابون) والحمد لله."}]},{"id":65,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (¬ته‌ڵاق) (واته‌: جیابوونه‌وه‌ى ژن و پیاو له‌یه‌كترى) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (١٢) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {ته‌ڵاقى سوننى و ته‌ڵاقى بیدعى} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ باوه‌ڕدارانیش ئه‌گه‌ر ویستتان خێزانه‌كانتان ته‌ڵاق بده‌ن ئه‌وه‌ ته‌ڵاقیان بده‌ن له‌ كاتی عیدده‌ی خۆیاندا، كاتی عیدده‌ی ئافره‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ته‌ڵاقی سوننی بێ، واته‌: كاتێك كه‌ ویستت ته‌ڵاقی بده‌ی له‌ حه‌یزو سووڕی مانگانه‌ نه‌بێ، وه‌ له‌ پاكێتیه‌كدا نه‌بێ كه‌ جیماعت له‌گه‌ڵدا كردبێ، وه‌ نه‌شزانی ئایا حه‌ملی هه‌یه‌ یان نا، ته‌ڵاق به‌و شێوازانه‌ بوو ئه‌وا بیدعییه‌و گوناهبار ده‌بیت، وه‌ زانایان بۆچونیان جیاوازه‌ ئایا ئه‌و ته‌ڵاقه‌ بیدعییه‌ ده‌كه‌وێت یان نا؟ ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ ده‌كه‌وێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر وانه‌بوو له‌ پاكێتیه‌كدا بوو كه‌ جیماعت له‌گه‌ڵ نه‌كردبوو، یان حه‌مله‌كه‌ی ده‌ركه‌وتبوو ئه‌و كاته‌ ته‌ڵاقه‌كه‌ سوننیه‌و به‌م شێوازانه‌ ته‌ڵاقیان بده‌ن، ته‌ڵاقێكى تر هه‌یه‌ نه‌ سوننیه‌و نه‌ بیدعییه‌و دروسته‌ هه‌ر كاتێك ئافره‌ت ته‌ڵاق بده‌یت ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌و ئافره‌تانه‌ى نه‌كه‌وتونه‌ته‌ سوڕى مانگانه‌وه‌ له‌ بچوكیدا، وه‌ ئه‌وانه‌ى له‌ سوڕى مانگانه‌ كه‌وتونه‌ له‌ گه‌وره‌ییدا، وه‌ ئافره‌تێك كه‌ پێش گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاق بدرێت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - (حه‌فصه‌)ى ته‌ڵاقدا، جبریل هات فه‌رمووى بیگه‌ڕێنه‌وه‌ چونكه‌ به‌رۆژ زۆر به‌رۆژوو ده‌بێت، وه‌ به‌شه‌ویش زۆر شه‌ونوێژ ده‌كات، وه‌ ئه‌و له‌به‌هه‌شتیشدا خێزانته‌، پێغه‌مبه‌ری خوایش - صلی الله علیه وسلم - گه‌ڕاندییه‌وه‌، وه‌ (ئیبنو عومه‌ر) خێزانه‌كه‌ى ته‌ڵاقدا له‌كاتى سوڕى مانگانه‌دا بوو، (ئیمامى عومه‌ر) به‌ پێغه‌مبه‌ری خواى - صلی الله علیه وسلم - وت: ئه‌ویش فه‌رمووى: (پێى بڵێ با بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ پاشان بیهێلێته‌وه‌ تا پاك ده‌بێته‌وه‌، پاشان ده‌كه‌وێته‌وه‌ سوڕى مانگانه‌، پاشان پاك ده‌بێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ویستى ته‌ڵاقى بدات ئه‌وا با له‌ كاتى پاكى ته‌ڵاقى بدات كه‌ جیماعى له‌گه‌ڵ نه‌كردبێت، ئه‌مه‌ ئه‌و عیدده‌یه‌یه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى پێ كردووه‌ ئافره‌تى تێدا ته‌ڵاق بدرێت، پاشان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌) [ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ ] وه‌ كاته‌كه‌یشی بژمێرن وه‌ بزانن كه‌ی ته‌ڵاقتان داوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی عیدده‌كه‌ دیاریكراو بێ، كه‌ ئافره‌ت ته‌ڵاق درا عیدده‌كه‌ی سێ (قورئه‌) واته‌: سێ حه‌یزه‌ سێ جار بكه‌وێته‌ سووڕی مانگانه‌وه‌ [ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و سه‌رپێچی مه‌كه‌ن {له‌ ته‌لآقى ره‌جعى نابێت ژن له‌ ماڵ ده‌ربكرێت} [ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ ] وه‌ كه‌ ئافره‌تتان ته‌ڵاق دا ته‌ڵاقی (ره‌جعی) بوو (واته‌: ته‌ڵاقی یه‌كه‌م یان دووه‌م بوو) له‌ ماڵه‌كانیان ده‌ریان مه‌كه‌ن با له‌ ماڵه‌كانیاندا بمێننه‌وه‌، (ماڵه‌كانى داوه‌ته‌ پاڵ ئافره‌تان بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ بزان شایانى ئه‌وه‌ن له‌ ماڵ بمێننه‌وه‌و ده‌ریاننه‌كه‌ن، حیكمه‌تیش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ردووكیان پێكه‌وه‌ له‌ ماڵ بن و لێك نزیك بن نزیكتره‌ كه‌ رێكبكه‌ون، به‌ تایبه‌تى ئافره‌تى ژیر زیاتر گرنگى به‌ پیاوه‌كه‌ى ده‌دات و داواى لێبوردنى لێده‌كات و بایه‌خ به‌ خۆى ده‌دات تا بیگه‌ڕێنێته‌وه‌) [ وَلَا يَخْرُجْنَ ] وه‌ با ئافره‌تانیش خۆیشیان نه‌ڕۆن و ماڵ به‌جێنه‌هێلن [ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ] ئیلا ئه‌گه‌ر ئه‌و ئافره‌ته‌ فاحیشه‌و كارێكی خراپی كردو پیاو له‌به‌ر ئه‌وه‌ ته‌ڵاقیدا وه‌كو زیناكردن یان زماندرێژی و ده‌مدرێژی و جوێن دان و قسه‌كردن به‌ پیاوه‌كه‌ یان به‌ كه‌سوكاری پیاوه‌كه‌ ئه‌و كاته‌ بۆی هه‌یه‌ بینێرێته‌وه‌ ماڵی باوكی [ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌مه‌ شه‌رع و سنووری خوای گه‌وره‌یه‌و بۆى دیاری كردوون و ئه‌م سنوورانه‌ مه‌به‌زێنن [ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌رع و سنووری خوای گه‌وره‌ ببه‌زێنێ ئه‌وه‌ زوڵم و سته‌می له‌ خۆی كردووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تووشی سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بێ [ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا (١) ] تۆ نازانی له‌وانه‌یه‌ كه‌ ته‌ڵاقی یه‌كه‌م یان دووه‌مت داو ئه‌و ماوه‌ى عیدده‌یه‌ كه‌ سێ مانگه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ هێشتته‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌و ژن و پیاوه‌ ڕێكبكه‌ون و پیاوه‌كه‌ خێزانه‌كه‌ی خۆی بگه‌ڕێنێته‌وه‌و په‌شیمان بێته‌وه‌ له‌و ته‌ڵاقه‌ی كه‌ داوێتی."},{"id":2,"translation":"[ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئافره‌تان نزیك بوو عیدده‌كه‌یان ته‌واو بێت و سێ جار كه‌وتنه‌ سووڕی مانگانه‌وه‌ [ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ] یان ئه‌وه‌تا بیانگه‌ڕێننه‌وه‌ به‌ڵام به‌ چاكه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ زیانی پێ بگه‌یه‌نی، یان ئه‌گه‌ر ویستت هه‌ر به‌یه‌كجاری لێى جیابیته‌وه‌ ئه‌وه‌ به‌ چاكه‌ لێی جیابه‌ره‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ مافه‌كانی هه‌مووی پێ بده‌ی، نه‌ك بگاته‌ كۆتایی ئه‌وه‌ی كه‌ عیدده‌كه‌ی ته‌واو بێ دیسان بیهێنیته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌ره‌رو زیانی پێ بگه‌یه‌نی، یان ده‌ستی لێ هه‌ڵگریت و ئازاری بده‌یت و جوێنى پێبده‌یت، یان مافه‌كانی پێ نه‌ده‌ی ئه‌مانه‌ حه‌رامه‌ { ته‌لآقدان و هێنانه‌وه‌ پێویستى به‌ دوو شایه‌ته‌} [ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ خێزانتان ته‌ڵاقدا با دوو كه‌سی دادپه‌روه‌ر شایه‌ت بن، وه‌ كه‌ هێناشتانه‌وه‌و موراجه‌عه‌شتان كردن با دوو كه‌سى دادپه‌روه‌ر شایه‌ت بن [ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ] وه‌ شایه‌ته‌كانیش با له‌به‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌و شایه‌تییه‌ چۆنه‌ به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری شایه‌تییه‌كه‌ بده‌ن [ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاری ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كات كه‌ باوه‌ڕیان به‌خواو به‌ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات به‌وه‌ی كه‌ سنووری خوای گه‌وره‌ نه‌به‌زێنێ و تاوان و سه‌رپێچی نه‌كات وه‌ خێزانه‌كه‌ی ته‌ڵاقدا له‌سه‌ر سوننه‌ت ته‌ڵاقی بدات، وه‌ گه‌ڕاندییه‌وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بیگه‌ڕێنێته‌وه‌، وه‌ شایه‌ت دابنێ [ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا (٢) ] ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌رووی خێری لێ ئه‌كاته‌وه‌ له‌و كێشه‌یه‌ی كه‌ كه‌وتۆته‌ ناوی و ڕزگاری ئه‌كات، وه‌ له‌ ناخۆشییه‌كانى دونیاو قیامه‌ت رزگارى ده‌كات، یاخود كه‌وته‌ ناو هه‌ر شوبهه‌و گومانێك له‌ دیندا خوای گه‌وره‌ ده‌رووی لێ ئه‌كاته‌وه‌و ڕزگاری ئه‌كات، یاخود له‌سه‌ره‌مه‌رگدا له‌ ناخۆشییه‌كانی سه‌ره‌مه‌رگ ڕزگاری ئه‌كات، (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: (گه‌وره‌ترین ئایه‌ت له‌ قورئاندا كه‌ كردنه‌وه‌ى ده‌روى خێرى تێدا بێت ئه‌م ئایه‌ته‌یه‌)."},{"id":3,"translation":"[ وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك سنووری خوا نه‌به‌زێنێ و ته‌ڵاقدان و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی له‌سه‌ر سوننه‌ت بێ خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزی ئه‌دات به‌ شێوازێك كه‌ به‌ خه‌یاڵیدا نه‌هاتووه‌، به‌ڵام كه‌سێك كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ نه‌كات یان ته‌ڵاقدان و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی له‌سه‌ر سوننه‌ت نه‌بوو له‌سه‌ر بیدعه‌ بوو ئه‌و كاته‌ ته‌سكی و ته‌نگی له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ سه‌رپێچی ئه‌حكامه‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن [ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كاره‌كانی به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێرێ و ته‌وه‌كول بكاته‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌و متمانه‌ی به‌ خوای گه‌وره‌ بێت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ی به‌سه‌ به‌وه‌ی كه‌ كاره‌كانی بۆ جێبه‌جێ بكات [ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ كاری خۆی ئه‌باته‌ سه‌رو جێبه‌جێى ده‌كات و هیچ كه‌سێك ناتوانێ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات، یان خوای گه‌وره‌ بێ ده‌سه‌ڵات بكات [ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا (٣) ] خوای گه‌وره‌ بۆ هه‌موو شتێك كاتی دیاری كردووه‌و ته‌سكی و ته‌نگانه‌ كاتی خۆی هه‌یه‌و كۆتایی دێت، وه‌ خۆشیش كاتی خۆی هه‌یه‌و كۆتایی دێت، یاخود بۆ كه‌وتنه‌ سووڕی مانگانه‌و عیدده‌و ئه‌وانه‌ هه‌مووی خوای گه‌وره‌ كاتی دیاری كردووه."},{"id":4,"translation":"{عیدده‌ى ئه‌و ئافره‌تانه‌ى ناكه‌ونه‌ سوڕى مانگانه‌وه‌} [ وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ ] (ئوبه‌ى كوڕى كه‌عب) فه‌رمووى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - عیدده‌ى چه‌ند ئافره‌تێك له‌ قورئاندا باس نه‌كراوه‌ وه‌كو ئه‌وانه‌ى كه‌م ته‌مه‌نن و نه‌كه‌وتونه‌ته‌ سوڕى مانگانه‌وه‌، وه‌ ئه‌وانه‌ى ته‌مه‌نیان گه‌وره‌یه‌و له‌سوڕى مانگانه‌ كه‌وتوونه‌، وه‌ ئه‌وانه‌ى دووگیانن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ بێ ئومێد بوونه‌ له‌ كه‌وتنه‌ سووڕی مانگانه‌ له‌به‌ر گه‌وره‌یى ته‌مه‌نیان، وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ هێشتا كه‌م ته‌مه‌نن و نه‌كه‌وتوونه‌ته‌ سووڕی مانگانه‌وه‌، وه‌ ئێوه‌ گومانتان هه‌بوو له‌ عیدده‌كه‌یان و نه‌تانزانی عیدده‌یان چه‌نده‌ ئه‌وه‌ عیدده‌ی ئه‌وانه‌ سێ مانگه‌ {عیدده‌ى ئافره‌تى دووگیان دانانى حه‌مله‌كه‌یه‌تى} [ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئافره‌ت ته‌ڵاقدرا یان مێرده‌كه‌ی مردو دووگیان بوون ئه‌و كاته‌ عیدده‌یان بریتییه‌ له‌ دانانی حه‌مله‌كه‌یان، هه‌ر كاتێك حه‌مله‌كه‌یان دانا ئه‌وه‌ عیدده‌كه‌یان كۆتایی هاتووه‌ ئه‌گه‌ر ته‌نها رۆژێكیش بێت [ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا (٤) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات و خۆی له‌ تاوان بپارێزێ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ كاروباری له‌ دونیاو قیامه‌تدا بۆ ئاسان ئه‌كات، یان ته‌ڵاقدان و گه‌ڕاندنه‌وه‌و هێنانه‌وه‌ی خێزانه‌كه‌ی له‌سه‌ر سوننه‌ت بێ خوای گه‌وره‌ كاروباره‌كانی بۆ ئاسان ئه‌كات."},{"id":5,"translation":"[ ذَلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ] ئه‌مه‌ شه‌رع و فه‌رمان و حوكمی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ ئێوه‌ی دابه‌زاندووه‌ [ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ ] وه‌هه‌ر كه‌سێك ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات و سنووری خوای گه‌وره‌ نه‌به‌زێنێ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانی خۆش ئه‌بێ و ئه‌یسڕێته‌وه‌ [ وَيُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا (٥) ] وه‌ ئه‌جرو پاداشتیشی زۆر گه‌وره‌ ئه‌كات و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌داته‌وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تیش كه‌ بریتیه‌ له‌ به‌هه‌شت."},{"id":6,"translation":"[ أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ ] ئافره‌ت كاتێك كه‌ ته‌ڵاقی (ره‌جعی) بوو ته‌ڵاقى یه‌كه‌م یان دووه‌م بوو مافی خۆیه‌تی له‌ ماڵدا بمێنێته‌وه‌و جێگیریان بكه‌ن له‌ ماڵه‌كانتان به‌ گوێره‌ی توانای خۆتان {ئافره‌ت ناچار مه‌كه‌ن داواى ته‌ڵاق بكات} [ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ ] به‌ڵام لێیان ته‌سك و ته‌نگ مه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ نه‌فه‌قه‌دا یان له‌ جێگادا له‌ ماڵدا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ناچار بن خۆیان داوای ته‌ڵاق بكه‌ن، یاخود ماڵ به‌جێ بهێلن یان بڵێ ماره‌یی و هیچم ناوێ ته‌نها ڕزگارم بێ له‌ ده‌ستی، یاخود لێ ته‌سك كردنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ته‌ڵاقی بدا ڕۆژێك دوو ڕۆژی مابێ و بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ژیانی لێ تاڵ و ته‌سك بكات ئه‌مانه‌ هه‌مووی حه‌رامه‌و بێ ئه‌مری خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ڵاقه‌كه‌ ڕه‌جعی بوو (ته‌ڵاقى یه‌كه‌م یان دووه‌م) بوو ئه‌وه‌ گومانی تیادا نیه‌ ئافره‌ت نه‌فه‌قه‌و شوێن و جێگاى مانه‌وه‌ى هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سێیه‌م ته‌ڵاق بوو ته‌ڵاقی (بائین) بوو نه‌ نه‌فه‌قه‌ی هه‌یه‌ نه‌ سوكناو شوێنی مانه‌وه‌ى هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو ئافره‌ت حه‌ملی هه‌بوو ئه‌و كاته‌ خیلاف له‌ نێوان زاناكاندا هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئایا واجبه‌ نه‌فه‌قه‌ی بكات یان نا [ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ] به‌ڵام ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ڵاقى (بائین)یش بوو دووگیان بوو پێویسته‌ له‌سه‌ری نه‌فه‌قه‌ی بكات تا حه‌مله‌كه‌ی دائه‌نێ و منداڵه‌كه‌ى ده‌بێت [ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ منداڵه‌كه‌ی دانا ئه‌گه‌ر شیری به‌ منداڵه‌كه‌دا ئه‌بێ پیاوه‌كه‌ پاره‌ی ئه‌و شیره‌ بدات به‌ ئافره‌ته‌كه‌ كه‌ شیر به‌ منداڵی پیاوه‌كه‌ ئه‌دا، به‌ڵام سه‌ره‌تای شیره‌كه‌ كه‌ ژه‌گی پێ ئه‌ووترێ ئه‌وه‌ واجبه‌ له‌سه‌ر ئافره‌ت ئه‌وه‌ی بداتێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سوودێكی زۆری بۆ منداڵ هه‌یه‌ [ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ ] وه‌ ژن و پیاوه‌كه‌ كه‌ له‌ یه‌ك جیابوونه‌ته‌وه‌ با له‌ نێوان خۆیاندا به‌ چاكه‌ ڕاوێژ بكه‌ن، وه‌ ڕێك بكه‌ون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ مانگانه‌ ئه‌و پیاوه‌ چه‌ندێك پاره‌ بدات به‌و ئافره‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ شیر به‌ منداڵه‌كه‌ ئه‌دات [ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ڕێك نه‌كه‌وتن پیاوه‌كه‌ پاره‌یه‌كی كه‌می ئه‌داو ئافره‌ته‌كه‌ پێی ڕازی نه‌ئه‌بوو، یان ئافره‌ته‌كه‌ داوای زۆری ئه‌كردو پیاوه‌كه‌ بۆی نه‌ئه‌درا [ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَى (٦) ] ئه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ پیاوه‌كه‌ ئه‌توانێ منداڵه‌كه‌ وه‌ربگرێته‌وه‌و بیدات به‌ ئافره‌تێكی ترو ئافره‌تێكی تر به‌ كرێ بگرێ و شیر بدات به‌و منداڵه‌، به‌ڵام تا دایكی خۆی ڕێك بكه‌وێ له‌گه‌ڵیدا ئه‌و له‌ پێشتره‌ كه‌ شیر به‌ منداڵه‌كه‌ی خۆی بدات وه‌ پیاوه‌كه‌یش ئه‌بێ پاره‌و كرێی ئه‌و شیره‌ی بداتێ."},{"id":7,"translation":"[ لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ] ئه‌گه‌ر پیاوێك ده‌وڵه‌مه‌نده‌ با پاره‌ی باش به‌ خێزانه‌كه‌ی خۆی بدات كه‌ ته‌ڵاقی داوه‌ له‌سه‌ر شیردان به‌ منداڵه‌كه‌ [ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك فه‌قیرو هه‌ژار بوو [ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ] ئه‌وه‌ با به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیووه‌ پاره‌ی شیره‌كه‌ بدات به‌ ئافره‌ته‌كه‌، واته‌: با له‌گه‌ڵ یه‌كدا ڕێك بكه‌ون به‌ گوێره‌ی ئه‌مه‌، یان با پیاو نه‌فه‌قه‌ى ماڵ و منداڵى بكات به‌ گوێره‌ى تواناى خۆى له‌ زۆر زۆرو له‌ كه‌م كه‌م [ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا ] خوای گه‌وره‌ ته‌كلیف له‌ هیچ كه‌سێك ناكات ئیلا به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ پێی به‌خشیوه‌و به‌ گوێره‌ی توانای خۆی [ سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا (٧) ] خوای گه‌وره‌ له‌ دوای هه‌موو ته‌سكی و ته‌نگی و ناڕه‌حه‌تیه‌ك فراوانی و ده‌وڵه‌مه‌ندی و خۆشی دێنێ."},{"id":8,"translation":"[ وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُكْرًا (٨) ] زۆرێك له‌ خه‌ڵكی دێ و شاره‌كان ئه‌وانه‌ی سه‌ركه‌شی و سه‌رپێچى فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ پشتیان له‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ كردووه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا سزاى ئه‌مانه‌ی داوه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌خت به‌ نه‌بوونی و وشكه‌ساڵی و برسێتی و ترس و تیاچوون و زاڵ بوونی دوژمن، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌و خراپیان ده‌دات به‌ ئاگری دۆزه‌خ - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":9,"translation":"[ فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا ] ئه‌مانه‌ سه‌ره‌نجامی سزای قورسی خۆیان چه‌شت به‌هۆی ئه‌و كوفرو سه‌رپێچییه‌ی كه‌ كردیان [ وَكَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهَا خُسْرًا (٩) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی كاره‌كه‌یشیان زه‌ره‌رمه‌ندی بووه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا خۆیان و ماڵ و منداڵ و سه‌روه‌ت و سامانیان هه‌مووی دۆڕاندو فه‌وتاند."},{"id":10,"translation":"[ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا ] خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزایه‌كی زۆر سه‌ختی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ [ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ الَّذِينَ آمَنُوا ] ئه‌ی ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵن له‌ ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتوونه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئێوه‌ وه‌كو ئه‌و كافرو بێباوه‌ڕانه‌ مه‌بن له‌ ئوممه‌ته‌كانی تر كه‌ سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان كرد [ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْرًا (١٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زیكرێكی بۆ ئێوه‌ دابه‌زاندووه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ یاخود پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":11,"translation":"[ رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌ردا ئه‌خوێنێته‌وه‌ [ مُبَيِّنَاتٍ ] كه‌ ڕوون و ئاشكران [ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] تا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌هۆی ئه‌و زیكرو قورئانه‌وه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و شوێنی ئه‌كه‌ون وه‌ كرده‌وه‌ی چاك ئه‌كه‌ن ده‌ربكات له‌ تاریكییه‌كانی كوفرو شیرك و تاوان و نه‌زانى بۆ ڕووناكی و نووری ئیسلام و ئیمان و كرده‌وه‌ی چاك و زانست و زانیارى [ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ئیمان به‌ خوای گه‌وره‌ بێنێ وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكات، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ئه‌یخاته‌ ناو باخ و باخاتێكه‌وه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دار و ماڵه‌كاندا ئه‌ڕوات وه‌ به‌ نه‌مری و به‌ هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا (١١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزی فراوانیان پێ ئه‌دات له‌ هه‌ر شتێك كه‌ ویستیان لێبێت و داواى بكه‌ن."},{"id":12,"translation":"{حه‌وت ئاسمان و حه‌وت زه‌وى هه‌یه‌} [ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ حه‌وت ئاسمانی دروست كردووه‌ وه‌ له‌ زه‌ویش هاوشێوه‌یان، واته‌: حه‌وت زه‌ویشی دروست كردووه‌ وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌ی صه‌حیحی پێغه‌مبه‌ریشدا - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ [ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ ] ئه‌مرو فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ دائه‌به‌زێ له‌ نێوان هه‌ر حه‌وت ئاسمان و هه‌ر حه‌وت زه‌ویه‌كه‌ [ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ] تا بزانن خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا (١٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایی زانست و زانیاری خوای گه‌وره‌ ده‌وری هه‌موو شتێكی داوه‌و هیچ شتێك نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری پێ نه‌بێ و ئاگای لێ نه‌بێت، والله أعلم."}]},{"id":66,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (تەحریم) (واتە: حەرامكردن) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (تەحریم) سورەتێكى مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (تەحریم) (١٢) ئایەتە. ٣- سورەتى (تەحریم) زنجیرەى شەست و شەشەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (تەحریم) لە دواى سورەتى (حوجورات) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (تەحریم) كۆمەڵێك تەوەرو باس دەگرێتە خۆی كە پەیوەستن بە بابەتە تەشریعییەكانەوە، وە تەوەرى سەرەكى لەو سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە چارەسەر كردنى هەندێ حوكم و باسی پەیوەست بە ماڵی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم و دایكانى باوەڕداران كە خێزانەكانى پێغەمبەرن رەزاى خواى گەورەیان لێ بێت، ئەمەش بۆ رێكخستن و پێكهێنانى خێزان و ماڵێكى تۆكمەو توندوتۆڵی موسڵمانان و نیشاندانى نمونەیەكى تەواو و بێ كەموكووڕى لە خێزانێكى دڵشاد و بەختەوەرو دوور لەگرفت و كێشەو دووبەرەكى. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ حەڵاڵ لە خۆتان حەرام مەكەن [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاتَ أَزْوَاجِكَ ] ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بۆ شتانێك لەسەر خۆت حەرام دەكەی كە خوای گەورە بۆى حەڵال كردووى مەبەستت بەدەست هێنانی ڕەزامەندی خێزانەكانتە، كاری وا مەكە [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١) ] وە خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو بەبەزەییە, هۆی هاتنە خوارەوەی ئەم ئایەتە ئەوە بوو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەلای (زەینەب)ی خێزانی هەنگوینی خوارد (عائیشەو حەفصە)ی خێزانی ڕێك كەوتن كە ئەگەر پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم هاتە لامان ئەڵێین: ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بۆنی دەمت دێت لەبەر ئەوەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم پێی ناخۆش بووە دەمی بۆنی ناخۆشی لێ بێت، كاتێك كە چووە لایان هەر یەك لەوان ئەوەیان پێ وت، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم هەنگوینی لەسەر خۆی حەرام كرد خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد), ڕیوایەتێكی تر كە ئەویش هەر صەحیحە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەگەڵ جارییەكەی كە (ماریەی قیبتی) بووە دایكی ئیبراهیمی كوڕی لە ماڵی (حەفصە)دا كۆبۆتەوە (حەفصە)یش (غیرە) گرتوویەتی پێی ناخۆش بووەو وتوویەتی: ئەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لە ماڵی من و لە ڕۆژی من و لە سرەی مندا؟! پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم (ماریەی قیبتی) لە خۆی حەرام كردووە, خوای گەورە ئەم ئایەتەی دابەزاند (الصحيح المُسنَد): ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بۆ شتێك لەسەر خۆت حەرام ئەكەی كە خوا بۆی حەڵال كردووى, مەبەستت بەدەست هێنانی ڕەزامەندی خێزانەكانتە, وە كەفارەتی بۆی داناوە كە ئەفەرمووێ:"},{"id":2,"translation":"[ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ ] خوای گەورە بۆی تەشریع كردوون كە ئەو سوێندەی كە خواردووتانە سوێندەكەتان هەڵبوەشێننەوەو كەفارەتی بدەن بەوەی كۆیلەیەك ئازاد بكەن، كە نەبوو ژەمە خواردنێك بدەن بە دە فەقیرو دە فەقیر تێر بكەن, یاخود جل و بەرگیان بۆ بكەن، ئەگەر كەسێك نەیتوانی ئەو كاتە سێ ڕۆژ بەڕۆژوو بێت، (وە ئەگەر كەسێك شتێكى حەڵاڵى لە خۆى حەرام كرد وەكو خواردن و خواردنەوەو پۆشاك و خێزان بەو قسەیە حەرام نابێت بەڵام كەفارەتى سوێند خواردن دەكەوێتە سەرى) [ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ ] وە هەر خوای گەورە پشتیوان و سەرخەرو یارمەتیدەری ئێوەیە [ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (٢) ] وە خوای گەورە زۆر زاناو كاربەجێیە ."},{"id":3,"translation":"[ وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا ] پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بە نهێنی قسەی لای یەكێك لە خێزانەكانی كرد كە (حەفصە) بوو وتی: ئەوە (مارییە) م لە خۆم حەرام كردووە, یان لای (زەینەب) بوو كە وتی: هەنگوینم لە خۆم حەرام كردووە، بەڵام بە كەس نەڵێی [ فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ ] بەڵام ئەو خێزانە (حەفصە یان زەینەب) لای عائیشە باسیان كرد [ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ ] وە خوای گەورە بە پێغەمبەری صلى الله علیه وسلم وت و بۆی ئاشكرا كرد كە ئەو خێزانە بەوانی تری وتووە [ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ ] هەندێكی بە حەفصە وت وە هەندێكیشی پێی نەووت وەكو رێزلێنان [ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ ] كاتێك كە پێی وت كە ئەم شتەت بڵاو كردۆتەوە [ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا ] (حەفصە)یش وتی: ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم كێ ئەم هەواڵەی بە تۆ ڕاگەیاند كە من بڵاوم كردۆتەوە؟ [ قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ (٣) ] پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم فەرمووی: خوای گەورە بە منی ڕاگەیاندووەو هەواڵی پێ داوم كە خوایەكە زۆر زانایە وە زانیارییەكی زۆر وردی هەیەو هیچ شتێك لە خوای گەورە ناشاردرێتەوە ."},{"id":4,"translation":"[ إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا ] پاشان خوای گەورە گفتوگۆ لەگەڵ عائیشەو حەفصەدا ئەكات (خوایان لێ ڕازی بێ) ئەگەر ئێوە هەردووكتان تەوبە بكەن و بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوە ئەوە دڵتان بەلای خوای گەورەدا گەڕاوەتەوە، یاخود بەلای تەوبەدا گەڕاوەتەوە، واتە: تەوبە بكەن و جارێكی تر شتی وا مەكەن [ وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ ] بەڵام ئەگەر جارێكی تر یەك بگرن وە هاوكاری یەك بكەن لە بەرامبەر پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم وە نهێنی بدركێنن [ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ ] ئەوە ئەو كاتە خوای گەورە خۆی دۆست و پشتیوان و سەرخەری پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم وە جبریل و بەندە چاك و باوەڕدارەكانى وەكو (ئەبوبەكرو عومەرو عوسمان و عەلی) (خوایان لێ ڕازی بێ) [ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِيرٌ (٤) ] وە لە پاش ئەمانیش مەلائیكەتیش دیسانەوە پشتیوانی پێغەمبەری خوان صلى الله علیه وسلم ."},{"id":5,"translation":"[ عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ ] ئەگەر پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئێوە تەڵاق بدات ئەوا بە دڵنیایی پەروەردگارتان لە جیاتی ئێوە خێزانانێكی لە ئێوە باشتر بە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەبەخشێ [ مُسْلِمَاتٍ ] ئەو خێزانانەی كە بە پێغەمبەری خوای صلى الله علیه وسلم ئەبەخشێ هەموویان ئافرەتانێكی موسڵمانن [ مُؤْمِنَاتٍ ] وە باوەڕدارن [ قَانِتَاتٍ ] وە گوێڕایەڵن بۆ خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم [ تَائِبَاتٍ ] وە تەوبەكارن و لە تاوان و ئەگەڕێنەوە بۆ لای خوا [ عَابِدَاتٍ ] وە پەرستش بۆ خوای گەورە ئەنجام ئەدەن و ملكەچی خوای گەورەن [ سَائِحَاتٍ ] كۆچكەریشن، یاخود بەڕۆژوون كەسانێكن بەردەوام بەڕۆژوون ڕۆژووی سوننەت [ ثَيِّبَاتٍ ] وە هەیانە بێوەژنە [ وَأَبْكَارًا (٥) ] وە هەیشیانە كچە، بەڵام ئەم شتە ڕووی نەدا وە خێزانەكانی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم گەڕانەوە بۆ لای خوای گەورە وە تەوبەیان كرد لەو كارەیان ."},{"id":6,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ] ئەی باوەڕداران خۆتان و ماڵ و منداڵتان بپارێزن لە ئاگرێك كە سووتەمەنییەكەی خەڵكی و بەردە، یاخود بەردەكە مەبەست پێی بتەكانە، خەڵكیش ئەچێتە ئاگری دۆزەخ وە ئەو بتانەیش كە ئێوە ئەتانپەرستن و كردبووتانن بە خوای خۆتان هەمووی لە دۆزەخدا ئەبن بە سووتەمەنی بۆ ئێوەو ئاگری جەهەننەمی پێ خۆش ئەكرێ و ئێوەی پێ ئەسووتێنرێ, جا خۆتان و ماڵ و منداڵتان بپارێزن لەو ئاگرە بەوەی پەروەردەیەكی جوانیان بكەن و فێرە دینیان بكەن و فەرمانیان پێ بكەن بە چاكەو ڕێگریان بكەن لە خراپە بۆ ئەوەی نەچنە ناو ئەو ئاگرەوە [ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ ] ئەو ئاگری دۆزەخە هەندێك مەلائیكەتى لەسەرە كە (زەبانیە)ن خوای گەورە تایبەت بۆ ئەوە دروستی كردوون كەسانێكی زۆر دڵ ڕەقن وە زۆر سەخت و توندو ترسناكن هیچ ڕەحم و بەزەییەك لە دڵیاندا نییە بەرامبەر بە دۆزەخییەكان [ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ ] وە هەر فەرمانێك كە خوای گەورە پێیان بكات ئەوان سەرپێچی فەرمانی خوای گەورە ناكەن [ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ (٦) ] وە هەر فەرمانێكیان پێ بكرێ لەلایەن خوای گەورە ئەوان لە كاتی خۆیدا ڕاستەوخۆ جێبەجێی ئەكەن ."},{"id":7,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ ] كـافران كـە ئەخرێنە ناو ئاگری دۆزەخ پێیان ئەووترێ ئەمڕۆ ئێوە هیچ عوزرو بیانوویەك مەهێننەوەو هیچ عوزرێكتان نییە [ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧) ] ئەم سزایەی كە ئەدرێن سزای ئەو كردەوانەیە كە لە دونیادا خۆتان كردووتانەو ستەمتان لێناكرێت."},{"id":8,"translation":"تەوبەى نەسوح [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا ] ئەی باوەڕداران ئێوە تەوبە بكەن و بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوە بەڵام تەوبەیەكی راستگۆ و نەسوح، ئەوەیە كە مرۆڤ بە ڕاستگۆیی و بەدڵسۆزی تەوبە بكات و ئەوەی لە ڕابردوودا كردوویەتی لێی پەشیمان بێ, وە ئەوەی كە ئێستا لە تاوان ئەیكات دەستی لێ هەڵگرێ, وە عەزیمەتی هەبێ كە لە داهاتوودا نەگەڕێتەوە سەری, وە بە دڵ پەشیمان بێ لەوەی كە ڕابردوو كردوویەتی, بە زمان داوای لێخۆشبوون لە خوای گەورە بكات, بە لاشە دەستی لێ هەڵگرێ, عەزیمەتی هەبێ نەگەڕێتەوە سەری, وە ئەگەر ماف و حەقی خەڵكیش بوو حەقی خەڵكى بگەڕێنێتەوە [ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ ] بە دڵنیایی خوای گەورە لە تاوانەكانتان خۆش ئەبێ ئەگەر تەوبەیەكی وا بكەن [ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] وە ئەتانخاتە بەهەشتەوە كە پڕە لە باخ و باخات كە جۆگەلە ئاو بەژێر دارو خانووەكانیاندا ئەڕوات [ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ ] لەو ڕۆژەدا خوای گەورە پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم باوەڕداران سەرشۆڕ ناكات بەڵكو سەربەرزیان ئەكات [ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ ] وە ئەم باوەڕدارانەوە نوورو ڕووناكیان لەبەر دەست و لەلای ڕاستیشیانەوە دەڕوات و ڕێگای سەر پردی (سیراط) و ساحەی مەحشەریان بۆ ڕووناك ئەكاتەوە [ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا ] باوەڕداران كاتێك ئەبینن نوورو ڕووناكی مونافیقان ئەكوژێتەوە دوعا ئەكەن و دەڵێن: ئەی پەروەردگار نوورەكەی ئێمە نەكوژێتەوەو بەردەوامی پێ ببەخشە وە لێمان خۆشبە [ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٨) ] هەر تۆ تواناو دەسەڵاتت بەسەر هەموو شتێكدا هەیە ."},{"id":9,"translation":"[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ ] ئەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم جیهادی كافران بكە بە شمشێر، وە جیهادی مونافیقان بكە بە بەڵگەى قورئان و سوننەت، وە لەگەڵ كافران سەخت بە لە كاتی جەنگ و شەڕدا وە لەگەڵ مونافیقانیش لە كاتی جێبەجێ كردنی سنوورەكانی خوای گەورە بەسەریاندا [ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ] وە شوێنی كافران و مونافیقان ئاگری دۆزەخە [ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٩) ] كە خراپترین سەرەنجامە."},{"id":10,"translation":"نمونەى كافران [ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ ] خوای گەورە نموونەی كافران دێنێتەوە بە خێزانەكەی نوح و خێزانەكەی لوط (سەڵات و سەلامی خوای گەورەیان لەسەر بێت) [ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ ] كە ئەمانە خێزانی دوو بەندەی چاكی ئێمەو دوو پێغەمبەری خوای گەورە بوون كە نوح و لوط بوون [ فَخَانَتَاهُمَا ] بەڵام خیانەتیان لە مێردەكانیان كرد، خیانەتەكە لە دیندا بووە، واتە: لەسەر دینی پیاوەكانیان نەبوونە نەك خیانەتی ناموس و بەدڕەوشتی بێت، لەبەر ئەوەی خوای گەورە لەبەر ڕێزو حورمەتیان سەرجەم پێغەمبەرانی پاراستووە كە خێزانەكانیان كەسیان داوێن پیس نەبوونە, بەڵام خیانەتەكە ئەوە بووە خێزانی نوح بە نوحی ئەووت ئەم پیاوەی من شێت بووەو تێكچووە, وە كەسێك موسڵمان بوایە ستەمكارانى لێ ئاگادار دەكردنەوە، وە خێزانی لوطيش كاتێك كە میوانیان بهاتایە ئەڕۆی قەومەكەی ئاگادار ئەكردەوە كە میوانمان هاتووە وەرن دەستدرێژی بكەنە سەریان [ فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ] ئەم دوو ئافرەتە كە خێزانی دوو پێغەمبەریش بوون بەڵام لەبەر ئەوەی خۆیان كافر بوون وە موسڵمان نەبوون وە ئەو پەیوەندیەی لەگەڵ مێردەكانیاندا هەیبوو هیچ سوودێكی پێ نەگەیاندن لە سزای خوای گەورە [ وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ (١٠) ] وە پێیان وترا لەگەڵ ئەوانەی كە ئەچنە ناو ئاگری دۆزەخەوە ئێوەیش لەگەڵ هەموو كافران بچنە ئاگری دۆزەخەوە، (مرۆڤ خۆى باوەڕدار نەبێت و كردەوەى چاك نەكات ئەوا نەسەب و خزمایەتى سوودى پێناگەیەنێت)."},{"id":11,"translation":"ئاسیەى خێزانى فیرعەون [ وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ ] وە خوای گەورە نموونەی باوەڕداران دێنێتەوە بە (ئاسیەی كچی موزاحیم) ى خێزانی فیرعەون كە كەسێكی باوەڕدار بوو ئیمانی هێنا، فیرعەون لەبەر گەرمى خۆر سزاى دەدا، كە ئەوان بڕۆیشتنایا فریشتە بە باڵەكانى سێبەرى بۆ دەكرد [ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ ] كاتێك كە وتی: ئەی پەروەردگار لەلای خۆت لە بەهەشت ماڵێكم بۆ دروست بكە، (دراوسێى هەڵبژارد پێش ماڵ) [ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ ] وە ڕزگارم بكە لە فیرعەون و لە كردەوە خراپەكانی [ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١١) ] وە لەم قەومە ستەمكارو كافرو بێباوەڕانە ڕزگارم بكە."},{"id":12,"translation":"مەریەمى دایكى عیسا پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا ] وە نموونەی تر بۆ باوەڕداران (مەریەمی كچی عیمران) ى دایكی عیسا صلى الله علیه وسلم بوو كە داوێنی خۆی پاراست و كەسێكی داوێن پاك بوو [ فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا ] خوای گەورە ئەمری كرد بە جبریل كە فووی كرد بە ملوانى كراسەكەی بەریدا وە بەو فووە حەملی بوو بە عیساو ڕوحمان كردە بەری (رُوحِنَا) مەبەست ڕوحی خوای گەورە نییە ئەو ئیزافەیە بۆ ڕێزو بەگەورە زانینە [ وَصَدَّقَتْ بِكَلِمَاتِ رَبِّهَا ] وە مەریەم باوەڕی بە وشەو قەدەرو شەریعەتی خوای گەورە هەبوو [ وَكُتُبِهِ ] وە باوەڕی بە كتێبە ئاسمانیەكان هەبوو كە خوای گەورە بۆ پێغەمبەرانی دابەزاندبوو [ وَكَانَتْ مِنَ الْقَانِتِينَ (١٢) ] وە یەكێك بووە لەو كەسانەی كە گوێڕایەڵ بوونە بۆ خوای گەورە، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (لە پیاوان زۆر كەس كامڵ و تەواو بوونە، بەڵام لە ئافرەتاندا تەنها ئاسیەى خێزانى فیرعەون و مەریەمى كچى عیمران و خەدیجەى كچى خوەیلد كامڵ و تەواو بوونە، وە فەزڵ و گەورەیى عائیشە بەسەر ئافرەتاندا وەكو فەزڵى تەشریبى گۆشتە بەسەر سەرجەم خواردنەكاندا)، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (تەحریم) والحمد لله."}]},{"id":67,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (مولك) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٣٠) ئایه‌ته‌ {فه‌زڵى سووره‌تى (مولك)} سووره‌تی (مولك) فه‌زڵی یه‌كجار زۆره‌و فه‌رمووده‌ی زۆری له‌سه‌ر هاتووه‌، سووره‌تى (تبارك) یشى پێ ئه‌وترێ، وه‌ سووره‌تى (الْمَانِعَة) یشى پێ ئه‌وترێ، چونكه‌ قه‌ده‌غه‌ى سزاى ناوگۆڕ ده‌كات له‌خاوه‌نه‌كه‌ى، وه‌سوره‌تى (الْمُنْجِيَة) یشى پێ ئه‌وترێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى له‌ رۆژى قیامه‌ت خاوه‌نه‌كه‌ى ڕزگار ئه‌كات، وه‌كو پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (هِيَ الْمَانِعَةُ هِيَ الْمُنْجِيَةُ تُنْجِيهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ) السلسلة الصحيحة. وه‌ ئه‌فه‌رمووێ: (أَنَّ سُورَةً مِنْ الْقُرْآنِ ثَلَاثِينَ آيَةً شَفَعَتْ لِرَجُلٍ حَتَّى غُفِرَ لَهُ وَهِيَ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ) صحيح الجامع. واته‌: سوره‌تێك له‌ قورئاندا هه‌یه‌ كه‌ژماره‌ى ئایه‌ته‌كانى سى (٣٠) ئایه‌ته‌ شه‌فاعه‌تى بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى كرد تا خواى گه‌وره‌ لێی خۆش بوو، كه‌ ئه‌ویش سوره‌تى (تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ)ه‌. له‌ (انس) ه‌وه‌ - رضي الله عنه - فه‌رمووى: پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رموویه‌تى: (سُورَةٌ في القُرآنِ ما هِيَ إلا ثَلاثُونَ آيةً خَاصَمَتْ عَنْ صَاحِبِهَا حَتَّى أدْخَلَتْهُ الجَنَّةَ وَهِيَ سُورةُ تَبَارَك). واته‌: سوره‌تێك له‌ قورئاندا هه‌یه‌ به‌رگرى له‌ خاوه‌نه‌كه‌ى كرد تا خستیه‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ سوره‌تى (تَبَارَك) بوو. وه‌ پێغه‌مبه‌ر- صلی الله علیه وسلم - هیچ شه‌وێك ناخه‌وت تا سووره‌تى (سه‌جده‌) و (مولك) ى نه‌خوێندایه‌: عن جابر بن عبد الله - رضي الله عنهم -: أنَّ النبيَّ - صلی الله علیه وسلم - كانَ لا ينامُ حَتَّى يَقْرَأ: (الم : تَنْزِيل)، و (تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ المُلْكُ) صحيح الجامع. وه‌ له‌ (ابن مسعود) ه‌وه‌ - رضي الله عنه - ئه‌فه‌رمووێ: (مَنْ قَرَأ تَبَارَكَ الذِي بِيَدِهِ المُلْكُ كُلَّ لَيلَةٍ مَنَعَهُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا مِنْ عَذابِ القَبرِ، وَكُنَّا في عَهْدِ رَسولِ اللهِ - صلی الله علیه وسلم - نُسَمِّيهَا المَانِعَةُ، وَإنَّهَا في كِتابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، سُورَةٌ مَنْ قَرَأ بِها في كُلِّ لَيلَةٍ فَقَدْ أكْثَرَ وَأطابَ) صحيح سنن أبي داود. واته‌: هه‌ر كه‌سێك هه‌موو شه‌وێ سوره‌تى تبارك بخوێنێ ئه‌وه‌ خواى گه‌وره‌ ده‌یپارێزێت له‌ سزاى قه‌بر، له‌سه‌رده‌مى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ سوره‌تى (مولك) مان ئه‌ووت (المَانِعَةُ). وه‌ هه‌ر له‌ (عبدالله كوڕى مه‌سعود) ه‌وه‌ - رضي الله عنه - به‌ڵام حه‌دیسه‌كه‌ حوكمى (رفع)ى هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى باسى قه‌بره‌، هه‌ر حه‌دیسێك باسى قه‌برو قیامه‌ت و بابه‌تى غه‌یب بوو صه‌حابه‌ - رضي الله عنهم - گێڕایانه‌وه‌ حوكمى (ڕه‌فع) ى هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى صه‌حابه‌ - رضي الله عنهم - له‌خۆیانه‌وه‌ ئه‌و شتانه‌ ناڵێن، وه‌ له‌ خۆیشیانه‌وه‌ قسه‌ ناكه‌ن و هه‌موویان عه‌دلن، كه‌واته‌ له‌ پێغه‌مبه‌رى خواوه‌یه‌ - صلی الله علیه وسلم - : (يُؤْتَى الرَّجُلُ في قَبْرِهِ فَتُؤتَى رِجلاهُ فَتَقُولُ: لَيْسَ لَكُمْ عَلَى مَا قِبَلِي سَبِيلٌ كَانَ يَقْرَأُ سُورَةَ الْمُلْكِ، ثُمَّ يُؤْتَى مِنْ قِبَلِ صَدْرِهِ أو قالَ بَطْنِهِ فَيقولُ: لَيسَ لَكُمْ عَلَى مَا قِبَلِي سَبِيلٌ كَانَ يَقْرَأُ فِيَّ سُورَةَ الْمُلْكِ، ثُمَّ َيُؤْتَى مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ فَيَقُولُ لَيسَ لَكُمْ عَلَى مَا قِبَلِي سَبِيلٌ كَانَ يَقْرَأُ فِيَّ سُورَةَ الْمُلْكِ، فَهِيَ المانِعَةُ تَمْنَعُ عَذابَ القَبرِ، وَهِيَ في التَّوراةِ سُورَةُ المُلْكِ، مَنْ قَرَأهَا في لَيلَةٍ فَقَدْ أكْثَرَ وَأطْيَبَ). صحيح الترغيب والترهيب. واته‌: له‌ناو گۆڕدا فریشته‌كان له‌لاى پێی مرۆڤه‌وه‌ بۆى دێن، پێیه‌كانى دێنه‌ وه‌ڵام و ئه‌ڵێن له‌لاى ئێمه‌وه‌ ڕێ نییه‌ سزاى بده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ى سوره‌تى (مولك) ى خوێندووه‌، پاشان له‌لاى سنگى¬یه‌وه‌ یاخود له‌لاى سكى¬یه‌وه‌ بۆى دێن ئه‌وانیش ئه‌ڵێن له‌لاى ئێمه‌وه‌ ڕێ نییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى سوره‌تى (مولك) ى تیاماندا خوێندووه‌، پاشان لاى سه‌رییه‌وه‌ بۆی دێن ئه‌ویش ئه‌ڵێ لاى منیش رێگا نییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى سوره‌تى (مولك) ى تیامدا خوێندووه‌، ئه‌م سوره‌ته‌ (مانعه‌)یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى قه‌ده‌غه‌ى سزاى ناو گۆڕ ئه‌كات، وه‌ له‌ ته‌ورات هه‌ر ناوى سوره‌تى (مولك) بووه‌ هه‌ركه‌سێك بیخوێنێ ئه‌وه‌ باشترین و چاكترین ئیشى كردووه‌. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی به‌ده‌سته‌ خێرو چاكه‌ی یه‌كجار زۆرو گه‌وره‌یه‌و هه‌موو شوێن و كه‌سێكی گرتۆته‌وه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌."},{"id":2,"translation":"[ الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ مردن و ژیانی دروست كردووه‌ تا تاقیتان بكاته‌وه‌و ده‌ركه‌وێت كامتان باشترین كرده‌وه‌تان ئه‌نجام داوه‌، باشترین كرده‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ مرۆڤ نیه‌تی بۆ خوای گه‌وره‌ بێت و بۆ ریاى نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بێت و بیدعه‌ نه‌بێت، بۆیه‌ هیچ كاتێك به‌ بیدعه‌ ناووترێ: كرده‌وه‌ی چاك، وه‌ خوای گه‌وره‌ لێره‌ نه‌یفه‌رموو كامتان كرده‌وه‌ی زۆرتره‌ به‌ڵكو فه‌رمووی: كامتان كرده‌وه‌ی چاكتره‌ [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و لێخۆشبووه‌."},{"id":3,"translation":"[ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ حه‌وت ئاسمانی دروست كردووه‌ چین له‌سه‌ر چین (كه‌ هه‌موویان پێكه‌وه‌ نه‌لكاون به‌ڵكو لیك جیاوازن و كه‌لێن له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌و نێوانیان بۆشه‌ وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌ى ئیسراو میعراجدا هاتووه‌) [ مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ ] نابینی له‌ دروستكراوی خوای گه‌وره‌دا هیچ جیاوازی و كه‌موكوڕی و نوقستانی و گێڕی و پێچه‌وانه‌یه‌ك هه‌بێ به‌ڵكو ڕێك و ڕاستن [ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ (٣) ] وه‌ جار له‌ دوای جار چاوت بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ئاسمان و ته‌ماشای ئاسمان بكه‌و تێبڕوانه‌ بزانه‌ ئایا هیچ كون و كه‌له‌به‌رو كه‌لێن و كه‌موكوڕی و نوقستانیه‌ك ئه‌بینی، واته‌: هیچ شتێك نابینی خوای گه‌وره‌ له‌وپه‌ڕی جوانی و ڕێكی و ته‌واویدا دروستی كردووه‌."},{"id":4,"translation":"[ ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ ] دووباره‌ یان دووجار یاخود جار له‌ دوای جار تۆ چاوت بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ئاسمان و ته‌ماشای بكه‌و تێبڕوانه‌ بزانه‌ ئایا هیچ كه‌موكوڕی و نوقستانی و كه‌لێنێك ئه‌بینی [ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ (٤) ] ئه‌بینی چاوت ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ ماندوویی و شه‌كه‌تى به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ شتێك ببینێ، واته‌: چاوت ماندوو ئه‌بێ وه‌ ئه‌پچڕێت له‌ هیلاكی و ماندووییدا به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ كه‌موكوڕی و نوقستانیه‌ك له‌ ئاسمانی خوای گه‌وره‌دا ببینیت."},{"id":5,"translation":"{حیكمه‌ت له‌ دروستكردنى ئه‌ستێره‌كان} [ وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ ] وه‌ ئێمه‌ به‌دڵنیایی ئاسمانی دونیامان ڕازاندۆته‌وه‌و جوانمان كردووه‌ به‌و ئه‌ستێرانه‌ی كه‌ له‌ناوی دامان ناوه‌، وه‌ به‌شێك له‌و ئه‌ستێرانه‌شمان وه‌كو نه‌یزه‌ك لێكردووه‌و ئه‌یگرین له‌ شه‌یتان و جنییه‌ سه‌ركه‌شه‌كان كه‌ بیانه‌وێ به‌رز ببنه‌وه‌ بۆ ئاسمان وه‌ هه‌واڵی ئاسمان بدزن به‌و نه‌یزه‌كانه‌ لێیان ئه‌ده‌ین وه‌ ئه‌یانسووتێنین، وه‌كو (قه‌تاده‌) ئه‌فه‌رمووێ: خوای گه‌وره‌ ئه‌ستێره‌كانی دروست كردووه‌ بۆ سێ حیكمه‌ت و مه‌به‌ست: بۆ جوانی ئاسمان، وه‌ بۆ ڕه‌جم كردن و سووتاندنی شه‌یتانه‌كان، وه‌ نیشانه‌یه‌كیشن خه‌ڵكی ڕێگای خۆی له‌ ده‌ریاو وشكانیدا پێ ده‌دۆزێته‌وه‌ [ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ (٥) ] وه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌و شه‌یتانانه‌ به‌و نه‌یزه‌كانه‌ ده‌سووتێنین له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش سزایه‌كی سووتێنه‌ری ئاگری دۆزه‌خمان بۆ ئاماده‌ كردوون."},{"id":6,"translation":"[ وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئاگری دۆزه‌خی بۆ كافرانى مرۆڤیش داناوه‌ كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":7,"translation":"[ إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا ] كاتێك كه‌ فڕێ ئه‌درێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ گوێیان له‌ ده‌نگ و هاوارو قیژه‌ى ئاگری دۆزه‌خ ئه‌بێ، ده‌نگێكی وای هه‌یه‌ وه‌كو ده‌نگی گوێدرێژ له‌سه‌ره‌تای ده‌نگه‌كه‌یدا [ وَهِيَ تَفُورُ (٧) ] وه‌ ئه‌یانكوڵێنێ چۆن دانه‌وێڵه‌یه‌كی كه‌م له‌ناو ئاوێكی زۆردا بكوڵێ به‌و شێوازه‌ دۆزه‌خ ئه‌یانكوڵێنێ و به‌رزیان ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ ] كاتێك كافران فڕێ ئه‌درێنه‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خ نزیكه‌ دۆزه‌خ پارچه‌ پارچه‌و به‌ش به‌ش بێت و لێك جیا بێته‌وه‌ له‌ سه‌ختی تووڕه‌بوونی له‌سه‌ر كافران [ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ (٨) ] هه‌ر كاتێك كه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ كافران فڕێ ئه‌درێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ ده‌رگاوانانی دۆزه‌خ له‌ فریشته‌كان وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پرسیاریان لێ ئه‌كه‌ن ئایا ئێوه‌ له‌ دونیادا هیچ ترسێنه‌رو پێغه‌مبه‌رێك نه‌هات كه‌ ئاگادارتان بكاته‌وه‌ له‌ ترسناكی و مه‌ترسی ئه‌م ڕۆژه‌؟"},{"id":9,"translation":"[ قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا ] ئه‌مانیش دانی پیادا ئه‌نێن و ئه‌ڵێن: به‌ڵێ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ترسێنه‌رو پێغه‌مبه‌رمان بۆ هات وه‌ ترساندمانی وه‌ ئاگادارى كردینه‌وه‌ له‌ سه‌ختی ئه‌م ڕۆژه‌ به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌مان به‌درۆ زانی [ وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ كَبِيرٍ (٩) ] وه‌ وتمان: خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زمانی ئێوه‌ هیچ شتێكی دانه‌به‌زاندووه‌ له‌ وه‌حی و شه‌ریعه‌ت و هه‌واڵی ڕۆژی قیامه‌ت به‌ڵكو ئێوه‌ هیچ شتێك نین ته‌نها له‌ گومڕاییه‌كی زۆر گه‌وره‌دان وه‌ له‌ حه‌ق لاتان داوه‌، له‌ جیاتى باوه‌ڕ هێنان و به‌راستدانان و شوێنكه‌وتن ئه‌مه‌ وه‌ڵامی ئێمه‌ بوو بۆ پێغه‌مبه‌ران له‌ دونیا."},{"id":10,"translation":"{له‌ناو دۆزه‌خدا كافران دان به‌بێ عه‌قڵى خۆیاندا ده‌نێن!} [ وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ (١٠) ] وه‌ ده‌ڵێن: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بمانبیستایه‌ بیستنێك كه‌ سوودی پێمان بگه‌یاندایه‌، یان عه‌قڵمان هه‌بوایه‌ ئه‌وه‌ ئێستا ئێمه‌ له‌ هاوه‌ڵانی ئاگری دۆزه‌خ نه‌ئه‌بووین وه‌ شوێن پێغه‌مبه‌ران ئه‌كه‌وتین وه‌ ئیمانمان ئه‌هێنا، دان به‌وه‌دا ئه‌نێن كه‌ عه‌قڵیان نه‌بووه‌ عه‌قڵێك كه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ ڕزگاریان بكات، كه‌واته‌ هه‌ر كه‌سێك كافر بێ ئه‌وه‌ عاقڵ نیه‌، عاقڵ ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ ئیمان بێنێ وه‌ خۆی له‌ ئاگری دۆزه‌خ بپارێزێ، به‌ڵكو له‌ هه‌ندێك شتدا ئه‌وان زیره‌كن نه‌ك عاقڵ."},{"id":11,"translation":"[ فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ ] وه‌ ئه‌مان دان ئه‌نێن به‌ تاوانی خۆیاندا وه‌ دان ئه‌نێن به‌وه‌ی كه‌ شایه‌نی ئاگری دۆزه‌خن، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (هیچ كه‌سێك ناچێته‌ دۆزه‌خه‌وه‌ ئیلا خۆى ده‌زانێت كه‌ ئه‌و شایانى دۆزه‌خه‌ نه‌ك به‌هه‌شت) [ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ (١١) ] ده‌ی هاوه‌ڵانی دۆزه‌خ هه‌ر دووربن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، وه‌ شوێنیان ئاگری دۆزه‌خ بێ."},{"id":12,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ (١٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن به‌ زانسته‌وه‌ له‌ كاتی نهێنی و په‌نهاندا كه‌ چاوى كه‌سیان لێوه‌ دیار نیه‌ له‌ ترسى خواى گه‌وره‌ تاوان ناكه‌ن و خۆیان ده‌پارێزن ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌و خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش ئه‌بێ، وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌ دونیادا، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا له‌ ژێر سێبه‌رى عه‌رشى خواى گه‌وره‌دا ده‌بن، وه‌ دواتر ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (١٣) ] وه‌ ئێوه‌ وته‌ی خۆتان به‌ نهێنی بڵێن یاخود ئاشكرای بكه‌ن یه‌كسانه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌و ئاگای له‌ هه‌موو نهێنی و ئاشكرایه‌ك هه‌یه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ سینگدا له‌دڵدا شاردووتانه‌ته‌وه‌."},{"id":14,"translation":"[ أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ (١٤) ] ئایا خوایه‌ك كه‌ خۆی دروستكراوه‌كانی دروست كردووه‌ ئاگای له‌ خۆیان و نهێنیه‌كانیان و دڵیان نیه‌، به‌ڵێ بێگومان ئاگای لێیانه‌و خۆى شاره‌زاتره‌ به‌ دروستكراوه‌كانى كه‌ چ یاساو شه‌ریعه‌تێك بۆیان گونجاو و شیاوه‌ ئه‌وه‌ى بۆ ته‌شریع كردوون، وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر به‌به‌زه‌ییه‌، وه‌ زانیاریه‌كی زۆر وردی هه‌یه‌ وه‌ هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌."},{"id":15,"translation":"[ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ی بۆ ژێربار كردوون، وه‌ سووك و ئاسان و ساناو نه‌رمی كردووه‌ كه‌ بتوانن له‌سه‌ری بژین، وه‌ به‌ هۆى شاخه‌كانه‌وه‌ چه‌سپاو و جیگیرى كردووه‌ تا نه‌جولێت و نه‌هه‌ژێت [ فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا ] وه‌ ئێوه‌ش گه‌شت بكه‌ن بۆ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانتان و به‌ ڕێگاو لایه‌كانیدا بڕۆن [ وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ ] وه‌ له‌ ڕزق و ڕۆزی خوای گه‌وره‌ بخۆن و هه‌وڵی كاسبی حه‌ڵاڵ بده‌ن [ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ (١٥) ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌تان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":16,"translation":"{خواى گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌} [ أَأَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ ] ئایا ئێوه‌ ئه‌مینن له‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌ به‌ ناخی زه‌ویدا ناتانبات و ڕۆتان ناچێنێ هه‌روه‌كو چۆن (قارون)ی به‌ ناخی زه‌ویدا برده‌ خواره‌وه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌ له‌سه‌رووی عه‌رشی خۆی) [ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ (١٦) ] كه‌ زه‌ویه‌كه‌ بهه‌ژێت و بجوولێت و ئه‌و هێمنی و ئارامییه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی نه‌یمێنێت."},{"id":17,"translation":"[ أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ] یاخود ئایا ئێوه‌ ئه‌مینن له‌و خوایه‌ى كه‌ له‌ ئاسمانه‌ به‌رد نابارێنێته‌ سه‌رتان وه‌كو چۆن به‌ردی بارانده‌ سه‌ر قه‌ومی (لوط) و هاوه‌ڵانى فیل و قه‌ومانێكی تر، یان بایه‌ك بنێرێ كه‌ به‌ردی تیایه‌ [ فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ (١٧) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كه‌ ئاگادار كردنه‌وه‌و سزای من چۆن بووه‌، واته‌: ئه‌و كاته‌ ئه‌گه‌ر ئیمانیش بێنن سوودتان پێ ناگه‌یه‌نێ بۆیه‌ پێش ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات ئیمان بێنن."},{"id":18,"translation":"[ وَلَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (١٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایی كافرانی پێش ئێوه‌یش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانی ده‌ی ته‌ماشا بكه‌ن و تێبڕوانن و بزانن ئینكاری كردنی من له‌سه‌ر ئه‌وان چۆن بووه‌، واته‌: سزایه‌كی زۆر سه‌ختم داون، ئه‌گه‌ر ئێوه‌ش ئیمان نه‌هێنن هاوشێوه‌ی ئه‌وان سزاتان ئه‌ده‌م."},{"id":19,"translation":"[ أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ ] ئایا تێناڕوانن و ته‌ماشای باڵنده‌كان ناكه‌ن له‌ ئاسمان له‌سه‌رووی خۆتانه‌وه‌ چۆن باڵه‌كانیان ڕێك ئه‌خه‌ن و ده‌كه‌نه‌وه‌ وه‌ هه‌ندێ جاریش كۆی ئه‌كه‌نه‌وه‌ [ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَنُ ] كه‌س ناتوانێ له‌ ئاسماندا ئه‌و باڵندانه‌ بگرێ ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ ئه‌و بایه‌ى بۆ ژێربار كردوون [ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ (١٩) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ هه‌موو شتێك وه‌ هیچ شتێكى لێناشاردرێته‌وه‌و هه‌موو شتێك ئه‌بینێ."},{"id":20,"translation":"[ أَمَّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ ] ئایا كێیه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ خۆی به‌ سه‌ربازی ئێوه‌ ئه‌زانێت كه‌ ئه‌ڵێ: من جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ سه‌رتان ئه‌خه‌م، واته‌: جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ بتوانێ سه‌رتانبخات، یان كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات كه‌س ناتوانێت سه‌رتانبخات و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگارتان بكات [ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ (٢٠) ] به‌ڕاستی ته‌نها شه‌یتانه‌ كافرانى له‌ خشته‌ بردووه‌و فێڵی لێ كردوون."},{"id":21,"translation":"[ أَمَّنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ ] ئایا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سه‌ كێیه‌ كه‌ ڕزقی ئێوه‌ ده‌دات ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ڕزقی خۆی له‌ ئێوه‌ بگرێته‌وه‌و بارانتان بۆ نه‌بارێنێ و له‌ زه‌وی دانه‌وێڵه‌تان بۆ ده‌رنه‌كات؟، كێ هه‌یه‌ ڕزق و ڕۆزی به‌ ئێوه‌ ببه‌خشێ؟ واته‌ كه‌س نیه‌ [ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ (٢١) ] به‌ڵكو ئه‌وان به‌رده‌وام بوونه‌و ڕۆچوونه‌ له‌ عینادی و لووتبه‌رزی و دووركه‌وتنه‌وه‌و ڕاكردن له‌ حه‌ق."},{"id":22,"translation":"[ أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٢٢) ] ئایا كه‌سێك سه‌رو بن له‌سه‌ر ده‌موچاوی بڕوات و پێیه‌كانی له‌ ئاسمان بێ ئه‌مه‌ هیدایه‌تدراوتره‌و ڕێگه‌ی خۆی باشتر ئه‌بینێ، یاخود كه‌سێك به‌ڕێكى و ڕاستی بڕوات له‌سه‌ر پێیه‌كانی وه‌ ڕێگاكه‌یشی ڕێگایه‌كی ڕاست بێ، ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ مرۆڤی موسڵمان و كافری هێناوه‌ته‌وه‌، كافر له‌ دونیاشدا وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ سه‌ره‌و بن بڕوات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ناڕێكی ئه‌ڕوات و ڕێگاكه‌یشی گێڕه‌و كه‌سێكی سه‌رلێشێواو و گومڕایه‌و له‌ ڕێگای ڕاست لایداوه‌، مرۆڤی موسڵمان له‌سه‌ر پێی خۆی ئه‌ڕوات وه‌ ڕێگاكه‌ی ڕاسته‌ وه‌ پێشی خۆی لێوه‌ دیاره‌و ده‌زانێت بۆ كوێ هه‌نگاو ده‌نێت و بۆچى، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا دیسانه‌وه‌ مرۆڤی ئیماندار له‌سه‌ر پێیه‌كانی خۆی ئه‌ڕوات و ڕێگاكه‌ی دیاره‌و نووری له‌گه‌ڵدایه‌و ڕێی بۆ ڕووناك ئه‌كاته‌وه‌ تا ده‌یگه‌یه‌نێت به‌ به‌هه‌شت، به‌ڵام مرۆڤی كافر خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر ده‌موچاویان حه‌شریان ئه‌كات تا فڕێیان ئه‌داته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وترا: چۆن له‌ رۆژى قیامه‌ت خه‌ڵكى له‌سه‌ر روویان حه‌شر ده‌كرێن؟ فه‌رمووى: (ئایا ئه‌و خوایه‌ى كه‌ واى لێكردوون له‌سه‌ر پێیه‌كانیان بڕۆن ناتوانێت وایان لێبكات له‌سه‌ر ده‌مو چاویان بڕۆن؟) بێگومان ئاسانه‌و ده‌توانێت."},{"id":23,"translation":"[ قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (٢٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ سه‌ره‌تا ئێوه‌ی دروست كردووه‌ وه‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی بیستن و بینین و دڵی پێ به‌خشیوون، به‌ڵام كه‌مێك له‌ ئێوه‌ هه‌یه‌ شوكرانه‌بژێری ئه‌م نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكات، وه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵى و په‌رستنی خوای گه‌وره‌دا به‌كارى بهێنێت."},{"id":24,"translation":"[ قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٢٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌و له‌سه‌ر زه‌وی بڵاوی كردونه‌ته‌وه‌، وه‌ سه‌ره‌نجامیش هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌مووتان كۆ ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٥) ] كافران ئه‌م شته‌ به‌دوور ئه‌زانن و ئه‌ڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م به‌ڵێنه‌ی كه‌ تۆ ئه‌یده‌یت و ده‌ڵێیت زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستگۆن كه‌ی ئه‌م به‌ڵێنه‌ جێبه‌جێ ئه‌بێت؟ هه‌واڵمان پێ بده‌."},{"id":26,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: زانستی هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ كه‌سێكی تر نایزانێ ته‌نانه‌ت منیش، به‌ڵكو من ته‌نها ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌یه‌كی ئاشكرام و ئاگادارتان ده‌كه‌مه‌وه‌ له‌سه‌ره‌نجامی ئه‌و كاره‌ خراپه‌تان كه‌ ئیمان نه‌هێنانه‌ كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ سزاتان ئه‌دات."},{"id":27,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ كاتێك كه‌ قیامه‌ت هه‌ڵساو سزای خوای گه‌وره‌یان بینی و زانیان سزاكه‌ لێیان نزیكه‌، ئه‌و كاته‌ ده‌موچاویان ڕه‌ش هه‌ڵگه‌ڕا وه‌ پێ ناخۆش بوونی پێوه‌ دیار بوو، وه‌ زه‌لیلی به‌سه‌ریاندا زاڵ بوو [ وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ (٢٧) ] كه‌ ئه‌مرن ئه‌و كاته‌ سزای ئه‌وان ده‌ست پێ ئه‌كات، وه‌ پێیان ئه‌ووترێ ئه‌مه‌ ئه‌و قیامه‌ت و سزایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا گاڵته‌تان پێ ئه‌هات و داواتان ئه‌كردو په‌له‌تان لێ ئه‌كرد."},{"id":28,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ من و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵمدان هه‌موومان به‌یه‌كه‌وه‌ له‌ناو بدات به‌مردن بێت یان به‌كوشتن وه‌كو ئێوه‌ ئاواته‌خوازن، یاخود ره‌حممان پێ بكات [ فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٨) ] ئه‌ی كێ هه‌یه‌ كافران بپارێزێ له‌ سزای به‌ئێش و ئازاری خوای گه‌وره‌؟ واته‌: ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بمرین یان نه‌مرین ئێوه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر سزاتان ئه‌دات بۆیه‌ هه‌وڵ بده‌ن خۆتان له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگار بكه‌ن به‌ ئیمان هێنان و ته‌وبه‌ كردن."},{"id":29,"translation":"[ قُلْ هُوَ الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ ڕه‌حمانه‌ به‌تاك و ته‌نها ئێمه‌ ئه‌یپه‌رستین وه‌ ئیمانمان پێی هێناوه‌و پشتمان پێی به‌ستووه‌و كاره‌كانمان به‌ته‌نها به‌و سپاردووه‌ [ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٩) ] له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا ئێوه‌ ئه‌زانن وه‌ بۆتان ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ كێ له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادایه‌، ئایا ئێمه‌ گومڕا بووینه‌ یاخود خۆتان، وه‌ سه‌ره‌نجامى دونیاو قیامه‌ت بۆ كێ ده‌بێت."},{"id":30,"translation":"[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ (٣٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بفه‌رمه‌: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ئاوه‌كه‌ی ئێوه‌ به‌ ناخی زه‌ویدا ڕۆبچێنێ و بیباته‌ ناخی زه‌وی كه‌ دواتر هیچ دۆلكه‌و ئامێرێك نه‌توانێ بۆتان سه‌ربخاته‌وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كێ هه‌یه‌ ئاوێكی زۆری ڕۆیشتووتان بۆ بێنێ؟ واته‌: جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌سی تر نیه‌ ئاوتان پێ ببه‌خشێ، ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌و ئاوه‌ی سه‌ر زه‌ویتان بباته‌ ناخی زه‌وی و لێتانی دوور بخاته‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":68,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (قه‌له‌م) (واته‌: پێنووس) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٥٢) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ ن ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون فه‌زڵى قه‌ڵه‌م و زانست [ وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ قه‌ڵه‌م و به‌و زانست و زانیاریانه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌ قه‌ڵه‌م ئه‌ینووسن، یاخود سوێند خواردنه‌ به‌و قه‌ڵه‌مه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ یه‌كه‌م شت دروستی كرد له‌ دوای (له‌وح و كورسی و عه‌رش و ئاو) وه‌ فه‌رمانی پێ كرد به‌ نووسینى هه‌موو شتێك كه‌ ڕوو ئه‌دات تا ڕۆژی قیامه‌ت، یاخود هه‌موو قه‌ڵه‌مێك ئه‌گرێته‌وه‌، (وریا كردنه‌وه‌ى خه‌ڵكیه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ فێرى نوسینى كردوون كه‌ هه‌موو زانسته‌كان به‌هۆیه‌وه‌ ده‌ستده‌خه‌ن)."},{"id":2,"translation":"[ مَا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ (٢) ] سوپاس بۆ خوا ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیویت تۆ شێت نیت، به‌ڵكو تۆ له‌وپه‌ڕی عاقڵیدایت، كافران ئه‌یانووت: محمد - صلی الله علیه وسلم - تێكچووه‌و شێت بووه‌، خواى گه‌وره‌ وه‌ڵامى دانه‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ وَإِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍ (٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی تۆ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار زۆرت بۆ هه‌یه‌ كه‌ نابڕێ و كۆتایی نایات به‌هۆی هه‌ڵگرتنی باری قورسی پێغه‌مبه‌رایه‌تی و ئه‌و هه‌موو ئێش و ئازاره‌ی كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی هه‌ڵتگرت، وه‌ هیچ كه‌سێكیش منه‌ت ناكات به‌سه‌رتداو خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌جرو پاداشتت ئه‌داته‌وه‌."},{"id":4,"translation":"{ره‌وشت به‌رزى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -} [ وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ (٤) ] وه‌ تۆ له‌سه‌ر ڕه‌وشت و ئاكارو ئه‌ده‌ب و ئه‌خلاقێكی یه‌كجار گه‌وره‌و به‌رزی، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌شه‌رم و به‌زه‌یى و به‌ڕێزو ئازاو جوامێرو بوێرو هێمن و ئارام و لێبورده‌و لێخۆشبوو نه‌رمونیان و خۆبه‌كه‌مزان و راستگۆ وده‌ست پاك و ده‌م پاك و داوێن پاك و دڵ پاك و ده‌روون پاك بووه‌، یاخود (خُلُق) به‌ مانای دینیش هاتووه‌ تۆ له‌سه‌ر دینێكی یه‌كجار گه‌وره‌ی، ڕه‌وشت و ئه‌خلاقی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - قورئان بووه‌و قورئانی پیرۆزی له‌ خۆیدا جێبه‌جێ كردووه‌و بۆ ئه‌وه‌ نێردراوه‌ تا ره‌وشته‌ جوانه‌كان ته‌واو بكات."},{"id":5,"translation":"[ فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ (٥) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كاتێك په‌رده‌ له‌سه‌ر هه‌موو شته‌كان لائه‌برێ و حه‌قیقه‌ت و ڕاستییه‌كان ده‌رئه‌كه‌وێ ئه‌و كاته‌ تۆیش ئه‌یبینیت و كافرانیش ئه‌یبینن."},{"id":6,"translation":"[ بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ (٦) ] كه‌ ئایا ئێوه‌ كامتان شێتن، ئایا تۆی شێت بوویته‌و تێكچوویته‌ وه‌كو كافران وا ئه‌ڵێن، یاخود شێتی ڕاسته‌قینه‌و سه‌رلێشێواو و گومڕا ئه‌وانن كه‌ دوای تۆ ناكه‌ون، له‌ قیامه‌تدا بۆیان ده‌رئه‌كه‌وێت."},{"id":7,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (٧) ] به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارت زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لایداوه‌و گومڕا بووه‌، وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تن، واته‌: تۆ له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی، وه‌ ئه‌وان له‌ ڕێگای ڕاست لایانداوه‌و ڕێگای ڕاستیان ون كردووه‌و وێڵ و سه‌رگه‌ردان و گومڕابوونه‌."},{"id":8,"translation":"[ فَلَا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ (٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ گوێڕایه‌ڵی ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌كه‌ كه‌ خۆت و دینه‌كه‌ت به‌درۆ ئه‌زانن، كه‌ بانگی پێغه‌مبه‌ریان ئه‌كرد - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌میش بچێته‌ سه‌ر دینی ئه‌وان."},{"id":9,"translation":"[ وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ (٩) ] ئه‌وان ئاواته‌خوازن كه‌مێك تۆ نه‌رمییان بۆ بنوێنی ئه‌وان زۆر نه‌رمی ئه‌نوێنن، یان كه‌مێك به‌ڵای ئه‌واندا بڕۆی ئه‌وان زیاتر به‌ڵای تۆدا دێن، یان كه‌مێك سازشیان بۆ بكه‌ی له‌ حه‌قه‌كه‌ ئه‌وان زیاتر له‌ دینه‌كه‌ی خۆیان سازشت بۆ ئه‌كه‌ن، بۆیه‌ شتی وا نه‌كه‌یت."},{"id":10,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاته‌ خراپه‌كانى (وه‌لیدی كوڕی موغیره‌)} [ وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ (١٠) ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی هیچ كه‌سێك نه‌كه‌ی كه‌ زۆر سوێند به‌درۆ ئه‌خوات و درۆزنه‌، وه‌ كه‌سێكی بێ¬ڕێزو بێ¬نرخ و لاوازو دڵ لاوازه‌."},{"id":11,"translation":"[ هَمَّازٍ ] كه‌سێكه‌ ڕووبه‌ڕوو گاڵته‌ به‌ خه‌ڵك ئه‌كات و تانه‌و ته‌شه‌ریان لێده‌دات، (لَمَّاز) ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ پاشمله‌ گاڵته‌ به‌ خه‌ڵكى ده‌كات، یاخود ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ست و به‌ پێڵوی چاو و به‌ برۆ و ئه‌وانه‌ گاڵته‌ به‌ خه‌ڵكى ده‌كات [ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ (١١) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دووزمانی ئه‌كه‌ن و له‌ نێوان خه‌ڵكیدا قسه‌ دێنن و قسه‌ ئه‌به‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئاژاوه‌و كێشه‌ بخه‌نه‌ نێوان خه‌ڵكیه‌وه‌، كه‌ ئه‌مانه‌ ناچنه‌ به‌هه‌شته‌وه."},{"id":12,"translation":"[ مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ (١٢) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ قه‌ده‌غه‌ی هه‌موو خێرو چاكه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن، وه‌ ده‌ستدرێژیكارن و سنورى خواى گه‌وره‌ ده‌به‌زێنن، وه‌ زۆر تاوانبارن و له‌ حه‌رام ناگه‌ڕێنه‌وه‌ [ عُتُلٍّ ] وه‌ كه‌سانێكی زۆر ڕه‌ق و وشك و زمان خراپ و ڕه‌وشت خراپن، وه‌ به‌خه‌م و هۆڵی دونیاوه‌ن و پاره‌ كۆ ئه‌كه‌نه‌وه‌و قه‌ده‌غه‌ى خێر ئه‌كه‌ن و لێی نابه‌خشن."},{"id":13,"translation":"[ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ (١٣) ] زه‌نیمیش ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ خۆی ئه‌داته‌ پاڵ قه‌ومێك و له‌وان نیه‌، یاخود منداڵی زینایه‌، واته‌: زۆڵه‌."},{"id":14,"translation":"[ أَنْ كَانَ ذَا مَالٍ وَبَنِينَ (١٤) ] كه‌ ماڵ و منداڵێكی زۆریشی هه‌یه‌، كه‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ مه‌به‌ست پێی (وه‌لیدی كوڕی موغیره‌) یه‌."},{"id":15,"translation":"[ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (١٥) ] كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ی به‌سه‌ردا بخوێندرایه‌ته‌وه‌ ئه‌یووت ئه‌مه‌ به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌ی ئوممه‌تانی پێشتره‌ ئه‌مه‌ فه‌رمووده‌و فه‌رمایشتی خوا نیه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ نه‌هاتووه‌."},{"id":16,"translation":"[ سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ (١٦) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌بێ له‌ دونیادا لووتی دیاری و نیشان و ڕه‌ش بكه‌ین و بناسرێته‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بیخه‌ینه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، ئه‌وه‌بوو كه‌ له‌ جه‌نگى به‌در شمشێر به‌ر لووتی كه‌وت و لووتی بڕاو بووه‌ نیشانه‌یه‌ك پێوه‌ی."},{"id":17,"translation":"{به‌سه‌رهاتى هاوه‌لآنى باخه‌كه‌} [ إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ كَمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ ] ئێمه‌ كافرانی مه‌ككه‌مان تاقیكرده‌وه‌ به‌ برسێتی و نه‌بوونی كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دوعای لێ كردن، هه‌روه‌كو چۆن هاوه‌ڵانی باخه‌كه‌مان تاقیكرده‌وه‌، هاوه‌ڵانی باخه‌كه‌ سێ برا بوونه‌ له‌ دێیه‌ك بوونه‌ ناوی (ضهروان) بووه‌ دوو (فه‌رسه‌خ) واته‌: شه‌ش میل له‌ (صه‌نعا)ی پایته‌ختی (یه‌مه‌ن)ه‌وه‌ دوور بووه‌، یاخود وتراوه‌: له‌ (حه‌به‌شه‌) بووه‌، ئه‌مانه‌ باوكێكی چاكیان هه‌بووه‌ كه‌ باخ و بێستانی هه‌بووه‌ كه‌ جۆره‌ها میوه‌و به‌روبوومى هه‌بووه‌و ساڵانه‌ كردوویه‌تی به‌ سێ به‌شه‌وه‌: به‌شێكی له‌ ڕێی خوا كردووه‌ به‌ خێرو زه‌كاتی لێداوه‌، به‌شێكیشی بۆ خۆی و ماڵ و منداڵی داناوه‌، به‌شێكیشی بۆ بنه‌تۆو و مه‌سره‌فه‌كه‌ی بۆ ساڵی داهاتوو هه‌ڵگرتووه‌، كه‌ باوكیان مرد ئه‌مان وتیان: باوكمان له‌ هه‌ڵه‌دا بووه‌و نه‌زان بووه‌ كه‌ ئه‌م ماڵه‌ی ئاوا لێ كردووه‌ ئێستا به‌رهه‌مه‌كه‌ كه‌مه‌ وه‌ ماڵ و منداڵمان زۆره‌و به‌شمان ناكات، ویستوویانه‌ فه‌قیرو هه‌ژاری لێ بێبه‌ش بكه‌ن، كه‌ ئێستا خوای گه‌وره‌ باسی به‌سه‌رهاته‌كه‌یان ئه‌كات [ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِينَ (١٧) ] كاتێك له‌ دوای وه‌فاتی باوكیان سوێندیان خوارد ئه‌بێ به‌رهه‌می باخه‌كه‌مان بڕنین له‌ به‌ره‌به‌یانی زوودا پێش ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ كه‌سێك ئاگاداربێ و به‌خه‌به‌ر بێ بۆ ئه‌وه‌ی فه‌قیرو هه‌ژار نه‌چێ و داوایان لێ نه‌كات."},{"id":18,"translation":"[ وَلَا يَسْتَثْنُونَ (١٨) ] وه‌ نه‌شیان وت (إن شاء الله)، یاخود به‌ گومانی خۆیان فه‌قیرو هه‌ژارانیان لێ بێ به‌ش كرد."},{"id":19,"translation":"[ فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ (١٩) ] ئه‌مان شه‌و ئه‌و بڕیاره‌یانداو خه‌وتن، له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ئافه‌ت و به‌ڵایه‌ك یان ئاگرێك دای له‌ باخ و بێستانه‌كه‌یان و هه‌ر هه‌مووی سووتاند، یاخود ئیمامى (قورتوبی) ده‌فه‌رمێت: جبریل باخه‌كه‌یانى له‌ ره‌گه‌وه‌ هه‌ڵكه‌ندو بردى بۆ مه‌ككه‌و ته‌وافى پێكرد به‌ ده‌ورى كه‌عبه‌دا، پاشان بردى بۆ (تائیف)، هه‌ر بۆیه‌ پێى وتراوه‌ (تائیف) واته‌:ته‌وافكار، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ نیه‌ت و نیازێكى خراپى هه‌بێت و هه‌وڵى جێبه‌جێ كردنى بدات به‌ڵام بۆى نه‌گونجێت ئه‌وا له‌سه‌رى گوناهبار ده‌بێت و شایانى سزایه‌)."},{"id":20,"translation":"[ فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ (٢٠) ] وه‌ وه‌كو شه‌وى تاریكى لێهات، وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رهه‌می ڕنرابێت و هیچ شتێكی پێوه‌ نه‌مابێت، (تاوان و نیاز خراپى هۆكاره‌ بۆ له‌ناوچوونى سه‌روه‌ت و سامان و به‌رهه‌م و باخ و بێستان)."},{"id":21,"translation":"[ فَتَنَادَوْا مُصْبِحِينَ (٢١) ] به‌یانی زوو ئه‌مان له‌ خه‌و هه‌ڵسان و بانگیان له‌ یه‌كتری كرد."},{"id":22,"translation":"[ أَنِ اغْدُوا عَلَى حَرْثِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَارِمِينَ (٢٢) ] وتیان: له‌ به‌ره‌به‌یانی زوو بكه‌ونه‌ ڕێ بۆ لای به‌رهه‌م و باخه‌كه‌تان ئه‌گه‌ر ئه‌تانه‌وێ ئێوه‌ باخه‌كه‌ بڕنن، (وتراوه‌ ره‌زى ترێ بووه‌)."},{"id":23,"translation":"[ فَانْطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ (٢٣) ] ئه‌وان كه‌وتنه‌ ڕێ به‌ڵام به‌ نهێنی و چپه‌چپ له‌ نێوان خۆیاندا قسه‌یان ئه‌كرد بۆ ئه‌وه‌ى كه‌س ده‌نگیان نه‌بیستێت و شوێنیان نه‌كه‌وێت."},{"id":24,"translation":"[ أَنْ لَا يَدْخُلَنَّهَا الْيَوْمَ عَلَيْكُمْ مِسْكِينٌ (٢٤) ] وتیان: ئه‌بێ ئه‌مڕۆ به‌ نهێنی بڕۆین به‌ شێوازێك كه‌ هیچ فه‌قیرو هه‌ژارێك هه‌ستمان پێ نه‌كات وه‌كو باوكمان پێشتر فێری كردبوون، (باوكیان كه‌ بڕۆیشتایه‌ فه‌قیرو هه‌ژارانى ئاگادار ده‌كرده‌وه‌و له‌گه‌ڵ خۆى ده‌یبردن، سه‌ره‌ڕاى زه‌كاته‌كه‌ یارمه‌تیشى ده‌دان و ئه‌وه‌ى له‌ داره‌كان به‌ربوایه‌ته‌وه‌ بۆ هه‌ژاران بوو)."},{"id":25,"translation":"[ وَغَدَوْا عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ (٢٥) ] ڕۆیشتن به‌ ته‌نها خۆیان جیا كرده‌وه‌ له‌ قه‌ومه‌كه‌یان وه‌ وا ڕۆیشتن كه‌ به‌هێزو به‌توانان و توانایان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ڕنینه‌وه‌ی باخه‌كه‌یان."},{"id":26,"translation":"[ فَلَمَّا رَأَوْهَا قَالُوا إِنَّا لَضَالُّونَ (٢٦) ] كاتێك كه‌ باخه‌كه‌یان بینی به‌رهه‌م و جوانى و سه‌وزى نه‌ماوه‌و ره‌ش بووه‌ وتیان: ئێمه‌ ڕێگه‌مان هه‌ڵه‌و ون كردووه‌و ئه‌مه‌ باخی ئێمه‌ نیه‌، نه‌یانزانی كه‌ باخه‌كه‌ی ئه‌وانه‌و خوای گه‌وره‌ سزاى داون و به‌ڵایه‌كی ناردۆته‌ سه‌ری و هیچی نه‌هێشتووه‌."},{"id":27,"translation":"[ بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ (٢٧) ] دواتر دڵنیابوون كه‌ ئه‌مه‌ باخه‌كه‌ی خۆیانه‌و رێیان هه‌ڵه‌ نه‌كردووه‌ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ بێ به‌شی كردوون له‌ به‌رهه‌مه‌كه‌ی له‌به‌ر نیه‌ت خراپی خۆیان."},{"id":28,"translation":"[ قَالَ أَوْسَطُهُمْ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ لَوْلَا تُسَبِّحُونَ (٢٨) ] (أَوْسَطُهُمْ) واته‌: ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ هه‌موویان ژیرترو عاقڵترو باشترو چاكتر بوو وتی: ئایا من پێم نه‌ووتن بڵێن: (إن شاء الله) و (إن شاء الله) بكه‌ن، وه‌ ئێستایش په‌شیمان ببنه‌وه‌و داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن هه‌ر باشه‌."},{"id":29,"translation":"[ قَالُوا سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ (٢٩) ] ئه‌وانیش په‌شیمان بوونه‌وه‌و وتیان: پاكی و مونه‌ززه‌هی بۆ په‌روه‌ردگارمان له‌ هه‌موو كه‌مو كوڕیه‌ك له‌و خراپه‌یه‌ی كه‌ ئێمه‌ كردمان به‌ڕاستی ئێمه‌ سته‌ممان له‌ خۆمان كرد كه‌ نیه‌تمان خراپ بوو نیه‌تمان وابوو به‌شی فه‌قیرو هه‌ژاری لێ نه‌ده‌ین."},{"id":30,"translation":"[ فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَلَاوَمُونَ (٣٠) ] هه‌ندێكیان ڕوویان كرده‌ هه‌ندێكیان و لۆمه‌و گله‌یی و گازنده‌یان له‌ یه‌كتری ئه‌كرد."},{"id":31,"translation":"[ قَالُوا يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا طَاغِينَ (٣١) ] وتیان: هاوار بۆ خۆمان به‌ڕاستی ئێمه‌ ده‌ستدرێژى و سنوربه‌زاندن و سه‌ركه‌شیمان كرد."},{"id":32,"translation":"[ عَسَى رَبُّنَا أَنْ يُبْدِلَنَا خَيْرًا مِنْهَا ] وتیان: ئێمه‌ ته‌وبه‌مان كردو په‌شیمان بووینه‌وه‌و بۆ لای خوا گه‌ڕاینه‌وه‌ به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ بۆمان بگۆڕێ به‌ باشتر، وتراوه‌: دواى په‌شیمان بوونه‌وه‌و ته‌وبه‌ كردنیان خواى گه‌وره‌ باشترى پێ به‌خشیوون [ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ (٣٢) ] ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌و به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ لێمان ببوورێ و لێمان خۆشبێ و به‌ باشتر باخه‌كه‌مان بۆ بگۆڕێ."},{"id":33,"translation":"[ كَذَلِكَ الْعَذَابُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: سزای ئێمه‌ به‌م شێوازه‌یه‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ سه‌رپێچى بكه‌ن و مافى فه‌قیرو هه‌ژار نه‌ده‌ن، چۆن سزای هاوه‌ڵانی باخمان دا ئاوایش سزای كافرانی مه‌ككه‌ ئه‌ده‌ین [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (٣٣) ] به‌ڵام به‌ دڵنیایى سزای ڕۆژی قیامه‌ت زۆر له‌مه‌ گه‌وره‌ترو سه‌ختتره‌ ئه‌گه‌ر بزانن."},{"id":34,"translation":"[ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٣٤) ] به‌ڕاستی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خۆیان له‌ تاوان ئه‌پارێزن ئه‌مانه‌ له‌لای په‌روه‌ردگاریان له‌ به‌هه‌شتدا باخ و باخاتیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت."},{"id":35,"translation":"{موسڵمانان و كافران یه‌كسان نین } [ أَفَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالْمُجْرِمِينَ (٣٥) ] كافرانی قوڕه‌یش وتیان: ئه‌گه‌ر قیامه‌ت و به‌هه‌شتیش هه‌بێ ئه‌وه‌ به‌هه‌شت بۆ ئێمه‌یه‌و بۆ ئه‌و خه‌ڵكه‌ فه‌قیرو هه‌ژارو ڕه‌ش و ڕووته‌ نیه‌ كه‌ دوای محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتوونه‌، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: به‌هه‌ڵه‌داچوون، ئایا ئێمه‌ موسڵمانان وه‌كو تاوانباران سه‌یر ئه‌كه‌ین و مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ین؟ نه‌خێر وانیه‌."},{"id":36,"translation":"[ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (٣٦) ] ئه‌وه‌ ئێوه‌ چیتانه‌ بڕیارێكی ئاوا گێڕو ناڕێك ئه‌ده‌ن و ئه‌م گومانه‌ خراپه‌ ده‌به‌ن؟"},{"id":37,"translation":"[ أَمْ لَكُمْ كِتَابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ (٣٧) ] یاخود ئایا ئێوه‌ كتابێكتان له‌به‌رده‌ستدایه‌ كه‌ تیایدا بیخوێننه‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوا ئه‌كات و موسڵمان بووه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ وایه‌ كه‌ خراپه‌كاره‌و له‌سه‌ر كوفر به‌رده‌وامه‌، شتی واتان هه‌یه‌؟ بێگومان نه‌خێر."},{"id":38,"translation":"[ إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ (٣٨) ] یاخود ئایا له‌و كتابه‌دا نووسراوه‌ته‌وه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خۆتان سه‌رپشكن حه‌زو ئاره‌زوو له‌ چ شتێك بكه‌ن ئه‌وه‌ هه‌ڵئه‌بژێرن، ئایا شتی وای تیایه‌؟ نه‌خێر له‌وێ به‌ویست و ئاره‌زوو نیه‌و به‌ گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆته‌ كه‌ له‌ دونیا كردووته‌."},{"id":39,"translation":"[ أَمْ لَكُمْ أَيْمَانٌ عَلَيْنَا بَالِغَةٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِنَّ لَكُمْ لَمَا تَحْكُمُونَ (٣٩) ] یاخود ئایا هیچ عه‌هدو به‌ڵێنێكتان له‌ خواوه‌ وه‌رگرتووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ سوێندی بۆ خواردبێتن كه‌ ئێوه‌ ئه‌خاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ئه‌و بڕیاره‌ی كه‌ ئێوه‌ داوتانه‌ به‌و شێوازه‌یه‌و ئه‌وه‌ى ئاره‌زووى پێده‌كه‌ن ده‌ستتان ده‌كه‌وێت، ئایا شتی وا هه‌یه‌؟ بێگومان نه‌خێر."},{"id":40,"translation":"[ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ بِذَلِكَ زَعِيمٌ (٤٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - سه‌رزه‌نشتیان بكه‌و پرسیاریان لێ بكه‌و بزانه‌ كێ كه‌فاله‌ت و زه‌مانه‌ت و مسۆگه‌ری ئه‌م شته‌ ئه‌كات و كێیه‌ ئه‌م شته‌ی بۆ مسۆگه‌ر كردوون؟ بێگومان كه‌س نیه‌ و له‌خۆیانه‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":41,"translation":"[ أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ فَلْيَأْتُوا بِشُرَكَائِهِمْ إِنْ كَانُوا صَادِقِينَ (٤١) ] یاخود ئایا شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌و به‌ گومانی خۆیان كه‌ ئه‌و شه‌ریكانه‌ ئه‌توانن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا پاداشتی ئه‌مان بده‌نه‌وه‌ وه‌كو موسڵمانان، ده‌ی ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن با شه‌ریكه‌كانیان بێنن و فریایان بكه‌ون."},{"id":42,"translation":"[ يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ ] ڕۆژی قیامه‌ت ڕۆژێكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ قاچی پیرۆزى خۆی هه‌ڵئه‌ماڵێ و ده‌ریئه‌خات و خه‌ڵكی ئه‌یبینن و بانگ ئه‌كرێن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ ڕۆژێكی زۆر سه‌خت و قورسه‌، (جێگیر كردنى سیفه‌تى قاچى تێدایه‌ بۆ خواى گه‌وره‌ كه‌ له‌ قاچى دروستكراوه‌كانى ناچێت و خواى گه‌وره‌ خۆى نه‌بێت كه‌س چۆنێتێكه‌ى نازانێت، پێویسته‌ وه‌كو خۆى باوه‌ڕمان پێی هه‌بێت به‌ بێ نكوڵى كردن و چواندنى به‌ سیفاتى دروستكراوه‌كان، وه‌ به‌بێ گۆڕینى ماناكه‌ى بۆ مانایه‌كى تر، وه‌ به‌بێ پرسیار كردن له‌ چۆنێتیه‌كه‌ى، چۆن باوه‌ڕمان به‌ خواى گه‌وره‌ هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌، به‌هه‌مان شێوه‌ باوه‌ڕمان به‌ هه‌موو سیفاته‌كانى هه‌یه‌ كه‌ له‌ قورئان و سوننه‌تدا باسكراوه‌و نازانین چۆنه‌، چونكه‌ قسه‌ كردن له‌ سیفاته‌كانى خواى گه‌وره‌ به‌ شێكه‌ له‌ قسه‌ كردن له‌ زاتى پیرۆزى خواى گه‌وره‌) [ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ (٤٢) ] باوه‌ڕداران ئه‌وانه‌ی له‌ دونیا سوجده‌یان بۆ خوا بردبێ به‌ڕاستگۆیی هه‌موویان له‌و كاته‌دا سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا بۆ ڕیاو ناوبانگ و دونیا سوجده‌یان بردبێ وه‌ مونافیقانیش ئه‌یانه‌وێ سوجده‌ به‌رن ناتوانن و پشتیان ڕه‌ق و وشك ئه‌بێت و ناچه‌مێته‌وه‌ ئه‌و كاته‌ له‌ باوه‌ڕداران جیا ئه‌كرێنه‌وه‌ وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ چه‌نده‌ها فه‌رمووده‌دا باسى كردووه‌."},{"id":43,"translation":"[ خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ] ئه‌مان چاویان شۆڕو زه‌لیل و شكاوه‌و زه‌لیلی و ڕیسوایی و په‌شیمانی و خه‌فه‌ت زاڵ ئه‌بێ به‌سه‌ریاندا [ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ (٤٣) ] ئه‌مان له‌ دونیا كاتێك كه‌ ساغ و سه‌لامه‌ت بوون بانگ ئه‌كران بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سوجده‌ به‌رن ئه‌مان سوجده‌یان بۆ خوا نه‌ئه‌برد ئێستا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت چۆن ئه‌توانن سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن، یاخود بانگ دراوه‌ له‌ بانگه‌كه‌دا بانگكراون وه‌رن بۆ نوێژ ئه‌وان نه‌چوونه‌و سوجده‌یان بۆ خوا نه‌بردووه‌ له‌ مزگه‌وتدا."},{"id":44,"translation":"[ فَذَرْنِي وَمَنْ يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - لێمگه‌ڕێ و وازم لێ بێنه‌و ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ من بسپێره‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ به‌درۆ ئه‌زانێ ئه‌و كه‌سانه‌ بۆ خۆم به‌جێ بێله‌ خۆم سزایان ئه‌ده‌م."},{"id":45,"translation":"[ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ (٤٤) ] نازو نیعمه‌تیان پێ ده‌به‌خشین تا بێئاگا ئه‌بن و پله‌ پله‌ و ورده‌ ورده‌ له‌ ناكاودا به‌ سزا ئه‌یانبه‌ینه‌وه‌ كه‌ هیچ بواری گه‌ڕاندنه‌وه‌یان نه‌بێت وه‌ هه‌ستی پێ نه‌كه‌ن، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر بینیتان مرۆڤ تاوان ده‌كات و خواى گه‌وره‌ پێى ده‌به‌خشێت ئه‌وا بزانن ئیستیدراجه‌ بۆ ئه‌وه‌ى زیاتر تاوان بكات تا له‌ ناكاو خواى گه‌وره‌ ده‌یباته‌وه‌) [ وَأُمْلِي لَهُمْ ] وه‌ زیاتر مۆڵه‌تیان ئه‌ده‌مێ و دوایان ده‌خه‌م [ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ (٤٥) ] به‌ دڵنیایی نه‌خشه‌و پیلانی من زۆر به‌هێزه‌و هیچ كه‌سێك له‌ ده‌ست من ڕزگاری نابێ."},{"id":46,"translation":"[ أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ (٤٦) ] یاخود ئایا ئه‌وان بۆ ئیمان ناهێنن خۆ تۆ داوای ئه‌جرو پاداشت و كرێت لێ نه‌كردوون و به‌ پاره‌ ئیمان ناهێنن تا له‌به‌ر پاره‌كه‌ ئیمان نه‌هێنن و بكه‌ونه‌ ژێر بارێكی قورس و گران و قه‌رزاریه‌وه‌و توانایان نه‌بێ ئیمان بێنن، خۆ داوای پاره‌ت لێنه‌كردوون."},{"id":47,"translation":"[ أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ (٤٧) ] یاخود ئایا ئه‌وان زانیاری غه‌یبیان هه‌یه‌و غه‌یب ئه‌زانن تا ئه‌وه‌ی كه‌ خۆیان مه‌به‌ستیان بێت بینووسنه‌وه‌."},{"id":48,"translation":"[ فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ بۆ حوكم و بڕیاری په‌روه‌ردگارت له‌سه‌ر ئازاردانى نه‌ته‌وه‌كه‌ت {یونس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى ] وه‌ تۆ وه‌كو یونسى هاوه‌ڵی نه‌هه‌نگه‌كه‌ - صلی الله علیه وسلم - مه‌به‌ كه‌ له‌ قه‌ومه‌كه‌ی تووڕه‌بوو به‌جێی هێشتن وه‌ دواتر له‌ناو ده‌ریاكه‌ نه‌هه‌نگه‌كه‌ قوتیداو دواتر له‌ناو سكى نه‌هه‌نگه‌كه‌ داوای لێخۆشبوونی له‌ خوای گه‌وره‌ كردو خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی به‌ نه‌هه‌نگه‌كه‌ كرد فڕێی دایه‌ ده‌ره‌وه‌ [ وَهُوَ مَكْظُومٌ (٤٨) ] كه‌ ئه‌م دواتر غه‌م و په‌ژاره‌و خه‌فه‌تی خوارد، یاخود له‌ناو سكی نه‌هه‌نگه‌كه‌دا به‌ند كرا."},{"id":49,"translation":"[ لَوْلَا أَنْ تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاءِ ] ئه‌گه‌ر نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ فریای نه‌كه‌وتایه‌ كه‌ ته‌وبه‌ی كرد ئه‌وه‌ فڕێ ئه‌درایه‌ ئه‌و چۆڵی و بیابانه‌ كه‌ هیچ ڕووه‌كێكی لێ نه‌بوایه‌ [ وَهُوَ مَذْمُومٌ (٤٩) ] وه‌ زه‌م و لۆمه‌ ئه‌كرا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ قه‌ومه‌كه‌ی به‌جێ هێشت."},{"id":50,"translation":"[ فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (٥٠) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌وبه‌ی كرد دووباره‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵیبژارده‌وه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رایه‌تی، وه‌ داینا له‌وانه‌ی كه‌ زۆر چاكه‌كارو پیاوچاكن، وه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌كه‌ی بۆ گه‌ڕانده‌وه‌و گه‌ڕایه‌وه‌ ناو قه‌ومه‌كه‌ی، وه‌ سه‌د هه‌زار كه‌س بوون هه‌ر هه‌موویان ئیمانیان پێی هێنا."},{"id":51,"translation":"{چاو و نه‌فه‌س و خۆپاراستن لێى } [ وَإِنْ يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ ] وه‌ نزیكه‌ كافران كه‌ قورئانی پیرۆز ئه‌بیستن به‌ چاویان زه‌ره‌رو زیان به‌ تۆ بگه‌یه‌نن له‌ رق و كینه‌و حه‌سوودیدا [ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ (٥١) ] وه‌ ئه‌ڵێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - تێكچووه‌و شێت بووه‌."},{"id":52,"translation":"[ وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٥٢) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها زیكرو یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ هه‌موو جیهان، كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - زۆر دوعاو ڕوقیه‌ی ئه‌خوێند بۆ خۆپاراستن له‌ چاوی جنی و مرۆڤ، به‌ڵام كاتێك كه‌ سووره‌تی (ناس و فه‌له‌ق) دابه‌زی وازی له‌ هه‌مووی هێنا ته‌نها بۆ خۆپاراستن ئه‌م دوو سووره‌ته‌ی ئه‌خوێند، وه‌ ده‌فه‌رمێت: (نه‌فه‌س و چاوپیسى حه‌قه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر شتێك پێش قه‌ده‌ر بكه‌وتایا ئه‌وا نه‌فه‌س و چاو پێشى ده‌كه‌وت)، وه‌ ده‌فه‌رمێت: (نه‌فه‌س و چاوپیسى مرۆڤ ده‌كوژێت و ده‌یخاته‌ گۆڕه‌وه‌، وه‌ وشتریش ده‌خاته‌ ناو مه‌نجه‌ڵه‌وه‌)، وه‌ ده‌فه‌رمێت: (په‌نا بگرن به‌ خوا چونكه‌ نه‌فه‌س و چاوپیسى حه‌قیقه‌تى هه‌یه‌و كاریگه‌رى هه‌یه‌)، وه‌ ده‌فه‌رمێت: (زۆربه‌ى ئه‌ممه‌ته‌كه‌م له‌ پاش قه‌زاو قه‌ده‌ر به‌ هۆى نه‌فه‌س و چاوپیسى¬یه‌وه‌ ده‌مرن) خۆپاراستن له‌ چاوپیسان به‌ خوێندنى زیكره‌كانى به‌یانیان و ئێواران و خه‌وتنان و زیكره‌كانى تر ده‌بێت، به‌ تایبه‌تى خوێندنى سوره‌تى (ناس و فه‌له‌ق)، وه‌ كه‌سێك توشى كردبوویت داواى ئاوى ده‌ستنوێژه‌كه‌ى بكه‌و خۆتى پێبشۆره‌ (إن شاء الله) چاك ده‌بێت، وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى تۆ زیان به‌ خه‌ڵكى نه‌گه‌یه‌نیت هه‌ر نازو نیعمه‌تێكت بینى دوعاى خێرو به‌ره‌كه‌ت و پارێزراوى بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى بكه‌و بڵێ: (ما شاء الله لا قوة إلا بالله)، والله أعلم."}]},{"id":69,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (حاققه‌) (واته‌: حه‌قیقه‌ت و راستییه‌كان) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٥٢) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَاقَّةُ (١) ] ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی قیامه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕۆژی قیامه‌ت ڕۆژێكی حه‌قه‌و هه‌موو حه‌قیقه‌ت و ڕاستییه‌كانی تیادا ده‌رئه‌كه‌وێ وه‌ هه‌موو به‌ڵێن و هه‌ڕه‌شه‌كانی تیادا جێبه‌جێ ئه‌بێ."},{"id":2,"translation":"[ مَا الْحَاقَّةُ (٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - (حاققه‌) چیه‌و چ شتێكه‌و سیفه‌تی چۆنه‌؟ ئه‌مه‌ بۆ به‌ گه‌وره‌ زانینێتی."},{"id":3,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحَاقَّةُ (٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی (حاققه‌) چۆنه‌؟ به‌ڵام دواتر خوای گه‌وره‌ خۆی بۆی باس كردووه‌و زانیوێتی."},{"id":4,"translation":"[ كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌ بِالْقَارِعَةِ (٤) ] قه‌ومی ثهمود كه‌ صاڵح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ نێردرابوو، وه‌ قه‌ومی عادیش كه‌ هود پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ نێردرابوو ئه‌م دوو قه‌ومه‌ هه‌ردووكیان (قاریعه‌)یان به‌درۆ زانی (قاریعه‌)یش: ناوێكی تره‌ له‌ ناوه‌كانی قیامه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ ترسناكی و ناخۆشی دیمه‌نه‌كانی له‌ دڵ ئه‌دات."},{"id":5,"translation":"{له‌ناوبردنى كافران } [ فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ (٥) ] قه‌ومی ثهمود كه‌ قه‌ومی صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوون خوای گه‌وره‌ به‌هۆی تاوانه‌كه‌یانه‌وه‌ له‌ناوی بردن، یاخود سزایه‌كی بۆ ناردن كه‌ ده‌نگێك بوو هه‌موو سنووره‌كانی به‌زاندو به‌و ده‌نگه‌ له‌ناوی بردن."},{"id":6,"translation":"[ وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ (٦) ] وه‌ قه‌ومی عادیش كه‌ هود پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن به‌ بایه‌ك كه‌ له‌وپه‌ڕی ساردیدا بوو ساردییه‌كی زۆر سه‌خت وه‌ هه‌ڵكردنه‌كه‌یشی هه‌ر زۆر سه‌خت بوو وه‌ كاته‌كه‌یشی زۆر درێژ بوو (عَاتِيَةٍ) واته‌: كاته‌كه‌ی درێژ بوو وه‌ هه‌ڵكردنی سه‌خت بوو، یاخود وتراوه‌: ئه‌و بایه‌ له‌ ژێر ده‌ستی فریشته‌كانی خه‌زێنه‌ی با ده‌رچوو به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بۆیه‌ بایه‌كه‌ به‌بێ حساب بوو وه‌كو بایه‌كی ئاسایی نه‌بوو."},{"id":7,"translation":"[ سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و بایه‌ی نارده‌ سه‌ریان ماوه‌ی حه‌وت شه‌و و هه‌شت ڕۆژ [ حُسُومًا ] به‌رده‌وام یه‌ك له‌ دوای یه‌ك ئه‌و بایه‌ هیچ كات هێمن و ئارام نه‌ده‌بووه‌وه‌، یاخود (حُسُومًا) هه‌موویانی له‌ناوبردو كۆتایی پێ هێنان [ فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى ] ئه‌و قه‌ومه‌ كه‌ ئه‌و بایه‌یان به‌سه‌ردا هات ئه‌بینی هه‌ر هه‌موویان مردوونه‌و له‌ زه‌ویه‌كه‌ كه‌وتوونه‌ [ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ (٧) ] وه‌كو قه‌دی دارخورمایه‌كیان لێهات كه‌ له‌ زه‌ویدا كه‌وتبێت و ڕزا بێت، بایه‌كه‌ لێیده‌دان و ده‌یدان به‌ زه‌ویداو ده‌یكوشتن."},{"id":8,"translation":"[ فَهَلْ تَرَى لَهُمْ مِنْ بَاقِيَةٍ (٨) ] ئایا ئه‌بینی هیچ كه‌سێكیان لێ مابێته‌وه‌، واته‌: كه‌سیان نه‌ماو خوای گه‌وره‌ هه‌موویانی له‌ناوبردو دوای بڕین."},{"id":9,"translation":"[ وَجَاءَ فِرْعَوْنُ وَمَنْ قَبْلَهُ وَالْمُؤْتَفِكَاتُ بِالْخَاطِئَةِ (٩) ] فیرعه‌ون و ئوممه‌ته‌ كافره‌كانی پێش خۆیشی وه‌ دێیه‌كانی قه‌ومی (لوط) هه‌ر هه‌موویان كرده‌وه‌ خراپه‌كه‌یان كرد كه‌ شه‌ریك دانان بوو بۆ خوا، وه‌ تاوان و سه‌رپێچی كردن بوو، وه‌ به‌ (قِبَلِهِ) ده‌خوێنرێته‌وه‌ واته‌: ئه‌وانه‌ى لاى فیرعه‌ون بوون له‌سه‌رده‌مى خۆى له‌ شوێنكه‌وتوانى وه‌كو كافرانى (قیبتى)."},{"id":10,"translation":"[ فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ ] وه‌ سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌یان كرد [ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رَابِيَةً (١٠) ] خوای گه‌وره‌ش بردیانییه‌وه‌ بردنه‌وه‌یه‌كی زیاد له‌ بردنه‌وه‌ی ئوممه‌ته‌كانی تر، یاخود به‌هیلاكده‌ر، یان زۆر سه‌خت و گه‌وره‌، یان زۆر به‌ئێش و ئازار."},{"id":11,"translation":"[ إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ (١١) ] كاتێك كه‌ زریان و ئاوی قه‌ومی نوح به‌رز بووه‌وه‌و سنووری به‌زاند ئه‌ی موسڵمانان ئێمه‌ ئێوه‌مان خسته‌ ناو كه‌شتییه‌كه‌وه‌، واته‌: له‌ پشتی باوكتاندا بوون، ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ كاتی نوحدا بوون كه‌ هه‌موو مرۆڤایه‌تی دووباره‌ له‌وان ده‌ستی پێ كرده‌وه‌ ئه‌وانمان هه‌ڵگرت و خستیانمانه‌ ناو كه‌شتییه‌كه‌وه‌، فه‌رمانمان پێ كردن و كه‌شتیان دروست كردو چوونه‌ ناوی."},{"id":12,"translation":"[ لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً ] تا ئه‌و ڕووداوه‌ ببێته‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ ئێوه‌ ئه‌ی ئوممه‌تی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌، یان كه‌شتیمان هێشته‌وه‌ تا له‌ ده‌ریا پێى بڕۆن و ببێته‌ په‌ندو عیبره‌ت [ وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ (١٢) ] وه‌ گوێیه‌كیش كه‌ شت ببیستێت و بپارێزێت ئه‌و گوێیه‌ له‌م به‌خششه‌ تێ ئه‌گات و وه‌ری ئه‌گرێت و ئه‌یپارێزێت و له‌ یادی ناكات و سودى لێده‌بینێت."},{"id":13,"translation":"{هاتنى قیامه‌ت } [ فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ وَاحِدَةٌ (١٣) ] كاتێك كه‌ ئیسرافیل فووی یه‌كه‌م ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپووردا دونیا تێكئه‌چێت."},{"id":14,"translation":"[ وَحُمِلَتِ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ فَدُكَّتَا دَكَّةً وَاحِدَةً (١٤) ] وه‌ زه‌وی و شاخه‌كان له‌ شوێنی خۆیان ئه‌جوولێندرێن و هه‌ڵئه‌كه‌ندرێن به‌ فه‌رمان و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كاته‌ به‌ یه‌كجار هه‌مووی تێكئه‌شكێ و وردو خاش ئه‌بێ و ڕائه‌خرێ و نامێنێ."},{"id":15,"translation":"[ فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ (١٥) ] (واقیعه‌)ش ناوێكی تری قیامه‌ته‌ ئه‌له‌و ڕۆژه‌دا قیامه‌ت هه‌ڵئه‌سێ و ڕوو ئه‌دات."},{"id":16,"translation":"[ وَانْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ (١٦) ] وه‌ ئاسمانه‌كانیش له‌ت و كون ئه‌بن بۆ دابه‌زینی فریشته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌ فه‌رمانى خوای گه‌وره‌، وه‌ ئاسمانه‌كان له‌و ڕۆژه‌دا لاوازو نه‌رمن."},{"id":17,"translation":"[ وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا ] وه‌ فریشته‌كانیش له‌ملاو له‌ولای ئاسمانه‌وه‌ ڕاوه‌ستاون، یاخود لای ده‌رگاكانی ئاسمانه‌وه‌ ڕاوه‌ستاون و چاوه‌ڕوانی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ن كه‌ فه‌رمانیان پێ بكات دابه‌زنه‌ سه‌ر زه‌وی و ده‌وری زه‌وی بگرن [ وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ (١٧) ] له‌سه‌رووی ئه‌مانیشه‌وه‌ له‌سه‌رووی ئاسمانیشه‌وه‌ هه‌شت مه‌لائیكه‌ت، یان هه‌شت پۆل و كۆمه‌ڵ مه‌لائیكه‌ت عه‌رشی خوای گه‌وره‌یان هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ له‌وپه‌ڕی گه‌وره‌ییدان وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نازانێ ژماره‌یان چه‌نده‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (خواى گه‌وره‌ رێگاى دام باسى فریشته‌یه‌ك له‌ فریشته‌كانى هه‌ڵگرى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ بكه‌م كه‌ نێوان نه‌رمى گوێى تا بان شانى ماوه‌ى حه‌وت سه‌د ساڵه‌)."},{"id":18,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لَا تَخْفَى مِنْكُمْ خَافِيَةٌ (١٨) ] له‌و ڕۆژه‌دا كرده‌وه‌كانتان هه‌مووی نیشان ئه‌درێ و ئه‌خرێته‌ ڕوو وه‌ هیچ شتێك له‌ وته‌و كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌و هه‌مووی ئاماده‌یه‌، له‌ نهێنی و ئاشكرا، له‌ باش و خراپ."},{"id":19,"translation":"{ئه‌وانه‌ى كتاب و په‌ڕاو و نامه‌ى كرده‌وه‌كانیان به‌ ده‌ستی ڕاست پێ ده‌درێ} [ فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ ] له‌و ڕۆژه‌دا هه‌ر كه‌سێك كتاب و په‌ڕاو و نامه‌ى كرده‌وه‌كانی به‌ ده‌ستی ڕاستی پێ بدرێ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و كه‌سه‌ به‌هه‌شتییه‌ [ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ (١٩) ] ئه‌میش له‌ خۆشیدا هاوار ئه‌كات و ئه‌ڵێ: وه‌رن كتابه‌كه‌ی من وه‌ربگرن و بیخوێننه‌وه‌، چونكه‌ ده‌زانێت پڕه‌ له‌ چاكه‌."},{"id":20,"translation":"[ إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ (٢٠) ] من دڵنیابووم وه‌ یه‌قینم هه‌بوو كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌یه‌، یان ڕووبه‌ڕووی ئه‌م حسابه‌ ئه‌بمه‌وه‌، واته‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانم خۆش ئه‌بێ وه‌ لێم ئه‌بوورێ وه‌ موحاسه‌به‌م ناكات و ئه‌مخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌."},{"id":21,"translation":"[ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ (٢١) ] ئه‌م له‌ ژیانی به‌هه‌شتدایه‌ كه‌ زۆر له‌و ژیانه‌ ڕازییه‌و هیچ شتێكی خراپی تیادا نیه‌."},{"id":22,"translation":"[ فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ (٢٢) ] له‌ باخ و به‌هه‌شته‌ به‌رزه‌كاندایه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هه‌شت به‌رزه‌و پله‌كانی بۆ سه‌ره‌وه‌یه‌."},{"id":23,"translation":"[ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ (٢٣) ] به‌ڵام ئه‌و به‌رهه‌م و دارانه‌ی له‌ به‌هه‌شتدا هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی به‌ره‌كانیان نزم ئه‌بێته‌وه‌ كه‌سێك به‌ دانیشتنه‌وه‌ بێ به‌ ڕاكشانه‌وه‌ بێ به‌ پێوه‌ بێ هه‌ر چۆنێك بێ ده‌ستی پێ ئه‌گات و بۆی نزم ئه‌بێته‌وه‌."},{"id":24,"translation":"[ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ (٢٤) ] له‌ناو به‌هه‌شتدا پێیان ده‌وترێت: بخۆن و بخۆنه‌وه‌و نۆشی گیانتان بێ خواردنه‌وه‌یه‌كی پاك و چاك به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردووتانه."},{"id":25,"translation":"{ئه‌وانه‌ى كتاب و په‌ڕاو و نامه‌ى كرده‌وه‌كانیان به‌ ده‌ستی چه‌پ پێ ده‌درێ} [ وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ ] به‌ڵام كه‌سێك ئه‌گه‌ر نامه‌و په‌ڕاوی كرده‌وه‌كانی به‌ده‌ستی چه‌پی پێ بدرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ستی ڕاستی به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ پشتییه‌وه‌ [ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ (٢٥) ] ئه‌ڵێ: خۆزگایا ئه‌م كتابه‌م هه‌ر وه‌رنه‌گرتایه‌ كاتێك كه‌ ئه‌یبینێ پڕه‌ له‌ تاوان و خراپه‌كاری."},{"id":26,"translation":"[ وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيَهْ (٢٦) ] خۆزگه‌ هه‌ر نه‌مزانیایه‌ حساب و لێپرسینه‌وه‌م چۆنه‌."},{"id":27,"translation":"[ يَا لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ (٢٧) ] خۆزگه‌ ئه‌و مردنه‌ی كه‌ مردم دووباره‌ زیندوو نه‌بوومایه‌ته‌وه‌، چه‌ندێك مردن له‌لای خه‌ڵكى ناخۆشه‌ له‌وێ مرۆڤی كافرو بێباوه‌ڕو خراپه‌كار ئاواته‌خوازه‌ به‌ مردن، چونكه‌ ئه‌زانێ دواتر به‌ره‌و سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌ڕوات."},{"id":28,"translation":"[ مَا أَغْنَى عَنِّي مَالِيَهْ (٢٨) ] ئه‌ڵێ: ئه‌و هه‌موو سه‌روه‌ت و سامان و ماڵه‌ی كه‌ هه‌مبوو هیچی سوودی پێ نه‌گه‌یاندم و سزای خوای گه‌وره‌ی لێ نه‌گه‌ڕاندمه‌وه‌."},{"id":29,"translation":"[ هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْ (٢٩) ] هه‌ر حوجه‌و به‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ له‌ دونیا به‌ده‌ستمه‌وه‌ بوو ئێستا هه‌مووی ڕۆیشت و نه‌ما له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ڕاستیدا به‌ڵگه‌ نه‌بووه‌ به‌ڵكو شوبهه‌و گومان بووه‌، یاخود (سُلْطَان) واته‌: هه‌موو پله‌و پایه‌و ده‌سه‌ڵاتێك كه‌ هه‌مبووه‌ له‌ دونیا هه‌ر هه‌مووی ڕۆیشت و هیچی فریام نه‌كه‌وت و له‌گه‌ڵمدا نه‌هات."},{"id":30,"translation":"[ خُذُوهُ فَغُلُّوهُ (٣٠) ] خوای گه‌وره‌ش ئه‌فه‌رمووێ: بیبه‌ن و كۆت و زنجیری بكه‌ن و ده‌ست و پێی به‌ زنجیر ببه‌ستنه‌وه‌ به‌ گه‌ردنیه‌وه‌."},{"id":31,"translation":"[ ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ (٣١) ] پاشان بیخه‌نه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ تا گه‌رمی و سزای ئاگری دۆزه‌خ بچێژێ."},{"id":32,"translation":"[ ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ (٣٢) ] پاشان به‌ زنجیرێكى ئاسنى هۆنراوه‌ بیبه‌ستنه‌وه‌ كه‌ حه‌فتا گه‌ز گه‌وره‌ بێت بۆ ئه‌وه‌ی هیچ بواری ڕاكردنی نه‌بێت."},{"id":33,"translation":"[ إِنَّهُ كَانَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ (٣٣) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م كه‌سه‌ له‌ دونیادا باوه‌ڕی به‌ خوای گه‌وره‌ نه‌بووه‌و به‌ تاك و ته‌نها نه‌یپه‌رستووه‌ بۆیه‌ ئێستا ئاوای لێ ئه‌كرێ."},{"id":34,"translation":"{سزاى خواردن نه‌دان به‌ فه‌قیرو هه‌ژار } [ وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ (٣٤) ] وه‌ نه‌ خۆی خواردنی فه‌قیرو هه‌ژاری ئه‌داو نه‌ هانی خه‌ڵكی ئه‌دا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خواردنی فه‌قیرو هه‌ژار بده‌ن."},{"id":35,"translation":"[ فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هَاهُنَا حَمِيمٌ (٣٥) ] بۆیه‌ لێره‌دا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ دۆست و خۆشه‌ویست و خزمێكی نیه‌ كه‌ فریای بكه‌وێ و له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ بیپارێزێت، وه‌ هه‌موو كه‌س له‌ یه‌كتری ڕائه‌كات."},{"id":36,"translation":"[ وَلَا طَعَامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ (٣٦) ] وه‌ هیچ خواردنێكیشی پێ نادرێ له‌ناو دۆزه‌خدا جگه‌ له‌ (غیسلین) كه‌ داری زه‌قومه‌ ژه‌قنه‌بووته‌، یاخود وتراوه‌: ئه‌و كێماو و زوخاو و خوێنه‌یه‌ كه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا له‌ له‌شی دۆزه‌خییه‌كان ئه‌چۆڕێته‌وه‌ به‌هۆی سزاوه‌ ته‌نها ئه‌وه‌یان پێ ئه‌درێ و ئه‌وه‌ خواردنیانه‌."},{"id":37,"translation":"[ لَا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخَاطِئُونَ (٣٧) ] كه‌ ئه‌م خواردنه‌ هیچ كه‌سێك نایخوات ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌رو كافرن، یان خاوه‌نی تاوانی گه‌وره‌ن."},{"id":38,"translation":"[ فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ (٣٨) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌و شتانه‌ی كه‌ ئه‌یبینن."},{"id":39,"translation":"[ وَمَا لَا تُبْصِرُونَ (٣٩) ] وه‌ ئه‌و شتانه‌ى كه‌ نادیاره‌و نایبینن، كه‌ هه‌مووی دروستكراوی خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":40,"translation":"[ إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ (٤٠) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ جبریل له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هێناوێتی بۆ پێغه‌مبه‌رێكی به‌ڕێز كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ به‌ باشترین شێواز گه‌یاندوویه‌تى، كه‌ وته‌و فه‌رمووده‌و فه‌رمایشتی خواى گه‌وره‌یه‌."},{"id":41,"translation":"[ وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ قسه‌ی شاعیرێك نیه‌ وه‌كو ئێوه‌ كه‌ ئه‌ڵێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - شاعیره‌، به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ ژیانیدا شاعیر نه‌بووه‌و شیعری نه‌زانیوه‌ [ قَلِيلًا مَا تُؤْمِنُونَ (٤١) ] به‌ڵام كه‌مێكتان هه‌یه‌ ئیمانێكی ڕاسته‌قینه‌ ئیمانی پێ بهێنن."},{"id":42,"translation":"[ وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ ] یان هه‌ندێك جار ئه‌یانووت ئه‌مه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - فاڵچێتییه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - فاڵچییه‌و قسه‌كه‌یشی فاڵه‌و گرتوویه‌تییه‌وه‌، به‌ڵكو فاڵیش نیه‌ [ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ (٤٢) ] به‌ڵام كه‌مێكتان هه‌یه‌ كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌ بیر كردنه‌وه‌یه‌ك كه‌ سوودتان پێ بگه‌یه‌نێ."},{"id":43,"translation":"[ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٣) ] به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ كه‌ فه‌رمووده‌و فه‌رمایشتی خۆیه‌تی و داوێتی به‌ جبریل و جبریلیش هێناویه‌تی بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":44,"translation":"[ وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ (٤٤) ] ئه‌گه‌ر وه‌كو ئێوه‌ ئه‌ڵێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ندێك قسه‌ له‌ خۆیه‌وه‌ به‌ناو ئێمه‌وه‌ بكات و وه‌حی نه‌بێت و بڵێ ئه‌مه‌ وه‌حیه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆم هاتووه‌."},{"id":45,"translation":"[ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ (٤٥) ] ئه‌وه‌ به‌ده‌ستی ڕاست ئه‌یبه‌ینه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ستی ڕاست به‌هێزتره‌، یاخود به‌ ده‌ستی ڕاستی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یبه‌ینه‌وه‌و تۆڵه‌ی لێ ئه‌سه‌نین و سزای ئه‌ده‌ین، به‌ڵام وانه‌بووه‌ به‌ڵكو ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رموویه‌تی كه‌لامی خوای گه‌وره‌و قورئانی خوای گه‌وره‌و وه‌حی خوای گه‌وره‌ بووه‌، (كه‌واته‌ حه‌رامه‌و تاوانى گه‌وره‌یه‌ به‌ نه‌زانى به‌ ناوى خواى گه‌وره‌و دینه‌كه‌یه‌وه‌ قسه‌ بكرێت، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ رازى نیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ خۆیه‌وه‌ به‌ ناوێوه‌ قسه‌ بكات چ جاى ئێمه‌)."},{"id":46,"translation":"[ ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ (٤٦) ] وه‌ پاشانیش ئه‌و شاده‌ماره‌ی كه‌ له‌ پشته‌وه‌ ئه‌گات به‌ دڵ ئه‌وه‌ی ئه‌پچڕێنین، واته‌: به‌ خراپترین شێواز له‌ناوی ئه‌ده‌ین."},{"id":47,"translation":"[ فَمَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِينَ (٤٧) ] وه‌ كه‌ ئێمه‌ سزای ئه‌و بده‌ین هیچ كه‌سێك له‌ ئێوه‌ نیه‌ كه‌ ڕزگاری بكات وه‌ ڕێگری له‌ ئێمه‌ بكات كه‌ نه‌توانین سزای بده‌ین به‌ڵكو سه‌ختترین سزای ئه‌ده‌ین، به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وای نه‌كردووه‌و راستگۆ بووه‌و جبریلیش ئه‌مین بووه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَتَذْكِرَةٌ لِلْمُتَّقِينَ (٤٨) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ یادكردنه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و خۆیان له‌ تاوان ئه‌پارێزن."},{"id":49,"translation":"[ وَإِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَّ مِنْكُمْ مُكَذِّبِينَ (٤٩) ] وه‌ ئێمه‌ ئه‌زانین سه‌ره‌ڕای هاتنی پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زینی قورئان و ئه‌و موعجیزه‌ گه‌وره‌و روونكردنه‌وانه‌ هێشتا كه‌سانێك له‌ ئێوه‌ هه‌یه‌ كه‌ باوه‌ڕی به‌ قورئان نیه‌و قورئان به‌درۆ ئه‌زانێ."},{"id":50,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَحَسْرَةٌ عَلَى الْكَافِرِينَ (٥٠) ] وه‌ ئیمان نه‌هێنان به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌بێته‌ په‌شیمانی بۆ كافران و په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌ به‌ڵام سوودیان پێناگه‌یه‌نێت."},{"id":51,"translation":"[ وَإِنَّهُ لَحَقُّ الْيَقِينِ (٥١) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ حه‌قی یه‌قینه‌و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌."},{"id":52,"translation":"[ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ (٥٢) ] وه‌ تۆ ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ناوی په‌روه‌ردگاری هه‌ره‌ گه‌وره‌ت به‌ پاك ڕابگره‌ له‌ هه‌ر شتێك كه‌ شایه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌ نه‌بێ، والله أعلم."}]},{"id":70,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (مه‌عاریج) (واته‌: شوێنى به‌رز بوونه‌وه‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ (١) ] پرسیاركه‌رێك پرسیاری كردو دوعاكه‌رێك دوعای كردو په‌له‌ى كردو داوای سزایه‌كی كرد كه‌ داببه‌زێته‌ سه‌ریان وه‌ ڕوویان تێبكات، كه‌ (نه‌ضری كوڕی حارثى كوڕی كیلده‌) بوو كه‌ دوعای كردو وتی: خوایه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م دینه‌و ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ حه‌قه‌ ئه‌وه‌ تۆ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌رد بارانمان بكه‌، یان سزایه‌كی به‌ئێش و ئازارمان بۆ بنێره‌،"},{"id":2,"translation":"خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: [ لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ (٢) ] سزای خوای گه‌وره‌ ئاماده‌یه‌و دێت و ڕوو ئه‌دات، وه‌ كاتێك كه‌ دێت هیچ كه‌سێك نیه‌ سزای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ (٣) ] ئه‌و سزایه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌كه‌وه‌ دێت كه‌ خاوه‌نی فه‌زڵ و نیعمه‌ت و به‌رزی و بڵندی و گه‌وره‌ییه‌، یاخود (مه‌عاریج) مه‌به‌ستی پێی شوێنی به‌رز بوونه‌وه‌ی فریشته‌كانه‌ كه‌ فریشته‌كان پیایدا به‌رز ئه‌بنه‌وه‌، واته‌: پله‌كان، ئه‌و پلانه‌ی كه‌ فریشته‌كان پیایدا به‌رز ئه‌بنه‌وه‌ بۆ ئاسمان."},{"id":4,"translation":"[ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ ] فریشته‌كان به‌رز ئه‌بنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌و پلانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی داناون، وه‌ ڕوحیش مه‌به‌ست پێی جبریله‌، یاخود مه‌به‌ست پێی ڕوحی ئاده‌میزاده‌ كاتێك كه‌ فریشته‌ی گیانكێشان ڕوحیان ئه‌كێشێ و ئه‌و ڕوحه‌ به‌رز ئه‌كاته‌وه‌ بۆ ئاسمان بۆ لای خوای گه‌وره‌ وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌ی (به‌ڕائدا) هاتووه‌ [ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ (٤) ] له‌ ڕۆژێكدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ماوه‌ی ڕاوه‌ستانی به‌نده‌كان بۆ لێپرسینه‌وه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی په‌نجا هه‌زار ساڵه‌، دواتر ئه‌وه‌ی به‌هه‌شتییه‌ به‌ره‌و به‌هه‌شت به‌ڕێ ئه‌خرێ، وه‌ ئه‌وه‌ی دۆزه‌خییه‌ به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌خرێ، وه‌ وتراوه‌ ئه‌مه‌ بۆ كافرانه‌، وه‌ بۆ ئه‌و موسڵمانانه‌یشه‌ كه‌ تاوانبارن وه‌كو له‌ فه‌رمووده‌ى پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ باسی ئه‌و كه‌سه‌ ده‌كات كه‌ زه‌كات نادات له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ئه‌ندازه‌كه‌ی په‌نجا هه‌زار ساڵه‌ له‌وێ سزا ئه‌درێ دواتر به‌ره‌و به‌هه‌شت یان به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌خرێ، به‌ڵام بۆ ئیماندار كاته‌كه‌ی زۆر به‌ خێرایی له‌سه‌ر ده‌ڕوات به‌ ئه‌ندازه‌ى خۆر كه‌ لار بۆته‌وه‌ بۆ ئاوابوون تا ئاوابوونى."},{"id":5,"translation":"[ فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا (٥) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ ئارامگرتنێكی جوان كه‌ ناشوكری و گله‌یی و گازنده‌ی له‌ خوای گه‌وره‌ تیادا نه‌بێت."},{"id":6,"translation":"[ إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيدًا (٦) ] كافران ئه‌م ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ به‌دووری ئه‌زانن، یاخود به‌ ئه‌سته‌م و مه‌حاڵی ئه‌زانن و ئه‌ڵێن: ئه‌سته‌مه‌ زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ هه‌بێت."},{"id":7,"translation":"[ وَنَرَاهُ قَرِيبًا (٧) ] به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌یبینین، یاخود باوه‌ڕداران وای ئه‌بینن كه‌ ئه‌مه‌ ڕۆژێكی نزیكه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر شتێك كه‌ بێت ئه‌وا نزیكه‌و ئیلا ڕوو ئه‌دات."},{"id":8,"translation":"{چه‌ند دیمه‌نێكى رۆژى قیامه‌ت} [ يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ (٨) ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئاسمانه‌كان وه‌كو مسی تواوه‌یان لێ دێت، یاخود وه‌كو زه‌یتی تواوه‌یان لێدێت و به‌و شێوه‌یه‌ شل ئه‌بنه‌وه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ (٩) ] وه‌ شاخه‌كان هه‌ڵئه‌كێشرێن و وه‌كو صوفی شیكراوه‌یان لێ دێت و به‌ ئاسماندا ئه‌ڕۆن."},{"id":10,"translation":"[ وَلَا يَسْأَلُ حَمِيمٌ حَمِيمًا (١٠) ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا هیچ خزم و كه‌س و دۆست و خۆشه‌ویستێك پرسیار له‌ خزم و دۆست و خۆشه‌ویسته‌كه‌ی ناكات له‌به‌ر سه‌ختی ناخۆشییه‌كانی ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، وه‌ له‌به‌ر سه‌رقاڵ بوونیان به‌ خۆیان."},{"id":11,"translation":"[ يُبَصَّرُونَهُمْ ] له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو خزم و دۆستێك خزم و دۆست و كه‌سی خۆی به‌ چاو ئه‌بینێ و كه‌س له‌ كه‌س ناشاردرێته‌وه‌،به‌ڵام كه‌سیان له‌گه‌ڵ كه‌سیاندا قسه‌ ناكه‌ن و له‌ یه‌كدى راده‌كه‌ن له‌به‌ر سه‌رقاڵى خۆیان و سه‌ختی ئه‌و ڕۆژه‌ [ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ (١١) ] كه‌سی تاوانبار ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌نی ئاگری دۆزه‌خه‌ ئه‌زانێ به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌كرێ ئاواته‌خوازه‌ كه‌ خۆی بكڕێته‌وه‌و خۆی ڕزگار بكات له‌ ئاگری دۆزه‌خ له‌و ڕۆژه‌دا به‌ منداڵه‌كانی، واته‌ ئه‌گه‌ر منداڵه‌كانی وه‌كو فیدیه‌ لێ وه‌ربگیرێ ئاماده‌یه‌ منداڵه‌كانی ببه‌خشێ ته‌نها خۆی ڕزگاری بێ."},{"id":12,"translation":"[ وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ (١٢) ] وه‌ خێزانه‌كه‌ی وه‌ براكه‌ی ئه‌مانه‌ هه‌مووی ببه‌خشێ بۆ ئه‌وه‌ی خۆی ڕزگاری ببێ."},{"id":13,"translation":"[ وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ (١٣) ] وه‌ ئه‌و عه‌شیره‌ت و هۆزو خزمه‌ نزیكانه‌ی كه‌ په‌نایان داوه‌ له‌ كاتی سه‌ختی و سه‌غله‌تیدا ئاماده‌یه‌ هه‌ر هه‌موویان ببه‌خشێ ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆى ڕزگاری بێ."},{"id":14,"translation":"[ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ يُنْجِيهِ (١٤) ] نه‌ك هه‌ر ئه‌وانه‌ به‌ڵكو ئاواته‌خوازه‌و ئاماده‌یه‌ هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ به‌ جن و مرۆڤه‌وه‌ هه‌ر هه‌موویان ببه‌خشێ و وه‌كو فیدیه‌ بیاندات ته‌نها خۆی ڕزگاری بێ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ [ كَلَّا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: نه‌خێر شتی وا نیه‌و ڕوو نادات ئه‌وه‌ ته‌نها هیواو ئومێدخواستنه‌و لێى قه‌بوڵ ناكرێت."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّهَا لَظَى (١٥) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌و ده‌كرێته‌ ناوى، (لَظَى) ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی جه‌هه‌ننه‌م واتا ئه‌و دۆزه‌خه‌ گڕو بڵێسه‌ی هه‌یه‌."},{"id":16,"translation":"[ نَزَّاعَةً لِلشَّوَى (١٦) ] وه‌ هه‌رچی گۆشت و پێست هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی دائه‌ماڵێ و هه‌مووی ئه‌سووتێنێ تا ئه‌یگه‌یه‌نێته‌ سه‌ر ئێسقانه‌كه‌، (شَوَى) ئه‌ووترێ مه‌به‌ست پێی پێسته‌ی سه‌ره‌، وه‌ ئه‌ووترێ مه‌به‌ست پێی ده‌ماره‌كانه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی لایه‌كانی ده‌ست و پێیه‌كانه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی ناوچه‌وانێتی كه‌ به‌ڕێزترین شوێنێتی هه‌مووی ئه‌گرێته‌وه‌و هه‌مووی ئه‌سووتێنێ ته‌نها دڵ ئه‌مێنێ و هاوار ئه‌كات."},{"id":17,"translation":"[ تَدْعُو مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى (١٧) ] دۆزه‌خ بانگی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كات كه‌ له‌ دونیادا پشتیان له‌ حه‌ق كردووه‌و ڕوویان لێوه‌رگێڕاوه‌و حه‌قیان وه‌رنه‌گرتووه‌، دۆزه‌خ به‌ زمانێكى پاراو هه‌موویان بانگ ئه‌كات، وه‌ یه‌ك یه‌ك هه‌ڵیان ئه‌گرێ و وه‌ ئه‌یانخاته‌ ناو خۆیه‌وه‌، چۆن باڵنده‌ ده‌نك ده‌نك دانه‌وێڵه‌ هه‌ڵده‌گرێت."},{"id":18,"translation":"[ وَجَمَعَ فَأَوْعَى (١٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ماڵیان كۆكردۆته‌وه‌و زه‌كاته‌ فه‌رزه‌كه‌یان لێ نه‌داوه‌و حه‌قی خوای گه‌وره‌و حه‌قی ئه‌و كه‌سانه‌یان نه‌داوه‌ كه‌ حه‌قیان له‌سه‌ریانه‌."},{"id":19,"translation":"{سیفاتى مرۆڤ} [ إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا (١٩) ] به‌ڕاستی مرۆڤ وا دروستكراوه‌ كه‌ زۆر سووره‌ له‌سه‌ر شته‌كان و داكۆكیان لێده‌كات."},{"id":20,"translation":"[ إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا (٢٠) ] كاتێك كه‌ تووشی خراپه‌یه‌ك بێت له‌ فه‌قیری و هه‌ژاری و نه‌خۆشی و ده‌ردو به‌ڵا ئه‌بینی زۆر نائارامه‌و ئارام ناگرێ و بێئومێد ئه‌بێ."},{"id":21,"translation":"[ وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا (٢١) ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو تووشی خێرێكیش بێ له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی و پیت و به‌ره‌كه‌ت و ڕزق و ڕۆزی ئه‌و كاته‌ ئه‌بینی كه‌ قه‌ده‌غه‌ی خێرو چاكه‌ی لێ ئه‌كات و ره‌زیلى و چرووكى ده‌كات."},{"id":22,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سیفاتى باوه‌ڕداران } [ إِلَّا الْمُصَلِّينَ (٢٢) ] ته‌نها ئه‌و نوێژخوێنانه‌ نه‌بێ."},{"id":23,"translation":"[ الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ (٢٣) ] ته‌نها ئه‌و نوێژخوێنانه‌ نه‌بێ كه‌ له‌سه‌ر نوێژه‌كانیان به‌رده‌وامن و پارێزگاری لێ ده‌كه‌ن و له‌ كاتی خۆیدا ئه‌نجامى ئه‌ده‌ن به‌ روكن و واجبات و خشوعه‌وه‌، وه‌ دڵیان لای نوێژه‌كانیانه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ (٢٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ماڵه‌كانیاندا حه‌قێكی ئاشكراى تێدایه‌ كه‌ زه‌كاته‌ فه‌رزه‌كه‌یه‌."},{"id":25,"translation":"[ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ (٢٥) ] بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ داوا ئه‌كه‌ن، وه‌ (مه‌حروم)یش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تووشی به‌ڵایه‌ك بووه‌و هیچی نه‌ماوه‌، یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ فه‌قیرو هه‌ژارن و كه‌س نایانناسێت و خۆیان داوا ناكه‌ن."},{"id":26,"translation":"[ وَالَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ (٢٦) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕو یه‌قینیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌یه‌و هیچ گومانێكیان نیه‌."},{"id":27,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ مِنْ عَذَابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ (٢٧) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن، هه‌ر چه‌نده‌ چاكه‌و كرده‌وه‌ی باشیان هه‌یه‌ به‌ڵام ترسیان هه‌یه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌و ئه‌مین نین لێى."},{"id":28,"translation":"[ إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ (٢٨) ] به‌ڕاستی نابێ هیچ كه‌سێك ئه‌مین بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌، وه‌ هه‌موو كه‌سێك ئه‌بێ ترسی له‌ سزای خوای گه‌وره‌ هه‌بێت."},{"id":29,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ (٢٩) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دامێنی خۆیان ئه‌پارێزن."},{"id":30,"translation":"[ إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ ] ته‌نها بۆ هاوسه‌رو خێزانه‌كانی خۆیان نه‌بێت [ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ ] یان ئه‌و كه‌نیزانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ (٣٠) ] ئه‌وان له‌و شته‌دا لۆمه‌ ناكرێن و تاوانبار نابن."},{"id":31,"translation":"[ فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ (٣١) ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك جگه‌ له‌ خێزانی خۆی یان كه‌نیزه‌ك (كه‌ كاتی خۆی هه‌بووه‌) ئاره‌زووی خۆی تێر بكات ئه‌وانه‌ سنووری خوای گه‌وره‌یان به‌زاندووه‌و تاوانیان كردووه‌، (زانایان ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌كه‌نه‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى خوى نهێنى)."},{"id":32,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ (٣٢) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌تێكیان له‌لا دابنێی ئیتر ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ته‌كه‌ ماددی بێ یان مه‌عنه‌وی ئه‌وان ئه‌یپارێزن، وه‌ هه‌ر عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانێك كه‌ هه‌یانبێ ئه‌یبه‌نه‌ سه‌رو خیانه‌ت ناكه‌ن، (ئه‌مانه‌ سیفاتى باوه‌ڕداره‌و پێچه‌وانه‌كه‌ى سیفاتى دووڕووه‌ كه‌ درۆ ده‌كه‌ن و به‌ڵێن جێبه‌جێ ناكه‌ن و ناپاكى له‌ ئه‌مانه‌ت ده‌كه‌ن)."},{"id":33,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ بِشَهَادَاتِهِمْ قَائِمُونَ (٣٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شایه‌تییه‌ك هه‌بێ له‌به‌ر خوا وه‌كو خۆی ده‌یده‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ لێی زیادو كه‌م بكه‌ن، وه‌ نایشارنه‌وه‌و شایه‌تییه‌كه‌ ده‌رئه‌بڕن و ئاشكرای ئه‌كه‌ن، ئیتر ئه‌گه‌ر دژی به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان یان دژی خزمی نزیكیان بێ ئاماده‌نین زیادو كه‌می بكه‌ن یان بیشارنه‌وه‌."},{"id":34,"translation":"[ وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ (٣٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پارێزگاری له‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن به‌ ڕوكن و واجبات و خشوع و مه‌رجه‌كانه‌وه‌و وه‌كو خۆی ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن و پارێزگاری لێ ئه‌كه‌ن، وه‌ هیچ شتێك سه‌رقاڵیان ناكات له‌ نوێژه‌كانیان."},{"id":35,"translation":"[ أُولَئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ (٣٥) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیابێت ئه‌مانه‌ له‌ به‌هه‌شتانێكدان و ئه‌چنه‌ ناوى و ڕێزیان لێ ئه‌نرێ به‌ جۆره‌ها ڕێز."},{"id":36,"translation":"[ فَمَالِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ (٣٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - چییه‌ ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ له‌لای تۆن به‌خێرایی ئه‌ڕۆن و لێت هه‌ڵدێن و راده‌كه‌ن و گاڵته‌ت پێ ئه‌كه‌ن و به‌درۆت ئه‌زانن، یان ملیان درێژ كردۆته‌وه‌و تێت ئه‌ڕوانن، وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ شتێكی سه‌یرو سه‌مه‌ره‌یان بینیبێ، بۆ وا ئه‌كه‌ن."},{"id":37,"translation":"[ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ عِزِينَ (٣٧) ] به‌ڵای ڕاست و چه‌پتدا بوونه‌ به‌ چه‌ند گرۆپ و كۆمه‌ڵێكی لێك جیاوازو پارچه‌ پارچه‌، به‌ڵام له‌ سه‌رپێچی كردنى تۆ و قورئانی پیرۆزدا یه‌كده‌نگن."},{"id":38,"translation":"[ أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ (٣٨) ] ئایا هه‌ر یه‌كێك له‌وان حه‌زو ئاواتى چوونه‌ به‌هه‌شتى هه‌یه‌و خوازیاره‌ بچێته‌ ناوى، موشریكان ئه‌یانووت ئه‌گه‌ر ئه‌م ڕه‌ش و ڕووت و فه‌قیرو هه‌ژارانه‌ بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ شایه‌نترین و له‌ پێش ئه‌واندا ئه‌چینه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند."},{"id":39,"translation":"[ كَلَّا ] نه‌خێر وانیه‌و شوێنى ئه‌وان دۆزه‌خه‌ [ إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ (٣٩) ] ئێمه‌ ئه‌وانمان دروست كردووه‌ له‌و مه‌نی و دڵۆپه‌ ئاوه‌ بێ ڕێزو لاوازه‌ كه‌ خۆیشیان ئه‌زانن."},{"id":40,"translation":"[ فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ ] سوێند ئه‌خۆم به‌ په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵاته‌كان و ڕۆژئاواكان، واته‌: هه‌موو ڕۆژێك كه‌ خۆر له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ هه‌ڵدێ و هه‌موو ڕۆژێك له‌ ڕۆژئاواوه‌ ئاوا ئه‌بێ، سوێند بێ به‌ په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵاته‌كان و ڕۆژئاواكان [ إِنَّا لَقَادِرُونَ (٤٠) ] ئێمه‌ توانامان هه‌یه‌."},{"id":41,"translation":"[ عَلَى أَنْ نُبَدِّلَ خَيْرًا مِنْهُمْ ] كه‌ ئه‌مانه‌ له‌ناو به‌رین وه‌ كه‌سانێك له‌مان باشتر بێنین كه‌ گوێڕایه‌ڵی ئێمه‌ بكه‌ن و سه‌رپێچیمان نه‌كه‌ن وه‌كو چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی ترمان له‌ناو بردووه‌، یان توانامان هه‌یه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت به‌ لاشه‌ى باشتر له‌وه‌ى خۆیان زیندوویان بكه‌ینه‌وه‌ [ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ (٤١) ] وه‌ هیچ كه‌سێكیش نیه‌ كه‌ زاڵ بێت به‌سه‌ر ئێمه‌دا و بێده‌سه‌ڵات و ده‌سته‌وه‌ستانمان بكات."},{"id":42,"translation":"[ فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٤٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - لێیان بگه‌ڕێ و وازیان لێبێنه‌ با ڕۆبچن له‌ناو باتڵ و پووچه‌ڵ و كوفرو عینادی خۆیاندا، وه‌ یاری بكه‌ن له‌ دونیاداو سه‌رقاڵی به‌زمی خۆیان بن تا ئه‌گه‌نه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ ئێمه‌ هه‌ڕه‌شه‌مان لێ كردوون و ڕووبه‌ڕووی ئه‌و ڕۆژه‌ ئه‌بنه‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌و له‌وێ سزایان ئه‌ده‌ین."},{"id":43,"translation":"[ يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌ناو گۆڕه‌كانیان ده‌رئه‌چن به‌ خێرایی [ كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ (٤٣) ] وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ ئاڵاو به‌یداخێكیان بۆ داكوترابێ و هه‌موویان به‌خێرایی به‌ره‌و ئه‌وێ بڕۆن و پێشبڕكێ بكه‌ن، یاخود وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ لای بتێك بڕۆن به‌خێرایی هه‌روه‌كو چۆن له‌ دونیادا به‌خێرایی به‌ره‌و پیری ئه‌ڕۆیشتن."},{"id":44,"translation":"[ خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ] چاویان شۆڕو زه‌لیله‌و سه‌ربه‌رز ناكه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌زانن چ سزایه‌ك چاوه‌ڕێیان ئه‌كات وه‌ زه‌لیلی دایپۆشیون [ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ (٤٤) ] ئا ئه‌مه‌ ئه‌و ڕۆژه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ هه‌ڕه‌شه‌تان لێ ده‌كرا پێى كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌و ئه‌لێره‌دا سزای خۆتان وه‌رئه‌گرن، والله اعلم."}]},{"id":71,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (نوح صلى الله علیه وسلم ) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (نوح صلى الله علیه وسلم ) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (نوح صلى الله علیه وسلم ) (٢٨) ئایەتە. ٣- سورەتى (نوح صلى الله علیه وسلم ) زنجیرەى حەفتاو یەكەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (نوح صلى الله علیه وسلم ) لە دواى سورەتى (نەحل) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (نوح صلى الله علیه وسلم ) هەروەك سورەتە مەككییەكانى تر زۆرترین تەوەرو باسەكانى بریتییە لە باسكردنى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕو جێگیركردنى بنەماكانى باوەڕ، وە هەروەها بەشێوەیەكى دوورو درێژ باسی چیرۆك و بەسەرهاتى پێغەمبەر نوح دەكات صلى الله علیه وسلم ، لەسەرەتاى بانگەوازەكەیەوە تا هاتنى تۆفان و لافاوەكەو نقوم بوونى بێ باوەڕانى قەومەكەى. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ بەسەرهاتى نوح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم و قەومەكەى [ إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] بەدڵنیایی ئێمە نوحمان صلى الله علیه وسلم نارد بۆ لای نەتەوەكەی خۆی كە یەكەم رەسول بووە خوای گەورە ناردوویەتی، وە نۆسەدو پەنجا ساڵ بانگەوازی نەتەوەكەی كردووە [ أَنْ أَنْذِرْ قَوْمَكَ ] بە نوحمان صلى الله علیه وسلم فەرموو تۆ ئاگاداری قەومەكەت بكەرەوەو بیانترسێنە [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (١) ] پێش ئەوەی سزایەكی بەئێش و ئازاریان بۆ بێت لەلایەن خوای گەورەوەو سزایان بدات وەكو تۆفان و زریانەكە، یاخود بە سزای ئاگر."},{"id":2,"translation":"[ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢) ] نوح صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەی قەومی خۆم من ترسێنەرو ئاگاداركەرەوەیەكی ئاشكرام بۆ ئێوەو ئەتانترسێنم بە سزای خوای گەورە ."},{"id":3,"translation":"[ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ ] ئێوە عیبادەتی خوای گەورە بكەن بەتاك و تەنهاو شەریكی بۆ دامەنێن [ وَاتَّقُوهُ ] وە تەقوای خوای گەورە بكەن و خۆتان لە تاوان و حەرام بپارێزن [ وَأَطِيعُونِ (٣) ] وە گوێڕایەڵی من بكەن لە هەر شتێك كە فەرمانتان پێ ئەكەم ."},{"id":4,"translation":"[ يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ ] ئەوا خوای گەورە لە تاوانەكانتان خۆش ئەبێ، لەو تاوانە گەورانەی كە كردووتانە كە بەهۆیەوە ڕووبەڕووی سزای خوای گەورە ئەبنەوە ئەگەر ئیمان نەهێنن. یەكخواپەرستى هۆكارە بۆ تەمەن درێژى [ وَيُؤَخِّرْكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وە ئەگەر ئیمان بێنن سەرەڕای ئەوەی خوای گەورە لە تاوانەكانتان خۆش ئەبێ وە ماوەشتان بۆ درێژ ئەكاتەوە بۆ كاتێكی زیاتر سەر زەوی ئاوەدان بكەنەوە، (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەى كە بە یەكخواپەرستى و گوێڕایەڵی و كردەوەى چاك و گەیاندنى پەیوەندى خزمایەتى تەمەن درێژ دەبێت، یاخود بەرەكەت ئەكەوێتە ناو تەمەنی مرۆڤەوە) وەكو پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (گەیاندنى پەیوەندى خزمایەتى تەمەن درێژ دەكات) [ إِنَّ أَجَلَ اللَّهِ إِذَا جَاءَ لَا يُؤَخَّرُ لَوْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٤) ] ئەگەر لەسەر كوفرەكەتان بەردەوام بن ئەو ئەجەلەی كە خوای گەورە بۆی داناون دواناكەوێت، وە ئەگەر ئێوە ئەمە ئەزانن ئیمان بێنن تا خوای گەورە سزاتان نەدات ."},{"id":5,"translation":"[ قَالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا (٥) ] نوح صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەی پەروەردگار من بانگەوازی قەومەكەی خۆم كرد بۆ ئیمان هێنان بەتۆ بە شەو و بە ڕۆژ بە بەردەوامى."},{"id":6,"translation":"[ فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا (٦) ] بەڵام بانگەوازی من هیچ شتێكی بۆ ئەوان زیاد نەكرد تەنها دوور كەوتنەوەو ڕاكردن نەبێت."},{"id":7,"translation":"[ وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ ] وە هەر كاتێك كە من بانگیانم كردبێ بۆ ئەوەی كە تۆ لێیان خۆش بیت، واتە: بۆ ئەوەی ئیمان بێنن كە بەهۆی ئیمان و گوێڕایەڵی و عیبادەتەوە تۆ لێیان خۆشبی [ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ ] ئەوان پەنجەكانیان ئەكردە گوێیانەوە بۆ ئەوەی قسەی من نەبیستن [ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ ] وە جلەكانیان ئەدا بە بان سەریانداو دەموچاویان دائەپۆشی بۆ ئەوەی نەمبینن و قسەی من نەبیستن و من نەیانناسمەوە [ وَأَصَرُّوا ] وە بەردەوام بوون لەسەر كوفرو سەرپێچییان [ وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا (٧) ] وە خۆیان بەگەورەزانی لەوەی كە حەق وەربگرن خۆبەگەورەزانینێكی سەخت ."},{"id":8,"translation":"[ ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارًا (٨) ] پاشان من بە ئاشكرا لە نێوان خەڵكیدا دەعوەو بانگەوازم كردن ."},{"id":9,"translation":"[ ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنْتُ لَهُمْ ] پاشان دەعوەو بانگەوازەكەم بۆ ئاشكرا كردن بە دەنگی بەرز، وە بە دەنگی بەرز بانگەوازم كردن [ وَأَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْرَارًا (٩) ] وە بە نهێنیش هەر بانگەوازم كردن لە نێوان خۆم و خۆیاندا، واتە: یەك یەك چوومەتە ماڵیان وە یەك یەك قسەم لەگەڵ كردوون و هەموو شێوازێكم لەگەڵیاندا بەكارهێناوە بۆ ئەوەی كە باوەڕ بێنن."},{"id":10,"translation":"داواى لێخۆشبوون لە خواى گەورە سەرچاوەى هەموو بەخششەكانە [ فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا (١٠) ] پێم وتن ئێوە داوای لێخۆشبوون لە خوای گەورە بكەن لەو كوفرو تاوان و شیركانەی كە پێشتر كردووتانە ئەبینن خوای گەورە زۆر لێخۆشبووە بۆ ئەو تاوانبارانەى كە داوای لێخۆشبوون لە خوای گەورە دەكەن و لێیان خۆش ئەبێ."},{"id":11,"translation":"[ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا (١١) ] وە خوای گەورە بارانتان بۆ ئەبارێنێ بارانێكی زۆر یەك لە دوای یەك بە لێزمەو بەخوڕ ."},{"id":12,"translation":"[ وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ ] وە هەر بەهۆی (أستغفر الله) و داوای لێخۆشبوون كردن لە خوای گەورە, خوای گەورە ماڵ و مناڵتان پێ ئەبەخشێ [ وَيَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ ] وە باخ و بێستانتان پێ ئەبەخشێ [ وَيَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهَارًا (١٢) ] وە ئاو و كانی و ڕووباریشتان پێ ئەبەخشێ، هەموو نیعمەت و بەخششێكتان پێ ئەبەخشێ تەنها ئێوە داوای لێخۆشبوون لە خوای گەورە بكەن، (أستغفر الله و داوای لێخۆشبوون لە خوای گەورە هۆكارە بۆ هەموو ئەو نیعمەتانە كە خوای گەورە لە مرۆڤی گرتۆتەوە بەهۆی داوای لێخۆشبوونەوە دووبارە پێیان دەبەخشێتەوە) ."},{"id":13,"translation":"[ مَا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا (١٣) ] نوح صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەوە ئێوە چیتانە بۆ خوای گەورە بە گەورە نازانن ئەوەندەی كە خوای گەورە شایانی بە گەورە زانینە, بۆ بەتاك و تەنها خوای گەورە ناپەرستن وە گوێڕایەڵی ناكەن ئەوەندەی كە خوای گەورە شایەنی بەتاك پەرستنە ."},{"id":14,"translation":"[ وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا (١٤) ] لە كاتێكدا خوای گەورە ئێوەی دروست كردووە لە چەند قۆناغێكی جیاوازدا: سەرەتا دڵۆپە ئاوێك بوونە، پاشان بوونە بە خوێنێكی مەیوو، پاشان بوونە بە پارچە گۆشتێك، پاشان تەواو دروست بوونە، پاشان لە دایك بوونە، ئینجا منداڵ بوونە، پاشان گەنج و پاشان پیری، ئەم هەموو قۆناغانە بەڵگەیە لەسەر تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە بۆ ئێوە تا كەى ئیمان ناهێنن ."},{"id":15,"translation":"[ أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا (١٥) ] ئایا نابینن كە خوای گەورە حەوت ئاسمانی دروست كردووە چین لەسەر چین ئاسمان لەسەر ئاسمان وە ڕایگرتووە ."},{"id":16,"translation":"[ وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا ] وە لەناو ئاسمانیشدا مانگی داناوە وەكو جوانی وایە بۆ ئاسمان, وە نورو ڕووناكییەو گەرمی تیادا نییە [ وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا (١٦) ] وە خۆریشی داناوە وەكو چرایەك كە سەر زەوی ڕووناك ئەكاتەوە وە گەرمی و ڕووناكی تیادایە ."},{"id":17,"translation":"[ وَاللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَبَاتًا (١٧) ] خوای گەورە ئێوە واتە: ئادەمی لە زەوی دروست كردووە، واتە: لە خۆڵ ئادەمی دروست كردووە ."},{"id":18,"translation":"[ ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا ] پاشان كە مردن ئەتانگەڕێنێتەوە ناو زەوی لەناو گۆڕەكاندا [ وَيُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجًا (١٨) ] وە لە ڕۆژی قیامەتیش دووبارە دەرتان ئەكاتەوە لەناو زەوی."},{"id":19,"translation":"[ وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا (١٩) ] وە خوای گەورە زەوی بۆ ڕاخستوون تا لەسەری بەرژەوەندیەكانتان بەدەست بێنن."},{"id":20,"translation":"[ لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا (٢٠) ] (فَج) واتە: ڕێگای فراوان لە نێوان دوو شاخدا, واتە: تا ڕێگای فراوان بۆ خۆتان بكەنەوە بۆ بەرژەوەندی خۆتان تیایدا هاتووچۆ بكەن."},{"id":21,"translation":"[ قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي ] نوح صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەی پەروەردگار ئەوان سەرپێچیان كردم و بە قسەیان نەكردم [ وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا (٢١) ] وە خەڵكەكە شوێنی سەركردەو دەسەڵاتدارو دەوڵەمەندەكان كەوتن كە ئەمانە زۆری ماڵ و منداڵیان هیچ شتێكی بۆ زیاد نەكردن تەنها گومڕایی و زەرەرمەندی نەبێ, (زۆر كەس هەیە بەهۆی زۆری سەروەت و سامان و مناڵ و عەشیرەت و دەسەڵاتەوە گومڕا ئەبێ و لە ڕێگاى راست دەرئەچێ و سەرەنجامیش زەرەرمەند ئەبێت، ئەمانیش وابوون) ."},{"id":22,"translation":"[ وَمَكَرُوا مَكْرًا كُبَّارًا (٢٢) ] وە نەخشەو پیلان و فێڵێكی زۆر گەورەیان دانا كە وایان نیشاندا ئەمان لەسەر حەق و هیدایەتن، وە خەڵكى نەزان و نەفامیان هاندا بۆ ئەوەی كە ئازاری نوح صلى الله علیه وسلم بدەن و بیكوژن ."},{"id":23,"translation":"[ وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ ] دەسەڵاتدارو دەوڵەمەندو ناودارو گەورەكان بە خەڵكە ژێردەستەكەیان وت: واز نەهێنن لە پەرستنی خوایەكانتان ئەو پێنج خوایەی كە ئەیانپەرستن وازیان لێ مەهێنن و بەردەوام بن و دامەزراو بن لەسەر پەرستنیان و بە قسەی نوح نەكەن. پێنج پیاوچاكەكەى قەومى نوح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم [ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا (٢٣) ] وە واز لە پەرستنی (وەدد و سواع و یەغوث و یەعوق و نەسر) مەهێنن, كە ئەمانە وەكو (ابن عەباس) ئەفەرمووێ: ناوی پێنج پیاوچاك بوون لە پێش نوحدا لە نێوان ئادەم و نوحدا كە عیبادەتی خوای گەورەیان ئەكرد كە ئەوكاتە خەڵكى هەمووی یەكخواپەرست بووەو شەریك بۆ خوای گەورە دانەنراوە، تا ئەمان لەناوچوون و مردن شەیتان وەسوەسەی بۆ خەڵكەكە دروست كرد لەو مەجلیس و شوێنانەدا كە تیایدا دائەنیشتن پەیكەریان بۆ دروست بكەن وە بەناوی ئەوانەوە ناویان بنێن بۆ ئەوەی كاتێك ئەوانتان بیركەوتەوە ئێوەش وەكو ئەوان عیبادەتی خوای گەورە بكەن، ئەوانیش ئەو شتەیان بۆیان كرد تا ئەمانە ئەم جیلە لەناو چوون وە جیلێكی تر هات وە زانست نەما ئینجا شەیتان پێى وتن باوك و باپیرانی ئێوە ئەم پێنج پیاوچاكەیان پەرستووە، وە لە كاتی بێ بارانیدا داوای باران بارین و شتیان لەمان كردووە، خەڵكەكە دەستیان كرد بە پەرستنی ئەم پێنج پیاو باشە، كە ئەمە یەكەم شەریك دانان بوو لەسەر ڕووی زەویدا ڕوویدا، وە خوای گەورە نوحی صلى الله علیه وسلم ناردە ناویان بۆ ئەوەی خەڵكى واز لە پەرستنی ئەو پێنج پیاوباشە بێنن و بگەڕێنەوە بۆ پەرستنی خوای گەورە بەتاك و تەنها ."},{"id":24,"translation":"[ وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِيرًا ] نوح صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەی پەروەردگار دەسەڵاتدارو گەورەكانیان، یاخود ئەم بتانە خەڵكێكی زۆریان گومڕا كردووە [ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلَالًا (٢٤) ] خوایە ئەوەی كە زاڵم و ستەمكارو هاوبەشبڕیاردەرە هیچ شتێكیان بۆ زیاد نەكەی تەنها گومڕابوون و زەرەرمەندی نەبێ, وەكو چۆن موساش صلى الله علیه وسلم دوعای لە فیرعەون كرد، وە خوای گەورە دوعای هەردووكیانی قبووڵ كردو هەردوو ئوممەتەكەى نقومى ئاو كرد ."},{"id":25,"translation":"[ مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا ] بەهۆی تاوانەكانیانەوە كە شەریك دانان بوو بۆ خوای گەورە, خوای گەورە نقوم و نگرۆی ئاوی كردن [ فَأُدْخِلُوا نَارًا ] لەناو ئەو ئاوەی كە تیایدا غەرق بوون ڕاستەوخۆ خوای گەورە لە فێنكی ئاوەكەوە بەرەو گەرمی ئاگر بردیانی, یاخود وتراوە: مەبەست پێی سزای قەبرە یەكسەر بەرەو ئاگری قەبر بردیانی و خرانە ناو ئاگرەوە [ فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصَارًا (٢٥) ] وە ئەمانیش هیچ پشتیوانێكیان نەبوو كە لە سزای خوای گەورە بیانگەڕێنێتەوەو بیانپارێزێ, كەسێك نەبوو كە فریایان بكەوێ و ڕزگاریان بكات ."},{"id":26,"translation":"[ وَقَالَ نُوحٌ رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا (٢٦) ] دوای ئەوەی نوح صلى الله علیه وسلم بێئومێد بوو وە خوای گەورە وەحی بۆ نارد كە چیدی خەڵكی ئیمان ناهێنن هەر ئەو چەند كەسەیە كە ئیمانیان هێناوە، ئەمیش دوعای كردو وتی: ئەی پەروەردگار لەسەر ڕووی زەویدا هیچ كافرێك مەهێڵە (دَيَّارًا) واتە: ئەوانەی كە لەناو ماڵدا جێگیرن كەسیان مەهێڵە, یاخود (دَيَّار) واتە: یەك كەس، تەنها كەسێكیان لێ مەهێڵەو هەر هەموویان لەناو بدە, وە خوای گەورە دوعاكەی قبووڵ كرد هەرچی لەسەر ڕووی زەوی بوو لە كافران هەمووی لەناو بردن تەنانەت خێزان و كوڕەكەی نوحیش كە موسڵمان نەبوون ."},{"id":27,"translation":"[ إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ ] نوح صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەی پەروەردگار ئەگەر واز لەمانە بێنیت و بمێننەوە ئەمانە خەڵكی گومڕا ئەكەن و لە ڕێگای حەق لایان ئەدەن [ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا (٢٧) ] وە خۆیشیان هیچ مناڵیان نابێ ئیللا دواتر مناڵەكانیان كە گەورە ئەبن زۆر فاجرو خراپەكارو كافر ئەبن و گوێڕایەڵی تۆ ناكەن ."},{"id":28,"translation":"[ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ ] ئەمە دوعای نوحە صلى الله علیه وسلم : ئەی پەروەردگار لە خۆم و لە دایك و باوكم خۆشبە، (چونكە دایك و باوكى موسڵمان بوونە) [ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا ] وە ئەوەیشی كە هاتۆتە ماڵی من بە ئیمانداری، وە وتراوە ماڵەكە مەبەست پێی مزگەوتەكەیەتی، یاخود مەبەست پێی كەشتییەكەیەتی [ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ] وە خوایە لە هەرچی باوەڕداری پیاو و ئافرەت هەیە لە هەر هەموویان خۆشبە بە زیندوو مردووەوە, دوعای بۆ هەموو باوەڕداران كردووە [ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا (٢٨) ] وە هیچ شتێك بۆ زاڵمان و موشریكان زیاد مەكە تەنها بەهیلاك چوون و تیاچوون و زەرەرمەندی دونیا و قیامەت نەبێت, دوعاكەیشی هەموو هاوبەشبڕیاردەرو ستەمكارێك ئەگرێتەوە تا ڕۆژی قیامەت، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (نوح صلى الله علیه وسلم ) والحمد لله."}]},{"id":72,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (جن) پێناسەیەكى سورەتە: ١- سورەتى (جن) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (جن) (٢٨) ئایەتە. ٣- سورەتى (جن) زنجیرەى حەفتاو سێیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (جن) لە دواى سورەتى (ئەعراف) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: سورەتى (جن) زۆرترین تەوەرەكانى بریتییە لە باسكردنى بابەتەكانى عەقیدەو بیروباوەڕ بەگشتى، وە بە تایبەتتریش باسكردنى لایەنى تاك و تەنهایی خواى گەورەو ناردنى پەیامەكەى و زیندوو بوونەوەو وەرگرتنەوەى پاداشت و سزا. بەڵام تەوەرى سەرەكى سورەتەكە بریتییە لە باسكردنى جنۆكەو تایبەتمەندییەكانیان و ئەوەى كەوا پەیوەندى بەوانەوە هەیە، لە هاتنیان بۆ گوێگرتن لە قورئانى پیرۆزو باوەڕهێنانیان. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ موسڵمان بوونى جنى [ قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم هەواڵ بدە بە ئوممەتەكەت وە بڵێ خوای گەورە وەحی بۆ من ناردووە لە ڕێی جبریلەوە (عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ) كە كۆمەڵێك لە جنییەكان كە جنی (نوصێبین) بوون گوێیان لە قورئان خوێندنی پێغەمبەری خوا بوو صلى الله علیه وسلم ، وە باوەڕیان پێ هێناو موسڵمان بوون خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند (الصحيح المُسنَد)، (هیچ پێغەمبەرێك صلى الله علیه وسلم لە جنی نەبووە بەڵكو پێغەمبەران هەموویان مرۆڤ بوونە، وە هەموویان پیاو بوونە) [ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا (١) ] پاشان جنییەكان گەڕانەوە بۆ لای قەومەكەیان وتیان: بەڕاستی ئێمە گوێبیستی قورئانێك بووین زۆر سەرمان سوڕماو سەرسام بووین پێی لە ڕەوانبێژی و پەندو ئامۆژگاری و بەرەكەتیدا ."},{"id":2,"translation":"[ يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ ] هیدایەتی خەڵكی ئەدات بۆ ڕێگای ڕاست و حەق و یەكخواپەرستی و سەرفرازى ئێمەیش ئیمانمان پێی هێنا، شانازی ئەكەن بە ئیمان هێنانیان، (وە حەقی خۆیشیانە كە شانازی بكەن كە گوێیان لە قورئان بوو یەكسەر ئیمانیان هێنا بە پێچەوانەی مرۆڤە كافرەكانی قوڕەیشەوە) [ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا (٢) ] وە لە دواى شارەزا بوون و تێگەیشتنمان ئێمە لەمەودوا هەرگیز شەریك بۆ خوای گەورە بڕیار نادەین, وە هیچ كەسێك ناكەینە شەریك بۆ خوای گەورەو بەتاك و تەنها خوای گەورە ئەپەرستین ."},{"id":3,"translation":"[ وَأَنَّهُ تَعَالَى جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَلَا وَلَدًا (٣) ] (جَدُّ) واتە: هێزو تواناو فەرمان و كارو نیعمەت و گەورەیی خوای گەورە بەرزو بڵندو گەورەیە، بە دڵنیایى پەروەردگاری ئێمە زۆر لەوە گەورەترو بێ پێویستترە كە خێزان و منداڵ بۆ خۆی بڕیار بدات, هەروەكو چۆن كافران خێزان و مناڵیان ئەدایە پاڵ خوای گەورە ."},{"id":4,"translation":"[ وَأَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطًا (٤) ] ئەمە هەر قسەی جنییەكانە ئەڵێن: گێل و خراپەكارانی ئێمە (مەبەستیان پێی ئیبلیس و هەموو خراپەكارانی جنییەكانە) قسەیەكی بەتاڵ و پووچەڵیان ئەدایە پاڵ خوای گەورەو سنووریان ئەبەزاند كە شەریكیان بۆ خوای گەورە بڕیار ئەدا (شَطَط) واتە: بەتاڵ و ناحەق و پووچەڵ ."},{"id":5,"translation":"[ وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ تَقُولَ الْإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا (٥) ] وە ئێمە وا حسابمان نەئەكردو وا گومانمان نەئەبرد كە مرۆڤ و جنییەكانیش درۆ بۆ خوای گەورە هەڵبەستن كە بڵێن خوای گەورە شەریكی هەیە یان خێزانی هەیە یان مناڵی هەیە, گومانمان نەئەبرد كە ئەم درۆیە بۆ خوای گەورە هەڵبەستن بەڵام كاتێك گوێمان لە قورئان بوو ئیمانمان پێ هێنا زانیمان كە ئەمانە لەم شتانەدا درۆ ئەكەن وە درۆ بۆ خوای گەورە هەڵئەبەستن, وە خوای گەورە پاك و بێ پێویستە لەم شتانە ."},{"id":6,"translation":"[ وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا (٦) ] وە پیاوانێك لە مرۆڤەكان پەنایان ئەگرت بە پیاوانێك لە جنییەكان ئەوانیش زیاتر دەیانترساندن, عەرەب كاتی خۆی بچوونایەتە دۆڵێكەوەو بترسانایە ئەیانووت: پەنا ئەگرین بە گەورەی جنییەكانی ئەم دۆڵە لە خراپەكاری قەومەكەی, ئەوانیش كە زانییان مرۆڤەكان لێیان ئەترسێن زیاتر ترساندیانیان (فَزَادُوهُمْ رَهَقًا) واتە: زیاتر ترساندیانن، یان زیاتر تووشی تاوانباری و كوفرو توغیانیان كردن، چونكە پەناگرتن بە جگە لە خواى گەورە هاوبەشبڕیاردانە بۆ خوا، یان زیاتر جورئەتیان پەیدا كرد بۆ گیان مرۆڤەكان, سەرەتا جنییەكان لە مرۆڤەكان دەترسان بەڵام كە بینیان مرۆڤەكان لەمان ئەترسێن زیاتر ترساندیانیان."},{"id":7,"translation":"[ وَأَنَّهُمْ ظَنُّوا كَمَا ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ أَحَدًا (٧) ] مرۆڤە كافرەكانیش وەكو ئێوەی جنییەكان گومانی ئەوەیان برد كە خوای گەورە كەس زیندوو ناكاتەوەو لێپرسینەوە لەگەڵ كەسدا ناكات لە ڕۆژی قیامەت، یاخود (أَنْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ أَحَدًا) خوای گەورە هیچ پێغەمبەرێك نانێرێت."},{"id":8,"translation":"پاسەوانى ئاسمان گیراوە [ وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا (٨) ] وە ئێمە وەكو عادەت و داب و نەریتی خۆمان گەڕاین بەدوای هەواڵی ئاسماندا بینیمان ئاسمان پڕ بووە لە پاسەوانی فریشتەو پاسەوانییەكی زۆر بەهێزو سەختى ئاسمانیان گرتووە، وە بە نەیزەك و پارچە ئەستێرەو ئاگر لە جنی و شەیتانەكان ئەدات و ئەیانسووتێنێ ."},{"id":9,"translation":"[ وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ ] پێش ئەوەی خوای گەورە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بنێرێ جنی و شەیتانەكان شوێنیان هەبوو لە ئاسماندا لەوێ هەواڵی ئاسمانیان ئەدزی و ئەیانهێنا بۆ فاڵچییەكان [ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ ] بەڵام ئێستا لە دوای ناردنی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم هەر كەسێك لە جنی و شەیتانەكان بەرز بێتەوە بۆ ئاسمان و گوێ لە هەواڵى ئاسمان بگرێت [ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَصَدًا (٩) ] ئەبینێ نەیزەكێك لەو ئاگرانە لە كەمین و بۆسەدایە بۆی وە خوای گەورە تێی ئەگرێ و ئەیسووتێنێ و نایەڵێ بەرز ببنەوە, كە پێشتریش ئەم شتە هەر هەبووە بەڵام كەمتر, بەڵام لە دوای ناردنی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ئیتر ناتوانن بەرز ببنەوە بۆ ئاسمان."},{"id":10,"translation":"ئەدەبى جنییە موسڵمانەكان [ وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ ] جنی و شەیتانەكان كە بەرز بوونەوە بۆ ئاسمان لە ئاسمانەوە نەیزەكی زۆریان تێگیراو سووتێنران، لە ئاسمانى (تائیف) ئاگرێكى زۆر بینرا، وە خەڵكى ترسان وایانزانی ئەهلی ئاسمان تیاچوونە, دەستیان كرد بە خێر كردن و ئازاد كردنى كۆیلەكانیان، بەڵام دواتر (عەبد یالێل بن عومەیر) وتی: هیچ شتێك نییە ئەمە لەبەر ئەوەیە كە لە مەككەدا محمد صلى الله علیه وسلم بووە بە پێغەمبەرو ئیتر جن و شەیتان بۆیان نییە بەرز ببنەوە بۆ ئاسمان، وە شەیتانەكانیش زۆر ترسان و هاتنە لای ئیبلیس و بۆیان باس كرد، ئەویش وتی: بڕۆن لە هەموو زەویەك مشتێك خۆڵم بۆ بێنن تا بۆنی بكەم, بۆیان هێناو ئەویش بۆنی كردو وتی: ئەمە لە مەككەدا پێغەمبەری ئاخر زەمان نێردراوە، وە ئیتر بۆتان نیە بەرز ببنەوە بۆ ئاسمان, وە حەوت جنى (نوسێبین)ى نارد بۆ مەككە بینیان پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم نوێژ دەكات و لێى نزیك بوونەوەو موسڵمان بوون و وتیان: بەهۆی ئەم پاسەوانیە سەختەی ئاسمان كە پاسەوانی گیراوە نازانین ئایا شەڕ ویستراوە بۆ خەڵكی سەر ڕووی زەوی [ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا (١٠) ] یاخود خوای گەورە خێرو چاكەی بۆیان ئەوێت, (ئەمەیش ئەدەبی ئەو جنییە موسڵمانانەیە كە شەڕەكەیان نەدایە پاڵ خوای گەورەو وتیان: نازانین شەڕ ویستراوە بۆ خەڵكی سەر ڕووی زەوی یان خوای گەورە خێرو چاكەی بۆیان ئەوێ, خێرو چاكەیان دایە پاڵ خوای گەورە بەڵام شەڕەكەیان نەدایە پاڵ خوای گەورە)."},{"id":11,"translation":"جنییش هەموو دین و ئاینزایەكیان تێدایە [ وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ ] وتیان: وە ئێمەش پیاوچاكمان تیادا هەیە ئەوانەی كە ئیمانیان هێناوە بە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ، وە هەیشمانە لە خوار ئەوەوە، واتە: كافرو بێباوەڕیشمان هەیە [ كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا (١١) ] ئێمە چەند كۆمەڵێكی پارچە پارچەو بەش بەشین, موسڵمان و جوولەكەو گاورو ئاگرپەرستیان هەیە وەكو مرۆڤەكان ."},{"id":12,"translation":"[ وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِي الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا (١٢) ] وە ئێمە زانیمان كە ئەگەر خوای گەورە بیەوێ سزامان بدات ئەوە لە دەست خوای گەورە ڕزگارمان نابێ وە ناتوانین لە سزای خوای گەورە ڕابكەین، وە ناتوانین خوای گەورە بێ دەسەڵات بكەین ئەزانین كە خوای گەورە چەندێك تواناو دەسەڵاتی بەسەر ئێمەدا هەیە ."},{"id":13,"translation":"[ وَأَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدَى آمَنَّا بِهِ ] كاتێك ئێمە گوێمان لەو هیدایەتە بوو كە قورئانی پیرۆز بوو ڕاستەوخۆ ئیمانمان پێی هێنا، (فەخرو شانازی ئەكەن بە ئیمان هێنانیان وە جێی خۆیەتی كە فەخرو شانازی بكەن لەبەر ئەوەی یەكسەر ئیمانیان هێنا) [ فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلَا يَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا (١٣) ] وە هەر كەسێك ئیمان بەخوای گەورە بێنێ ئەوە ترسی ئەوەی نییە كە لە ئەجرو پاداشتی كەم بكات، یاخود تاوانی كەسى تر بهێنرێتە سەرشانی, یاخود (رَهَقًا) واتە: دژایەتی بكرێ، یاخود سنوور ببەزێنێ ."},{"id":14,"translation":"[ وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ ] وە ئێمە هەمانە موسڵمانە، وە هەمانە ستەمكارە، ئەوانەی لە ڕێگای حەق لایانداوە، (مُقْسِط) واتە: دادپەروەر، بەڵام (قَاسِط) واتە: ستەمكار [ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا (١٤) ] جا ئەوانەی موسڵمان بوونە ئەوانە ڕێگای خێرو حەق و ڕاستییان گرتۆتە بەرو بەدوای ڕێگای سەرفرازی و ڕزگاریدا گەڕاون ."},{"id":15,"translation":"[ وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا (١٥) ] بەڵام ستەمكاران لە جنی وە لە مرۆڤەكانیش ئەبنە سووتەمەنی ئاگری دۆزەخ."},{"id":16,"translation":"خواپەرستى هۆكارە بۆ دەستخستنى بەخششەكان [ وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ ] وە ئەگەر جن و مرۆڤیش هەردووكیان دامەزراو بن لەسەر ڕێگاكە، واتە: ڕێگای ڕاست و موسڵمان بن [ لَأَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا (١٦) ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: ئاوێكی زۆرو بەخوڕو بەلێزمەیان پێ ئەدەین، واتە: ئەگەر موسڵمان بن رزق و رۆزى و خێرو بەرەكەتی فراوانیان پێ ئەبەخشین، یاخود (وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ) ئەگەر دامەزراو بن لەسەر ڕێگاكە واتە: ڕێگای گومڕایی، ئەوە وەكو (ئیستیدراج) تووشی خێرو بەرەكەت و رزق و رۆزیان ئەكەین بۆ ئەوەی لەناو گومڕایی خۆیاندا بەردەوام بن تا لەناكاودا ئەیانبەینەوە ."},{"id":17,"translation":"[ لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ] تا تاقیان بكەینەوە لەهەردوو حاڵەتەكەدا [ وَمَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذَابًا صَعَدًا (١٧) ] وە هەر كەسێكیش پشت بكات لە زیكری خوای گەورە لەم قورئانە پیرۆزە ئەوە خوای گەورە ئەیخاتە ناو سزایەكی زۆر بەئێش و ئازارو ناڕەحەت و سەختەوە كە هیچ پشوویەكی تیادا نییە, یاخود وتراوە: شاخێكە لە ناو دۆزەخدا ئەبێ پێیدا سەركەون و تووشی مەشەقەیان ئەكات, یاخود وتراوە: بیرێكە لەناو دۆزەخداو ئەخرێنە ناوێوە."},{"id":18,"translation":"[ وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا (١٨) ] وە مزگەوتەكان تایبەتن بە خوای گەورەو ماڵی خوای گەورەن ئێوە لەگەڵ (اللَّه)دا دوعا لە هیچ كەسێكی تر مەكەن وە لە كەسی تر مەپاڕێنەوە تەنها لە خوای گەورە بپاڕێنەوە لەبەر ئەوەی دوعا عیبادەتە, جنییەكان وتوویانە: ئەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم كاتێك ئێمە لێتان دوورین چۆن بێین بۆ مزگەوت و ئامادەی نوێژ بین لەگەڵتدا؟, خواى گەورە ئەم ئایەتەى دابەزاند: هەموو شوێنێك مزگەوتەو هەموو شوێنێك ماڵی خوای گەورەیە, وە وتراوە: جوولەكەو گاور بچوونایەتە ناو كەنیسەو دێرەكانیان شەریكیان بۆ خوا دانا, خوای گەورە فەرمانی كرد ئەی پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ئێوە لەناو مزگەوتەكاندا شەریك بۆ خوای گەورە دامەنێن، وە لە دەرەوەی مزگەوتیش، بەتایبەت مزگەوت شوێنی عیبادەت و یەكخواپەرستییە, وە هەموو مزگەوتێكیش ئەگرێتەوە, یاخود (وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ) واتە: ئەو ئەندامانەی لەشتان كە سوجدەی پێ ئەبەن بەتاك و تەنها سوجدەی بۆ خوای گەورە پێ بەرن وەكو ناوچەوان و لوت و دەست و پێ و ئەژنۆتان ئەم حەوت شوێنەی كە فەرمانمان پێ كراوە سوجدەی پێ بەرین بەتاك و تەنها سوجدەی بۆ خوای گەورە پێ بەرن و سوجدە بۆ جگە لە خوا مەبەن ."},{"id":19,"translation":"[ وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ كَادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَدًا (١٩) ] وە كاتێك كە بەندەی خوا، واتە: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەعوەو بانگەوازی خەڵكی ئەكرد، یان كاتێك لە (بەطنى نەخلە) نوێژی ئەكرد جنییەكان لێی كۆبوونەوەو كەڵەكە بوون و قەڵەباڵەغیان كرد بۆ ئەوەی گوێیان لە قورئان خوێندنی پێغەمبەری خوا بێ صلى الله علیه وسلم ، یاخود كە بینییان هاوەڵان لە دواى پێغەمبەری خواوە صلى الله علیه وسلم ركوع و سجود دەبەن جنییەكان سەرسام بوون و بۆ قەومەكەیان گێڕایەوە، یاخود وتراوە: كاتێك پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بانگەوازى یەكخواپەرستى كرد جن و مرۆڤ لێى كۆبوونەوە بۆ ئەوەی كە نورو دینی خوای گەورە بكوژێننەوە بەڵام خوای گەورە دینەكەی خۆی سەرخست وە سەریئخات و ئەیگەیەنێ ."},{"id":20,"translation":"[ قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: من بەتاك و تەنها عیبادەتی خوای گەورە ئەكەم وە خوای گەورە ئەپەرستم [ وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا (٢٠) ] وە هیچ كەسێك ناكەمە شەریك بۆ خوای گەورە."},{"id":21,"translation":"سوودو زیان تەنها بەدەستى خواى گەورەیە [ قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا (٢١) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: من توانای ئەوەم نییە كە زیان لەسەر ئێوە لادەم یاخود خێرو چاكەتان بۆ بێنم بەڵكو سوودو زیان تەنها بەدەست خوای گەورەیەو منیش وەكو ئێوە مرۆڤم و تەنها جیاوازیم ئەوەیە لەلایەن پەروەردگارەوە وەحیم بۆ دێت ."},{"id":22,"translation":"[ قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئەگەر من سەرپێچى خوای گەورە بكەم و سزام بدات ئەوا هیچ كەسێك نییە بتوانێ سزای خوای گەورەم لەسەر لابدات و بمپارێزێت [ وَلَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا (٢٢) ] وە جگە لە خوای گەورە هیچ پشتیوان و پەنایەك نییە كە پەنای بۆ بەرم و لە سزای خوای گەورە بمپارێزێ ."},{"id":23,"translation":"[ إِلَّا بَلَاغًا مِنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ ] مەگەر گەیاندنی دینەكەو پەیامی خوای گەورە من بپارێزێ، یاخود تەنها ئیشی من ئەوەیە كە پەیامی خوای گەورە ئەگەیەنم بە خەڵكی ئەگەر وابكەم ڕزگارم دەبێت ئەگەر نا بەهیلاك ئەچم [ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا (٢٣) ] وە هەركەسێك سەرپێچى خواو پێغەمبەرەكەى صلى الله علیه وسلم بكات ئەوا بە دڵنیایى ئاگرى دۆزەخى بۆ هەیە كە بە نەمرى و هەمیشەیی تێیدا دەمێنێتەوە ."},{"id":24,"translation":"[ حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ نَاصِرًا وَأَقَلُّ عَدَدًا (٢٤) ] تا لە رۆژى قیامەتدا ئەو هەڕەشانەى كەلێیان كرابوو دەیبینن ئەو كاتە لە داهاتوودا ئەزانن كە كێ پشتیوان و سەربازی لاوازترە وە ژمارەیشی كەمترە ئایا كافران یاخود باوەڕداران و یەكخواپەرستان، بە دڵنیایی ئەمانە هەمیشە بەهێزن بە پشتیوانی و بەهێزی خوای گەورە، وە ژمارەیان زیاترە چونكە سەربازانى خواى گەورەیان لەگەڵدایە كە خوا نەبێت كەس نازانێت ژمارەیان چەندە ."},{"id":25,"translation":"[ قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا (٢٥) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: نازانم ئایا سزای ئێوە كە خوای گەورە هەڕەشەی لێ كردوون بە سزا ئایا ئەو هەڕەشەیە نزیكە لێتان یان خوای گەورە ماوەیەكی تری بۆ داناوە، من نازانم لەبەر ئەوەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم غەیبی نەزانیوە، وە نەیشیزانیوە كەی قیامەت دێت, تەنها خوای گەورە خۆی ئەو شتانەی زانیوە."},{"id":26,"translation":"تەنها خواى گەورە غەیب دەزانێت [ عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا (٢٦) ] خوای گەورە زانای پەنهان و نهێنییەكانەو ئەو غەیب و نهێنیە بۆ هیچ كەسێك ئاشكرا ناكات لە بەندەكانی و هیچ كەسێك نییە غەیب بزانێ تەنها خوای گەورە نەبێ ."},{"id":27,"translation":"[ إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ ] تەنها كەسانێكیش لە پێغەمبەران كە خوای گەورە لێیان ڕازییە ئەویش هەندێك جار خوای گەورە غەیبیان نیشان ئەدات وەكو موعجیزەو بەڵگەیەك لەسەر ڕاستێتی پێغەمبەرایەتیەكەیان، خوای گەورە هەندێك جار غەیب نیشانی پێغەمبەران ئەدات [ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا (٢٧) ] لەگەڵ ئەوەشدا لە پێش دەست و لە پاشیشیەوە فریشتەكان پاسەوانێتییەكەی سەخت ئەگرن نەوەكو شەیتانەكان و جنییەكان شتێك لەو وەحییە بدزن و بیگەیەننە دەمی فاڵچییەكان ."},{"id":28,"translation":"[ لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِمْ ] تا پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بزانێ كە پێغەمبەرانی تر پەیامی خوای گەورەیان گەیاندووە، یان بزانێ كە خۆی پەیامی خوای گەورەی گەیاندووە، یان خەڵكى بزانن كە پێغەمبەران پەیامى خواى گەورەیان گەیاندووە [ وَأَحَاطَ بِمَا لَدَيْهِمْ ] وە فریشتەكان دەوری پێغەمبەران ئەدەن لە كاتی هێنانی وەحییەكەدا [ وَأَحْصَى كُلَّ شَيْءٍ عَدَدًا (٢٨) ] وە خوای گەورە هەموو شتێكی سەرژمێری كردووەو ژماردووە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (جن) والحمد لله."}]},{"id":73,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (موززەممیل) (واتە: خۆداپۆشەر) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (موززەممیل) سورەتێكى سوورەتێكى مەككى یە تەنها ئایەتەكانى (١٠و ١١و ٢٠) نەبێت كە مەدەنین . ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (موززەممیل) (٢٠) ئایەتە. ٣- سورەتى (موززەممیل) زنجیرەى حەفتاو سێیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (موززەممیل) لە دواى سورەتى (قەلەم) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە باسكردن و روونكردنەوەى لایەنێكى گرنگى ژیانى پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ، لە گرنگى دان و خۆ یەكلاكردنەوەى بۆ عیبادەت و خوا پەرستى و ئەنجامدانى شەونوێژو خوێندنەوەى قورئانى پیرۆز، بۆیە تەوەرەكانى سورەتەكە هەموى تایبەتە بە پێغەمبەرى خواوە صلى الله علیه وسلم . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ (١) ] سەرەتا كە جبریل هات بۆ لاى پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ترساو گەڕایەوە ماڵەوەو فەرمووی: دامپۆشن، دامپۆشن، دوای ئەوە خوای گەورە فەرمانى پێى كرد ئەی ئەو كەسەی كە بە جل و بەرگ و پۆشاكەكانت خۆت داپۆشیوە، یان بە جێگاو بانەكانت بە شەو خۆت داپۆشیوە ."},{"id":2,"translation":"[ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا (٢) ] هەستە هەموو شەو شەونوێژ بكە مەگەر كەمێك لە شەو نەبێت ."},{"id":3,"translation":"[ نِصْفَهُ ] یاخود نیوەی شەو شەونوێژ بكە [ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا (٣) ] یاخود لە نیوەكەیش كەمتر شەونوێژ بكە ."},{"id":4,"translation":"[ أَوْ زِدْ عَلَيْهِ ] یاخود لە نیوەكە زیاتر شەونوێژ بكە, یاخود (يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ) ئەی ئەو كەسەی كە خەوتووی هەستە بەم شێوازە شەونوێژ بكە، كە سەرەتا شەونوێژ لەسەر پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم واجب بوو، وە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لەگەڵ سەحابەدا ساڵێك شەونوێژیان كرد تا پێیەكانیان ئاوساو پەنما پاش دوانزە مانگ كۆتایی ئەم سوورەتە دابەزى و خوای گەورە لەسەریان سووكی كردو شەونوێژ بوو بە سوننەت فەرمان كردن بە خوێندنەوەى قورئان بە تەرتیل [ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا (٤) ] وە قورئانی پیرۆز بخوێنەرەوە بە لەسەرخۆیی و بە هێمنی وە بە تەجویدەوە: بەشێوازێك كە هەموو پیتێك حەقی بدەیت و بەجوانی دەری ببڕی بۆ ئەوەی زیاتر لە قورئانی پیرۆز تێبگەی, بۆیە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بەم شێوازە خوێندنەوەیەكی جوان قورئانی پیرۆزی ئەخوێندەوە ."},{"id":5,"translation":"[ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا (٥) ] ئێمە وتەیەكی قورست بۆ دائەبەزێنین كە قورئانی پیرۆزە كە قورس بووە لە كاتی دابەزیندا كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە ڕۆژی زستانی سارددا وەكو عائیشە (خوای لێ ڕازی بێت) ئەفەرمووێ: كە وەحی بۆ دابەزیوە بینیومە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم عەرەق بەناوچەوانی پیرۆزی هاتۆتە خوارەوە, وە لەسەر حوشتر بووە حوشترەكە یخی داوەو ملی شۆڕ كردۆتەوە لەبەر قورسی, وە رانی لەسەر رانى (زەیدى كوڕى سابت) بووە قورسی گەیشتۆتە سەر ڕانی (زەید) ئەوەندە قورس بووە، واتە: وەحییەكە كە بۆت دائەبەزێنین زۆر قورسە، وە ئەحكام و فەرائیزو حدودەكانی و حەڵال و حەرام و كارپێكردنى قورسە تەنها دڵی كەسێكی باوەڕدار ئەتوانێ هەڵی بگرێ كە دڵی ڕازێنرابێتەوە بە یەكخواپەرستی خوای گەورە, وە ئەجرو پاداشتەكەیشی یەكجار قورسە كە هەر كەسێك پیتێكی لێ بخوێنێ دە چاكەی بۆ ئەنووسرێ، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا بەوانەی كە قورئانیان لەبەر بووە پێیان ئەووترێ: بخوێنن وە بەرز ببنەوە بۆ پلەكانی سەرەوەی بەهەشت شوێنی ئێوە لە كۆتا ئایەتە كە خوێندبێتانەوە، واتە: ئەجرو پاداشتێكی یەكجار گەورەیە, وە لە تەرازووی كردەوە چاكەكانی ڕۆژی قیامەتیشدا بەهەمان شێوە زۆر قورسە."},{"id":6,"translation":"شەونوێژ كردن [ إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلًا (٦) ] كەسێك شەو بخەوێت و پاشان هەستێتەوە بۆ شەونوێژ ئەوە (ناشیئەی) پێ ئەووترێ، واتە: هەستانەوەی شەو لە شەونوێژدا ئەمە زۆر گونجاوترە لە نێوان دڵ و زماندا لەوەی كە مرۆڤ بەڕۆژ نوێژ بكات، لەبەر ئەوەی لە شەودا دڵ زۆر چەسپاوترو دامەزراوترو ئامادەترە، وە دەنگە دەنگ و ژاوەژاو نایات و دونیا كپ و هێمنترە بۆیە بە شەو شەونوێژ بكەن ."},{"id":7,"translation":"[ إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا (٧) ] لە ڕۆژیشدا كاتی بەتاڵی زۆرت هەیە بۆ ئەوەی كە پێویستییەكانی خۆت جێبەجێ بكەی، واتە: شەو بۆ شەونوێژو بۆ دینەكەتان دانێن، وە ڕۆژیش بۆ كاسبی و بژێوی ژیانتان دابنێن ."},{"id":8,"translation":"[ وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ ] وە زیكرو یادی خوای گەورە بكە بە شەو و بە ڕۆژ [ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا (٨) ] وە كۆشش بكەو خۆت یەكلا بكەوە بۆ پەرستن و عیبادەتی خوای گەورەو بە دڵسۆزى بیپەرستە ."},{"id":9,"translation":"[ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ] خوای گەورە پەروەردگاری ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوایە [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ پەرستراوێك بە حەق نییە شایەنی پەرستن بێ تەنها زاتی پیرۆزی (الله) نەبێ [ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلًا (٩) ] تۆ تەنها خوای گەورە بكە بە وەكیل وە كارەكانتی پێ بسپێرەو تەوەكول بكەرە سەر خوای گەورە ."},{"id":10,"translation":"[ وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ ] وە ئارام بگرە لەسەر ئازاری كافران كە ئازارت ئەدەن، وە جوێنت پێ ئەدەن، وە قسەی ناشیرینت پێ ئەڵێن [ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا (١٠) ] وە لێیان دووركەوە دووركەوتنەیەكی جوان، (هەجری جەمیل): ئەوەیە كە گلەیی و گازندەی تیادا نەبێ ."},{"id":11,"translation":"[ وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئەوانەی كە تۆ بە درۆ ئەزانن لێیان بگەڕێ بۆ خۆم و منیان بەسە بۆ ئەوەی لە كۆڵتیان بكەمەوەو سزایان بدەم، (ئەمە هەڕەشەیەكى سەختە لە كافران) ئەمانە خوای گەورە نیعمەتی پێ بەخشیوون و دەوڵەمەندو لەش ساغی كردوون و ڕزق و ڕۆزی و هەموو شتێكى لە دونیادا پێ بەخشیوون دەبوایە لە پێش هەموو خەڵكى ئیمانیان بهێنایە [ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا (١١) ] وە ماوەیەكی كەم مۆڵەتیان بدە خۆم سزایان ئەدەم ."},{"id":12,"translation":"[ إِنَّ لَدَيْنَا أَنْكَالًا وَجَحِيمًا (١٢) ] بە دڵنیایى ئێمە كۆت و زنجیرمان بۆ ئەوان هەیە وە ئاگری دۆزەخی داگیرساومان بۆ داناون ."},{"id":13,"translation":"[ وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ ] وە خواردنێكمان بۆ داناون كە زەقومە كە دڕكێكە لە گەروویان ئەچەقێ نە دێتە دەرەوە نە ئەچێتە ناوەوە [ وَعَذَابًا أَلِيمًا (١٣) ] وە سزایەكی زۆر بەئێش و ئازارمان بۆ داناون ."},{"id":14,"translation":"[ يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ ] رۆژى قیامەت ڕۆژێكە زەوی و شاخەكان ئەلەرزێت و ئەهەژێت لەرزینێكی زۆر سەخت [ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيبًا مَهِيلًا (١٤) ] وە ئەو شاخە ڕەقە بەهێزانە ئەبنە لمی وردو دواتریش ئەبنە سوفی شیكراوەو بە ئاسماندا ئەڕۆن، وە سەر زەوی هەر هەمووی یەك پارچە ڕێك ئەبێت و هیچ بەرزو نزمییەكی تیادا نامێنێ وەكو لمێكی كەڵەكەبووی لێ دێت ."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ ] بە دڵنیایى ئێمە پێغەمبەرێكمان بۆ ناردوون كە لە ڕۆژی قیامەت ئەبێتە شایەت بەسەرتانەوە [ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَى فِرْعَوْنَ رَسُولًا (١٥) ] هەروەكو چۆن بۆ لای فیرعەونیش پێغەمبەرێكمان نارد كە موسا بوو صلى الله علیه وسلم ."},{"id":16,"translation":"[ فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ ] فیرعەون سەرپێچی پێغەمبەرەكەی خۆی كرد [ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا (١٦) ] ئێمەش بردمانەوە بردنەوەیەكی زۆر قورس و سەخت كە لە ئاوەكەدا غەرقمان كرد، واتە: ئەگەر ئێوەیش بێ ئەمری پێغەمبەرەكەتان بكەن چۆن فیرعەونمان لەناوبرد ئێوەیش لەناو ئەبەین ."},{"id":17,"translation":"[ فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِنْ كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا (١٧) ] ئەگەر ئێوە كوفر بكەن و لەسەر كوفری خۆتان بەردەوام بن چۆن ئەمین ئەبن و خۆتان دەپارێزن لە سزای خوای گەورە لە ڕۆژێكدا كە ڕۆژی قیامەتە كە لەبەر سەختی دیمەنەكانی ئەو ڕۆژە منداڵ تیایدا سەری سپی ئەبێ, واتە: هیچ پارێزەرێك بۆ ئێوە نییە كە لەو ڕۆژەدا كە منداڵ سەری سپی ئەبێ كاتێك كە سەختی و سەغلەتی دیمەنەكانی ڕۆژی قیامەت ئەبینێت, وە لەو كاتەی كە خوای گەورە بە ئادەم ئەفەرمێ بەشی ئوممەتەكەت لە ئاگر دەركە، ئەویش ئەفەرمووێ: لە چەندا؟ ئەفەرمووێ: لە هەر هەزاردا نۆ سەدو نەوەدو نۆی بۆ دۆزەخەو یەكێكیان بۆ بەهەشتە, لەو كاتەدا منداڵ سەری سپی ئەبێ، وە دواتر پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەمە مەبەست پێی (یەئجوج و مەئجوجە) كە ئەوان یەكجار زۆرن ئەو نۆ سەدو نەوەدو نۆیە لەوانە ."},{"id":18,"translation":"[ السَّمَاءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ ] وە ئاسمانیش لەسەختى ڕۆژی قیامەتدا شەق ئەبێت و لەت ئەبێ بۆ دابەزینی مەلائیكەت [ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا (١٨) ] بەڵێنی خوای گەورە جێبەجێ ئەبێ كە ئەو ڕۆژە ڕۆژی قیامەتەو ڕوو ئەدات ."},{"id":19,"translation":"[ إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ ] بە دڵنیایی ئەم سوورەتە هەمووی پەندو ئامۆژگارییە بۆ كەسانێك كە ژیر بن [ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا (١٩) ] جا هەر كەسێك ویستی لێ بێت ڕێگا ئەگرێتەبەر بەرەو ڕەزامەندی و گوێڕایەڵی و یەكخواپەرستی خوای گەورەو بەرەو بەهەشت، بە ویستى خواى گەورە."},{"id":20,"translation":"شەونوێژ كردن بوو بە سوننەت [ إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بە دڵنیایى پەروەردگارت ئەزانێت كە جاری وا هەیە تۆ كەمتر لە دوو لەسەر سێی شەو هەڵئەستی شەونوێژ ئەكەی [ وَنِصْفَهُ ] یاخود نیوەی شەو شەونوێژ ئەكەی [ وَثُلُثَهُ ] یان یەك لەسەر سێى شەونوێژ دەكەیت هەر جاری بە شێوازێك [ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ ] وە كۆمەڵێك لە سەحابەیش كە لەگەڵتدان ئەوانیش بەم شێوازە شەونوێژ ئەكەن [ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ] وە خوای گەورە خۆی تەقدیری شەو و ڕۆژ ئەكات جاری وا هەیە بەرامبەر یەكن، وە جاری وا هەیە شەو درێژترە، وە جارى وا هەیە ڕۆژ درێژترە [ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ ] خوای گەورە ئەزانێ كە ئێوە ناتوانن بەردەوام بن لەسەر شەونوێژەكە, كە وتمان: لەسەرەتادا فەرز بووە [ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ] دوای دوانزە مانگ كە شەونوێژیان كرد لێرەدا سەرەتای ئایەتەكە بە كۆتاییەكەى نەسخ بووەوەو شەونوێژەكە بوو بە سوننەت [ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ] ئێوە چەندێك لە تواناتاندا هەیە ئەوەندە قورئان لە شەونوێژەكانتاندا بخوێنن و بە گوێرەى تواناتان شەونوێژ بكەن هەركاتێك لەشەودا كە توانیتان، واتە: شەونوێژ نەسخ بووەوە لەسەر پێغەمبەریش صلى الله علیه وسلم [ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى ] وە خوای گەورە ئەزانێ لەناو ئێوە كەسانێك هەن كە نەخۆشن ناتوانن شەو هەستن شەونوێژ بكەن [ وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ] وە كەسانێكی تریش موسافیرو ڕێبوارن بەسەر زەویدا ئەگەڕێن بۆ بازرگانی و سوودو قازانج داوای فەزڵ و ڕزقی خوای گەورە ئەكەن ئەوانیش ناتوانن شەونوێژ بكەن [ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وە كەسانێكی تریش لە پێناو خوای گەورەدا كوشتار ئەكەن و موجاهیدن ئەوانیش ناتوانن شەونوێژ بكەن [ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ] بۆیە چەندێك لە تواناتاندا هەیە وە بۆتان ئاسانە ئەوەندە شەونوێژ بكەن [ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ] وە نوێژە فەرزەكان بكەن [ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وە زەكاتی فەرز بدەن [ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ] وە قەرزێكی باش بە خوای گەورە بدەن، واتە: ببەخشن لە پێناو خوای گەورە, خوای گەورە یەك بە دە تا یەك بە حەوت سەد تا زیاتر ئەجرو پاداشتتان ئەداتەوە [ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ ] وە ئەو كردەوە چاكانەی كە لە پێش خۆتانەوە پێش مردن ئەینێرن ئەجرو پاداشتەكەی لای خوای گەورە ئەبیننەوە، واتە: هەر خێرێك بكەن لە قیامەت ئەیبیننەوەو نافەوتێت [ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا ] ئەوەی كە ئەیبەخشن ئەمە بۆ ئێوە باشترە وە ئەجرو پاداشتیشی زیاترە لەوەی كە نایبەخشن [ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ ] وە داوای لێخۆشبوون لە خوای گەورە بكەن [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٠) ] بە دڵنیایی خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو بە بەزەییە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (موززەممیل) والحمد لله."}]},{"id":74,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (مودده‌ثير) (خۆپێچاوه‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ (٥٦) ئایه‌ته‌ یه‌كه‌م سووره‌ت بوو له‌ دواى پچڕانى وه‌حى دابه‌زى بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ (١) ] ئه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ خۆت داپۆشیوه‌و خۆت پێچاوه‌ته‌وه‌."},{"id":2,"translation":"[ قُمْ فَأَنْذِرْ (٢) ] هه‌سته‌ ئاگاداری خه‌ڵكى بكه‌وه‌، له‌ صه‌حیحی بوخاریدا هاتووه‌ جابر (خوای لێ ڕازی بێ) ئه‌یفه‌رموو: یه‌كه‌م ئایه‌ت له‌ قورئان دابه‌زی (يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ) بوو، به‌ڵام جمهور ئه‌فه‌رموون: نه‌خێر یه‌كه‌م ئایه‌ت كه‌ دابه‌زیوه‌ [ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ] (الْعَلَق: ١) بووه‌، وه‌ جه‌مع له‌ نێوان ئه‌م دوو ئایه‌ته‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ صه‌حیحی موسلیمدا هاتووه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - باسی پچڕانی وه‌حی ئه‌كات له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ئه‌شكه‌وتی (حیراء) (اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ) ى بۆ دابه‌زیوه‌و بوو به‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ماوه‌یه‌ك دوای ئه‌وه‌ وه‌حی پچڕا، ئه‌فه‌رمووێ: ڕۆیشتم به‌ ڕێگادا گوێم له‌ ده‌نگێك بوو له‌ ئاسمانه‌وه‌ سه‌رم به‌رز كرده‌وه‌ كاتێك ئه‌بینم ئه‌و فریشته‌یه‌ی كه‌ له‌ ئه‌شكه‌وتی (حیراء) هات بۆ لام له‌سه‌ر كورسیه‌ك دانیشتووه‌ له‌ نێوان زه‌وى و ئاسماندا منیش لێی ترسام و خۆم نزم كرده‌وه‌ بۆ زه‌ویه‌كه‌ پاشان هاتمه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ وتم: دامپۆشن دامپۆشن منیان داپۆشی، وه‌ خوای گه‌وره‌ (يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ) دابه‌زاند، وه‌ له‌ ڕیوایه‌تی تریشدا هاتووه‌ كه‌ پرسیار له‌ جابر كرا به‌هه‌مان شێوه‌ فه‌رمووی: هیچ شتێكت بۆ ناگێڕمه‌وه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ی له‌ پێغه‌مبه‌ری خوام - صلی الله علیه وسلم - بیستووه‌ كه‌ فه‌رموویه‌تى: له‌ (حیراء) تێپه‌ڕیم كاتێك كه‌ دابه‌زیم بانگم لێكرا ته‌ماشای لای ڕاستم كرد هیچم نه‌بینی، ته‌ماشای لای چه‌پم كرد هیچم نه‌بینی، ته‌ماشای پێشم كرد هیچم نه‌بینی، ته‌ماشای پاشم كرد هیچم نه‌بینی، سه‌رم به‌رز كرده‌وه‌ شتێكم بینی، واته‌: جبریلم بینی هاتمه‌وه‌ بۆ لای خه‌دیجه‌و فه‌رمووم دامپۆشن وه‌ ئاوێكی سارد بكه‌نه‌ سه‌رمدا، دایانپۆشیم و ئاویان كرده‌ سه‌رمداو خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند (يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ (١)) واته‌: ئه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ خۆت پێچاوه‌ته‌وه‌و خۆت داپۆشیوه‌ (قُمْ فَأَنْذِرْ (٢)) هه‌سته‌ ئاگاداری خه‌ڵكی مه‌ككه‌ بكه‌وه‌و بیانترسێنه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر موسڵمان نه‌بن."},{"id":3,"translation":"[ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ (٣) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت به‌ گه‌وره‌ بزانه‌ به‌وه‌ی كه‌ به‌تاك و ته‌نها بیپه‌رستی و شه‌ریكی بۆ بڕیار نه‌ده‌یت، (هه‌ر كه‌سێك هاوبه‌ش بۆ خواى گه‌وره‌ بڕیار بدات ئه‌وه‌ خواى گه‌وره‌ى به‌ گه‌وره‌ نه‌زانیوه‌)."},{"id":4,"translation":"{هه‌شت ته‌فسیر بۆ ئه‌م ئایه‌ته‌} [ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ (٤) ] وه‌ جلو به‌رگ و پۆشاكه‌كه‌ت پاك ڕابگره‌، ئیمامی (قورتوبی) هه‌شت ته‌فسیری بۆ (وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ) هێناوه‌، وه‌ (ابن كثير)یش هه‌ندێكیانی باس كردووه‌ له‌وانه‌ جلو به‌رگ و پۆشاكه‌كه‌ت با پاك بێ، واته‌: له‌ حه‌ڵاڵ بیكه‌، وه‌ كه‌ كردته‌ به‌رت بۆ تاوان و سته‌م و غه‌در مه‌یكه‌ به‌رت، وه‌ وه‌كو ئیمامی (قورتوبی) ئه‌فه‌رمووێ: بۆ پیاو شه‌رواڵه‌كه‌ت با شۆڕ نه‌بێ له‌ گوێزه‌نگ و كه‌عبت نه‌چێته‌ خواره‌وه‌، وه‌ به‌ مانای نه‌فس دێت، واته‌: نه‌فست پاك بكه‌ره‌وه‌ له‌ هه‌موو خراپه‌كاریه‌ك، وه‌ به‌ ماناى دڵ دێت، واته‌: دڵ و ده‌روونت پاك بكه‌ره‌وه‌، وه‌ به‌مانای كرده‌وه‌ دێت، واته‌: كرده‌وه‌كانت پاك بكه‌ره‌وه‌ له‌ هه‌موو خراپه‌كارییه‌ك، وه‌ به‌مانای خێزان دێت، واته‌: خێزانه‌كه‌ت پاك بكه‌ره‌وه‌و خێزانی باش هه‌ڵبژێره‌، وه‌ كه‌ خراپ بوو چاكى بكه‌، وه‌ به‌ ماناى دین دێت، واته‌: دینه‌كه‌ت پاك بكه‌وه‌ له‌ هه‌موو بیدعه‌و خورافات و تاوان و سه‌رپێچییه‌ك، وه‌ به‌ ماناى نیه‌ت دێت، واته‌: نیه‌تت پاك بكه‌ره‌وه‌و نیه‌تت ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌ بێ، وه‌ به‌ ماناى ره‌وشت دێت، واته‌: ڕه‌وشتت پاك بكه‌وه‌و با ره‌وشت و ئاكارت به‌رزو جوان بێت، به‌ هه‌موو ئه‌م مانایانه‌ هاتووه‌."},{"id":5,"translation":"[ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ (٥) ] وه‌ واز له‌ تاوان بێنه‌، یاخود به‌مانای بت دێت له‌ بته‌كان دووربكه‌وه‌و مه‌یانپه‌رسته‌."},{"id":6,"translation":"[ وَلَا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ (٦) ] وه‌ ئه‌گه‌ر شتێكت به‌خشی چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ مه‌به‌ یان داوای ئه‌وه‌ مه‌كه‌ كه‌ زیاترت پێ ببه‌خشن، یاخود به‌ كرده‌وه‌ چاكه‌كانت منه‌ت مه‌كه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌دا، یاخود لاواز مه‌به‌ له‌وه‌ی كه‌ خێرو چاكه‌ زۆر بكه‌یت، یاخود به‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تیه‌كه‌ت داوای ئه‌جرو پاداشت له‌ خه‌ڵكى مه‌كه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ (٧) ] وه‌ له‌به‌ر ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ ئارام بگره‌ له‌به‌رامبه‌ر ئازاری كافران."},{"id":8,"translation":"[ فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ (٨) ] كاتێك كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا، كه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: (چۆن له‌ نازو نیعمه‌تدا بژیم كه‌ ئیسرافیل كه‌ڕه‌ناو شه‌یپووری به‌ده‌سته‌وه‌یه‌و خۆی چه‌ماندۆته‌وه‌و چاوه‌ڕێیه‌ كه‌ فه‌رمانی پێ بكرێ و فووی پیادا بكات، هاوه‌ڵان وتیان: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - چ فه‌رمانمان پێ ئه‌كه‌ی؟ فه‌رمووی: بڵێن: (حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الوَكِيلُ عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا) (الترمذي (٢٤٣١) وقال: حديث حسن، وصححه الألباني في \"صحيح سنن الترمذي\" (١٩٨٠)) واته‌: بڵێن: خوای گه‌وره‌مان به‌سه‌ وه‌ باشترین خوایه‌ كه‌ كاره‌كانمانی پێ بسپێرین و ئێمه‌ ته‌نها ته‌وه‌كول ئه‌كه‌ینه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌."},{"id":9,"translation":"[ فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ (٩) ] وه‌ ئه‌م ڕۆژه‌ ڕۆژێكی زۆر قورس و سه‌خته‌."},{"id":10,"translation":"[ عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ (١٠) ] به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر كافران ئاسان و سووك نیه‌و ڕۆژێكی قورس و سه‌خت و ناهه‌مواره‌، (زوڕاڕه‌ى كوڕى ئه‌وفا)ى قازى به‌سره‌ له‌ نوێژى به‌یانى پێشنوێژى بۆ كردن ئه‌م سووره‌ته‌ى خوێند گه‌یشته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌ هۆش خۆى چوو مرد."},{"id":11,"translation":"{هه‌ڕه‌شه‌ كردن له‌ (وه‌لیدی كوڕی موغیره‌) } [ ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا (١١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - لێمگه‌ڕێ ئه‌و كه‌سه‌ی خۆم به‌ته‌نها دروستم كردووه‌، واته‌ كاتێك كه‌ دروستم كردووه‌ تاك و ته‌نها بووه‌ ماڵ و منداڵی نه‌بووه‌ دواتر ده‌وڵه‌مه‌ندم كردووه‌ كه‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ له‌سه‌ر (وه‌لیدی كوڕی موغیره‌) دابه‌زیوه‌ كه‌ باوكی (خالیدی كوڕی وه‌لید) بووه‌."},{"id":12,"translation":"[ وَجَعَلْتُ لَهُ مَالًا مَمْدُودًا (١٢) ] وه‌ ماڵێكی فراوانم پێ به‌خشیووه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَبَنِينَ شُهُودًا (١٣) ] وه‌ ئه‌وه‌نده‌ منداڵم پێ به‌خشیوه‌ كه‌ هه‌میشه‌ ئاماده‌ن له‌لای، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێویستیان به‌وه‌ نیه‌ كه‌ گه‌شت بكه‌ن بۆ كاسپى و بازرگانی به‌ڵكو خزمه‌تكاره‌كانیان به‌و كاره‌ هه‌ڵئه‌ستن و ئه‌مان هه‌میشه‌ له‌لای باوكیانن و لێى دور ناكه‌ونه‌وه‌، (سیانزه‌ كوڕی هه‌بووه‌)."},{"id":14,"translation":"[ وَمَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيدًا (١٤) ] وه‌ ژیانم بۆی فراوان كردووه‌و ته‌مه‌نیم درێژ كردووه‌و هه‌موو شتێكم پێی به‌خشیووه‌و كردوومه‌ به‌ سه‌ركرده‌ی قوڕه‌یشییه‌كان."},{"id":15,"translation":"[ ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ (١٥) ] له‌سه‌ر كوفر به‌رده‌وامه‌و باوه‌ڕ به‌ خوای گه‌وره‌ ناكات به‌تاك و ته‌نها، پاشان هێشتا ئه‌یه‌وێ زیاتری پێ ببه‌خشم."},{"id":16,"translation":"[ كَلَّا ] نه‌خێر ئه‌م شته‌ی بۆ ناكه‌م [ إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا (١٦) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و عینادی كردووه‌ سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ وه‌ باوه‌ڕی پێی نه‌كردووه‌."},{"id":17,"translation":"[ سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا (١٧) ] ئه‌بێ له‌ناو سزادا تووشی مه‌شه‌قه‌و ناڕه‌حه‌تی بكه‌م كه‌ هیچ پشووی تیادا نیه‌، وه‌ له‌ناو دۆزه‌خدا كارێكی قورسی پێ ده‌سپێرم كه‌ ده‌بێت به‌سه‌ر به‌ردی لووسدا سه‌ركه‌وێت كه‌ توانای نیه‌، یاخود له‌سه‌ر ڕووی به‌سه‌ر ئه‌و تاوێره‌ به‌ردانه‌ی ناو دۆزه‌خدا ڕائه‌كێشرێ."},{"id":18,"translation":"[ إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ (١٨) ] ئه‌م پیاوه‌ (وه‌لید) پرسیارى لێكرا سه‌باره‌ت به‌ قورئانى پیرۆز ئه‌م بیری كرده‌وه‌ وه‌ بڕیاری دا."},{"id":19,"translation":"[ فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ (١٩) ] نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌ی لێ بێ بۆ بڕیاردانێك كه‌ بڕیاریدا."},{"id":20,"translation":"[ ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ (٢٠) ] دیسان نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌ی لێ بێ بۆ بیری كردنه‌وه‌و بڕیاردانێك كه‌ بڕیاریدا."},{"id":21,"translation":"[ ثُمَّ نَظَرَ (٢١) ] پاشان ته‌ماشای كردو تێیڕوانی."},{"id":22,"translation":"[ ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ (٢٢) ] پاشان ناوچه‌وانی گرژ كردو ڕووی خۆی ناشیرین كرد."},{"id":23,"translation":"[ ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ (٢٣) ] پاشان پشتی هه‌ڵكرد له‌ حه‌ق و به‌پشتدا گه‌ڕایه‌وه‌، وه‌ خۆی به‌گه‌وره‌ زانی له‌وه‌ی ملكه‌چ بێت بۆ قورئانی پیرۆز."},{"id":24,"translation":"[ فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ (٢٤) ] وتی: ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها سیحرێكه‌و كاریگه‌ری له‌ خه‌ڵكى ئه‌كات و محمد له‌ خه‌ڵكى تر وه‌ریگرتووه‌و فێرى بووه‌."},{"id":25,"translation":"[ إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ (٢٥) ] ئه‌مه‌ ته‌نها وته‌ی مرۆڤه‌، وته‌و فه‌رمووده‌و فه‌رمایشتی خوای گه‌وره‌ نیه‌، ئه‌م ئایه‌تانه‌ له‌سه‌ر (وه‌لیدی كوڕی موغیره‌) دابه‌زى كاتێك هاته‌ لای پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - قورئانی به‌سه‌ردا خوێنده‌وه‌، ئه‌ویش دڵی نه‌رم بوو بۆی، كاتێك ئه‌بوجه‌هل ئه‌م شته‌ی پێ گه‌یشت هات بۆ لای و وتی: ئه‌ی مام قه‌ومه‌كه‌ت به‌ نیازن پاره‌ت بۆ كۆبكه‌نه‌وه‌، ئه‌ویش وتی: بۆچی؟ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌بوجه‌هل وتی: تۆ بۆیه‌ چوویته‌ بۆ لای محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ته‌وێ پاره‌ت ده‌ستكه‌وێ، ئه‌ویش وتی: قوڕه‌یش ئه‌زانێ كه‌ من له‌ هه‌موویان ده‌وڵه‌مه‌ندترم، ئه‌بوجه‌هل وتی: ده‌ی ئه‌گه‌ر وایه‌ قسه‌یه‌ك به‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ كه‌ تۆ نكوڵی ئه‌و شته‌ ئه‌كه‌یت و ڕقت لێیه‌تی، وتی: چی بڵێم؟ ئه‌بوجه‌هل وتی: قسه‌یه‌ك بكه‌، (وه‌لید) وتی: سوێند به‌ خوا هیچ كه‌سێك له‌ ئێوه‌ وه‌كو من شاره‌زایی له‌ شیعرو قه‌صیده‌ نیه‌، وه‌ ئه‌مه‌ی كه‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یڵێ هیچ له‌ شیعر ناچێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قسه‌كانی زۆر شیرینه‌، وه‌ هه‌میشه‌ به‌رزو بڵند ئه‌بێته‌وه‌و هیچ به‌سه‌ریدا به‌رزو بڵند نابێته‌وه‌، ئه‌مه‌ شیعر نیه‌، ئه‌بوجه‌هل وتی: ده‌ی وه‌ڵاهی قه‌ومه‌كه‌ت لێت ڕازی نابێ تا قسه‌یه‌ك به‌ محمد نه‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - ، ئه‌ویش وتی: لێم بگه‌ڕێ با بیر بكه‌مه‌وه‌، پاشان كه‌ بیری كرده‌وه‌ وتی: ئه‌مه‌ سیحره‌و كاریگه‌ری له‌ خه‌ڵكى ئه‌كات، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ی دابه‌زاند (١١- ٣٠)."},{"id":26,"translation":"[ سَأُصْلِيهِ سَقَرَ (٢٦) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: له‌سه‌ر ئه‌م قسانه‌ی وه‌ به‌تایبه‌تی كه‌ ناڵێت قورئان فه‌رمووده‌و كه‌لامی خوایه‌ ئه‌ڵێ قسه‌ی مرۆڤه‌، ئه‌بێ بیخه‌مه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ (سه‌قه‌ر) ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی دۆزه‌خ، واته‌: ئه‌یانسووتێنێ."},{"id":27,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ (٢٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی (سه‌قه‌ر) چیه‌؟ ئه‌مه‌ بۆ به‌گه‌وره‌ زانینێتی."},{"id":28,"translation":"[ لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ (٢٨) ] هیچ شتێك ناهێلێ له‌ گۆشت و ده‌مارو پێسته‌یان هه‌ر هه‌مووی ئه‌سووتێنێ."},{"id":29,"translation":"[ لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ (٢٩) ] پێسته‌كانیان ئه‌سووتێنێت و نایهێلێت و ڕوویان ڕه‌ش ئه‌كات، یاخود جه‌هه‌ننه‌م ده‌رئه‌كه‌وێت و خه‌ڵكى به‌چاوی خۆیان ئه‌یبینن."},{"id":30,"translation":"{ده‌رگاوانانى دۆزه‌خ} [ عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ (٣٠) ] ئه‌و دۆزه‌خه‌ نۆزده‌ مه‌لائیكه‌ت له‌سه‌رین و ده‌رگاوانی دۆزه‌خن، یاخود نۆزده‌ پۆل له‌ مه‌لائیكه‌ته‌كان ده‌رگاوانی دۆزه‌خن، كاتێك كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی (ئه‌به‌لئه‌شه‌ده‌ین) كه‌ ناوی (كیلده‌ی كوڕی ئوسه‌یدی كوڕی خه‌له‌ف) بوو وتی: ئه‌ی قوڕه‌یش ئێوه‌ له‌و نۆزده‌ مه‌لائیكه‌ته‌ دوانیان بگرن و حه‌ڤده‌كه‌ی تریان بۆ من دانێن، (زۆر سه‌رسام بوو به‌خۆی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر به‌هێز بوو كه‌ بچووایه‌ته‌ سه‌ر پێسته‌ی مانگایه‌ك به‌ ده‌ كه‌س ڕایان بكێشایا له‌ ژێری ده‌ریان نه‌ئه‌كرد تا پێسته‌كه‌ پارچه‌ پارچه‌ ئه‌بوو)، (سوهه‌یلی) ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م پیاوه‌ بوو داوای له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا كرد - صلی الله علیه وسلم - زۆرانبازی له‌گه‌ڵدا بكات، وه‌ وتی: ئه‌گه‌ر لێمت برده‌وه‌ ئیمانت پێ دێنم، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - لێی برده‌وه‌ وه‌ چه‌ند جارێك دای به‌ زه‌ویدا به‌ڵام ئیمانی نه‌هێنا، هه‌روه‌كو چۆن (ڕوكانه‌ی كوڕی عه‌بد یه‌زیدی كوڕی هاشمی كوڕی موته‌ڵیب) ئه‌ویش زۆرانبازی له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوادا كرد - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ویشی دا به‌ زه‌ویدا، ئه‌م پیاوه‌ وتی: حه‌ڤده‌ مه‌لائیكه‌تیان بۆ من دانێن،"},{"id":31,"translation":"خوای گه‌وره‌یش فه‌رمووی: {حیكمه‌ت له‌وه‌ى ده‌رگاوانانى دۆزه‌خ مه‌لائیكه‌تن} [ وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً ] ئێمه‌ ته‌نها مه‌لائیكه‌تمان داناوه‌ به‌ ده‌رگاوانى دۆزه‌خ چونكه‌ ئێوه‌ توانای مه‌لائیكه‌تتان نیه‌، كێ هه‌یه‌ به‌سه‌ر مه‌لائیكه‌تدا زاڵ بێ [ وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ ئه‌م ژماره‌یه‌ش كه‌ ئه‌ڵێین: نۆزده‌یه‌ ئه‌مه‌ بۆ تاقیكردنه‌وه‌ی كافرانه‌ [ لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ ] تا ئه‌هلی كتابیش بگه‌ن به‌ یه‌قین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ كتێبه‌كانی ئه‌وانیشدا هاتووه‌ كه‌ ژماره‌ی ده‌رگاوانانی دۆزه‌خ نۆزده‌یه‌ [ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا ] وه‌ تا باوه‌ڕدارانیش ئیمانیان زیاتر بكات كه‌ ئه‌بینن ئه‌و ژماره‌یه‌ له‌ كتێبه‌كانی ئه‌هلی كتابیش هاتووه‌ [ وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ ] وه‌ تا ئه‌هلی كتاب و باوه‌ڕدارانیش تووشی گومان نه‌بن [ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا ] وه‌ تا ئه‌وانه‌ی نه‌خۆشی گومان له‌ دڵیاندا هه‌یه‌، واته‌: مونافیقان، وه‌ كافرانیش بڵێن: باشه‌ خوای گه‌وره‌ مه‌به‌ستی چیه‌ له‌م نموونه‌ هێنانه‌وه‌یه‌؟ وه‌ حیكمه‌ت چیه‌ له‌م ژماره‌ سه‌یرو سه‌مه‌ره‌یه‌ [ كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر كه‌سێك گومڕا ئه‌كات كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێت و ڕێگای هیدایه‌ت نه‌گرێته‌به‌ر، وه‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و ڕێگای هیدایه‌ت بگرێته‌ به‌ر [ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ ] وه‌ ژماره‌ی سه‌ربازانی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێ كه‌س نازانێ چه‌نده‌، له‌ ئاسمانی حه‌وته‌مدا له‌ (بیت المعمور) دا هه‌موو ڕۆژێك حه‌فتا هه‌زار مه‌لائیكه‌ت ئه‌چنه‌ ناوی و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و نایه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌، بۆ ڕۆژی دووه‌م حه‌فتا هه‌زاری تر، به‌رده‌وام ڕۆژانه‌ حه‌فتا هه‌زار مه‌لائیكه‌ت ئه‌چێته‌ ناو (بیت المعمور)ه‌وه‌، وه‌كو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ فه‌رمووده‌ی بوخاری و موسلیمدا ئه‌فه‌رمووێ، وه‌ له‌ فه‌رمووده‌ی تردا ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و ئاسمانه‌ فراوانه‌ شوێنی په‌نجه‌یه‌كی تیا نه‌ماوه‌ ئیلا مه‌لائیكه‌ت له‌ سوجده‌دان و سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن، كه‌واته‌ ژماره‌ی جنودو سه‌ربازی خوای گه‌وره‌ مه‌گه‌ر خوا خۆی بزانێ كه‌سی تر نازانێ ژماره‌یان چه‌نده‌ ئه‌وه‌نده‌ زۆرن [ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ (٣١) ] وه‌ ئه‌م ئاگرى دۆزه‌خه‌ ته‌نها یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ خه‌ڵكی بۆ ئه‌وه‌ی په‌ندو ئامۆژگارى وه‌ربگرن، وه‌ بزانن تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ چه‌ند گه‌وره‌یه‌."},{"id":32,"translation":"[ كَلَّا وَالْقَمَرِ (٣٢) ] نه‌خێر، سوێند بێ به‌ مانگ كه‌ دروستكراوێكی گه‌وره‌ى خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":33,"translation":"[ وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ (٣٣) ] وه‌ سوێند بێ به‌ شه‌و كاتێك پشت هه‌ڵئه‌كات و ئه‌ڕوات و نامێنێ."},{"id":34,"translation":"[ وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ (٣٤) ] وه‌ سوێند بێ به‌ به‌ره‌به‌یان كاتێك كه‌ ڕووناك ئه‌بێته‌وه‌و ده‌رئه‌كه‌وێ."},{"id":35,"translation":"[ إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ (٣٥) ] دۆزه‌خ یه‌كێكه‌ له‌ شته‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌و به‌ڵا گه‌وره‌كان، یاخود به‌درۆ زانینیان بۆ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵاو موسیبه‌تێكی زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ ئیمانی پێ ناهێنن."},{"id":36,"translation":"[ نَذِيرًا لِلْبَشَرِ (٣٦) ] ئه‌م ئاگرى دۆزه‌خه‌ ترساندنێكه‌ بۆ مرۆڤ ، یان به‌هۆی قورئانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌تانترسێنێ."},{"id":37,"translation":"[ لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ (٣٧) ] بۆ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ كه‌ بیه‌وێ به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بڕوات به‌ ئیمان هێنان، یاخود دوا بكه‌وێ به‌ كوفر كردن."},{"id":38,"translation":"[ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ (٣٨) ] هه‌موو كه‌سێك له‌ ڕه‌هن و له‌ بارمته‌دایه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌كانی خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ته‌نها كرده‌وه‌ چاكه‌كانی ئازادی ئه‌كات."},{"id":39,"translation":"[ إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ (٣٩) ] ته‌نها ئه‌وانه‌ی كه‌ كتابیان به‌ ده‌ستى ڕاستیان پێ ئه‌درێ كه‌ باوه‌ڕدارانن."},{"id":40,"translation":"[ فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءَلُونَ (٤٠) ] ئه‌مانه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا پرسیار ئه‌كه‌ن."},{"id":41,"translation":"[ عَنِ الْمُجْرِمِينَ (٤١) ] له‌ تاوانباران، ئه‌مان له‌ناو به‌هه‌شت و شوێنه‌ خۆشه‌كاندان، ئه‌وانیش له‌ناو دۆزه‌خدان پرسیاریان لێ ئه‌كه‌ن."},{"id":42,"translation":"{هۆكارى چونه‌ دۆزه‌خ} [ مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ (٤٢) ] ئه‌وه‌ چی ئێوه‌ی خستۆته‌ ناو (سه‌قه‌ر)ه‌وه‌؟ كه‌ ناوێكی تره‌ له‌ ناوه‌كانی دۆزه‌خ."},{"id":43,"translation":"[ قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (٤٣) ] وتیان: ئێمه‌ له‌ دونیادا نوێژمان نه‌ئه‌كردو له‌ نوێژخوێنان نه‌بووین."},{"id":44,"translation":"[ وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ (٤٤) ] وه‌ خواردنی فه‌قیرو هه‌ژارانمان نه‌ئه‌دا."},{"id":45,"translation":"[ وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ (٤٥) ] وه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ڕۆچوواندا ڕۆچووین له‌ قسه‌ی به‌تاڵ و پڕوپووچدا گاڵته‌مان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كرد - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ قسه‌مان ئه‌كرد له‌ شتێك كه‌ زانیاریمان پێی نه‌بوو، وه‌ هه‌ركه‌سێك دژى ئیسلام قسه‌ى بكردایا له‌گه‌ڵیدا قسه‌مان به‌ ئیسلام ده‌كرد."},{"id":46,"translation":"[ وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ (٤٦) ] وه‌ ئێمه‌ ڕۆژی قیامه‌تمان به‌درۆ ئه‌زانی و باوه‌ڕمان پێ نه‌بوو."},{"id":47,"translation":"[ حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ (٤٧) ] تا یه‌قینمان پێ گه‌یشت، واته‌: مردن."},{"id":48,"translation":"[ فَمَا تَنْفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ (٤٨) ] تكای تكاكاران بۆ ئه‌مان هیچ سوودێكی نیه‌، نه‌ پێغه‌مبه‌ران نه‌ فریشته‌كان نه‌ پیاوچاكان نه‌ شه‌هیدان شه‌فاعه‌ت بۆ ئه‌مانه‌ ناكه‌ن، ئه‌و كه‌سه‌ی شه‌فاعه‌تی بۆ ئه‌كرێ ئه‌بێ ئه‌هلی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رست بێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ى به‌ كافرى بمرێت به‌ دڵنیایی به‌ هه‌میشه‌یی له‌ ئاگرى دۆزه‌خدا ده‌بێت."},{"id":49,"translation":"[ فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ (٤٩) ] ئه‌وه‌ ئه‌وان چیانه‌ بۆچی له‌م یادخستنه‌وه‌یه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و پشت له‌ قورئان ئه‌كه‌ن و ئه‌ڕۆن."},{"id":50,"translation":"[ كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ (٥٠) ] چۆن گوێدرێژه‌ كێوییه‌كان ڕائه‌كه‌ن به‌ خێرایی ئه‌مانیش به‌و شێوازه‌ ڕائه‌كه‌ن."},{"id":51,"translation":"[ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ (٥١) ] ئه‌وان چۆن شێرێك ببینن له‌ شێر هه‌ڵدێن و ڕائه‌كه‌ن، یاخود له‌ ڕاوچی هه‌ڵدێن و ڕائه‌كه‌ن، ئه‌مانیش له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵدێن و ڕائه‌كه‌ن."},{"id":52,"translation":"[ بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً (٥٢) ] به‌ڵكو هه‌ر یه‌كێك له‌مان له‌ موشریكان داوای ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن و ده‌ڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر تۆ ڕاست ئه‌كه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوای گه‌وره‌ی كه‌ ئێمه‌ له‌ خه‌و هه‌ستاین با له‌لای سه‌ری هه‌ر یه‌كێك له‌ ئێمه‌ په‌ڕاو و كتابێك هه‌بێ كه‌ ئه‌م كتابه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌و تێدا نوسرابێت: به‌ڕاستی محمد پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و كاته‌ ئێمه‌ ئیمانت پێ دێنین."},{"id":53,"translation":"[ كَلَّا ] نه‌خێر شتی وانابێ [ بَلْ لَا يَخَافُونَ الْآخِرَةَ (٥٣) ] به‌ڵكو ئه‌وان بۆیه‌ ئیمان ناهێنن چونكه‌ ترسی ڕۆژی قیامه‌تیان نیه‌و باوه‌ڕیان پێى نیه‌."},{"id":54,"translation":"[ كَلَّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ (٥٤) ] نه‌خێر، به‌ دڵنیایی ئه‌م قورئانه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ ئێوه‌."},{"id":55,"translation":"[ فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ (٥٥) ] جا هه‌ر كه‌سێك ویستی لێ بێت بیرو یاد ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":56,"translation":"[ وَمَا يَذْكُرُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ ] وه‌ ئه‌وان بیر ناكه‌نه‌وه‌ ئیلا مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ [ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ (٥٦) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ شایان و ئه‌هله‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ لێی بترسێن و ته‌قوای بكه‌ن، وه‌ ئه‌هلیشه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ لێتان خۆشبێ كاتێك كه‌ ئێوه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":75,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (قیامه‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٠) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ (١) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: سوێند ئه‌خۆم به‌ ڕۆژی قیامه‌ت، ئه‌مه‌ بۆ به‌گه‌وره‌ زانینی ئه‌و ڕۆژه‌یه‌ كه‌ ڕۆژێكی گه‌وره‌یه‌، وه‌ بۆ سه‌رنج ڕاكێشانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی گرنگی و بایه‌خی پێ بده‌ن و خۆتانی بۆ ئاماده‌ بكه‌ن."},{"id":2,"translation":"[ وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ (٢) ] وه‌ سوێند ئه‌خۆم به‌ نه‌فسی لۆمه‌كار، كه‌ نه‌فسی مرۆڤی ئیمانداره‌ له‌ دونیادا لۆمه‌ی خۆی ئه‌كات، باوه‌ڕدار كاتێك كه‌ تاوانێك ده‌كات لۆمه‌ى خۆى ده‌كات بۆ ئه‌م تاوانه‌ت كرد، یان ئه‌گه‌ر خێرو چاكه‌یه‌ك بكات لۆمه‌ى خۆى ده‌كات بۆچی كه‌مت كردو زیاترت ئه‌نجام نه‌دا، به‌ڵام كافر له‌ دونیادا چه‌ندێك كوفرو تاوان بكات لۆمه‌ى خۆى ناكات، به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا كافر لۆمه‌ی خۆی ئه‌كات، هیچ كافرێك نیه‌ ئیلا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا لۆمه‌ی خۆی ئه‌كات بۆ له‌ دونیادا ئیمانت نه‌هێناو كرده‌وه‌ی چاكت نه‌كردو په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ (٣) ] ئایا مرۆڤ وا گومان ئه‌بات كه‌ ئێسقانه‌كانی ڕزی ئێمه‌ ناتوانین و توانامان نیه‌ سه‌رله‌نوێ ئێسقانه‌كانی دروست بكه‌ینه‌وه‌."},{"id":4,"translation":"{په‌نجه‌مۆرى مرۆڤ} [ بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ (٤) ] به‌ڵێ توانامان هه‌یه‌ نه‌ك ئێسقانه‌كانی دروست بكه‌ینه‌وه‌ به‌ڵكو ئه‌توانین په‌نجه‌كانی وه‌كو په‌نجه‌ی حوشتری لێ بكه‌ین هه‌مووی به‌یه‌كه‌وه‌ بنووسێنین و بیكه‌ین به‌یه‌ك پارچه‌، یاخود ئاماژه‌یه‌ بۆ په‌نجه‌مۆری مرۆڤ كه‌ په‌نجه‌ی هیچ كه‌سێك له‌كه‌سی تر ناچێت."},{"id":5,"translation":"[ بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ (٥) ] به‌ڵكو مرۆڤ ئه‌یه‌وێ له‌ پێش خۆیه‌وه‌ تاوان پێش بخات و ته‌وبه‌ دوا بخات، به‌وه‌ی كه‌ ئه‌ڵێ: هێشتا مردن ماوێتی، یاخود مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ هیواو ئومێدی زۆره‌، ئه‌ڵێ: دواتر ته‌وبه‌ ئه‌كه‌م."},{"id":6,"translation":"[ يَسْأَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ (٦) ] پرسیار ئه‌كات كه‌ی ڕۆژی قیامه‌ت دێت؟ پرسیاره‌كه‌ بۆ گاڵته‌ پێكردن و به‌دوور زانینه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت نیه‌و ئه‌و قیامه‌ته‌ كه‌ی دێت."},{"id":7,"translation":"[ فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ (٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك كه‌ چاو سه‌رسام ئه‌بێ و ئه‌ترسێ و شۆڕو ئه‌بڵه‌ق ئه‌بێ له‌ كاتی بینینی مردندا، یان له‌به‌ر سه‌ختى دیمه‌نه‌كانى ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":8,"translation":"[ وَخَسَفَ الْقَمَرُ (٨) ] وه‌ كاتێك كه‌ مانگ ڕووناكییه‌كه‌ی نامێنێ."},{"id":9,"translation":"[ وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ (٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خۆرو مانگ هه‌ردووكیان ڕووناكییان نامێنێ، وه‌ شه‌و و ڕۆژ نامێنێ، نه‌ خۆر ئه‌مێنێ نه‌ مانگ."},{"id":10,"translation":"[ يَقُولُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ (١٠) ] له‌و ڕۆژه‌دا مرۆڤ ئه‌ڵێ: ئایا شوێنی ڕاكردن و په‌ناگه‌یه‌ك هه‌یه‌ تا بۆی ڕابكه‌ین و ڕزگارمان بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":11,"translation":"[ كَلَّا لَا وَزَرَ (١١) ] نه‌خێر، هیچ په‌ناگه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ ئێوه‌ بۆی بڕۆن و په‌نای بۆ به‌رن و په‌ناتان بدات، واته‌: شوێنی ڕزگار بوون نیه‌."},{"id":12,"translation":"[ إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ (١٢) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا شوێنی جێگیر بوون و گه‌ڕانه‌وه‌و سه‌ره‌نجامتان ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ يُنَبَّأُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ بِمَا قَدَّمَ وَأَخَّرَ (١٣) ] له‌و ڕۆژه‌دا مرۆڤ هه‌واڵی پێ ئه‌درێ سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ له‌ دونیادا كردوویه‌تی: بچووك و گه‌وره‌ی، كۆن و تازه‌ی، ئاشكراو نهێنی، سه‌ره‌تاو كۆتایی."},{"id":14,"translation":"[ بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ (١٤) ] به‌ڵكو مرۆڤ خۆی باشتر ئه‌ناسێ وه‌ حه‌قیقه‌تی حاڵی خۆی ئه‌زانێ باوه‌ڕداره‌ یان كافره‌، گوێڕایه‌ڵكاره‌ یان سه‌رپێچیكار، دامه‌زراوه‌ یان نا، یاخود له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا مرۆڤ خۆی ئه‌بێته‌ شایه‌ت له‌سه‌ر خۆی، خۆی شایه‌تی له‌سه‌ر خۆی ئه‌دات."},{"id":15,"translation":"[ وَلَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ (١٥) ] ئه‌گه‌ر عوزرو به‌ڵگه‌یش بێنێته‌وه‌ لێی قبووڵ ناكرێت."},{"id":16,"translation":"[ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ (١٦) ] ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - زمانت مه‌جوولێنه‌ بۆ خێرایی خوێندنه‌وه‌ى قورئان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌ره‌تا كه‌ جبریل وه‌حی بۆ هێنا له‌ دوای جبریله‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا یه‌كسه‌ر قورئانه‌كه‌ی ئه‌وته‌وه‌و په‌له‌ی ئه‌كردو زمانی ئه‌جوولاند نه‌وه‌كو له‌ بیری بچێت، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: زمان و لێوت مه‌جوولێنه‌وه‌ به‌ قورئان خوێندن، به‌ڵكو ته‌نها گوێ بگره."},{"id":17,"translation":"{كۆكردنه‌وه‌ى قورئان و رونكردنه‌وه‌ى له‌سه‌ر خواى گه‌وره‌یه‌} [ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ (١٧) ] به‌ دڵنیایى كۆكردنه‌وه‌ی قورئان له‌ سینگتدا، وه‌ دواتریش خوێندنه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئێمه‌یه‌و ئێمه‌ فێرت ئه‌كه‌ین."},{"id":18,"translation":"[ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ (١٨) ] كاتێك كه‌ جبریل بۆت ئه‌خوێنێته‌وه‌ تۆ ته‌نها شوێن خوێندنه‌وه‌كه‌ی ئه‌و بكه‌وه‌و گوێ بگره‌و دواتر له‌ دڵتدا كۆی ئه‌كه‌ینه‌وه‌و به‌ ده‌میش ئه‌توانی بیڵێی."},{"id":19,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ (١٩) ] پاشان به‌ دڵنیایى ڕوون كردنه‌وه‌و ته‌فسیرو راڤه‌كه‌یشی هه‌ر له‌سه‌ر ئێمه‌یه‌ هه‌موویت پێ ئه‌ڵێین، له‌ دوای ئه‌وه‌ كه‌ جبریل وه‌حی بهێنایه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گوێی ئه‌گرت، وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ى جبریل ده‌ڕۆیشت هه‌ر هه‌مووی وه‌كو خۆی ئه‌وته‌وه‌و په‌له‌ی نه‌ئه‌كرد له‌ وتنه‌وه‌یدا."},{"id":20,"translation":"[ كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ (٢٠) ] نه‌خێر ئێوه‌ حه‌زتان له‌ په‌له‌ كردنه‌و په‌له‌ ئه‌كه‌ن و مه‌به‌ستتان پێی دونیایه‌و بێئاگان له‌ قیامه‌ت، وه‌ له‌ هه‌موو كارێكتاندا حه‌زتان له‌ ئیشی په‌له‌یه‌، (نابێ مرۆڤ په‌له‌ بكات به‌ڵكو فه‌رمانكراوه‌ به‌ له‌سه‌رخۆیی، وه‌ په‌له‌كردن له‌ شه‌یتانه‌وه‌یه‌، له‌سه‌رخۆیى له‌ خواى گه‌وره‌وه‌یه‌) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مرۆڤ زۆر جار له‌ په‌له‌ كردندا هه‌ڵه‌ ئه‌كات."},{"id":21,"translation":"[ وَتَذَرُونَ الْآخِرَةَ (٢١) ] وه‌ ئێوه‌ گرنگی ته‌نها به‌ دونیا ئه‌ده‌ن و به‌هۆى سه‌رقاڵى دونیاوه‌ وازتان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هێناوه‌و قیامه‌تتان له‌بیر كردووه‌و گرنگی و بایه‌خ به‌ ڕۆژی قیامه‌ت ناده‌ن."},{"id":22,"translation":"{به‌ بینینى خواى گه‌وره‌ رووه‌كان ده‌گه‌شێنه‌وه‌} [ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (٢٢) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كۆمه‌ڵێك ڕوو گه‌شاوه‌و پرشنگدارو جوانن و ئه‌دره‌وشێنه‌وه‌."},{"id":23,"translation":"[ إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ (٢٣) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌ماشای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر بینینی خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا، وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا باوه‌ڕداران خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن وه‌كو فه‌رمووده‌كان موته‌واتیره‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئیجماع و یه‌كده‌نگی صه‌حابه‌و تابعین و سه‌له‌فی ئه‌م ئوممه‌ته‌ی له‌سه‌ره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ئه‌بینرێ له‌لایه‌ن باوه‌ڕدارانه‌وه‌، چۆن خۆرو مانگى چوارده‌ كه‌ هیچ په‌ڵه‌ هه‌ورێك به‌ ئاسمانه‌وه‌ نه‌بێ به‌ ئاسانی ئه‌بینرێن به‌و شێوازه‌یش خوای گه‌وره‌ به‌ ئاسانی له‌لایه‌ن باوه‌ڕدارانه‌وه‌ ئه‌بینرێ، ئه‌مه‌ش ته‌شبیهی بینینه‌كه‌یه‌ به‌ بینینه‌كه‌ نه‌ك ته‌شبیهی بینراوه‌كه‌ بێت به‌ بینراوه‌كه‌، وه‌ فه‌رمووده‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ موته‌واتیره‌و یه‌كجار زۆره‌ له‌سه‌ر بینینی خوای گه‌وره‌."},{"id":24,"translation":"[ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ (٢٤) ] وه‌ كۆمه‌ڵێك ڕووی تر گرژن و خه‌م و خه‌فه‌ت دایپۆشیون كه‌ ڕووی كافران و بێباوه‌ڕان و خراپه‌كارانه‌."},{"id":25,"translation":"[ تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ (٢٥) ] یه‌قینی هه‌یه‌و ئه‌زانێ به‌ڵاو موسیبه‌تێكی گه‌وره‌ى به‌سه‌ردا دێت، یاخود ئه‌زانێ كه‌ ئه‌چێته‌ ئاگره‌وه‌، یان له‌ناوئه‌چێ و تیائه‌چێ."},{"id":26,"translation":"[ كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ (٢٦) ] نه‌خێر ئه‌ى مرۆڤ ئێستا ناتوانیت مردن به‌ درۆ بزانیت، كاتێك كه‌ ڕوح ئه‌گات به‌ گه‌روو له‌ كاتی ڕوح كێشاندا."},{"id":27,"translation":"[ وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ (٢٧) ] ئه‌و كه‌سه‌ له‌ سه‌ره‌مه‌رگدایه‌و ئه‌وانه‌ی ده‌وروبه‌رى ئه‌ڵێن: ئایا پزیشكێك هه‌یه‌ چاره‌سه‌ری بكات، یاخود كه‌سێك ڕوقیه‌ی به‌سه‌ردا بخوێنێ تا چاك بێته‌وه‌، یاخود وتراوه‌: ئه‌مه‌ قسه‌ی فریشته‌كانه‌ ئایا كێ ڕوحه‌كه‌ی به‌رز ئه‌كاته‌وه‌: مه‌لائیكه‌تی ڕه‌حمه‌ت، یاخود مه‌لائیكه‌تی سزا."},{"id":28,"translation":"[ وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ (٢٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ خۆى یه‌قینی هه‌یه‌ كه‌ له‌ كه‌سوكاری جیا ئه‌بێته‌وه‌و كۆتایی به‌ ژیانی هاتووه‌."},{"id":29,"translation":"[ وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ (٢٩) ] وه‌ قاچه‌كانی ئه‌ئاڵێنه‌ یه‌كدا ئه‌و قاچه‌ی كه‌ له‌ دونیادا پێی ئه‌ڕۆی ئێستا هه‌ڵی ناگرێت و ناتوانێ پێی بڕوات و قاچی ئاڵاوه‌ته‌ یه‌كدا، وه‌ خه‌ڵكی لاشه‌ی ئاماده‌ ئه‌كه‌ن بۆ ناشتن، وه‌ مه‌لائیكه‌تیش ڕوحه‌كه‌ی ئاماده‌ ئه‌كه‌ن بۆ بردن، یاخود دوارۆژى دونیاو یه‌كه‌م رۆژى قیامه‌ت به‌یه‌ك گه‌یشتن و سه‌ختى به‌سه‌ختى ده‌گات."},{"id":30,"translation":"[ إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ (٣٠) ] له‌و ڕۆژه‌دا گه‌ڕاندنه‌وه‌و سه‌ره‌نجام هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌، ڕوحه‌كه‌ به‌رز ئه‌كرێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ فریشته‌ی گیانكێشان ڕوحه‌كه‌ ئه‌كێشێت."},{"id":31,"translation":"[ فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّى (٣١) ] ئه‌مه‌ سه‌باره‌ت به‌ كه‌سی بێباوه‌ڕ كه‌ په‌یامی خوای گه‌وره‌و قورئان و زیندووبوونه‌وه‌ی به‌ڕاست دانه‌ناوه‌و باوه‌ڕی پێی نه‌بووه‌، وه‌ نوێژی بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌كردووه‌."},{"id":32,"translation":"[ وَلَكِنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى (٣٢) ] به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یان قورئان یان ڕۆژی دوایی به‌درۆ زانیوه‌، وه‌ پشتی كردووه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵى و ئیمان هێنان."},{"id":33,"translation":"[ ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى (٣٣) ] پاشان ڕۆیشتۆته‌وه‌ بۆ ناو كه‌سوكاری خۆی به‌ فه‌خرو شانازی كردن و له‌خۆبایی بوونه‌وه‌، یاخود له‌ ته‌مبه‌ڵیدا وه‌ڵامی بانگخوازی خوای گه‌وره‌ی نه‌داوه‌ته‌وه‌و كارى چاكى نه‌كردووه‌."},{"id":34,"translation":"[ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٤) ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٥) ] ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌سه‌ر هه‌ڕه‌شه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وای به‌ ئه‌بوجه‌هل فه‌رمووه‌و پێی فه‌رمووه‌: (أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٤) ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٥)) خوای گه‌وره‌ش ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندووه‌، واته‌: ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ له‌ ئه‌بوجه‌هل و كافرانی تر، واته‌: هه‌ڕه‌شه‌ بۆ تۆ وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت چاوه‌ڕێت ئه‌كات."},{"id":35,"translation":"[ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٤) ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٥) ] ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌سه‌ر هه‌ڕه‌شه‌یه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وای به‌ ئه‌بوجه‌هل فه‌رمووه‌و پێی فه‌رمووه‌: (أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٤) ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى (٣٥)) خوای گه‌وره‌ش ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندووه‌، واته‌: ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ له‌ ئه‌بوجه‌هل و كافرانی تر، واته‌: هه‌ڕه‌شه‌ بۆ تۆ وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت چاوه‌ڕێت ئه‌كات."},{"id":36,"translation":"[ أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى (٣٦) ] ئایا مرۆڤ وا حساب ئه‌كات كه‌ ئیهمال ئه‌كرێ له‌ دونیادا فه‌رمانی پێ ناكرێ وه‌ قه‌ده‌غه‌ ناكرێ وه‌ له‌ناو گۆڕیشدا زیندوو ناكرێته‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ناكرێ؟ به‌ڕاستی ئه‌گه‌ر وا حساب بكات ئه‌مه‌ حسابێكی هه‌ڵه‌یه‌ به‌ڵكو له‌ دونیادا فه‌رمانی پێ ئه‌كرێ وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت و ناو قه‌بریشدا لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێت له‌سه‌ر هه‌موو شتێك كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامی دابێ."},{"id":37,"translation":"{دروست كردنى مرۆڤ} [ أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنَى (٣٧) ] ئایا سه‌ره‌تا مرۆڤ دڵۆپه‌ ئاوێك نه‌بووه‌ كه‌ مه‌نی بووه‌و ده‌رپه‌ڕیوه‌ته‌ ناو ڕه‌حمی ئافره‌ته‌وه‌."},{"id":38,"translation":"[ ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً ] له‌ دوای ئه‌وه‌ بۆته‌ خوێنێكی مه‌یو، وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ش ئه‌بێته‌ پارچه‌ گۆشتێك [ فَخَلَقَ فَسَوَّى (٣٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و مرۆڤه‌ی دروست كردووه‌و ڕێكیخستووه‌."},{"id":39,"translation":"[ فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى (٣٩) ] وه‌ هه‌ر له‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ له‌و مه‌نیه‌ نێرو مێ و ئافره‌ت و پیاوی دروست كردووه‌."},{"id":40,"translation":"[ أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتَى (٤٠) ] ئایا خوایه‌ك كه‌ مرۆڤ سه‌ره‌تا به‌م شێوه‌یه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست بكات دواتر كه‌ مرۆڤه‌كه‌ هه‌یه‌و ئه‌مرێ ناتوانێ ڕوح بكاته‌ به‌ری و سه‌رله‌نوێ زیندووی بكاته‌وه‌؟ به‌ڵێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گه‌ڕاندنه‌وه‌ ئاسانتره‌ له‌ سه‌ره‌تای دروست كردن هه‌ر چه‌نده‌ هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌ ئاسانه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ی بخوێندایه‌ ئه‌یفه‌رموو: {سُبْحَانَكَ فَبَلَى} (سنن أبي داود: ٨٨٤ ، سنن البيهقي الكبرى: ٣٥٠٧، انظر تمام المنة (١/ ١٨٦)، أصل صفة صلاة النبي (١/ ٤٠٧)) .سوننه‌ته‌ بڵێی (سُبْحَانَكَ فَبَلَى)، واته‌: پاك و مونه‌زه‌هی بۆ تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌ڵێ توانات هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رله‌نوێ مردووه‌كان زیندوو بكه‌یته‌وه‌، والله أعلم."}]},{"id":76,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئینسان) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٣١) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ نوێژی به‌یانی ڕۆژی جومعه‌دا سووره‌تی سه‌جده‌و سووره‌تی ئینسانی ده‌خوێند وه‌كو له‌ بوخاری و موسلیمدا هاتووه‌ . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا (١) ] به‌ دڵنیایی ماوه‌یه‌ك له‌سه‌رده‌م و كات به‌سه‌ر مرۆڤدا تێپه‌ڕیوه‌ كه‌ هیچ شتێك نه‌بووه‌ تا باس بكرێ و وجودو بوونی نه‌بووه‌، ئاده‌م سه‌ره‌تا پێش ئه‌وه‌ی دروست بكرێ بوونی نه‌بوو وه‌ باس نه‌كراوه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی مرۆڤه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ دروست بێ وجودو بوونی نیه‌."},{"id":2,"translation":"[ إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ ] ئێمه‌ مرۆڤمان دروست كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێكی تێكه‌ڵ له‌ ئاوی پیاو و ئاوی ئافره‌ت كه‌ تێكه‌ڵ ئه‌بێ و یه‌ك ئه‌گرێ وه‌ به‌ چه‌ند قۆناغێك مرۆڤی لێ دروست ئه‌بێ [ نَبْتَلِيهِ ] دواتر مرۆڤ تاقی ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا (٢) ] وه‌ وامان له‌ مرۆڤ كردووه‌ كه‌ بیسه‌رو بینه‌ر بێت و شت ببیستێ و ببینێ، تا به‌هۆیانه‌وه‌ بتوانێ به‌ ویستی خۆی گوێڕایه‌ڵى خوا بكات یان سه‌رپێچى و خراپه‌یان پێ ئه‌كات."},{"id":3,"translation":"{مرۆڤ سه‌رپشكه‌} [ إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ ] ئێمه‌ هه‌ردوو ڕێگای خێرو شه‌ڕمان بۆ مرۆڤ ڕوون كردۆته‌وه‌و پێی ناساندووه‌ [ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا (٣) ] ئیتر به‌ ویستی خۆی یان ئه‌وه‌تا شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كات، یان ئه‌وه‌تا كوفرانه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات و سه‌رپشكه‌و تواناى هه‌یه‌."},{"id":4,"translation":"[ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَ وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا (٤) ] جا ئه‌وه‌ى كوفر هه‌ڵبژێرێت ئه‌وا ئێمه‌ بۆ كافران كۆت و زنجیرو ئاگری سووتێنه‌ری گڕو بڵێسه‌داری دۆزه‌خمان بۆ داناون."},{"id":5,"translation":"[ إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا (٥) ] وه‌ چاكه‌كاران له‌ناو به‌هه‌شتدا له‌ گڵاس و قاپێكدا خواردنه‌وه‌و مه‌ی¬یان پێ ئه‌درێ كه‌ تێكه‌ڵ كراوه‌ به‌ كافور كه‌ خواردنه‌وه‌یه‌كی فێنك و ساردو بۆن و تام خۆشه‌."},{"id":6,"translation":"[ عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا (٦) ] له‌سه‌رچاوه‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌م كافوره‌یان بۆ دێت كه‌ به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌كو ته‌قینه‌وه‌یه‌ك ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ئه‌یته‌قێننه‌وه‌، یاخود هه‌ڵسوكه‌وتى تیا ئه‌كه‌ن چۆن ویستیان لێ بێ، وه‌ بۆ هه‌ر شوێنێك بڕۆن و له‌ كوێ دانیشن له‌ناو كۆشك و خانوو و مه‌جلیسه‌كانیاندا ئه‌و سه‌رچاوانه‌ له‌گه‌ڵ خۆیاندا ئه‌به‌ن و له‌لایانه‌وه‌ ده‌رئه‌چێ، وه‌ تاموچێژو له‌زه‌تی لێ ئه‌كه‌ن."},{"id":7,"translation":"[ يُوفُونَ بِالنَّذْرِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ دونیا نه‌زرێكیان كردبێ وه‌فایان هه‌یه‌ به‌رامبه‌ری، نه‌زرێك كه‌ چاك بێت جێبه‌جێی ئه‌كه‌ن هه‌ر چه‌نده‌ باشتر وایه‌ كه‌ نه‌زر نه‌كرێت [ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا (٧) ] وه‌ واز له‌ خراپه‌و تاوان دێنن و ده‌ستى لێهه‌ڵده‌گرن چونكه‌ له‌ ڕۆژێك ئه‌ترسێن كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ سزای ئه‌و ڕۆژه‌ یه‌كجار بڵاوه‌و هه‌موو خه‌ڵكی ئه‌گرێته‌وه‌ مه‌گه‌ر كه‌سانێك خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمیان پێ بكات."},{"id":8,"translation":"{خواردن به‌خشین له‌كاتى نه‌بوونیدا} [ وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ ] وه‌ خواردن به‌ خه‌ڵكی ئه‌به‌خشن له‌به‌ر خۆشه‌ویستی خوا، یاخود (عَلَى حُبِّهِ) له‌به‌ر خۆشه‌ویستی خواردنه‌كه‌ ئه‌مه‌یان ماناكه‌ی نزیكتره‌ هه‌ر چه‌نده‌ خواردنه‌كه‌یان له‌لا خۆشه‌ویسته‌ وه‌ له‌لایان گرنگه‌ وه‌ خۆیان پێویستیان پێیه‌ به‌ڵام ئه‌یبه‌خشن و ئه‌یده‌ن به‌ [ مِسْكِينًا ] فه‌قیرو هه‌ژارو نه‌دار [ وَيَتِيمًا ] وه‌ به‌ بێ باوك [ وَأَسِيرًا (٨) ] وه‌ به‌ دیل، (ابن عه‌باس) ئه‌فه‌رمووێ: له‌و ڕۆژگاره‌دا دیلی موسڵمان نه‌بووه‌و دیلى موشریكان بووه‌، واته‌: خوای گه‌وره‌ مه‌دحی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كات كه‌ خواردن به‌مانه‌ ئه‌ده‌ن، وه‌ خواردن به‌ دیلی كافرانیش ئه‌ده‌ن، هه‌روه‌كو له‌ غه‌زاى به‌در پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمانى كرد به‌ هاوه‌ڵان كه‌ چاكه‌ له‌گه‌ڵ دیله‌ كافره‌كاندا بكه‌ن ئه‌وانیش له‌ خواردندا پێش خۆیان ده‌خستن."},{"id":9,"translation":"[ إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ ] ئێمه‌ ته‌نها له‌به‌ر ڕووی پیرۆزی خواو له‌به‌ر ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ خواردنتان پێ ئه‌ده‌ین، به‌ ده‌م وایان نه‌ووتووه‌ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ دڵیانه‌و قسه‌ی دڵیانه‌و خوای گه‌وره‌ ده‌ری كردووه‌ [ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا (٩) ] ئێمه‌ پاداشتمان له‌ ئێوه‌ ناوێت و چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ نین كه‌ له‌لای خه‌ڵكى سوپاسمان بكه‌ن یان باسمان بكه‌ن به‌ڵكو ته‌نها له‌به‌ر خوای گه‌وره‌ بووه‌."},{"id":10,"translation":"[ إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا ] ئێمه‌ بۆیه‌ ئه‌م كاره‌ چاكانه‌ ده‌كه‌ین چونكه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێین له‌ ڕۆژێك كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ ڕۆژێكی زۆر ته‌سك و ته‌نگ و سه‌خته‌ [ قَمْطَرِيرًا (١٠) ] وه‌ ڕۆژێكی زۆر درێژه‌ كه‌ تیایدا له‌و ڕۆژه‌دا ڕووه‌كان گرژ ئه‌بن وه‌ خه‌م و خه‌فه‌ت دایانئه‌پۆشێت، به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ له‌و رۆژه‌دا ره‌حممان پێ بكات."},{"id":11,"translation":"[ فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَلِكَ الْيَوْمِ ] خوای گه‌وره‌ش له‌به‌ر ئیمان و چاكه‌ كردنه‌كه‌یان له‌ شه‌ڕو سزای ئه‌و ڕۆژه‌ پاراستیانی {هه‌ندێك له‌ نازو نیعمه‌ته‌كانى به‌هه‌شت} [ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا (١١) ] وه‌ دڵی خۆش كردوون و ڕووی جوان كردوون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ دڵ خۆشبوو ڕوویش گه‌شاوه‌و جوان ئه‌بێت و پێوه‌ی دیاره‌، وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ دڵی خۆش بوایه‌ ڕووی پیرۆزی ئه‌دره‌وشایه‌وه‌ وه‌كو پارچه‌یه‌ك له‌ مانگ ده‌رئه‌كه‌وت."},{"id":12,"translation":"[ وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا (١٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ به‌ به‌هه‌شت به‌هۆی ئه‌وه‌ی له‌ دونیادا ئارامیان گرتووه‌ له‌سه‌ر وازهێنان له‌ شه‌هوه‌ت، وه‌ له‌سه‌ر به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵى، وه‌ له‌سه‌ر ئارامگرتن له‌سه‌ر به‌ڵاو موسیبه‌ته‌كان، واته‌: ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌و حه‌ریرو ئاوریشمشیان پێ ئه‌به‌خشێ."},{"id":13,"translation":"[ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ ] له‌ناو به‌هه‌شتدا پاڵیان داوه‌ته‌وه‌و پاڵ كه‌وتوون له‌سه‌ر ئه‌و شوێنه‌ به‌رزانه‌ وه‌كو جۆلانه‌ بۆیان دانراوه‌ [ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا (١٣) ] نه‌ گه‌رمی خۆر لێیان ده‌دات و گه‌رما بێزاریان بكات، وه‌ نه‌ ساردی و سه‌رمای (زه‌مهه‌ریر)یش ئازاریان ده‌دات، به‌ڵكو شوێنێكی فێنك و یه‌كجار خۆشه‌."},{"id":14,"translation":"[ وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا ] وه‌ داره‌كانی ناو به‌هه‌شت سێبه‌ری بۆ كردوون و ئه‌و سێبه‌رانه‌ نزیك و نزمه‌ [ وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا (١٤) ] وه‌ به‌رهه‌می داره‌كانیش بۆیان زه‌لیل كراوه‌، واته‌: لێیان نزیكه‌ به‌ پێوه‌ بن به‌رزه‌و دابنیشن نزمتر ئه‌بێته‌وه‌ بۆیان، ڕابكشێن زیاتر نزیكتر ئه‌بێته‌وه‌، وه‌ كه‌ لێی ئه‌كه‌نه‌وه‌ هیچ دڕكێك ناچێته‌ ده‌ستیاندا، یاخود خۆیانی بۆ به‌رز ناكه‌نه‌وه‌، به‌ڵكو به‌ ئاسانی به‌رهه‌می به‌هه‌شت لێ ئه‌كه‌نه‌وه."},{"id":15,"translation":"[ وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ ] وه‌ خزمه‌تكارانى به‌هه‌شت به‌سه‌ریاندا ئه‌گه‌ڕێن و خواردنه‌وه‌یان بۆ دێنن به‌و قاپ و گڵاس و كوپانه‌ی كه‌ له‌ زیوه‌ [ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا (١٥) ] وه‌ كوپه‌كانیش شوشه‌یه‌و له‌ زیوه‌، (ئه‌و نازو نیعه‌تانه‌ی له‌ به‌هه‌شتدا هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌ى بۆ مرۆڤ داناوه‌، ئه‌مه‌ ته‌نها شتێكه‌ كه‌ له‌ دونیادا هاوشێوه‌ى نیه‌ وه‌كو (ابن عه‌باس) ئه‌فه‌رمووێ كه‌ زیو بێت و شوشه‌ بێت و ناوه‌وه‌ى له‌ ده‌ره‌وه‌ى دیار بێت)."},{"id":16,"translation":"[ قَوَارِيرَ مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا (١٦) ] وه‌ ئه‌و كوپ و قاپانه‌ له‌ زیوه‌ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ش ته‌قدیری كردووه‌ كه‌ به‌ده‌ست ئه‌یگرن پڕ به‌ ده‌ستیانه‌، وه‌ پڕ به‌ ده‌ستی خزمه‌تكاره‌كانه‌، وه‌ پڕ به‌ ده‌میشیانه‌ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ تێری پێ بخۆن ئه‌وه‌نده‌ی تیایه‌ نه‌ زیاتر نه‌ كه‌متر ."},{"id":17,"translation":"[ وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا (١٧) ] وه‌ جۆرێكی تریش خواردنیان پێ ئه‌درێ له‌و گڵاسانه‌دا كه‌ خه‌مرو مه‌ی تیایه‌ تێكه‌ڵ ئه‌كرێ به‌ زه‌نجه‌بیل كه‌ ئه‌مه‌یان گه‌رمه‌، كافوره‌كه‌ فێنك و سارد بوو، ئه‌مه‌یان گه‌رمه‌ بۆ ئه‌وه‌ی گه‌رم و سارد بخۆنه‌وه‌."},{"id":18,"translation":"[ عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا (١٨) ] وه‌ ئه‌و زه‌نجه‌بیله‌یش سه‌رچاوه‌و كانیه‌كه‌و هه‌ڵئه‌قوڵێ له‌ به‌هه‌شتدا كه‌ پێی ئه‌ووترێ: (سه‌لسه‌بیل)، وه‌ بۆیه‌ پێی ئه‌ووترێ: (سه‌لسه‌بیل) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر به‌خێرایی دێت وه‌ زۆر به‌ سووكی و به‌ ئاسانی ئه‌چێته‌ خواره‌وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌یخۆنه‌وه‌و هیچ ئازاریان نادات و له‌ گه‌روویاندا به‌ خۆشی و ئاسانی و سووكی ئه‌چێته‌ خواره‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ ] وه‌ منداڵانێك له‌ به‌هه‌شتدا به‌سه‌ریاندا ئه‌گه‌ڕێن و خزمه‌تیان ئه‌كه‌ن كه‌ نه‌مرن، نه‌ پیر ئه‌بن نه‌ ته‌مه‌نیان زیادو كه‌م ئه‌كات [ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا (١٩) ] كاتێك كه‌ بیانبینی له‌ زۆرى و جوانی و جلو به‌رگ و ڕازاوه‌ییاندا وا ئه‌زانی ئه‌مانه‌ مرواری بڵاون كه‌ بڵاو بوونه‌ته‌وه‌و خزمه‌تی به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌كه‌ن."},{"id":20,"translation":"[ وَإِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَمُلْكًا كَبِيرًا (٢٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كاتێك له‌وێ ببینی، واته‌: له‌ناو به‌هه‌شتدا ئه‌بینی كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌تى زۆر گه‌وره‌ وه‌ موڵكێكی یه‌كجار گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا هه‌یه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (كۆتا كه‌س كه‌ له‌ دۆزه‌خ ده‌رئه‌چێ وه‌ كۆتا كه‌س كه‌ ئه‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌سێكه‌ خوای گه‌وره‌ پێی ئه‌فه‌رمووێ: هاوشێوه‌ی دونیاو ده‌ ئه‌وه‌نده‌ی دونیات بۆ هه‌یه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا)، ده‌ ئه‌وه‌نده‌ی دونیای ئه‌داتێ، ئه‌ی ئه‌وانه‌ی كه‌ پێشتر چوونه‌ته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ئه‌ی ئه‌وانه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان زۆر بووه‌و له‌ پله‌كانی سه‌ره‌وه‌ن ئه‌بێ خوای گه‌وره‌ چ موڵكێكی گه‌وره‌ی پێیان به‌خشیبێ، (خواى گه‌وره‌ بێبه‌شمان نه‌كه‌یت لێى و پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شتمان پێ ببه‌خشیت)."},{"id":21,"translation":"{رازاندنه‌وه‌ى به‌هه‌شتییه‌كان} [ عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ ] وه‌ جلو به‌رگیشیان پێ ئه‌درێ له‌ حه‌ریرێكی سه‌وزه‌ (سُنْدُسٍ) حه‌ریرێكی ته‌نك و ناسك و سه‌وزه‌ [ وَإِسْتَبْرَقٌ ] حه‌ریرێكی ئه‌ستوورو گه‌شاوه‌یه‌، كه‌ ئه‌ووترێ سوندوسه‌كه‌: پۆشاكی ژێره‌وه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌نك و ناسكه‌، وه‌ ئیسته‌بڕه‌قه‌كه‌ كه‌ ئه‌ستووره‌و بریقه‌داره‌ پۆشاكی ده‌ره‌وه‌یه‌و هه‌ردووكی له‌ حه‌ریره‌و سه‌وزه‌ [ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ ] وه‌ به‌هه‌شتییه‌كان بازنیشیان له‌ ده‌ست ئه‌كرێ له‌ زیوه‌، ئه‌مه‌ سیفه‌تی چاكه‌كارانه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ پێشه‌نگ و (موقه‌ڕه‌بن) هى ئه‌وان له‌ ئاڵتوونه‌ [ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا (٢١) ] له‌ ڕووی ڕووكه‌شی و ده‌ره‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌و شێوه‌یه‌ پاكی كردونه‌ته‌و ڕازاندونێته‌وه‌، وه‌ بۆ پاككردنه‌وه‌ى ناوه‌وه‌یان خوای گه‌وره‌ خواردنه‌وه‌یه‌كی پاككه‌ره‌وه‌یان پێ ئه‌به‌خشێ كه‌ له‌ حه‌سوودی و ڕق و كینه‌و ئێش و ئازارو هه‌موو ڕه‌وشتێكی خراپ پاكیان ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":22,"translation":"[ إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً ] پێیان ده‌وترێت ئه‌مه‌ ئه‌جرو پاداشته‌ بۆ ئێوه‌و خوای گه‌وره‌ پاداشتى دانه‌وه‌ [ وَكَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا (٢٢) ] هه‌وڵ و تێكۆشانتان له‌ دونیادا ئێستا پاداشته‌كه‌یتان وه‌رگرت له‌سه‌ر زۆر و كه‌می سوپاسكراون، وه‌ له‌سه‌ر كه‌م پاداشتى زۆرتان وه‌رگرت."},{"id":23,"translation":"[ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا (٢٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ خۆمان ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆت دابه‌زاندووه‌ به‌ به‌ش به‌ش و هه‌موومان به‌ یه‌كجار دانه‌به‌زاندووه‌."},{"id":24,"translation":"[ فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ] تۆ ئارام بگره‌ له‌به‌ر قه‌زاو بڕیاری خوای گه‌وره‌دا [ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا (٢٤) ] وه‌ تۆ گوێڕایه‌ڵی كافران مه‌كه‌ كه‌ زۆر تاوانبارن له‌ كرده‌وه‌دا وه‌ كافرن به‌ دڵ."},{"id":25,"translation":"[ وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (٢٥) ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ به‌ به‌یانیان و ئێواران، زیكره‌كانی به‌یانیان و ئێواران بخوێنه‌."},{"id":26,"translation":"[ وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ ] وه‌ به‌ شه‌ویش سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌ره‌و شه‌ونوێژ بۆ خوای گه‌وره‌ بكه‌ [ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا (٢٦) ] وه‌ زیكرو ته‌سبیحات و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ له‌ شه‌وگارێكی دوورو درێژدا."},{"id":27,"translation":"[ إِنَّ هَؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ ] به‌ دڵنیایی كافران ته‌نها دونیایان ئه‌وێ و بایه‌خى پێده‌ده‌ن [ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا (٢٧) ] به‌ڵام له‌ دوای خۆیانه‌وه‌ ڕۆژێكی زۆر قورسیان به‌جێهێشتووه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ گرنگی و بایه‌خی پێ ناده‌ن."},{"id":28,"translation":"[ نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ ] ئێمه‌ مرۆڤمان دروست كردووه‌ [ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ ] وه‌ ده‌ماره‌كانیمان هه‌مووی توند به‌یه‌كه‌وه‌ به‌ستووه‌ [ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا (٢٨) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێ ئه‌مان له‌ناو ئه‌به‌ین وه‌ كه‌سانێكی تر ئه‌هێنین كه‌ گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":29,"translation":"[ إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ ] ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م سووره‌ته‌دا باسكرا به‌ دڵنیایی هه‌مووی یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ ئێوه‌ [ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا (٢٩) ] جا هه‌ر كه‌سێك ویستی لێیه‌ با ڕێگا بگرێته‌ به‌ر به‌ره‌و لای خوای گه‌وره‌ بڕوات به‌ ئیمان هێنان و گوێڕایه‌ڵى كردنی خوای گه‌وره‌."},{"id":30,"translation":"[ وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ ] وه‌ ئێوه‌ هیچ ویستێكتان نیه‌ مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆى ویستی لێ بێت، چونكه‌ ویستی ئێوه‌ تابیعه‌ بۆ ویستی خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (٣٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆی زۆر زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ كێ شایه‌نی هیدایه‌ته‌ تا هیدایه‌تى بدات، وه‌ زۆر كاربه‌جێ و حه‌كیمه‌ كه‌ بۆی ئاسان ئه‌كات."},{"id":31,"translation":"[ يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ ] ویستی لێ بێ هه‌ر كه‌سێك ئه‌خاته‌ ناو ڕه‌حمه‌تی خۆی، یان ناو به‌هه‌شتی خۆی ئه‌وه‌ی كه‌ شایه‌نى بێت و هه‌وڵى بۆ بدات [ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (٣١) ] وه‌ بۆ سته‌مكاران و كافران و موشریكان سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاری بۆ داناون، والله أعلم."}]},{"id":77,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (موڕسه‌لات) (واته‌: نێردراوان) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٤٨) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٥٠) ئایه‌ته‌ (عبدالله ى كوڕى مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بووین له‌ (مینا) له‌ ناو ئه‌شكه‌وتێك ئه‌م سووره‌ته‌ى بۆ دابه‌زى بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا (١) فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفًا (٢) وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا (٣) ] (الْمُرْسَلَاتِ) و (الْعَاصِفَاتِ) و (النَّاشِرَاتِ) مه‌به‌ست پێی فریشته‌كانه‌، وه‌ ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی بایه‌، خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ با كاتێك كه‌ هێدی هێدی هه‌ڵئه‌كات."},{"id":2,"translation":"[ وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا (١) فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفًا (٢) وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا (٣) ] (الْمُرْسَلَاتِ) و (الْعَاصِفَاتِ) و (النَّاشِرَاتِ) مه‌به‌ست پێی فریشته‌كانه‌، وه‌ ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی بایه‌، خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ با كاتێك كه‌ هێدی هێدی هه‌ڵئه‌كات."},{"id":3,"translation":"[ وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا (١) فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفًا (٢) وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا (٣) ] (الْمُرْسَلَاتِ) و (الْعَاصِفَاتِ) و (النَّاشِرَاتِ) مه‌به‌ست پێی فریشته‌كانه‌، وه‌ ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی بایه‌، خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ با كاتێك كه‌ هێدی هێدی هه‌ڵئه‌كات."},{"id":4,"translation":"[ فَالْفَارِقَاتِ فَرْقًا (٤) ] زاناكان جه‌ختیان له‌مه‌یان كردۆته‌وه‌ كه‌ مه‌به‌ست پێى فریشته‌یه‌ كه‌ به‌هۆی ئه‌و وه‌حییه‌ی كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رانى دێنن جیاوازی ئه‌خه‌نه‌ نێوان حه‌ق و باتڵ و حه‌ڵاڵ و حه‌رام و هیدایه‌ت و گومڕاییه‌وه‌."},{"id":5,"translation":"[ فَالْمُلْقِيَاتِ ذِكْرًا (٥) ] ئه‌و مه‌لائیكه‌تانه‌ كه‌ وه‌حی و زیكر دێنن بۆ پێغه‌مبه‌ران."},{"id":6,"translation":"[ عُذْرًا أَوْ نُذْرًا (٦) ] ئه‌و وه‌حییه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ئه‌هێنن تا خه‌ڵكى عوزریان نه‌مێنێت، وه‌ ئینزارو ئاگاداركردنه‌وه‌یشه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن."},{"id":7,"translation":"[ إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ (٧) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامی سوێند خواردنه‌كانه‌: ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌ ئێوه‌ كراوه‌ به‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت و زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌و وه‌رگرتنى پاداشت و سزا به‌ دڵنیایی هه‌مووى ڕوو ئه‌دات و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌."},{"id":8,"translation":"{چه‌ند دیمه‌نێكى رۆژى قیامه‌ت} [ فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ (٨) ] كاتێك كه‌ ئه‌ستێره‌كان ڕووناكییان نامێنێ."},{"id":9,"translation":"[ وَإِذَا السَّمَاءُ فُرِجَتْ (٩) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئاسمانه‌كان له‌ت ئه‌بن و شه‌ق ئه‌بن و ئه‌كرێنه‌وه‌."},{"id":10,"translation":"[ وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ (١٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ شاخه‌كان له‌ شوێنی خۆیان هه‌ڵئه‌كه‌نرێن و به‌ هه‌وادا ئه‌ڕۆن وه‌كو تۆز به‌ بادا بڕوات به‌و شێوازه‌، وه‌ زه‌وی ته‌خت ئه‌بێت و شاخی تیادا نامێنێ و شوێنه‌وارى نامێنێت."},{"id":11,"translation":"[ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ (١١) ] وه‌ كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ران كات و مه‌وعیدیان بۆ دائه‌نرێ بۆ بڕیاردان له‌ نێوان ئه‌وان و ئوممه‌ته‌كانیاندا، یاخود كۆ ئه‌كرێنه‌وه‌."},{"id":12,"translation":"[ لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ (١٢) ] بۆ چ ڕۆژێك ئه‌و كۆكردنه‌وه‌یه‌ دواخراوه‌و كاتی بۆ دانراوه‌ واته‌: بۆ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ ڕۆژێكی زۆر سه‌خته‌."},{"id":13,"translation":"[ لِيَوْمِ الْفَصْلِ (١٣) ] ئه‌و ڕۆژه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ ئه‌دات له‌ نێوان مرۆڤو جنیه‌كاندا كۆمه‌ڵێك بۆ به‌هه‌شت و كۆمه‌ڵێك بۆ دۆزه‌خ."},{"id":14,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الْفَصْلِ (١٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی ئه‌و ڕۆژی یه‌كلا كردنه‌وه‌و جیاكردنه‌وه‌ چ ڕۆژێكه‌، بۆ به‌گه‌وره‌ زانینه‌ واته‌: ڕۆژێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌."},{"id":15,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (١٥) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت، یان دۆڵێك له‌ دۆزه‌خدا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌یان به‌درۆ زانیوه‌و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردووه‌."},{"id":16,"translation":"[ أَلَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ (١٦) ] ئایا ئێمه‌ ئوممه‌ته‌ كافره‌كانى پێشومان له‌ناونه‌برد له‌ كاتی ئاده‌مه‌وه‌ تا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ی كافر بووبێ هه‌موومان له‌ناو بردون."},{"id":17,"translation":"[ ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ (١٧) ] پاشان ئه‌مانه‌ی دواتریش به‌دوای ئه‌واندا ئه‌به‌ین، واته‌: كافرانی مه‌ككه‌یش ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن وه‌كو ئوممه‌تانی پێشتر له‌ناویان ئه‌به‌ین."},{"id":18,"translation":"[ كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ (١٨) ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ سزای خۆمان دائه‌به‌زێنینه‌ سه‌ر تاوانباران له‌ دونیادا پێش قیامه‌ت."},{"id":19,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (١٩) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگرى دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ به‌درۆ ئه‌زانن."},{"id":20,"translation":"[ أَلَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ (٢٠) ] ئایا ئێوه‌مان دروست نه‌كردووه‌ له‌ ئاوێكی بێ ڕێز، مرۆڤ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست بووه‌ كه‌ مه‌نی یه‌."},{"id":21,"translation":"[ فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَكِينٍ (٢١) ] ئه‌و ئاوه‌ له‌ شوێنێكی پارێزراو دانراوه‌ كه‌ ناو ڕه‌حمی ئافره‌ته‌."},{"id":22,"translation":"[ إِلَى قَدَرٍ مَعْلُومٍ (٢٢) ] تا كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ ماوه‌ی حه‌مله‌، لای كه‌مه‌كه‌ی شه‌ش مانگه‌و لای زۆره‌كه‌ی نۆ مانگه‌."},{"id":23,"translation":"[ فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ (٢٣) ] ئێمه‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌شی مرۆڤمان ڕێكخستووه‌و ته‌قدیرمان كردووه‌، وه‌ باشترین ته‌قدیركار خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٢٤) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌ به‌درۆ ئه‌زانن."},{"id":25,"translation":"[ أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا (٢٥) ] ئایا زه‌ویمان وا لێ نه‌كردووه‌ كه‌ بتانگرێته‌ خۆی و كۆتان بكاته‌وه‌."},{"id":26,"translation":"[ أَحْيَاءً وَأَمْوَاتًا (٢٦) ] به‌ زیندووێتی و به‌ مردووێتی، سه‌ر زه‌وی بۆ زیندووه‌كانه‌و له‌سه‌ری ئه‌ژین، ناویشى بۆ مردووه‌كانه‌و له‌ناو گۆڕدان."},{"id":27,"translation":"[ وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ شَامِخَاتٍ ] وه‌ له‌ناو زه‌ویشدا ئه‌و شاخانه‌مان داناوه‌ وه‌كو سنگ و مێخ داكوتاوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زه‌وی نه‌هه‌ژێت و نه‌جوولێت و نه‌له‌رزێت [ وَأَسْقَيْنَاكُمْ مَاءً فُرَاتًا (٢٧) ] وه‌ ئاوێكی سازگاریشمان پێ به‌خشیوون."},{"id":28,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٢٨) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌و ڕۆژی دوایی نیه‌."},{"id":29,"translation":"[ انْطَلِقُوا إِلَى مَا كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ (٢٩) ] له‌ رۆژى قیامه‌ت به‌ كافران ئه‌ووترێ: بڕۆن بۆ ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا به‌درۆتان ئه‌زانی، واته‌: بڕۆن بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ كه‌ ئه‌تانووت دۆزه‌خ نیه‌و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌و قیامه‌ت نیه‌."},{"id":30,"translation":"{سزاى دۆزه‌خییه‌كان} [ انْطَلِقُوا إِلَى ظِلٍّ ذِي ثَلَاثِ شُعَبٍ (٣٠) ] بڕۆن به‌ره‌و سێبه‌رێك له‌ ئاگری دۆزه‌خ كه‌ له‌ سه‌ختى و گه‌وره‌ییدا سێ لقی لێ بۆته‌وه‌، ئه‌و ئاگره‌ دووكه‌ڵه‌كه‌ی بووه‌ به‌ سێبه‌ر بۆیان."},{"id":31,"translation":"[ لَا ظَلِيلٍ ] به‌ڵام سێبه‌رێكه‌ وه‌كو سێبه‌ری دونیا نیه‌ كه‌ فێنك بێ، وه‌ وایش نیه‌ كه‌ گه‌رمی ئاگری جه‌هه‌ننه‌میان لێ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَلَا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ (٣١) ] وه‌ هیچ سوودێكی نیه‌ له‌ گڕو بڵێسه‌ی ئاگری دۆزه‌خ."},{"id":32,"translation":"[ إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ (٣٢) ] ئه‌و ئاگری دۆزه‌خه‌ پریشك فڕێ ئه‌دات هه‌ر پریشكێكی به‌ئه‌ندازه‌ى كۆشكێك گه‌وره‌یه‌، یاخود به‌ئه‌ندازه‌ى قه‌ڵایه‌ك گه‌وره‌یه‌، یاخود به‌ئه‌ندازه‌ى دارێك كه‌ سێ گه‌ز بێ ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌یه‌ (په‌نا به‌خوای گه‌وره‌)."},{"id":33,"translation":"[ كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ (٣٣) ] هه‌ر پریشكێكی به‌ئه‌ندازه‌ى حوشترێكی ڕه‌شه‌، كه‌ حوشتری ڕه‌ش تێكه‌ڵی زه‌رد ئه‌بێ پێی ئه‌ووترێ: (صُفْرٌ) یاخود به‌ئه‌ندازه‌ى حه‌بلی كه‌شتی كه‌ به‌قه‌ده‌ر ناو قه‌دی مرۆڤێك ئه‌ستووره‌، هه‌ر پریشكێكی ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌یه."},{"id":34,"translation":"‌[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٣٤) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ و سزای خوای گه‌وره‌ له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌."},{"id":35,"translation":"[ هَذَا يَوْمُ لَا يَنْطِقُونَ (٣٥) ] ئه‌مه‌ ڕۆژێكه‌ له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ردا كه‌ كافران و بێباوه‌ڕان هیچ قسه‌ ناكه‌ن، وه‌ ڕێگه‌یان پێ نادرێ كه‌ قسه‌ بكه‌ن."},{"id":36,"translation":"[ وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ (٣٦) ] وه‌ ڕێگه‌یان پێ نادرێ كه‌ عوزرو بیانوو بهێننه‌وه‌، چونكه‌ هیچ بیانوویه‌كیان نیه‌و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر كراوه‌."},{"id":37,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٣٧) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و سزای ئاگری دۆزه‌خ له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌یان به‌درۆ زانیوه‌."},{"id":38,"translation":"[ هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ (٣٨) ] ئه‌مه‌ ڕۆژی یه‌كلا بوونه‌وه‌و یه‌كلایی كردنه‌وه‌و جیاكردنه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌و سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كانمان هه‌ر هه‌مووی تیادا كۆكردۆته‌وه‌ له‌ یه‌ك شوێنێكدا."},{"id":39,"translation":"[ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ (٣٩) ] ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌خشه‌و پیلان و فێڵێكتان هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆتان ڕزگار بكه‌ن فه‌رموو بیكه‌ن، به‌ڵام كه‌س تواناو ده‌سه‌ڵاتی نیه‌."},{"id":40,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٤٠) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و سزای ئاگری دۆزه‌خ له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌و ڕۆژه‌ نه‌بووه‌و به‌درۆیان زانیوه‌."},{"id":41,"translation":"{پاداشتى موتته‌قى و خۆپارێزان له‌ به‌هه‌شتدا} [ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلَالٍ وَعُيُونٍ (٤١) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌و خۆیان له‌ تاوان پاراستووه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌ ئه‌مانه‌ له‌ سێبه‌ری دارو كۆشكه‌كانی به‌هه‌شتدان، وه‌ سه‌رچاوه‌ی ئاوی سازگاریان له‌ به‌هه‌شته‌وه‌ بۆ ده‌رئه‌چێ."},{"id":42,"translation":"[ وَفَوَاكِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ (٤٢) ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌ كه‌ حه‌زو ئاره‌زووی بكه‌ن بۆیان دێت و پێیان ئه‌به‌خشرێ."},{"id":43,"translation":"[ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٤٣) ] پێیان ئه‌ووترێ بخۆن و بخۆنه‌وه‌ نۆشی گیانتان بێ ئه‌مه‌ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌یه‌ كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامتاندا."},{"id":44,"translation":"[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (٤٤) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌ به‌ به‌هه‌شت."},{"id":45,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٤٥) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕۆژی قیامه‌تیان به‌درۆ زانیوه‌و باوه‌ڕیان پێی نه‌بووه‌."},{"id":46,"translation":"[ كُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِيلًا إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ (٤٦) ] به‌ كافران و بێباوه‌ڕان ئه‌ووترێ: له‌ دونیادا بخۆن و كه‌مێك ڕابوێرن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ژیانی دونیا كه‌مه‌، به‌ڵام دواتر ئه‌ی سته‌مكاران و تاوانباران ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سزای خوای گه‌وره‌."},{"id":47,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٤٧) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و سزای قورس له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی و زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بووه‌."},{"id":48,"translation":"[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ (٤٨) ] وه‌ كاتێك پێیان بووترایه‌ نوێژ بكه‌ن و ڕكوع به‌رن له‌گه‌ڵ نوێژخوێنانداو نوێژی جه‌ماعه‌ت بكه‌ن ئه‌وان نه‌ئه‌ڕۆیشتن، یاخود وتراوه‌: له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ بانگ ئه‌كرێن بۆ ئه‌وه‌ی سوجده‌ به‌رن مونافیقان پشتیان ناچه‌مێته‌وه."},{"id":49,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (٤٩) ] هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و سزای قورس له‌و ڕۆژه‌دا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌یان به‌درۆ زانیوه‌و باوه‌ڕیان پێی نه‌كردووه‌."},{"id":50,"translation":"[ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ (٥٠) ] ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ به‌ قورئانی پیرۆز نه‌كه‌ن ئیتر له‌ پاش قورئان باوه‌ڕ به‌ چ قسه‌و چ فه‌رمووده‌یه‌كی تر ئه‌كه‌ن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ قورئان فه‌رمووده‌و فه‌رمایشت و كه‌لامی خوای گه‌وره‌یه‌)، والله أعلم."}]},{"id":78,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نه‌به‌ء) (واته‌: هه‌واڵ) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٠) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ (١) ] خوای گه‌وره‌ ئینكاری ئه‌كات له‌ موشریكان كه‌ پرسیار ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ڕۆژی قیامه‌ت (عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ) واته‌: ده‌رباره‌ی چ شتێك پرسیار ئه‌كه‌ن."},{"id":2,"translation":"[ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ (٢) ] ئایا ده‌رباره‌ی هه‌واڵه‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌كه‌ پرسیار ئه‌كه‌ن كه‌ بریتییه‌ له‌ قورئان، یاخود بریتییه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ (٣) ] كه‌ خۆیان تیایدا یان خه‌ڵكی تیایدا جیاوازن، هه‌یانه‌ ئیمانی به‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌یه‌، وه‌ هه‌یشه‌ پێی كافره‌، یاخود ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست پێی قورئان بێ خۆیان له‌ناو خۆیاندا یه‌كده‌نگ نین له‌سه‌ر قورئان هه‌یانه‌ ئه‌ڵێن: قورئان جادووه‌، وه‌ هه‌یشیانه‌ ئه‌ڵێن: شیعره‌، وه‌ هه‌یانه‌ ئه‌ڵێن: فاڵچێتیه‌، وه‌ هه‌یانه‌ ئه‌ڵێن: په‌ندو به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌ی ئوممه‌تانی پێشتره‌."},{"id":4,"translation":"[ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ (٤) ] ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌، واته‌: نه‌خێر نابێ وابن، وه‌ له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی ئه‌م بێباوه‌ڕییه‌یان ئه‌زانن."},{"id":5,"translation":"[ ثُمَّ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ (٥) ] دیسان بۆ جه‌خت كردنه‌ له‌ هه‌ڕه‌شه‌ كردندا، واته‌: به‌ دڵنیایی له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی ئه‌م به‌درۆ زانین و كوفر كردنه‌یان ئه‌زانن."},{"id":6,"translation":"{هه‌ندێك له‌ به‌خششه‌كانى خواى گه‌وره‌} [ أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا (٦) ] ئایا ئێمه‌ زه‌ویمان بۆ ژێربار نه‌كردوون و ڕانه‌خستووه‌ وه‌كو بێشكه‌ی منداڵ، وه‌ هێمن و ئارام و جێگیرمان كردووه‌ بۆیان تا له‌سه‌رى بژین."},{"id":7,"translation":"[ وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا (٧) ] وه‌ شاخه‌كانمان وه‌كو سنگ داكوتیوه‌ به‌ ناخی زه‌ویدا بۆ ئه‌وه‌ی نه‌جوولێت و هێمن و ئارام بێت."},{"id":8,"translation":"[ وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا (٨) ] وه‌ ئێوه‌مان دروست كردووه‌ به‌ نێرو مێ بۆ ئه‌وه‌ی وه‌چه‌ بخه‌نه‌وه‌و ژیان به‌رده‌وام بێت."},{"id":9,"translation":"[ وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا (٩) ] وه‌ خه‌وی ئێوه‌شمان كردووه‌ به‌ پشوو بۆ لاشه‌تان و جووله‌ی تیادا نه‌مێنێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ڕۆژ زۆر ئه‌گه‌ڕێن و ماندوو ئه‌بن بۆ ئه‌وه‌ی به‌شه‌و پشوو بده‌ن."},{"id":10,"translation":"[ وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا (١٠) ] وه‌ به‌ تاریكی شه‌ویش داتانئه‌پۆشین بۆ ئه‌وه‌ی له‌ شه‌ودا پشوو بده‌ن، وه‌ شه‌ومان وا لێ كردووه‌ كه‌ هێمن و ئارام بێ."},{"id":11,"translation":"[ وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا (١١) ] وه‌ ڕۆژیشمان وا لێ كردووه‌ كه‌ ڕووناك بێ تا خه‌ڵكی بتوانن له‌ ڕۆژدا بێن و بڕۆن بۆ بازرگانی و كاسبی و بژێوى ژیانیان."},{"id":12,"translation":"[ وَبَنَيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا (١٢) ] وه‌ له‌سه‌رووی ئێوه‌یشه‌وه‌ حه‌وت ئاسمانی به‌هێزو فراوان و به‌رزمان دروست كردووه‌و ئه‌و ئه‌ستێرانه‌یشمان تێی كردووه‌."},{"id":13,"translation":"[ وَجَعَلْنَا سِرَاجًا وَهَّاجًا (١٣) ] وه‌ خۆرمان تیادا داناوه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ی ڕووناكی و گه‌رمییه‌."},{"id":14,"translation":"[ وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا (١٤) ] وه‌ له‌ هه‌وره‌كانه‌وه‌ ئاوێكتان بۆ دائه‌به‌زێنین كه‌ ئه‌و ئاوه‌ زۆر به‌لێزمه‌و به‌خوڕ دێته‌ خواره‌وه‌ به‌رده‌وام."},{"id":15,"translation":"[ لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَنَبَاتًا (١٥) ] تا به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ دانه‌وێڵه‌تان بۆ ده‌ربكه‌ین له‌ زه‌وی بۆ خۆراكی خۆتان، وه‌ گژو گیاش بۆ خۆراكی ئاژه‌ڵه‌كانتان."},{"id":16,"translation":"[ وَجَنَّاتٍ أَلْفَافًا (١٦) ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ باخ و باخاتی زۆر چڕو پڕتان پێ ئه‌به‌خشین."},{"id":17,"translation":"{چه‌ند دیمه‌نێكى رۆژى قیامه‌ت } [ إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ مِيقَاتًا (١٧) ] به‌دڵنیایی ڕۆژی یه‌كلاكردنه‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ڕۆژێكه‌ خوای گه‌وره‌ كاتی داناوه‌ بۆ سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كان تیایدا كۆئه‌بنه‌وه‌."},{"id":18,"translation":"[ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا (١٨) ] له‌و ڕۆژه‌دا ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ شه‌یپوورو كه‌ڕه‌نادا ئه‌و كاته‌ ئێوه‌ش كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ و پۆل پۆل دێن، یاخود هه‌موو ئوممه‌تێك له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یدا دێن بۆ لێپرسینه‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ وَفُتِحَتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ أَبْوَابًا (١٩) ] وه‌ ئاسمانه‌كان ئه‌كرێنه‌وه‌و هه‌مووی ئه‌بێ به‌ ڕێگا، وه‌ ده‌رگاكانی ئه‌كرێنه‌وه‌ بۆ دابه‌زینی فریشته‌كان."},{"id":20,"translation":"[ وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا (٢٠) ] وه‌ شاخه‌كان هه‌ڵئه‌كه‌نرێن له‌ شوێنی خۆیان وه‌ به‌ هه‌وادا ئه‌ڕۆن وه‌كو ته‌پ و تۆزیان لێ دێت، وه‌ وه‌كو صوفی شیكراوه‌یان لێ دێت ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌یر ئه‌كات وا ئه‌زانێ شتێكه‌و هیچیش نیه‌ و شوێنه‌واریشى نامێنێ."},{"id":21,"translation":"{هه‌ندێك له‌ سزاى كافران له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا } [ إِنَّ جَهَنَّمَ كَانَتْ مِرْصَادًا (٢١) ] به‌ڕاستی دۆزه‌خ له‌ كه‌مین و بۆسه‌دایه‌، وه‌ ئاماده‌كراوه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی پێغه‌مبه‌رانیان كردووه‌و سنووریان به‌زاندووه‌ له‌ تاواندا، وه‌ شوێنی گه‌ڕانه‌وه‌یانه‌ (كه‌ ده‌فه‌رمێت دۆزه‌خ له‌ كه‌میندایه‌و ئاماده‌كراوه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئێستا دۆزه‌خ هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ دروستى كردووه‌و ئاماده‌ی كردووه‌ وه‌ ئه‌ویش له‌ كه‌میندایه‌ بۆ تاوانباران)."},{"id":22,"translation":"[ لِلطَّاغِينَ مَآبًا (٢٢) ] دۆزه‌خ شوێنی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ توغیان و سه‌ركه‌شییان كردووه."},{"id":23,"translation":"[ لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا (٢٣) ] له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌ سه‌رده‌مێكی زۆر له‌ كات و زه‌مان، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئه‌ڕوات سه‌رده‌مێكی تر دێت، واته‌: به‌رده‌وام و به‌ هه‌میشه‌یی له‌ دۆزه‌خدا ده‌مێننه‌وه‌و كۆتایی نایات، هه‌یه‌ له‌ زانایان ئه‌ڵێن: (ئه‌حقاب) چل ساڵ، هه‌یه‌ ئه‌ڵێن: په‌نجا ساڵه‌، حه‌فتا ساڵه‌، هه‌شتا ساڵه‌، سێ سه‌د ساڵه‌، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ به‌رده‌وامی تیایدا ئه‌مێننه‌وه."},{"id":24,"translation":"[ لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا (٢٤) ] دۆزه‌خیه‌كان له‌ناو دۆزه‌خدا هیچ خواردنه‌وه‌یه‌كى فێنك و سارد ناچێژن."},{"id":25,"translation":"‌[ إِلَّا حَمِيمًا وَغَسَّاقًا (٢٥) ] به‌ڵكو ئه‌وه‌ی كه‌ پێیان ئه‌درێ له‌ جیاتی ئاوى سارد ئاوێكی كوڵاویان پێ ئه‌درێ كه‌ به‌ ئاگری دۆزه‌خ كوڵاوه‌ (وَغَسَّاقًا) واته‌: ئه‌و خوێن و كێماو جه‌ڕاحه‌ته‌ی كه‌ له‌ له‌شی دۆزه‌خییه‌كان ئه‌چۆڕێته‌وه‌و ئه‌تكێته‌وه‌ ئه‌وه‌یان پێ ئه‌درێ و ته‌نها خواردنی دۆزه‌خییه‌كان ئه‌م شته‌یه‌ له‌گه‌ڵ زه‌قومدا."},{"id":26,"translation":"[ جَزَاءً وِفَاقًا (٢٦) ] ئه‌م سزایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌م تاوانبارانه‌ ئه‌دا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ هاوشێوه‌ی كرده‌وه‌كه‌ی خۆیانه‌، ئه‌وان گه‌وره‌ترین تاوانیان بۆ خوا داناوه‌ كه‌ شه‌ریك دانان بوو بۆ خوا، خوای گه‌وره‌ش سه‌ختترین سزایان ئه‌دات له‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خدا."},{"id":27,"translation":"[ إِنَّهُمْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ حِسَابًا (٢٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وان له‌ دونیادا به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ نه‌بوون كه‌ ڕۆژێك هه‌بێت و تیایدا زیندوو ببنه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكات، باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بووه‌."},{"id":28,"translation":"[ وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كِذَّابًا (٢٨) ] وه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌و باوه‌ڕیان پێی نه‌كردووه‌."},{"id":29,"translation":"[ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ كِتَابًا (٢٩) ] وه‌ فریشته‌كانمان هه‌موو شتێكیان سه‌رژمێری كردووه‌و هه‌موو شتێكیان نووسیوه‌."},{"id":30,"translation":"[ فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذَابًا (٣٠) ] ده‌ی ئێوه‌ به‌هۆی كوفرو به‌درۆ زانینتان سزای خوای گه‌وره‌ بچێژن هیچ شتێكتان بۆ زیاد ناكه‌ین ته‌نها سزا نه‌بێ، سزا له‌سه‌ر سزاتان ئه‌ده‌ین، (عبدالله‌ی كوڕی عه‌مری كوڕی عاص) ئه‌فه‌رمووێ: (هیچ ئایه‌تێك دانه‌به‌زیوه‌ بۆ سه‌ر دۆزه‌خییه‌كان سه‌ختتر له‌م ئایه‌ته‌، ئه‌وان به‌رده‌وام سزایان بۆ زیاد ده‌كرێت)."},{"id":31,"translation":"{پاداشتى موتته‌قى و خۆپارێزان له‌ به‌هه‌شتدا} [ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفَازًا (٣١) ] پاشان خوای گه‌وره‌ دێته‌ سه‌ر هه‌واڵی ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌و خۆیان له‌ تاوان پاراستووه‌، ئه‌وان سه‌ركه‌وتن و بردنه‌وه‌و ڕزگاربوونیان له‌ ئاگری دۆزه‌خ بۆ هه‌یه‌، یاخود وتراوه‌: (مَفَازًا) واته‌: باخیان له‌ناو به‌هه‌شتدا بۆ هه‌یه‌."},{"id":32,"translation":"[ حَدَائِقَ ] باخیان بۆ هه‌یه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا [ وَأَعْنَابًا (٣٢) ] وه‌ باخی ترێ یان بۆ هه‌یه‌."},{"id":33,"translation":"[ وَكَوَاعِبَ أَتْرَابًا (٣٣) ] وه‌ ئافره‌تیان پێ ئه‌درێ له‌ حۆرى كه‌ مه‌مكیان شۆڕ نه‌بۆته‌وه‌و له‌سه‌ر سینگیانه‌و هێشتا كچن، وه‌ هه‌مووشیان هاوته‌مه‌نن و له‌ یه‌ك ته‌مه‌نێكدان."},{"id":34,"translation":"[ وَكَأْسًا دِهَاقًا (٣٤) ] وه‌ له‌ گڵاس و قاپێكیشدا خواردنه‌وه‌یان پێ ئه‌درێ كه‌ ئه‌و گڵاسانه‌ پڕن له‌ خواردنه‌وه‌ له‌ مه‌ی، وه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌ك دێن وه‌ پاك و بێگه‌ردن."},{"id":35,"translation":"[ لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا كِذَّابًا (٣٥) ] ئه‌وان له‌ناو به‌هه‌شتدا هیچ قسه‌یه‌كی بێ ماناو پووچه‌ڵ و درۆ نابیستن به‌ڵكو به‌هه‌شت شوێنی خۆشیه‌و له‌ به‌هه‌شتدا پارێزراون له‌ هه‌موو كه‌موكوڕییه‌ك."},{"id":36,"translation":"[ جَزَاءً مِنْ رَبِّكَ ] ئه‌مه‌ پاداشتێكه‌ له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ به‌ به‌هه‌شتییه‌كان و به‌ چاكه‌كارانی ئه‌به‌خشێ [ عَطَاءً حِسَابًا (٣٦) ] خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌به‌خشێ وه‌ به‌ گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆیان حسابی له‌گه‌ڵدا كردوون یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر."},{"id":37,"translation":"[ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَنِ ] په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی نێوانیان هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ به‌تاك و ته‌نها كه‌ ره‌حمانه‌و ره‌حمه‌ته‌كه‌ى فراوانه‌و هه‌موو كه‌س و شتێكى گرتۆته‌وه‌ [ لَا يَمْلِكُونَ مِنْهُ خِطَابًا (٣٧) ] له‌و ڕۆژه‌دا هیچ كه‌سێك ناتوانێ قسه‌ بكات وه‌ هیچ كه‌سێك ناتوانێ شه‌فاعه‌ت بكات."},{"id":38,"translation":"[ يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا ] له‌و ڕۆژه‌دا ڕوح ڕائه‌وه‌ستێ كه‌ (ابن كثير) شه‌ش ته‌فسیری بۆی هێناوه‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئاده‌میزادن، یاخود ڕوحی ئاده‌میزاده‌، یاخود دروستكراوێكه‌ له‌ دروستكراوه‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی ئاده‌میزاددا نه‌ فریشته‌ن نه‌ ئاده‌میزادن، یاخود جبریله‌، یاخود قورئانه‌، یاخود گه‌وره‌ترین فریشته‌ی خوای گه‌وره‌یه‌، پاشان خۆی ئه‌فه‌رمووێ: له‌ هه‌موو ئه‌م وتانه‌ له‌لام ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاده‌میزاده‌ له‌و ڕۆژه‌دا ئاده‌میزاد ڕائه‌وه‌ستن وه‌ فریشته‌كانیش هه‌ر هه‌موویان یه‌ك پۆل ڕائه‌وه‌ستن [ لَا يَتَكَلَّمُونَ ] هیچ كه‌سێك له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ناتوانن قسه‌ بكه‌ن، وه‌ له‌ فه‌رمووده‌دا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: {وَلَا يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلَّا الرُّسُلُ} (رواه البخاري (٨٠٦) ومسلم (١٨٢). من حديث أبي هريرة رضي الله عنه) . له‌و ڕۆژه‌دا ته‌نها پێغه‌مبه‌ران قسه‌ ئه‌كه‌ن [ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ ] ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ خۆی ئیزنی بدات وه‌كو پێغه‌مبه‌ران [ وَقَالَ صَوَابًا (٣٨) ] وه‌ قسه‌ی ڕاستیش بڵێ، واته‌: له‌ دونیادا ئه‌هلی ته‌وحید بووبێت و (لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ)ی ووتبێ."},{"id":39,"translation":"[ ذَلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ ] ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ڕۆژێكه‌ حه‌قه‌و ڕوو ئه‌دات و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ مَآبًا (٣٩) ] جا هه‌ر كه‌سێك ویستی لێیه‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌ ته‌وبه‌كردن و به‌ كرده‌وه‌ی چاك، واته‌ ڕێگای باش بگرێته‌ به‌ر بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌."},{"id":40,"translation":"[ [إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا ] ئێمه‌ ئاگادارمان كردوونه‌ته‌وه‌ له‌ سزایه‌كی نزیك كه‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ته‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر شتێك ڕووبدات نزیكه‌ [ يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ ] له‌و ڕۆژه‌دا مرۆڤ ته‌ماشا ئه‌كات بزانێ چ كرده‌وه‌ی له‌ پێش خۆیه‌وه‌ ناردووه‌ له‌ باش و خراپ هه‌مووی ئه‌بیننه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ هه‌موویتان نیشان ئه‌دات و هیچی نافه‌وتێت {كافران ئاواته‌خوازن به‌ ئاژه‌ڵ} [ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا (٤٠) ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا كافریش ئه‌ڵێ: خۆزگایا من خۆڵ بوومایه‌، كاتێك كه‌ ئه‌بینێ خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌ له‌ ئاژه‌ڵی شاخدار ئه‌سه‌نێ بۆ بێ شاخ، پاشان به‌ ئاژه‌ڵه‌كان ئه‌فه‌رمووێ: ببن به‌ خۆڵ، هه‌موو ئاژه‌ڵه‌كان ئه‌بن به‌ خۆڵ له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ كافران ئه‌بینن ئاژه‌ڵه‌كان ئه‌بن به‌ خۆڵ ئه‌ڵێن: خۆزگه‌ ئێمه‌یش خۆڵ بووینایه‌، واته‌: خۆزگه‌ ئاژه‌ڵ بووینایه‌و ئێستا ببووینایه‌ به‌ خۆڵ، واته‌: مرۆڤی كافر هه‌ر هه‌مووی ئاواته‌ خوازن به‌ ئاژه‌ڵ و ئه‌ڵێن: خۆزگه‌ ئاژه‌ڵ بووینایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ببووینایه‌ به‌ خۆڵ و لێپرسینه‌وه‌مان له‌گه‌ڵدا نه‌كرایه‌و به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ نه‌كراینایه‌، والله أعلم ."}]},{"id":79,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نازیعات) (واته‌: ده‌ركێشه‌ران) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٦) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ فریشته‌كان كاتێك كه‌ زۆر به‌ توندی و به‌هێز ڕوحی به‌نده‌كان له‌وپه‌ڕی لاشه‌یان ده‌رئه‌كێشن، مه‌به‌ست پێی ڕوحی كافرانه‌."},{"id":2,"translation":"[ وَالنَّاشِطَاتِ نَشْطًا (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌و فریشتانه‌ی كه‌ ڕوحی باوه‌ڕداران به‌ گورج و گۆڵی ده‌رئه‌كه‌ن و ڕاده‌كێشن به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ ئازارێكی زۆریان پێ بگات وه‌كو ڕوحی كافران."},{"id":3,"translation":"[ وَالسَّابِحَاتِ سَبْحًا (٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌و فریشتانه‌ی كه‌ به‌خێرایی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ دائه‌گرن بۆ زه‌وی، وه‌ وتراوه‌: مه‌به‌ست له‌مانه‌ مردنه‌، یان ئه‌ستێره‌كانه‌، یان كه‌شتییه‌كانه‌، به‌ڵام ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ مه‌به‌ست پێی فریشته‌كانه‌."},{"id":4,"translation":"[ فَالسَّابِقَاتِ سَبْقًا (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌و فریشتانه‌ی كه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ ئیمان هێنان و به‌ڕاست داناندا، یاخود په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ گه‌یاندنی ڕوحی باوه‌ڕداران به‌ به‌هه‌شت."},{"id":5,"translation":"[ فَالْمُدَبِّرَاتِ أَمْرًا (٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌و فریشتانه‌ی كه‌ كاروباری ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ هه‌ڵئه‌سووڕێنن به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌، وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆ سه‌ر زه‌وی دائه‌گرن."},{"id":6,"translation":"{ترسناكى رۆژى قیامه‌ت} [ يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ (٦) ] ڕۆژی قیامه‌ت كاتێك كه‌ ئیسڕافیل فووى یه‌كه‌م ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپووردا وه‌ دونیا تێكئه‌چێ و زه‌وی ئه‌هه‌ژێت."},{"id":7,"translation":"[ تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ (٧) ] به‌دوای ئه‌ودا فوو كردنی دووه‌م دێت كه‌ دروستكراوه‌كان هه‌موویان زیندوو ئه‌بنه‌وه‌و له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رئه‌چن و به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر به‌ڕێ ئه‌كه‌ون."},{"id":8,"translation":"[ قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ وَاجِفَةٌ (٨) ] له‌و ڕۆژه‌دا دڵه‌كان هه‌مووی شڵه‌ژاو و ترساون كاتێك كه‌ ئه‌و دیمه‌نه‌ ترسناكانه‌ی ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌بینن."},{"id":9,"translation":"[ أَبْصَارُهَا خَاشِعَةٌ (٩) ] وه‌ چاویان شۆڕو زه‌لیله‌و ناتوانن چاو به‌رز بكه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ترسناكی ئه‌و دیمه‌نانه‌ی كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌یه‌، وه‌ وتراوه‌: زیاتر مه‌به‌ست پێی كافرانه‌."},{"id":10,"translation":"[ يَقُولُونَ أَإِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ (١٠) ] كافرانی قوڕه‌یش به‌دووریان ئه‌زانی كه‌ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێت و ئه‌یانووت: ئایا ئێمه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خراینه‌ ناو گۆڕه‌وه‌و لاشه‌مان ڕزی سه‌رله‌نوێ زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌؟!"},{"id":11,"translation":"[ أَإِذَا كُنَّا عِظَامًا نَخِرَةً (١١) ] ئایا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ ئێسقانه‌كانمان له‌ناو خۆڵدا ڕزی سه‌رله‌نوێ دروست ئه‌كرێینه‌وه‌و زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌؟!"},{"id":12,"translation":"[ قَالُوا تِلْكَ إِذًا كَرَّةٌ خَاسِرَةٌ (١٢) ] وتیان: ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ده‌یڵێ ڕاست بێت و زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌مه‌ دۆڕاندنێكی ڕاسته‌قینه‌یه‌و ئێمه‌ ئه‌دۆڕێین، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دونیادا ئیمانمان نه‌هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكمان نه‌كردووه‌و خۆمان بۆ ئاماده‌ نه‌كردووه‌."},{"id":13,"translation":"[ فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ (١٣) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م ڕۆژه‌ به‌دوور مه‌زانن چونكه‌ ته‌نها یه‌ك هاوار كردن و فوو كردنێكه‌ كه‌ ئیسڕافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كان هه‌موویان له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌دا زیندوو ئه‌بنه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ."},{"id":14,"translation":"[ فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ (١٤) ] هه‌ر هه‌موو خه‌ڵكه‌كه‌ له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ردا له‌سه‌ر زه‌وییه‌كى ته‌خت كۆئه‌بنه‌وه‌ له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌."},{"id":15,"translation":"{قسه‌ كردنى خواى گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ مُوسَى (١٥) ] ئایا هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی موسا پێغه‌مبه‌رت - صلی الله علیه وسلم - بیستووه‌، یاخود (هَلْ) به‌مانای (قَدْ) دێت، واته‌: به‌ دڵنیایی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی موسا پێغه‌مبه‌رت - صلی الله علیه وسلم - پێ گه‌یشتووه‌ له‌گه‌ڵ فیرعه‌ونداو خوای گه‌وره‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا بۆی باس كردووى."},{"id":16,"translation":"[ إِذْ نَادَاهُ رَبُّهُ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى (١٦) ]كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ بانگی له‌ موسا كرد - صلی الله علیه وسلم -، له‌ كێوه‌ پاك و پیرۆزه‌كه‌دا كه‌ دۆڵێك بووه‌ له‌ شاخی (سه‌یناء) (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ ئه‌كات و سیفه‌تی قسه‌ كردنى هه‌یه‌) (طُوًى) ناوی دۆڵه‌كه‌یه‌ له‌ شاخی (سه‌یناء) له‌وێ خوای گه‌وره‌ بانگی له‌ موسا كرد - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":17,"translation":"[ اذْهَبْ إِلَى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَى (١٧) ] ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - بڕۆ بۆ لای فیرعه‌ون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فیرعه‌ون توغیان و سه‌ركه‌شی كردووه‌و سنووری به‌زاندووه‌ له‌ كوفر كردن و شه‌ریك دانان و چه‌وساندنه‌وه‌ی خه‌ڵكى و زوڵم و سته‌مدا."},{"id":18,"translation":"{به‌كارهێنانى شێوازى نه‌رم و نیان له‌گه‌ڵ فیرعه‌ون!} [ فَقُلْ هَلْ لَكَ إِلَى أَنْ تَزَكَّى (١٨) ] پێی بڵێ ئایا ئه‌ته‌وێ خۆت پاك بكه‌یته‌وه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوا و له‌ تاوان و زوڵم و سته‌م به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنی."},{"id":19,"translation":"[ وَأَهْدِيَكَ إِلَى رَبِّكَ فَتَخْشَى (١٩) ] وه‌ ڕێنماییت بكه‌م بۆ په‌رستنی خوای گه‌وره‌و به‌تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌ بپه‌رستی و شه‌ریكی بۆ دانه‌نێی، وه‌ ترسی خوای گه‌وره‌ بچێته‌ دڵته‌وه‌و به‌تاك و ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ بترسی بۆ ئه‌وه‌ی دڵت نه‌رم بێت، (موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ نه‌رمی قسه‌ی له‌گه‌ڵدا كرد)."},{"id":20,"translation":"[ فَأَرَاهُ الْآيَةَ الْكُبْرَى (٢٠) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - موعجیزه‌ هه‌ر گه‌وره‌كه‌ی نیشاندا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنێ و موسڵمان بێ، مه‌به‌ست له‌ موعجیزه‌كه‌ گۆچانه‌كه‌ی بووه‌، یاخود كه‌ ده‌ستی ده‌ركردایه‌ سپی ئه‌بوو ده‌دره‌وشایه‌وه‌، یاخود حوجه‌و به‌ڵگه‌ی بۆ هێنایه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمان بێت."},{"id":21,"translation":"[ فَكَذَّبَ وَعَصَى (٢١) ] به‌ڵام فیرعه‌ون له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ئه‌و حه‌قه‌ به‌ڕاست دابنێ به‌درۆی زانی، وه‌ سه‌رپێچی موسای - صلی الله علیه وسلم - كردو هیچ سوودێكی له‌ بانگه‌وازی موسا - صلی الله علیه وسلم - نه‌بینی."},{"id":22,"translation":"[ ثُمَّ أَدْبَرَ يَسْعَى (٢٢) ] پاشان پشتی له‌و حه‌قه‌ هه‌ڵكردو وه‌ڵامی نه‌دایه‌وه‌و هه‌وڵ و كۆششی كرد بۆ كۆكردنه‌وه‌ی ساحیران."},{"id":23,"translation":"[ فَحَشَرَ فَنَادَى (٢٣) ] وه‌ ئه‌و كاته‌ سه‌ربازه‌كانی كۆكرده‌وه‌، یاخود هه‌موو ساحیران و جادووگه‌رانی كۆكرده‌وه‌و بانگی كردن: هه‌ر هه‌مووتان كۆببنه‌وه‌و ئاماده‌بن بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی موسا، وه‌ خه‌ڵكه‌كه‌یشی كۆكرده‌وه‌."},{"id":24,"translation":"[ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى (٢٤) ] وتی: من په‌روه‌ردگاری هه‌ره‌ به‌رزی ئێوه‌م، نه‌مزانیوه‌ جگه‌ له‌من په‌روه‌ردگارو خوایه‌كى ترتان هه‌بێت."},{"id":25,"translation":"[ فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكَالَ الْآخِرَةِ وَالْأُولَى (٢٥) ] خوای گه‌وره‌ش تۆڵه‌ی لێ سه‌ندو له‌ دونیاو قیامه‌تدا كردی به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ هه‌موو سته‌مكاران و كافرانی تر."},{"id":26,"translation":"[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشَى (٢٦) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ په‌ندو ئامۆژگارییه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ بترسێ و ترسی خوای گه‌وره‌ى له‌دڵدا بێت."},{"id":27,"translation":"{تواناو ده‌سه‌لآتى خواى گه‌وره‌} [ أَأَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاءُ بَنَاهَا (٢٧) ] ئایا دروست كردنی ئێوه‌ سه‌ختترو قورستره‌ یاخود دروست كردنی ئه‌و ئاسمانانه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون؟، ئاسمانێك كه‌ به‌ چاوی خۆتان ئه‌یبینن كه‌ چه‌ندێك گه‌وره‌یه‌ خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌و له‌ بان سه‌ری ئێوه‌ ڕایگرتووه‌ ئایا ئه‌مه‌ قورسترو سه‌ختتره‌ یاخود دروست كردنه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ دوای مردن؟، بێگومان دروستكردنى ئاسمانه‌كان گه‌وره‌تره‌ ئیتر بۆ باوه‌ڕ به‌وه‌ ناكه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دوای مردن توانای هه‌یه‌ سه‌رله‌نوێ زیندووتان بكاته‌وه‌."},{"id":28,"translation":"[ رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا (٢٨) ] وه‌ ئاسمانی له‌ بان سه‌رتان وه‌كو بینایه‌ك به‌رز كردووه‌و ڕێك خستووه‌."},{"id":29,"translation":"[ وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا ] وه‌ شه‌وه‌كه‌ی تاریك كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی تیایدا پشوو بده‌ن [ وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا (٢٩) ] وه‌ ڕۆژه‌كه‌یشی ڕووناك كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێن به‌دوای بژێوی و ڕزقی خوای گه‌وره‌و بازرگانیدا."},{"id":30,"translation":"[ وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا (٣٠) ] وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌یش زه‌ویشی ڕاخستووه‌، (ابن كثير) و (ابن جه‌ریر) ئه‌فه‌رموون: یه‌كه‌مجار خوای گه‌وره‌ زه‌وی دروست كردووه‌ پێش ئاسمان، پاشان ئاسمانی دروست كردووه‌، پاشان له‌ دوای دروست كردنی ئاسمان زه‌وی ڕاخستووه‌، ئه‌گه‌رنا وه‌كو دروست كردنه‌كه‌ سه‌ره‌تا زه‌وی دروست كردووه‌ پێش ئاسمان."},{"id":31,"translation":"[ أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا ] له‌و زه‌ویه‌شدا ئاوی ده‌ركردووه‌ وه‌كو ده‌ریاو زه‌ریاو ڕووبارو ده‌ریاچه‌و كانی و كارێزو بیره‌كان [ وَمَرْعَاهَا (٣١) ] وه‌ گژو گیاو له‌وه‌ڕیشی بۆ ئاژه‌ڵه‌كانتان ده‌ركردووه‌."},{"id":32,"translation":"[ وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا (٣٢) ] وه‌ شاخه‌كانیشی وه‌كو سنگ و مێخ به‌ ناخی زه‌ویدا داكوتیوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و زه‌وییه‌ جێگیرو چه‌سپاو بێت و نه‌جوولێت و نه‌هه‌ژێت."},{"id":33,"translation":"[ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ (٣٣) ] ئه‌مانه‌ خواردنن بۆ خۆتان و ئاژه‌ڵه‌كانیشتان بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر زه‌ویدا سوود ببینن خوای گه‌وره‌ ئه‌و شتانه‌ی بۆ ژێربار كردوون."},{"id":34,"translation":"{رۆژى قیامه‌ت و ترسناكییه‌كه‌ى} [ فَإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَى (٣٤) ] كاتێك كه‌ به‌ڵاو موسیبه‌ته‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌كه‌ دێت كه‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ له‌ هه‌موو به‌ڵاو موسیبه‌تێك گه‌وره‌ترو سه‌ختترو قورستره‌."},{"id":35,"translation":"[ يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ مَا سَعَى (٣٥) ] له‌و ڕۆژه‌دا كاتێك كه‌ قیامه‌ت هات هه‌موو مرۆڤێك بیر ئه‌كاته‌وه‌و ئه‌زانێت كه‌ كرده‌وه‌ی چاك یان خراپ چی كردووه‌ هه‌مووی به‌بیردا دێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌بینێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویه‌تی فریشته‌كان هه‌ر هه‌موویان نووسیوه‌و پاراستووه‌ له‌ نامه‌ی كرده‌وه‌كانیدا."},{"id":36,"translation":"[ وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرَى (٣٦) ] وه‌ دۆزه‌خیش ده‌رئه‌كه‌وێ و خه‌ڵكی به‌چاوی خۆیان ئه‌یبینن."},{"id":37,"translation":"[ فَأَمَّا مَنْ طَغَى (٣٧) ] ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ دونیادا كوفری كرد بێت به‌ خوای گه‌وره‌و تاوان و سه‌ركه‌شی كرد بێت و سنووری به‌زاند بێت."},{"id":38,"translation":"[ وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا (٣٨) ] وه‌ ژیانی دونیای پێشخستبێ به‌سه‌ر قیامه‌ت و دینه‌كه‌یداو له‌ حه‌رام نه‌گه‌ڕابێته‌وه‌."},{"id":39,"translation":"[ فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى (٣٩) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی دۆزه‌خ شوێنی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌وانه‌و له‌ دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌."},{"id":40,"translation":"[ وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ ] به‌ڵام كه‌سێك له‌ دونیادا ترسا بێت له‌ ڕاوه‌ستان له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌و زانیبێتی ڕۆژێك ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ [ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى (٤٠) ] وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌ قه‌ده‌غه‌ی نه‌فسی خۆی كردبێ له‌ هه‌واو ئاره‌زوو جڵه‌وگیرى كردبێت."},{"id":41,"translation":"[ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى (٤١) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى شوێنی گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌وان به‌هه‌شته‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دونیا خۆیان پاراستووه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ قیامه‌ت پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ به‌ به‌هه‌شت."},{"id":42,"translation":"ته‌نها خواى گه‌وره‌ كاتى هاتنى قیامه‌ت ده‌زانێت [ يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا (٤٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پرسیارت لێ ئه‌كه‌ن كه‌ی ڕۆژی قیامه‌ت دێت؟"},{"id":43,"translation":"[ فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرَاهَا (٤٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ هیچ زانیارییه‌كت پێ نیه‌ سه‌باره‌ت به‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌رده‌وام پرسیارى لێده‌كرا سه‌باره‌ت به‌ كاتى هاتنى رۆژى قیامه‌ت تا خواى گه‌وره‌ ئه‌م چه‌ند ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند."},{"id":44,"translation":"[ إِلَى رَبِّكَ مُنْتَهَاهَا (٤٤) ] ئه‌وپه‌ڕی زانیاری هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت لای خوای گه‌وره‌یه‌و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ كه‌سێكی تر نازانێ كه‌ی ڕۆژی قیامه‌ت دێت."},{"id":45,"translation":"[ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشَاهَا (٤٥) ] ته‌نها ئیشی تۆ ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌و ڕۆژه‌ بترسێ تۆ ئاگاداری بكه‌یته‌وه‌و بیانترسێنی له‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌و ڕۆژه‌دا."},{"id":46,"translation":"[ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهَا ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كاتێك كه‌ خه‌ڵكی له‌ گۆڕه‌كانیان به‌رز ئه‌بنه‌وه‌و به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر به‌ڕێ ئه‌كه‌ون و ده‌یبینن [ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً ] وا ئه‌زانن له‌ دونیادا نه‌ژیاون ته‌نها نیو ڕۆژ نه‌بێ (عَشِيَّةً) واته‌: له‌ نیوه‌ڕۆوه‌ بۆ خۆر ئاوابوون [ أَوْ ضُحَاهَا (٤٦) ] یاخود له‌ خۆركه‌وتنه‌وه‌ تا نیوه‌ڕۆ، واته‌: ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی له‌ دونیادا سه‌د ساڵ ژیابێتن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا وا ئه‌زانن ته‌نها نیو ڕۆژ ژیاون، واته‌: دونیا زۆر هیچ و بێنرخه‌ بۆیه‌ نابێت مرۆڤ له‌م دونیا كه‌مه‌دا خۆی تاوانبار بكات، وه‌ ئه‌و قیامه‌ته‌ هه‌میشه‌ییه‌ بدۆڕێنێ به‌هۆی دونیایه‌كی كه‌م و فانییه‌وه‌ كه‌ كۆتایی دێت، والله أعلم."}]},{"id":80,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (عه‌به‌س) (واته‌: روو گرژى) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٢) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {خواى گه‌وره‌ له‌سه‌ر پیاوێكى نابینا گله‌یى له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى - صلی الله علیه وسلم - ده‌كات} [ عَبَسَ وَتَوَلَّى (١) ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ڕۆژێك له‌گه‌ڵ هه‌ندێك له‌ سه‌رداران و گه‌وره‌كانی قوڕه‌یشدا گفتوگۆی ئه‌كرد، له‌وانه‌ (ئوبه‌ی كوڕی خه‌ڵه‌ف و ئه‌بوجه‌هل و عه‌باسی مامی و عوتبه‌ی كوڕی ڕه‌بیعه‌) ڕووی تێ كردوون و گفتوگۆی له‌گه‌ڵ كردوون به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ی كه‌ موسڵمان بن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ موسڵمان بوونایا ئه‌وا قوڕه‌یش هه‌موویان موسڵمان ده‌بوون، له‌و كاته‌دا (عبدالله¬ی كوڕی ئوم مه‌كتوم) كه‌ پیاوێكی نابینا بووه‌، وه‌ پێشتر موسڵمان بووه‌ هات و پرسیارى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كردو وتى رێنماییم بكه‌، پێغه‌مبه‌ری خوایش - صلی الله علیه وسلم - پێی خۆش بوو له‌و كاته‌دا پرسیار نه‌كات و قسه‌ی پێ نه‌بڕێ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌وڵدا بێ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ باوه‌ڕ بێنن و موسڵمان بن بۆیه‌ ڕووی خۆی گرژ كردو رووى لێ وه‌رگێڕا، خواى گه‌وره‌ (عَبَسَ وَتَوَلَّى) ى دابه‌زاند، واته‌: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ڕووی خۆی گرژ كردو پشتی هه‌ڵكرد له‌و پیاوه‌ نابینایه‌."},{"id":2,"translation":"[ أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَى (٢) ] كاتێك كه‌ پیاوه‌ نابیناكه‌ (عبدالله¬ی كوڕی ئوم مه‌كتوم) هات بۆ لای، خوای گه‌وره‌ لۆمه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوای كرد - صلی الله علیه وسلم - (نابێت بانگخوازان ته‌نها گرنگی و بایه‌خ به‌ ده‌سه‌ڵاتداران و گه‌وره‌كان و ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان بده‌ن به‌ڵكو ناودارو بێناو، فه‌قیرو ده‌وڵه‌مه‌ند، ده‌سه‌ڵاتدارو بێ ده‌سه‌ڵات، ژن و پیاو، گه‌وره‌و بچووك ئه‌بێ گرنگی و بایه‌خ به‌ هه‌مووی بدرێت پاشان خوای گه‌وره‌ خۆی هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت و ئه‌و كه‌سه‌یش شایانى هیدایه‌ت بێت)."},{"id":3,"translation":"[ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى (٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی له‌وانه‌یه‌ ئه‌م پیاوه‌ نابینایه‌ هاتبێ بیه‌وێ خۆی له‌ تاوان پاك بكاته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ فێری دینه‌كه‌ی بێت."},{"id":4,"translation":"[ أَوْ يَذَّكَّرُ ] یاخود په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرێ له‌وه‌ی كه‌ تۆ فێری ئه‌كه‌ی [ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرَى (٤) ] ئه‌و په‌ندو ئامۆژگارییه‌ی تۆ سوودی پێ بگه‌یه‌نێت و له‌ حه‌رام دورى بخاته‌وه‌."},{"id":5,"translation":"[ أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَى (٥) ] به‌ڵام كه‌سێك كه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌، یاخود خۆیان وا نیشان ئه‌ده‌ن كه‌ بێپێویستن لێت و پێویستیان به‌ تۆ و به‌ ئیمان هێنان به‌ تۆ و به‌و زانیاری و وه‌حیه‌ی تۆ نیه‌."},{"id":6,"translation":"[ فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى (٦) ] تۆ ڕوو ئه‌كه‌یته‌ ئه‌وان و گرنگی و بایه‌خ به‌وان ئه‌ده‌یت."},{"id":7,"translation":"[ وَمَا عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّى (٧) ] هیچ شتێك له‌سه‌ر تۆ نیه‌ كه‌سێك كه‌ ئیمان نه‌هێنێت، واته‌: له‌سه‌ر تۆ نیه‌ ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نیت و ته‌نها گه‌یاندنت له‌سه‌ره‌."},{"id":8,"translation":"[ وَأَمَّا مَنْ جَاءَكَ يَسْعَى (٨) ] به‌ڵام كه‌سێك به‌خێرایی به‌ره‌و پیری تۆ هاتووه‌ و هه‌وڵ و كۆشش ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی ڕێنمایی بكه‌یت و فێره‌ دینی بكه‌ی."},{"id":9,"translation":"[ وَهُوَ يَخْشَى (٩) ] وه‌ ئه‌و ترسی خوای گه‌وره‌ى له‌دڵدایه‌و له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێ."},{"id":10,"translation":"[ فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهَّى (١٠) ] تۆ خۆت سه‌رقاڵ و بێ ئاگا ئه‌كه‌ی له‌ (عبدالله¬ی كوڕی ئوم مه‌كتوم)."},{"id":11,"translation":"[ كَلَّا إِنَّهَا تَذْكِرَةٌ (١١) ] نه‌خێر ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - نابێ وابكه‌یت و ئه‌م كاره‌ دووباره‌ مه‌كه‌وه‌، ئه‌م سووره‌ته‌ى كه‌ بۆت دابه‌زیووه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌، له‌ پاش ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - زۆر رێزى له‌ (عبدالله ی كوڕی ئوم مه‌كتوم) ده‌گرت."},{"id":12,"translation":"[ فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ (١٢) ] جا هه‌ر كه‌سێك ویستی لێ بێت په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رئه‌گرێ وه‌ له‌و یادخستنه‌وه‌یه‌ سوود ئه‌بینێ."},{"id":13,"translation":"[ فِي صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ (١٣) ] ئه‌م سووره‌ته‌ یان ئه‌م په‌ندو ئامۆژگاریانه‌ له‌ په‌ڕاوێكی به‌ڕێزدایه‌ یان هه‌موو قورئان له‌ په‌ڕاوێكی زۆر به‌ڕێزو گه‌وره‌دایه‌."},{"id":14,"translation":"[ مَرْفُوعَةٍ مُطَهَّرَةٍ (١٤) ] وه‌ پله‌و پایه‌ی به‌رزه‌ لای خوای گه‌وره‌، وه‌ پاكه‌ له‌ زیادو كه‌می له‌ (لوح المحفوظ)دا پارێزراوه‌."},{"id":15,"translation":"[ بِأَيْدِي سَفَرَةٍ (١٥) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ به‌ده‌ستی صه‌حابه‌ی پێغه‌مبه‌ره‌وه‌یه‌ - صلی الله علیه وسلم -، یاخود به‌ ده‌ستى قورئان خوێنه‌كانه‌وه‌یه‌، یاخود ته‌واوتر ئه‌وه‌یه‌ مه‌به‌ست پێی فریشته‌كانه‌ ئه‌وانن كه‌ سه‌فیرن له‌ نێوان خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ران و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌حى بۆ پێغه‌مبه‌ران ئه‌هێنن، وه‌كو ئیمامی بوخاریش ئه‌فه‌رمووێ: (سه‌فه‌ره‌) بریتین له‌ فریشته‌كان."},{"id":16,"translation":"[ كِرَامٍ بَرَرَةٍ (١٦) ] ئه‌م فریشتانه‌ زۆر به‌ڕێزن لای خوای گه‌وره‌، وه‌ زۆر چاكه‌كارن له‌ كرده‌وه‌یانداو هه‌میشه‌ خه‌ریكی په‌رستنی خوای گه‌وره‌ن و بێ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن، وه‌ پێویسته‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ هه‌ڵگری قورئانن وه‌ قورئانیان له‌به‌ره‌ سیفه‌تی فریشته‌یان هه‌بێ به‌ڕێزو چاكه‌كاربن له‌ وته‌و كرده‌وه‌یاندا، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رموویه‌تى: (هه‌ر كه‌سێك به‌ڕه‌وانی قورئانی له‌به‌ر بێ ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و فریشته‌ به‌ڕێزه‌ چاكه‌كارانه‌دایه‌، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌سه‌ری قورسه‌و به‌زه‌حمه‌ت فێری ئه‌بێ و بۆی ئه‌ووترێ یان گیرییه‌ك له‌ زمانی هه‌یه‌ ئه‌وه‌ دوو ئه‌جرو پاداشتی هه‌یه‌)."},{"id":17,"translation":"[ قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ (١٧) ] نه‌فره‌ت له‌ مرۆڤی كافرو بێباوه‌ڕ بێت چه‌ند كوفره‌كه‌یان سه‌خته‌، یاخود چی وای لێ كردووه‌ كه‌ كوفر بكات و باوه‌ڕی به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بێت."},{"id":18,"translation":"[ مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ (١٨) ] ئایا مرۆڤی بێباوه‌ڕ ته‌ماشای خۆی ناكات خوای گه‌وره‌ له‌ چ شتێك ئه‌وی دروست كردووه‌، له‌ دڵۆپه‌ ئاوێكی بێڕێز."},{"id":19,"translation":"[ مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ (١٩) ] له‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ له‌ مه‌نی مرۆڤ دروستكراوه‌ پاشان خوای گه‌وره‌ ڕێكی خستووه‌و هه‌موو ئه‌ندامه‌كان و هه‌سته‌وه‌ره‌كانی پێی به‌خشیووه‌."},{"id":20,"translation":"[ ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ (٢٠) ] پاشان ڕێگای هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌یشی له‌ سكی دایكی بۆ ئاسان كردووه‌، یاخود ته‌واوتر ڕێگای ڕاست و ڕێگای چه‌وتى بۆ ئاسان كردووه‌و پێی ناساندووه‌و بۆی ڕوون كردۆته‌وه‌."},{"id":21,"translation":"[ ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ (٢١) ] پاشان له‌ دوای مردنیشی خوای گه‌وره‌ ڕێزی له‌ مرۆڤ ناوه‌ كه‌ قه‌بری بۆی داناوه‌ كه‌ بخرێته‌ ناو گۆڕه‌وه‌و له‌سه‌ر زه‌وی فڕێ نه‌درێ دڕنده‌و باڵنده‌كان بیخۆن، یاخود بۆگه‌ن بكات."},{"id":22,"translation":"[ ثُمَّ إِذَا شَاءَ أَنْشَرَهُ (٢٢) ] وه‌ هه‌ر كاتێكیش خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ له‌ پاش مردن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا زیندووی ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":23,"translation":"[ كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ (٢٣) ] نه‌خێر مرۆڤ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووه‌ وه‌كو خۆی جێبه‌جێی نه‌كردووه‌، واته‌: ئه‌م مرۆڤه‌ كافره‌ حه‌ق و مافی خوای گه‌وره‌ی نه‌داوه‌ له‌ نه‌فس و ماڵی خۆیدا، یاخود هیچ كه‌سێك ناتوانێ ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رزی كردووه‌ له‌سه‌ری هه‌ر هه‌مووی وه‌كو خۆی جێبه‌جێ بكات."},{"id":24,"translation":"{تێڕوانین له‌ به‌خششه‌كانى خواى گه‌وره‌} [ فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَى طَعَامِهِ (٢٤) ] با مرۆڤ ته‌ماشای خواردنه‌كه‌ی خۆی بكات كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن خواردنی پێ به‌خشیووه‌ له‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا، واته‌: چۆن ئه‌و زه‌وییه‌ مردووه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ به‌و شێوه‌یه‌ش ئێوه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":25,"translation":"[ أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا (٢٥) ] ئێمه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاومان به‌ لێزمه‌ و به‌خوڕ ناردۆته‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ر زه‌وی."},{"id":26,"translation":"[ ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا (٢٦) ] پاشان ئه‌و ئاوه‌مان خستۆته‌ ناو زه‌وییه‌وه‌، پاشان زه‌ویمان له‌ت كردووه‌ بۆ ده‌رچوونی ئه‌و ڕووه‌ك و دانه‌وێڵانه‌."},{"id":27,"translation":"[ فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا (٢٧) ] وه‌ هه‌موو جۆره‌ دانه‌وێڵه‌یه‌كمان له‌ زه‌ویدا ڕواندووه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆراكی مرۆڤ بێ."},{"id":28,"translation":"[ وَعِنَبًا ] وه‌ ترێ [ وَقَضْبًا (٢٨) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ گژوگیای ئاژه‌ڵه‌كان بێت، یاخود ئالیكی ئاژه‌ڵه‌كان."},{"id":29,"translation":"[ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا (٢٩) ] وه‌ زه‌یتون و دار خورما."},{"id":30,"translation":"[ وَحَدَائِقَ غُلْبًا (٣٠) ] وه‌ باخ و بێستانی چڕو پڕو درێژو ئه‌ستوورو كۆمه‌ڵ، خوای گه‌وره‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی پێ به‌خشیوون."},{"id":31,"translation":"[ وَفَاكِهَةً وَأَبًّا (٣١) ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌ی پێ به‌خشیوون (أَبّ) گژو گیایه‌كه‌ كه‌ مرۆڤ نایخوات و تایبه‌ته‌ به‌ ئاژه‌ڵ، خوای گه‌وره‌ ئاژه‌ڵانیشی له‌بیر نه‌كردووه‌و گژو گیای له‌ زه‌وی بۆ ده‌ركردوون، وه‌ له‌وه‌ڕگای بۆ داناون."},{"id":32,"translation":"[ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ (٣٢) ] ئه‌مه‌ بژێوی ژیانی خۆتان و ئاژه‌ڵه‌كانتانه‌ له‌ دونیادا تا ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":33,"translation":"{چه‌ند دیمه‌نێكى ترسناكى رۆژى قیامه‌ت} [ فَإِذَا جَاءَتِ الصَّاخَّةُ (٣٣) ] كاتێك كه‌ رۆژى قیامه‌ت دێت، (الصَّاخَّةُ) ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت، بۆیه‌ واى پێ وتراوه‌ چونكه‌ ده‌نگى ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌وه‌نده‌ قورس و سه‌خت و گه‌وره‌یه‌ ده‌دات به‌ گوێیه‌كانداو نزیكه‌ كه‌ڕیان بكات."},{"id":34,"translation":"[ يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ (٣٤) ] له‌و ڕۆژه‌دا مرۆڤ له‌ برای خۆی ڕائه‌كات."},{"id":35,"translation":"[ وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ (٣٥) ] وه‌ له‌ دایك و باوكی ڕائه‌كات."},{"id":36,"translation":"[ وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ (٣٦) ] وه‌ له‌ خێزان و منداڵه‌كانی ڕائه‌كات، كه‌ ئه‌مه‌ نزیكترین كه‌سه‌ نزیكه‌كانێتی، (عیكریمه‌) فه‌رموویه‌تی: پیاو ئه‌گات به‌ خێزانی خۆی پێی ئه‌ڵێ ئه‌ی ئافره‌ت چۆن پیاوێك بوومه‌ بۆت؟ ئه‌ڵێ: به‌ڕاستی باشترین پیاو بوویته‌و ئه‌وه‌ی له‌ توانات بێ كردووته‌و مه‌دح و سه‌نای ئه‌كات، ئه‌ڵێ: ده‌ی ئه‌مڕۆ من پێویستم به‌ ته‌نها یه‌ك چاكه‌یه‌كه‌ پێم ببه‌خشی به‌هۆیه‌وه‌ ڕزگارم ئه‌بێ، ئه‌ویش ئه‌ڵێ: وه‌ڵاهی ئه‌وه‌ی تۆ داوای ئه‌كه‌ی زۆر ئاسانه‌ به‌ڵام ناتوانم بتده‌مێ خۆمیش وه‌كو تۆ پێویستم پێیه‌تی، ڕوو ئه‌كاته‌ كوڕه‌كه‌ی و پێى ئه‌ڵێ: ئه‌ی كوڕی خۆم چۆن باوكێك بوومه‌ بۆت؟ ئه‌ڵێ: وه‌ڵاهی باشترین باوك بوویته‌، ئه‌ڵێ: ده‌ی پێویستم به‌ ته‌نها چاكه‌یه‌كه‌ بمده‌یتێ ڕزگارم ئه‌بێ، ئه‌ڵێ: وه‌ڵاهی خۆم له‌ تۆ زیاتر پێویستمه‌ نایداتێ، بۆیه‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌و ڕۆژه‌دا هه‌موو كه‌سێك له‌ كه‌سه‌ نزیكه‌كانی ڕائه‌كات تا داواى چاكه‌یه‌كى لێنه‌كات."},{"id":37,"translation":"[ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ (٣٧) ] له‌و ڕۆژه‌دا هه‌ر كه‌سێك سه‌رقاڵی ئیش و كاروباری خۆیه‌تی له‌سه‌ختی ڕۆژه‌كه‌دا كه‌س نایپه‌رژێته‌ سه‌ر كه‌س ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌ران كاتێك كه‌ خه‌ڵكی ڕوویان تێ ئه‌كه‌ن و داوای شه‌فاعه‌تیان لێ ئه‌كات هه‌موویان ئه‌فه‌رموون: (نَفْسي نَفْسي)، ته‌نانه‌ت عیسای كوڕی مه‌ریه‌م ئه‌فه‌رمووێ: (سوێند به‌خوای گه‌وره‌ داوا له‌ خوای گه‌وره‌ ناكه‌م ته‌نها نه‌فسی خۆم نه‌بێ، ئه‌و مه‌ریه‌مه‌ی كه‌ لێی بوومه‌ داوای ئه‌وه‌ ناكه‌م كه‌ مه‌ریه‌میش ڕزگار بكات)، ته‌نها پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (ئوممه‌ته‌كه‌م ئوممه‌ته‌كه‌م)."},{"id":38,"translation":"[ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ (٣٨) ] له‌و ڕۆژه‌دا كۆمه‌ڵێك ڕوو گه‌شاوه‌و پرشنگدارو جوانن و ئه‌دره‌وشێنه‌وه‌ كه‌ ڕووی باوه‌ڕدارانن."},{"id":39,"translation":"[ ضَاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ (٣٩) ] وه‌ خاوه‌نى ئه‌و ڕووانه‌ پێ ئه‌كه‌نن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی موژده‌یان پێدراوه‌و دڵخۆشن و ئه‌و دڵخۆشییه‌ به‌ ڕوویانه‌وه‌ دیاره‌، كه‌ به‌هه‌شتییه‌كانن."},{"id":40,"translation":"[ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ (٤٠) ] وه‌ له‌و رۆژه‌دا كۆمه‌ڵێك ڕووی تریش ته‌پوتۆزاوین."},{"id":41,"translation":"[ تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ (٤١) ] وه‌ ڕه‌ش بوونه‌و ڕه‌شی دایپۆشیون."},{"id":42,"translation":"[ أُولَئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ (٤٢) ] كه‌ ئه‌مه‌ رووى كافرانه‌، ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دڵیان پڕ بووه‌ له‌ كوفرو كرده‌وه‌یان خراپ بووه‌و له‌ ڕێ ده‌رچوو بوونه‌و ئه‌و ڕۆژه‌یان به‌درۆ زانیوه‌و شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كه‌وتوونه‌، والله أعلم."}]},{"id":81,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ته‌كویر) (واته‌: خڕ كردن و لوول كردن) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٢٩) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: [ هه‌ر كه‌سێك پێی خۆشه‌ ته‌ماشای ڕۆژی قیامه‌ت بكات وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ به‌چاوی خۆی بیبینێ ئه‌وه‌ با ئه‌م سێ سووره‌ته‌ بخوێنێ: (إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ) و (إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ) و (إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ) ]، چونكه‌ له‌م سێ سووره‌ته‌دا خوای گه‌وره‌ دیمه‌نه‌كانی ڕۆژی قیامه‌تى زۆر به‌ئاشكرا باس كردووه‌ . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هه‌ندێك له‌ نیشانه‌كانى رۆژى قیامه‌ت [ إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ (١) ] كاتێك كه‌ خۆر تاریك ئه‌بێ و ئه‌ڕوات و نامێنێت وه‌ ڕووناكییه‌كه‌ی نامێنێت و وه‌كو تۆپ خڕ ئه‌كرێت و لوول ئه‌كرێت و فڕێ ئه‌درێت."},{"id":2,"translation":"[ وَإِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ (٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌ستێره‌كان بڵاو ئه‌بنه‌وه‌و به‌ر ئه‌بنه‌وه‌و ڕووناكی ئه‌وانیش نامێنێ، وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (خۆرو مانگ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌ردووكیان خڕو لوول ئه‌كرێن وه‌كو تۆپ)، (ئوبه‌ی كوڕی كه‌عب) ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌مانه‌ی له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (ته‌كویر) باسكراوه‌ شه‌شی سه‌ره‌تایان پێش هاتنی قیامه‌ته‌، وه‌ شه‌شی دواتریشیان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدایه‌، كاتێك ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌تا رووده‌دات خه‌ڵكى له‌ بازاڕدان سه‌یر ئه‌كه‌ن خۆر ڕووناكی نامێنێ، وه‌ ئه‌ستێره‌كان به‌ر ئه‌بنه‌وه‌و ڕووناكییان نامێنێ، وه‌ شاخه‌كان هه‌ڵئه‌كه‌نرێن و وه‌كو صوفی شیكراوه‌ به‌ ئاسماندا ئه‌ڕۆن، وه‌ زه‌وی ئه‌جوولێت و ئه‌هه‌ژێت، وه‌ مرۆڤو جنی هه‌موویان ئه‌ترسێن، وه‌ حوشتره‌كان پشتگوێ ئه‌خرێن، ئه‌م شه‌ش نیشانه‌یه‌ی سه‌ره‌تا له‌ دونیادا رووده‌دات پێش ڕۆژی قیامه‌ت، شه‌شه‌كه‌ی تریش له‌ ڕۆژی قیامه‌تدایه‌."},{"id":3,"translation":"[ وَإِذَا الْجِبَالُ سُيِّرَتْ (٣) ] وه‌ كاتێك كه‌ شاخه‌كان له‌ شوێنی خۆیان له‌ زه‌ویدا هه‌ڵئه‌كه‌نرێن و وه‌كو ته‌پوتۆز به‌هه‌وادا ئه‌ڕۆن."},{"id":4,"translation":"[ وَإِذَا الْعِشَارُ عُطِّلَتْ (٤) ] وه‌ كاتێك كه‌ حوشتری ئاوس پشتگوێ ئه‌خرێت و نادۆشرێت و به‌بێ شوان ئه‌هێڵرێته‌وه‌، هه‌ر چه‌نده‌ پێشتر زۆر گرنگی و بایه‌خیان پێ ئه‌دا به‌تایبه‌ت ئه‌و حوشترانه‌ی كه‌ ئاوسن كه‌ به‌نرخترین ماڵی عه‌ره‌ب بووه‌ به‌ڵام به‌هۆی هاتنی ڕۆژی قیامه‌ته‌وه‌ پشتگوێ ئه‌خرێت و وازی لێ ئه‌هێنرێت."},{"id":5,"translation":"[ وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ (٥) ] وه‌ كاتێك كه‌ دڕنده‌كان حه‌شر ئه‌كرێن، واته‌: كۆئه‌كرێنه‌وه‌و تۆڵه‌ له‌ ئاژه‌ڵی شاخدار ئه‌سه‌نرێ بۆ بێ شاخ، وه‌ پاش ئه‌وه‌ حه‌شر ده‌كرێن، واته‌: هه‌رچی گیانله‌به‌ران هه‌یه‌ جگه‌ له‌ مرۆڤ و جنی كه‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ ئه‌وانی تر حه‌شر كردنیان واته‌: كۆ ئه‌كرێنه‌وه‌و دواتر ئه‌مرێنرێن و ده‌بن به‌ خۆڵ."},{"id":6,"translation":"[ وَإِذَا الْبِحَارُ سُجِّرَتْ (٦) ] وه‌ كاتێك كه‌ ده‌ریاكان دائه‌گیرسێنرێت وه‌ گڕ ئه‌گرێت و ئه‌بن به‌ یه‌ك پارچه‌ له‌ ئاگر، خوای گه‌وره‌ بایه‌ك ئه‌نێرێ و ئه‌یدات به‌و ده‌ریایانه‌و ئه‌یكات به‌ گڕو ئاگرێكی بڵێسه‌دار، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ریاكان وشك ئه‌بن و یه‌ك دڵۆپێك ئاویان تیادا نامێنێته‌وه‌، یاخود وتراوه‌: ئه‌ته‌قێنه‌وه‌و ئه‌كرێنه‌وه‌و گڕو بڵێسه‌ ئه‌گرن، هه‌موو ئه‌و ته‌فسیرانه‌ی بۆ كراوه‌."},{"id":7,"translation":"[ وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ (٧) ] وه‌ كاتێك كه‌ نه‌فسه‌كان هاوسه‌رگیریان پێ ئه‌كرێت، (ئیمامی عومه‌ر) ئه‌فه‌رمووێ: هه‌ر كۆمه‌ڵێك له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵی خۆیدا حه‌شر ئه‌كرێت و كۆئه‌كرێته‌وه‌، یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ كرده‌وه‌یان چاكه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌خرێنه‌ به‌هه‌شت، ئه‌وانه‌یشی كه‌ كرده‌وه‌یان خراپه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌خرێنه‌ دۆزه‌خ، واته‌: چاك له‌گه‌ڵ چاك و خراپ له‌گه‌ڵ خراپ، وه‌ وتراوه‌: (تَزْوِيج) واته‌: ئه‌وه‌ی كه‌ به‌هه‌شتییه‌ حۆریان پێ ئه‌درێ، ئه‌وه‌یشی كه‌ دۆزه‌خییه‌ له‌ دۆزه‌خدا سزا ئه‌درێن، واته‌: خه‌ڵكی هه‌موویان له‌گه‌ڵ هاوشێوه‌ى خۆیاندا كۆئه‌كرێنه‌وه‌: كافر له‌گه‌ڵ كافرو، موسڵمان له‌گه‌ڵ موسڵمان و، شه‌یتان له‌گه‌ڵ شه‌یتان و، جنی له‌گه‌ڵ جنی، یاخود په‌یڕه‌وكارانى هه‌ر دینێك به‌یه‌كه‌وه‌ كۆئه‌كرێنه‌وه‌، مونافیق له‌گه‌ڵ مونافیق و، جووله‌كه‌ له‌گه‌ڵ جووله‌كه‌و، گاور له‌گه‌ڵ گاورو، موسڵمان له‌گه‌ڵ موسڵمان، هه‌ر هه‌موویان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت به‌و شێوازه‌ كۆئه‌كرێنه‌وه‌."},{"id":8,"translation":"[ وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ (٨) بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ (٩) ] هه‌ندێك له‌ هۆزه‌كانی عه‌ره‌ب له‌ پێش ئیسلامدا كچیان زینده‌به‌چاڵ ئه‌كرد له‌ ترسی برسێتی، یاخود له‌به‌ر شه‌رمه‌زاری كه‌ ئه‌گه‌ر گه‌وره‌ بوایه‌و به‌ شوویان بدایه‌ له‌لای ئه‌وان شه‌رمه‌زاری و عه‌یب و عار بووه‌ بۆیه‌ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ زینده‌به‌چاڵیان ئه‌كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ كاتێك منداڵی زینده‌به‌چاڵكراو پرسیاری لێ ئه‌كرێت ئه‌وه‌ تۆ به‌ چ تاوانێك كوژرای؟ ئه‌م پرسیار كردنه‌ش هه‌ڕه‌شه‌و سه‌رزه‌نشت كردن و سزادانی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ زینده‌به‌چاڵی كردووه‌و كوشتوویه‌تی، یاخود (وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ) واته‌: ئه‌و منداڵه‌ زینده‌به‌چاڵكراوه‌ خۆی پرسیار ئه‌كات ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ پێناو چیداو من چ تاوانێكم كردبوو تا زینده‌به‌چاڵ بكرێم، چۆن كه‌سێك كه‌ بكوژرێ یه‌خه‌ی بكوژه‌كه‌ ئه‌گرێ و ئه‌یباته‌ خزمه‌ت خوای گه‌وره‌ و ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مه‌ منی كوشتووه‌ لێی بپرسه‌ بزانه‌ له‌ پێناو چیدا منی كوشتووه‌، منداڵه‌ زینده‌به‌چاڵ كراوه‌كه‌ پرسیار ئه‌كات و ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مه‌ بۆچی منی كوشت چ تاوانێكم كردبوو، یاخود داوای خوێنه‌كه‌ی ئه‌كات كه‌ بۆچی ئه‌مه‌ منی كوشتووه‌و زینده‌به‌چاڵى كردووم، (ابن عباس) ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌كاته‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى منداڵى كافران له‌به‌هه‌شتدان و ده‌فه‌رمێت: (هه‌ر كه‌سێك بڵێت له‌ دۆزه‌خدان ئه‌وا درۆى كردووه‌)."},{"id":9,"translation":"[ وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ (٨) بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ (٩) ] هه‌ندێك له‌ هۆزه‌كانی عه‌ره‌ب له‌ پێش ئیسلامدا كچیان زینده‌به‌چاڵ ئه‌كرد له‌ ترسی برسێتی، یاخود له‌به‌ر شه‌رمه‌زاری كه‌ ئه‌گه‌ر گه‌وره‌ بوایه‌و به‌ شوویان بدایه‌ له‌لای ئه‌وان شه‌رمه‌زاری و عه‌یب و عار بووه‌ بۆیه‌ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ زینده‌به‌چاڵیان ئه‌كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ كاتێك منداڵی زینده‌به‌چاڵكراو پرسیاری لێ ئه‌كرێت ئه‌وه‌ تۆ به‌ چ تاوانێك كوژرای؟ ئه‌م پرسیار كردنه‌ش هه‌ڕه‌شه‌و سه‌رزه‌نشت كردن و سزادانی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ زینده‌به‌چاڵی كردووه‌و كوشتوویه‌تی، یاخود (وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ) واته‌: ئه‌و منداڵه‌ زینده‌به‌چاڵكراوه‌ خۆی پرسیار ئه‌كات ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ پێناو چیداو من چ تاوانێكم كردبوو تا زینده‌به‌چاڵ بكرێم، چۆن كه‌سێك كه‌ بكوژرێ یه‌خه‌ی بكوژه‌كه‌ ئه‌گرێ و ئه‌یباته‌ خزمه‌ت خوای گه‌وره‌ و ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مه‌ منی كوشتووه‌ لێی بپرسه‌ بزانه‌ له‌ پێناو چیدا منی كوشتووه‌، منداڵه‌ زینده‌به‌چاڵ كراوه‌كه‌ پرسیار ئه‌كات و ئه‌ڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مه‌ بۆچی منی كوشت چ تاوانێكم كردبوو، یاخود داوای خوێنه‌كه‌ی ئه‌كات كه‌ بۆچی ئه‌مه‌ منی كوشتووه‌و زینده‌به‌چاڵى كردووم، (ابن عباس) ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌كاته‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى منداڵى كافران له‌به‌هه‌شتدان و ده‌فه‌رمێت: (هه‌ر كه‌سێك بڵێت له‌ دۆزه‌خدان ئه‌وا درۆى كردووه‌)."},{"id":10,"translation":"[ وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ (١٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ صه‌حیفه‌و په‌ڕاوی كرده‌وه‌كان بڵاو ئه‌كرێنه‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌ی خه‌ڵكی، ئه‌وه‌ی به‌ده‌ستى ڕاستى پێی ئه‌درێ به‌هه‌شتییه‌و ئه‌وه‌یشی به‌ده‌ستى چه‌پى پێی ئه‌درێ دۆزه‌خییه‌، وه‌ كرده‌وه‌كانیانی هه‌مووی تیا نووسراوه‌و به‌چاوی خۆیان ئه‌یبینن."},{"id":11,"translation":"[ وَإِذَا السَّمَاءُ كُشِطَتْ (١١) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئاسمانه‌كان ڕائه‌كێشرێن و ده‌رئه‌كه‌ون و له‌ت و شه‌ق ئه‌بن و له‌جێی خۆیان ناهێلرێن."},{"id":12,"translation":"[ وَإِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ (١٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ دۆزه‌خیش سوور ئه‌كرێته‌وه‌و دائه‌گیرسێنرێت و گڕو بڵێسه‌ ئه‌گرێت، (قه‌تاده‌) ئه‌فه‌رمووێ: (تووڕه‌بوونی خوای گه‌وره‌و تاوانی مرۆڤه‌كانه‌ وا له‌ دۆزه‌خ ئه‌كات كه‌ گڕو بڵێسه‌ بسه‌نێت)."},{"id":13,"translation":"[ وَإِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ (١٣) ] وه‌ كاتێك كه‌ به‌هه‌شت نزیك ئه‌كرێته‌وه‌ له‌ به‌هه‌شتییه‌كان، واته‌: به‌چاوی خۆیان ئه‌یبینن."},{"id":14,"translation":"[ عَلِمَتْ نَفْسٌ مَا أَحْضَرَتْ (١٤) ] كه‌ په‌ڕاوی كرده‌وه‌كانیان پێدرا ئه‌و كاته‌ هه‌موو كه‌سێك ئه‌زانێ چ كرده‌وه‌یه‌كی ئاماده‌ كردووه‌ ئایا كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ یاخود خراپ، ئه‌مه‌ وه‌ڵامی سوێند خواردنه‌كانه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ سوێندی خوارد به‌و شتانه‌، یان كاتێك كه‌ ئه‌و شتانه‌ ڕوو ئه‌دات ئه‌مه‌ وه‌ڵامه‌كه‌یه‌تی ئه‌و كاته‌ هه‌موو كه‌سێك ئه‌زانێ كه‌ چ كرده‌وه‌یه‌كی ئه‌نجام داوه‌ باش یاخود خراپ."},{"id":15,"translation":"[ فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ (١٥) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: سوێند ئه‌خۆم به‌و ئه‌ستێرانه‌ی كه‌ به‌ڕۆژ دیار نامێنن و به‌شه‌و ده‌رئه‌كه‌ون، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - جارێكیان له‌ نوێژی به‌یانی لێره‌وه‌ (فَلَا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ)ی خوێندۆته‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ الْجَوَارِ الْكُنَّسِ (١٦) ] ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ی كه‌ ئه‌ڕۆن و له‌ شوێنێكی جێگیردا نین به‌ڵكو ئه‌جولێن و ئه‌ڕۆن مه‌به‌ست پێی ئه‌ستێره‌كانه‌، وه‌ وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی مانگای كێویه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی ئاسكه‌یه‌ كاتێك ئه‌چنه‌ شوێنی خۆیانه‌وه‌و دیار نامێنن، یاخود ئه‌چنه‌ ژێر سێبه‌رێك و دیار نامێنن."},{"id":17,"translation":"[ وَاللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ (١٧) ] (عَسْعَسَ) به‌ مانای هاتن و ڕۆیشتنیش دێت هه‌ردووكی ئه‌گرێته‌وه‌، به‌ڵام لێره‌دا مه‌به‌ست پێی شه‌وه‌ كاتێك كه‌ دێت ئه‌مه‌یان زیاتر گونجاوتره‌ له‌گه‌ڵ ماناكه‌یدا، خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌شه‌و كاتێك كه‌ دێت."},{"id":18,"translation":"[ وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ (١٨) ] وه‌ سوێند بێ به‌ به‌ره‌به‌یان كاتێك كه‌ ده‌رئه‌كه‌وێ و ڕووناك ئه‌بێته‌وه‌و دێت، واته‌: كاتێك ڕووناكییه‌كه‌ی دێت و ده‌رئه‌كه‌وێت، یاخود هه‌ناسه‌دانی به‌یانی هاتن و ده‌ركه‌وتن و ڕووناك بوونه‌وه‌یه‌تی."},{"id":19,"translation":"[ إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ (١٩) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامی سوێند خواردنه‌كه‌یه‌: ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ وته‌ی نێردراوێكی زۆر به‌ڕێزو جوانه‌ كه‌ جبریله‌ (عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ)."},{"id":20,"translation":"[ ذِي قُوَّةٍ ] جبریل زۆر به‌هێزه‌ [ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ (٢٠) ] وه‌ خاوه‌ن پله‌و پایه‌یه‌كی به‌رزه‌ له‌لای خاوه‌نی عه‌رش، كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌."},{"id":21,"translation":"[ مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ (٢١) ] وه‌ جبریل له‌ناو فریشته‌كانی تردا گوێڕایه‌ڵی ئه‌كرێ، وه‌ له‌وێ ئه‌مینیشه‌ له‌سه‌ر ئه‌و وه‌حییه‌ى خوای گه‌وره‌ كه‌ پیایدا ناردوویه‌تى به‌ ئه‌مانه‌ته‌وه‌ گه‌یاندوویه‌تی به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":22,"translation":"[ وَمَا صَاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ (٢٢) ] وه‌ ئه‌م هاوڕێیه‌ی ئێوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - شێت نیه‌ به‌ڵكو له‌ هه‌مووتان عاقڵتره‌، بۆیه‌ پێی ئه‌فه‌رمووێ: هاوڕێی خۆتان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ناوتاندا ئه‌ژی وه‌ ئێوه‌ خۆتان باش ئه‌یناسن."},{"id":23,"translation":"{پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - دوو جار جبریلى له‌سه‌ر شێوه‌ى خۆى بینیوه‌} [ وَلَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ (٢٣) ] وه‌ به‌دڵنیایى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - جبریلی بینیوه‌ له‌ ئاسۆیه‌كی ئاشكرادا له‌لای ڕۆژهه‌ڵاتی مه‌ككه‌وه‌ لای (ئه‌جیاد) له‌ (بطحاء)، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دووجار جبریلی له‌سه‌ر شێوه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی بینیوه‌ كه‌ شه‌ش سه‌د باڵی هه‌بووه‌ هه‌ر باڵێكی ئاسۆی ئاسمانی داپۆشیوه‌."},{"id":24,"translation":"[ وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ (٢٤) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌خیلى و ڕه‌زیلی نه‌كردووه‌ له‌و وه‌حى و غه‌یبه‌ی كه‌ هێناوێتی، به‌ڵكو به‌هه‌موو كه‌سێكی گه‌یاندووه‌و بڵاوى كردۆته‌وه‌، وه‌ به‌ (ظَنِين) (ظاء) (أُخْت الطاء) ئه‌خوێندرێته‌وه‌، واته‌: پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و وه‌حییه‌ی كه‌ هێناوه‌ هیچ تۆمه‌تبار نیه‌ له‌سه‌ری، هه‌ردوو قیرائه‌ت و ماناكه‌ هه‌یه‌و هه‌ردووكی ته‌واوه‌."},{"id":25,"translation":"[ وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطَانٍ رَجِيمٍ (٢٥) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ وته‌ی شه‌یتانی ڕه‌جمكراو نیه‌ به‌ڵكو قسه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ سیحرو جادوو شیعرو فاڵچێتی نیه‌، وه‌كو ئه‌و شتانه‌یان دایه‌ پاڵ قورئانی پیرۆز."},{"id":26,"translation":"[ فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ (٢٦) ] ئێوه‌ چ ڕێگایه‌ك له‌م ڕێگایه‌ ئاشكراترو ڕوونتر ئه‌گرنه‌ به‌ر، یاخود عه‌قڵتان بۆ كوێ ئه‌ڕوات كاتێك كه‌ قورئان به‌درۆ ئه‌زانن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ چه‌ندێك ئاشكراو ڕوونه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ هاتووه‌، وه‌ خۆیشتان باش ئه‌زانن، ئیتر ئه‌گه‌ر شوێن قورئانی پیرۆز نه‌كه‌ون و گوێڕایه‌ڵی قورئان نه‌كه‌ن بۆ كوێ ئه‌ڕۆن؟، شوێنێكی تر هه‌یه‌ بڕۆن و بیگرنه‌ به‌ر؟"},{"id":27,"translation":"[ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٢٧) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها یادخستنه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگارییه‌ بۆ تێكڕای خه‌ڵكی بۆ هه‌موو جیهان بۆ ئه‌وه‌ی په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌ربگرن."},{"id":28,"translation":"[ لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ (٢٨) ] بۆ هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ كه‌ ویستی هیدایه‌ت و دامه‌زراوى و جێگیرى هه‌بێت."},{"id":29,"translation":"[ وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٩) ] به‌ڵام ئێوه‌ هیچ ویستێكتان نیه‌ مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان ویستی لێ بێت، وه‌ ویستی ئێوه‌ تابیعه‌ بۆ ویستی خوای گه‌وره‌، كاتێك كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زی، (لِمَنْ شَاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ) ئه‌بوجه‌هل وتی: ئیشه‌كه‌ به‌ده‌ست خۆمانه‌ هه‌ر كاتێك ویستمان لێ بێت دامه‌زراو ئه‌بین و هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرین، ئه‌گه‌ر ویستیشمان لێ نه‌بوو هیدایه‌ت وه‌رناگرین و دامه‌زراو نابین، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند (وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ) ئێوه‌ هیچ ویستێكتان نیه‌ ئیلا به‌ ویستی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ، والله أعلم ."}]},{"id":82,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئينفيطار) (واته‌: له‌ت بوون) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٩) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: [ هه‌ر كه‌سێك پێی خۆشه‌ ته‌ماشای ڕۆژی قیامه‌ت بكات وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌چاوی خۆی بیبینێ با (إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ) و (إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ) و (إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ) بخوێنێ ] چونكه‌ دیمه‌نه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت له‌و سووره‌تانه‌دا زۆر به‌ ئاشكرا و ڕوونی و جوانی باسكراوه‌، كاتێك كه‌ ئه‌یخوێنی وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ به‌ چاوی خۆت قیامه‌ت ببینیت. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ (١) ] كاتێك كه‌ ئاسمان شه‌ق و له‌ت ئه‌بێت بۆ دابه‌زینی فریشته‌كان."},{"id":2,"translation":"[ وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ (٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌ستێره‌كان به‌ر ئه‌بنه‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ وَإِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ (٣) ] وه‌ كاتێك كه‌ ده‌ریاكان هه‌ندێكیان ئه‌ته‌قێنه‌وه‌ ناو هه‌ندێكیان و تێكه‌ڵ ئه‌كرێن و ئه‌بنه‌ یه‌ك ده‌ریایه‌ك، وه‌ وتراوه‌: ده‌ریای شۆر (سوێر) و ده‌ریای ئاوی شیرین و سازگار تێكه‌ڵ ئه‌كرێن به‌یه‌كدا، خوای گه‌وره‌ هه‌ندێكی تێكه‌ڵ به‌ هه‌ندێكی ئه‌كات، یاخود وتراوه‌: ئه‌ته‌قێنرێنه‌وه‌ ناو یه‌كتری، واته‌: ئاویان تیادا نامێنێ و به‌تاڵ ئه‌بنه‌وه‌، یاخود تێكه‌ڵ به‌یه‌ك ئه‌كرێن و ئه‌بن به‌ یه‌ك ده‌ریاو پڕ ئه‌بن."},{"id":4,"translation":"[ وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ (٤) ] وه‌ كاتێك كه‌ مردووی ناو گۆڕه‌كان ده‌رئه‌كرێن بۆ ئه‌وه‌ی لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكرێ."},{"id":5,"translation":"[ عَلِمَتْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ (٥) ] له‌م كاته‌دا كه‌ ئه‌م شتانه‌ ڕوو ئه‌دات هه‌موو كه‌سێك ئه‌زانێت كه‌ چ كرده‌وه‌ی كردووه‌ باش یاخود خراپ، ئه‌وه‌ی پێشی خستووه‌و ئه‌وه‌ی دوای خستووه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌زانێ و ئه‌یبینێ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌مووی نووسراوه‌و تۆمار كراوه‌و هیچی لێ نه‌فه‌وتێنراوه‌."},{"id":6,"translation":"{چى مرۆڤى له‌خۆبایی كردووه‌؟} [ يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ (٦) ] ئه‌ی مرۆڤ چی تۆی له‌ خشته‌ بردووه‌ به‌ په‌روه‌ردگاری به‌ڕێزت، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی قورسه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خشته‌ براون و له‌ ڕێگای ڕاست ده‌رچوونه‌، واته‌: ئه‌ى مرۆڤ چی وای لێ كردووى كه‌ ڕووبه‌ڕووی چاكه‌ی خوای گه‌وره‌ ببیته‌وه‌ به‌ تاوان و خراپه‌كاری، (ئیمامی عومه‌ر) ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌و سوێندی خوارد به‌ خوای گه‌وره‌و فه‌رمووی: نه‌زانی و نه‌فامی مرۆڤه‌ وای لێ كردووه‌ كه‌ ڕووبه‌ڕووی ئه‌و هه‌موو چاكه‌یه‌ی خوای گه‌وره‌ بێته‌وه‌ به‌ تاوان و سه‌رپێچى، وه‌ (قه‌تاده‌) ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وه‌ی مرۆڤی له‌ خشته‌ بردووه‌ ته‌نها بریتییه‌ له‌ شه‌یتان، یاخود وتراوه‌: ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك تاوانێك بكات خوای گه‌وره‌ ڕاسته‌وخۆ سزای نادات ئه‌مه‌ وای له‌ مرۆڤ كردووه‌ كه‌ له‌ خشته‌ ببرێ و به‌رامبه‌ر به‌ چاكه‌كانی خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌ی خراپ ئه‌نجام بدات، (موقاتیل) ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌و ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئه‌سوه‌دی كوڕی شوره‌یق) دابه‌زیوه‌."},{"id":7,"translation":"[ الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ (٧) ] ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی تۆ كه‌ سه‌ره‌تا دروستى كردوویت له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك، وه‌ دواتر ڕێكی خستوویت و له‌سه‌ر پێی خۆت ئه‌ڕۆی، وه‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی بیستن و بینین و عه‌قڵی پێ به‌خشیویت، وه‌ له‌ جوانترین شێوه‌دا دروستى كردوویت."},{"id":8,"translation":"[ فِي أَيِّ صُورَةٍ مَا شَاءَ رَكَّبَكَ (٨) ] له‌ هه‌ر شێوه‌و وێنه‌یه‌ك خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت وێنه‌ی كێشاویت و شێوه‌ی دروست كردوویت، ئیتر یان ئه‌چیته‌وه‌ سه‌ر باوك یان دایك یان خاڵۆ یان مام یان هه‌ر كه‌سێكی ترت، (عیكریمه‌) ئه‌فه‌رمووێ: (خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ویستی لێ بوایه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی مه‌یمون یان به‌راز یان سه‌گ یان گوێدرێژ ئه‌یتوانی دروستت بكات، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ به‌ڕه‌حمه‌ به‌م شێوه‌ جوانه‌ دروستى كردوویت و شێوه‌ی ئاژه‌ڵ و شێوه‌یه‌كی ناشیرینی پێ نه‌به‌خشیویت به‌ڵكو به‌جوانترین شێوه‌ دروستى كردوویت)."},{"id":9,"translation":"[ كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ (٩) ] نه‌خێر نابێ ئێوه‌ به‌م شێوه‌یه‌ بن، ئه‌مه‌ بۆ سه‌رزه‌نشت كردن و به‌رهه‌ڵستی كردنه‌ نابێ له‌ خشته‌ ببرێن به‌هۆی چاكه‌كانی خوای گه‌وره‌، وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ خشته‌ى بردوون ئه‌وه‌یه‌ كه‌ باوه‌ڕتان به‌ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌و سزا نیه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":10,"translation":"[ وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ (١٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایی كه‌سانێك له‌سه‌ر ئێوه‌یه‌ كه‌ فریشته‌ به‌ڕێزه‌كانن كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ ده‌نوسن و ده‌پارێزن."},{"id":11,"translation":"[ كِرَامًا كَاتِبِينَ (١١) ] كه‌ ئه‌و فریشتانه‌ زۆر به‌ڕێزن وه‌ هه‌موو شتێك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن هه‌ر هه‌مووی ئه‌نووسن و ئه‌پارێزن و هه‌مووی هه‌ڵئه‌گرن."},{"id":12,"translation":"[ يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ (١٢) ] هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ بیكه‌ن ئه‌وان ئاگادارن و ئاگایان لێیه‌و هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دان و لێتان جیا نابنه‌وه‌."},{"id":13,"translation":"[ إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ (١٣) ] به‌ دڵنیایى چاكه‌كاران ئه‌وانه‌ی كه‌ گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن ئه‌مانه‌ له‌ نازو نیعمه‌تی به‌هه‌شتدان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا."},{"id":14,"translation":"[ وَإِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ (١٤) ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ خراپه‌كارانن و سه‌رپێچى فه‌رمانى خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدان."},{"id":15,"translation":"[ يَصْلَوْنَهَا يَوْمَ الدِّينِ (١٥) ] ئه‌مانه‌ له‌ ڕۆژی سزاو لێپرسینه‌وه‌دا ئه‌چنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ وَمَا هُمْ عَنْهَا بِغَائِبِينَ (١٦) ] وه‌ هیچ كاتێك نیه‌ ئاماده‌ نه‌بن له‌ناو سزادا به‌ڵكو هه‌میشه‌و به‌رده‌وام له‌ناو سزای ئاگری دۆزه‌خدان، وه‌ هیچ كاتێك سزاكه‌یان له‌سه‌ر سووك ناكرێ، یان مۆڵه‌تیان پێ نادرێ و نامرێندرێن هه‌ر چه‌نده‌ داوا بكه‌ن به‌ڵكو هه‌میشه‌ له‌ سزادان."},{"id":17,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ (١٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ چ ڕۆژێكی سه‌خته‌، بۆ به‌گه‌وره‌ زانینی ئه‌و ڕۆژه‌یه‌."},{"id":18,"translation":"[ ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ (١٨) ] دیسانه‌وه‌ بۆ جه‌خت كردنه‌، تۆ چوزانی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و ڕۆژه‌ چ ڕۆژێكی گه‌وره‌و سه‌خته."},{"id":19,"translation":"{رۆژى قیامه‌ت كه‌س سوود به‌كه‌س ناگه‌یه‌نێت } [ يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئًا ] ڕۆژی قیامه‌ت ڕۆژێكه‌ هیچ كه‌سێك توانای ئه‌وه‌ی نیه‌ كه‌ سوود به‌هیچ كه‌سێك بگه‌یه‌نێ مه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ خوا ویستی لێ بێت وه‌ لێیان ڕازی بێت وه‌ ئیزن بدات، ئه‌گه‌رنا به‌ شێوازێكی گشتی كه‌س ناتوانێ سوود به‌ كه‌س بگه‌یه‌نێ و كه‌س هیچی به‌ده‌ست نیه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌ى به‌نى هاشم به‌ ئیمان هێنان خۆتان له‌ ئاگرى دۆزه‌خ رزگار بكه‌ن، چونكه‌ من ناتوانم هیچتان بۆ بكه‌م و هیچم به‌ده‌ست نیه‌، ئه‌ى فاتیمه‌ى كچم له‌ ماڵه‌كه‌م داواى چى ده‌كه‌یت پێتده‌ده‌م، به‌ڵام له‌ رۆژى قیامه‌ت ناتوانم هیچت بۆ بكه‌م و هیچم به‌ده‌ست نیه‌ مه‌گه‌ر به‌ كرده‌وه‌ى چاكى خۆت) [ وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ (١٩) ] به‌ڵكو له‌و ڕۆژه‌دا هه‌موو كارو فه‌رمان به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌، به‌ڵكو له‌ دونیایشدا هه‌موو شتێك ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ڵام بۆچی به‌تایبه‌ت ئه‌فه‌رمووێ: له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌موو شتێك به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و ڕۆژه‌دا هیچ كه‌سێك نیه‌ بتوانێ قسه‌ بكات، یاخود بانگه‌شه‌ی موڵك بكات، یان بانگه‌شه‌ی ده‌سه‌ڵات بكات وه‌كو له‌ دونیادا هه‌ندێك كه‌س بانگه‌شه‌ی ئه‌م شتانه‌ ئه‌كه‌ن، والله أعلم."}]},{"id":83,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (موطه‌ففين) (واته‌: ئه‌وانه‌ى له‌ كێشانه‌و پێوانه‌دا فێڵ ده‌كه‌ن) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٣٦) ئایه‌ته‌ عبدالله¬ی كوڕی عه‌باس (خوایان لێ ڕازی بێت) ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هاته‌ مه‌دینه‌ خه‌ڵكی مه‌دینه‌ له‌ هه‌موو كه‌س كێشانه‌و پێوانه‌یان خراپتر بوو فێڵیان تیایدا ئه‌كرد تا خوای گه‌وره‌ ئه‌م سووره‌ته‌ی دابه‌زاند (وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ) له‌ دوای ئه‌وه‌ كێشانه‌و پێوانه‌یان چاك كردو وازیان له‌ فێڵ كردن هێنا له‌ كێشانه‌و پێوانه‌دا . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هه‌ڕه‌شه‌ى سه‌خت له‌وانه‌ى فێڵ ده‌كه‌ن [ وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ (١) ] هه‌ڕه‌شه‌ی قورس و سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شت له‌ خه‌ڵكی بكڕن ئه‌وه‌ به‌ ته‌واوی ئه‌یكڕن، به‌ڵام به‌ خه‌ڵكی بفرۆشن به‌ كه‌می پێیان ئه‌فرۆشن، یاخود یه‌كێ له‌وان دوو صاعی هه‌بووه‌ صاعێكی گه‌وره‌و صاعێكی بچووك كه‌ له‌ خه‌ڵكی بكڕیایه‌ به‌گه‌وره‌كه‌ ئه‌یكڕی، وه‌ كه‌ بیفرۆشتایه‌ به‌ بچووكه‌كه‌ ئه‌یفرۆشت، خوای گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كردن."},{"id":2,"translation":"[ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ (٢) ] كاتێك كه‌ شت له‌ خه‌ڵكی بكڕن ئه‌وه‌ حه‌قی خۆیان به‌ ته‌واوی وه‌رئه‌گرن یاخود به‌ زیاده‌وه‌ لێیان وه‌رئه‌گرن."},{"id":3,"translation":"[ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ (٣) ] به‌ڵام كاتێك كه‌ شت به‌ خه‌ڵكی بفرۆشن كه‌میان پێ ئه‌ده‌ن و فێڵیان لێ ئه‌كه‌ن، قه‌ومی (شوعه‌یب)یش له‌ پاش شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌م سیفه‌ته‌ خراپه‌یان تیابوو له‌ كێشانه‌و پێوانه‌و كڕین و فرۆشتندا فێڵیان له‌ خه‌ڵكی ئه‌كرد خوای گه‌وره‌ له‌ناوى بردن."},{"id":4,"translation":"[ أَلَا يَظُنُّ أُولَئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ (٤) ] ئایا ئه‌م كه‌سانه‌ نازانن كه‌ ئه‌مانه‌ زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌و له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌دا ڕائه‌وه‌ستێنرێن و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ."},{"id":5,"translation":"[ لِيَوْمٍ عَظِيمٍ (٥) ] له‌ ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":6,"translation":"[ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٦) ] ڕۆژی قیامه‌ت ڕۆژێكه‌ كه‌ خه‌ڵكی هه‌موویان ڕائه‌وه‌ستێنرێن له‌به‌ر ده‌ستی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهاندا به‌ پێی په‌تی و به‌ ڕووتی و به‌ خه‌ته‌نه‌ نه‌كراوی، له‌ هه‌ڵوێست و دیمه‌نێكی زۆر قورس و سه‌ختدا كه‌ خۆر نزیك بۆته‌وه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی ته‌نها میلێك، وه‌ خه‌ڵكى به‌ گوێره‌ی تاوانی خۆیان عه‌ره‌ق ئه‌كه‌ن و له‌ عه‌ره‌قی خۆیان نوقم ئه‌بن و غه‌رق ئه‌بن، هه‌یه‌ عه‌ره‌قه‌كه‌ی ئه‌گاته‌ لای گوێی، وه‌ هه‌یه‌ دایئه‌پۆشێ، وه‌ هه‌یه‌ خوارترو هه‌یه‌ سه‌رووتر به‌ گوێره‌ی تاوانی خۆیان، واته‌: له‌و ڕۆژه‌ بترسێن كه‌ خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌ندازه‌ی هه‌ر ڕۆژێكی به‌ په‌نجا هه‌زار ساڵ تێئه‌په‌ڕێ له‌سه‌ر خه‌ڵكی و ڕۆژێكی یه‌كجار سه‌خته‌ په‌نا به‌خوای گه‌وره‌."},{"id":7,"translation":"[ كَلَّا ] واته‌: نه‌خێر نابێت حاڵیان وابێ [ إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ (٧) ] به‌ دڵنیایی په‌ڕاوى كرده‌وه‌ى خراپه‌كاران ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ كڕین و فرۆشتندا فێڵ ئه‌كه‌ن، وه‌ به‌سه‌رجه‌م خراپه‌كاران ئه‌وانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا ئه‌كه‌ن - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تاوان ئه‌كه‌ن ئه‌وان ناونووس كراون له‌ (سِجِّين) واته‌: له‌ سجن و به‌ندینخانه‌ى دۆزه‌خدان، وه‌ له‌ شوێنه‌ ته‌سكه‌كانی دۆزه‌خدا ئه‌مانه‌ به‌ند ئه‌كرێن و سزا ئه‌درێن، وتراوه‌: له‌ ژێر زه‌وی حه‌وته‌مه‌وه‌یه‌ تا دابه‌زی بۆ ژێر زه‌ویه‌كانی تر ته‌سكترو سه‌ختتر ئه‌بێته‌وه‌، وه‌ وتراوه‌ له‌ ناو بیره‌كانى دۆزه‌خدان، ئه‌وان له‌و شوێنانه‌دا سزا ئه‌درێن."},{"id":8,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ (٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی ئه‌و سجن و به‌ندینخانانه‌ی ناو ئاگری دۆزه‌خ چۆنه‌، ئه‌مه‌ بۆ به‌گه‌وره‌زانینه‌، واته‌: له‌وپه‌ڕی سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی و ته‌نگی و سزادایه‌."},{"id":9,"translation":"[ كِتَابٌ مَرْقُومٌ (٩) ] ئه‌مانه‌ كتابیان هه‌مووی وه‌كو خۆی نووسراوه‌و لێ بۆته‌وه‌و زیادو كه‌م ناكرێت."},{"id":10,"translation":"[ وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ (١٠) ] هه‌ڕه‌شه‌ی قورس و سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ به‌درۆ ئه‌زانن."},{"id":11,"translation":"[ الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ (١١) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ڕۆژی سزاو لێپرسینه‌وه‌یه‌ به‌درۆى ئه‌زانن."},{"id":12,"translation":"[ وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ (١٢) ] وه‌ هیچ كه‌سێك ئه‌و ڕۆژه‌ به‌درۆ نازانێ مه‌گه‌ر كه‌سانێك كه‌ زۆر سنووریان به‌زاندبێ له‌ كرده‌وه‌كانیانداو حه‌رامیان خواردبێت و تاوانبار بووبێتن و تاوانیان ئه‌نجام دابێت و له‌ تاوان نه‌گه‌ڕابێتنه‌وه."},{"id":13,"translation":"‌[ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (١٣) ] كاتێك ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ و قورئانی پیرۆزی به‌سه‌ردا بخوێنیته‌وه‌ ئه‌ڵێ: ئه‌مه‌ فه‌رمووده‌و فه‌رمایشت و وه‌حی خوای گه‌وره‌ نیه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵكو ئه‌مه‌ به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌و چیرۆكی ئوممه‌تانی پێشتره‌."},{"id":14,"translation":"[ كَلَّا ] واته‌: نه‌خێر نابێ وابن، وه‌ وانیه‌ وه‌كو ئه‌وان كه‌ ئه‌یڵێن به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ فه‌رمووده‌و كه‌لام و وه‌حی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - [ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (١٤) ] به‌ڵكو ئه‌وه‌ی كه‌ وای لێ كردوون ئیمان نه‌هێنن ئه‌وه‌یه‌ (ڕان) له‌سه‌ر دڵیانه‌، (حه‌سه‌نی به‌صری) ئه‌فه‌رمووێ: (ڕان): واته‌: تاوان له‌سه‌ر تاوان ئه‌كه‌ن تا دڵیان ته‌واو ڕه‌ش ئه‌بێ و دڵیان دائه‌پۆشێ، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (كاتێك به‌نده‌ تاوانێك بكات خاڵێكی ڕه‌ش له‌سه‌ر دڵی دروست ئه‌بێ، ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌ بكات و داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌وه‌ نامێنێت و سپی ئه‌بێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر تاوان له‌سه‌ر تاوان بكات ئه‌وه‌ خاڵی ڕه‌ش له‌سه‌ر خاڵی ڕه‌ش له‌سه‌ر دڵی دروست ئه‌بێ تا دڵی ته‌واو ڕه‌ش ئه‌بێ ئه‌وه‌ ئه‌و (ڕانه‌)یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ قورئاندا باسی ئه‌كات)."},{"id":15,"translation":"{كافران له‌رۆژى قیامه‌ت خواى گه‌وره‌ نابینن} [ كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ (١٥) ] نه‌خێر كافران له‌و ڕۆژه‌دا له‌ نێوان ئه‌وان و بینینی خوای گه‌وره‌دا حیجاب و په‌رده‌ هه‌یه‌و ئه‌وان ڕێگری ئه‌كرێن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ببینن، ئیمامی شافعی (ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ی لێ بێت) ئه‌فه‌رمووێ: (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا وه‌ له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن، كه‌ كافران بێبه‌ش ئه‌كرێن له‌ بینینی خوای گه‌وره‌ وه‌كو سزایه‌ك به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن)، وه‌ چه‌نده‌ها ئایه‌تی تر هه‌یه‌ له‌سه‌ر بینینی خوای گه‌وره‌، وه‌ فه‌رمووده‌كان له‌ پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - موته‌واتیرن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی باوه‌ڕداران له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا له‌ عه‌ره‌صاتی ساحه‌ی مه‌حشه‌رو له‌ناو به‌هه‌شتیشدا خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن، (خواى گه‌وره‌ بێبه‌شمان نه‌كات له‌ بینینى خۆى و شادو كامه‌ران و به‌خته‌وه‌رمان بكات به‌ بینینى خۆى)."},{"id":16,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصَالُواْ الْجَحِيمِ (١٦) ] نه‌ك كافران ته‌نها كه‌ بێبه‌ش ئه‌كرێن له‌ بینینی خوای گه‌وره‌ به‌ڵكو ئه‌خرێنه‌ ناو ئاگری سووتێنه‌ری دۆزه‌خه‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ ثُمَّ يُقَالُ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ (١٧) ] پاشان وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن و سووكایه‌تی و بێڕێزی كردن، پێیان ئه‌ووترێ: بچێژن ئه‌مه‌ ئه‌و سزایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ به‌درۆتان ئه‌زانی كه‌ ئه‌تانووت: ڕۆژی قیامه‌ت و ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ نیه‌، ئێستا بچێژن سزای ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ به‌درۆتان ئه‌زانی."},{"id":18,"translation":"[ كَلَّا ] نه‌خێر نابێت حاڵیان وابێت، وه‌ به‌و شێوازه‌ نیه‌ [ إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ (١٨) ] خوای گه‌وره‌ دێته‌ سه‌ر باسی چاكه‌كاران ئه‌وانه‌ی كه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ سه‌رپێچیان نه‌كردووه‌، به‌ دڵنیایی په‌ڕاوى كرده‌وه‌ى ئه‌و چاكه‌كارانه‌ له‌ شوێنه‌ به‌رزه‌كانی به‌هه‌شتدایه‌، یاخود روحی باوه‌ڕداران له‌ ئاسمانی حه‌وته‌مه‌، چه‌ندێك به‌ره‌و ئاسمانه‌كان به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ بڕۆی فراوانتر ئه‌بێت، یاخود خوای گه‌وره‌ كتابی ئه‌وانى له‌ شوێنه‌ به‌رزه‌كانی به‌هه‌شتدا نانووس كردووه‌ كه‌ ئه‌مانه‌ به‌هه‌شتین."},{"id":19,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ (١٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی ئه‌م شوێنه‌ به‌رزانه‌ی به‌هه‌شت چه‌ند خۆشن یان چۆنن؟، بۆ به‌گه‌وره‌زانینێتی."},{"id":20,"translation":"[ كِتَابٌ مَرْقُومٌ (٢٠) ] ئه‌مه‌ كتابێكه‌ نووسراوه‌و كۆتایی پێهاتووه‌و زیادو كه‌می لێ ناكرێت."},{"id":21,"translation":"[ يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ (٢١) ] فریشته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئاماده‌ن و شایه‌تی له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن."},{"id":22,"translation":"{پاداشتى چاكه‌كاران له‌ به‌هه‌شتدا} [ إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ (٢٢) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ چاكه‌كارن و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خوایان كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تاوان و سه‌رپێچیان نه‌كردووه‌ ئه‌وانه‌ له‌ نازو نیعمه‌تی به‌هه‌شتدان."},{"id":23,"translation":"[ عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ (٢٣) ] ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر جۆلانی و شوێنه‌ به‌رزه‌كانی به‌هه‌شته‌وه‌ ته‌ماشای نازو نیعمه‌ته‌كان ئه‌كه‌ن، یاخود ته‌ماشای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن."},{"id":24,"translation":"[ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ (٢٤) ] له‌ ڕوویاندا دره‌وشاوى و گه‌شاوه‌یی و جوانی ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌یان پێوه‌ دیاره‌، یاخود به‌هۆی بینینی خوای گه‌وره‌ ڕوویان ئه‌وه‌نده‌ی تر جوان و گه‌شاوه‌و دره‌وشاوه‌و پڕشنگدار بووه‌."},{"id":25,"translation":"[ يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ (٢٥) ] (رَحِيق): ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی مه‌ی، وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا مه‌ی به‌ به‌هه‌شتییه‌كان ئه‌درێ كه‌ جیاوازه‌ له‌ مه‌ی دونیا له‌ تام و بۆن و ڕه‌نگیدا، وه‌ له‌وپه‌ڕی خۆشیدایه‌، وه‌ (مَخْتُوم) واته‌: مۆری لێدراوه‌و ده‌ستكاری نه‌كراوه‌ تایبه‌ت بۆ ئه‌مان دانراوه‌."},{"id":26,"translation":"[ خِتَامُهُ مِسْكٌ ] وه‌ تێكه‌ڵ به‌ میسكیش كراوه‌، یاخود كۆتا خواردنه‌وه‌ی تامی میسكه‌و له‌وپه‌ڕی خۆشیدایه‌ [ وَفِي ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ (٢٦) ] بۆ به‌هه‌شت و نازو نیعمه‌ته‌كانی به‌هه‌شت با پێشبڕكێكاران پێشبڕكێ بكه‌ن به‌ كرده‌وه‌ی چاك وه‌ هه‌وڵی بۆ بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پێی بگه‌ن."},{"id":27,"translation":"[ وَمِزَاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ (٢٧) ] وه‌ ئه‌و (مه‌ى¬)یه‌ (ته‌سنیم)یشی تێ ئه‌كرێ كه‌ خۆشترین و به‌ڕێزترین خواردنه‌وه‌ی به‌هه‌شته‌، تێكه‌ڵ به‌و خه‌مره‌ ئه‌كرێ ئه‌وكاته‌ پێیان ئه‌درێ."},{"id":28,"translation":"[ عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ (٢٨) ] كه‌سانی (موقه‌ڕه‌ب) ئه‌م خواردنه‌وه‌یان پێ ئه‌درێ."},{"id":29,"translation":"{له‌ دونیادا كافران گاڵته‌ به‌ باوه‌ڕداران ده‌كه‌ن} [ إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ (٢٩) ] به‌ دڵنیایی تاوانباران و كافران و خراپه‌كاران له‌ دونیادا پێ ئه‌كه‌نین و گاڵته‌یان به‌ باوه‌ڕداران ئه‌كرد."},{"id":30,"translation":"[ وَإِذَا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ (٣٠) ] وه‌ كاتێك به‌ڵایاندا تێپه‌ڕینایه‌ سوكایه‌تیان پێ ده‌كردن و به‌ ئاماژه‌و ئیشاره‌ت كردن به‌ پێڵوی چاو و برۆ گاڵته‌یان پێ ئه‌كردن."},{"id":31,"translation":"[ وَإِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهِينَ (٣١) ] وه‌ كه‌ بگه‌ڕانایه‌ته‌وه‌ بۆ لای كه‌سوكاریان یان بۆ مه‌جلیسه‌كانیان زۆر به‌خۆشحاڵییه‌وه‌ ئه‌گه‌ڕانه‌وه‌و تاموچێژو له‌زه‌تیان ئه‌كرد له‌وه‌ی كه‌ گاڵته‌یان به‌ باوه‌ڕداران كردووه‌و پێیان ڕابواردوون."},{"id":32,"translation":"[ وَإِذَا رَأَوْهُمْ قَالُوا إِنَّ هَؤُلَاءِ لَضَالُّونَ (٣٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ بیانبینن ئه‌ڵێن: ئه‌م باوه‌ڕدارانه‌ ئه‌م موسڵمانانه‌ ئه‌مانه‌ وێڵ و سه‌رگه‌ردان و گومڕا بوونه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ شوێن محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌وتوونه‌و وازیان له‌ دونیا هێناوه‌."},{"id":33,"translation":"[ وَمَا أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حَافِظِينَ (٣٣) ] ئایا ئه‌م كافرانه‌ ته‌كلیفیان لێكراوه‌ كه‌ چاودێری كرده‌وه‌و وته‌ی باوه‌ڕداران بكه‌ن و ئاگایان لێیان بێ و گاڵته‌یان پێ بكه‌ن؟ نه‌خێر ئه‌ی بۆ وا چاودێریان ئه‌كه‌ن و گاڵته‌و سووكایه‌تیان پێ ئه‌كه‌ن."},{"id":34,"translation":"{له‌ قیامه‌ت باوه‌ڕداران گاڵته‌ به‌كافران ده‌كه‌ن} [ فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ (٣٤) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دیمه‌نه‌كه‌ پێچه‌وانه‌ ئه‌بێته‌وه‌: له‌ سزای ئه‌وه‌ی كافران له‌ دونیادا به‌ باوه‌ڕداران پێكه‌نیون و گاڵته‌یان پێ كردوون له‌وێ پێچه‌وانه‌ ئه‌بێته‌وه‌ باوه‌ڕداران گاڵته‌ به‌ كافران ئه‌كه‌ن كاتێك كه‌ ئه‌بینن له‌ناو سزای ئاگری دۆزه‌خدان پێیان پێ ئه‌كه‌نن، ئه‌زانن كه‌ هیچ تواناو ده‌سه‌ڵاتێكیان نیه‌."},{"id":35,"translation":"[ عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ (٣٥) ] ئه‌م باوه‌ڕدارانه‌ له‌سه‌ر ئه‌و جۆلانه‌و شوێنه‌ به‌رزانه‌دا دانیشتوونه‌ ته‌ماشای نازو نیعمه‌ته‌كانی به‌هه‌شت ئه‌كه‌ن، یان ته‌ماشای دوژمنانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌ناو دۆزه‌خدا كه‌ سزا ئه‌درێن، یاخود ته‌ماشای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كه‌ خۆشترین نازو نیعمه‌ت بریتییه‌ له‌ بینینی خوای گه‌وره‌و ته‌ماشا كردنی خوای گه‌وره‌."},{"id":36,"translation":"[ هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٣٦) ] ئایا كافران سزا درانه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌یانكرد گاڵته‌و سووكایه‌تیان به‌ باوه‌ڕداران ئه‌كرد، واته‌: به‌ڵێ به‌ دڵنیایی خراپترین و سه‌ختترین سزا درانه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌نجامیان ئه‌دا، وه‌ خوای گه‌وره‌ تۆڵه‌ له‌ كافران ئه‌سه‌نێ بۆ باوه‌ڕداران، والله أعلم."}]},{"id":84,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئینشیقاق) (واته‌: له‌ت بوون) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٢٥) ئایه‌ته‌ (ئه‌بو رافع) ئه‌فه‌رمووێ: له‌ دوای (ئه‌بو هوڕه‌یره‌وه‌) نوێژی عیشامان كرد سووره‌تی (ئینشیقاق)ی خوێند (إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ) ئایه‌تی سه‌جده‌ی تیایه‌ گه‌یشته‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ سه‌جده‌ی برد، پێم وت: بۆچی سه‌جده‌ت برد؟ فه‌رمووی: له‌ پشت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نوێژم كردووه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌جده‌ی بردووه‌، بۆیه‌ منیش به‌رده‌وام بگه‌مه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ سه‌جده‌ ئه‌به‌م تا له‌ رۆژى قیامه‌ت ئه‌گه‌م به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ (١) ] كاتێك ئاسمان له‌ت ئه‌بێ بۆ دابه‌زینی مه‌لائیكه‌ته‌كان، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ نیشانه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت."},{"id":2,"translation":"[ وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات له‌و له‌ت بوونه‌داو له‌ خۆیه‌وه‌ له‌ت نه‌بووه‌ [ وَحُقَّتْ (٢) ] وه‌ حه‌قی خۆیه‌تی و شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو شت و هه‌موو كه‌سێك ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵن بۆ خوای گه‌وره‌ به‌تایبه‌تی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا."},{"id":3,"translation":"[ وَإِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ (٣) ] وه‌ كاتێك كه‌ زه‌وی ڕائه‌خرێ و ته‌خت ئه‌كرێ و فراوان ئه‌كرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شاخه‌كان تیایدا هه‌ڵكه‌ندراون و هیچ به‌رزى و نزمییه‌ك له‌ زه‌ویدا نامێنێ و هه‌مووی یه‌ك پارچه‌یه‌و ته‌خت و ڕێكه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَأَلْقَتْ مَا فِيهَا وَتَخَلَّتْ (٤) ] وه‌ زه‌وی هه‌موو مردووه‌كانى ناوی فڕێ ئه‌داته‌ ده‌ره‌وه‌و به‌ڕائه‌تیان لێ ئه‌كات و خۆی لێیان خاڵی ئه‌كات بۆ ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌ست پێ بكات."},{"id":5,"translation":"[ وَأَذِنَتْ لِرَبِّهَا وَحُقَّتْ (٥) ] وه‌ زه‌ویش كاتێك ئه‌م كاره‌ ده‌كات له‌ خۆیه‌وه‌ ئه‌و شته‌ی نه‌كردووه‌ به‌ڵكو ئه‌میش گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌و ملكه‌چ بووه‌ بۆ فه‌رمانی خوا، وه‌ مافی خۆیه‌تی و شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گوێ بگرێ و گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چ بێت و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بكات."},{"id":6,"translation":"[ يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ (٦) ] ئه‌ی مرۆڤ ئێوه‌ هه‌ر هه‌مووتان به‌ موسڵمان و كافره‌وه‌ له‌ دونیادا له‌ هه‌وڵ و تێكۆشاندان و به‌ره‌و گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ڕۆن وه‌ هه‌ر ئه‌بێ بگه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌، ئیتر ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌ی باش بكه‌ن یان خراپ ئه‌گه‌ن به‌ خوای گه‌وره‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ پاداشت یان سزاتان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانتان، واته‌: ئێوه‌ هه‌ر هه‌وڵ ئه‌ده‌ن با هه‌وڵ و تێكۆشان و ماندوو بوونتان له‌ چاكه‌و خێرو عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌دا بێت."},{"id":7,"translation":"{باوه‌ڕداران كتابیان به‌ ده‌ستى راست پێ ده‌درێت} [ فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ (٧) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كتابیان به‌ده‌ستى ڕاستیان پێ ئه‌درێ كه‌ باوه‌ڕدارانن."},{"id":8,"translation":"[ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا (٨) ] ئه‌مانه‌ حسابێكی سووك و ئاسانیان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ، حسابی سووك و ئاسان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كرده‌وه‌كانیان یان تاوانه‌كانیان نیشان ئه‌درێ وه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش ئه‌بێ، دوو به‌ دوو پێی ئه‌فه‌رمێ: ئه‌ی عه‌بدی خۆم له‌ فڵانه‌ ڕۆژ ئه‌م تاوان و خراپانه‌ت كردووه‌و كه‌س نه‌یزانیوه‌ ئه‌وه‌ ئێستا منیش لێت خۆشبووم، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: (هه‌ر كه‌سێك موناقه‌شه‌ی حسابی له‌گه‌ڵدا بكرێ و لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئیلا سزا ئه‌درێ)، عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت) فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ نیه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: كه‌سانێك هه‌ن خوای گه‌وره‌ حسابێكی سووك و ئاسانیان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات؟ فه‌رمووی: (نه‌خێر ئه‌وه‌ حساب و لێپرسینه‌وه‌ نیه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها نیشاندانه‌ به‌ڵكو هه‌ر كه‌سێك موحاسه‌به‌ بكرێ و لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئیلا سزا ئه‌درێ و ڕزگاری نابێ، به‌ڵكو حسابه‌ ئاسانه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ تاوان و خراپه‌كانی نیشان ئه‌دات وه‌ لێی خۆش ئه‌بێ)، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ حَاسِبْنِي حِسَابًا يَسِيرًا) (صحيح ابن حبان: ٧٣٧٢ , مسند الإمام أحمد: ٢٤٢٦١ , وصححه الألباني في المشكاة: ٥٥٦٢، وصحيح موارد الظمآن: ٢١٨٨) . واته‌: خوایه‌ حسابێكی سووك و ئاسانم له‌گه‌ڵدا بكه‌، واته‌: لێم خۆشبه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَيَنْقَلِبُ إِلَى أَهْلِهِ مَسْرُورًا (٩) ] ئه‌مانه‌ كه‌ حسابی سووك و ئاسانیان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ وه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆش ئه‌بێ به‌ دڵخۆشیه‌وه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو كه‌سوكارو خێزانه‌كانی خۆیان وه‌ بۆ لای حۆریه‌كان كه‌ بۆیان دانراوه‌ له‌ به‌هه‌شتدا، وه‌ خۆشحاڵن كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبووه‌و كردوویانێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌و ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ی پێ به‌خشیوون."},{"id":10,"translation":"{كافران كتابیان به‌ ده‌ستى چه‌پیان پێ ده‌درێت } [ وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ وَرَاءَ ظَهْرِهِ (١٠) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كتابه‌كانیان له‌ پشته‌وه‌ پێ ئه‌درێ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ستی ڕاستیان كۆت و زنجیر كراوه‌و به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ گه‌ردنیانه‌وه‌ له‌ پشته‌وه‌ به‌ده‌ستی چه‌پیان كتابه‌كانیان پێ ئه‌درێ."},{"id":11,"translation":"[ فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا (١١) ] ئه‌مانه‌ دوعای تیاچوون و له‌ناوچوون ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: هاوارو تیاچوون بۆ خۆمان، یان خۆزگه‌ له‌ناوچووینایه‌و زیندوو نه‌بووینایه‌ته‌وه‌."},{"id":12,"translation":"[ وَيَصْلَى سَعِيرًا (١٢) ] وه‌ ئه‌مانه‌ ئه‌چنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خى سووتێنه‌ره‌وه‌و له‌ناو دۆزه‌خدا ئه‌سووتێن."},{"id":13,"translation":"[ إِنَّهُ كَانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُورًا (١٣) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ له‌ دونیادا له‌ناو كه‌سوكاری خۆیاندا دڵخۆش بوون به‌ تاوانه‌وه‌ تاوانیان ئه‌كردو سه‌رپێچی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد بیریان له‌سه‌ره‌نجامه‌كه‌ی نه‌ئه‌كرده‌وه‌، وه‌ زۆر دڵخۆش و كه‌یف خۆش بوون له‌و كاتانه‌ی كه‌ به‌ تاوان و به‌سه‌رپێچی به‌سه‌ریان ئه‌برد، (ئه‌و دڵخۆشییه‌ كه‌مه‌ توشى خه‌فه‌تى درێژو به‌رده‌وامى كردن)."},{"id":14,"translation":"[ إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ (١٤) ] ئه‌وان گومانیان وابوو كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ناگه‌ڕێنه‌وه‌و زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌و گه‌ڕاندنه‌وه‌ نیه‌."},{"id":15,"translation":"[ بَلَى ] به‌ڵێ لێپرسینه‌وه‌و زیندوو كردنه‌وه‌ هه‌یه‌ [ إِنَّ رَبَّهُ كَانَ بِهِ بَصِيرًا (١٥) ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگاری زۆر بینه‌ره‌و هه‌موو كرده‌وه‌كانی بینیوه‌و ئاگای له‌ هه‌موویه‌تی و هه‌مووی نووسراوه‌و پارێزراوه‌، وه‌ له‌سه‌ر هه‌مووی لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێت."},{"id":16,"translation":"[ فَلَا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ (١٦) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ (شه‌فه‌ق) كه‌ بریتییه‌ له‌ ڕۆژ، هه‌موو ڕۆژ كه‌ دونیا ڕووناكه‌و ڕووناكی خۆره‌كه‌ لێی ئه‌دا، یاخود مه‌به‌ست پێی (الشفَقُ الأَحْمَر) ه‌ له‌ دوای خۆرئاوا بوون له‌ دوای مه‌غریب تا كاتی نوێژی عیشا دێت له‌و كاته‌دا ده‌رئه‌كه‌وێ، خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌و شه‌فه‌قه‌ به‌و سووراییه‌ له‌ دوای خۆرئاوا بوون تا كاتی نوێژی عیشا."},{"id":17,"translation":"[ وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ (١٧) ] وه‌ سوێند بێت به‌ شه‌و كاتێك كه‌ شه‌و دێت هه‌موو شتێك له‌ خۆیدا كۆ ئه‌كاته‌وه‌و هه‌موو شت و گیانله‌به‌رێك ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شوێنی خۆی، واته‌: شه‌و هه‌موو شتێك كۆ ئه‌كاته‌وه‌ له‌ خۆیدا."},{"id":18,"translation":"[ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ (١٨) ] وه‌ سوێند بێ به‌ مانگ كاتێك كه‌ كامڵ ئه‌بێ، واته‌: مانگی چوارده‌ كه‌ مانگه‌كه‌ ته‌واو كامڵ ئه‌بێ خوای گه‌وره‌ سوێندی پێ ئه‌خوات."},{"id":19,"translation":"[ لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ (١٩) ] ئێوه‌ حاڵ له‌ دوای حاڵ به‌سه‌رتاندا تێ ئه‌په‌ڕێ، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خۆی ته‌فسیری ئه‌م ئایه‌ته‌ ئه‌كات كه‌ ابن عه‌باس ئه‌فه‌رمووێ: {حَالًا بَعْدَ حَالٍ} (أخرجه البخاري في التفسير - تفسير سورة الانشقاق: ٨ / ٦٩٨) ئه‌و له‌ پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - بیستوویه‌تى، واته‌: ئێوه‌ سه‌ره‌تا دڵۆپه‌ ئاوێكن پاشان ئه‌بنه‌ خوێنێكی مه‌یوو، ئینجا ئه‌بنه‌ پارچه‌ گۆشتێك، تا له‌ دایك ئه‌بن دوایی منداڵن دوایی گه‌نجن دوایی پیرن تا ئه‌مرن، حاڵ به‌سه‌ر حاڵ به‌سه‌ر ئێوه‌دا تێ ئه‌په‌ڕێ، یاخود له‌ دونیادا جاری وا هه‌یه‌ فه‌قیرن و دوای فه‌قیری و هه‌ژاری ده‌وڵه‌مه‌ندی دێت، دوای ناخۆشی خۆشی دێت، دوای ده‌وڵه‌مه‌ندی فه‌قیری دێت یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، دوای له‌شساغی نه‌خۆشی دێت، ئێوه‌ به‌رده‌وام له‌ گۆڕاندان حاڵ له‌ دوای حاڵ، یاخود مه‌به‌ست پێی قیامه‌ته‌ كه‌سانێك له‌ دونیادا ده‌وڵه‌مه‌ندو ده‌سه‌ڵاتدار بوونه‌ له‌ قیامه‌تدا له‌ دۆزه‌خدان، وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كه‌سانێك له‌ دونیادا نزم و فه‌قیرو هه‌ژار بوونه‌ له‌ قیامه‌تدا له‌ به‌هه‌شتدان، واته‌: به‌رده‌وام ئێوه‌ له‌ گۆڕانكاریدان حاڵ له‌ دوای حاڵ تا به‌ره‌و به‌هه‌شت یان به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌كرێن."},{"id":20,"translation":"[ فَمَا لَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٢٠) ] ئه‌وه‌ كافران چیانه‌و چی ڕێگریان لێ ئه‌كات كه‌ ئیمان بێنن؟ بۆ ئیمان ناهێنن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو هۆكاره‌كانی ئیمان هێنان له‌به‌ر ده‌ستیاندایه‌ ئیمان به‌خوای گه‌وره‌و به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێنن."},{"id":21,"translation":"[ وَإِذَا قُرِئَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنُ لَا يَسْجُدُونَ (٢١) ] وه‌ كاتێك كه‌ قورئانی پیرۆزیان بۆ ئه‌خوێندرێته‌وه‌ سوجده‌ نابه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌، مه‌به‌ست پێی سوجده‌ی تیلاوه‌یه‌ له‌و شوێنانه‌ی كه‌ له‌ قورئاندا دیاریكراوه‌ سوجده‌ی تیلاوه‌ نابه‌ن، كه‌ گه‌یشتی به‌و ئایه‌تانه‌ سوجده‌ی تیلاوه‌ به‌ری وه‌كو ڕێزو به‌گه‌وره‌زانین بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌و شوێنانه‌دا سوجده‌ی بردووه‌."},{"id":22,"translation":"[ بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُكَذِّبُونَ (٢٢) ] به‌ڵكو كافران سروشتیان وایه‌ به‌رده‌وام ئه‌وان ڕۆژی دوایی و زیندوو بوونه‌وه‌و ئه‌و شتانه‌ به‌درۆ ئه‌زانن."},{"id":23,"translation":"[ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُوعُونَ (٢٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زاناتره‌ كه‌ ئه‌وان له‌ دڵیاندا له‌ سینگیاندا چیان شاردۆته‌وه‌ له‌ به‌درۆ زانین و كرده‌وه‌ی خراپ و نیه‌تی خراپ و پیلان و نه‌خشه‌ دانانی خراپ."},{"id":24,"translation":"[ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - موژده‌یان بده‌رێ به‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاری بۆ داناون."},{"id":25,"translation":"[ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ (٢٥) ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) ئه‌وانه‌ سزا نادرێن به‌ڵكو ئه‌مانه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی ته‌واویان بۆ هه‌یه‌ كه‌ لێی كه‌م ناكرێ، وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكى نه‌بڕاوه‌و هه‌میشه‌یی و به‌رده‌وامه‌، والله أعلم."}]},{"id":85,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (بروج) (واتە: ئەستێرەكان) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (بروج) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (بروج) (٢٢) ئایەتە. ٣- سورەتى (بروج) زنجیرەى هەشتاو پێنجەمە لە ریزبەندی لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (بروج) لە دواى سورەتى شەمس دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى سورەتى (بروج) بەشێوەیەكى سەرەكى باسی بابەتەكانى بیروباوەڕو عەقیدە دەكات، وە تێیدا باسی روداوو بەسەرهاتى (اصحاب الاخدود) دەكات، كە بریتییە لە خۆبەخت كردن لە پێناو ئەو عەقیدەو بیروباوەڕە كە هەر كەسێك خاوەنى بیروباوەڕێكى راست و دروست بێت ئەوە بێگومان رزگارى دەبێت لە گشت ئازارو مەینەتى و ناڕەحەتییەكانى رۆژى دوایی. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە ئاسمانەكان وە سوێند بێ بە بروج, كە مەبەست پێی ئەستێرە گەورەكانە, یاخود شوێنی ئەستێرەكانە, یاخود ئەو ئاسمانانەی كە خوای گەورە زۆر بەجوانی دروستی كردوون, یاخود ئەو كۆشكانەی كە لە ئاسماندا هەیە، یاخود مەبەست پێی شوێن و مەنزیلی خۆرو مانگە كە دوانزە بورجە كە خۆر لە هەر یەكێكیاندا بە مانگێك ئەڕوات ئەمە ئەكاتە دوانزە مانگەكە، وە مانگیش لە هەر یەكێكیاندا بە دوو ڕۆژو یەك لەسەر سێی ڕۆژێك ئەڕوات كە ئەكاتە بیست و هەشت مەنزیلەو دوو شەویش دیار نامێنێ ئەوە سی شەوەكە ."},{"id":2,"translation":"[ وَالْيَوْمِ الْمَوْعُودِ (٢) ] وە خوای گەورە سوێند ئەخوات بە ڕۆژی بەڵێن و وەعد پێدراو كە بریتییە لە ڕۆژی قیامەت ."},{"id":3,"translation":"[ وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ (٣) ] وە سوێند ئەخوات بە شایەت و شایەت لەسەردراو, شایەتەكە چەند تەفسیرێكی بۆ كراوە لەوانە شایەت مەبەست پێی ڕۆژی جومعەیە، یاخود مەبەستی پێی ئادەمیزادە كە ئێمە خۆمان شایەتی لەسەر خۆمان ئەدەین, یاخود مەبەست پێی پێغەمبەری خوایە صلى الله علیه وسلم كە شایەتی ئەدات لەسەر خەڵكی, یاخود مەبەست خوای گەورەیە كە شایەتە بەسەر هەموومانەوە, وە وتراوە: ڕۆژی عەرەفەیە، یاخود وتراوە: ڕۆژی جەژنی قوربانە, ئەم تەفسیرانە كراوە بۆ (شَاهِدٍ), مەشهودەكە ئەووترێ: مەبەست پێی ڕۆژی عەرەفەیە زیاتر ڕۆژی عەرەفە باسكراوە لەگەڵ ڕۆژی قیامەتدا, پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم خۆی تەفسیری ئەكات و ئەفەرمووێ: (الْيَوْمِ الْمَوْعُودِ) ڕۆژی قیامەتە (وَشَاهِدٍ) ڕۆژی جومعەیە (وَمَشْهُودٍ) ڕۆژی عەرەفەیە, وە چەند تەفسیرێكی تریشی بۆ كراوە."},{"id":4,"translation":"بەسەرهاتى هاوەڵانى چاڵەكە [ قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ (٤) ] (قُتِلَ) واتە: نەفرەتیان لێ بێ (أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ) ئەوانەی كە چاڵەكەیان هەڵكەندو ئاگرێكی گەورەیان تیادا كردەوەو باوەڕدارانیان تاقیكردەوە بەوەی كە ئەگەر هەر كەسێك لە موسڵمان بوونی پەشیمان نەبێتەوەو نەگەڕێتەوە بۆ پەرستنی پاشا ئەوە ئەیخەینە ناو ئەو ئاگرەو ئەیسووتێنین، كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بەدرێژی چیرۆكەكەیانى باس كردووەو لە صەحیحی موسلیمدا هاتووە، هەیە لە زانایانى تەفسیر ئەفەرموون: خەڵكى فارس بوونە، یاخود خەڵكی حەبەشە بوونە، یان بەنی ئیسرائیل بوونە، یان خەڵكی یەمەن بوونە، هەر شوێنێك لەمانە بێت پاشایەك هەبووەو خەڵكەكە لێی هەڵگەڕاونەتەوەو وازیان لە پەرستنی ئەو پاشایە هێناوەو بەتاك و تەنها خوای گەورەیان پەرستووە، ئەویش خەڵكەكەی بەو شێوازە تاقیكردۆتەوە كە ئەگەر نەگەڕێنەوە بۆ پەرستنی خۆم ئەبێ بچنە ناو ئەو ئاگرەوەو یەك یەك سووتاندوونی، تا ئافرەتێك منداڵێكی بچووكی پێ بووە لەبەر منداڵەكەی دوودڵ بووە بە ئیزنی خواى گەورە منداڵەكە هاتۆتە قسە و وتوویەتی: ئەی دایكە تۆ لەسەر حەقیت ئارام بگرەو خۆت هەڵدەرە ناوی ئەویش خۆی هەڵداوەتە ناوی ."},{"id":5,"translation":"[ النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ (٥) ] كە ئاگرێكیان كردەوە كە ئاگرەكە دارێكی یەكجار زۆریان تێی كردو گڕو بڵێسەیەكی یەكجار زۆری هەبوو ."},{"id":6,"translation":"[ إِذْ هُمْ عَلَيْهَا قُعُودٌ (٦) ] كاتێك كە خۆیان پاشاو وەزیرەكان و دارودەستەكەی دانیشتبوون لەسەر كورسی سەیریان ئەكردن ."},{"id":7,"translation":"[ وَهُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ (٧) ] وە خۆشیان لەوەى كە بە باوەڕدارانیان ئەكرد ئامادەبوون و دانیشتبوون، یاخود لە ڕۆژی قیامەتدا خۆیان شایەتی لەسەر خۆیان ئەدەن و دەست و پێ و ئەندامەكانی تری لەشیان شایەتییان لەسەر ئەدەن كە ئەمانە بەناحەق ئەو موسڵمانانەیان سووتاندووە ."},{"id":8,"translation":"[ وَمَا نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ (٨) ] وە سزای ئەم باوەڕدارانەیان نەداو تۆڵەیان لێنەسەندن تەنها لەبەر ئەوە نەبێت كە ئیمانیان بە خوای گەورە هێنابوو كە خوایەكە زۆر بەعیززەتە و زۆر حەمدو سوپاسكراوە لە هەموو حاڵەتێكدا ."},{"id":9,"translation":"[ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوایەك كە هەرچی موڵكی ئاسمانەكان و زەوییەكان و نێوانیان هەیە هەمووی موڵكی خۆیەتى [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٩) ] وە خوای گەورە شاهیدە بەسەر هەموو شتێكەوەو ئاگادارەو هیچ شتێك لە خوای گەورە ناشاردرێتەوە، واتە: كاتێك كە ئێوە وا لە باوەڕداران ئەكەن خوای گەورە ئاگای لێتانە ئەمە هەڕەشەیەكی سەختە بۆ ئەو كەسانە كە باوەڕدارانیان سووتاند, وە بەڵێنیشە بۆ باوەڕداران كە خوای گەورە ئاگای لێتانە وا نەزانن كە خوای گەورە بێ ئاگایە لەوەی كە ئێوە چیتان لێ ئەكرێ چاوەڕوانی پاداشتی گەورەی خوای گەورە بن لە بەهەشتدا."},{"id":10,"translation":"خواى گەورە بانگى كافران دەكات بۆ تەوبە كردن [ إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا ] ئەو كەسانەی كە باوەڕدارانیان تاقیكردەوەو سووتاندیانن بە ئاگر وە پاشان تەوبەشیان نەكردو پەشیمان نەبوون لەو كارەیان كە باوەڕدارانیان سووتاند وتیان: یان ئەبێ بگەڕێنەوە بۆ پەرستنی پاشا یان ئەوەتا ئەتانسووتێنین هەڵبژاردەیەكی تریان پێ نەدان پاشان تەوبەیان نەكرد, (حەسەنی بەسری) ئەفەرمووێ: (تەماشای ئەم كەرەم و جودو ڕەحم و بەزەیی و ڕێزەی خوای گەورە بكەن ئەوان دۆستانی خوای گەورە ئەسووتێنن بە ئاگر, خوای گەورە بانگیان ئەكات و ئەفەرمووێ: وەرن تەوبە بكەن بۆ ئەوەی لێتان خۆش بم بەڵام ئەوان تەوبەیان نەكرد!!) [ فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ ] ئەمانە ئاگری دۆزەخیان بۆ هەیە، لەناو دۆزەخدا خوای گەورە تۆڵەیان لێ ئەسەنێ و بە ئاگری دۆزەخ ئەیانسووتێنێ [ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَرِيقِ (١٠) ] سەرەڕای ئەوە سزایەكی سووتێنەری تریشیان بۆ هەیە لەبەر ئەوەی سزای خوای گەورە هاوشێوەی كردەوەی مرۆڤە, لە دونیا ئەمان باوەڕدارانیان سووتاند خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەت لە ئاگری جەهەننەمدا ئەیانسووتێنێ ."},{"id":11,"translation":"[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] بە دڵنیایی ئەو كەسانەی كە ئیمانیان هێناوەو كردەوەی چاكیان كردووە وەكو ئەم باوەڕدارانە ئەمانە خوای گەورە ئەیانخاتە بەهەشتەوە كە پڕە لە باخ و باخات و جۆگەلە ئاو بە ژێر دارو خانووەكانیاندا ئەڕوات خوای گەورە بۆی ئامادە كردوون، (كردەوەى چاك ئەوەیە بۆ خوا بێت و بۆ ریا نەبێت، وە لەسەر سوننەت بێت و بیدعە نەبێت) [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ (١١) ] ئا ئەمە بردنەوەی هەرە گەورەو تەواوە كە مرۆڤ بچێتە ناو بەهەشتەوە كە هیچ بردنەوەیەك وەك ئەمە نییە ."},{"id":12,"translation":"[ إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ (١٢) ] بەڕاستی تۆڵە سەندنەوەی پەروەردگارت زۆر سەخت و قورسە بۆ ئەو كەسانەی كە سەرپێچی فەرمانی خوای گەورە ئەكەن ."},{"id":13,"translation":"[ إِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَيُعِيدُ (١٣) ] وە هەر خوای گەورە سەرەتا دروستكراوەكان دروست ئەكات و دواتریش لە ڕۆژی قیامەت سەرلەنوێ دروستیان ئەكاتەوە لە پاش مردن وە ئەیانگەڕێنێتەوە چۆن سەرەتا دروستی كردبوون ."},{"id":14,"translation":"[ وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ (١٤) ] وە خوای گەورە زۆر لێخۆشبووە بۆ تاوانی بەندەكانی، هەر كەسێك تاوانى كرد تەوبە بكات و بۆ لای خوای گەورە بگەڕێتەوەو پەشیمان بێتەوەو دەست لە تاوان هەڵگرێت و عەزیمەتى هەبێت نەگەڕێتەوە سەرى ئەوا خوای گەورە زۆر لێخۆشبووەو لە تاوانەكانیان ئەبوورێت، وە خۆشەویستی زۆری هەیە بۆ بەندە گوێڕایەڵەكانی و دۆستانی خۆی ئەوانەی گوێڕایەڵی و عیبادەتی خوای گەورە ئەكەن ."},{"id":15,"translation":"[ ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ (١٥) ] وە خوای گەورە خاوەن عەرشی پیرۆزە، بە (ضەم)ى مەجیدەكە ئەخوێندرێتەوە (ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ) واتە: سیفەتی خوای گەورەیە, وە بە جەڕیش (ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدِ) سیفەتی عەرشەكەیە، خوای گەورە خۆی پیرۆزە یان عەرشەكەی پیرۆزە، وە هەردوو ماناكە تەواوە, خۆیشى و عەرشەكەی مەجیدو پیرۆزو بەڕِێزن."},{"id":16,"translation":"[ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ (١٦) ] خوای گەورە هەر شتێكی بوێ ئەنجامی ئەدات هیچ كەسێك نییە كە خوای گەورە بگەڕێنێتەوە لە كارێك كە بیەوێ ئەنجامی بدات ."},{"id":17,"translation":"[ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ (١٧) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئایا هەواڵ و بەسەرهاتی ئەو سەربازە زۆر كافرانەت بۆ هاتووە كە بۆ كوشتاری پێغەمبەرانیان كۆبوونەوە كە خوای گەورە چۆن لەناوی بردن ."},{"id":18,"translation":"[ فِرْعَوْنَ وَثَمُودَ (١٨) ] مەبەست پێی بەسەرهاتی قەومی فیرعەونە كە خۆی و سەربازانی بۆ موسا صلى الله علیه وسلم كۆبوونەوە, وە قەومی ثەمودیش كە بۆ صاڵح پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم كۆبوونەوە كە خوای گەورە چۆن سزای دان و لەناوی بردن ."},{"id":19,"translation":"[ بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ (١٩) ] بەڵكو كافرانی قوڕەیش و سەرجەم كافران بەردەوام و هەمیشە لە بەدرۆزانین و گومان و كوفردان ."},{"id":20,"translation":"[ وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ (٢٠) ] وە خوای گەورە دەوری ئەوانی داوەو لە ژێر تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە دەرباز نابن ."},{"id":21,"translation":"[ بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ (٢١) ] بەڵكو ئەم قورئانە قورئانێكی پیرۆزو بەڕێزە ."},{"id":22,"translation":"[ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ (٢٢) ] نووسراوەتەوە لە (لوح المحفوظ) لەوێ لای خوای گەورە پارێزراوە كەس ناتوانێ دەستكاری بكات و زیادو كەمی تێ بكات و گۆڕانكاری لێ بكات, یاخود شەیتانەكان ناتوانن پێی بگەن بەڵكو پارێزراوەو خوای گەورە پاراستوویەتی، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (بروج) والحمد لله."}]},{"id":86,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (طارق) (واته‌: لێده‌ر) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٧) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ ئاسمان و ئه‌ستێره‌ گه‌شاوه‌و ڕووناكه‌كان."},{"id":2,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ (٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی (الطَّارِقِ) تاڕق چیه‌؟"},{"id":3,"translation":"[ النَّجْمُ الثَّاقِبُ (٣) ] ئه‌مه‌ ته‌فسیری تاڕقه‌ ئه‌ستێره‌یه‌كه‌ كه‌ (الثَّاقِبُ) واته‌: ڕووناكه‌و كونكه‌رو سووتێنه‌ره‌ ئه‌دا له‌ شه‌یتانه‌كان كونیان ئه‌كات و ئه‌یانسووتێنێ، وه‌ بۆیه‌ پێی ئه‌ووترێ: (الطَّارِقِ) تاڕق له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌شه‌و ده‌رئه‌كه‌وێ و به‌ڕۆژ دیار نامێنێ."},{"id":4,"translation":"{فریشته‌كان مرۆڤ ده‌پارێزن} [ إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ (٤) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامی سوێند خواردنه‌كه‌یه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ ئیلا پارێزه‌رێكی له‌سه‌ره‌ ئه‌یپارێزێ له‌ به‌ڵاو موسیبه‌ت و ئه‌و شتانه‌ كه‌ فریشته‌كانن، خوای گه‌وره‌ فریشته‌ی بۆ هه‌موو كه‌سێك داناوه‌ كه‌ ئه‌یپارێزێ له‌ كاتی به‌ڵاو موسیبه‌تدا به‌ پاراستنی خوای گه‌وره‌."},{"id":5,"translation":"[ فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ (٥) ] با مرۆڤ ته‌ماشای خۆی بكات و بزانێ چه‌ندێك لاوازه‌و له‌ چی دروستكراوه‌ بۆچی باوه‌ڕ به‌ ڕۆژی قیامه‌ت ناهێنێ كاتێك كه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروستكراوه‌."},{"id":6,"translation":"[ خُلِقَ مِنْ مَاءٍ دَافِقٍ (٦) ] مرۆڤ دروستكراوه‌ له‌ ئاوێك كه‌ ئه‌و ئاوه‌ به‌ ته‌ده‌فوق ده‌رپه‌ڕیوه‌ له‌ مه‌نی پیاو و ئافره‌ت له‌ ڕه‌حمی ئافره‌تدا جێگیرو تێكه‌ڵ ئه‌بێ وه‌ مرۆڤ له‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ دروست بووه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ تێكه‌ڵ ئه‌بێت."},{"id":7,"translation":"[ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرَائِبِ (٧) ] ئه‌و ئاوه‌ له‌ پشتی پیاو و له‌ سینگی ئافره‌ته‌وه‌ ده‌رئه‌چێت."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّهُ عَلَى رَجْعِهِ لَقَادِرٌ (٨) ] خوای گه‌وره‌ توانای هه‌یه‌ ئه‌و ئاوه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ شوێنی خۆی له‌ كوێوه‌ لێی ده‌رچووه‌ بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وێ، یاخود خوای گه‌وره‌ توانای هه‌یه‌ مرۆڤ كه‌ له‌و ئاوه‌ دروست بووه‌ سه‌رله‌نوێ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت زیندووی بكاته‌وه‌، ئه‌م مانایه‌یان نزیكترو ته‌واوتره‌، له‌ دوای مردن خوای گه‌وره‌ توانای هه‌یه‌ مرۆڤ دروست بكاته‌وه‌."},{"id":9,"translation":"[ يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ (٩) ] له‌ ڕۆژێكدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ هه‌موو نهێنییه‌كان ئاشكرا ئه‌بن و ده‌رئه‌كه‌ون و هیچ نهێنییه‌ك نامێنێ."},{"id":10,"translation":"[ فَمَا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَلَا نَاصِرٍ (١٠) ] له‌و ڕۆژه‌دا مرۆڤ خۆی هیچ هێزو توانایه‌كی نیه‌و جگه‌ له‌ خۆیشی سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانێكی نیه‌ كه‌ سه‌ری بخات و ڕزگاری بكات له‌و سزایه‌ی كه‌ ڕووی تێكردووه‌."},{"id":11,"translation":"[ وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ (١١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ ئاسمان كه‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ باران، یاخود به‌ هه‌ور كه‌ بارانی تیادایه‌، به‌رده‌وام له‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌دایه‌و دێت و ده‌ڕوات ئه‌و بارانه‌ دێنێت و ئه‌یبارێنێت كه‌ ئه‌میش ڕزقی به‌نده‌كانی تیادایه‌ ئه‌گه‌ر به‌هۆی باران نه‌بێ له‌ پاش فه‌زڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ باڵنده‌و ئاژه‌ڵانیش تیائه‌چن، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كان به‌رده‌وام دێن و ئه‌ڕۆن و ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":12,"translation":"[ وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ (١٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ زه‌ویش كه‌ له‌ت ئه‌بێ بۆ ده‌رچوونی دانه‌وێڵه‌، ئه‌و دانه‌وێڵه‌و دارو به‌رووبوومه‌ی كه‌ له‌ناو زه‌وی ده‌رئه‌چن به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌، بۆ سه‌رنج ڕاكێشانه‌ ته‌ماشای تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن."},{"id":13,"translation":"[ إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ (١٣) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ وته‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ وته‌یه‌كی حه‌قه‌، یان وته‌یه‌كی دادپه‌روه‌ره‌، یاخود جددیه‌و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌ كه‌ جیاوازی ئه‌خاته‌ نێوان حه‌ق و باتڵه‌وه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ قورئانى پیرۆز وته‌و فه‌رمووده‌و فه‌رمایشت و كه‌لامى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌)."},{"id":14,"translation":"[ وَمَا هُوَ بِالْهَزْلِ (١٤) ] ئه‌م قورئانه‌ گاڵته‌ نیه‌ به‌ڵكو له‌وپه‌ڕی جددی دایه‌."},{"id":15,"translation":"[ إِنَّهُمْ يَكِيدُونَ كَيْدًا (١٥) ] كافران ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلان دائه‌نێن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و دین و حه‌ق و قورئانه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هێناوێتی به‌ گومانی خۆیان ڕه‌تی بكه‌نه‌وه‌و به‌تاڵی بكه‌نه‌وه."},{"id":16,"translation":"[ وَأَكِيدُ كَيْدًا (١٦) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌ به‌رامبه‌ر نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وان منیش نه‌خشه‌و پیلانیان بۆ دائه‌نێم وه‌ نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وان هه‌ڵئه‌وه‌شێنمه‌وه‌."},{"id":17,"translation":"[ فَمَهِّلِ الْكَافِرِينَ ] تۆ مۆڵه‌ت به‌ كافران بده‌و په‌له‌یان لێ مه‌كه‌ من خۆم له‌ناویان ئه‌به‌م [ أَمْهِلْهُمْ رُوَيْدًا (١٧) ] ماوه‌یه‌كی كه‌م مۆڵه‌تیان پێ بده‌ دواتر من خۆم سزایان ئه‌ده‌م وه‌ له‌ناویان ئه‌به‌م، والله أعلم ."}]},{"id":87,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئه‌علا) (واته‌: بڵندترین) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٩) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان و قورباندا له‌ ڕكاتی یه‌كه‌مدا سووڕه‌تی (ئه‌علا)ی ئه‌خوێندو له‌ دووه‌مدا (غاشیه‌)ی ئه‌خوێند، وه‌ له‌ ڕۆژی جومعه‌شدا به‌هه‌مان شێوه‌، وه‌ له‌ سێ ڕكاتی كۆتایی ویتریشدا ڕكاتی یه‌كه‌می سووڕه‌تی (ئه‌علا)ی ئه‌خوێند، وه‌ له‌ دووه‌مدا (كافرون) وه‌ له‌ سێیه‌میشدا (\"قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ\" وَ\"قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ\" وَ\"قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ\") ئه‌خوێند . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى (١) ] ناوی په‌روه‌ردگاری هه‌ره‌ به‌رزت به‌ پاك ڕابگره‌ له‌ هه‌موو شتێك كه‌ شایه‌ن و گونجاو و لایه‌ق نه‌بێ به‌ خوای گه‌وره‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌م سووره‌ته‌ی بخوێندایه‌ته‌وه‌ (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) ئه‌یفه‌رموو: (سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى) وه‌ له‌ (ئیمامی عه‌لی و ابن عه‌باس)یشه‌وه‌ هاتووه‌ (خوایان لێ ڕازی بێ) كه‌ خوێندوویانه‌ فه‌رموویانه‌: (سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى)."},{"id":2,"translation":"{تواناو ده‌سه‌لآتى خواى گه‌وره‌} [ الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى (٢) ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌موو شتێكی دروست كردووه‌و ڕێكی خستووه‌و ته‌قدیری كردووه‌ وه‌كو چۆن مرۆڤی دروست كردووه‌ شێوه‌و قامه‌تێكی جوان و عه‌قڵ و تێگه‌یشتنیشی پێ به‌خشیوه‌ كه‌ له‌ شته‌كان تێبگات."},{"id":3,"translation":"[ وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى (٣) ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ته‌قدیری هه‌موو شتێكی كردووه‌و هه‌موو شتێكی به‌ ئه‌ندازه‌ی خۆی داناوه‌، بڕو ئه‌ندازه‌و جۆرو سیفات و شێوازو كاتی دیاریكراوی بۆ هه‌موو شتێك داناوه‌و هیدایه‌تی هه‌موو دروستكراوه‌كانی داوه‌، هیدایه‌تی مرۆڤ و جنی داوه‌و هه‌ردوو ڕێگای ڕاست و ڕێگای خراپی پێ ناساندوون، وه‌ هیدایه‌تی ئاژه‌ڵه‌كانی داوه‌ بۆ له‌وه‌ڕگاكان و به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان، واته‌: ته‌قدیری هه‌موو شتێكی كردووه‌و هیدایه‌تی دروستكراوه‌كانی داوه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَالَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعَى (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو جۆره‌ ڕووه‌ك و گژوگیاو له‌وه‌ڕێكى بۆ ئاژه‌ڵن ده‌ركردووه‌و سه‌وز كردووه‌."},{"id":5,"translation":"[ فَجَعَلَهُ غُثَاءً أَحْوَى (٥) ] له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و گژو گیایه‌ سه‌وزه‌ وشك ئه‌بێ وه‌ ڕه‌نگی ڕه‌ش هه‌ڵئه‌گه‌ڕێ، گژو گیا كه‌ وشك بوو ئه‌و كاته‌ ڕه‌ش ئه‌بێت."},{"id":6,"translation":"[ سَنُقْرِئُكَ فَلَا تَنْسَى (٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌شێوازێك ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ت بۆ ئه‌خوێنینه‌وه‌ وات لێ ئه‌كه‌ین كه‌ هیچی له‌بیر نه‌كه‌ی."},{"id":7,"translation":"[ إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ] ئیلا ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی لێ بێ كه‌ له‌بیری بكه‌ی، مه‌به‌ست پێی نه‌سخه‌، كه‌ هه‌ندێك ئایه‌ت هه‌یه‌ كه‌ نه‌سخ ئه‌بێته‌وه‌و ئه‌سڕێته‌وه‌ ئه‌وانه‌ له‌بیر ئه‌كه‌ی ئه‌ویش به‌ ویستی خوای گه‌وره‌، ئه‌گه‌رنا ئه‌وانه‌ی تر خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داوه‌ كه‌ جبریل به‌شێوازێك بۆی ئه‌خوێنێته‌وه‌و فێری ئه‌كات كه‌ هیچی له‌بیر نه‌كات، وه‌ هیچی له‌بیر نه‌كردووه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌سخ بووبێته‌وه‌و له‌ قورئاندا نه‌مابێت ئه‌وه‌ به‌ ئیزن و ویستی خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی له‌بیر بردبێته‌وه‌ [ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى (٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی زانایه‌و ئاگای له‌ هه‌موو شتێكه‌ كه‌ ئێوه‌ به‌ ئاشكرا بیكه‌ن یان به‌ نهێنی، نهێنی و ئاشكرا لای خوای گه‌وره‌ هه‌مووی ئاشكرایه‌و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌و ئاگاداری هه‌موو شتێكه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌ی ئێوه‌."},{"id":8,"translation":"[ وَنُيَسِّرُكَ لِلْيُسْرَى (٨) ] وه‌ هه‌رچی وته‌و كرده‌وه‌ی خێرو چاك و كرده‌وه‌ی به‌هه‌شت هه‌یه‌ بۆتی ئاسان ئه‌كه‌ین و شه‌ریعه‌تێكت بۆ دائه‌نێین كه‌ سووك و ئاسان و ڕاست و دادپه‌روه‌رو دامه‌زراو بێ هیچ گێڕی و خوارى و قورسی و گرانییه‌كی تیادا نه‌بێت."},{"id":9,"translation":"[ فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرَى (٩) ] وه‌ به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ یادی خه‌ڵكی بكه‌ره‌وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو یادخستنه‌وه‌ بۆ ئه‌وان سوودی هه‌بوو، به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سانێك دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئامۆژگاریت كردوون و ئیقامه‌ حوجه‌ت كردوون له‌ دوای ئه‌وه‌ گاڵته‌ت پێ ئه‌كه‌ن و سوود نابینن ئه‌و كاته‌ ئه‌گه‌ر یادیشیان نه‌خه‌یته‌وه‌ ئه‌وه‌ هیچ شتێكت له‌سه‌ر نیه‌ كه‌ یادخستنه‌وه‌كه‌ سوودی بۆیان نه‌بێ ئاساییه‌ كه‌ یادیان نه‌خه‌یته‌وه‌، (لێره‌یشه‌وه‌ ئه‌ده‌بی بڵاوكردنه‌وه‌ی زانستی شه‌رعی وه‌رئه‌گیرێ كه‌ به‌ كه‌سانێك نه‌ڵێی كه‌ ئه‌هل نه‌بن و سوودی لێ نه‌بینن، به‌ڵكو كه‌سانێك كه‌ سوودی لێ ببینن)."},{"id":10,"translation":"[ سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى (١٠) ] كه‌سانێك په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رئه‌گرن و بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌و یاد ئه‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ترسی خوای گه‌وره‌ له‌ دڵیاندا بێ، ئه‌وان به‌و یاد كردنه‌وه‌یه‌ زیاتر ئه‌ترسێن و زیاتر سوود وه‌رئه‌گرن."},{"id":11,"translation":"[ وَيَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى (١١) ] وه‌ كه‌سێك كه‌ به‌دبه‌خت و خراپه‌كارو كافر بێ وه‌ ڕۆچوو بێ له‌ تاوان و سه‌رپێچیدا ئه‌وان خۆیان له‌و په‌ندو ئامۆژگاری و یادخستنه‌وه‌یه‌ دوور ئه‌گرن."},{"id":12,"translation":"[ الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرَى (١٢) ] ئه‌وانه‌ ئه‌چنه‌ ناو ئاگره‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌كه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ -په‌نا به‌ خوای گه‌وره‌- ."},{"id":13,"translation":"[ ثُمَّ لَا يَمُوتُ فِيهَا وَلَا يَحْيَى (١٣) ] كافران له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا نه‌ ئه‌مرن، نه‌ئه‌ژین ژیانێك كه‌ سوودیان پێبگه‌یه‌نێت و به‌ژیان ناونابرێ، به‌ڵكو هه‌میشه‌ زیندوون به‌ڵام ئه‌وه‌ ژیان نیه‌ كه‌ ئه‌وانی تێدان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌مووی سزاو ئاگرو عه‌زابه‌ -په‌نا به‌خوای گه‌وره‌-، جۆره‌ها سزاو عه‌زاب ئه‌درێن ئه‌وه‌ ژیانی پێ ناووترێ به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌هلی ته‌وحید بێ و موسڵمان بێ و شه‌ریكی بۆ خوا دانه‌نابێ بچێته‌ دۆزه‌خیشه‌وه‌ له‌ دۆزه‌خدا وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وان له‌ناو دۆزه‌خدا ئه‌مرن و ئه‌بن به‌ خه‌ڵوزو ڕه‌ژوو وه‌كو ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ بۆیان، وه‌ دواتر ده‌رئه‌كرێن و ئه‌خرێنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ له‌ ئاوی حه‌یات ئاویان پیادا ئه‌كرێ له‌لای به‌هه‌شت ئه‌وكاته‌ ئه‌ڕوێنه‌وه‌ هه‌روه‌كو چۆن دانه‌وێڵه‌ له‌ په‌نای ئاودا ئه‌ڕوێت به‌و شێوازه‌ ئه‌ڕوێنه‌وه‌، ئه‌ویش ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ موسڵمانان ئه‌وانه‌ی ئه‌هلی ته‌وحیدن ئه‌گه‌ر بچنه‌ دۆزه‌خیش له‌ دۆزه‌خدا دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سزا ئه‌درێن و ئه‌سووتێن و ئه‌بن به‌خۆڵه‌مێش و ئه‌مرن له‌ناو دۆزه‌خداو دواتر ده‌رئه‌كرێن."},{"id":14,"translation":"[ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى (١٤) ] به‌دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوو بوونه‌ كه‌ دڵ و ده‌روونیان پاك كردۆته‌وه‌ له‌ هه‌موو ڕه‌وشتێكی نزم و خراپ، وه‌ هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان شوێن شه‌ریعه‌ت و ڕه‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ كردووه‌، یاخود ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زه‌كاتی ماڵیان ئه‌ده‌ن سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون، وه‌ ئیمامی (عومه‌ری كوڕی عبدالعزیز) به‌ سه‌رفتره‌ ته‌فسیری ئه‌كردو فه‌رمانى ئه‌كرد كه‌ خه‌ڵكی سه‌رفتره‌ ده‌ربكه‌ن و ئه‌م ئایه‌ته‌ی ئه‌كرده‌ به‌ڵگه‌ (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى)."},{"id":15,"translation":"[ وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى (١٥) ] وه‌ ناوی په‌روه‌ردگاری بهێنێت و له‌ یادى بێت و زیكری خوای گه‌وره‌ بكات، وه‌ نوێژه‌كانی بكات، مه‌به‌ست پێی پێنج نوێژه‌ فه‌رزه‌كه‌یه‌ نوێژه‌ فه‌رزه‌كانی ئه‌نجام بدا، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی نوێژی جه‌ژنه‌، نوێژی جه‌ژنی بكات."},{"id":16,"translation":"[ بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا (١٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ ژیانی دونیا پێش ئه‌خه‌ن و گرنگی و بایه‌خ به‌ ژیانی دونیا ئه‌ده‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ دونیا بێ نرخ و فانییه‌و له‌ناو ئه‌چێ و كۆتایی پێ دێت ئێوه‌ گرنگی به‌ ژیانی دونیا ئه‌ده‌ن."},{"id":17,"translation":"{قیامه‌ت باشتره‌ له‌ دونیا} [ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى (١٧) ] له‌ كاتێكدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت باشتره‌و ئه‌مێنێته‌وه‌و هه‌میشه‌ییه‌ چۆن ئه‌بێ ئێوه‌ گرنگی و بایه‌خ به‌ دونیایه‌كی فانی بده‌ن وه‌ قیامه‌تێك كه‌ باشتره‌و ئه‌جرو پاداشتی یه‌كجار زۆری تیادایه‌ پشت گوێی بخه‌ن و له‌بیری بكه‌ن، واته‌: نابێ وابێ."},{"id":18,"translation":"[ إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى (١٨) ] ئه‌م شتانه‌ كه‌ مه‌به‌ست پێی ئه‌م سووره‌ته‌یه‌ له‌ په‌ڕاوه‌كانی پێشتردا بۆ پێغه‌مبه‌رانی تریش هاتووه‌و ئه‌م بابه‌تانه‌ی تیادا بووه‌، یاخود تایبه‌ت (إِنَّ هَذَا) ئه‌مه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌م ئایه‌تانه‌ (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى (١٤) وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى (١٥) بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا (١٦) وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى (١٧)) ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌رفرازن كه‌ زه‌كاتی ماڵیان ئه‌ده‌ن یان نه‌فسی خۆیان پاك ئه‌كه‌نه‌وه‌و نوێژه‌ فه‌رزه‌كانیان ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌مانه‌ له‌ په‌ڕاوه‌كانی پێشتریشدا هاتووه‌و باسی ئه‌وه‌ كراوه‌ كه‌ بایه‌خدان به‌ قیامه‌ت باشتره‌ له‌ گرنگی و بایه‌خدان به‌ دونیا."},{"id":19,"translation":"[ صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى (١٩) ] له‌ صه‌حیفه‌و په‌ڕاو و كتابه‌كانی ئیبراهیم و موسادا ئه‌م شتانه‌ هاتووه‌و گرنگی و بایه‌خی پێدراوه‌ بۆیه‌ له‌و كتێبانه‌ی پێغه‌مبه‌رانی تریشدا باسی ئه‌م بابه‌تانه‌ كراوه‌، واته‌: شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی موسڵمان گرنگی و بایه‌خی پێ بده‌ن، والله أعلم ."}]},{"id":88,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (غاشیه‌) (واته‌: داپۆشه‌ر) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٢٦) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ نوێژی جه‌ژنی ڕه‌مه‌زان و جه‌ژنی قوربان و ڕۆژانی جومعه‌دا له‌ ڕكاتی یه‌كه‌مدا سووڕه‌تی (ئه‌علا)ی ئه‌خوێند وه‌ له‌ ڕكاتی دووه‌مدا سووڕه‌تی (غاشیه‌)ی ئه‌خوێند . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ (١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا هه‌واڵ و به‌سه‌رهاتی غاشیه‌ت بۆ هاتووه‌ یاخود [ هَلْ ] به‌ ماناى (قَد) دێت، واته‌: به‌دڵنیایی بۆت هاتووه‌و خوای گه‌وره‌ بۆی باسكردووى (الْغَاشِيَةِ) ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت، پێی ئه‌ووترێ: (الْغَاشِيَةِ) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ ناخۆشی و ترسناكییه‌كانی هه‌موو خه‌ڵكی ئه‌گرێته‌وه‌و دایانئه‌پۆشێ."},{"id":2,"translation":"[ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ (٢) ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كۆمه‌ڵێك ڕوو كه‌ ڕووی كافران و بێ باوه‌ڕانه‌ زه‌لیل و شۆڕه‌و سزاو ئازاری پێوه‌ دیاره‌."},{"id":3,"translation":"[ عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ (٣) ] ئه‌مه‌ ڕووی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ له‌ دونیادا كارو كرده‌وه‌ی زۆریان كردووه‌و خۆیان ماندوو كردووه‌ به‌ڵام ته‌نها ماندووبوونیان بۆ ماوه‌ته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كرده‌وه‌كانیان به‌ گوێره‌ی شه‌ریعه‌ت نه‌بووه‌و له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر نه‌بووه‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌مه‌ كافران و بیدعه‌چیانیش ئه‌گرێته‌وه‌، هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌كانی له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌بێت و بیدعه‌ بێ خوای گه‌وره‌ لێی قبووڵ ناكات و ته‌نها ماندووبوونی بۆ ئه‌مێنێته‌وه‌و له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا په‌شیمان ئه‌بێ وه‌ سزا ئه‌درێ له‌سه‌ر ئه‌و بیدعانه‌ی كه‌ كردوویه‌تی."},{"id":4,"translation":"[ تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً (٤) ] هیچ پاداشتێكی نیه‌ به‌ڵكو ئه‌چێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ كه‌ ئاگرێكه‌ سووتێنه‌ره‌، ئیمامی عومه‌ر (خوای لێ ڕازی بێ) به‌ڵای په‌رستگای قه‌شه‌یه‌كدا تێپه‌ڕی بانگی كرد ئه‌ی قه‌شه‌؟ ئه‌ویش هاته‌ ده‌ره‌وه‌، ئیمامی عومه‌ر ته‌ماشای كردو ده‌ستی به‌گریان كرد، وتیان: ئه‌ی ئه‌میری ئیمانداران بۆچی گریای؟ چی تۆی هێنایه‌ گریان؟ فه‌رمووی: ئه‌م ئایه‌ته‌م بیر كه‌وته‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: (عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ (٣) تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً (٤)) ئه‌مه‌ منی گریاند، چه‌ندێك عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات چه‌ندێك خۆی ماندوو ئه‌كات به‌ڵام هیچ ئه‌جرو پاداشتێكی نیه‌، (ابن عه‌باس) ئه‌فه‌رمووێ: مه‌به‌ست پێی گاوره‌كانه‌، وه‌ وتمان: جووله‌كه‌و گاورو سه‌رجه‌م كافران و ئه‌هلی بیده‌عیش ئه‌گرێته‌وه‌، وه‌ وتراوه‌: ئه‌وانه‌ن له‌ دونیادا مه‌عصیه‌ت ئه‌كه‌ن به‌ڵام له‌ناو ئاگری دۆزه‌خ و سزای خوای گه‌وره‌دا ماندوو هیلاكن و به‌هیلاك ئه‌چن و ئه‌چنه‌ ناو ئاگرێك كه‌ له‌وپه‌ڕی گه‌رمیدایه‌."},{"id":5,"translation":"{خواردن و خواردنه‌وه‌ى دۆزه‌خییه‌كان} [ تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ (٥) ] وه‌ خواردنه‌وه‌و ئاوێكیان پێ ئه‌درێ كه‌ له‌وپه‌ڕی گه‌رمی و كوڵاویدایه‌و به‌ ئاگری دۆزه‌خ كوڵاوه‌."},{"id":6,"translation":"[ لَيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ (٦) ] وه‌ هیچ خواردنێكیان بۆ نیه‌و پێ نادرێت ته‌نها (ضَرِيع) نه‌بێ كه‌ دڕكێكه‌ قوڕه‌یش له‌ به‌هاردا پێی ئه‌ڵێن: (شیبڕه‌ق) وه‌ له‌ هاویندا كه‌ وشك ئه‌بێ پێی ئه‌ڵێن: (ضَرِيع) وه‌ دڕكێكی زۆری هه‌یه‌و زۆر تاڵه‌ وه‌كو گوژاڵك، وه‌ ژه‌هری هه‌یه‌و خراپترین و پیسترین خواردنه‌، كه‌ ئه‌چێته‌ قوڕگیان گیر ئه‌بێ نه‌ ده‌رئه‌چێ، نه‌ ده‌چێته‌ خواره‌وه‌ به‌ڵكو وه‌كو سزایه‌ك سزا ئه‌درێن پێی، (سه‌عیدی كوڕی جوبه‌یر) فه‌رموویه‌تی: هه‌ر زه‌قومه‌كه‌یه‌، (ابن عه‌باس) فه‌رموویه‌تی: دارێكه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا، وه‌ وتراوه‌: به‌رده‌، به‌هه‌رحاڵ واته‌ خراپترین خواردنه‌ كه‌ پێیان ئه‌درێ كاتێك كه‌ برسییانه‌ هیچ خواردنێكیان پێ نادرێ ته‌نها ئه‌و ضهریع و زه‌قوم و دڕكه‌ نه‌بێ."},{"id":7,"translation":"[ لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ (٧) ] كاتێك كه‌ برسییان ده‌بێت و ده‌یخۆن هیچ سوودێكیان پێ ناگه‌یه‌نێ و له‌ برسێتی تێریان ناكات، وه‌ هیچ مه‌به‌ستێكیان پێى جێبه‌جێ نابێ به‌ڵكو وه‌كو زیاده‌ سزایه‌ك سزا ئه‌درێن پێی."},{"id":8,"translation":"{رووگه‌شى به‌هه‌شتییه‌كان} [ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاعِمَةٌ (٨) ] پاشان خوای گه‌وره‌ دێته‌ سه‌ر باسی باوه‌ڕداران، كۆمه‌ڵێك ڕووی تر ئه‌وه‌نده‌ له‌ نازو نیعمه‌تدا بوونه‌ له‌ ده‌مو چاویانه‌وه‌ پێیانه‌وه‌ دیاره‌ كه‌ چه‌ندێك روویان گه‌شاوه‌و دره‌وشاوه‌یه‌."},{"id":9,"translation":"[ لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ (٩) ] وه‌ ڕازین به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌و خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ تا ڕازیان ئه‌كات."},{"id":10,"translation":"[ فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ (١٠) ] له‌ پله‌كانی سه‌ره‌وه‌ی به‌هه‌شتن، له‌وێ خوای گه‌وره‌ شوێنی بۆ داناون."},{"id":11,"translation":"[ لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَاغِيَةً (١١) ] له‌ناو به‌هه‌شتدا گوێیان له‌ هیچ قسه‌یه‌كی به‌تاڵ و پووچه‌ڵ و بێمانا نابێ."},{"id":12,"translation":"[ فِيهَا عَيْنٌ جَارِيَةٌ (١٢) ] له‌ناو به‌هه‌شتدا چه‌نده‌ها سه‌رچاوه‌ی خواردنه‌وه‌و ئاوی ڕۆیشتوو له‌ پێشیانه‌وه‌ ئه‌ڕوات و خوای گه‌وره‌ بۆی ئاماده‌ كردوون."},{"id":13,"translation":"[ فِيهَا سُرُرٌ مَرْفُوعَةٌ (١٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ چه‌نده‌ها جێگای به‌رزی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ زۆر نه‌رمه‌و حۆرییه‌كانی له‌سه‌ر دانراوه‌، چه‌ندێك به‌رزه‌ به‌ڵام كه‌ بیانه‌وێ بچنه‌ سه‌ری خۆی نزم ئه‌بێته‌وه‌ بۆیان."},{"id":14,"translation":"[ وَأَكْوَابٌ مَوْضُوعَةٌ (١٤) ] وه‌ چه‌نده‌ها كوپیان بۆ دانراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی مه‌یی و جۆره‌ها خواردنه‌وه‌كانی ترى پێ بخۆنه‌وه‌ كه‌ ئاره‌زووی ئه‌كه‌ن."},{"id":15,"translation":"[ وَنَمَارِقُ مَصْفُوفَةٌ (١٥) ] وه‌ جێگای باشیان بۆ ڕاخراوه‌و ریز كراوه‌و هه‌مووی له‌ ته‌نیشت یه‌كه‌وه‌ دانراوه‌."},{"id":16,"translation":"[ وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ (١٦) ] وه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك بیانه‌وێ دابنیشن جێگای نه‌رم و ته‌نك و ناسكیان بۆ دانراوه‌و بڵاو كراوه‌ته‌وه‌."},{"id":17,"translation":"{تێڕامان له‌ دروستكراوه‌كانى خواى گه‌وره‌} [ أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ (١٧) ] خوای گه‌وره‌ سه‌رنجی به‌نده‌كان ڕائه‌كێشێ ئه‌وه‌ بۆ ته‌ماشای حوشتر ناكه‌ن بزانن خوای گه‌وره‌ چۆن دروستی كردووه‌؟ چه‌ندێك سه‌یرو سه‌مه‌ره‌ دروستی كردووه‌، چه‌ندێك به‌هێزه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا چه‌ندێك به‌ ئاسانی ئه‌توانی باری قورسی لێ بنێی، وه‌ گۆشت و شیره‌كه‌ی ئه‌خورێت و ئاوی ناو سكی به‌كار ئه‌هێنرێ، بۆ ته‌ماشا ناكه‌ن بزانن خوای گه‌وره‌ چۆن دروستی كردووه‌ تا بتانگه‌یه‌نێ به‌ یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌تان بۆ ده‌ركه‌وێ"},{"id":18,"translation":"[ وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ (١٨) ] وه‌ بۆ ته‌ماشای ئاسمان ناكه‌ن خوای گه‌وره‌ چۆن به‌رزی كردۆته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ كۆڵه‌كه‌ی له‌ ژێری ڕاگرتبێ، به‌بێ هیچ شتێك خوای گه‌وره‌ وه‌كو سه‌قفێكی پارێزراو به‌سه‌ر زه‌وییه‌وه‌ دایناوه‌و به‌رزی كردۆته‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ (١٩) ] وه‌ بۆ ته‌ماشای شاخه‌كان ناكه‌ن چۆن خوای گه‌وره‌ چه‌قاندوویه‌تی به‌ناخی زه‌ویدا بۆ ئه‌وه‌ی زه‌وی نه‌جوولێت و نه‌هه‌ژێت."},{"id":20,"translation":"[ وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ (٢٠) ] وه‌ بۆ ته‌ماشای زه‌وی ناكه‌ن چۆن خوای گه‌وره‌ ڕایخستووه‌ تا سوودی لێ ببینن."},{"id":21,"translation":"[ فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (٢١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ یادیان بخه‌ره‌وه‌ تۆ ته‌نها یادخه‌ره‌وه‌ی، واته‌: به‌زۆر ناتوانی ئیمان بخه‌یته‌ دڵیانه‌وه‌و ته‌نها ئیشی تۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان به‌جوانی پێ بگه‌یه‌نی و یادیان بخه‌یته‌وه‌و بیانترسێنی ئیشی تۆ ته‌نها ئه‌وه‌نده‌یه‌."},{"id":22,"translation":"[ لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ (٢٢) ] وه‌ تۆ تواناو ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ت به‌سه‌ریاندا نیه‌ كه‌ به‌زۆر ئیمان بخه‌یته‌ دڵیانه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زۆر حه‌زی ئه‌كرد خه‌ڵكی موسڵمان بن و ئیمان بێنن وه‌ زۆر خۆی له‌گه‌ڵیاندا ماندوو ئه‌كرد."},{"id":23,"translation":"[ إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ (٢٣) ] ته‌نها كه‌سانێك كه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن له‌ په‌ندو ئامۆژگاری و كرده‌وه‌ی چاك، وه‌ كوفر ئه‌كه‌ن."},{"id":24,"translation":"[ فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ (٢٤) ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ سزا هه‌ره‌ گه‌وره‌كه‌یان ئه‌دا كه‌ بریتییه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ كه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌و له‌سه‌ریان سووك ناكرێ، وه‌ كه‌س نیه‌ ڕزگاریان بكات."},{"id":25,"translation":"[ إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ (٢٥) ] به‌ دڵنیایی شوێنی گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌مان له‌ دوای مردن هه‌ر بۆ لای خۆمانه‌و بۆ لای ئێمه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و بۆ لای كه‌سی تر ناگه‌ڕێنه‌وه‌."},{"id":26,"translation":"[ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ (٢٦) ] پاشان به‌ دڵنیایى لێپرسینه‌وه‌یشیان له‌سه‌ر ئێمه‌یه‌ خۆمان لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ین له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانیان كه‌ له‌ دونیادا وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌رانیان نه‌داوه‌ته‌وه‌و ئیمانیان نه‌هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان نه‌كردووه‌، والله أعلم."}]},{"id":89,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (فه‌جر) (واته‌: سپێده‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٣٠) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالْفَجْرِ (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ به‌ره‌به‌یان، یاخود مه‌به‌ست پێی نوێژی به‌یانی¬یه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی به‌یانی ڕۆژی جه‌ژنی قوربانه‌، هه‌موو ئه‌و ته‌فسیرانه‌ كراوه‌."},{"id":2,"translation":"فه‌زڵى نۆمینه‌ى حاجییان [ وَلَيَالٍ عَشْرٍ (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ ده‌ شه‌وه‌كه‌، كه‌ وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی ده‌ ڕۆژی یه‌كه‌می مانگی ڕه‌مه‌زانه‌، یان ده‌ ڕۆژی سه‌ره‌تای مانگی موحه‌ڕه‌مه‌، یاخود ده‌ ڕۆژی سه‌ره‌تای مانگی (ذی الحجه‌)یه‌ كه‌ خۆمان پێی ئه‌ڵێین: نۆمینه‌ی حاجیان له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م ڕۆژی جه‌ژنی قورباندا، ئه‌مه‌یان ته‌واوتره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ناو ڕۆژه‌كاندا خۆشه‌ویستترین ڕۆژ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌و ده‌ ڕۆژه‌ی سه‌ره‌تای مانگی (ذی الحجه‌)یه‌ كه‌ هیچ ڕۆژێك لای خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌ی چاك خۆشه‌ویستتر نیه‌ له‌و ده‌ ڕۆژه‌دا، وتیان: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ته‌نانه‌ت جیهاد كردنیش له‌ پێناوی خوای گه‌وره‌؟ فه‌رمووی: (ته‌نانه‌ت جیهاد كردنیش له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ناگاته‌ كرده‌وه‌ی چاك له‌و ده‌ ڕۆژه‌دا مه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نه‌فس و ماڵی ببه‌خشێ و هیچی نه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ بگاته‌ عیباده‌ت و كرده‌وه‌ی چاك له‌و ده‌ ڕۆژه‌دا كه‌ ئه‌وه‌نده‌ لای خوای گه‌وره‌ خۆشه‌ویسته‌)، به‌ڵام له‌ شه‌وه‌كاندا خۆشه‌ویستترین شه‌و لاى خواى گه‌وره‌ ده‌ شه‌وی كۆتایی مانگی ڕه‌مه‌زانه‌."},{"id":3,"translation":"[ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ (٣) ] چه‌ند ته‌فسیرێكی بۆ كراوه‌ وتراوه‌: (الشَّفْعِ) مه‌به‌ست پێی ڕۆژی جه‌ژنی قوربانه‌ كه‌ ئه‌كاته‌ ده‌ی (ذی الحجه‌)، ده‌ جووته‌، وه‌ (الْوَتْرِ) بریتییه‌ له‌ ڕۆژی عه‌ره‌فه‌ كه‌ نۆیه‌و تاكه‌، یاخود وتراوه‌: به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ (الشَّفْعِ) ڕۆژی عه‌ره‌فه‌یه‌ (الْوَتْرِ) شه‌وی جه‌ژنی قوربانه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست له‌ (الشَّفْعِ) ناوه‌ڕاستی (أَيَّامُ التَّشْرِيق) ه‌، ڕۆژی جه‌ژنی قوربان یه‌كه‌م ڕۆژ ئه‌وه‌ جه‌ژنی قوربانه‌ دووه‌م ڕۆژی ئه‌وه‌ شه‌فعه‌كه‌یه‌ وه‌ كۆتا ڕۆژیشی ئه‌وه‌ وه‌تره‌كه‌یه‌ به‌و شێوازه‌یش ته‌فسیر كراوه‌، یاخود وتراوه‌: (الشَّفْعِ) دروستكراوه‌كانه‌ ئێمه‌ین كه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو شتێكی به‌ جووت دروست كردووه‌ وه‌كو: زه‌وی و ئاسمان و وشكانی و ده‌ریاو مرۆڤ و جنی و خۆرو مانگ به‌و شێوازه‌ (الْوَتْرِ) وتره‌كه‌یش خوای گه‌وره‌ خۆیه‌تی، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست له‌ (الشَّفْعِ) نوێژی به‌یانی یه‌ كه‌ جووته‌، وه‌ وه‌تره‌كه‌یش نوێژی مه‌غریبه‌ كه‌ تاكه‌، یاخود له‌ شه‌ونوێژدا جوته‌كان (الشَّفْعِ)ه‌ و تاكه‌كه‌ (الْوَتْرِ)ه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست ژماره‌یه‌ ژماره‌كان هه‌ندێكی جووته‌و هه‌ندێكی تاكه‌، هه‌موو ئه‌و ته‌فسیرانه‌ی بۆ كراوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ جووت و تاك."},{"id":4,"translation":"[ وَاللَّيْلِ إِذَا يَسْرِ (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌شه‌و كاتێك كه‌ ئه‌ڕوات و پشت هه‌ڵئه‌كات، یاخود كاتێك كه‌ دێت ئه‌مه‌یان گونجاوترو ته‌واوتره‌."},{"id":5,"translation":"[ هَلْ فِي ذَلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ (٥) ] (حِجْرٍ) واته‌: عه‌قل، واته‌: هه‌ر كه‌سێك خاوه‌ن عه‌قڵ بێ ئه‌زانێ كه‌ ئه‌مه‌ی خوای گه‌وره‌ سوێندی پێ ئه‌خوات شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ سوێندی پێ بخورێ، وه‌ بۆیه‌ به‌ عه‌قل وتراوه‌: (حِجْرٍ) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی (حِجْرٍ) واته‌: مه‌نع و قه‌ده‌غه‌كردن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر كه‌سێك عه‌قڵی هه‌بێ عه‌قڵی مه‌نعی ئه‌كات له‌وه‌ی كه‌ قسه‌ یان كرده‌وه‌یه‌ك بكات كه‌ ناشیاو و حه‌رام بێت و له‌سه‌ری تاوانبار بێت و ڕووبه‌ڕووی سزای ڕۆژی قیامه‌ت ببێته‌وه‌."},{"id":6,"translation":"{به‌هێزى قه‌ومى عادو سه‌مود} [ أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ (٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ چی له‌ قه‌ومی (عاد) كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ (هود) پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن، [ إِرَمَ ] وتراوه‌: ناوێكی تری قه‌ومی (عاد) بووه‌، یاخود باپیره‌ گه‌وره‌یان بووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌ووترێ: شوێنه‌كه‌یان بووه‌و له‌ دیمه‌شق بوونه‌ ئه‌و بۆچوونه‌ زۆر ته‌واو نیه‌ به‌ڵكو مه‌به‌ست پێی (عاد)ی سه‌ره‌تایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ (هود) پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن و ئه‌وان به‌درۆیان زانیوه‌و شوێنی نه‌كه‌وتوونه‌."},{"id":7,"translation":"[ ذَاتِ الْعِمَادِ (٧) ] عامودو مێخی زۆریان هه‌بووه‌ كه‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ژماره‌یان زۆر بووه‌، یاخود گه‌ڕاون له‌ شوێنانداو مێخیان چه‌قاندووه‌و خێمه‌یان داكوتیوه‌و دواتر ڕۆیشتوونه‌و ئه‌و شوێنه‌یان به‌جێ هێشتووه‌، یاخود وتراوه‌: عامودی زۆر به‌هێزیان هه‌بووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان زۆر به‌هێز بوونه‌و پێكهاته‌ی له‌شیان زۆر به‌هێز بووه‌."},{"id":8,"translation":"[ الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ (٨) ] كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هێزیدا هاوشێوه‌ی قه‌ومی (عاد)ی دروست نه‌كردووه‌، واته‌: زۆر زۆر به‌هێز بوونه‌و ئه‌یانووت كێ هه‌یه‌ له‌ ئێمه‌ به‌هێزتر بێت و شانازیان ئه‌كرد به‌ به‌هێزییانه‌وه‌ به‌ڵام كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا به‌هێزییه‌كه‌یان سوودی پێ نه‌گه‌یاندن و خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن، یاخود وتراوه‌: (إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ) (ئیڕه‌م) مه‌مله‌كه‌ت و شوێنی (عاد) بووه‌، به‌و شێوازه‌یش ته‌فسیر كراوه‌."},{"id":9,"translation":"[ وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ (٩) ] وه‌ قه‌ومی (ثهمود)یش كه‌ خوای گه‌وره‌ صاڵح پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن، ئه‌وانیش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌هێز بوونه‌و به‌ردو تاوێریان ئه‌هێناو شاخه‌كانیان كون ئه‌كردو هه‌ڵئه‌كۆڵی و تیایدا خانوویان دروست ئه‌كرد، وه‌ وتراوه‌: شوێنه‌كانیشیان له‌ (وادی القرى) بووه‌ له‌ ڕێگای شام له‌لای مه‌دینه‌وه‌، وه‌ وتراوه‌: قه‌ومی ثهمود عه‌ره‌ب بوونه‌."},{"id":10,"translation":"[ وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ (١٠) ] وه‌ قه‌ومی فیرعه‌ونیش كه‌ ئه‌وانیش خاوه‌ن مێخ بوونه‌، واته‌: مه‌به‌ست پێی ئه‌هرامه‌كانه‌ كه‌ دروستیان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ببێ به‌ گۆڕیان، یاخود (الْأَوْتَادِ) مه‌به‌ست ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ سه‌ربازیان یه‌كجار زۆر بووه‌و خێمه‌یان یه‌كجار زۆر بووه‌و مێخیان داكوتیوه‌ بۆ خێمه‌كانیان له‌به‌ر زۆری سه‌ربازه‌كانیان، واته‌: ئاماژه‌یه‌ بۆ زۆری سه‌ربازه‌كانیان، یاخود خه‌ڵكیان به‌ مێخ دائه‌كوتا و سزای خه‌ڵكیان ئه‌دا، هه‌روه‌كو ده‌وترێت: (ئاسیا)ى خێزانیشی داكوتیوه‌ به‌ چوار مێخه‌وه‌."},{"id":11,"translation":"[ الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ (١١) ] كه‌ ئه‌مانه‌ زۆر توغیان و سه‌ركه‌شیان كردو سنووریان به‌زاند له‌ شاره‌كاندا."},{"id":12,"translation":"[ فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ (١٢) ] وه‌ فه‌سادی زۆریان له‌سه‌ر زه‌ویدا نایه‌وه‌ به‌ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌و به‌ تاوان و سه‌رپێچى و ئازاردانی خه‌ڵكی."},{"id":13,"translation":"[ فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ (١٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ قامچی سزای خۆی پێدا كێشان و له‌ ئاسمانه‌وه‌ سزای بۆ ناردن كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ش هات كه‌س ناتوانێ بیگه‌ڕێنێته‌وه‌."},{"id":14,"translation":"[ إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ (١٤) ] به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارت له‌ بۆسه‌و كه‌میندایه‌ بۆیه‌ هه‌ر تاوان و خراپه‌یه‌ك بكه‌ن خوای گه‌وره‌ ئه‌یبیستێ و ئه‌یبینێ و ئاگای لێیه‌و سزایان ئه‌دات له‌ دونیاو قیامه‌تدا به‌ دادپه‌روه‌ری خۆی ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ شایه‌نی سزا بن وه‌ زوڵم و سته‌م له‌ هیچ كه‌سێك ناكات."},{"id":15,"translation":"{بوونى نازو نیعمه‌ت نیشانه‌ى خۆشویستنى خوا نیه‌} [ فَأَمَّا الْإِنْسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ ] خوای گه‌وره‌ باسی مرۆڤ ئه‌كات كه‌ دوو جۆره‌: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ مرۆڤ تاقی بكاته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ ڕێزی لێ بنێت و نازو نیعمه‌تی خۆی پێ ببه‌خشێ له‌ سه‌روه‌ت و سامان و ده‌وڵه‌مه‌ندی و له‌شساغی و ده‌سه‌ڵات و ئه‌و شتانه‌ [ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ (١٥) ] ئه‌ڵێ: ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێزی لێگرتووم، واته‌: دڵخۆشه‌ به‌و نیعمه‌ته‌ دونیاییانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی ئه‌به‌خشێ وا ئه‌زانێ ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێزی لێناوه‌و خۆشی ویستووه‌، نازانێ ئه‌مه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌و خوای گه‌وره‌ به‌مه‌ تاقی ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":16,"translation":"[ وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ تاقی بكاته‌وه‌و ڕزق و ڕۆزی لێ ته‌سك و ته‌نگ بكاته‌وه‌و كه‌می پێ ببه‌خشێ و بۆی فراوان نه‌كات [ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ (١٦) ] ئه‌ڵێ: په‌روه‌ردگارم منی سه‌رشۆڕو زه‌لیل و ڕیسوا كردووه‌، به‌ڵام وتمان: به‌خشین و نه‌به‌خشین په‌یوه‌ندی به‌ خۆشوویستن و ڕێزی خوای گه‌وره‌وه‌ نیه‌ به‌ڵكو هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ مۆفه‌قی بكات بۆ تاعه‌ت و عیباده‌تی خۆی ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێزی له‌و كه‌سه‌ ناوه‌و ئه‌و كه‌سه‌ی خۆشوویستووه‌، به‌ڵام كه‌سێك كه‌ چه‌ندێك خوای گه‌وره‌ سه‌روه‌ت و سامان و نازو نیعمه‌ت و ده‌سه‌ڵات و له‌شساغی پێ ببه‌خشێ ئه‌گه‌ر له‌ تاعه‌ت و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ به‌كاری نه‌هێنێت و نه‌یكاته‌ هۆكارێك بۆ نزیك بوونه‌وه‌ له‌ خواو په‌رستنی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێزی له‌و كه‌سه‌ نه‌گرتووه‌و خۆشی نه‌وویستووه‌."},{"id":17,"translation":"[ كَلَّا ] واته‌: نه‌خێر وانیه‌ به‌م شێوازه‌ نیه‌ كه‌ ئێوه‌ بۆی ئه‌چن و بیری لێ ئه‌كه‌نه‌وه‌ [ بَلْ لَا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ (١٧) ] وه‌ ئێوه‌ ڕێز له‌ مرۆڤی بێ باوك و هه‌تیو ناگرن، كه‌ ئه‌مه‌یش ئاماژه‌و فه‌رمان كردنه‌ به‌وه‌ی كه‌ ڕێز له‌ هه‌تیو و بێ باوك بگرن، وه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌رپه‌رشتی منداڵی بێ باوك و هه‌تیو بكات و خزمه‌تیان بكات پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (من و سه‌رپه‌رشتیاری هه‌تیو له‌ به‌هه‌شتدا به‌م شێوازه‌ین كه‌ په‌نجه‌ی ناوه‌ڕاست و په‌نجه‌ی شایه‌تمانی لێك نزیك كرده‌وه‌)."},{"id":18,"translation":"[ وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ (١٨) ] وه‌ ئێوه‌ هانی خۆتان و جگه‌ له‌ خۆتان ناده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خواردنی فه‌قیرو هه‌ژاران بده‌ن و چاكه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن."},{"id":19,"translation":"[ وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ ] وه‌ ئێوه‌ میراتی ئه‌خۆن به‌ ناحه‌ق، یان ماڵی هه‌تیو و ئافره‌ت و لاوازه‌كان ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ میراتی ئه‌مێنێته‌وه‌ ئێوه‌ به‌ناحه‌ق ئه‌یخۆن [ أَكْلًا لَمًّا (١٩) ] زۆر به‌هێزی ئه‌یخۆن یان به‌هه‌ر شێوازێك ده‌ستتان بكه‌وێ به‌ حه‌ڵاڵ و حه‌رام ئه‌یخۆن و لێی ناگه‌ڕێنه‌وه."},{"id":20,"translation":"[ وَتُحِبُّونَ الْمَالَ حُبًّا جَمًّا (٢٠) ] وه‌ ماڵیشتان خۆش ئه‌وێ خۆشوویستنێكی یه‌كجار زۆرو خراپ."},{"id":21,"translation":"[ كَلَّا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا (٢١) ] (كَلَّا) واته‌: نه‌خێر نابێت وابن، یاخود واته‌: له‌ راستیدا، كاتێك كه‌ زه‌وی ڕائه‌خرێ و ڕێك ئه‌خرێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شاخه‌كانی تیادا نامێنێ و هه‌ڵئه‌كۆڵدرێ و یه‌ك پارچه‌ ته‌خت ئه‌بێ وه‌ خه‌ڵكی له‌ گۆڕه‌كانیان به‌رز ئه‌بنه‌وه‌و ده‌رئه‌چن به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر كه‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌ته‌."},{"id":22,"translation":"[ وَجَاءَ رَبُّكَ ] وه‌ په‌روه‌ردگاریشت دێت هاتنێك كه‌ شایه‌ن و لایه‌ق و گونجاوه‌ به‌ گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ كه‌ له‌ هاتنی هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێ، كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ دێت بۆ بڕیاردان له‌ نێوان خه‌ڵكیدا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی له‌ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر ئه‌چنه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌رانی (ئولول عه‌زم) و داوایان لێ ئه‌كه‌ن كه‌ شه‌فاعه‌تیان بۆ بكه‌ن به‌ڵام هه‌موویان ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و عوزر دێننه‌وه‌ تا دێنه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: من ئه‌و شته‌ ئه‌كه‌م، وه‌ ئه‌چێت شه‌فاعه‌ت ئه‌كات و لای عه‌رشی خوای گه‌وره‌ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌بات و حه‌مدو سه‌ناو ستایشى خواى گه‌وره‌ ده‌كات به‌ شێوازێك كه‌ پێشتر نه‌یزانیووه‌و له‌وێ خواى گه‌وره‌ خۆى فێرى ده‌كات، وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و كاته‌ شه‌فاعه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - قبووڵ ئه‌كات كه‌ شه‌فاعه‌تی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی پێ ئه‌ووترێ، وه‌ ده‌فه‌رمێت: (ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - سه‌رت به‌رز بكه‌وه‌، وه‌ داوا بكه‌ پێت ده‌به‌خشرێت، وه‌ تكا بكه‌و تكات وه‌رده‌گیرێت) وه‌ خوای گه‌وره‌ دێت بۆ بڕیاردان له‌ نێوان خه‌ڵكی، له‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ره‌ خۆر نزیك بۆته‌وه‌و خه‌ڵكى عاره‌قیان كردووه‌و له‌ عاره‌قی خۆیاندا نوقم بوونه‌ بۆ ئه‌وه‌ى له‌و دیمه‌نه‌ ناخۆش و ترسناكه‌ ڕزگاریان بێت و خوای گه‌وره‌ بڕیار له‌ نێوانیاندا بدات [ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا (٢٢) ] وه‌ فریشته‌كانیش پۆل پۆل دێن له‌به‌ر ده‌ستی خوای گه‌وره‌دا ڕائه‌وه‌ستن ."},{"id":23,"translation":"[ وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌یشدا جه‌هه‌ننه‌م ڕائه‌كێشرێ، وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (دۆزه‌خ ئه‌هێنرێ حه‌فتا هه‌زار قوڵفی هه‌یه‌، هه‌ر قوڵفێك حه‌فتا هه‌زار مه‌لائیكه‌ت ڕای ئه‌كێشێ)، مه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بزانێ ئه‌و مه‌لائیكه‌تانه‌ چه‌ندێك گه‌وره‌ن، هه‌ر قوڵفێك جێگای حه‌فتا هه‌زار مه‌لائیكه‌تی گه‌وره‌ی هه‌بێ ڕای بكێشێ ئه‌بێ جه‌هه‌ننه‌م چه‌ندێك گه‌وره‌ بێ كه‌ خۆیشی حه‌فتا هه‌زار قوڵفی هه‌یه‌، (خواى گه‌وره‌ په‌نامان بدات و بمانپارێزێت) [ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ ] له‌و ڕۆژه‌دا مرۆڤ بیر ئه‌كاته‌وه‌ له‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردوویه‌تی له‌ تاوان و سه‌رپێچی و كوفرو خراپه‌كاری [ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى (٢٣) ] به‌ڵام ئه‌و یادكردنه‌وه‌یه‌ چۆن سوودی پێ بگه‌یه‌نێ، واته‌: هیچ سوودێكی پێ ناگه‌یه‌نێ."},{"id":24,"translation":"[ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي (٢٤) ] په‌شیمان ئه‌بێته‌وه‌و ئه‌ڵێ: خۆزگه‌ بۆ ئه‌م ژیانه‌ی ئه‌م دونیام كرده‌وه‌ی چاكم پێشكه‌ش بكردایه‌، واته‌: په‌شیمانه‌ له‌وه‌ی كه‌ تاوان و سه‌رپێچی كردووه‌، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ چاكه‌كار بێ په‌شیمانه‌و ئه‌ڵێ: خۆزگه‌ تاعه‌ت و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌م زیاتر بكردایه‌، واته‌: هه‌موو كه‌سێك له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا په‌شیمانه‌، چاكه‌كار ئه‌ڵێ: بۆ زیاترم نه‌كرد، خراپه‌كار ئه‌ڵێ: بۆ چاكه‌م نه‌كرد."},{"id":25,"translation":"[ فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ (٢٥) ] له‌و ڕۆژه‌دا خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی ئه‌دا كه‌ هیچ كه‌سێك سزای وه‌كو سزای خوای گه‌وره‌ قورس و سه‌خت نیه‌ بۆ كافران و تاوانباران."},{"id":26,"translation":"[ وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ (٢٦) ] وه‌ فریشته‌كان كۆت و زنجیری ئه‌كه‌ن هیچ كه‌سێك نیه‌ كۆت و زنجیر كردنی وه‌كو كۆت و زنجیر كردنی ده‌رگاوانی دۆزه‌خ بێ بۆ كافران و بێباوه‌ڕان."},{"id":27,"translation":"{نه‌فسى هێمن و ئارام} [ يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ (٢٧) ] ئه‌ی ئه‌و نه‌فسه‌ی كه‌ هێمن و ئارام بوویته‌ له‌ دونیادا كه‌ دڵت هێمن و ئارام بووه‌ به‌ ئیمان هێنان و ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و زیكرو یادی خوای گه‌وره‌و به‌ تاعه‌ت و عیباده‌ت و ڕازی بوون به‌ بڕیاره‌كانی خوای گه‌وره."},{"id":28,"translation":"‌[ ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً (٢٨) ] بگه‌ڕێره‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌، تۆ له‌ نه‌فسی خۆتدا ڕازیت و له‌ خواش ڕازی بوویته‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تۆ ڕازیه‌و تۆش له‌ خوا ڕازی بوویته‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ی پێ ئه‌به‌خشێ تا ڕازی ئه‌كات."},{"id":29,"translation":"[ فَادْخُلِي فِي عِبَادِي (٢٩) ] تۆ وه‌ره‌ ناو كۆی به‌نده‌ چاكه‌كانی منه‌وه‌."},{"id":30,"translation":"[ وَادْخُلِي جَنَّتِي (٣٠) ] وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌دا وه‌ره‌ ناو به‌هه‌شتی منه‌وه‌، جا هه‌یه‌ له‌ زانایان ئه‌فه‌رموون: ئه‌مه‌ له‌سه‌ر ئیمامی ئه‌بوبه‌كر دابه‌زیوه‌، یان له‌سه‌ر ئیمامی عوسمان، یان له‌سه‌ر حه‌مزه‌ی مامی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ، به‌ڵام بۆ گشتییه‌و بۆ سه‌رجه‌م باوه‌ڕدارانه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ حاڵی به‌و شێوازه‌ بێ خوای گه‌وره‌ به‌و شێوازه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات، والله أعلم."}]},{"id":90,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (بەلەد) (واتە: شار) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (بەلەد) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (بەلەد) (٢٠) ئایەتە. ٣- سورەتى (بەلەد) زنجیرەى نەوەدەمینە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (بەلەد) لە دواى سورەتى (قاف) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى ئەم سورەتە زۆرتر باسی رۆژى دوایی و ناڕەحەتییەكانى ئەو رۆژە دەكات، لەگەڵ باسی ئەو روداوو بەسەرهاتانەى كە لەو رۆژەدا روودەدەن، وەك هاتنە دەرەوەى خەڵكى لەناو گۆڕەكانیان و بڵاوبوونەوەیان و كۆبوونەوەیان لە شوێنێك. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بەم شارە كە مەككەیە ئەمیش ئاماژەیە بۆ گەورەیی و ڕێزو پلەو پایەی مەككە لەبەر ئەوەی كەعبەی پیرۆزی تیادایە ."},{"id":2,"translation":"[ وَأَنْتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَدِ (٢) ] وە ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ نیشتەجێی لەم شارەدا، یاخود موشریكان ئەوەیان حەڵال كرد كە لەم شارە پیرۆزەدا ئازاری تۆ بدەن كە حەرامە لە حەرەمى مەككەدا ئازاری هیچ كەسێك بدرێ، وە حەرامە داری ببڕێتەوەو گژو گیای لێ بكرێتەوەو ڕاوی تیادا بكرێ وە شەڕو كوشتاری تیادا بكرێ تەنها لە ماوەیەكی كەمدا بۆ پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم حەڵال كرا كە فەتحی مەككەی كردو دواتر تا ڕۆژی قیامەت حەرامە شەڕو ئاژاوەو كێشەى تیادا بێت و ئازاری خەڵكی تیادا بدرێ ."},{"id":3,"translation":"[ وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ (٣) ] وە خوای گەورە سوێند ئەخوات بە هەموو باوك و منداڵێك، كە ئەمیش ئاماژەیە بۆ گەورەیی تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە كە بەم شێوەیە دروستی كردوون، یاخود (وَالِدٍ) مەبەست پێی ئادەمە، وە منداڵ مەبەست نەوەكانی ئادەمە, یاخود مەبەست پێی ئیبراهیم صلى الله علیه وسلم و نەوەكانێتى، ئەو تەفسیرانە كراوە ."},{"id":4,"translation":"[ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ (٤) ] بە دڵنیایی مرۆڤمان دروست كردووە بەڕێكی و بەڕاستی و دامەزراوی، یاخود (كَبَدٍ) واتە: بە مەشەقەو ناڕەحەتی، واتە: مرۆڤ بەدرێژایی تەمەنی لە مەشەقەو ناڕەحەتیدایەو مەشەقەو ناڕەحەتییەكانی ژیانی دونیا ئەچێژێ تا مردن، وە كە مردیش لە ڕۆژی قیامەتیشدا ڕووبەڕووی مەشەقەو ناڕەحەتی و سەغڵەتی ڕۆژی قیامەت ئەبێتەوە."},{"id":5,"translation":"[ أَيَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ (٥) ] ئایا مرۆڤ وا گومان ئەبات كە كەس توانای بەسەریدا نییە, یاخود مەبەست ئەوەیە ئایا وا گومان ئەبات كە لێپرسینەوەی لەگەڵ ناكرێ سەبارەت بە پارەكەی ئایا ئەو ماڵەت لە كوێ پەیدا كردو لە چیدا سەرفت كرد ."},{"id":6,"translation":"[ يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالًا لُبَدًا (٦) ] مرۆڤ خۆی ئەڵێ ماڵێكی یەكجار زۆرم سەرف كردووە ."},{"id":7,"translation":"[ أَيَحْسَبُ أَنْ لَمْ يَرَهُ أَحَدٌ (٧) ] ئایا وا ئەزانێ خوای گەورە نایبینێت و لەو ماڵە لێپرسینەوەی لەگەڵدا ناكات ."},{"id":8,"translation":"[ أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ (٨) ] ئایا دوو چاومان پێی نەبەخشیوە بۆ ئەوەی كە پێی ببینێ و زیاتر جوانى بكات ."},{"id":9,"translation":"[ وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ (٩) ] وە زمانێكمان پێی داوە كە قسەی پێ بكات و ئەوەی لە ناخیدایە پێی دەری ببڕێ، وە دوو لێویشمان پێی بەخشیوە كە یارمەتیدەرن لەسەر قسەكردن و خواردن، وە جوانن بۆ دەم و چاوی ."},{"id":10,"translation":"[ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ (١٠) ] وە هیدایەتمان داوەو ڕێنماییمان كردووە بۆ هەردوو ڕێگاكە: ڕێگای خێرو شەڕو باش و خراپمان پێ ناساندووەو بۆمان ڕوون كردۆتەوە."},{"id":11,"translation":"بڕینى بەربەستەكان [ فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ (١١) ] بۆ ئەو بەربەستانە نابڕێت كە بوونەتە ڕێگر لە نێوان ئەم و گوێڕایەڵی و عیبادەتی خوای گەورەدا، كە بەربەست و ڕێگری یەكجار زۆر گەورە لەبەردەم مرۆڤدا هەن كە ڕێگرن لە تاعەت و عیبادەتی خوای گەورە ئەبێ ئەو بەربەستانە ببڕێت وە بگات بە تاعەت و عیبادەتی خوای گەورە لە هەواو ئارەزوو نەفس و شەیتان و خەڵكی خراپ ."},{"id":12,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ (١٢) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانی ئەو بەربەست و ڕێگرانە چین لەبەردەم مرۆڤدا كە ڕێگرن لەوەی بەرەو تاعەت و عیبادەتی خوای گەورە بڕوات."},{"id":13,"translation":"[ فَكُّ رَقَبَةٍ (١٣) ] با ئەو ڕێگرانە ببڕێت و ئەو بەربەستانە لابەرێت بەوەی كە كۆیلەیەك لە پێناو خوای گەورەدا ئازاد بكات كە لە كاتی خۆیدا هەبووە, خوای گەورەیش ئەو كەسە لە ئاگری دۆزەخ ئازاد ئەكات ."},{"id":14,"translation":"[ أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ (١٤) ] یاخود خواردن بە فەقیرو هەژاران بدات لە ڕۆژێكدا كە ڕۆژی برسێتی بێت، یاخود خواردن تیایدا بە نرخ بێت، یان خەڵك ئارەزووی ئەو خواردنە بكات و زۆر پێویستی بێ ."},{"id":15,"translation":"[ يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ (١٥) ] ئەو خواردنە بدات بە كەسێك كە بێ باوكەو كەس نییە خواردنی پێ ببەخشێت و خزمی خۆی بێت، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (ئەگەر مرۆڤ خێر بە خزمی خۆی بكات دوو خێری بۆ ئەنووسرێ خێرێكیان ئەوە خێرەكەیە ئەوەی تریشیان پەیوەندی خزمایەتییەكەى بۆ ئەنووسرێ) ."},{"id":16,"translation":"[ أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ (١٦) ] یاخود خێر بكات بە فەقیرێك وەكو بڵێی دەستی نووسابێ بە خۆڵەكەوە لە فەقیری و هەژاریدا، یاخود جل و بەرگ و پۆشاك و ماڵێكی نەبێ كە تیایدا جێگیر بێ وەكو ئەوەی لەناو خۆڵەكەدا بێ ئەوەندە فەقیرو هەژارو نەدارو پێویست بێت، یاخود فەقیرەو قەرزارەو پێویستە، خێر بەمانە بكەیت و پێیان ببەخشی ئەجرو پاداشتی زیاترى هەیە ."},{"id":17,"translation":"[ ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا ] پاشان ئەم كەسە لەگەڵ ئەو كردەوە چاكانەی كە ئەیكات خۆیشی كەسێك بێ كە ئیمانی بەخوای گەورە هێنابێ [ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ (١٧) ] وە ئامۆژگاری یەكتری ئەكەن بە ئارام گرتن لەسەر تاعەتی خوای گەورە, وە لەسەر تاوان كە هاتە پێشەوە نەیكەی, وە لەسەر بەڵاو موسیبەتە ناخۆشەكان كە ڕووبەڕووی مرۆڤ ئەبێتەوە ناشوكری نەكات و حەمدو سەناو ستایشی خوای گەورەی لەسەر بكات, وە ئامۆژگاری یەكتری ئەكەن بەڕەحم و بەزەیی بوون لەگەڵ بەندەكاندا لەگەڵ موسڵماناندا بەتایبەتی لەگەڵ فەقیرو هەژارو نەدارو بێ باوك و ئەوانەدا مرۆڤ زیاتر بەڕەحم بێ, پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (هەر كەسێك بەڕەحم نەبێ خوای گەورەیش ڕەحمی پێ ناكات)، وە دەفەرمێت: (ئێوە ئەگەر لەگەڵ یەكدا ڕەحم بەیەك بكەن خوای گەورەش لە ئاسمانەوە ڕەحمتان پێ ئەكات)."},{"id":18,"translation":"هاوەڵانى لاى راست [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ (١٨) ] ئەوانەی ئەم سیفەتە جوانانەیان تیابێ ئەوانە (أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ) ئەو كەسانەن كە پەڕاوی كردەوە چاكەكانیان بەدەستی ڕاستیان پێ ئەدرێ، واتە: بەهەشتیەكانن كە لەلای ڕاستەوە ئەبرێنە بەهەشتەوە."},{"id":19,"translation":"[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا ] وە ئەو كەسانەیشی كە كوفریان كردووە بە ئایەتەكانی ئێمەو باوەڕیان پێی نەبووەو دژایەتیان كردووە [ هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ (١٩) ] ئەمانە هاوەڵانى لای چەپن و پەڕاوی كردەوە خراپەكانیان ئەدرێتە دەستی چەپیان لەبەر ئەوەی دەستی ڕاستیان لە پشتەوە كۆت و زنجیر كراوە، وە لەلای چەپەوە بەرەو دۆزەخ بەڕێ ئەكرێن, (پەنا بەخوای گەورە) ."},{"id":20,"translation":"[ عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ (٢٠) ] وە ئاگرێكیان لەسەرەو ئەخرێنە ناو ئاگرێكەوە كە ئەو ئاگرە داخراوە لەسەریان و هیچ كون و كەلەبەرو دەروازەیەك نیە كە لێوەی دەرچن و ڕزگاریان بێ لێی، بەڵكو داخراوە لەسەریان و هیچ تیشك و ڕووناكییەك نییە و بۆ هەمیشەیی لە ئاگری دۆزەخدا ئەبن، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (بەلەد) والحمد لله."}]},{"id":91,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (شه‌مس) (واته‌: خۆر) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ خۆرو ڕووناكییه‌كه‌ى، یاخود به‌ (ضُحَى) واته‌: كاتی چێشته‌نگاو كاتێك كه‌ خۆر به‌ئه‌ندازه‌ى ڕمێك به‌رز ئه‌بێته‌وه‌و ڕووناكییه‌كه‌ی ده‌رئه‌كه‌وێ."},{"id":2,"translation":"[ وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا (٢) ] وه‌ سوێند بێ به‌ مانگ كاتێك كه‌ به‌دوای خۆردا دێت كاتێك كه‌ خۆر ئاوابێ مانگی یه‌ك شه‌وه‌ ئه‌بیندرێت و به‌دوایدا دێت و ده‌رئه‌كه‌وێت، یاخود له‌ (لَيالي البِيض) واته‌: شه‌وانی سیانزه‌و چوارده‌و پانزه‌ كه‌ خۆر ئاوابێ له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ مانگ به‌ته‌واوی ده‌رئه‌كه‌وێ."},{"id":3,"translation":"[ وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا (٣) ] وه‌ سوێند بێت به‌ ڕۆژ كاتێك كه‌ ڕووناكییه‌كه‌ی ده‌رئه‌كه‌وێت و ڕۆژ ڕووناك ئه‌بێته‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا (٤) ] وه‌ سوێند بێت به‌ شه‌و كاتێك كه‌ ڕووناكی ڕۆژ دائه‌پۆشێت و تاریك ئه‌بێت."},{"id":5,"translation":"[ وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا (٥) ] وه‌ سوێند بێت به‌ ئاسمان و دروستكاره‌كه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌، یان ئاسمان و دروست كردنه‌كه‌ی، به‌ هه‌ردووكی ته‌فسیر كراوه‌."},{"id":6,"translation":"[ وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا (٦) ] وه‌ سوێند بێت به‌ زه‌وی كه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ بۆى ڕاخستوون تا سوودی لێ ببینن."},{"id":7,"translation":"[ وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا (٧) ] وه‌ سوێند بێت به‌ نه‌فس كه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ مرۆڤی ڕێكخستووه‌، یاخود سوێند بێت به‌ نه‌فس كه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ره‌تا مرۆڤی دروست كردووه‌ له‌سه‌ر نه‌فسێكی پاك و له‌سه‌ر فیتره‌تی پاكی ئیسلام دروستی كردووه‌."},{"id":8,"translation":"[ فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا (٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێنمایی مرۆڤی كردووه‌ بۆ هه‌ردوو ڕێگاكه‌: ڕێگای خراپ و ڕێگای چاك، كامه‌ خراپه‌كارییه‌و كامه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یه‌ ڕێگای خێرو شه‌ڕی به‌ مرۆڤ ناساندووه‌و بۆی ڕوون كردۆته‌وه‌، وه‌ فه‌رمانی پێ كردووه‌ كه‌ ڕێگای چاك بگرێته‌به‌رو خۆی له‌ ڕێگای خراپ دوور بگرێ."},{"id":9,"translation":"{پاك كردنه‌وه‌ى دڵ و ده‌رون} [ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا (٩) ] به‌دڵنیایی هه‌ر كه‌سێك ته‌زكیه‌ی نه‌فسی خۆی بكات و ده‌روونی خۆی پاك بكاته‌وه‌ له‌ هه‌موو تاوان و سه‌رپێچی و خراپه‌كاریه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ به‌دڵنیایی سه‌ربه‌رزو سه‌رفراز بوونه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خۆی دوعای ئه‌كردو ده‌یفه‌رموو: (اللَّهُمَّ آتِ نَفْسِي تَقْوَاهَا وَزَكِّهَا أَنْتَ خَيْرُ مَنْ زَكَّاهَا، أَنْتَ وَلِيُّهَا وَمَوْلَاهَا) واته‌: خوایه‌ ته‌قوا به‌ نه‌فسم ببه‌خشه‌و نه‌فسم پاك بكه‌وه‌ هه‌ر تۆی كه‌ به‌ باشترین شێواز پاكی ئه‌كه‌یته‌وه‌، وه‌ هه‌ر تۆی كه‌ سه‌رپه‌رشتی ئه‌كه‌یت."},{"id":10,"translation":"[ وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا (١٠) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ نه‌فسی خۆیان وێڵ و گومڕاو سه‌رگه‌ردان ئه‌كه‌ن به‌ دڵنیایى ئه‌وانه‌ زه‌ره‌رمه‌ند بوونه‌و زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌وانه‌ن كه‌ نه‌فسیان هان ناده‌ن بۆ گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌و كرده‌وه‌ی چاك، به‌ڵكو جڵه‌وی نه‌فسیان به‌ر ئه‌ده‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌موو خراپه‌كاری و تاوان و سه‌رپێچییه‌ك بكات ئه‌وانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندن."},{"id":11,"translation":"[ كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَا (١١) ] قه‌ومی (ثهمود) كه‌ خوای گه‌وره‌ صاڵح پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناردن ئه‌وان توغیان و سه‌ركه‌شیان كردو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان به‌درۆ زانی و سنووریان به‌زاند له‌ تاوان و سه‌رپێچیدا."},{"id":12,"translation":"[ إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا (١٢) ] كاتێك كه‌ خراپترینی هۆزه‌كه‌ كه‌ (قه‌دداری كوڕی سالیف) بووه‌ هه‌ستا چوو ئه‌و حوشتره‌ی سه‌ربڕی كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو موعجیزه‌یه‌ك له‌ تاوێره‌كه‌وه‌ بۆی ده‌ركردن."},{"id":13,"translation":"[ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ] پێغه‌مبه‌ری خوا كه‌ مه‌به‌ست پێی صاڵح پێغه‌مبه‌ره‌ - صلی الله علیه وسلم - پێی فه‌رموون [ نَاقَةَ اللَّهِ ] واز له‌و حوشتره‌ بێنن كه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو موعجیزه‌ بۆی ناردوون، وه‌ ئاگاداری بن و لێی نزیك نه‌كه‌ونه‌وه‌ [ وَسُقْيَاهَا (١٣) ] وه‌ نزیك مه‌كه‌ونه‌وه‌و ده‌ستدرێژى مه‌كه‌نه‌ سه‌رى له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ تیایدا ئاو ده‌خواته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاوه‌كه‌ ڕۆژێك بۆ حوشتره‌كه‌ بوو ڕۆژێك بۆ ئه‌وان بوو."},{"id":14,"translation":"[ فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا ] ئه‌وان پێغه‌مبه‌ری خوایان به‌درۆ زانی و حوشتره‌كه‌یان سه‌ربڕی [ فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ ] خوای گه‌وره‌ غه‌زه‌بی لێ گرتن و سزای بۆ ناردن و له‌ناوی بردن به‌هۆی تاوانی خۆیانه‌وه‌ [ فَسَوَّاهَا (١٤) ] به‌شێوه‌یه‌ك سزای دان كه‌ هه‌موویانی گرته‌وه‌و زه‌ویه‌كه‌ی ته‌خت كرد لێیان، واته‌: سزایه‌كی وای دان كه‌ خستیانییه‌ ژێر خۆڵه‌وه‌."},{"id":15,"translation":"[ وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا (١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ره‌نجامی كاره‌كانی ناترسێ و ترسی هیچ كه‌سێكی نیه‌و هه‌رچیه‌ك بكات به‌بێ ترس ئه‌یكات، والله أعلم."}]},{"id":92,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (لەیل) (واتە: شەو) ‏پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (لەیل) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (لەیل) (٢١) ئایەتە. ٣- سورەتى (لەیل) زنجیرەى نەوەدو دووەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (لەیل) لە دواى سورەتى (ئەعلا) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى ئەم سورەتە پیرۆزە بەشێوەیەكى سەرەكى زیاتر بریتییە لە باسكردنى هەوڵ و كۆششەكانى مرۆڤ لە ئەنجامدانى كارو كردەوەكانیداو جیاوازى لە كارەكانیانداو شێوازى كاركردنیان، وە ماندوو بوون و شەونخونیان لە پێناو ئەم ژیانەى دونیادا، پاشانیش كۆتایی پێهاتنیان لەم دونیایەداو گەڕانەوەیان بۆ قیامەت و رۆژى دوایی، وە لەویشەوە بۆ گەیشتن بە نازو نیعمەتەكان و خۆشییەكانى بەهەشت، یان چونە ناو ئاگرو ئازارو ناڕەحەتییەكانى دۆزەخ. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە شەو كاتێك كە بەتاریكییەكانی سەرجەم خەڵكی دائەپۆشێ، یاخود ڕووناكی ڕۆژ دائەپۆشێ"},{"id":2,"translation":"[ وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى (٢) ] وە سوێند ئەخوات بە ڕۆژ كاتێك كە دەرئەكەوێ و ئاشكرا ئەبێ و ڕووناكییەكەی تاریكی شەو ناهێڵێت و ئەیبات ."},{"id":3,"translation":"[ وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى (٣) ] وە سوێند ئەخوات بە نێرو مێ لە هەموو شتێك، ئەمانە هەمووی سەرنج ڕاكێشانی مرۆڤە بۆ دروستكراوەكانی خوای گەورە تا تاك و تەنهایى و تواناو دەسەڵات و گەورەیی خوای گەورەتان بۆ دەركەوێت ."},{"id":4,"translation":"[ إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى (٤) ] ئەمە وەڵامی سوێند خواردنەكەیە: ئەو كردەوانەی كە ئەیكەن دژ بەیەك و پێچەوانەن و هەموو خەڵكی یەك شێواز نییە، هەیە كردەوەی باش ئەكات، وە هەیە كردەوەی خراپ ئەكات، وە هەیە كردەوەكانی بۆ ئەوەیە خۆی لە خوای گەورە نزیك بكاتەوەو بەهەشتی خوای گەورە بەدەست بێنێ وە خۆی لە ئاگری دۆزەخ بپارێزێ و ڕزگار بكات، وە هەیشە بە كردەوە خراپەكانی خۆی لە خوای گەورەو بەهەشت دوور ئەخاتەوەو خۆی بەهیلاك ئەبات و بەرەو ئاگری دۆزەخ بەڕێ ئەكەوێت."},{"id":5,"translation":"[ فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى (٥) ] كەسێك ئەو ماڵەی كە هەیەتی لە پێناو خوای گەورەدا بیبەخشێ وە تەقوای خوای گەورە بكات وە خۆی لە حەرام و سەرپێچی و تاوان بپارێزێ ."},{"id":6,"translation":"[ وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى (٦) ] وە باوەڕی بە پاداشتی خوای گەورە هەبێ كە ئەم كاتێك كە ئەبەخشێ خوای گەورە ئەجرو پاداشتی ئەداتەوە، یاخود باوەڕی بەوە هەبێ كە خوای گەورە جێگای بۆ پڕ ئەكاتەوە، یاخود باوەڕی بە (لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ) هەبێ، یان باوەڕی بەو نیعمەتانە هەبێ كە خوای گەورە پێی بەخشیووە، یاخود باوەڕی بە بەهەشت هەبێ، ئەو تەفسیرانەى بۆ كراوە."},{"id":7,"translation":"ئاسانكردنى رێگاى بەهەشت [ فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى (٧) ] ئەوە ئێمەیش كاری چاكەو خێری بۆ ئاسان ئەكەین، واتە: هەر كەسێك ببەخشێ و تەقوای خوای گەورە بكات و باوەڕی بەو شتانە هەبێ ئەوە ئێمەش كردەوەی چاك و عیبادەت و خواپەرستی و خواناسی و چاكەی بۆ ئاسان ئەكەین, یاخود (فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى) ڕێگای بەهەشت و چوونە بەهەشتی بۆ ئاسان ئەكەین، یاخود وتراوە: پاداشتی چاكە ئەوەیە كە خوای گەورە یارمەتیت ئەدات لە دوای چاكە چاكە بكەی، هەروەكو چۆن یەكێك لە سزاكانی خراپە ئەوەیە كە لە دوای خراپە خراپەی تری بەدوادا دێت و مرۆڤ ڕائەكێشێ بۆ خراپەی تر ئەوە خۆی لە خۆیدا سزای خوای گەورەیە بۆی, ئەم ئایەتانە لەسەر (ئەبوبەكری صدیق) دابەزیوە (خوای گەورە لێی ڕازی بێ) كە لەسەرەتای ئیسلامدا ئەو باوەڕدارانەی كە كۆیلە بوونەو لە ژێر دەستی كافراندا بوونە (ئەبوبەكری صدیق) (خوای لێ ڕازی بێ) ئەیكڕین و لە پێناو خوای گەورە ئازادی ئەكردن بەتایبەتی ژن و پیرەژن و بەساڵاچوانی ئەكڕی و ئازادی ئەكردن لە پێناو خوای گەورە, تا باوكی ئەیووت: ئەی ئەبوبەكر ئەگەر تۆ هەر كۆیلەش ئازاد ئەكەی كۆیلەی بەهێز ئازاد بكە بۆ ئەوەی بەرگریت لێ بكەن و لە ئیش و كاردا یارمەتیت بدەن, ئەیفەرموو: ئەی باوكە من مەبەستم ڕەزامەندی خوای گەورەیە, خوای گەورە ئەو ئایەتانەی لەسەر (ئەبوبەكری صدیق) دابەزاندووە (ڕەزاو ڕەحمەتی خوای گەورەی لێ بێت)."},{"id":8,"translation":"ئاسانكردنى رێگاى دۆزەخ [ وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى (٨) ] بەڵام كەسێك كە ڕەزیل و چرووك بێ وە خۆی بە بێ پێویست بزانێ لە خوای گەورەو ئەجرو پاداشتەكەى ."},{"id":9,"translation":"[ وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى (٩) ] وە باوەڕی بەوە نەبێ كاتێك ئەم ببەخشێ خوای گەورە جێگای بۆ پڕ دەكاتەوە، یاخود خوای گەورە ئەجرو پاداشتی دەداتەوە، یان خوای گەورە بەهەشتی پێ دەبەخشێ ."},{"id":10,"translation":"[ فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى (١٠) ] ئەمە بە پێچەوانەی ئەوەی ترەوە كاری دۆزەخی بۆ ئاسان ئەكەین، ئەم جۆرە كەسانە هەر كردەوەیەك شەڕو خراپەو تاوان بێ بەلایانەوە ئاسانەو ئەنجامی ئەدەن و لێی ناگەڕێنەوە تا بەرەو دۆزەخیان ئەبات، واتە: كردەوەی دۆزەخییەكانیان بۆ ئاسان ئەكرێ ."},{"id":11,"translation":"[ وَمَا يُغْنِي عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى (١١) ] وە ئەو سەروەت و سامان و ماڵەیشی كە لە دونیا هەیەتی كاتێك ئەم بەهیلاك ئەچێ و ئەمرێت و فڕێ ئەدرێتە دۆزەخەوە ماڵ و سەروەت و سامانی هیچ سوودی پێ ناگەیەنێ لەبەر ئەوەی لە دونیا لە پاش خۆی بەجێی ئەهێڵێ ."},{"id":12,"translation":"[ إِنَّ عَلَيْنَا لَلْهُدَى (١٢) ] بە دڵنیایى ڕوون كردنەوەی ڕێگای هیدایەت و ڕێگای ڕاستی و جیاكردنەوەی لە ڕێگای گومڕایی ئەوە لەسەر ئێمەیە، واتە: خوای گەورە هیدایەتی خەڵكی داوە بەوەی كە ڕێگای ڕاستی بۆ ڕوون كردونەتەوەو پێی ناساندوون، هەر كەسێك مەبەستی بێ خوای گەورە دەستی ئەگرێت و یارمەتی ئەدات و ئەیخاتە سەر ڕێگا ڕاستەكە."},{"id":13,"translation":"[ وَإِنَّ لَنَا لَلْآخِرَةَ وَالْأُولَى (١٣) ] وە بە دڵنیایى سەرەتاو كۆتایی دونیاو قیامەت هەمووی بەدەست خوای گەورەیەو بۆ خوای گەورەیەو موڵكی خوای گەورەیەو خوای گەورە خۆی تەسەڕوف و هەڵسوكەوتی تیادا ئەكات ."},{"id":14,"translation":"[ فَأَنْذَرْتُكُمْ نَارًا تَلَظَّى (١٤) ] ئاگادارمان كردوونەتەوە لە ئاگرێك كە ئاگری دۆزەخە -پەنا بەخوای گەورە- كە داگیرساوەو گڕو بڵێسەی هەیە، (سووكترین سزای دۆزەخییەكان لەناو ئاگری دۆزەخدا كەسێكە كە جووتێك پێڵاوی ئاگرینى لە پێ ئەكرێ دەماغی لەگەڵیدا ئەكوڵێ وا ئەزانێ قورسترین سزایە لە كاتێكدا ئەمە سووكترین سزایەو هیچ كەسێك لەو سزایە سووكتری نییە) ."},{"id":15,"translation":"[ لَا يَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَى (١٥) ] هیچ كەس ناچێتە ناو ئەو ئاگری دۆزەخەو گەرمی و سزاكەی بچێژێ مەگەر كەسێكی بەدبەخت و خراپەكارو كافرو بێ دین بێت ."},{"id":16,"translation":"[ الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّى (١٦) ] ئەو كەسەی كە بەدڵ دینی خوای گەورەو پەیامی پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم قورئانی بەدرۆ زانیوەو باوەڕی پێی نەكردووە، وە بە كردەوەكانیشی پشتی هەڵكردووە لە شوێنكەوتنی پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم دینەكەی ."},{"id":17,"translation":"[ وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى (١٧) ] وە بەتەقواترین كەس لەو ئاگرە گڕو بڵێسەدارە خۆی دوور ئەخاتەوە، كە زۆربەی موفەسیرین ئەفەرموون مەبەست پێی (ئەبوبەكری صدیق)ە (خوای لێ ڕازی بێ)، بەڵكو هەندێكیان كۆدەنگی زانایانی موفەسیر نەقڵ ئەكەن لەسەر ئەوەی كە ئەم ئایەتانە لەسەر (ئەبوبەكری صدیق) دابەزیوە (ڕەزاو ڕەحمەتی خوای گەورەی لێ بێ) كە لە هەموو كەس بەتەقواتر بووە لە پاش پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم [ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ] (الْحُجُرَات: ١٣) وە بەڕێزترینیش لای خوای گەورە ئەو كەسەیە كە بەتەقواترین بێ, كەواتە بەڕێزترین كەس لای خوای گەورە لە پاش پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ئەبوبەكر بووە، بەڵكو لە پاش هەموو پێغەمبەران باشترین و بەتەقواترین و چاكترین و بەڕێزترین و پاكترین و شیاوترین كەس (ئەبوبەكری صدیق) بووە ."},{"id":18,"translation":"[ الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى (١٨) ] كە لە پێناو خوای گەورەدا ماڵی خۆی ئەبەخشێ و مەبەستی ئەوەیە كە خۆی پاك بكاتەوە لە تاوان بەڵكو لای خوای گەورە پاك بێ وە مەبەستی ڕیاو ناوبانگ و شوهرەت و پاداشتی خەڵكى نییە ."},{"id":19,"translation":"[ وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى (١٩) ] وە كاتێك كە ئەم ماڵە ئەبەخشێ مەبەستی ئەوە نییە لە بەرامبەر پاداشتی كەسێك بیكات، یان چاوەڕێی پاداشتی كەسێك بێ، یان چاوەڕێی نیعمەتی كەسێك بێت ."},{"id":20,"translation":"[ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى (٢٠) ] بەڵكو تەنها مەبەستی ڕووی پیرۆزی پەروەردگاری بەرزو بڵندێتی، وە چاوەڕێی ئەجرو پاداشتی خوای گەورەیە و بە ئومێدە لە ڕۆژی قیامەتدا لە بەهەشتدا ڕووی پیرۆزی خوای گەورە ببینێ، وە مەبەستی ئەوەیە كە خوای گەورە لێی ڕازی بێت و ڕەزامەندی خوای گەورە بەدەست بێنێت ."},{"id":21,"translation":"[ وَلَسَوْفَ يَرْضَى (٢١) ] وە بەدڵنیایی خوای گەورە لە بەهەشتدا ئەوەندە ئەجرو پاداشتی ئەداتەوەو ئەوەندە ڕێزی لێ ئەگرێ و ئەوەندە نازو نیعمەتی پێ ئەبەخشێ تا ڕازی ئەكات, وتمان: ئەمانە لەسەر (ئەبوبەكری صدیق) (خوای لێ ڕازی بێ) هاتۆتە خوارەوە بەڵام گشتیشەو بۆ هەموو كەسێكە كە ئەم سیفەتانەی تیادا بێ خوای گەورە ئەو ئەجرو پاداشتانەی ئەداتەوە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (لەیل) والحمد لله."}]},{"id":93,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (زوحا) (واتە: چێشتەنگاو) پێناسەیەكى ئەم سورەتە: ١- سورەتى (زوحا) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (زوحا) (١١) ئایەتە. ٣- سورەتى (زوحا) زنجیرەى نەوەدو سێیەمە لە ریزبەندی لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (زوحا) لە دواى سورەتى (فەجر) دابەزیوە. ٥- لەو سورەتانەیە كە خواى گەورە بە سوێند خواردن دەستى پێكردووە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرەكانى ئەم سورەتە باسى كەسایەتى پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەكات، وە ئەو فەزڵ و بەخششە زۆرانەى كە خواى گەورە پێى بەخشیوە لە دونیاو دوارۆژدا تا سوپاسى خوا بكات لەسەر ئەو بەخششانە. هۆى دابەزینى ئەم سوورەتە: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم شەوێك یان دوو شەو نەخۆش بوو هەڵنەسا بۆ شەونوێژو شەونوێژی نەكردو قورئانی نەخوێند لە شەونوێژەكەیدا, ئافرەتێك لە موشریكان هات بۆ لای و وتی: ئەی محمد صلى الله علیه وسلم دوو شەوە گوێم لە دەنگت نییە هەستی شەونوێژ بكەیت و قورئان بخوێنی وا ئەبینم كە شەیتانەكەت وازی لێ هێناویت، كە ئەیانووت: محمد صلى الله علیه وسلم تێكچووەو شەیتان دەستی لێ وەشاندووە، خوای گەورە سەرەتای ئەم سوورەتەی دابەزاند (الصحيح المُسنَد): بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالضُّحَى (١) ] سوێند بێت بە چێشتەنگاو كاتێك كە خۆر بەقەدەر ڕمێك بەرز ئەبێتەوە ."},{"id":2,"translation":"[ وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى (٢) ] وە سوێند بێت بەشەو كاتێك كە هێمن و ئارام و تاریك ئەبێ و بەتاریكییەكەی ڕووناكی ڕۆژ دائەپۆشێ ."},{"id":3,"translation":"[ مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ ] ئەمە وەڵامی سوێند خواردنەكەیە: ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پەروەردگارت وازی لێ نەهێناویت و دەستبەردارت نەبووەو وەحی لە تۆ نەپچڕاندوووەو كۆتایی بە وەحی نەهاتووە [ وَمَا قَلَى (٣) ] وە ڕقی لێت نییە بەڵكو پەروەردگار خۆشى ئەوێیت ئەوپەڕی خۆشوویستن ."},{"id":4,"translation":"[ وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولَى (٤) ] وە قیامەت بۆ تۆ باشترە لە دونیا لەگەڵ ئەوەی كە خوای گەورە لە دونیادا پێغەمبەرایەتی و قورئانی پێ بەخشیوویت هێشتا قیامەت بۆ تۆ باشترە لە دونیا، بۆیە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لە دونیادا زۆر زاهیدو دونیا نەوویست بووە، وە كاتێكیش كە سەرپشك كرا لەوەی كە تەمەنت بۆ درێژ بكرێتەوەو لە دونیادا بمێنی یاخود لای خوای گەورە هەڵئەبژێری، لای خوای گەورەی هەڵبژارد، وە لە دونیادا وەكو ڕێبوارێك ژیاوە كە لە ژێر سێبەری دارێكدا بێت و دواتر بڕوات و بەجێى بێڵێت ."},{"id":5,"translation":"[ وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى (٥) ] وە پەروەردگارت لە قیامەتدا ئەوەندەت پێ ئەبەخشێ تا ڕازیت ئەكات لە نازو نیعمەت و لە شەفاعەتی هەرە گەورەو لە حەوزی كەوسەرو لەو پاداشتانەی كە بۆی داناویت ئەوەندەت پێ ئەبەخشێ تا ڕازیت ئەكات, (عبداللەی كوڕی عەباس) ئەفەرمووێ: ئەو كەنزانەی كە بە ئوممەتەكەی دەدرێت لە پاش خۆی كە وڵاتان فەتح ئەكرێ و ئەبێ بە موڵكی موسڵمانان ئەوانە نیشان پێغەمبەری خوا درا صلى الله علیه وسلم پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم زۆر بەوە دڵخۆش بوو كە دینەكەی و موڵكی ئوممەتەكەی بەم شێوازە بڵاو ئەبێتەوەو ئەگاتە هەموو شوێنێك, خوای گەورە ئەم ئایەتەی دابەزاند: (وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى) نەك هەر ئەمەندە بەڵكو لە بەهەشتدا خوای گەورە هەزار هەزار كۆشكی بە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بەخشیووە كە ئەكاتە یەك ملیۆن كۆشك لە هەر كۆشكێكدا ئەوەندەی كە پێویست بێ لە حۆرى و خێزان و خزمەتكار بۆ پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دانراوە (الصحيح المُسنَد) ."},{"id":6,"translation":"[ أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى (٦) ] پاشان خوای گەورە نیعمەتەكانی خۆی بەسەر پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم باس ئەكات: ئایا خوای گەورە تۆی نەبینی كە هەتیو و بێ باوك بووی كەس نەبوو پەنات بدا خوای گەورە پەنای دایت, لەبەر ئەوەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لە سكی دایكیدا بوو باوكی وەفاتی كرد, وە تەمەنی شەش ساڵ بوو دایكیشی وەفاتی كرد, (عبدالمطلب)ى باپیری گرتییە خۆی تەمەنی هەشت ساڵ بوو ئەویش وەفاتی كرد، دواتر (ئەبو تاڵیب) ى مامى گرتییە خۆی كە زۆر هەژارو نەدار بوو ."},{"id":7,"translation":"[ وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى (٧) ] ئایا خوای گەورە تۆی نەبینی كە وێڵ بووی خوای گەورە ڕێنمایی كردیت, وتراوە: مەبەست بە وێڵی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەوە بووە لە دۆڵەكانی مەككەدا بە منداڵی ڕێی ون كردووە دواتر گەڕاوەتەوە, یاخود لە ڕێگای شامدا كە لەگەڵ (ئەبو تاڵیبی) مامیدا چوو بۆ بازرگانى كە تەمەنی دوانزە ساڵ بووە لەسەر حوشترێك بووە بەشەو ئیبلیس ڕێیەكەی لێ ون كردووە جبریل هاتووە ڕێگەكەی نیشان داوەتەوە، یاخود تۆ بێئاگا بوویتە لە ئیمان هێنان پێش ئەوەی كە وەحیت بۆ بێت نەتزانیوە ئیمان چییەو قورئان چییەو قیامەت چییەو شەریعەت چییە, خوای گەورە بەهۆی ناردنی وەحییەوە هەموو ئەم شتانەی پێ ناساندوویت و ڕێنمایی كردوویت بۆ هەموو ئەم شتانە ."},{"id":8,"translation":"[ وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى (٨) ] وە خوای گەورە تۆی بینی كە خاوەن منداڵ و فەقیرو هەژار بووی خوای گەورە دەوڵەمەندی كردیت و ڕزق و ڕۆزی خۆی ڕژاند بەسەرتدا, كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم سەرەتا فەقیرو هەژار بووە بەڵام فەقیرێكی ئارامگر بووە، دواتریش كە خوای گەورە دەوڵەمەندی كردووە دەوڵەمەندێكی سوپاسگوزار بووە، واتە: هەردوو مەقامی فەقیری ئارامگرو دەوڵەمەندی سوپاسگوزاری كۆكردۆتەوە كە مرۆڤی موسڵمان ئەبێ بەو شێوازە بێ لە كاتی فەقیریدا ئارامگر بێ، وە لە كاتێك كە دەوڵەمەند بوو سوپاسگوزار بێ, وە دەوڵەمەندیش بە زۆری شتومەك نییە بەڵكو دەوڵەمەندی دڵ و دەروونە."},{"id":9,"translation":"چەند رەوشتێكى جوان [ فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ (٩) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ یادی بێ باوكی خۆت لەبیر بێ خۆت بێ باوكیت بینیوە, كەسێك كە هەتیو و بێ باوكە تۆ بەسەریدا زاڵ مەبەو زەلیلی مەكەو زوڵم و ستەمی لێ مەكەو لێی تووڕە مەبەو سەرزەنشتی مەكە بەڵكو چاكەكار بە لەگەڵیدا، (هەرچەندە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دوور بووە لە زوڵم و ستەم بەڵام ئەوە ئامۆژگاریە بۆ ئێمە) یاخود وتراوە: وەكو باوكێكی بەڕەحم و سۆزو بەزەیی وابە بەرامبەر هەتیوان، (بێگومان پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بەم شێوازە بووە) ."},{"id":10,"translation":"[ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ (١٠) ] وە كەسێكیش كە فەقیرو هەژارەو داوات لێ ئەكات بەڕوویدا هەڵمەشاخێ بەڵكو ئەگەر نەیشت بوو بیدەیتێ بە نەرمی و بە جوانی ڕەتی بكەوە, یاخود (السَّائِلَ) كەسێك كە پرسیاری دینت لێ ئەكات تۆ بەجوانترین شێواز وەڵامی بدەوەو لەوەی خوای گەورە پێی بەخشیوویت فێرى بكە، چۆن خۆت پێشتر هیچت نەزانیوە خوای گەورە لە ڕێی وەحییەوە فێری كردوویت تۆیش ئەو وەحییە بە خەڵكی بگەیەنە بەجوانترین شێوازو لە خەڵكی تووڕە مەبەو ڕێنمایی خەڵكى بكە بە زانیاری ."},{"id":11,"translation":"[ وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ (١١) ] وە ئەو نیعمەتانەی كە خوای گەورە پێی بەخشیوویت تۆ باسی بكەو با پێتەوە دیار بێت, نیعمەتەكان مەبەست پێی وەحی و قورئان و سەرجەم ئەو نیعمەتانەی ترە كە خوای گەورە پێی بەخشیووە: تۆ هەتیو و بێ باوك بوویت خوای گەورە پەنای دایت, وە فەقیرو هەژار بووی خوای گەورە دەوڵەمەندی كردیت, وە وێڵ و بێئاگا بووی هیچت نەئەزانی خوای گەورە فێری كردیت, تۆ با ئەم نیعمەتانەت پێوە دیار بێ و باسی بكە, پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەفەرمێت: (وە هەر كەسێك سوپاسی كەم نەكات ئەوە سوپاسی زۆریش ناكات, وە هەر كەسێك سوپاسی خەڵكى نەكات سوپاسی خوای گەورەشی نەكردووە, وە باسكردنی نیعمەتی خوای گەورە شوكرانەبژێرییە، وە باس نەكردنی كوفرانەی نیعمەتە)، كە خوای گەورە نیعمەتێكى پێ بەخشیت باسی بكەو با پێتەوە دیار بێت، والله أعلم. بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (زوحا) والحمد لله."}]},{"id":94,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (شه‌رح) (واته‌: روونكردنه‌وه‌و كردنه‌وه‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ (١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا دڵتمان نه‌كرده‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی وه‌رگرێ و توانای هه‌ڵگرتنی باری قورسی پێغه‌مبه‌رایه‌تی و له‌به‌ر كردنی وه‌حی و گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ی هه‌بێ، واته‌: سینگتمان كرده‌وه‌و فراوان و ڕووناكمان كرد بۆ هه‌ڵگرتنی ئه‌و شتانه‌، وه‌ چۆن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سینگی كراوه‌و فراوان و ڕووناك بووه‌، شه‌ریعه‌ته‌كه‌یشی به‌هه‌مان شێوه‌ شه‌ریعه‌تێكی فراوان و سووك و ئاسانه‌ و هیچ باری قورس و گرانی تیادا نیه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی كردنه‌وه‌ی سینگ ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ دوو مه‌لائیكه‌ت هاتوونه‌و سینگی پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - له‌ت كردووه‌و هه‌رچی ڕق و كینه‌و شتێك هه‌بێ له‌ دڵیدا ده‌ریان كردووه‌و فڕێیان داوه‌و به‌ ئاوی زه‌مزه‌م دڵیان شوشتۆته‌وه‌و پڕیان كردووه‌ له‌ ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانی و كردوویانه‌ته‌وه‌ جێی خۆی."},{"id":2,"translation":"[ وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ (٢) ] وه‌ ئه‌گه‌ر شتێكت هه‌بووبێت له‌ پێش ئیسلام له‌ تاوان له‌سه‌رمان لابردوویت، هه‌ر چه‌نده‌ خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - له‌ تاوانی گه‌وره‌ پاراستووه‌ مه‌گه‌ر شتی بچووكى هه‌بووبێت ئه‌وانه‌یشمان له‌سه‌رت لابردووه‌و خوای گه‌وره‌ لێت خۆش بووه‌."},{"id":3,"translation":"[ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ (٣) ] (الإِنْقَاظ) واته‌: ده‌نگ ده‌رچوون، ئه‌و وه‌حییه‌ ئه‌وه‌نده‌ قورس بووه‌ ئه‌گه‌ر بارێك بوایه‌و له‌سه‌ر شانت بوایه‌ ده‌نگی شكاندی پشتت ئه‌بیسترا، هه‌ڵگرتنی وه‌حی و پێغه‌مبه‌رایه‌تی ئه‌وه‌نده‌ قورس بووه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پشتی پاراستووه‌ له‌و شكاندنه‌."},{"id":4,"translation":"{به‌رز كردنه‌وه‌ى ناوی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -} [ وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ (٤) ] وه‌ ناو و یادی تۆمان به‌رز ڕاگرتووه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا، به‌وه‌ی كه‌ له‌ هه‌ر شوێنێك ناوی خوای گه‌وره‌ بهێنرێ ناوی تۆش ئه‌هێنرێ، وه‌ هیچ كه‌سێك موسڵمان نابێ و به‌ موسڵمان دانانرێ هه‌ر چه‌نده‌ بڵێ: (أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ) تا نه‌ڵێ: (وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ) وه‌ ڕۆژانه‌ پێنج جار بانگ ئه‌درێ و له‌گه‌ڵ (أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ) بانگده‌ر (وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ) ئه‌ڵێت، وه‌ هیچ وتاربێژێك نیه‌ كه‌ وتار بدات ئیلا ناوی پێغه‌مبه‌ری خوا دێنێ - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ نوێژ بكات ئیلا ناوی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دێنێ، یاخود خوای گه‌وره‌ ناوی پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - به‌رز ڕاگرتووه‌ به‌وه‌ی كه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رانی تریشى باسی كردووه‌و به‌ڵێن و په‌یمانی لێ وه‌رگرتوون كه‌ ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا هات - صلی الله علیه وسلم - خۆیشیان ئیمانی پێ بێنن و شوێنی بكه‌ون وه‌ فه‌رمانیش بكه‌ن به‌ ئوممه‌ته‌كانیان هه‌ر كاتێك گه‌یشتن به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئیمانی پێ بێنن."},{"id":5,"translation":"{دواى ناخۆشى خۆشییه‌} [ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (٥) ] به‌ دڵنیایی له‌گه‌ڵ هه‌موو ته‌نگانه‌و ته‌سكی و ناخۆشی و گرانی و سه‌ختى و سه‌غڵه‌تى و قورسییه‌كدا سووكی و ئاسانی هه‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ده‌رووی خێر ئه‌كاته‌وه‌."},{"id":6,"translation":"[ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (٦) ] دیسانه‌وه‌ به‌ دڵنیایی له‌گه‌ڵ هه‌موو قورسی و گرانی و ته‌سكی و ته‌نگییه‌كدا سووكی و ئاسانی و ده‌رووی خێر هه‌یه‌، لێره‌دا یه‌ك جار خوای گه‌وره‌ باسی عوسری كردووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی عوسره‌كه‌ هه‌ردووكی (ئه‌لیف و لامی) پێوه‌یه‌ (مه‌عریفه‌)یه‌ یه‌ك عوسره‌، به‌ڵام یوسره‌كه‌ (نه‌كیره‌)یه‌ دوو دانه‌یه‌، بۆیه‌ هیچ كاتێك یه‌ك عوسرو ته‌نگانه‌ زاڵ نابێ به‌سه‌ر دوو سووكی و ئاسانیدا، دوو جار خوای گه‌وره‌ باسی سووكی و ئاسانى كردووه‌ یه‌كجار باسی ته‌نگانه‌ی كردووه‌، بۆیه‌ مرۆڤی ئیماندار ئه‌بێ گه‌شبین و ئارامگر بێت، وه‌ ره‌شبین و بێ ئومێد نه‌بێ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، وه‌ هه‌میشه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌رووی خێر ئه‌كاته‌وه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ ئارامگر بێ."},{"id":7,"translation":"[ فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ (٧) ] كاتێك له‌ كاروباری دونیاو سه‌رقاڵی بوویته‌وه‌ ئه‌وه‌ خۆت یه‌كلا بكه‌وه‌ بۆ په‌رستنی خوای گه‌وره‌ به‌ دڵسۆزی و نیازپاكی ڕوو له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌و گورج وگۆڵ به‌، یاخود مه‌به‌ست پێی شه‌ونوێژه‌ له‌ شه‌ونوێژه‌كانتدا خۆت بۆ خوای گه‌وره‌ یه‌كلا بكه‌وه‌و شه‌ونوێژ بكه‌، یاخود ئه‌گه‌ر له‌ فه‌رزه‌كان بوویته‌وه‌ ئه‌و كاته‌ شه‌ونوێژیش بكه‌، یاخود ئه‌گه‌ر هاتوو له‌ ڕاگه‌یاندنی دینه‌كه‌ت بوویته‌وه‌ یان له‌ غه‌زاو جیهاد كردن ته‌واو بووی ئه‌و كاته‌ خۆت یه‌كلا بكه‌ره‌وه‌ بۆ عیباده‌ت و په‌رستنی خوای گه‌وره‌."},{"id":8,"translation":"[ وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ (٨) ] وه‌ نیه‌ت و ڕه‌غبه‌تت بۆ لای خوای گه‌وره‌ هه‌بێت و به‌تاك و ته‌نها ملكه‌چ به‌ بۆ خوای گه‌وره‌ وه‌ ڕوو له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ وه‌ داوای به‌هه‌شتی لێبكه‌، والله أعلم."}]},{"id":95,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (تین) (واتە: هەنجیر) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (تین) سورەتێكى مەككى یە . ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (تین) (٨) ئایەتە. ٣- سورەتى (تین) زنجیرەى نەوەدو پێنجەمە لە ریزبەندی لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (تین) لە دواى سورەتى (بروج) دابەزیوە. ٥- (بەڕائی كوڕی عازب) (ڕەزای خوای گەورەی لێ بێت) ئەفەرمووێ: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە سەفەرێكیدا لە یەكێك لە دوو ڕكاتەكەی نوێژی عیشادا سوورەتی (وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ)ی خوێند هیچ كەسێكم نەبینی وەكو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم دەنگ و قیرائەتی خۆش بێ . تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى ئەم سورەتە پیرۆزە لە چوار چێوەى دوو باسی سەرەكیدایە، ئەوانیش: ١- رێزگرتن و رێزلێنانى خواى گەورە بۆ مرۆڤەكان بەوەى كە لەسەر جوانترین و رێكترین شێوە دروستى كردوون. ٢- باسكردنى باوەڕبوون بە لێپرسینەوەو وەرگرتنەوەى پاداشت و سزا، وە هەروەها دەرخستنى ئەوەش كە هیچ شتێك لاى خواى گەورە ون نابێت تەنانەت ئەگەر بە ئەندازەى گەردیلەیەكیش بێت. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە هەنجیرو بە زەیتون, كە ئاماژەیە بۆ (بیت المقدس) قودس كە لەوێ هەنجیرو زەیتونی زۆری لێیە ."},{"id":2,"translation":"[ وَطُورِ سِينِينَ (٢) ] وە سوێند ئەخوات بە (طوری سەیناء ) ئەو كێوەی كە خوای گەورە قسەی لەگەڵ موسادا صلى الله علیه وسلم كرد لەسەری ."},{"id":3,"translation":"[ وَهَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ (٣) ] وە سوێند ئەخوات بەم وڵاتە ئەمینە كـە هـەر كـەسێك بچێتە ناوییەوە ئەوە ئەبێ ئەمین بێ، كە مەبەست پێی مەككەیە كە خوای گەورە پێغەمبەری صلى الله علیه وسلم تیادا ناردووە, كە ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەو سێ شوێنەو بۆ ئەو سێ پێغەمبەرە بەڕێزە لە (ئولول عەزم)، (بیت المقدس) عیسای صلى الله علیه وسلم لێ بووە، وە (طوری سەیناء ) موساى صلى الله علیه وسلم لێ بووە، وە مەككەش پێغەمبەری خواى لێ بووە صلى الله علیه وسلم ، ئاماژەیە بۆ ئەو سێ پێغەمبەرە بەڕێزە كە لەو سێ شوێنەدا نێردراون."},{"id":4,"translation":"پوچەڵ كردنەوەى بیردۆزەى (نیاندرتاڵ) [ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (٤) ] ئەمە وەڵامی سوێند خواردنەكەیە: بەدڵنیایی ئێمە مرۆڤمان دروست كردووە لە جوانترین شەكل و شێوازدا كە بە ڕێكی دروستمان كردووەو ئەندامەكانی لەشیمان بەجوانترین شێواز دروست كردووە، هەر سەرەتا خوای گەورە ئادەمی دروست كردووەو مرۆڤی دروست كردووە بەو شێوازە بووە, (ئەمەیش ڕەددە بۆ بیردۆزەی مرۆڤی نیاندرتاڵ كە ئەڵێن: سەرەتا مرۆڤ زۆر ناشیرین بووە دواتر وردە وردە بە درێژایی و ڕۆیشتنی كات و سەردەم شێوەی گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە، كە ئەمە بیردۆزەیەكی پووچەڵە بەڵكو خوای گەورە هەر سەرەتا لەسەر جوانترین شێواز ئادەمی دروست كردووەو ئادەمیش شێوەی وەك ئێمە بووە، ئێمەش شێوەمان لەسەر شێوەی ئادەمە بەو شێوازە جوانە خوای گەورە مرۆڤی دروست كردووەو بە ناشیرینی مرۆڤی دروست نەكردووە) ."},{"id":5,"translation":"[ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ (٥) ] پاشان مرۆڤ ئەگەڕێنینەوە بۆ ئەوپەڕی تەمەن كە ئەوپەڕی پیرێتی و لاوازی و بێدەسەڵاتیە، كە مرۆڤ دوای ئەوەی كە گەنج و بەهێزە ئەگەڕێتەوە بۆ ئەوپەڕی پیری كە وای لێ دێت تەنانەت عەقڵیشی لەدەست ئەدات, یاخود (ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ) مەبەست ئەوەیە ئەو مرۆڤە كە بەو شێوە جوانە دروستمان كردووە خۆی ئەباتە ڕیزی ئاژەڵ و ئەو عەقڵەی پێمان داوە عیبادەتی خوای گەورەی پێ ناكات بەڵكو خۆی ئەگەڕێنێتەوە بۆ نزمترین پلە نزمەكانی دۆزەخ، كە (أَسْفَلَ سَافِلِينَ) نزمترین و خوارترین پلەكانی دۆزەخە، خۆی ئەگەڕێنێتەوە بۆ ئەوێ بەوەی كە نیفاق ئەكات یان ئیمان ناهێنێ یان پشت لە خوای گەورە ئەكات [ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] تەنها كەسانێك ناگەڕێنینەوە بۆ (أَسْفَلَ سَافِلِينَ) بۆ نزمترین پلەكانی خوارەوەی دۆزەخ و تیایدا سزا بدرێن بەڵكو بۆ بەرزترین پلەكانی سەرەوەی بەهەشت خوای گەورە بەرزیان ئەكاتەوە ئەوانەی كە ئیمانیان هێناوە بە خوای گەورە وە بەتاك و تەنها خوای گەورەیان پەرستووەو شەریكیان بۆ خوا دانەناوەو كردەوەی چاكیان ئەنجامداوە, (كردەوەی چاكیش ئەوەیە كە لەسەر سوننەتی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بێت و بیدعە نەبێت، وە بە نیەتی پاك بێت و بەدڵسۆزی و ئیخڵاسەوە بۆ خوای گەورەى بێت و بۆ ریاى نەبێت) ."},{"id":6,"translation":"[ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ (٦) ] ئەمانە ئەجرو پاداشتێكیان بۆ هەیە كە ناپچڕێت و پچڕانی بۆ نییەو بەردەوامە."},{"id":7,"translation":"[ فَمَا يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ (٧) ] ئەی مرۆڤ ئەی ئادەمیزاد ئیتر لە پاش ئەمە چی وات لێدەكات ڕۆژی سزاو ڕۆژی لێپرسینەوە بەدرۆ بزانی كاتێك ئەزانی كە خوای گەورە بەو قۆناغانە تۆی دروست كردووە ئەبێ بشزانی كە بۆ خوای گەورە ئاسانترە كە سەرلەنوێ زیندووت بكاتەوەو لێپرسینەوەت لەگەڵدا بكات, چی وای لێكردوویت ڕۆژی زیندوو بوونەوەو لێپرسینەوە بەدرۆ بزانیت؟"},{"id":8,"translation":"[ أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ (٨) ] ئایا خوای گەورە دادوەرترین دادوەر نییە؟ بەڵێ، واتە: هیچ دادوەرێك وەكو خوای گەورە دادوەرو دادپەروەر نییە كە مسقالە زەڕەیەك زوڵم و ستەم لە هیچ كەسێك ناكات, بەڵكو خوای گەورە بە دادپەروەری بڕیار لە نێوان هەموو كەسێكدا ئەدات, بەڵام ئەم فەرموودەیەی كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم كە (وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ)ی خوێندبێ و گەیشتبێ بە كۆتاییەكەی (أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ) كە وتبێتی با هەر كەسێك گەیشتە ئەوێ بڵێ: (بلى وَأَنَا عَلَى ذَلِكَ مِنَ الشَّاهِدِينَ) ئەو فەرموودەیە صەحیح نییە زەعیف و لاوازەو هیچ شتێك ناڵێیت، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (تین) والحمد لله."}]},{"id":96,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (عه‌له‌ق) (واته‌: دڵۆپه‌ خوێنێكى مه‌یوو) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١٩) ئایه‌ته‌ {یه‌كه‌م سووره‌ت كه‌ له‌ قورئانى پیرۆز دابه‌زى} ئه‌مه‌ یه‌كه‌م سووره‌ته‌ هاتۆته‌ خواره‌وه‌ له‌ قورئانی پیرۆز، وه‌ پێنج ئایه‌تی سه‌ره‌تا له‌ ئه‌شكه‌وتى (حیراء) دابه‌زى، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌ره‌تا خه‌وی ده‌بینی وه‌ خه‌وه‌كانی هه‌مووی ئه‌هاته‌ جێ و خه‌وی ڕاستبوو، پاشان پێی خۆشبوو بچێته‌ ئه‌شكه‌وتی (حیراء ) له‌وێ ئه‌مایه‌وه‌ بۆ عیباده‌ت، ڕۆژێك له‌وێ بوو جبریل هات و پێی فه‌رموو، بخوێنه‌، ئه‌میش وتی: من خوێنده‌وار نیم، تا پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - گوشییه‌ خۆیه‌وه‌ تا ماندووی كرد پاشان به‌ریدا سێ جار هه‌ر ئه‌یفه‌رموو: بخوێنه‌ ئه‌ویش ئه‌یفه‌رموو: من خوێنده‌وار نیم، دوای ئه‌وه‌ له‌ سێیه‌م جاردا پێی فه‌رموو: (اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ) تا (عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ) ئه‌مه‌ سه‌ره‌تا ئه‌م پێنج ئایه‌ته‌ هاته‌ خواره‌وه‌، واته‌: یه‌كه‌م ئایه‌ت كه‌ له‌ قورئانی پیرۆز دابه‌زیوه‌ ئه‌م پێنج ئایه‌ته‌یه‌، پاشان هاته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ بۆ لای خه‌دیجه‌ (خوای لێ ڕازی بێ) ترساو فه‌رمووی: دامپۆشن، دایان پۆشی تا ترسه‌كه‌ی نه‌ما پاشان بردی بۆ لای (وه‌ره‌قه‌ی كوڕی نه‌وفه‌ل) كه‌ كه‌سێك بوو له‌سه‌ر دینی پاكی عیسا بوو - صلی الله علیه وسلم - وه‌ بۆى گێڕایه‌وه‌، ئه‌ویش پێی وت: ئه‌مه‌ ئه‌و مه‌لائیكه‌ته‌یه‌ كه‌ بۆ لای موسایش - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌ وه‌حی بۆ هێناوه‌ تۆیش بوویته‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، خۆزگه‌ من گه‌نج و به‌هێز بوومایه‌ كاتێك كه‌ قه‌ومه‌كه‌ت ده‌رتئه‌كات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رتم بخستایه‌، فه‌رمووی: ئایا قه‌ومه‌كه‌م ده‌رم ئه‌كه‌ن؟ وتی: به‌ڵێ هیچ پێغه‌مبه‌رێك نه‌هاتووه‌ وه‌كو تۆ دینی هێنابێ ئیلا قه‌ومه‌كه‌ی ده‌ریان كردووه‌، زۆری نه‌خایاند وه‌حی ماوه‌یه‌ك پچڕاو (وه‌ره‌قه‌)یش وه‌فاتی كرد بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {گرنگى و بایه‌خى خوێندن} [ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بخوێنه‌ به‌ناوی په‌روه‌ردگاری هه‌ره‌ به‌ڕێزته‌وه‌ ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی كه‌ هه‌موو شتێكی دروست كردووه‌."},{"id":2,"translation":"[ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (٢) ] سه‌ره‌تا مرۆڤی دروست كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك پاشان بووه‌ به‌ خوێنێكی مه‌یوو."},{"id":3,"translation":"[ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ (٣) ] بخوێنه‌ به‌ناوی په‌روه‌ردگاری هه‌ره‌ به‌ڕێزته‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ (٤) ] كه‌ به‌هۆی قه‌ڵه‌مه‌وه‌ خه‌ڵكی فێری هه‌موو شتێك كردووه‌ له‌ نووسین و خوێنده‌واری."},{"id":5,"translation":"[ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ (٥) ] ئه‌وه‌ى كه‌ مرۆڤ نه‌یزانیوه‌ خوای گه‌وره‌ به‌هۆی قه‌ڵه‌م و زانیارییه‌وه‌ هه‌موو شتێكی فێر كردوون."},{"id":6,"translation":"[ كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى (٦) ] نه‌خێر به‌ دڵنیایی مرۆڤ سنوور ئه‌به‌زێنێ و خراپه‌كاری ئه‌كات و له‌ خۆی بایی ئه‌بێ."},{"id":7,"translation":"[ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى (٧) ] كاتێك كه‌ خۆی ئه‌بینێ ده‌وڵه‌مه‌نده‌و سه‌روه‌ت و سامانی زۆره‌و پێویستی به‌ كه‌س نیه‌ له‌ خۆی بایی ئه‌بێ."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى (٨) ] به‌دڵنیایی گه‌ڕانه‌وه‌و سه‌ره‌نجامتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات له‌سه‌ر ئه‌و ماڵه‌ چۆن ده‌ستت خستووه‌و به‌چی ده‌ستت خستووه‌؟ وه‌چۆن كۆت كردۆته‌وه‌؟ وه‌ له‌ چیدا سه‌رفت كردووه‌؟ وه‌ ئایا له‌ گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ به‌كارت هێناوه‌؟ یاخود له‌ خراپه‌كاریداو به‌هۆیه‌وه‌ له‌ خۆبایی بوویته‌و له‌ خوای گه‌وره‌ دووركه‌وتوویته‌وه‌؟"},{"id":9,"translation":"{دژایه‌تى كردنى ئه‌بو جه‌هل بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -} [ أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى (٩) ] ئایا نابینی كه‌سێك كه‌ نه‌هی ئه‌كات."},{"id":10,"translation":"[ عَبْدًا إِذَا صَلَّى (١٠) ] له‌ به‌نده‌یه‌ك كاتێك كه‌ نوێژ ئه‌كات، ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌هی ئه‌كات (ئه‌بوجه‌هله‌) نه‌هی له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا كرد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزدا نوێژ بكات، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ كه‌عبه‌دا له‌ پاڵ مه‌قامی ئیبراهیمدا له‌وێ نوێژی ئه‌كرد (ئه‌بوجه‌هل) هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كردو وتی: ئه‌گه‌ر بێتوو محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌وێ نوێژ بكات ئه‌بێ بچمه‌ بان ملی و لێی بده‌م، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا كردو - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێم نه‌ووتیت جارێكی تر نه‌یه‌یته‌وه‌و لێره‌ نوێژ نه‌كه‌ی، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ توندی وه‌ڵامی دایه‌وه‌، ئه‌ویش وتی: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ به‌چی هه‌ڕه‌شه‌ له‌ من ئه‌كه‌ی كاتێك كه‌ من له‌ هه‌موو كه‌س پیاوانی نادیم زۆرتره‌و خه‌ڵكی زۆرم به‌دواوه‌یه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌تانه‌ی تری دابه‌زاند، وتی: بانگی پیاوانی نادیه‌كه‌م بكه‌م، خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: (فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ (١٧) سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ (١٨)) ئه‌و ئایه‌تانه‌ دابه‌زی."},{"id":11,"translation":"[ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ عَلَى الْهُدَى (١١) ] ئایا نابینی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاسته‌."},{"id":12,"translation":"[ أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى (١٢) ] وه‌ فه‌رمان ئه‌كات به‌ خه‌ڵكی به‌ ته‌قواو خواپه‌رستی و خواناسی و خۆپاراستن له‌ تاوان."},{"id":13,"translation":"[ أَرَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى (١٣) ] ئایا نابینى (ئه‌بو جه‌هل) درۆ ئه‌كات و پشتی كردووه‌ له‌ ئیمان هێنان."},{"id":14,"translation":"[ أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى (١٤) ] ئایا (ئه‌بو جه‌هل) نازانێ خوای گه‌وره‌ هه‌موو كرده‌وه‌كانی ئه‌و ئه‌بینێ."},{"id":15,"translation":"[ كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ ] نه‌خێر ئه‌گه‌ر بێتوو واز نه‌هێنێ له‌ قه‌ده‌غه‌ كردنی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ نوێژ كردن له‌ كه‌عبه‌ی پیرۆزدا [ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ (١٥) ] ئه‌وه‌ به‌ پێشه‌ سه‌ری ئه‌یبه‌ینه‌وه‌ [ نَاصِيَةٍ ] خاوه‌نی ئه‌و پێشه‌ سه‌ره‌ كه‌ (ئه‌بو جه‌هله‌)."},{"id":16,"translation":"[ كَاذِبَةٍ ] كه‌سێكی درۆزنه‌ [ خَاطِئَةٍ (١٦) ] كه‌سێكی به‌هه‌ڵه‌داچوو تاوانباره‌."},{"id":17,"translation":"[ فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ (١٧) ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كات با بانگی پیاوانی نادییه‌كه‌ی خۆی بكات بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا بده‌ن - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":18,"translation":"[ سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ (١٨) ] ئه‌وه‌ ئێمه‌ش بانگی (الزَّبَانِيَةَ) ده‌رگاوانه‌كانی ئاگری دۆزه‌خ ئه‌كه‌ین، (عبدالله¬ی كوڕی عه‌باس) (خوای لێ ڕازی بێ) فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر بهاتایه‌ (ئه‌بو جه‌هل) ڕاستی بكردایه‌و بانگی پیاوانی نادییه‌كه‌ی خۆی بكردایه‌ ئه‌وه‌ مه‌لائیكه‌ت ئه‌هاتن به‌ڕۆژی ڕووناك له‌به‌ر چاوی خه‌ڵكى (ئه‌بو جه‌هل)یان ئه‌بردو فڕێیان ئه‌دایه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، به‌ڵام نه‌یوێراو زانی هه‌ڕه‌شه‌كانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - راست و ته‌واوه‌، (ئه‌بو جه‌هل) بینی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نوێژ ئه‌كات ویستی لێی نزیك بێته‌وه‌ به‌ڵام به‌ په‌له‌ گه‌ڕایه‌وه‌، وتیان: بۆ گه‌ڕایته‌وه‌؟ وتی: خه‌نده‌قێكم له‌ ئاگر له‌ نێوان خۆم و ئه‌ودا بینی، وه‌ مه‌لائیكه‌تم بینی باڵیان هه‌بوو، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر لێم نزیك بكه‌وتایه‌ته‌وه‌ ئه‌وا مه‌لائیكه‌ت ئه‌یان بردو فڕێیان ئه‌دایه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ڵام نه‌یوێرا نزیك بێته‌وه‌."},{"id":19,"translation":"[ كَلَّا لَا تُطِعْهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ گوێڕایه‌ڵی (ئه‌بو جه‌هل) مه‌كه‌و به‌قسه‌ی مه‌كه‌و له‌سه‌ر عیباده‌ت و خواپه‌رستی خۆت به‌رده‌وام به‌ له‌ پاڵ كه‌عبه‌دا خوای گه‌وره‌ ئه‌تپارێزێ [ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ (١٩) ] وه‌ تۆ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌ره‌و له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك به‌ره‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نزیكترین كات كه‌ به‌نده‌ له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك بێ له‌ كاتی سه‌جده‌دایه‌، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: له‌ سوجده‌دا دوعا زۆر بكه‌ن، وه‌ لێره‌دا سوننه‌ته‌ مرۆڤ سوجده‌ی تیلاوه‌ به‌رێ، والله أعلم."}]},{"id":97,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (قەدر) (واتە: پلەو پایە بەرز یان تەقدیر كردن) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (قەدر) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (قەدر) (٥) پێنج ئایەتە. ٣- سورەتى (قەدر) زنجیرەى نەوەدو حەوتەمینە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (قەدر) لە دواى سورەتى (عەبەس)ە دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى ئەم سورەتە پیرۆزە باسی سەرەتاى دابەزینى وەحی دەكات بەسەر پێغەمبەرى خوادا صلى الله علیه وسلم ، وە هەروەها باسی فەزڵ و گەورەیی ئەو شەوە پیرۆزەش دەكات كەوا قورئانى تێدا دابەزیوە بەسەر هەموو شەوەكانى تردا، كە خێرو پاداشتەكەى زیاترە لە خێری هەزار مانگ، هەموو ئەمانەش لەبەر رێزو شكۆی قورئان، وە هەروەها باسی دابەزینى فریشتە بەڕێزەكان دەكات لەو شەوەدا تا بەرەبەیانى ئەو شەوە. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ دابەزینى قورئان لە شەوى قەدر [ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (١) ] ئێمە ئەو قورئانە پیرۆزەمان دابەزاندۆتە خوارەوە لە شەوی قەدردا، كە دەكەوێتە دە شەوی كۆتایی مانگی ڕەمەزانەوە، وە لە شەوە تاكەكاندا زیاتر جەختی لێكراوەو فەرموودەی زۆری لەسەر هاتووەو صەحابەكان قسەیان لەسەر كردووە، لەم شەوەدا خوای گەورە قورئانی پیرۆزی هەر هەمووی لە (لوح المحفوظ)هوە دابەزاندووە بۆ (بيت العزة) بۆ ئاسمانی دونیا پاشان بە بەش بەش و پارچە پارچەو ئایەت ئایەت و سوورەت سوورەت بەگوێرەی ڕووداوەكان و پێویستی لە ماوەی بیست و سێ ساڵدا دابەزیوە بۆ سەر سینگی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ، وە بۆیە پێی ئەووترێ: (لَيْلَةِ الْقَدْرِ) لەبەر ئەوەی لەو شەوەدا خوای گەورە تەقدیری هەموو شتێك ئەكات تا ساڵی داهاتوو، یاخود وتراوە: مەبەست پێی شەوێكى خاوەن پلەو پایەو ڕێزو گەورەییە، بۆیە خوای گەورەش ئەفەرمووێ:"},{"id":2,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ (٢) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانی ئەم شەوی قەدرە چ شەوێكی پیرۆزو گەورەو پڕ خێرو بەرەكەتە."},{"id":3,"translation":"فەزل و گەورەیی شەوى قەدر [ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (٣) ] ئەم شەوی قەدرە عیبادەت كردن و خواپەرستی تێیدا ئەجرو پاداشتی زیاترە لە هەزار مانگ، لەبەر ئەوەی ئوممەتانی پێشتر تەمەنیان درێژ بووەو عیبادەتی خوای گەورەیان زیاتر كردووە خوای گەورە ڕێزی لەم ئوممەتە ناوە بەوەی كە لەو شەوەدا هەر كەسێك عیبادەت و خواپەرستی بكات بۆ خوای گەورە ئەو شەوی قەدرە خێری زیاترە لە هەزار مانگ جگە لە شەوی قەدر تیایدا, واتە: هەزار مانگەكە شەوی قەدری تیادا نەبێ تەنها شەوی قەدر خێری هەزار مانگی زیاترى هەیە كەسێك عیبادەتی خوای گەورە بكات, بەڵام بە مەرجێك عیبادەت بێت وەكو دوعاو پاڕانەوەو نوێژو قورئان خوێندن و زیكری خوای گەورە, نەك بە شتی دونیایی كاتەكە بەسەر ببرێت و چاوەڕێ بیت كە خێری زیاتر لە هەزار مانگت دەست بكەوێ، ئەوە هەڵەیە ."},{"id":4,"translation":"[ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا ] لەو شەوەدا مەلائیكەت دائەبەزن وەكو پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: (ژمارەی ئەو مەلائیكەتانەى كە لەو شەوەدا دائەبەزن زیاترە لە ژمارەی وردە بەردەكان) وردە بەردو وردە زیخی دونیا چەندێك زۆرە ژمارەی ئەو مەلائیكەتانەی لەو شەوەدا دائەبەزن لەوە زیاترە، واتە: مەلائیكەتێكی یەكجار زۆر دائەبەزێتە سەر ڕووی زەوی كە خێرو بەرەكەتیان پێیە, وە ڕوحیش دائەبەزێ كە مەبەست پێی جبریلە یاخود ئەو تەفسیرانەی تر كە لە سوورەتی (نەبەئدا) بۆیمان كرد [ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ ] بە فەرمانی خوای گەورە [ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (٤) ] بە هەموو فەرمانێك لەلایەن خوای گەورەوە دائەبەزن ."},{"id":5,"translation":"نیشانەكانى شەوى قەدر [ سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (٥) ] ئەو شەوە سەلامەت و هێمن و ئارامەو شەیتانەكان ناتوانن هیچ خراپەیەكی تیادا ئەنجام بدەن، یان ئازاری هیچ كەسێك بدەن, یاخود وتراوە: مەلائیكەتەكان لە شەوی قەدردا سڵاو لە ئەهلی مزگەوتەكان ئەكەن تا دەركەوتنى فەجرو بانگی بەیانی، نیشانەی شەوی قەدریش ئەوەی كە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم باسی كردووە شەوێكی سافە نە ساردەو نە گەرمە، وە لەو شەوەدا هیچ نەیزەكێك تێناگیرێت تا بەیانى، وە خۆریش كە بەیانییەكەی هەڵدێ سوورو لاوازە وەكو مانگ وایە هیچ تیشكێكی نییە، ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە شەوی قەدرە, پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ویستی شەوى قەدر دیارى بكات و پێیان بڵێ بەڵام دوو كەس كێشەو ناكۆكی كەوتە نێوانیانەوە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بە ئیزنی خوای گەورە لەبیری كرد، حیكمەتەكەش ئەوەیە كە تۆ هەموو ئەو دە شەوە دابنیشی وەكو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم خۆی ئەو دە شەوەی كۆتایی مانگی ڕەمەزان دەمەیاوە، بەڵكو ئیعتیكافی ئەكردو ئەم دە شەو و دە ڕۆژە لە مزگەوتدا ئەمایەوەو نەئەهاتە دەرەوەو عیبادەتی خوای گەورەی ئەكرد, وە سوننەتیشە لەو شەوەدا ئەم دوعایە زۆر بكەی: (اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفْوٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي) وەكو عائیشە پرسیاری لە پێغەمبەر كرد صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئەم دوعایە زۆر بكە: خوایە تۆ عەفو و لێبووردەی و لێبووردەیت خۆش ئەوێ خوایە لێمان ببوورە خوایە لێمان خۆش ببە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (قەدر) والحمد لله."}]},{"id":98,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (به‌یینه‌) (واته‌: به‌ڵگه‌) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٨) ئایه‌ته‌ كاتێك ئه‌م سووره‌ته‌ دابه‌زی (ئه‌نه‌سی كوڕی مالیك) (ڕه‌زای خوای گه‌وره‌ی لێ بێت) ئه‌فه‌رمووێ: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ (ئوبه‌ی كوڕی كه‌عبی) فه‌رموو خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووم ئه‌م سووره‌ته‌ (لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ) به‌سه‌ر تۆدا بخوێنمه‌وه‌و بۆت بخوێنمه‌وه‌، (ئوبه‌ی) فه‌رمووی: ئایا خوای گه‌وره‌ ناوی منی هێنا؟ فه‌رمووی: به‌ڵێ، (ئوبه‌ی) له‌ خۆشیدا ده‌ستی به‌ گریان كرد، ئیمامی بوخاری و ئیمامی موسلیم گێڕاویانه‌ته‌وه‌ . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ (١) ] ئه‌هلی كتاب له‌ جووله‌كه‌و گاورو موشریك و هاوبه‌شبڕیارده‌ران و بت په‌رستانی عه‌ره‌ب و ئاگرپه‌رستانی عه‌جه‌م ده‌ستبه‌رداری ئه‌و كوفرو شیركه‌ نابن كه‌ له‌سه‌رین و وازی لێ ناهێنن و ده‌ستی لێ هه‌ڵناگرن تا به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایان بۆ نه‌یات كه‌ قورئانی پیرۆزه‌، یان پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - ."},{"id":2,"translation":"[ رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُطَهَّرَةً (٢) ] ئه‌و به‌ڵگه‌ ڕوون و ئاشكرایه‌ی كه‌ بۆیان دێت پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌یان بۆ ئه‌خوێندرێته‌وه‌ كه‌ له‌ (مه‌له‌ئول ئه‌علا) له‌ په‌ڕاوی پاككراو نووسراوه‌ كه‌ ده‌ستكاری ناكرێ وه‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا نایات و زیادو كه‌می لێ ناكرێت."},{"id":3,"translation":"[ فِيهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ (٣) ] كه‌ له‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌یشدا ئه‌حكامی زۆر ڕێك و دامه‌زراو و دادپه‌روه‌ری تیادایه‌ هیچ هه‌ڵه‌یه‌كی تیادا نیه‌و هه‌مووی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ هیچ زیادو كه‌مییه‌كی تیادا نیه‌ به‌ڵكو ئه‌حكامه‌كانی له‌وپه‌ڕی دادپه‌روه‌ریدایه‌و هه‌مووی ڕێگای ڕاست و هیدایه‌ته‌و به‌رژه‌وه‌ندی دروستكراوه‌كانه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ (٤) ] وه‌ ئه‌هلی كتابیش له‌ جووله‌كه‌و گاوره‌كان ته‌فره‌قه‌و ناكۆكی و جیاوازی نه‌كه‌وته‌ نێوانیان ئیلا له‌ پاش ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا هات - صلی الله علیه وسلم - جیاوازی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ هه‌ندێكیان موسڵمان بوون وه‌ زۆربه‌یشیان موسڵمان نه‌بوون و له‌سه‌ر كوفرو شیركی خۆیان مانه‌وه‌ كه‌ ئه‌بوایه‌ هه‌موویان ئیمانیان پێ بهێنایه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌رانی خۆیان وه‌ له‌ كتێبه‌كانی خۆیاندا هاتبوو وه‌ موژده‌یان پێدرابوو كه‌ پێغه‌مبه‌ری ئاخیر زه‌مان دێت - صلی الله علیه وسلم - وه‌ هه‌ر كاتێك هات ئێوه‌ شوێنی بكه‌ون."},{"id":5,"translation":"{فه‌رمان كردن به‌ یه‌كخواپه‌رستى} [ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] وه‌ ئه‌هلی كتاب فه‌رمانیان پێ نه‌كرابوو ته‌نها به‌وه‌ نه‌بێ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌ ئیخڵاص و دڵسۆزی و نیاز پاكییه‌وه‌ وه‌ شه‌ریكی بۆ دانه‌نێن [ حُنَفَاءَ ] وه‌ له‌ شیرك لاده‌ن و بێنه‌ سه‌ر ته‌وحید [ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام بده‌ن له‌ كاتی خۆیدا به‌ ڕوكن و واجیبات و مه‌رجه‌كان و خشوعه‌وه‌ [ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان بده‌ن و چاكه‌ له‌گه‌ڵ فه‌قیرو هه‌ژارو نه‌داراندا بكه‌ن [ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ (٥) ] وه‌ دینی ڕێك و ڕاست و دامه‌زراو و چاك ئه‌مه‌یه‌ كه‌ مرۆڤ به‌تاك و ته‌نها خوا بپه‌رستێ و شه‌ریك بۆ خوا دانه‌نێ وه‌ نوێژه‌كانی ئه‌نجام بدات وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كه‌ی بدات."},{"id":6,"translation":"{سه‌رجه‌م كافران له‌ دۆزه‌خدان} [ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌ دڵنیایی كافران له‌ ئه‌هلی كتاب له‌ جووله‌كه‌و گاورو سه‌رجه‌م هاوبه‌شبڕیارده‌ران به‌ بت په‌رست و ئاگرپه‌رست و هه‌ر شتێكی تر بپه‌رستن و بیكه‌نه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ تێكڕای ئه‌مانه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدان به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ وه‌ هیچ كاتێك سزایان له‌سه‌ر سوك ناكرێ و سزایان له‌سه‌ر هه‌ڵناگیرێ به‌ڵكو به‌هه‌میشه‌یی له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خدان [ أُولَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ (٦) ] ئا ئه‌مانه‌ خراپترین دروستكراوی خوای گه‌وره‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان نه‌كردووه‌."},{"id":7,"translation":"{باوه‌ڕدارى راسته‌قینه‌ له‌ مه‌لائیكه‌ت باشتره‌} [ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوای گه‌وره‌ بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ (٧) ] ئه‌مانه‌ باشترین دروستكراوی خوای گه‌وره‌ن، ئه‌بو هوڕه‌یره‌ (خوای لێ ڕازی بێ) له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێكی تر له‌ زانایاندا ئه‌م ئایه‌ته‌ ئه‌كه‌نه‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و ئه‌هلی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستن و شه‌ریكیان بۆ خوا دانه‌ناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌مانه‌ فه‌زڵیان زیاتره‌ به‌سه‌ر مه‌لائیكه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌م باوه‌ڕدارانه‌ باشترین دروستكراوی خوان، واته‌: له‌ جنیش باشترن، ته‌نانه‌ت ئه‌فه‌رموون: له‌ مه‌لائیكه‌تیش باشترن، هه‌ر كه‌سێك عیباده‌تی خوا بكات و شه‌ریك بۆ خوا دانه‌نێ و كرده‌وه‌ی چاك ئه‌نجام بدات ئه‌مانه‌ لای خوای گه‌وره‌ له‌ مه‌لائیكه‌ت به‌ڕێزترن."},{"id":8,"translation":"[ جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] پاداشتی ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ ئیمان و كرده‌وه‌ی چاكیان كۆكردۆته‌وه‌ له‌لای په‌روه‌ردگاریان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ ژێر دارو باخ و خانووه‌كانیاندا ئه‌ڕوات به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ] خوای گه‌وره‌ له‌وان ڕازییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان ئه‌نجام داوه‌ له‌ دونیا وه‌ ئیمانیان به‌خوای گه‌وره‌ هێناوه‌ وه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانه‌ناوه‌، وه‌ ئه‌وانیش له‌ خوای گه‌وره‌ ڕازین له‌و به‌شه‌ی كه‌ پێیان ئه‌دا كه‌ چ فه‌زڵ و چاكه‌یه‌كیان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات وه‌ ئه‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ نازو نیعمه‌تیان پێ ئه‌به‌خشێ تا ڕازیان ئه‌كات، وه‌ ڕووی پیرۆزی خۆی نیشانیان ئه‌دا له‌ناو به‌هه‌شتدا [ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ (٨) ] ئه‌م پاداشته‌ زۆرانه‌ بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێ وه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكات وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌بینێت، والله أعلم."}]},{"id":99,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (زه‌لزه‌له‌) (واته‌: له‌رزین و هه‌ژاندن) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٨) ئایه‌ته‌ ئه‌و فه‌رموودانه‌ی له‌سه‌ر فه‌زڵی سووره‌تی زه‌لزه‌له‌ (إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا) هاتووه‌ كه‌ نیوه‌ی قورئانه‌ یان چواریه‌كی قورئانه‌ ئه‌و فه‌رموودانه‌ هه‌مووی زه‌عیفه‌و هیچیان صه‌حیح نین. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا (١) ] كاتێك كه‌ زه‌وی ئه‌هه‌ژێت و ئه‌جووڵێت و ئه‌له‌رزێت له‌رزینێكی زۆر سه‌خت كه‌ له‌ ژێره‌وه‌ی ئه‌هه‌ژێت و ئه‌جوولێت و ئه‌له‌رزێت تا هه‌رچی له‌سه‌ره‌ هه‌مووی ئه‌شكێنێت."},{"id":2,"translation":"[ وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا (٢) ] وه‌ هه‌رچی له‌ناو سكی زه‌ویدا هه‌یه‌ له‌ مردوو و له‌ كه‌نز هه‌ر هه‌مووی فڕێ ئه‌داته‌ ده‌ره‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (زه‌وی هه‌رچی كه‌نزه‌كانی ناوی هه‌یه‌ هه‌مووی فڕێ ئه‌داته‌ ده‌ره‌وه‌ وه‌كو كۆڵه‌كه‌ی گه‌وره‌ له‌ ئاڵتوون وه‌ له‌ زیو تا پیاوكوژ دێت ئه‌ڵێ: له‌ پێناو ئه‌مه‌دا من خه‌ڵكم كوشت، ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی پچڕاندووه‌ ئه‌ڵێ: له‌پێناو ئه‌مه‌دا من په‌یوه‌ندی خزمایه‌تیم پچڕاند، ئه‌وه‌ی دزی كردووه‌ ئه‌ڵێ: من له‌ پێناو ئه‌مه‌دا ده‌ستم بڕا، پاشان بانگیان ئه‌كرێ فه‌رموو بیبه‌ن كه‌س نایبات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌و بۆیه‌ زه‌وی هه‌رچی كه‌نزێك له‌ناویدایه‌ فڕێی داوه‌و هه‌رچی مردوویه‌ك هه‌یه‌ هه‌مووی فڕێ ئه‌داته‌ ده‌ره‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا (٣) ] وه‌ مرۆڤ سه‌ری سوڕ ئه‌مێنێ بۆچی ئه‌م زه‌وییه‌ پێشتر جێگیرو چه‌سپاو بووه‌ بۆچی ئێستا ئاوای به‌سه‌رهاتووه‌ ئه‌جووڵێت و ئه‌هه‌ژێت و هه‌رچی له‌ناو سكی دابووه‌ هه‌مووی هه‌ڵداوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌."},{"id":4,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا (٤) ] له‌و ڕۆژه‌دا زه‌وی هه‌واڵه‌كانی خۆی باس ئه‌كات ئه‌ویش كه‌"},{"id":5,"translation":"[ بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا (٥) ] په‌روه‌ردگار وه‌حی بۆ ئه‌نێرێ، واته‌: ئیزنی ئه‌دات و ڕێگای پێ ئه‌دات ئه‌ی زه‌وی قسه‌ بكه‌ زه‌ویش به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ قسه‌ ئه‌كات و دێته‌ وه‌ڵام وه‌ هه‌رچی شتێك له‌سه‌ری كراوه‌ باسی ئه‌كات و هه‌واڵ ئه‌دات."},{"id":6,"translation":"[ يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا ] له‌و ڕۆژه‌دا خه‌ڵكی ئه‌بنه‌ چه‌ند پۆلێكه‌وه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌موویان وه‌كو یه‌ك نین به‌ڵكو جیاوازن خه‌ڵك له‌ناو گۆڕه‌كان كه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر به‌ڕێ ئه‌كه‌ون هه‌یانه‌ ئیمانداره‌و هه‌یانه‌ كافره‌، هه‌یانه‌ ئه‌مینه‌و هه‌یانه‌ ئه‌ترسێ، هه‌یانه‌ رووى سپی و گه‌شه‌ كه‌ به‌هه‌شتییه‌كانن، وه‌ هه‌یانه‌ روویان ڕه‌شه‌ كه‌ دۆزه‌خییه‌كانن، واته‌: هه‌موویان به‌یه‌ك شێواز نین به‌ڵكو چه‌ند پارچه‌ پارچه‌و گروپ گروپ و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵن هه‌موویان وه‌كو یه‌ك وانین هه‌یانه‌ كرده‌وه‌ی چاكی كردووه‌ هه‌یه‌ كرده‌وه‌ی خراپی كردووه‌ [ لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ (٦) ] تا كرده‌وه‌ی خۆیان ببینن له‌وێ هه‌ر كه‌سێك هه‌ر كرده‌وه‌یه‌كی كردبێ پێی ئه‌ووترێ و هه‌واڵی پێ ئه‌درێ كه‌ ئه‌مه‌ كرده‌وه‌كانته‌."},{"id":7,"translation":"{چاكه‌و خراپه‌ چه‌ندێك كه‌م بێت ده‌یبینیته‌وه‌} [ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (٧) ] له‌و ڕۆژه‌دا هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی چاكی كردبێ له‌ دونیادا به‌ ئه‌ندازه‌ی مسقاله‌ زه‌ڕه‌یه‌ك واته‌: بچووكترین مێرووله‌ یاخود ئه‌و گه‌رده‌ی كه‌ ئه‌بینرێت ته‌پو تۆزێك له‌ په‌نجه‌ره‌یه‌كه‌وه‌ دیاره‌ ئه‌وه‌ش ئه‌گرێته‌وه‌، جا كه‌سێك به‌ ئه‌ندازه‌ی یه‌كێك له‌و گه‌ردانه‌ چاكه‌و خێری كردبێ ئه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌جرو پاداشته‌كه‌ی وه‌رئه‌گرێ، بۆیه‌ نابێ مرۆڤی موسڵمان چاكه‌ی له‌لا كه‌م بێ، هه‌ر بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (خۆتان له‌ ئاگری دۆزه‌خ بپارێزن ئه‌گه‌ر به‌ له‌ته‌ خورمایه‌كیش بێت كه‌ كردووته‌ به‌خێر له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا به‌كه‌می مه‌زانه‌، ئه‌گه‌ر قسه‌یه‌كی چاكیش بێ به‌كه‌می مه‌زانه‌، ئه‌گه‌ر له‌ دۆلكه‌كه‌ت ئاو بكه‌یته‌ ناو گڵاسی كه‌سێكی تره‌وه‌ به‌كه‌می مه‌زانه‌، ئه‌گه‌ر به‌ڕووی خۆش به‌رامبه‌ر موسڵمانێك ڕاوه‌ستی و ڕووت له‌ گه‌ڵیدا خۆشبێ به‌كه‌می مه‌زانه‌، ئه‌گه‌ر پێی ئاژه‌ڵێك به‌دیاری به‌ری بۆ هاوسێكه‌ت به‌كه‌می مه‌زانه‌)، ئه‌مانه‌ هه‌رچه‌نده‌ خێرو شتێكی یه‌كجار كه‌من، به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هه‌ر كه‌سێك له‌وانه‌ كه‌متر به‌ ئه‌ندازه‌ی گه‌ردێك یان مێروووله‌یه‌كی بچووك خێرو چاكه‌ بكات ئه‌یبینێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتى ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ری، وه‌ چاكه‌یش یه‌ك به‌ ده‌یه‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتریش."},{"id":8,"translation":"[ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (٨) ] وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌یشه‌وه‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌ندازه‌ی مێرووله‌یه‌كی بچووك یان گه‌ردێكی بچووك شه‌ڕو خراپه‌ بكات له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌یبینێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ لێی خۆش نه‌بێت، ئه‌گه‌ر لێی خۆشبوو ئه‌وه‌ هیچ ئه‌گه‌ر لێی خۆش نه‌بووبێ ئه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات، بۆیه‌ نابێ مرۆڤی موسڵمان تاوانی بچووكیشی پێ كه‌م بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ بچووكێك له‌گه‌ڵ به‌رده‌وامیدا بچووك نیه‌ به‌ڵكو گه‌وره‌ ئه‌بێت، والله أعلم."}]},{"id":100,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (عادیات) (واتە: ئەسپەكان كە غار دەدەن) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (عادیات) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (عادیات) (١١) ئایەتە. ٣- سورەتى (عادیات) زنجیرەى ژمارە سەدە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (عادیات) لە دواى سورەتى (عەسر) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى ئەم سورەتە زیاتر باسى لایەنە خراپ و لاوازەكانى مرۆڤ دەكات، وەك كوفرانەكردنى بەرامبەر خواى گەورە لەگەڵ ئەو هەموو نیعمەتانەى خواى گەورە بەسەریەوە، وە نكۆڵی كردنى لەبەرامبەر نازو نیعمەتەكان جا بە زمان بێت یان بە كردار. پاشان خواى گەورە كۆتایی بە سورەتەكە دەهێنێت بە روونكردنەوەى سروشتى مرۆڤ بەوەى كە زۆر حەزى بە كۆكردنەوەى ماڵ و سامان هەیەو هەوڵی زۆری بۆ دەدات، وە لەبەرامبەریشدا لاوازە لە سوپاسگوزارى بۆ خواى گەورەو عیبادەت بۆ كردنیدا. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالْعَادِيَاتِ ضَبْحًا (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە (عادیات) كە دوو تەفسیری هەیە: تەفسیرێكیان بریتین لەو حوشترانەی كە حاجیەكان لە عەرەفەوە ئەبەن بۆ موزدەلیفەو لە موزدەلیفەوە بۆ مینا, تەفسیرێكی تریان خوای گەورە سوێند ئەخوات بەو ئەسپ و ماینانەی كە موجاهیدەكان ئەبەن بەرەو دوژمنانی خوای گەورەو هەڵمەت ئەبەن و هێرشیان بۆ ئەبەن (ضَبْحًا) واتە: ئەو دەنگەی كە لەو ئەسپ و ماینانەوە دەرئەچێ لە كاتی غارداندا, خوای گەورە سوێندی پێ ئەخوات ."},{"id":2,"translation":"[ فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا (٢) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە ناڵی ئەسپەكان كاتێك كە بە بەردا ئەداو پریشكی ئاگر فڕێ ئەدا ."},{"id":3,"translation":"[ فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا (٣) ] ئەگەر مەبەست پێی حوشترەكان بێ ئەوە كاتێك كە بەیانیان لە موزدەلیفەوە بۆ مینا ئەڕۆن, ئەگەر ئەسپەكانیش بێ بە بەیانیان كاتێك كە غارە ئەكەن و ئەدەن بەسەر دوژمناندا، كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم عادەتی وابووە ئەگەر هێرشی بكردایە بە بەیانیان ئەیدا بەسەر دوژمندا وە گوێی لە بانگ ئەگرت ئەگەر گوێی لە بانگ بوایەو بیزانیایە موسڵمانن و بانگ ئەدەن و نوێژ ئەكەن ئەوە هێرشی نەئەكرد ئەگەر نا ئەوە هێرشی ئەكرد ."},{"id":4,"translation":"[ فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا (٤) ] وە لە كاتی ڕۆیشتندا تەپ و تۆز ئەكەن ."},{"id":5,"translation":"[ فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا (٥) ] هەموویان كۆئەبنەوە لە شوێنێكدا وە بەیەك ئەگەن یاخود ئەسپ و ماینەكان ئەگەنە ناوەڕاستی دوژمن لە كاتی هێرش كردندا."},{"id":6,"translation":"مرۆڤـ بێ ئەمەكە [ إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ (٦) ] ئەمە وەڵامی سوێند خواردنەكەیە كە مرۆڤ زۆر كوفرانەی نیعمەتەكانی خوای گەورە ئەكات بەسەریەوە، واتە: شوكرانەبژێری خوای گەورە ناكات یاخود ئەو كەسەی كە هەر بەڵاو موسیبەتی بەسەردا بێ ئەیژمێرێ وام بەسەرهات وام بەسەرهات بەڵام نیعمەتە زۆرەكانی خوای گەورە لە یاد ئەكات ."},{"id":7,"translation":"[ وَإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ (٧) ] وتراوە: مەبەست (إِنَّهُ) خوای گەورەیە شایەتە بەسەر مرۆڤەوە، یاخود مەبەست ئینسانە خۆی شایەتە بەسەر خۆیەوە لە ڕۆژی قیامەتدا كە شایەتی ئەدات كە شوكرانەی نیعمەتەكانی خوای گەورەی نەكردووە كوفرانەی نیعمەتەكانی خوای گەورەی كردووە ."},{"id":8,"translation":"[ وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ (٨) ] وە مرۆڤ زۆر خۆشەویستی بۆ ماڵ هەیەو ئەم خۆشەویستییە بۆ ماڵ وای كردووە كە ڕەزیل و چروك بێت ."},{"id":9,"translation":"[ أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ (٩) ] ئایا نازانێ كاتێك كە لەناو قەبرەكان دەرئەكرێن و زیندوو ئەكرێنەوە."},{"id":10,"translation":"[ وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ (١٠) ] وە ئەوەی لەناو سینگدایەو شاردراوەتەوە لە نەفس و دڵدا هەمووی دەرئەكەوێ و ئاشكرا ئەكرێ ."},{"id":11,"translation":"[ إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ (١١) ] هەموو كاتێك بەتایبەتی لەو ڕۆژەدا خوای گەورە زانست و زانیارییەكی زۆر وردەكاری هەیە بەرامبەر مرۆڤ وە هیچ شتێك لە خوای گەورە ناشاردرێتەوە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (عادیات) والحمد لله."}]},{"id":101,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (قاریعه‌) (واته‌: لێدانى سه‌خت) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١١) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْقَارِعَةُ (١) ] (الْقَارِعَةُ) ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی ڕۆژی قیامه‌ت، پێی وتراوه‌: (الْقَارِعَةُ) چونكه‌ به‌ ترسناكییه‌كانی له‌ دڵ ئه‌دات، یاخود به‌ سزا قورسه‌كانی له‌ كافران و بێباوه‌ڕان ئه‌دات."},{"id":2,"translation":"[ مَا الْقَارِعَةُ (٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی (قاریعه‌) چیه‌؟"},{"id":3,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْقَارِعَةُ (٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی ئه‌و ڕۆژه‌ چ ڕۆژێكه‌؟ بۆ جه‌خت كردنه‌وه‌و به‌گه‌وره‌ زانین و ترسناكی ئه‌و ڕۆژه‌یه‌."},{"id":4,"translation":"[ يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ (٤) ] ئه‌و ڕۆژه‌ ڕۆژێكه‌ كاتێك كه‌ خه‌ڵكی له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رئه‌چن و به‌ره‌و ساحه‌ی مه‌حشه‌ر به‌ڕێ ئه‌كه‌ون هه‌ر یه‌كێك و به‌ڵایه‌كدا ئه‌ڕوات له‌به‌ر ترسناكی دیمه‌ن و هه‌ڵوێست و مه‌وقیفه‌كه‌ وه‌كو په‌پوله‌ی بڵاو وان، یاخود به‌شێوازێكی گشتی وه‌كو حه‌شه‌رات كه‌ هه‌ر یه‌كیك به‌ڵایه‌كدا ئه‌ڕوات به‌و شێوازه‌ بڵاو ئه‌بنه‌وه‌ له‌ جیاوازی و هاتن و چوون و سه‌رلێشێواندنیاندا كه‌ نازانن به‌ره‌و كوێ بڕۆن."},{"id":5,"translation":"[ وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ (٥) ] وه‌ شاخه‌كانیش له‌ شوێنی خۆیان هه‌ڵئه‌كه‌ندرێن و وه‌كو سوفی شیكراوه‌یان لێ دێت و به‌ هه‌وادا ئه‌ڕۆن."},{"id":6,"translation":"{دانانى ته‌رازوو كێشانى كرده‌وه‌ى مرۆڤ} [ فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ (٦) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا خه‌ڵكی كرده‌وه‌كانیان بۆ ئه‌كێشرێ ئه‌وانه‌ی تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانیان قورستر بێ"},{"id":7,"translation":"[ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ (٧) ] ئه‌وه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا له‌ ژیانێكدان كه‌ لێى ڕازین و خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌نده‌ ئه‌جرو پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ و نازو نیعمه‌تیان پێ ئه‌به‌خشێ تا ڕازیان ئه‌كات."},{"id":8,"translation":"[ وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ (٨) ] به‌ڵام كه‌سێك كه‌ تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی سووك بێت و كرده‌وه‌ خراپه‌كانی قورستر بێت."},{"id":9,"translation":"[ فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ (٩) ] ئه‌و كه‌سه‌ له‌سه‌ر سه‌ری فڕێ ئه‌درێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، یاخود (أُمُّهُ) به‌مانای ده‌ماغ دێت، یاخود به‌مانای سه‌ر دێت، له‌سه‌ر ده‌ماغی و له‌سه‌ر سه‌رى فڕێ ئه‌درێته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دۆزه‌خییه‌كان له‌سه‌ر سه‌ر فڕێ ئه‌درێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ -په‌نا به‌خوای گه‌وره‌-، یاخود سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سه‌ (هاویه‌)یه‌، كه‌ ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی ئاگری دۆزه‌خ، بۆیه‌ پێی وتراوه‌: (هَاوِيَةٌ) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: (فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ) دایكی ئه‌و ئاگری دۆزه‌خه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوێنێكی تر نیه‌ كه‌ بۆی بڕوات و په‌نای بۆ به‌رێ ته‌نها دۆزه‌خ هه‌یه‌ كه‌ بۆی ئه‌چێ بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: (فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ) (هاویه‌)ش ئاگری دۆزه‌خه‌."},{"id":10,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا هِيَهْ (١٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی ئه‌و ئاگری دۆزه‌خه‌ چیه‌و چۆنه‌ ؟ ئه‌مه‌ بۆ به‌گه‌وره‌ زانینه‌ كه‌ له‌ توانای مرۆڤدا نیه‌."},{"id":11,"translation":"[ نَارٌ حَامِيَةٌ (١١) ] ئاگرێكه‌ له‌وپه‌ڕی گه‌رمی و گڕو بڵێسه‌دایه‌ -په‌نا به‌خوای گه‌وره‌- پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (ئه‌م ئاگره‌ی ئێوه‌ كه‌ له‌ دونیا ئه‌یكه‌نه‌وه‌ به‌شێكه‌ له‌ حه‌فتا به‌شی ئاگری دۆزه‌خ)، واته‌: ئاگری دۆزه‌خ شه‌ست و نۆ جار تین و گڕو بڵێسه‌ی زیاتره‌ له‌ ئاگری دونیا -په‌نا به‌خوای گه‌وره‌-، خوای گه‌وره‌ بمانپارێزێ، والله اعلم."}]},{"id":102,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (تەكاثور) (واتە: زۆر پەیدا كردن) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (تەكاثور) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (تەكاثور) (٨) ئایەتە. ٣- سورەتى (تەكاثور) زنجیرەى سەدو دووەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (تەكاثور) لە دواى سورەتى (كەوسەر)ەوە دابەزیوە. ٥- (عبداللەی كوڕی شوخەیر) (خوای لێ ڕازی بێ) ئەفەرمووێ: گەیشتمە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم سوورەتی (أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ)ی ئەخوێندو ئەیفەرموو: (ئادەمیزاد ئەڵێت: ماڵەكەم ماڵەكەم یان سەروەت و سامانەكەم، ئایا تۆ هیچ ماڵێكت هەیە تەنها ئەوە نەبێ كە خواردت و لەناوچوو یان لەبەرت كردو جل و بەرگەكەت ڕزا یان ئەوەی كردت بە سەدەقەو خێرو ئەوەت لە پێش خۆتەوە ناردووە)، واتە: ماڵ و سەروەت و سامان هەمووى لەناو ئەچێ، بەڵام ئەوەی كە مرۆڤ ئەیكات بە خێرو سەدەقە تەنها ئەوەی بۆ ئەمێنێتەوەو لە پێش خۆیەوە ناردوویەتی بۆ قیامەتی . تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى ئەم سورەتە زیاتر باسى سەرقاڵ بوونى مرۆڤەكان دەكات بە دونیاوەو بێئاگاییان لە پەرستنى خواى گەورە تا ئەو كاتەى لە ناكاو مردن یەخەیان دەگرێت، وە كۆتایی سورەتەكەیش باسى ئەو ئازارو ناڕەحەتییانە دەكات كە توشى دێن لە دوارۆژدا. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ (١) ] خوای گەورە ئەفەرمووێ: خۆشەویستی و نازو نیعمەت و ڕازاوەیی و ژیانی دونیاو گەڕان بەدوای دونیاو سەروەت و سامان و ماڵ و منداڵدا سەرقاڵى كردوون لەوەی كە هەوڵ بۆ قیامەت بدەن و عیبادەتی خوای گەورە بكەن، كە نابێ وابێ."},{"id":2,"translation":"[ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ (٢) ] حاڵی ئێوە وایە تا ئەو كاتەی كە سەردانی گۆڕستان ئەكەن، واتە: ئەمرن و بەرەو گۆڕستان ئەبرێن مەگەر ئەو كاتە وازبێنن ئەگەرنا مرۆڤ هەر لە هەوڵی دونیادایە تا ئەو ڕۆژەی كە ئەمرێت ."},{"id":3,"translation":"[ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ (٣) ] نەخێر نابێت ئێوە ئاوا بەو شێوازە سەرقاڵی كۆكردنەوەی سەروەت و سامان بن و فەخرو شانازی بە سەروەت و سامان و ماڵ و منداڵ و شتە دونیاییەكان بكەن ئەگەر وابكەن لە داهاتوودا لە ڕۆژی قیامەت سەرەنجامی ئەم كارەتان ئەزانن ."},{"id":4,"translation":"[ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ (٤) ] دیسان بۆ جەخت كردن و بەرهەڵستی كردنە كە نابێ ئێوە وابن ئەگەر وابوون لە داهاتوودا سەرەنجامی ئەو كارەتان ئەزانن ."},{"id":5,"translation":"[ كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ (٥) ] نەخێر ئێوە نابێ حاڵتان وابێ ئەگەر بتانزانیایەو عیلمی یەقینتان هەبوایە چۆن یەقین و دڵنیان لە شتەكاندا ئاوایش دڵنیاییتان هەبوایە بۆ ڕۆژی قیامەت ئەوە بەم شێوازە گرنگی و بایەختان بە زۆری و كۆكردنەوەی سەروەت و سامان و ماڵی دونیا نەئەداو سەرقاڵی نەدەكردن لە ڕۆژی قیامەت, بەڵام ئێوە عیلمی یەقینتان نییە كە واتان لێ بكات هەوڵ بۆ ڕۆژی قیامەت بدەن ."},{"id":6,"translation":"[ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ (٦) ] ئەوە بە دڵنیایی لە ڕۆژی قیامەتدا دۆزەخ بەچاوی خۆتان ئەبینن مەگەر ئەو كاتە پەشیمان بن."},{"id":7,"translation":"[ ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ (٧) ] لە ڕۆژی قیامەتدا دۆزەخ ئەبینن بە (عَيْنَ الْيَقِينِ) بەچاوی خۆتان ئەیبینن كە ئەو كاتە هیچ گومانێكتان تیایدا نابێت ."},{"id":8,"translation":"لە رۆژى قیامەت پرسیارى نازو نیعمەتەكانتان لێدەكرێت [ ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ (٨) ] پاشان لەو ڕۆژەدا كە ڕۆژی قیامەتە پرسیارتان لێ ئەكرێ سەبارەت بەو نازو نیعمەتانەی دونیا كە هەتان بووە كە بەهۆیەوە سەرقاڵ بوونە لە هەوڵدان بۆ قیامەت و كاركردن بۆ قیامەت, لە نازو نیعمەتەكانی دونیا وەكو لەشساغی و خواردن و خواردنەوەو ڕزق و ڕۆزی و جێگاو خانووبەرەو هەر نیعمەتێكی تر كە خوای گەورە بە مرۆڤی ببەخشێ، (نیوەڕۆیەكیان پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە ماڵ هاتە دەرەوە ئەبوبەكرو عومەری بینی (خوایان لێ ڕازی بێ) هەردووكیان دەرچووبوون، فەرمووی: لەم كاتەدا چی ئێوەی لە ماڵ دەركردووە؟ وتیان: ئەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم برسێتی, پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: سوێند بەو خوایەی گیانی منی بەدەستە تەنها برسێتی منیشى لە ماڵ دەركردووە هەڵسن با بڕۆین تا ڕۆیشتنە لای ماڵی پیاوێكی ئەنساری كە لە ماڵ نەبوو خێزانەكەی لە ماڵ بوو پێشوازی لێ كردن، وە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم پرسیاری مێردەكەی كرد (ئەبو تەیهانی ئەنساری) لە كوێیە؟ فەرمووی: چووە ئاوی سازگارمان بۆ بێنێ و ئێستا ئەگەڕێتەوە, پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لەگەڵ ئەبوبەكرو عومەر دانیشتن وە زۆری پێ نەچوو پیاوەكە هاتەوەو ئاوی بۆ هێنان و خزمەتی كردن و خورمای بۆ هێنان و فەرمووی: لەمە بخۆن پاشان چەقۆكەی هەڵگرت و حەیوانیان بۆ سەرببڕی, پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: شیردەرەكان سەرنەبڕی ئەوەی كە شیری هەیە، ئەویش ئاژەڵێكی بۆ سەربڕین و لە گۆشتەكەیان خواردو ئاوی سازگاریان خوارەوە تا تێربوون، پاشان پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم پێی فەرموون سوێند بەو خوایەی گیانی منی بەدەستە لە ڕۆژی قیامەتدا سەبارەت بەم نیعمەتەی كە خوای گەورە پێى بەخشین ئێوە پرسیارتان لێ ئەكرێ). وە لە (مەحمودی كوڕی ڕەبیع)ەوە ئەفەرمووێ: كاتێك ئەم ئایەتە دابەزی (ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ) وتیان: ئەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم خوای گەورە سەبارەت بە چ نیعمەتێك لێمان ئەپرسێتەوە؟ ئێمە زۆربەی خواردنمان تەنها ئاوە لەگەڵ خورمادا, شمشێرمان لەسەر مل و گەردەنمانەو دوژمن ئامادەیە، ئیتر پرسیاری چ نازو نیعمەتێكمان لێ ئەكرێ؟ پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: (بەڵێ لەسەر ئەمەیش خوای گەورە لێپرسینەوەتان لەگەڵدا ئەكات), ئەمیش ئەگەر كەمیش بێت هەر خواردنەو نیعمەتی خوای گەورەیەو خوای گەورە لێتان ئەپرسێتەوە لەسەری، وە لە فەرموودەی تردا پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: (یەكەم شت كە لە ڕۆژی قیامەت مرۆڤ لە نازو نیعمەتەكان خوای گەورە پرسیاری لێ ئەكات پێی ئەفەرمووێ: ئایا لەشتم ساغ نەكرد؟ ئایا لە ئاوی سارد تێر ئاوتم نەكرد؟ لەو نیعمەتانە خوای گەورە پرسیارتان لێ ئەكات)، وە (ابن عەباس) ئەفەرمووێ: (ئەو نیعمەتانەی پرسیارمان لێ ئەكرێ لەشساغی و بیستن و بینینە ئایا لە چیدا ئەمانەمان سەرف كردووەو بەكارمان هێناوە)، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (تەكاثور) والحمد لله."}]},{"id":103,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (عەسر) (واتە: سەردەم و زەمانە) ‎‎‏پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (عەسر) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (عەسر) (٣) سێ ئایەتە. ٣- سورەتى (عەسر) زنجیرەى سەدو سێیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (عەسر) لە دواى سورەتى (شەرح) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسی سەرەكى لە سورەتى (عەسر)دا بریتییە لە باسكردنى حاڵی مرۆڤەكان لە رۆژى دواییدا، وە باسكردنى مرۆڤە بەختەوەرەكان لە دوارۆژداو ئەو كەسانەش كە لە دوا رۆژدا دەكەونە ناو ئازارو ناڕەحەتییەكان و زەرەرمەندى دونیاو دوارۆژ دەبن، كە باوەڕ هێنان و ئەنجامدانى كارو كردەوەى چاك و بانگەوازى كردن بۆ لاى دینى خواى گەورەو ئارام گرتن لەسەرى هۆكارى بەختەوەرى و حەسانەوەن لەو رۆژەداو بە پێچەوانەشەوە كە مرۆڤ ئاوا نەبوو ئەوە توشی بە هیلاك چون و زەرەرمەندى دەبێت. فەزڵ و گەورەیی ئەم سورەتە: هاوەڵانی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم كاتێك كە بگەیشتنایە بە یەكتری لە یەكتر جیا نەئەبوونەوە تا ئەم سوورەتەیان نەخوێندایە, یەكێكیان بەسەر ئەوی تردا سوورەتی عەسری ئەخوێند پاشان سەلامیان لە یەكتری ئەكردو ئەو كاتە یەكتریان بەجێ ئەهێشت و لە یەكتری جیا ئەبوونەوە, لەبەر ئەوەی سوورەتێكی یەكجار گەورەیە, تا ئیمامی شافعی ئەفەرمووێ: (ئەگەر خەڵكی لەم سوورەتە تێبفكرن و تێبڕوانن ئەوە ئەم سوورەتەیان بەسە), لەبەر ئەوەی خوای گەورە باسی ئیمان و كردەوەی چاك و ئامۆژگاری كردنی یەكتری كردووە بە حەق و گەیاندنی دین, وە ئامۆژگاری یەكتری كردن بە سەبر كە دین لەمانەدا كۆبۆتەوە . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالْعَصْرِ (١) ] خوای گەورە سوێند ئەخوات بە عەسر كە مەبەست پێی كاتی نوێژی عەسرە, یاخود وتراوە: مەبەست پێی سەردەم و زەمانەیە ئەمەیان تەواوترە لەبەر ئەوەی هەموو كردەوەكانی مرۆڤ لە چاك و خراپ و هەموو گۆڕانكارییەكان لە سەردەم و زەمانەدا ڕووئەدات بۆیە خوای گەورە سوێندی پێ خواردووە ."},{"id":2,"translation":"[ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ (٢) ] بەڕاستی سەرجەم مرۆڤایەتی هەر هەموویان بەردەوام لە زەرەرمەندی و بە هیلاك چوون و تیاچووندان ."},{"id":3,"translation":"مەرجەكانى سەربەرزى و سەرفرازى [ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا ] تەنها كەسانێك نەبێ كە جیاكراونەتەوەو لە زەرەرمەندیدا نین بەڵكو ئەمانە براوەو سەربەرزو سەرفرازن لە دونیاو قیامەتدا ئەوانەی كە ئیمانیان هێناوەو بە تاك و تەنها خوای گەورەیان پەرستووەو یەكخواپەرست بوونەو شەریكیان بۆ خوای گەورە بڕیار نەداوە [ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وە كردەوەی چاكیان كردووە (كردەوەی چاكیش ئەوەیە كە لەسەر سوننەتی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم بێت و بیدعە نەبێ, وە نیەتیشت بەتەنها بۆ خوای گەورە بێت و مەبەستت ڕیاو ڕووبینی نەبێت) [ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ ] وە ئامۆژگاری یەكتری بكەن بە حەق، كە حەقیش بریتییە لە جێبەجێ كردنی گوێڕایەڵی خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ، وە وازهێنان لەو شتانەی كە خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم حەرامیان كردووە, یاخود ئیمان هێنان بەخواو تەوحیدی خوای گەورە ئەمە حەقە, هەموو ئەو شتانەی كە خواو پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم باسیان كردووەو فەرمانیان پێ كردووە ئەمە حەقە، ئەمانیش ئامۆژگاری یەكتری ئەكەن بەوەی كە ئەو حەقە بگەیەنن [ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ (٣) ] وە ئامۆژگاری یەكتری ئەكەن كە ئارام بگرن لەسەر گوێڕایەڵى كردنى خواو پێغەمبەرەكەى صلى الله علیه وسلم ، وە ئارام گرتن لەسەر تاوان و سەرپێچی كە مرۆڤ خۆی لێ دوور بگرێ، وە ئارام گرتن لەسەر بەڵاو موسیبەتە بەئێش و ئازارەكان كە مرۆڤ تووشی ئەبێ, یاخود هەر كەسێك ئەو حەقە كە دینی خوای گەورەیە بیگەیەنێ لە پێناویدا تووشی ئازارو ئەشكەنجە ئەبێ وەكو پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم صەحابەكان تووشی بوونە ئەبێ ئەمانیش ئارام بگرن لە كاتێكدا ڕووبەڕووی ئێش و ئازارو ئەشكەنجەو كوشتن و دەربەدەر كردن ئەبنەوە لە پێناو دینەكەی خوای گەورە، وە ئامۆژگاری یەكتری ئەكەن كە سەبرو ئارام بگرن لەسەر هەموو ئەو شتانە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (عەسر) والحمد لله."}]},{"id":104,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (هومەزە) (واتە: توانج دان و گاڵتە كردن بە خەڵكى) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (هومەزە) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (هومەزە) (٩) نۆ ئایەتە. ٣- سورەتى (هومەزە) زنجیرەى سەدو چوارەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (هومەزە) لە دواى سورەتى (قیامە) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسەكانى سورەتى (هومەزە)، بەشێوەیەكى سەرەكى باس لەو كەسانە دەكات كە عەیب و عارو ناوو ناتۆرە لە خەڵكى دەنێن و غەیبەتى خەڵكى دەكەن و بەشێوەیەكى كەم وسوك باسی خەڵكى دەكەن و دەكەونە باسكردنى كەسایەتى خەڵكى و تانەدان لێی، جا ئەم تانەدانە جارى واهەیە قسەى پێ دەڵێت، یان بە كەم باسی دەكات، یان ئەوەتا گاڵتەى پێ دەكات. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ تانەو تەشەرو توانجدان لە خەڵكى [ وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ (١) ] (وَيْلٌ) واتە: تیاچوون و لەناوچوون و سزای سەختى دۆزەخ بۆ هەموو كەسێك كە (هومەزە) و (لومەزە) بێ, (هُمَزَةٍ) واتە: ڕووبەڕوو بە قسە تانەو تەشەر لە خەڵكى دەدات و گاڵتەو سووكایەتیان پێ ئەكات, یاخود وتراوە: بە زمان و دەست و چاو بە ئاماژە گاڵتە بە خەڵكى ئەكات, (لُمَزَةٍ) واتە: بە كردەوە سووكایەتی و گاڵتە بە خەڵكی دەكات, یاخود لە پاشملە كاتێك كە ڕۆیی لە دواوە تانەو تەشەری لێ ئەدات و گاڵتەی پێ ئەكات, یاخود (هُمَزَةٍ) و (لُمَزَةٍ) واتە: ئەوانەی كە تانەو تەشەر لە خەڵكى ئەدەن و كەموكوڕییان لێ ئەدۆزنەوەو ڕەخنەو توانجیان لێ ئەدەن, جا هەڕەشە بۆ ئەو كەسانەی كە سووكایەتی و گاڵتە بە خەڵكى ئەكەن جا ڕووبەڕوو بێ یان لە پاشملە بێ یان ئەگەر بە دەست بێ ئەگەر بەدەم بێ ئەگەر بەچاو بێ ئەگەر بەئاماژەو ئیشارەت كردن بێ ئیتر بەهەر شێوازێك بێ گاڵتەو سووكایەتی كردن بە خەڵكى و توانج دان لێیان حەرامە ."},{"id":2,"translation":"[ الَّذِي جَمَعَ مَالًا وَعَدَّدَهُ (٢) ] ئەمانە بۆچی گاڵتەو سووكایەتی بە خەڵكى ئەكەن و توانجیان لێ ئەدەن؟ لەبەر ئەوەی سەروەت و سامانی زۆریان كۆكردۆتەوەو ژماردوویانە بەهۆی زۆری سەروەت و سامان و ماڵیانەوە گاڵتەو سووكایەتی بە خەڵكى ئەكەن و خۆیان بەگەورە ئەزانن و لەخۆبایی بوون ."},{"id":3,"translation":"[ يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ (٣) ] وا ئەزانێ ئەم سەروەت و سامانەی كە كۆی كردۆتەوە ئەبێتە هۆی ئەوەی كە لە دونیادا هەمیشە بژێت و مردنی بەسەردا نەیات ئەوەندە سەرسامە بەخۆی و سەروەت و سامانەكەی وای لێ كردووە بیر لە مردن ناكاتەوە وا ئەزانێ ڕۆژێك مردن بەسەر ئەمان نایات تا كاتێك ئەزانێ لەناكاودا مردن یەخەی ئەگرێ و كۆتایی پێ دێنێ ."},{"id":4,"translation":"[ كَلَّا ] نەخێر وا نییە نابێ وابن و سەروەت و سامان هۆكار نیە بۆ مانەوەی خەڵكی بەڵكو كردەوەی چاك و ئیمان و تەوحیدو یەكخواپەرستی ئەمانە وا لە مرۆڤ ئەكەن كە لە بەهەشتدا بەهەمیشەیی بمێنێتەوە [ لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ (٤) ] ئەوەی كە حاڵی وابێ گاڵتەو سووكایەتی بە خەڵكى بكات و پارە كۆبكاتەوەو مردن لە یاد بكات ئەمانە فڕێ ئەدرێنە ناو ئاگری دۆزەخەوە (الْحُطَمَةِ) ناوێكە لە ناوەكانی ئاگری دۆزەخ, بۆیە پێی وتراوە: (الْحُطَمَةِ) واتە: وردو خاشیان ئەكات و تێكیان ئەشكێنێ و لەناویان ئەبات ."},{"id":5,"translation":"[ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحُطَمَةُ (٥) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ چوزانی ئەو ئاگری دۆزەخە تێكشكێنەرە وردو خاشكەرە چۆن ئاگرێكە, بۆ بەگەورە زانینە واتە: خۆتانی لێ بپارێزن ."},{"id":6,"translation":"[ نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ (٦) ] ئاگری داگیرساوی خوای گەورەیە كە ئاگرێكە خوای گەورە دایگیرساندووەو ئامادەی كردووە بۆ كافران و بێباوەڕان و تاوانباران."},{"id":7,"translation":"[ الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ (٧) ] ئەم ئاگرە هەموو شوێنێكیان ئەسووتێنێ تەنانەت تا دڵیشیان ئەسووتێنێ وە ئەگات بە دڵیان هەموو شوێنێكیان دائەپۆشێ، بۆیە زیاتر باسی دڵ كراوە لەبەر ئەوەی ئەگەر دڵ باش بوو هەموو كردەوەكانی مرۆڤ باش ئەبێ، وە كە دڵ خراپ بوو هەموو كردەوەكان خراپ ئەبێ، وە شوێنی هەموو نیەتە خراپەكان و كردەوە خراپەكانە بۆیە خوای گەورە باسی دڵی كردووە ."},{"id":8,"translation":"[ إِنَّهَا عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ (٨) ] ئەم ئاگری دۆزەخە داخراوە لەسەریان هەر حەوت دەرگای دۆزەخ دائەخرێت و هیچ كەسێك لەوانەی كە چوونەتە دۆزەخەوە ناتوانن لێی دەرچن مەگەر ئەوانەی ئەهلی تەوحید بن و بەر شەفاعەت بكەون، یان خوای گەورە خۆی ئازادیان بكات، بەڵام كافران بەهەمیشەیی لە ئاگری دۆزەخدان و دەرگاكانیان لەسەر داخراوە ."},{"id":9,"translation":"[ فِي عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ (٩) ] وە لەناو دۆزەخیشدا كۆت و زنجیر كراون بە عەمودی ئاسن بەستراونەتەوەو دەرگاكانیان لەسەر داخراوە، واتە: كۆت و زنجیر كراوەتە گەردەنیان و بە عامودی ئاسنیشەوە بەستراونەتەوە ئینجا سزایش ئەدرێن و توانای دەرچوونیان نییە، خوای گەورە بمانپارێزێ، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (هومەزە) والحمد لله."}]},{"id":105,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (فیل) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (فیل) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (فیل) (٥) پێنج ئایەتە. ٣- سورەتى (فیل) زنجیرەى سەدو پێنجەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (فیل) لە دواى سورەتى (كافیرون) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە باسكردنى چیرۆك و بەسەرهاتى هێرشی ئەبرەهەو دارودەستەكەى بۆ سەر شارى مەككە كە بە (اصحاب الفیل) ناسراوە، بەڵام خواى گەورە هێرشەكەیانى بەسەر خۆیاندا شكاندەوەو شاری مەككەى لە هێرشی ئەوان پاراست و پۆلێك باڵندەى ناردە سەریان كە وردە بەردیان هەڵگرتبوو بە دەنوك و قاچەكانیان و بەوە لەناوى بردن. وە جێگاى ئاماژە پێكردنە كە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم لەو ساڵەدا لە دایك بووە. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ بەسەرهاتى هاوەڵانى فیل [ أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ (١) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئایا نابینی كە پەروەردگارت چی كرد لە هاوەڵانی فیل، (ئەبرەهە)ى پاشاى یەمەن كەنیسەیەكی گەورەی دروست كردبوو بۆ ئەوەی خەڵكی ڕووی تێبكەن هەروەكو چۆن ڕوو لە كەعبەی پیرۆز ئەكەن و حەج لەوێ ئەكەن، بۆ ئەوەی ڕووی عەرەب وەرگێڕێ لە حەج كردن و لە كەعبەوە بێن بۆ ئەوێ و لەوێ حەج بكەن, بۆیە قوڕەیش تووڕەبوون و پێیان ناخۆش بوو هەندێكیان بەشەو چوونە ناو كەنیسەكەوەو پیسییان تێی كرد, یاخود وتراوە: ئاگریان تیادا كردۆتەوە، (ئەبرەهە)یش كاتێك هەواڵی بیستووە زۆر تووڕەبووەو وتوویەتی: ئەبێ بچم كەعبەكەی ئەوان بڕوخێنم، ئەم ڕووداوە لەم ساڵەدا بووە كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە دایك بووە، واتە: چل ساڵ پێش ئەوەی كە ببێ بە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم وە كاتێك كە بوو بە پێغەمبەری خواو صلى الله علیه وسلم وەحی بۆ هات هەندێك لەو كەسانەی كە ئەم ڕووداوەیان بە چاوی خۆیان بینی هێشتا مابوون كاتێك كە (ئەبرەهە) لە یەمەنەوە هات فیلی لەگەڵ خۆیدا هێناوەو سوپایەكی زۆری هێنا بۆ ئەوەی كە كەعبەی پیرۆز بڕوخێنێ وە خەڵكی چیتر لە كەعبە عیبادەتی خوای گەورە نەكەن و ڕوو بكەنە ئەو كەنیسەیەی كە ئەو دروستی كردووە, كاتێك كە هاتووە لە ڕێگا چەند هۆزو عەشیرەتێك شەڕیان لەگەڵدا كردووە بەڵام زاڵ بووە بەسەریاندا كە نزیك مەككە بوونەتەوە دەستیان گرتووە بەسەر حوشترو ئاژەڵەكانیاندا لەوانە دوو سەد حوشتری (عبد المطلب)ى تیادا بووە وە دواتر ناردوویەتی بە شوێنیاندا كە گەورەكانی قوڕەیش بێن قسەی لەگەڵدا بكەن ئەم بۆ ئەوە نەهاتووە كە كوشتاری ئەوان بكات بەڵكو تەنها هاتووە ئەو كەعبەیە بڕوخێنێ, كاتێك (عبد المطلب) هات بۆ لای ئەمیش ڕێزی لێ گرت و بە وەرگێڕەكەی وت بزانە چی ئەوێ؟ ئەمیش وتی: ئەمەوێ ئەو دوو سەد حوشترەم بۆ بگەڕێنیتەوە, (ئەبرەهە)یش پێی سەیر بوو وتی: كاتێك كە هاتی زۆر ڕێزم لێ گرتیت بەڵام ئێستا كاتێك كە قسەت كرد وا نەمای هاتوویتە داوای حوشترەكانی خۆت ئەكەی وامزانی هاتووی بەرگری لە ئەو كەعبەیە بكەی كە شوێنى عیبادەتی باوك و باپیرانتە, (عبدالمطلب) وتی: من خاوەنی ئەم حوشترانەم بۆ حوشترەكان هاتوومە ئەو كەعبەیەش خاوەنی خۆى هەیە كە خوای گەورەیە بەرگری لێ ئەكات, (ئەبرەهە)یش وتی: ناتوانێ، وتی: خۆت و ئەو, ئیتر دوو سەد حوشترەكەی بۆ گەڕاندەوەو (عبد المطلب) گەڕایەوەو بە خەڵكی مەككەی وت بچنە دەرەوەی مەككە، وە كاتێك كە چوونە دەرەوەی مەككە ئەمانیش نزیك مەككە بوونەوە فیلەكانیان ڕوو بكردایەتە یەمەن زۆر بەخێرایی ئەڕۆیشتن، ڕوویانیان بكردایەتە شام زۆر بەخێرایی ئەڕۆیشتن ڕوویانیان بكردایەتە ڕۆژهەڵات بەخێرایی ئەڕۆیشتن ڕوویانیان بكردایەتە مەككە فیلەكانی یخیان ئەدا لە زەویداو دائەنیشتن و ئەكەوتن و هەڵناسان، (ئەبرەهە) زۆری لێ ئەكردن و لێی ئەدان نەئەڕۆیشتن، لەو كاتەدا بوو كە خوای گەورە باڵندەى ئەبابیلەی ناردو بەردبارانى كردن و لەناوی بردن، واتە: ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ ئەو ڕووداوو بەسەرهاتەت بیستووە كە خەڵكی مەككە بۆیان باس كردوویت، واتە: ئەو خەڵكە بۆ ئێستا ئیمان بە تۆ ناهێنن لە كاتێك ئەو موعجیزەیەیان بەچاوی خۆیان بینیوە ."},{"id":2,"translation":"[ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ (٢) ] ئایا خوای گەورە نەخشەو پیلانی ئەوانی وێڵ و گومڕا نەكردو لەناوی نەبردن كاتێك كە هاتن كەعبەی پیرۆز بڕوخێنن ."},{"id":3,"translation":"[ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ (٣) ] وە خوای گەورە باڵندەی بۆ ناردن، وتراوە: ئەو باڵندانە كۆمەڵ كۆمەڵ بوونە, یاخود یەك لە دوای یەك هاتوونە, یان لێرەو لەوێ لە هەموو شوێنێكەوە هاتوونە, ئەبابیل بەو مانایانە هاتووە, وە وتراوە: جەمعە موفرەدەكەی ئیبیلە (إِبِيل) یان وتوویانە: موفرەدی نییە (طَيْرًا أَبَابِيلَ) وتوویانە: باڵندەیەكی ڕەش یان سەوز بوونەو لەلای دەریاوە هاتوونە ."},{"id":4,"translation":"[ تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ (٤) ] هەر باڵندەیەك سێ بەردی پێ بووە دوو بەرد بە هەردوو پێیەكانی گرتۆتی و بەردێكیش بە دەنووكییەوە بەو بەردانە بەرد بارانیان كردن بە بەردێك كە لە (سِجِّيلٍ) سجیل بووە واتە: قوڕی سوورەوە كراو بووە بە ئاگری دۆزەخ لەناو ئاگری دۆزەخ خوای گەورە سووری كردۆتەوە ئەو بەردانەی تێ گرتوون, وە وتراوە: ناویشیانی لەسەر بووە وە بەردەكان لە سەرووی نیسكێكەوە بووەو بەئەندازەى نۆكێك بووە, بەردی بچووك بچووك بوونە ."},{"id":5,"translation":"[ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ (٥) ] ئەو بەردە لـە هەر كەسێكیانی بـدایە وەكـو كـای خـوراوی لێ ئەكردن، كاتێك ئاژەڵ كا ئەخوات وە دواتر كە لە پاشەوە فڕێی ئەدات چۆن وردو خاش ئەبێ بەو شێوازە وردو خاش بوونە، یان ئەو گەڵاو شتانەی كە ئاژەڵ ئەیخوات و دواتر كایە وردەكەی ئەمێنێتەوە لە ژێرەوە بەم شێوازە خوای گەورە ئاوای لێ كردوون بەر هەر كەسێك بكەوتایە بەو شێوازە وردو خاشی ئەكردن و لەناوی ئەبردن زۆربەیانی لەناو برد, هەیشبووە كە ڕایان كردووەو دەرباز بوونە خوای گەورە ویستی نەبووە كە هەموویان لەناودات بۆ ئەوەی هەندێك هەواڵەكە ببەنەوە بۆ ناو قەومەكەی خۆیان وە ببن بە پەندو عیبرەت, ئەی خەڵكی مەككە ئەم شتەتان بەچاوی خۆتان بینیوە بۆچی ئێستا ئیمان بە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ناهێنن؟ والله أعلم. بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (فیل) والحمد لله."}]},{"id":106,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (قوڕەیش) ‎‎‏پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (قوڕەیش) سورەتێكى مەككى یە . ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (قوڕەیش) (٤) چوار ئایەتە. ٣- سورەتى (قوڕەیش) زنجیرەى سەدو چوارەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (قوڕەیش) لە دواى سورەتى (تین) دابەزیوە. ٥- سوورەتی (ئیلاف)یشی پێ ئەووترێ تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە باسكردنى نیعمەتەكانى خواى گەورە بەسەر خەڵكى مەككەوە، كە خەڵكى مەككە دوو شێوازى سەفەرى بازرگانى كردنیان هەبوو، سەفەرێكیان لە زستانداو بۆ وڵاتى یەمەن، وە سەفەری دوەمیشیان لە هاوینداو بۆ ناوچەى شام بەمەبەستى بازرگانى كردن، كە خواى گەورەش دوو نیعمەتى گەورەى بەسەر قوڕەیشدا كردبوو، ئەوانیش- نیعمەتى ئەمن و ئاسایش و هێمنى وڵات، لەگەڵ نیعمەتى دەوڵەمەندى و هەبوونى. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ (١) ] ئیلاف واتە: لەبەر كۆبوونەوەی قوڕەیش لەم وڵاتە ئەمینەدا، یاخود ئیلاف واتە: لەبەر ڕاهاتنیان كە ڕاهاتبوون دوو گەشتیان ئەكرد بۆ بازرگانی لە زستاندا بۆ یەمەن و لە هاویندا بۆ شام، وە بە ئەمینی ئەگەڕانەوە بۆ وڵاتەكەی خۆیان و كەس نەیئەدا بەسەریاندا لەبەر ئەوەی لە پێش ئیسلامدا هەر قەبیلەو هۆزێك كە باڵادەست بوایە ئەیدا بەسەر قەبیلەو هۆزەكانی تردا وە زاڵ ئەبوون بەسەریاندا, بەڵام ئەمان خوای گەورە پاراستوونی بەهۆی پیرۆزی ئەو كەعبە پیرۆزەوە ."},{"id":2,"translation":"[ إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ (٢) ] كاتێك كە ئەمان گەشتێكیان ئەكرد لە زستاندا ئەچوون بۆ یەمەن لەبەر ئەوەی یەمەن گەرم بووە، وە لە هاوینیشدا ئەچوون بۆ شام لەبەر ئەوەی شام سارد بووە, وە قوڕەیش بەم بازرگانییە ئەژیان وە ئەمین بوونە لە پاڵ كەعبەی پیرۆزدا بوونە ."},{"id":3,"translation":"[ فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ (٣) ] با بەتاك و تەنها پەروەردگاری ئەم كەعبە پیرۆزە بپەرستن و شەریكى بۆ بڕیار نەدەن لەبەر ئەوەی خوای گەورەیە كە پاراستوونى."},{"id":4,"translation":"نیعمەتى هەبوونى و ئاسایش [ الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ ] ئەو خوایەی كە تێرى كردوون لە برسێتی, بەهۆی ئەو دوو گەشتەی كە ئەیكەن [ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ (٤) ] وە ئەمینیشی كردوون لە ترس, لەبەر ئەوەی وتمان: عەرەب ئەیاندا بەسەر یەكدا كەس ئەمین نەبوو لە ماڵ و ناموس و خوێن و ژیانی خۆی، كەس ئەمین نەبووە هەموویان داویانە بەسەر یەكتردا وە قافڵەو كاروان و بازرگانی یەكتریان بەتاڵانی بردووە، بەڵام ئەمان بەهۆی كەعبەی پیرۆزەو ئەمین بوونەو كەس دەستدرێژی نەكردۆتە سەریان، دەی كە مادام خوای گەورە ئێوەی لە برسێتی تێر كردووەو لە ترسیش ئەمینی كردوون كە دوو نیعمەتی یەكجار گەورەن و ژیان بەبێ ئەمدوو شتە ناڕوات مادام وایە ئێوەش بەتاك و تەنها عیبادەتی خوای گەورە بكەن و شەریك بۆ خوای گەورە بڕیار مەدەن، والله أعلم. بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (قوڕەیش) والحمد لله."}]},{"id":107,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (ماعون) (واتە: قاپ و مەنجەڵ) پێناسەیەكى سورەتەكە: ‎‎‏١- سورەتى (ماعون) سێ ئایەتى سەرەتاى مەككى یەو چوار ئایەتى كۆتایی مەدەنى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (ماعون) (٧) حەوت ئایەتە. ٣- سورەتى (ماعون) زنجیرەى حەوتەمە لە ریزبەندی لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (ماعون) لە دواى سورەتى (تەكاثور) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسی سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا، بریتییە لە باسكردنى دوو كۆمەڵ لە مرۆڤەكان، ئەوانیش: ١- باسكردنى كەسانى كافرو بێ باوەڕو نكۆڵیكار لە نازو نیعمەتەكانى خواى گەورە، وە هەروەها ئەوانەشی كە رۆژی دوایی كە رۆژى حساب و وەرگرتنەوەى پاداشت و سزایە بە درۆ دەزانن. ٢- باسكردنى مونافیق و دووڕووەكان، كە لەو كارو كردەوانەى ئەنجامی دەدەن مەبەستیان خواى گەورە نییە، بەڵكو تەنها مەبەستیان ئەوەیە كە خەڵكى بیانبینن كاتێك ئەو كارو كردەوانە ئەنجام دەدەن. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ (١) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم نابینی ئەو كەسەی كە ڕۆژی سزاو لێپرسینەوەو پاداشت كە ڕۆژی قیامەتە بەدرۆ ئەزانێ و باوەڕی پێ نیە ."},{"id":2,"translation":"[ فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ (٢) ] وە ئەو كەسەیە كە بەسەر هەتیودا زاڵ ئەبێ، وە حەق و مافی ئەخوات و زوڵم و ستەمی لێ ئەكات و چاكەی لەگەڵدا ناكات ."},{"id":3,"translation":"[ وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ (٣) ] وە نە هانی خۆی ئەدات وە نە هانی خەڵكی ئەدات لەسەر ئەوەی كە خواردن بە فەقیرو هەژاران بدرێت لەبەر ڕەزیلی و چرووكی ."},{"id":4,"translation":"[ فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ (٤) الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ (٥) ] هەڕەشەی قورس و سەخت و ئاگری دۆزەخ بۆ ئەو نوێژخوێنانەی كە لە نوێژەكانیاندا بێ ئاگان، وە گوێی پێ نادەن هەر كاتێك بیكەن كاتی ڕۆیشتبێ و بەسەرچووبێ، یان كە بیشیكەن بۆ ڕیا ئەیكەن و چاوەڕێی پاداشت نین لە خوای گەورە، وە ئەگەر نەیشیكەن لە سزای خوای گەورە ناترسێن, واتە: پەیوەست نین بە نوێژەكانیانەوە, جا هەر نەیكەن ئەوە هەڕەشەكە ئەیانگرێتەوە, وە ئەوانەیشی كە ئەیكەن بەڵام دوای ئەخەن تا كاتەكەی تەواو ئەبێ، یان كەموكوڕی ئەكەنە ڕوكنەكانییەوە یان مەرجەكانییەوە یان خشوعى تیادا نابێت یان بۆ ڕیا ئەیكەن و مەبەستیان پێی ڕیایە هەموو ئەم شتانە ئەگرێتەوەو سیفەتى مرۆڤى دووڕووە."},{"id":5,"translation":"[ فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ (٤) الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ (٥) ] هەڕەشەی قورس و سەخت و ئاگری دۆزەخ بۆ ئەو نوێژخوێنانەی كە لە نوێژەكانیاندا بێ ئاگان، وە گوێی پێ نادەن هەر كاتێك بیكەن كاتی ڕۆیشتبێ و بەسەرچووبێ، یان كە بیشیكەن بۆ ڕیا ئەیكەن و چاوەڕێی پاداشت نین لە خوای گەورە، وە ئەگەر نەیشیكەن لە سزای خوای گەورە ناترسێن, واتە: پەیوەست نین بە نوێژەكانیانەوە, جا هەر نەیكەن ئەوە هەڕەشەكە ئەیانگرێتەوە, وە ئەوانەیشی كە ئەیكەن بەڵام دوای ئەخەن تا كاتەكەی تەواو ئەبێ، یان كەموكوڕی ئەكەنە ڕوكنەكانییەوە یان مەرجەكانییەوە یان خشوعى تیادا نابێت یان بۆ ڕیا ئەیكەن و مەبەستیان پێی ڕیایە هەموو ئەم شتانە ئەگرێتەوەو سیفەتى مرۆڤى دووڕووە."},{"id":6,"translation":"سزاى ریابازان [ الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ (٦) ] ئەو كەسانەی كە ڕیابازن و ئیشەكانیان بۆ ڕووبینی ئەكەن و مەبەستیان ڕەزامەندی خوای گەورە نییەو دڵسۆزی و ئیخڵاسیان لە كردەوەكانیاندا نییە بەتایبەتى لە نوێژەكانیاندا ."},{"id":7,"translation":"[ وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ (٧) ] ئەو كەسانەی كە مەنعی ماعون ئەكەن, ماعون بە مانای زەكات دێت، واتە: ئەو زەكاتەی كە خوای گەورە پێویستی كردووە لە ماڵیاندا قەدەغەی ئەكەن و نایدەن, وە بەمانای ئەو شتانەیش دێت لە شتومەك و پێویستییەكانی ماڵ كە هەموو ماڵێك ئەو شتانەی نییە لە ماڵە هاوسێكەی داوا ئەكات كە بیداتێ لە قاپ و مەنجەڵ و دۆلكەو تەرازو و خاكەناس و پاچ و قازمەو ئەو شتانە ئەم مەنعی خەڵكی ئەكات، واتە: نە ئەوەتا عیبادەتی خوای گەورە بە جوانی بكات كە نوێژەكەیە، وە نە ئەوەتا چاكە لەگەڵ دروستكراوانی خوای گەورەدا بكات بەوەی ئەو شتانەی كە خوای گەورە پێی بەخشیووە بیدات بە خەڵكی بە خواستن كە بیبەن ئیشەكەی خۆیانی پێ جێبەجێ بكەن وە دواتر بۆیان بهێننەوە, كە سەحابە (خوایان لێ ڕازی بێ) بەم شێوازە ئەم دوو تەفسیرەیان بۆ (ماعون) كردووە، واتە: مرۆڤ ئەگەر ماڵی هەبوو ئەبێ زەكاتی ماڵەكەی بدات، وە ئەگەر ئەو شتە زیادانەیشی لەماڵدا بوو وە خەڵك پێویستی پێی بوو قەدەغەو بەرهەڵستی خەڵكى نەكات, بەڵكو بەخەڵكی بدات تا سوودی لێ ببینن، بەڵام ئەگەر خەڵكى نەیانگەڕاندەوەو فەوتاندیان ئەوا دروستە نەیانداتێ، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (ماعون) والحمد لله."}]},{"id":108,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (كەوسه¬ر) ‎‎پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (كەوسەر) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (كەوسەر) (٣) سێ ئایەتە. ٣- سورەتى (كەوسەر) زنجیرەى سەدو هەشتەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (كەوسەر) لە دواى سورەتى (عادیات) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسى سەرەكى لە سورەتى كەوسەردا، بریتییە لە باسكردنى فەزڵ و بەخششى خواى گەورە بەسەر پێغەمبەرى خوادا صلى الله علیه وسلم ، بە پێ بەخشینى نیعمەت و خێریكى زۆر بەسەر پێغەمبەردا صلى الله علیه وسلم لە دونیاو دوارۆژدا، لەناویاندا روبارى كەوسەرو جگە لەویش لە نازو نیعمەتە زۆرەكان كە پێی بەخشیوە. وە هەروەها داواكردنى لە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم بە بەردەوام بوون لەسەر نویژەكانى و قوربانى كردنى بۆ خواى گەورە وەك سوپاسگوزاریەك لە بەرامبەریدا. حەوزى كەوسەر ئەنەسی كوڕی مالیك (خوای لێ ڕازی بێ) ئەفەرمووێ: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەهۆش خۆی چوو پاشان دەم بە پێكەنین سەری بەرز كردەوەو بە زەردەخەنەوە فەرمووی، یاخود پرسیاریان لێ كرد ئەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم بۆ پێكەنیت؟ پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: ئێستا سوورەتێكم بەسەردا دابەزی پاشان ئەم سوورەتەی خوێندەوە (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ (١) فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ (٢) إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ (٣)) پاشان فەرمووی: ئایا ئەزانن كەوسهر چییە؟ وتیان: خواو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم باشتر ئەزانێ, كە خوای گەورە فەرمووی: (إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ) ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئێمە كەوسهرمان بە تۆ بەخشیووە پاشان پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمووی: كەوثهر ڕووبارێكە خوای گەورە لە بەهەشتدا پێى بەخشیووم خێرێكی یەكجار زۆری لەسەرە ئوممەتەكەم ئەچێتە سەری, وە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم پێش ئوممەتەكەی ئەچێتە سەری لەوێ ئەو قاپ و گڵاسانەی كە لەسەرێتی ئامادەی ئەكات بۆ ئوممەتەكەی تا بەدەستی پیرۆزی خۆی لەو ئاوى كەوسهرە ئاو بە ئوممەتەكەی بدات، ژمارەی قاپەكانی بەئەندازەى ژمارەی ئەستێرەكانی ئاسمانە، وە وەكو ئەستێرەكانی ئاسمان ئەدرەوشێنەوە لە جوانیدا، وە ئاوەكەی سپیترە لە شیر وە شیرینترە لە هەنگوین, وە خۆڵەكەی لە میسكەو لە شیر سپیترەو لە میسك بۆنی خۆشترە، وە ئەملاو ئەولاو قەراغی ڕووبارەكە لە دوڕڕو مرواری ناو بۆشە لەوپەڕی جوانیدایە، مەلائیكەت كەسانێك دەگەڕێنێتەوەو نایەڵن بێنە سەر حەوزی كەوسهر، پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: ئەی پەروەردگار ئەوانە ئوممەتی منن بۆ ئەیانگەڕێننەوە، ئەووترێ: ئەی محمد صلى الله علیه وسلم تۆ نازانی ئەمانە لە دوای تۆ چ شتیان داهێناوە, جا ئیتر هەیە كوفری كردووەو هەڵگەڕاوەتەوە لە دین، وە هەیشە بیدعەچى بووە (مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ) (أَحْدَثُوا مُحْدَثة) واتە: بیدعە (وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ) واتە: بیدعەچییان ئەگەڕێندرێنەوە لەسەر حەوزی كەوسهر وە نایەڵن بچنە سەری، وە دوو جۆگەلە ئاوی لە بەهەشتەوە بۆ دائەبەزێتە ناو كەوسهرەوە, وە ئوممەتەكەی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم ئەچنە سەری وە لەو ئاوە ئەخۆنەوە, ئەوەیشی لێی بخوات جارێكی تر تینووی نابێت، (زۆرێك لە زانایان دەفەرموون: بسم الله الرحمن الرحیم لەگەڵ سوورەتەكەدا دابەزیووە). بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ (١) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم ئێمە ئەو كەوثهرەمان پێ بەخشیوویت، وە وتراویشە: كەوسەر بە مانای خێرێكی یەكجار زۆرى دونیاو قیامەت دێت كە خوای گەورە بە پێغەمبەری صلى الله علیه وسلم بەخشیووە، یان پێغەمبەرایەتییە صلى الله علیه وسلم ، یان قورئانە، یان پاداشتی زۆرە، هەمووی تەواوە بەڵام لە هەمووى تەواوتر ئەوەیە كە خۆی تەفسیری كردو فەرمووی: رووبارە ئاوەكەیە."},{"id":2,"translation":"[ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ (٢) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم كە ئەو خێرە زۆرەمان پێبەخشیویت و ئەو چاكە زۆرەمان لەگەڵدا كردوویت لە دونیاو قیامەتدا، تۆش نوێژەكانت بەتاك و تەنها بۆ خوای گەورە بكە وە حەیوان سەربڕینیشت بەتاك و تەنها بۆ خوای گەورە بێ و بەتاك و تەنها ناوی خوای گەورەی لەسەر بێنە، لەبەر ئەوەی موشریكان حەیوانیان بۆ غەیری خوای گەورە سەرئەبڕی، یاخود (فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ) نوێژی جەژن بەتاك و تەنها بۆ خوای گەورە بكە وە قوربانیش هەر بۆ خوای گەورە بكە، وەكو چۆن پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم نوێژی جەژنی ئەكرد پاشان هەر لە نوێژگەكەیدا قوربانی بۆ خوای گەورە ئەكرد ."},{"id":3,"translation":"[ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ (٣) ] ئەو كەسەی كە ڕقی لە تۆیەو دوژمنی تۆیە ئەی محمد صلى الله علیه وسلم یان ڕقی لەو هیدایەت و ڕووناكی و حەقە ئاشكرایەیە كە هێناوتە ئەو خۆی دوابڕاوەو وجاخكوێرو بێخێرە, هەیە لە زاناكان ئەفەرمووێ: لەسەر (عاصی كوڕی وائیل) دابەزیوە كە وتوویەتی: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم كەسێكی وجاخكوێرە هەر كات خۆی مرد ئیتر ناوی نامێنێ و كۆتایی پێ دێت, یان وتراوە: لەسەر (عوقبەی كوڕی ئەبی موعەيط) دابەزیوە, یاخود وتراوە: لەسەر (ئەبو جەهل) دابەزیوە، وە كاتێكیش كە (كەعبی كوڕی ئەشرەف)ى جوولەكە لە مەدینەوە هاتە مەككە قوڕەیش پێیان وت: تۆ گەورەی قەومەكەی خۆتی نابینی ئەم وجاخكوێرە (بە پێغەمبەریان وت صلى الله علیه وسلم ) ئەڵێ: من لە ئێوە باشترم لە كاتێكدا ئێمە خواردنی حاجیان ئەدەین و ئاویان پێ ئەدەین و خزمەتیان ئەكەین و كلیلی كەعبە بەدەست ئێمەیەو خزمەتی كەعبە ئەكەین, ئەم دوابڕاوە ئەم بێخێرە بە پێغەمبەریان وت صلى الله علیه وسلم ئەم وجاخكوێرە ئەڵێ: من لە ئێوە باشترم، (كەعبی كوڕی ئەشرەف) وتی: بەڵكو ئێوە لەوان چاكترن, خوای گەورە ئەم ئایەتەی دابەزاند (الصحيح المُسنَد)(إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ) ئەوەی ڕقی لە تۆیە ئەوە خۆی دوابڕاو و بێخێرو وجاخكوێرە، بەڵكو پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ناوی نەبڕاو ناوی هەر ماوەو تا ڕۆژی قیامەت ناوی ئەمێنێ, یان وتراوە: كوڕێكی پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم وەفاتی كرد وتیان: محمد صلى الله علیه وسلم وجاخیكوێر بوو خۆیشی بمرێ كۆتایی دێت و ناوی نامێنێ بەڵام پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم تا ڕۆژی قیامەت خوای گەورە ناوی بەرز ڕاگرتووە لەگەڵ ناوی خۆیدا لە شایەتماندا وە لە بانگداندا ئەمێنێتەوە تا ڕۆژی قیامەت سەڵات و سەلامی خوای گەورەی لەسەر بێت، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (كەوسەر) والحمد لله."}]},{"id":109,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (كافیرون) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (كافیرون) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (كافیرون) (٦) شەش ئایەتە. ٣- سورەتى (كافیرون) زنجیرەى سەدو نۆیەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (كافیرون) لە دواى سورەتى (ماعون) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە بەتەنها پەرستنى خواى گەورەو بەرائەت كردن لەشیرك و گومرایی، كە موشریكەكان داوایان كرد لە پێغەمبەرى خوا صلى الله علیه وسلم كە ساڵێك پەرستراوى ئەوان بپەرسترێت و ساڵێكیش خواى گەورە بپەرسترێت، بۆیە خواى گەورە ئەم سورەتەى دابەزاندو ئەو هیوایەى كافرو موشریكەكانى بنەبر كرد. فەزڵى سوورەتى كافیرون پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەم سوورەتەی لەگەڵ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)دا ئەخوێند لە دوو ڕكاتی دوای تەواف كردن, دوای ئەوەی تەواف ئەكەی بە دەوری كەعبەدا لە پشت مەقامی ئیبڕاهیم دوو ڕكات نوێژ ئەكەی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەم دوو ڕكاتە سووڕەتی (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ) و سوورەتی (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) ئەخوێند . وە لە دوو ڕكاتی سوننەتی پێش نوێژی بەیانیدا, وە لە دوو ڕكاتی سوننەتی دوای نوێژی مەغریبدا بەهەمان شێوە ئەیخوێند, وە لە سێ ڕكاتی ویتری كۆتاییدا لە ڕكاتی یەكەمدا سوورەتی (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) (ئەعلا)ی ئەخوێند لە دووەمیاندا سوورەتی (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ)ی ئەخوێند, لە سێیەمیاندا سوورەتی (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی ئەخوێند . وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ئەفەرمووێ: كاتێك كە خەوتی لەسەر جێگاكەت (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ) بخوێنەوەو پاشان لەسەر كۆتاییەكەی بخەوە ئەمە بەڕائەتە لە شیرك, وە فەرموودەی تر هاتووە كە (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ) چوار یەكی قورئانە لە فەزڵدا سوورەتێكی گەورەیە بۆیە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم لەو نوێژە سوننەتانە خوێندوویەتی وە پێش خەوتنیش پێش ئەوەی بخەوێ خوێندوویەتی وە بە ئێمەش ئەفەرمووێ: بیخوێنن . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ (١) ] ئەم سوورەتە بەڕائەتە لە موشریكان و لەو شیركانەی كە ئەوان ئەیكەن, كاتێك كە كافران لەبەر نەزانی و نەفامى خۆیان بانگی پێغەمبەری خوایان كرد صلى الله علیه وسلم وتیان: وەرە با ڕێك بكەوین ساڵێك تۆ بتەكانی ئێمە بپەرستە ئێمەش ساڵێك خوایەكەی تۆ ئەپەرستین, خوای گەورە ئەم سوورەتەی دابەزاند: (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ) ئەی محمد صلى الله علیه وسلم پێیان بڵێ: ئەی كافران كە مەبەست كافرانی قوڕەیشە وە هەموو كافران ئەگرێتەوە تا ڕۆژی قیامەت ."},{"id":2,"translation":"[ لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ (٢) ] ئەوەی كە ئێوە عیبادەتی بۆ ئەكەن لەو بتانە من عیبادەتی ئەو بتانە ناكەم."},{"id":3,"translation":"[ وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (٣) ] وە ئێوەیش عیبادەتی ئەو خوایە ناكەن كە من ئەیپەرستم, لەبەر ئەوەی ئەگەر عیبادەتیشی بكەن لەگەڵ بت پەرستی و شەریكدانان بۆ خوای گەورە پێی ناووترێ: عیبادەت، بەڵكو پێی ئەووترێ: شیرك ."},{"id":4,"translation":"[ وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ (٤) ] وە من عیبادەتی ئەو بت و خوایانە ناكەم كە ئێوە ئەیپەرستن."},{"id":5,"translation":"[ وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (٥) ] وە ئێوەیش عیبادەتی ئەو خوایە ناكەن كە من دەیپەرستم, بۆچی خوای گەورە چەند جارێك دووبارەی كردۆتەوە؟ هەیە لە زانایان فەرموویانە: مەبەست ئەوەیە كە من ئێستا عیبادەتی ئەو خوایانە ناكەم كە ئێوە ئەیپەرستن، وە لە داهاتوویشدا نایانپەرستم, یاخود وتراوە: مەبەست پێی ئەوەیە لە ڕابردوودا من عیبادەتی ئەو خوایانەی ئێوەم نەكردووەو لە داهاتووشدا نایكەم، یاخود وتراوە: بۆ جەخت كردنەوەیە تا ئومێد بڕاویان بكات كە بەدڵنیایی من عیبادەتی خواكانی ئێوە ناكەم, یاخود وتراوە: (لَا أَعْبُدُ) نەفی فیعلە جوملەكە جوملەیەكی فیعلیەو نەفی فیعلی كردووەو فیعل قابیلە بۆ روودان، بەڵام نەفی كردن بە جوملەی ئیسمی تەئكیدی زیاترى تیایەو روونادات بۆیە نەفى ئیسمیشى كردووەو فەرموویەتى: [ وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ ] واتە: لە ڕووی شەرعەوە مومكین نییە و بەهیچ شێوازێك من عیبادەتی خواكانی ئێوە ناكەم"},{"id":6,"translation":"[ لَكُمْ دِينُكُمْ ] دینی خۆتان بۆ خۆتانەو خۆتان لەسەر دینی خۆتان عیبادەتی خۆتان ئەكەن [ وَلِيَ دِينِ (٦) ] وە منیش دینی خۆمم هەیەو عیبادەتی پەروەردگاری خۆم ئەكەم نە دینی ئێوە بۆ من دێت نە دینی منیش بۆ ئێوە ئەچێ, هەر كەسێ دینی خۆمان هەیەو دینی خۆمان جیاوازە، بەڵام لە قیامەتدا سەرەنجامى ئەم هاوبەشبڕیاردانەتان دەزانن و بەهەمیشەیی لە سزاى ئاگرى دۆەخدا دەمێننەوە، والله أعلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (كافیرون) والحمد لله."}]},{"id":110,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (نه‌صر) (واته‌: سه‌ركه‌وتن) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى¬یه‌ له‌ حه‌جى ماڵئاوایی دابه‌زى و (٣) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ (١) ] (ابن عه‌باس) (خوایان لێ ڕازی بێ) ئه‌فه‌رمووێ: دوا سووره‌ت كه‌ له‌ قورئانی پیرۆز دابه‌زی ئه‌م سووره‌ته‌یه‌ سوره‌تى نه‌صر (نه‌ك ئایه‌ت سووره‌ت) (إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ) كه‌ له‌ حه‌جی ماڵئاوایی له‌ ناوه‌ڕاستی (أیام التشریق) دابه‌زیه‌ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ (حجة الوداع) دابه‌زیوه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر ئاژه‌ڵه‌كه‌ی بووه‌ له‌سه‌ر (قه‌سواء) بووه‌ وتاری بۆ داون . دیسانه‌وه‌ (ابن عه‌باس) ئه‌فه‌رمووێ: ئیمامی عومه‌ر ده‌یبردمه‌ ناو پیاوه‌ به‌ ته‌مه‌نه‌كانی (به‌در)ه‌وه‌، هه‌ندێكیان شت له‌دڵیاندا دروست بوو وتیان: بۆچی ئه‌م گه‌نجه‌ دێنێته‌ ناو ئێمه‌ خۆ ئێمه‌ش منداڵمان هه‌یه‌، ئیمامی عومه‌ر زانی شتێكی وا له‌دڵیاندا دروست بووه‌ ڕۆژێك هه‌موویانی بانگ كردو منیشی بانگ كرد زانیم بۆ شتێك بانگم ئه‌كات، پێى وتن: ده‌رباره‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌ (إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ) چی ده‌ڵێن؟ هه‌ندێك له‌ پیاوه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كانى به‌در وتیان: خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردووین كاتێك كه‌ سه‌ری خستین و فه‌تحی بۆ كردین حه‌مدو سه‌ناو ستایشی بكه‌ین وه‌ داوای لێ خۆشبوونى لێ بكه‌ین، وه‌ هه‌ندێكیان هیچیان نه‌ووت، فه‌رمووی: ئه‌ی (ابن عه‌باس) تۆش وا ئه‌ڵێی؟ وتم: نه‌خێر، وتی: ئه‌ی تۆ چی ئه‌ڵێی تۆ چۆن ته‌فسیری ئه‌كه‌ی؟ وتم: ئه‌وه‌ ئه‌جه‌لی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - خوای گه‌وره‌ پێی فه‌رمووه‌ كه‌ كاتی مردنت نزیك بۆته‌وه‌ بۆیه‌ فه‌رمووی: (إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ) ئه‌وه‌ نیشانه‌ی ئه‌جه‌لی تۆیه‌ كاتێك كه‌ سه‌ركه‌وتنی خوای گه‌وره‌و فه‌تحی مه‌ككه‌ هات، واته‌: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌رك و كاره‌كانت كۆتایی پێهاتووه‌، هه‌واڵی مردنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ڕاگه‌یه‌ندرا، ئیمامی عومه‌ریش فه‌رمووی: منیش هه‌روا لێی تێگه‌یشتووم كه‌ مه‌به‌ست پێی ئه‌جه‌لی پێغه‌مبه‌ری خوا بێ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ هه‌واڵی مردنی پێغه‌مبه‌ری خوا بێ - صلی الله علیه وسلم -."},{"id":2,"translation":"[ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا (٢) ] وه‌ ئه‌بینی كه‌ خه‌ڵكی پۆل پۆل و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ دێنه‌ ناو دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌وه‌."},{"id":3,"translation":"[ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ ] تۆ حه‌مدو سه‌ناو ستایشی په‌روه‌ردگارت بكه‌و خوای گه‌وره‌ به‌ پاك و مونه‌زه‌ه ڕابگره‌ له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك كه‌ شایه‌نی خوای گه‌وره‌ نیه‌، وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ [ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا (٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ته‌وبه‌ی به‌نده‌كانی قبووڵ ئه‌كات، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - زۆر (أستغفر الله) ¬و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ی ئه‌كرد، والله أعلم."}]},{"id":111,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (مەسەد) (واتە: حەبل لە ریشاڵ) پێناسەیەكى سورەتەكە ١- سورەتى (مەسەد) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (مەسەد) (٥) پێنج ئایەتە. ٣- سورەتى (مەسەد) زنجیرەى سەدو یانزەهەمە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (مەسەد) لە دواى سورەتى (فاتیحە) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرو باسى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە باسكردنى بە هیلاك چونى ئەبو لەهەب كە دوژمنى خواو پێغەمبەرى خوا بوو صلى الله علیه وسلم ، وە دژایەتیەكى زۆری پێغەمبەرى خواى دەكرد صلى الله علیه وسلم ، وازى لە ئیش و كارەكانى خۆی هێنابوو شوێن پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم دەكەوت بۆ شێواندن و تێكدانى دەعوە پیرۆزو موبارەكەكەى، وە ریگربوو لەبەردەمى خەڵكیدا تا ئیمان و باوەڕ نەهێنن. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ (١) ] (ابن عەباس) ئەفەرمووێ: پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم سەركەوتە سەر كێوى (سەفا) و بانگی خەڵكی كردو خەڵكى لێی كۆبوونەوە فەرمووی: ئەی خەڵكینە ئەگەر من هەواڵتان بدەمێ كە دوژمن بە بەیانی یان بە ئێوارە ئەیەوێ بدات بەسەرتاندا ئایا ئێوە باوەڕم پێ ئەكەن؟ وتیان: بەڵێ لەبەر ئەوەی درۆمان لێت نەبینیوە, فەرمووی: دەی من ترسێنەرو پێغەمبەری خوای گەورەم صلى الله علیه وسلم خوای گەورە منی ناردووە ئەگەر ئیمانم پێ نەهێنن خوای گەورە سزایەكی سەختتان ئەدات, (ئەبو لەهەب)ی لێبوو پێی وت ئایا تۆ ئەم هەموو خەڵكەت بۆ ئەمە كۆكردۆتەوە دەك تیاچی دەك لەناوچی دوعای لە پێغەمبەری خوا كرد صلى الله علیه وسلم خوای گەورە ئەم سوورەتەی دابەزاند (الصحيح المُسنَد)، وە فەرمووی: (تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ) دەى (ئەبو لەهەب) تیاچێت و زەرەرمەندو خەسارەتمەند بێت و هەردوو دەستەكانی تیا بچن (وَتَبَّ) ئەمەی یەكەم دوعایەو ئەمەی دووەم هەواڵەو (ئەبو لەهەب) تیاچوو, (ئەبو لەهەب) ناوی (عبدالعزى) بووەو یەكێك بووە لە گەورەكانی قوڕەیش، وە مامەی پێغەمبەری خوا بووە صلى الله علیه وسلم ، وە پیاوێكی جوان بووە، ئەووترێ: پێی وتراوە (ئەبو لەهەب) چونكە ناوچەوانی گەشاوە بووە, (ڕەبیعەی كوڕی عەباد) پێش ئەوەی موسڵمان بێ ئەفەرمووێ: پێغەمبەری خوام بینی صلى الله علیه وسلم لە بازاڕی (ذی المجاس) ئەگەڕا ئەیفەرموو: خەڵكی بڵێن: (لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ) سەرفرازو سەركەوتوو ئەبن و ڕزگارتان ئەبێ، خەڵكیش لێی كۆئەبوونەوە، پیاوێكی شێوە جوان لە دوایەوە ئەڕۆی ئەیووت: بە قسەی مەكەن ئەمە وازی لە دینەكەی خۆی هێناوەو درۆ ئەكات بۆ هەر شوێنێك بڕۆیشتایە دوای ئەكەوت وتم: ئەمە كێیە؟ وتیان: ئەمە (ئەبو لەهەبی) مامەیەتی كە كەسێكی وا خراپ بووە."},{"id":2,"translation":"[ مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ (٢) ] ئەو ماڵ و سەروەت و سامانەی كە (ئەبو لەهەب) كۆی كردۆتەوەو بەدەستی هێناوە كاتێك كە سزای خوای گەورەی بۆ دائەبەزێ هیچی سوودی پێ ناگەیەنێ, یاخود (وَمَا كَسَبَ) مەبەست منداڵەكانێتی واتە: سەروەت و سامان و ئەو مناڵانەیشی كە هەیەتی هیچی سوودی پێ ناگەیەنێ كاتێك كە سزای خوای گەورەی بۆ دێت ."},{"id":3,"translation":"[ سَيَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ (٣) ] وە خوای گەورە ئەیخاتە ناو ئاگرێكەوە كە گڕو بڵێسەی هەیە وە زۆر ئەو ئاگرە سووتێنەرە ."},{"id":4,"translation":"[ وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ (٤) ] وە خێزانەكەیشی كە یەكێك بووە لە گەورە ئافرەتانی قوڕەیش كە (ئوم جەمیل) بووە كە خۆی ناوی (ئەڕوای كچی حەرب) بووە خوشكی (ئەبو سوفیان) بووە كونیەكەی (ئوم جەمیل) بووە كە یارمەتی (ئەبو لەهەب)ی مێردی ئەدا لەسەر كوفرو دژایەتی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لە ڕۆژی قیامەتیشدا یارمەتی ئەدا لە سزا چەشتندا لەناو ئاگری دۆزەخدا بۆیە خوای گەورە فەرمووی: (وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ) كە دار هەڵئەگرێ و ئەیخاتە ناو ئاگری دۆزەخەوە بۆ ئەوەی زیاتر ئاگرەكە گڕو بڵێسە بسەنێ وە هەردووكیان تیایدا زیاتر سزا بچێژن, كە لە دونیاشدا (وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ) ئەووترێ: دووزمانی كردووە، یاخود (حَمَّالَةَ الْحَطَبِ) دارو دڕك و ئەو شتانەی هـەڵدەگـرت و ئەیخستە سـەر ڕێی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم ."},{"id":5,"translation":"[ فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ (٥) ] ئەووترێ: ملوانكەیەكی بەنرخی هەبووە وتوویەتی: ئەبێ ئەو ملوانكەیە سەرف بكەم لە دژایەتی كردنی پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم لە ڕۆژی قیامەت خوای گەورە سزای ئەدا بەوەی كە (فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ) حەبلێك لە مەسەد وتراوە: هەر لە ئاگر، یاخود لە ئاسن، یاخود هەر لەم حەبلانەی كە لە دونیادا دروست ئەكرێ لە ملیدایە لە ڕۆژی قیامەتدا بەو حەبلە كە لەملیایەتی یان بەو ئاسنەی كە لە ملیایەتی یان ملوانكەیەكی ئاگرە لەملیدا خوای گەورە بەوە سزای ئەدات لەبەر ئەوەی لە دونیادا وتوویەتی: سوێند بێ بە لات و عوززا ئەبێ ئەو ملوانكە بەنرخەى ملم بفرۆشم وە سەرفی بكەم لە دژایەتی كردنی پێغەمبەری خوادا صلى الله علیه وسلم . زانایان ئەفەرموون: ئەم سوورەتە موعجیزەیەكی ئاشكرای تیادایە لەسەر پێغەمبەرایەتی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەو كاتەی كە ئەم ئایەتە دابەزی كە (ئەبولەهەب) ئەوە تیاچوو وە خێزانەكەیشی كە ئەچێتە ئاگری دۆزەخەوە ئەم دووانە نەیانتوانی ئیمان بێنن وە هەر بە كافری و بە موشریكی مردن كە ئەمەش بەڵگەیەكی بەهێزو ڕوون و ئاشكرایە لەسەر پێغەمبەرایەتی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم . بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (مەسەد) والحمد لله."}]},{"id":112,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ئیخڵاص) (واته‌: دڵسۆزى) سووره‌تێكى مه‌ككى¬یه‌و (٤) ئایه‌ته‌ {فه‌زڵى سووره‌تى ئیخلآس} سووره‌تی ئیخڵاص یان (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) فه‌زڵی یه‌كجار زۆره‌و سووره‌تێكی زۆر گه‌وره‌یه‌ هه‌ندێك له‌ فه‌زڵه‌كانی باس بكه‌ین، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سریه‌یه‌كی ناردو پیاوێكی كرد به‌ ئه‌میر به‌سه‌ر سریه‌كه‌وه‌ كه‌ ئه‌م پێشنوێژی بۆ هاوڕێكانی ئه‌كرد، له‌ دوای هه‌موو سووره‌ته‌كان هه‌ر (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی ئه‌خوێند كاتێك كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ ئه‌وه‌یان بۆ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - باس كرد پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: پرسیاری لێ بكه‌ن بزانن بۆ وای كردووه‌، پرسیاریان لێی كرد ئه‌م پیاوه‌ فه‌رمووی: ئه‌مه‌ سیفه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌و من پێم خۆشه‌ بیخوێنم، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: هه‌واڵی پێ بده‌ن خوای گه‌وره‌ خۆشی ئه‌وێ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م سووره‌ته‌ی خۆش ئه‌وێ خوای گه‌وره‌ خۆشی ئه‌وێ . وه‌ پیاوێك له‌ ئه‌نصاریه‌كان له‌ مزگه‌وتی (قوبا)دا پێشنوێژی بۆ خه‌ڵكی ئه‌كرد هه‌ر سووره‌تێكی بخوێندایه‌ له‌ نوێژه‌كه‌دا (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی ئه‌خوێند تا ته‌واو ئه‌بوو، وه‌ دواتر سووره‌تێكی تریشی ئه‌خوێند به‌رده‌وام له‌ هه‌موو ڕكاتێكدا وای ئه‌كرد وتیان: باشه‌ بۆ وا ئه‌كه‌ی ئایا وا ئه‌زانی ئه‌مه‌ به‌س نیه‌؟ یان ئه‌وه‌تا ته‌نها ئه‌م سووره‌ته‌ بخوێنه‌ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) یان یان سووره‌ته‌كه‌ی تر بخوێنه‌، بۆ ئه‌م سووره‌ته‌یش ئه‌خوێنیت و سووره‌تێكی تریش ئه‌خوێنی؟ وتی: من وازى لێ ناهێنم پێتان خۆشه‌ وا پێشنوێژیتان بۆ ئه‌كه‌م، پێتان خۆش نیه‌ پێشنوێژیتان بۆ ناكه‌م، به‌ڵام بینیان ئه‌م له‌ هه‌موویان چاكتره‌ پێیان ناخۆش بوو پێشنوێژیان بۆ نه‌كات و جگه‌ له‌م پێشنوێژی بكات، به‌ پێغه‌مبه‌ریان وت - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: (فڵانه‌ كه‌س بۆ وا ئه‌كه‌ی؟ بۆ به‌ قسه‌ی هاوڕێكانت ناكه‌ی؟ چی وای لێ كردوویت به‌رده‌وام تۆ ئه‌م سووره‌ته‌ له‌ هه‌موو ڕكاتێكدا بخوێنی؟) وتی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - من ئه‌م سووره‌ته‌م خۆش ئه‌وێ، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: (خۆشوویستنت بۆ ئه‌م سووره‌ته‌ ئه‌تخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌)، واته‌: هه‌ر كه‌سێك سووره‌تی ئیخڵاصی خۆش بوێ به‌هۆی خۆشه‌ویستنی بۆ ئه‌و سووره‌ته‌ ئه‌چێته‌ به‌هه‌شت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باسی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ی تیایه‌، وه‌ك پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌یفه‌رموو: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) سێیه‌كی قورئانه‌، واته‌: هه‌ر كه‌سێك جارێك (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) بخوێنێ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ سێیه‌كی قورئانی خوێندبێ، سێ جار بیخوێنێ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌ هه‌موو قورئانی خه‌تم كردبێ. وه‌ به‌صه‌حابه‌ی فه‌رموو ئایا یه‌كێك له‌ ئێوه‌ ناتوانن هه‌موو شه‌وێك سێیه‌كی قورئان بخوێنن؟ وتیان: كێ له‌ ئێمه‌ ئه‌توانێ ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - واته‌: هه‌موو شه‌وێك ده‌ جوزئی قورئان بخوێنێ فه‌رمووی: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) سێیه‌كی قورئانه‌ . وه‌ له‌ فه‌رمووده‌یه‌كی تر هاتووه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: كۆببنه‌وه‌ ئێستا من سێیه‌كی قورئانتان بۆ ئه‌خوێنمه‌وه‌ كاتێك هاته‌ ده‌ره‌وه‌ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی بۆ خوێندنه‌وه‌و فه‌رمووی: ئه‌مه‌ سێیه‌كی قورئانه‌ . وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌ شه‌و و ڕۆژێكدا ده‌ جار (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) بخوێنێ به‌ به‌رده‌وام خوای گه‌وره‌ كۆشكێكی له‌ به‌هه‌شتدا بۆ دروست ئه‌كات . هه‌ر بۆیه‌ له‌به‌ر ئه‌م هه‌موو فه‌زڵه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سووره‌تی ئیخڵاصی له‌گه‌ڵ (الكافرون) له‌ دوو ڕكاتی دوای ته‌واف ده‌خوێند، كه‌سێك كه‌ ته‌واف ئه‌كات حه‌وت جار به‌ ده‌وری كه‌عبه‌ی پیرۆزدا دواتر سوننه‌ته‌ دوو ڕكات نوێژ له‌ پشت مه‌قامی ئیبڕاهیم بكات له‌و دوو ڕكاته‌ سوننه‌ته‌دا سووڕه‌تی (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) و (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ) بخوێنیت، وه‌ له‌ دوو ڕكاتی سوننه‌تى پێش نوێژی به‌یانی به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و دوو سووره‌ته‌ی ئه‌خوێند، وه‌ له‌ دوو ڕكاتی سوننه‌تی دوای نوێژی مه‌غریب به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و دوو سووره‌ته‌ی ئه‌خوێند، وه‌ له‌ ویتریشدا له‌ ڕكاتی پێش كۆتایی (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ)ی ئه‌خوێندو له‌ ڕكاتی كۆتایشدا (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی ئه‌خوێند، وه‌ له‌ دوای هه‌موو نوێژه‌ فه‌رزه‌كان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی ئه‌خوێند له‌گه‌ڵ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ) و (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ) وه‌ له‌ زیكری به‌یانیان و ئێوارانیشدا سێ جار سێ جار (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)ی ئه‌خوێند له‌گه‌ڵ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ) و (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ) وه‌ له‌ناو جێگاشدا كه‌ بخه‌وتایه‌ فووی ئه‌كرده‌ هه‌ردوو ده‌ستیدا وه‌ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) و (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ) و (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ)ی تیا ئه‌خوێندو ئه‌یهێنا به‌ ده‌مو چاوی و له‌شی لای پێشه‌وه‌ی تا خواره‌وه‌ سێ جار ئه‌مه‌ی دووباره‌ ئه‌كرده‌وه‌، ئه‌مه‌ هه‌ندێك له‌ فه‌زڵی سووره‌تی ئیخڵاص . كافران وتیان: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - نه‌سه‌بی خوایه‌كه‌ی خۆتمان پێ بڵێ؟ ئه‌م خوایه‌ی تۆ باوكی كێیه‌؟ خوای گه‌وره‌ ئه‌م سووره‌ته‌ی دابه‌زاند: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ تاك و ته‌نهایه‌و هاوشێوه‌ی نیه‌."},{"id":2,"translation":"[ اللَّهُ الصَّمَدُ (٢) ] صه‌مه‌د، واته‌: هه‌موو دروستكراوه‌كان پێویستیان به‌ خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌ هیچ كه‌سێك نیه‌، یاخود صه‌مه‌د واته‌: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌یه‌ له‌ گه‌وره‌ییدا کامڵ بووه‌و گه‌یشتۆته‌ ئه‌وپه‌ڕی گه‌وره‌یی، وه‌ له‌ كاربه‌جێییدا كاربه‌جێییه‌كه‌ی له‌وپه‌ڕی ته‌واویدایه‌، وه‌ زانیارییه‌كه‌ی له‌وپه‌ڕی ته‌واویدایه‌، وه‌ گه‌وره‌یی و به‌رزی و بڵندی له‌وپه‌ڕی ته‌واویدایه‌، وه‌ ده‌سه‌ڵاتی له‌وپه‌ڕی ته‌واویدایه‌، وه‌ هه‌موو سیفاته‌ به‌رزه‌كانی له‌وپه‌ڕی ته‌واویدایه‌و گه‌یشتۆته‌ ئه‌وپه‌ڕی ته‌واوی، یاخود وتراوه‌: (الصَّمَدُ) به‌مانای (السَّيد) دێت واته‌: گه‌وره‌، یاخود صه‌مه‌د ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ ئه‌مێنێ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ دروستكراوه‌كان هه‌موو تیائه‌چن و له‌ناوئه‌چن خوای گه‌وره‌ هه‌ر ئه‌مێنێ، یاخود (الصَّمَدُ) به‌مانای ئه‌و خوایه‌ی هه‌میشه‌ زیندووه‌و هه‌میشه‌ ئه‌مێنێ و له‌ناوچوونی به‌سه‌ردا نایات، یاخود ئه‌و خوایه‌ی كه‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ ناخوات و پێویستی نیه‌، یاخود ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ كه‌س نه‌بووه‌و كه‌سی لێ نه‌بووه‌ هه‌موو ئه‌و مانایانه‌ ته‌واون."},{"id":3,"translation":"[ لَمْ يَلِدْ ] خوای گه‌وره‌ كه‌سی لێ نه‌بووه‌ [ وَلَمْ يُولَدْ (٣) ] وه‌ خۆیشی له‌ كه‌س نه‌بووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر كه‌سێك له‌ دایك بێ ئیلا ئه‌مرێ، وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش بمرێ ئیلا میراتگری ئه‌بێ و كه‌سێكی تر جێی ئه‌گرێته‌وه‌، بۆیه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كه‌س نه‌بووه‌و كه‌سیشی لێ نه‌بووه‌، وه‌ مردنیشی به‌سه‌ردا نایات وه‌ كه‌سیش جێی خوای گه‌وره‌ ناگرێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ خالقه‌ وه‌ پێویستی به‌ منداڵ نیه‌."},{"id":4,"translation":"[ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ (٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هاوشێوه‌ی نیه‌و هیچ له‌ دروستكراوه‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ناچن نه‌ مناڵی هه‌یه‌ نه‌ دایكی هه‌یه‌ نه‌ باوكی هه‌یه‌ نه‌ خێزانی هه‌یه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: عوزێر كوڕی خوایه‌، گاوره‌كان ئه‌یانووت: عیسا كوڕی خوایه‌، موشریكان ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌ ئه‌وانه‌ هه‌مووی بێ بنه‌مایه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: (هیچ كه‌سێك وه‌كو خوای گه‌وره‌ ئارامگر نیه‌ كه‌ ئازارو ئه‌و قسه‌ خراپانه‌ ئه‌بیستێ له‌ كافرانه‌وه‌ كه‌ مناڵ بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن خوای گه‌وره‌ هێشتا ڕزقیان ئه‌دات وه‌ له‌شیان ساغ ئه‌كات)، واته‌: یه‌كسه‌ر تۆڵه‌یان لێ ناسه‌نێ، وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ فه‌رمووده‌ی قودسیدا ئه‌فه‌رمووێ: (مرۆڤ به‌درۆم ئه‌زانێ وه‌ بۆی نه‌بووه‌ ئه‌و شته‌ بكات، وه‌ جوێنم پێ ئه‌دا وه‌ بۆی نه‌بووه‌ ئه‌وه‌ بكات جوێنم پێ بدا، به‌درۆ زانینی مرۆڤ بۆ من ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ بێباوه‌ڕن ئه‌ڵێن: خوای گه‌وره‌ ناتوانێ ئێمه‌ زیندوو بكاته‌وه‌ له‌ دوای مردن زیندوو بوونه‌وه‌و دروستكردنه‌وه‌ نیه‌ ئه‌وه‌ به‌درۆ زانینی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: سه‌ره‌تا دروستم كردووه‌ ئاسانتره‌ له‌وه‌ی كه‌ سه‌رله‌نوێ زیندووی بكه‌مه‌وه‌، ئه‌فه‌رمووێ: جوێن دانی مرۆڤیش به‌ من ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌ڵێ: خوا منداڵی هه‌یه‌، وه‌ ئه‌فه‌رمووێ: من تاك و ته‌نهام وه‌ صه‌مه‌دم كه‌سم لێ نه‌بووه‌ له‌ كه‌س نه‌بوومه‌ وه‌ كه‌سیش هاوشێوه‌ی من نیه‌)، والله أعلم."}]},{"id":113,"verses":[{"id":1,"translation":"سوورەتی (فەلەق) (واتە: بەرەبەیان) پێناسەیەكى سورەتەكە: ١- سورەتى (فەلەق) سورەتێكى مەككى یە. ٢- ژمارەى ئایەتەكانى سورەتى (فەلەق) (٥) پێنج ئایەتە. ٣- سورەتى (فەلەق) زنجیرەى سەدو سیانزەهەمینە لە ریزبەندى لەناو سورەتەكانى قورئانى پیرۆزدا. ٤- سورەتى (فەلەق) لە دواى سورەتى (فیل) دابەزیوە. تەوەرەكانى ئەم سورەتە: تەوەرى سەرەكى لەم سورەتە پیرۆزەدا بریتییە لە فێركردنى بەندەكان بەوەى چۆن خۆیان پەنا بدەن بە خواى گەورە لە شەڕو خراپەكانى شەیتان و شەرى تاریكایی شەو كاتێك دێت، بەوەى كە خراپەكارەكان تێیدا بڵاودەبنەوە، وە هەروەها خۆپاراستن لەشەڕو خراپەى كەسانى حەسودو ساحیر. فەزڵى سوورەتى فەلەق لە فەزڵی سووڕەتی (ئیخڵاس)دا باسمان كرد پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم لەدوای هەموو نوێژە فەرزەكان سوورەتی (فەلەق)ی خوێندووە, وە لە بەیانیان و ئێواراندا سێ جار سێ جار خوێندوویەتی لەگەڵ (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ) و (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) دا, وە كاتێكیش كە خەوتووە فووی كردۆتە ناو هەردوو دەستی و سوورەتی (ئیخڵاس و ناس وفەلەق)ی تیادا خوێندووەو هێناوێتی بە دەمو چاو و لەشی لای پێشەوەی تا خوارەوە, وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم كۆمەڵێك دوعاو ڕوقیەی ئەخوێند بۆ خۆپاراستن لە چاوی جن و مرۆڤ تا خوای گەورە سوورەتی (ناس و فەلەق)ی دابەزاند ئەو كاتە وازی لە هەموو ئەو ڕوقیەو شتانەی تر هێنا تەنها ئەم دوو سوورەتەی ئەخوێند، كە بۆ خۆپاراستن لە چاو زۆر گرنگە مرۆڤ بیخوێنێ بە ئیزنی خوای گەورە لە چاو پارێزراو ئەبێ, وە كاتێك كە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم نەخۆشیش بوایە دەستی ئەخستە سەر ئەو شوێنەی كە ئازاری هەیەو سوورەتی (ناس و فەلەق)ی بەسەردا ئەخوێند, عائیشە (خوای لێ ڕازی بێ) ئەفەرمووێ: كاتێك كە پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم زۆر نەخۆش بوو, ئەفەرمووێ من سوورەتى(ناس و فەلەق)م بەسەردا ئەخوێند بەڵام دەستی خۆیم خستبووە سەر شوێنی ئازارەكەی بە ئومێدی بەرەكەتی دەستی پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم . بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (١) ] ئەی محمد صلى الله علیه وسلم بڵێ: خوایە من پەنا ئەگرم بە پەروەردگاری بەیانیان، (فەلەق) واتە: (الصُّبْح) بەرەبەیان, یاخود بەمانای خەڵكی دێت، پەنا ئەگرم بە پەروەردگاری هەموو خەڵكی."},{"id":2,"translation":"[ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ (٢) ] لە شەڕو خراپەی هەموو ئەو شتانەی كە خوای گەورە دروستی كردوون و شەڕو خراپەیان تیایە, خوایە من پەنا بە تۆ ئەگرم لە شەڕو خراپەی هەموو ئەو شتانەو بمپارێزە ئیتر ئەگەر دۆزەخ بێ كە خوای گەورە دروستی كردووەو سزایە, ئەگەر ئیبلیس و نەوەكانی ئیبلیس بێ, ئەگەر كافر و بێباوەڕان بن, ئەگەر ساحیرو جادووگەران بن هەرچی شتێك كە شەڕو خراپەیە خوایە من پەنا بە تۆ ئەگرم پەنام بدەو بمپارێزە, هەر كەسێكیش پەنا بەخوای گەورە بگرێ خوای گەورە پەنای ئەدات ."},{"id":3,"translation":"[ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ (٣) ] وە خوایە پەنا بە تۆ ئەگرم لە شەڕو خراپەی شەو كاتێك كە دێت و دونیا تاریك ئەبێ, بۆچی ئەفەرمووێ: شەڕو خراپەی شەو كاتێك كە دێت؟ لەبەر ئەوەی لە شەودا هەموو دڕندەكان و مارو دووپشك و ئەو شتانەی كە زیانیان هەیە لە شوێنی خۆیان دەرئەچن, وە ئەو كەسانەی كە خراپەكارو دزو جەردەو چەتەو پیاوكوژو ڕێگرو ئەوانە زیاتر لە شەودا دەرئەكەون, بۆیە خوایە پەنا ئەگرم بە تۆ لە شەڕو خراپەی شەو كاتێك كە دێت كە زۆربەی خراپەكان لە شەودا ئەكرێن."},{"id":4,"translation":"پەناگرتن بە خوا لە شەڕو خراپەى جادووگەران [ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ (٤) ] وە خوایە پەنا بە تۆ ئەگرم لە شەڕو خراپەی ئەو ئافرەتە ساحیرو جادووگەرانەی كە پەت و دەزوو گرێ ئەدەن و فووی پیا ئەكەن و سیحرو جادوو ئەكەن, خوایە پەنا ئەگرم بە تۆ لە شەڕو خراپەی ئەو ئافرەتە جادووگەرانە, پیاویش جادوو ئەكات بەڵام زیاتر جادووكردن پیشەی ئافرەتە بۆیە لێرە باسى ئافرەتى كردووە، وە پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم سیحری لێكرا لەلایەن (لەبیدی كوڕی ئەعصەمی) جوولەكەوە كە مونافیق بووەو هاوپەیمانی جوولەكە بووە یان جوولەكە بووە، كە سیحری لە پێغەمبەری خوا كرد صلى الله علیه وسلم لە شانەو چەند تەڵە موویەكدا وە كردیە ناو بیرێكەوە تا دوو مەلائیكەت هاتن و یەكێكیان لای سەری و ئەویتریان لای قاچی راوەستان و پرسیاریان كرد ئەمە چیەتی؟ وتیان: سیحری لێكراوە, كێ سیحری لێ كردووە؟ وتیان: (لەبیدی كوڕی ئەعصەمی) جوولەكە، لە چیدا؟ وتیان: لە شانەو هەندێ دەزوو و موو ئەو شتانەدا, وتیان: لە كوێ؟ وتیان: لە بیری (ذەروان) دایە ئەڵێ: پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم چوو دەری كردو بیرەكەی پڕ كردەوە كە ئاوەكەی لێڵ و بۆگەن ببوو وە لە دوای ئەوە خوای گەورە شیفای دا، هەرچەندە كاریگەرى لە پێغەمبەرایەتى نەكردبوو بەڵكو كاریگەرى تەنها لە ژیانى ئاسایی كردبوو."},{"id":5,"translation":"پەناگرتن بە خوا لە شەڕو خراپەى حەسود [ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (٥) ] وە خوایە پەنا ئەگرم بە تۆ لە شەڕو خراپەی حەسوود, كەسێك كە حەسوودی بە خەڵكى ئەبات و بەو بەشەی كە خوای گەورە پێی بەخشیووە ڕازی نییەو ئاواتەخوازە خەڵكى زەرەرو زیانیان لێ بكەوێ, خوای گەورە نیعمەتی بە كەسێك داوە ئاواتەخوازە ئەو نیعمەتە نەمێنێ ئیتر بۆ ئەم بێت یان بۆ ئەم نەیات ئەو هەر حەسوودە, خوایە پەنا ئەگرم بە تۆ لە شەڕو خراپەی مرۆڤی حەسوود كاتێك كە حەسوودی ئەبات خوایە پەنام بدەو بمپارێزە, وتمان: هەر كەسێك پەنا بۆ خوای گەورە بەرێ خوای گەورە پەنای ئەدات و ئەیپارێزێ, وە پەنا بردن بۆ جگە لە خواى گەورە شەریك دانانە بۆ خوای گەورە، والله اعلم. بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیرى سوورەتى (فەلەق) والحمد لله."}]},{"id":114,"verses":[{"id":1,"translation":"سووره‌تی (ناس) (واته‌: خه‌ڵكى) سووره‌تێكى مه‌ككى¬یه‌و (٦) ئایه‌ته‌ له‌ باس كردنى فه‌زڵی سووره‌تی (فه‌له‌ق) باسى فه‌زڵى سووره‌تى (ناس)یشمان كرد بگه‌ڕێوه‌ سه‌رى. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: په‌نا ئه‌گرم به‌ په‌روه‌ردگارو دروستكاری هه‌موو خه‌ڵكی و به‌ڕێوبه‌ری كاروبارو ژیانیان و ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌."},{"id":2,"translation":"[ مَلِكِ النَّاسِ (٢) ] وه‌ په‌نا ئه‌گرم به‌ مه‌لیك و پادشای هه‌موو خه‌ڵكی."},{"id":3,"translation":"[ إِلَهِ النَّاسِ (٣) ] وه‌ په‌نا ئه‌گرم به‌ تاكه‌ په‌رستراوی حه‌قی هه‌موو خه‌ڵكی كه‌ الله یه‌."},{"id":4,"translation":"[ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ (٤) ] له‌ شه‌ڕو خراپه‌ی شه‌یتان كه‌ (خه‌نناسه‌) واته‌: ئه‌گه‌ر زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ی دێته‌وه‌ یه‌ك و بچووك ئه‌بێته‌وه‌و نامێنێ و دیار نامێنێ، وه‌ ئه‌گه‌ر زیكری خوای گه‌وره‌ نه‌كه‌ی گه‌وره‌ ئه‌بێته‌وه‌، وه‌ شه‌یتان له‌ناو خوێنی مرۆڤدا دێت و ئه‌ڕوات و وه‌سوه‌سه‌ دروست ئه‌كات، وه‌ ئه‌گه‌ر جوێنی پێ بده‌ی یان قسه‌ی پێ بكه‌ی زیاتر گه‌وره‌ ئه‌بێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بڵێی: (بِسْمِ اللَّهِ) ئه‌وكاته‌ بچووك ئه‌بێته‌وه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى مێشێك و بچووكتریش وه‌ زاڵ ئه‌بی به‌سه‌ریدا، وه‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ هه‌ڵه‌ بكات و بێئاگا بێ شه‌یتان وه‌سوه‌سی بۆ دروست ئه‌كات به‌ڵام زیكری خوای گه‌وره‌ بكات ئه‌وا شه‌یتان دوورئه‌كه‌وێته‌وه‌، بۆیه‌ زۆربه‌ی نه‌خۆشیه‌ ده‌روونیه‌كان و وه‌سوه‌سه‌كان كه‌ دروست ئه‌بن له‌ شه‌یتانه‌وه‌یه‌و به‌هۆی كه‌می زیكری خوای گه‌وره‌وه‌یه‌، وه‌ شه‌یتان زاڵ بووه‌ به‌سه‌ر مرۆڤدا."},{"id":5,"translation":"[ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ (٥) ] ئه‌و شه‌یتانه‌ی كه‌ وه‌سوه‌سه‌ ئه‌كات له‌ دڵی خه‌ڵكیدا ."},{"id":6,"translation":"[ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ (٦) ] خوایه‌ په‌نا ده‌گرم به‌ تۆ له‌ شه‌یتانی جنی و شه‌یتانی مرۆڤ، شه‌یتانیش دوو جۆره‌ شه‌یتانه‌ جنیه‌كه‌ ئاشكرایه‌ كه‌ ئیبلیسه‌، شه‌یتانه‌ مرۆڤه‌كه‌یش هه‌موو كه‌سێكه‌ كه‌ پێچه‌وانه‌ی شه‌ریعه‌ته‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بێ، وه‌ دژی شه‌ریعه‌ته‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ هه‌وڵ بدات موسڵمانان له‌ خشته‌ به‌رێ و گومانیان له‌ دینه‌كه‌یان بۆ دروست بكات ئه‌مه‌ شه‌یتانی مرۆڤه‌ كه‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا یه‌كجار زۆرن به‌ تایبه‌تى له‌ ده‌زگاكانى راگه‌یاندنى بیستراو و بینراو و خوێندراو كه‌ به‌رده‌وام گومان بۆ موسڵمانان دروست ده‌كه‌ن له‌ دینه‌كه‌یاندا جا ئاگادار بن و بیانناسن ئه‌وانه‌ شه‌یتانى مرۆڤن و شاگردى ئیبلیسن، په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ شه‌یتانی جن و شه‌یتانی مرۆڤ خوای گه‌وره‌ ئه‌تپارێزێ إن شاء الله، والله أعلم، به‌م شێوازه‌ هاتینه‌ كۆتایی ته‌فسیری قورئانی پیرۆز. والحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين."}]}]