[{"id":1,"verses":[{"id":1,"translation":"(Enjaka) khulira lia Nyasaye, Omunji wetsimbabaasi, Owobukoosia muno."},{"id":2,"translation":"Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye, Omulesi webiloonje bioosi,"},{"id":3,"translation":"Omunji wetsimbabaasi, Owobukoosia muno,"},{"id":4,"translation":"Omwami wa Inyanga yomurungo."},{"id":5,"translation":"Newesa wa khulamaanga, ne ninewesa wa khwenyangakhwo obukhoonyi."},{"id":6,"translation":"Khulunjisie khunjila ingololofu,"},{"id":7,"translation":"Injila ya balia abawahelesia tsimbabaasi, ilali ya balia abasinyishilwa nohomba ya balia abakora tawe."}]},{"id":2,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim."},{"id":2,"translation":"Esho nishio Eshitabu shibulamwo obukanakani bwosibwosi, nishiobulunjifu khubalia abaria Nyasaye."},{"id":3,"translation":"Balia abasuubilanga mufilalolekha, abaswaliyanga (iswala) khatsotso, ne barusinjia eshihanwa okhurula mumukabo kwa khubakabile."},{"id":4,"translation":"Balia abasuubilanga khu kalia keshibwa khwiwe, nende kalia keshibwa imbeli wuwo, ne basuubilanga muno obulamu bwomwikulu."},{"id":5,"translation":"Abo bali khubulunjifu okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi, ne abo nibo balibura."},{"id":6,"translation":"Toto balia abakhaya ni nashilalasa khubo, obekanyilisie nohomba olabekanyilisia tawe, shibalisuubila tawe."},{"id":7,"translation":"Nyasaye yasuba khumioyo chiabu nende khutsimbulililo tsiabu, ne tsindolelo tsiabu tsilikhwo shiokhutsifunikha, mana bali nende eshinyasio eshikhongo."},{"id":8,"translation":"Ne mubandu balio baboolanga mbu, “Khwasuubila mu Nyasaye nende Inyanga ya Indukho.” ne shibali abasuubili tawe."},{"id":9,"translation":"Benyanga okhukatia Nyasaye nende Abasuubili, ne shibakatinjia halali abeene butswa, ne shibamanyilekho tawe."},{"id":10,"translation":"Emioyo chiabu chilimwo obulwale, mana Nyasaye nabameta obulwale. Ne bali nende eshinyasio eshilulu khukalia ka bakaatinjia."},{"id":11,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu, \"Mulakhole obwononi khushialo tawe.\" nabo baboola mbu, \"Khubwatoto efwe nefwe khukaasinjia amakhuwa okhuba amalayi.”"},{"id":12,"translation":"Koo, toto bo nibo abononi, halali shibamanyile tawe."},{"id":13,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu, “Suubile shinga Abandu (Omurumwa nende abaloondi bebe) basuubila.” nibaboola mbu, “Khusuubile shinga abasilu basuubila?” Koo, toto bo nibo abasilu, halali shibamanyile tawe."},{"id":14,"translation":"Ne nibabukana nende abasuubili, nibaboola mbu, “Khwasuubila.” Ne nibatong'a bo nende amashetani kabu, nibaboola mbu, “Toto efwe khuli ninenyu. Toto efwe khukholanga butswa omubayo.\""},{"id":15,"translation":"Nyasaye yalababayila omubayo, ne yalabalekha mubukori bwabu nibayiyayiyanga mubuwofu."},{"id":16,"translation":"Abo nibo bakula obukori khubulunjifu, mana inganga yabu niilanyola obukhala tawe, mana nibalaba abalunjifu tawe."},{"id":17,"translation":"Ifwani yabu ili shinga ulia wahafia omulilo (okhurula khubandu bandi), ne olwakwosia obulafu khu efili mutsimbeka tsiaye, Nyasaye nabukula obulafu bwabu obo, ne nabalekha mufiilima, nibalalolanga shiosishiosi tawe."},{"id":18,"translation":"Bekala amarwi, shibanyala okhusunga tawe, naabawofu; kho shibalikalukha (khubuluunjifu) tawe."},{"id":19,"translation":"Nohomba shinga ifula ikhongo okhurula mwikulu, ilimwo efilima nende okhwatulukha khwelikulu, nende okhumiesukha, baretsanga tsinzala tsiabu mumarwi kaabu khulwa (okhuria) okhwatulukha khwelikulu okho, nibariire okhufwa. Ne Nyasaye yaterera muno abakhayi."},{"id":20,"translation":"Okhumiesukha khwelikulu okho khubetsanga hambi muno okhuwofusia tsimoni tsiabu. Buli shinga libamiesulila, nibachenda. Ne nishibelimila, nibeema. Ne Nyasaye yenyanga, yakhabukule amarwi kabu nende tsimoni tsiabu. Toto Nyasaye nomunyali muno wa buli eshindu."},{"id":21,"translation":"Enywe Abandu, laame Nyasaye wenyu Omulesi owabaloonga enywe nende balia abali imbeli wenyu; khomunyoole okhuria Nyasaye."},{"id":22,"translation":"Owabakholela liloba okhuba obulili, nalo likulu okhuba eshitsafu, mana niyeshia amaatsi okhurula mwikulu mana nabamesilia khu amaatsi ako efiamo, fibe omukabo kwenyu. Kho, mulakholela Nyasaye efifwanani nimumanyile tawe."},{"id":23,"translation":"Ne nimuli mubukanakani khukalia akakhweshilia omusumba wefu, mana rerekhwo isura ndala shinga eyo, mana lanje abaloli benyu, abalali Nyasaye tawe, toto nimuli abahabweene."},{"id":24,"translation":"Ne nimulakhola murio tawe, ne shimulikhola tawe, kho rie omulilo kwetsikhwi tsiakwo ni abandu nende amachina, kwarecheshelwa Abakhayi."},{"id":25,"translation":"Ne bila akomwikhoyo balia basuubila mana nibakhola amalayi mbu toto balinyoola emikunda chomwikulu, chia emialo chikhulukusinjia hasi wachio. Buli olwa balikabwa ebiamo okhurulamwo, baliboola mbu, “Kuno noomukabo kukhwahebwa imbeli.\" Ne balirererwa ebiamo ebo nibifwanane (nende bia khushialo). Ne balinyolamwo Abakhasi abatswenufu, ne balimenyamo tsinyanga tsioosi."},{"id":26,"translation":"Toto Nyasaye shalolanga tsisoni okhuchelaasia tawe, kata nili isuna nende shili hekulu wayio. Kho balia basuubila, bamanyanga mbu toto obo ni obwatieli okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi. Ne balia bakhaya, baboolanga mbu, “Nishina shia Nyasaye yenya khukhuchelasia khuno?\" Akosilinjiakhwo (khukhuchelaasia okho) abaanji, ne alunjisilinjiakhwo abaanji. Ne shakosinjia khwako tawe halali balia abafunakanga amalako."},{"id":27,"translation":"Balia abafunakanga amalakano ka Nyasaye nibamalile okhukaboya obulai, ne bakhalakanga aka Nyasaye yalomesia mbu kongaasibwe, ne bakholanga obwononi khushialo. Abo nibo abalalinyola obukhala tawe."},{"id":28,"translation":"Mukananga murie Nyasaye, ne mwali abafuu mana nabalamusia, mana khandi alibafwisia, khandi alibalamusia, mana ewuwe niwo wamulikalusibwa?"},{"id":29,"translation":"Ye niye owabaloonjela ebili khushialo bioosi, mana naachoma khumakulu, nakalonga amakulu saba obulai muno, naye niye Omumanyi muno wa buli eshindu."},{"id":30,"translation":"Ne olwa Nyasaye wuwo Omulesi yaboolela Abamalaika mbu, “Toto Esie nditsa okhura khushialo omwemelesi.\" Abamalaika nibaboola mbu, “Koo, olaramwo ulia ukholamwo obwononi ne natasiamwo amatsayi, ne efwe khukhutswenulanga khutsifumia tsitsio tsindayi, ne khukhuwetsanga oluyali!” Nyasaye naboola mbu, “Toto Esie emanyile kamulamanyile tawe.”"},{"id":31,"translation":"Niyechesia Adam amera (kebindu) koosi, mana nabira imbeli wa Abamalaika, naboola mbu, “Mboolele amera kebindu bino, toto nimuli abahabwene.”"},{"id":32,"translation":"Abalaika nibaboola mbu, “Subhanaka (obutswenufu bwoosi nobubwo). Khubula obumanyi bwosibwosi tawe halali kalia kokhumanyiyie. Toto newe Wobumanyi muno, Owamachesi muno.”"},{"id":33,"translation":"Nyasaye naboola mbu, “Ewe Adam! Baboolele amera kabio.” Olwa yababoolela amera kabio, Nyasaye naboola mbu, “Esie shindababoolela mbu toto ndamanya akefisile akali mwikulu nende khushialo, ne emanyile akamuretsanga habulafu nende akamwali nimufisile?”"},{"id":34,"translation":"Ne olwa khwaboolela Abamalaika mbu, “Rerere Adam obweni bwenyu hasi!” Kho, nibamurerera obweni hasi boosi okhuyiniakhwo Ibilisi, naloba, naachefuna mana naba mubakhayi."},{"id":35,"translation":"Nikhuboola mbu, “Ewe Adam, menya nomukhaye wuwo mumukunda kwomwikulu, ne liemwo obwokholo bwoosi bwoosi obwamwenya, ne mulasita ahambi khumusala kuno tawe, mulaba mubalia bakholele obubii.”"},{"id":36,"translation":"Mana Shetani nabareresia nabarusia khukabalikhwo, mana nikhuboola mbu, “Yikhe hasi, ne mulaba abasuku abeene khubeene. Ne khushialo nikhwo weshimenyo shienyu shilaba nende omwikhoyo kwebise (bititi butswa).”"},{"id":37,"translation":"Adam nanyoola amakhuwa okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi, mana Nyasaye wuwe namuleshela tsimbi. Toto Ye ni Omunji wobulesheli, Owobukoosia muno."},{"id":38,"translation":"Nikhuboola mbu, “Yishe okhurulamwo mwesi. Ne toto obulunjifu okhurula khwisie bulabetsela. Kho, abaloonda obulunjifu bwanje obo, shibaliba noburi, ne shibalibeelela tawe."},{"id":39,"translation":"Ne balia abakhaya mana nibakatsula ebimanyisio biefu, abo nibo abaliba abandu bomumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi.\""},{"id":40,"translation":"Enywe Abana ba Israili! Yitsulile tsimbabaasi tsianje tsiandabahelesia, ne khole shinga khwalakana, nasi ndilikhola shinga khwalakana, ne murie Esie butswa."},{"id":41,"translation":"Ne suubile kalia akandeshia akonga omukhono akamulinako, ne mulaba abambeli okhukakhaya tawe, ne mulakusia ebimanyisio bianje khubukusi obutiti tawe, ne murie Esie butswa."},{"id":42,"translation":"Ne mulasaasia obwatoto nende obubeyi tawe, ne mulafisa obwatoto nanyu nimumanyile tawe."},{"id":43,"translation":"Ne swaliye khatsotso, ne rusie eshihanwa shia izakaa, ne iname halala nende benamanga."},{"id":44,"translation":"Koo, mloomesinjia abandu okhukhola amalayi, nanyu abeene mwiyibilila, nanyu musomanga Eshitabu, shimurumushilanga obwongo tawe?"},{"id":45,"translation":"Ne khaabe obukhoonyi khulwokhwifwila nende khulwokhulaama, ne toto ako namakhongo muno halali khubalia abehotselefu."},{"id":46,"translation":"Balia abasuubilanga mbu toto baliakana nende Nyasaye wabu Omulesi, ne mbu toto balikalukha ewuwe."},{"id":47,"translation":"Enywe Abana ba Israili! Yitsulile tsimbabaasi tsianje etsia ndabahelesia, ne toto Esie ndabakholela obulai muno okhushilakho ebiloonje bindi bioosi."},{"id":48,"translation":"Ne rie inyanga ya omundu alalikhoonya owundi liosiliosi tawe, ne shalisabila yesiyesi eshileshelo tawe, ne shiosishiosi shiokhununula sishilibukulwa okhurula khuye tawe, ne shibalihabinwa tawe."},{"id":49,"translation":"Ne olwa khwabahonokosia okhurula khubandu ba Firauni, ababasandinjia eshinyasio eshibii muno, abasinzanga abaana benyu abasiani, ne nibalekha abakhana benyu. Ne mu kano kalimwo amatemo amakhongo okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi."},{"id":50,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwabaarulila inyanza, ne nikhubahonokosia, ne nikhusishia mumatsi abandu ba Firauni, nanyu nimulolanga."},{"id":51,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwalaka Musa efilo amakhumi kane (akhole amalaamo malondokhania kho khumuwe Itaurati). Mana nimukhola eshimosi (okhuba Nyasaye wenyu) inyuma wuwe, mana nimuba abakhola obubii."},{"id":52,"translation":"Mana nikhubaleshela olunyuma lwa ako, kho munyoole okhupa orio."},{"id":53,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwahelesia Musa Eshitabu (Itaurati) nende Ifurqani (yokhwawukhasia akatoto nende akalali katoto), kho munyole okhulunjikha."},{"id":54,"translation":"Ne (yitsulile) olwa Musa yaboolela abandu bebe mbu, “Enywe Abandu banje! Toto enywe mwikholeele obubii khulwa okhukhola eshimosi (okhuba Nyasaye wenyu). Kho, sabe eshileshelo khumulonji wenyu, ne mwiyire abene (khukhwira ababii mwinywe). Obo nobulayi khwinywe khumulonji wenyu.\" Mana nabaleshela. Toto niye Omulesheli muno, Owobukoosia muno."},{"id":55,"translation":"Ne (yitsulile) olwa mwaboolela Musa mbu, “Shikhulakhusuubila mukokhuboolelanga tawe okhula khulole Nyasaye netsimoni tsiefu.” Mana likulu nilibopa nanyu nimulolanga."},{"id":56,"translation":"Mana nikhubalamusia okhurula mulifwa lienyu elo kho munyoole okhupa orio."},{"id":57,"translation":"Mana nikhubahelesia eshinikha shia amaleesi, mana nikhubeshilia Manna nende Salwa (ebilibwa byomwikulu). Lie mubilayi biakhwabakabila. Ne shikhwabakholela obubii tawe, halali abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":58,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwaboola mbu, \"Injile mulitokho lino, mana liemwo shiamwenya mushikhoye, ne injile mumuliango kwalio nimwihotselesiye, ne boole mbu, 'Khuleshele tsimbi tsiefu', khulabaleshela tsimbi tsienyu, ne khulametela abakholi bamalayi.\""},{"id":59,"translation":"Mana abakhola amabii nibakalukhasia likhuwa elilali liababoolelwa tawe, mana nikhwishia khubalia abakhola obubii eshinyasio eshikhongo okhurula mwikulu khulwa okhurula khwabu mumalako khwabarulanga."},{"id":60,"translation":"Ne (yitsulile) olwa Musa yasaba Nyasaye amatsi khulwa abandu bebe, mana nikhumuboolela mbu, “Khupa indabushi yiyio khwichina.” Mana tsifututu ekhumi nende tsibili nitsirundukha, mana buli ikholo niimanya habundu wayo wokhunywa. Lie, ne nywe khumukabo kwa Nyasaye, ne mulakhola obwononi khushialo tawe."},{"id":61,"translation":"Ne (yitsulile) olwa mwaboolela Musa mbu, “Shikhulesumilisia okhulia eshilibwa shilalasa tawe. Kho khusabile Nyasaye wuwo Omulesi akhurusilie bilia bimelanga mwiloba shinga eliani lialio, nende amaondo kalio, nende imele yalio, nende tsing’oli tsialio nende amapwoni kalio.\" (Nyasaye) naboola mbu, “Koo, mukalukhasinjia ebindu ebilayi bino khubindu bia hasi muno? Mana tsie mulitokho, eyo mulanyoolayo biamusabile.” Mana nibakhupwakho obuteshele nende obumanani, mana nibakhoyeshela liruma lia Nyasaye. Kano nilwokhubeela mbu bakhayanga ebimanyisio bia Nyasaye, ne beranga Abarumwa eshikhaya butswa. Ako ni khulwa okhukhaya khwabu nende khandi baburanga eshichelo."},{"id":62,"translation":"Toto balia Abasuubila, nende balia Abayahudi nende Abakiristo, nende Abasabai, yesiyesi wasuubila mu Nyasaye nende inyanga ya Indukho, mana nakhola ebikhole ebilayi, balinyoola omurungo kwabu khu Nyasaye wabu Omulesi, ne shibaliba nende obuyendi nohomba okhubeelela tawe."},{"id":63,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwabukula indakano ninanyu, mana nikhuchingula eshikulu hekulu wenyu (nikhubaboolela mbu), \"Tile nende amaani amakhuwa kakhumuhele kano, ne itsulile amakhuwa kalimwo kho munyoole okhuria Nyasaye.\""},{"id":64,"translation":"Mana nimukalukhana okhurula hawo, kho bukhayanga okhuba obulayi bwa Nyasaye kwinywe nende tsimbabaasi tsitsie, mwakhabeele mubalanyola obukhala tawe."},{"id":65,"translation":"Ne toto mwamala okhumanya amakhuwa ka Abandu bakhaya okhuloonda amalako mwinywe kokhuria inyanga ya Isabato (ya jumamosi). Mana nikhubaboolela mbu, “Be amashene, abateshele.\""},{"id":66,"translation":"Mana nikhukhola eshinyasio esho okhuba amekanyilisio khubalia bali khubise biabu nende abetsa inyuma wabu, mana nikhukhola okhuba amachelo khubalia baritsanga Nyasaye."},{"id":67,"translation":"Ne (yitsulile) olwa Musa yaboolela abandu bebe mbu, “Toto Nyasaye abalomesinjia mbu musinze ing’ombe ikhasi.” Baboola mbu, “Koo, okhukholelanga omubayo?” Naboola mbu, “Ndiliinda khu Nyasaye ndalakhaba mubasilu tawe.”"},{"id":68,"translation":"Nibaboola mbu, “Khusabile khu Nyasaye wuwo Omulesi akhwinoosilie ni ing’ombe ili irie.\" Naboola mbu, “Toto Ye aboolanga mbu toto ni ing’ombe ilali ingofu nohomba indoro tawe, halali niya hakari awo. Kho, khole shingala mulomesibungwa.\""},{"id":69,"translation":"Nibaboola mbu, “Khusabile Nyasaye wuwo Omulesi akhwinoosilie niyobukondo shina.\" Naboola mbu, “Ye toto aboolanga mbu ing’ombe eyo niya namabuyu, ne isangasinjia abachilola.”"},{"id":70,"translation":"Nibaboola mbu, \"Khusabile Nyasaye wuwo Omulesi akhwinosilie ni ili irie. Shichila toto tsing'ombe tsikhufwananile, ne toto Nyasaye nachama khwitsa okhuba abalunjifu.\""},{"id":71,"translation":"Naboola mbu, \"Toto Ye aboolanga mbu shini ing’ombe yemilimo (yokhulima) tawe, nohomba shini yokhutsushilisilia amatsi khumimela tawe, obukondo bwayo nobutswenufu muno, bubulamwo amapalapala tawe.” Nibaboola mbu, “Laano toto wakharera amakhuwa aka habweene.” Ne mana kata shibalikho ahambi okhukhola endio (okhusinza) tawe (okhubera amayinje kabwe)."},{"id":72,"translation":"Ne (yitsulile) olwa mwera omundu mana nimukabukhanamwo khulwa ako (abandi baboola mbu ni lebe, naabandi babola mbu ni lebe). Ne Nyasaye niye Omurusia wa kalia akamwali nimufisile."},{"id":73,"translation":"Ne nikhuboola mbu, “Mukhupe (omufu) nende ebuleka wosiwosi weying'ombe eyo.” Endio nilwa Nyasaye alamusinjia abafu, ne abamanyinjia ebimanyisio bibie kho munyoole okhwikhonyela obwongo."},{"id":74,"translation":"Mana emioyo chienyu nichiba emiumu olunyuma lwa ako, nichiba shinga amachina nohomba emyumu muno. Ne toto mumachina kaliho kalia akarundukhangamwo emialo, ne toto akandimwo kaliho kaarukhanga nikarulamwo amaatsi, ne akandimwo kaliho akakwitsanga khulwa okhuria Nyasaye. Ne Nyasaye shang’ang’alilanga ehale nende akamukholanga tawe."},{"id":75,"translation":"Koo, enywe musubilanga nimwikomba muno mbu balabasuubila, ne abandi mubo bawulilanga amakhuwa ka Nyasaye, mana bakakalukhanie nibakhakamanya obulayi, ebilali mukhukorwa tawe?"},{"id":76,"translation":"Ne nibabukana nende abasuubili, nibaboola mbu, “Khwasuubila (toto Muhammad yarumbulwa mubitabu biefu).” Ne nibatoong’a abeene khubeene, baboola mbu, ‘‘Mubaboolelanga aka Nyasaye yabeekulila enywe; kho babayingasie khuko ewa Nyasaye wabu Omulesi, shimwikhonyelanga obwongo tawe?”"},{"id":77,"translation":"Ne shibamanyile mbu toto Nyasaye yamanya akabafisanga nende akabaretsanga habulafu tawe?"},{"id":78,"translation":"Ne mubo balimwo abandu abalamanyire okhusoma nende okhwandika tawe, abandu balamanya Eshitabu (Itaurati), halali eshiwonya shobusilu, ne babula liosiliosi halali okhuparirisia butswa."},{"id":79,"translation":"Kho, eshinyasio eshikhongo shilinyoola balia bahandikanga Eshitabu khumikhono chiabu, mana baboola mbu, “Shino shirula khu Nyasaye” khobanyoole okhukula khwako obukhala obututu bwokhushialo. Kho, bali nende eshinyasio eshikhongo khulwa kabahandikanga khumikhono chiabu (nibakatia mbu ni ka Nyasaye), ne bali nende eshinyasio eshikhongo khukabachumanga."},{"id":80,"translation":"Ne baboola mbu, “Omulilo shikulikhutilakhwo halali tsinyanga tsinditi butswa.” Boola mbu, “Koo, Nyasaye yalakana ninanyu ario, kho shalikalukhania indache yiye tawe? Nohomba mukatilinjia Nyasaye amakhuwa kamukorerwe?\""},{"id":81,"translation":"Eeeh ni endio, ulia wakhola amabii, mana tsimbii tsiaye nitsimuterera, abo nibo abandu bomumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":82,"translation":"Ne balia abasuubila, mana nibakhola amalayi, abo nibo abandu bomwikulu, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":83,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwalakana indakano nende Abaana ba Israili mbu: Mulalaama shiosishiosi tawe halali Nyasaye. Ne mukholele abebusi amalayi, nende abekho, nende abaana abafwilwa, nende abamanani, ne muboolele abaandu amakhuwa amalayi. Ne mulaame khatsotso (iswala), ne muhane eshihanwa shia izakaa, mana nimukalukhana halali batiti mwinywe, nanyu mulekanga."},{"id":84,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwalakana ninanyu indakano mbu shimulatatsia amatsayi kenyu tawe, ne shimulaloondana okhurula mutsingo tsienyu tawe. Mana nimufuchilila (ne nimukhaya okhukhola murio), nanyu muli abaloli khu ako."},{"id":85,"translation":"Mana enywe mbabano mwirananga abeene, ne muloondanga abashenyu baandi okhurula mutsingo tsiabu, mukhonyananga khumabii nende obusuku. Ne nibamwitsila nibatililwe, nimubanunula, nikali mbu mwakanibwa elo. Ko! Musuubilanga mumakhuwa kandi mushitabu (shienyu) ne mukhaya akandi? Mana nimurungo shina khu ukhola ako mwinywe halali eshifimbwa murwe mubulamu bwokhushialo? Ne inyanga ya Indukho balikalusibwa khushinyasio eshilulu muno. Ne Nyasaye shiyang'ng'ala ehale nende akamukholanga tawe."},{"id":86,"translation":"Abo nibo bakula obulamu bwokhushialo khu bwomwikulu. Mana shibalitutuyilibwa eshinyasio tawe, ne khandi shibalihabinwa tawe."},{"id":87,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu (Itaurati) mana nikhumulondiakhwo Abarumwa inyuma wuwe, ne nikhuhelesia Isa omwana wa Mariamu obwinoosio (ebifune) bwa habulafu, mana nikhumukhonya nende amaani ka roho (Omumalaika) omutakatifu (Jibril). Mana enywe olwa Abarumwa babetselanga nende akemioyo chienyu chilachamile tawe, nimufura emirwe. Kho omukanda mulala nimukukatsula, ne omukanda kundi nimukwira."},{"id":88,"translation":"Ne baboola mbu, “Emioyo chiefu chiafuunikhwa.” Halali Nyasaye yabatsuba khubukhayi bwabu, ne ni matiti tsa akabasuubilanga."},{"id":89,"translation":"Ne olwa Eshitabu shiabetsela okhurula khu Nyasaye eshifuchilisania nende kabali ninako, ne inyuma awo bali nibasabanga obukhonyi khobashile Abakhaya. Ne mana olwa kaboolela kalia akabamanya, nibakakhaya. Kho eshitsubo shia Nyasaye shili khubakhayi."},{"id":90,"translation":"Neshibii muno shiabakusia emioyo chiabu khulwa shio - okhukhaya aka Nyasaye yeshia khulwa okhulola ishinda mbu Nyasaye yeshilinjia tsimbabaasi tsitsie ulia owayenya mubasumba bebe. Mana nibakhoyeshela liruma khuliruma, ne abakhayi baliba nende eshinyasio shiokhubatutuyia."},{"id":91,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu, “Suubile khu ka Nyasaye yeeshia\" nibaboola mbu, “Efwe khusuubilanga khukakhweshilibwa.” Ne bakhayanga okhusuubila akali inyuma wuwe (Muhammad), ne ako nikali akatoto, akatinyisia akabali ninako. Boola mbu, “Ne khulwashina mweranga Abarumwa ba Nyasaye inyuma eyo toto nimuli Abasuubili?”"},{"id":92,"translation":"Ne toto Musa yabetsela nende ebifune bia habulafu mana nimukhola eshimwosi (okhuba nyasaye wenyu) inyuma wuwe mana nimuba abakholele obubii."},{"id":93,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwabukula indakano yenyu, ne nikhuninia hekulu wenyu eshikulu. Bukule akakhwabahelesia nende amaani mana muwulile. Nibaboola mbu, “Khuwulile mana khulobele.” Mana nibanywesibwa mumioyo chiabu (okhulama) eshimwosi, khulwa okhukhaya khwabu. Boola mbu, “Nobubii buli burie buno bwobusuubili bwenyu bubalomesinjia toto nimuli abasuubili.”"},{"id":94,"translation":"Boola (ewe Muhammad) mbu, “Nikali mbu litala lia mwikulu elili ewa Nyasaye nelienyu sa mwenyene; ne shini lia abandu bandi tawe, mana khekombekhwo lifwa toto nimuli aba habweene.”"},{"id":95,"translation":"Ne shibalilikombakhwo (lifwa) tawe, khulwa okhubeela akabaranjilisia nende emikhono chiabu. Ne Nyasaye nomumanyi muno awa abamabii."},{"id":96,"translation":"Ne toto olanyoola mbu bo nibo bayanza muno obulamu okhushilakho Abatsokaasi; yekombanga mulala wabu mbu yakhamenyibwe emiika iyelefu, ne kata kario elo shilinyala okhumurusia mushinyasio tawe. Ne Nyasaye nomuloli muno khukabakholanga."},{"id":97,"translation":"Boola mbu, “Ulia yesiyesi uli omusuku wa Jibril, toto ye niye wayishia (Ikurani) khumwoyo kukwo khubuchami bwa Nyasaye, itinyisinjia kalia kaliho imbeli wayio, ne ni obulunjifu nende omwikhoyo khubasuubili.”"},{"id":98,"translation":"Ulia uba omusuku wa Nyasaye, nende Abamalaika bebe, nende Abarumwa bebe, nende Jibril nende Mikaili, toto awo Nyasaye nomusuku wa Abakhayi."},{"id":99,"translation":"Ne toto khwakhwishilia ebifune bili habulafu, ne shibabikhayanga tawe halali balia abafunakanga amalako."},{"id":100,"translation":"Koo, buli nibalaka indakano, ne omukanda mubo kuyisukuna? Ne abaanji mubo shibasuubilanga tawe."},{"id":101,"translation":"Ne olwa yabetsela Omurumwa okhurula khu Nyasaye, utinyisia akabali ninako, omukanda mu balia bahebwa Eshitabu, kwasukuna Eshitabu shia Nyasaye inyuma wemikongo chiabu opara mbu shibamanyile tawe."},{"id":102,"translation":"Mana nibaloonda kalia ka amashetani kasomaanga mutsinyanga tsia obwami bwa Suleiman. Ne Suleiman shiyakhaya Nyasaye tawe, halali amashetani niko kakhaya Nyasaye. Kechesinjia abandu obulosi, nende shilia shieshibwa khu Abamalaika babili balia abali mulitokho lia Babil – Harut nende Marut. Ne (Abamalaika abo) shibechesinjia yesiyesi tawe okhula bamuboolele mbu, “Efwe khubwatoto khuli amatemo, kho olamukhaya Nyasaye tawe.” Ne bekanga okhurula khubo babili kalia akabakabukhasilinjia hakari womusatsa nende omukhasi wuwe. Ne nabo shibaali nibanyala okhuwumisia yesiyesi khuko tawe halali khubuchami bwa Nyasaye. Ne bekanga akabawumisia, ne shikabakhoonya tawe. Ne toto bamala okhumanya mbu ulia ukakula, abula omukabo kwosikwosi ewa Nyasaye. Naamabii muno kalia akabakusia khuko emioyo chiabu, abaane bamanyangakhwo!"},{"id":103,"translation":"Ne babetsanga mbu basuubila mana baria, bakhanyoolele amalayi ewa Nyasaye, abaane bamanyangakhwo!"},{"id":104,"translation":"Enywe Abasuubila, mulaboole mbu “raa'ina (khwaye)\" tawe, halali boole mbu “undhurna (khulenge)\" mana muwulile. Ne abakhaya Nyasaye balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":105,"translation":"Balia abakhaya Nyasaye mubandu bahebwa Eshitabu, nende abalamanga efindi halala nende Nyasaye shibenyangakhwo mbu mwishilibwe obulayi bwosibwosi okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi tawe. Ne Nyasaye yaawulaanga okhuhelesia tsimbabaasi tsitsie owayenya. Ne Nyasaye niwa amalayi amanji."},{"id":106,"translation":"Olunyaali lwosilwosi lwakhurusiaho nohomba lwakhwibilisia, khureranga olundi olulayi okhushilakhwo olo nohomba shinga olwo. Shiwamanya mbu toto Nyasaye noomunyali muno wa buli eshindu tawe?"},{"id":107,"translation":"Shomanyile mbu toto Nyasaye ali nende obwami bwomwikulu nende bwokhushialo tawe? Ne mubula omulindi nohomba omukhoonyi yesiyesi owulali Nyasaye tawe?"},{"id":108,"translation":"Nohomba mwenyanga okhureeba Omurumwa wenyu shingala Musa yareebwa inyuma awo? Ne ukalukhania okhukhaya Nyasaye habundu wobusuubili mu Nyasaye, oyo khubwatoto yamala okhukora injila yahabwene."},{"id":109,"translation":"Ne bekomba muno abaanji mubandu ba Eshitabu okhubakalusia inyuma nimumalile okhusuubila mube abakhayi khulweyishinda okhurula mumioyo chiabu, obwatoto nibumalile okhuboolela. Kho enywe baleshele mana mulalingakhwo tawe okhuula shinga Nyasaye aletsa nende okhubusia khukhwe. Toto Nyasaye nomunyali muno wabuli eshindu."},{"id":110,"translation":"Ne swaliye khatsotso, ne rusie eshihanwa shia Izakaa. Ne shosishosi shiamwiranjilisilia enywe abeene mumalayi, mulishinyoola ewa Nyasaye. Toto Nyasaye alolanga muno akamukholanga."},{"id":111,"translation":"Ne baboola mbu, “Abulaho ulinjila mumukunda kwomwikulu owulali Omuyahudi nohomba Omukristo tawe.\" Obo nobwikombi bwabu butswa. Boola mbu, “Rere ebifune bienyu toto nimuli abahabwene.\""},{"id":112,"translation":"Ni habwene, ulia walekhulila Nyasaye obweni bubwe mana nakhola amalayi, ali nende omurungo kukwe ewa Nyasaye wuwe Omulesi, ne balibula oburii khandi shibalibeelela tawe."},{"id":113,"translation":"Abayahudi baboola mbu Abakristo babula shiosishiosi shiahabwene shokhwemakhwo tawe, ne Abakristo boosi nibaboola mbu Abayahudi babula shiosishiosi (idini) shiahabwene shiokhwemakhwo tawe, nabo basomanga Eshitabu. Ne endio nilwa baboola abakorwa, amakhuwa kafwanana nende akaabu ako. Kho, Nyasaye alikhalaka eshina hakari wabu inyanga ya Indukho khukabawukhanilanga."},{"id":114,"translation":"Ni wina omubii muno okhushila ulia wikalila emisikiti chia Nyasaye mbu lilarumbulwamwo elira lilie tawe, mana narakhwo eshinani okhuchinyasia. Abo shibakhoyekhana okhwinjilamwo tawe halali nibarire. Abo balanyoola khushialo eshifimbwa murwe, ne mwikulu balinyoola eshinyasio eshikhongo."},{"id":115,"translation":"Ne Ebukwe nende Mumbo niwa Nyasaye. Kho habundu wosiwosi wamulenga, eyo obweni bwa Nyasaye buliyo. Toto Nyasaye ni Owefinji muno, Omumanyi muno."},{"id":116,"translation":"Ne baboola mbu, “Nyasaye yekholela omwana.” Nyasaye nomutswenufu ali ehale nende ako. Efili mwikulu nende mushialo neefifie, bioosi bihotselesinjia khulwa Ye."},{"id":117,"translation":"Niye Omuloonji wachachia amakulu nende eshialo. Ne niyenya likhuwa, naaliboolela mbu, \"Ba\", nilibaa."},{"id":118,"translation":"Ne abakorwa baboola mbu, “Shichila shina Nyasaye nalaboola ninafu nohomba eshimanyisio shikhwitsile?” Endio nilwa baboola balia abali imbeli wabu, amakhuwa shinga ako, emioyo chiabu chili nashilala. Toto efwe khwamala okhwinoosia ebimanyisio khulwa abandu basuubilanga muno."},{"id":119,"translation":"Toto efwe khwakhuruma khubwatoto, obe wokhurera akomwikhoyo nende wokhwikanyilisia, ne mana sholarebwa abandu bomumulilo tawe."},{"id":120,"translation":"Ne shibaliba obulayi ninanyu Abayahudi nende Abakiristo tawe, okhula muloonde emilukha chiabu. Boola mbu, “Toto obulunjifu bwa Nyasaye nibo obulunjifu.\" Ne noloonda obwikombi bwabu, obumanyi nibumalile okhukhulila, sholinyoola omukhoonyi yesiyesi nohomba omulindi ewa Nyasaye tawe."},{"id":121,"translation":"Balia bakhwelesia Eshitabu (Taurat- Injil – Zaburi) bashisoomanga shingala shienyekhana, abo bashisuubilanga. Ne bashikhaya, abo nibo abalisikha."},{"id":122,"translation":"Enywe Abaana ba Israili! Itsulile emikabo chianje khwenywe, ne toto Esie ndabakhola obulayi okhushila abandu boosi."},{"id":123,"translation":"Ne rie inyanga ya omundu shalikhoonya owashie tawe, ne eshiokhununula sishilifuchililwa okhula khuye tawe, ne okhusabilwa shikhulimukhoonya tawe, ne mana shibalihabinwa tawe."},{"id":124,"translation":"(Itsulila) olwa Nyasaye wuwo Omulesi yatema Ibrahim khumakhuwa, mana (Ibrahim) nakabura. Naboola mbu, “Esie toto ekhukholele obe omwimilisi wa Abandu.” Ibrahim naboola mbu, “Ne mulwibulo lwanje?” Naboola mbu, “Eeh, halali indakano yanje shiloolela abamabii tawe.”"},{"id":125,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwakhola Inzu ibe habundu wa abandu okhutsia, ne nikhuyikhola habundu womulembe. Ne khole habundu wa Ibrahim yemanga abe wokhulamilao iswala. Ne khwachelela Ibrahim nende Ismail, nikhubaboolela mbu, “Tswenule inzu yanje khulwa balia bachibotokhananga (batufanga) nende bekhalangamwo, nende benamangamwo nende basujudangamwo.\""},{"id":126,"translation":"Ne (itsulile) olwa Ibrahim yaboola mbu, \"Ee Nyasaye wanje Omulesi, khola litokho lino libe nomulembe, ne ohelesie abamenyamwo ebiamo, balia basuubilanga Nyasaye nende Inyanga ya Indukho.” Nyasaye naboola mbu, \"Nende kata balia abakhayi bosi, nditsa okhubaha obwokholo butiti, mana ndilibasindikhakhwo eshinyasio shiomulilo, nawo ni habundu abii muno wokhukalukha.\""},{"id":127,"translation":"Ne (itsulile) olwa Ibrahim yachingula tsisiro tsia Inzu nende Ismail, nibasaba mbu, \"Ee Nyasaye wefu Omulesi, khufuchilile emilimo chiefu chino, toto ewe ni Omuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":128,"translation":"Ewe Nyasaye wefu Omulesi! Khukhole khube abehotselefu khwiwe, ne mulwibulo lwefu babemwo abandu abehotselefu khwiwe. Ne khumanyie injila yemilukha chiefu, mana okhuleshele. Toto newe Omulesheli muno, Owobukoosia muno."},{"id":129,"translation":"Ewe Nyasaye wefu Omulesi! Baawulile Omurumwa owurulana ninabo, abasomele tsinyali tsitsio ne abeechesie Eshitabu nende amachesi, mana abatswenule. Toto ewe newe Owaamani, Owamachesi muno.\""},{"id":130,"translation":"Ne ni wina unyala okhwira ehale nende emilukha chia Ibrahim halali ulia wikhola omusilu! Ne toto efwe khwamwawula khushialo, ne toto ye mwikulu aliba mubaandu abalayi."},{"id":131,"translation":"Ne (yitsulile) olwa Nyasaye wuwe Omulesi yamuboolela mbu, “Wilekhule (khulwa Nyasaye).” Naboola mbu, “Ndilekhulile Nyasaye Omulesi wefilonje fioosi.”"},{"id":132,"translation":"Ne Ibrahim nachelela elio Abaana bebe, nende Yakub (yesi nachera) mbu, “Enywe Abaana banje, toto Nyasaye yabalobolela idini ino, kho mulakhafwa tawe halali nimulali abehotselefu khuye (abasalamu).”"},{"id":133,"translation":"Nohomba enywe (Abayahudi nende Abakiristo) mwalio nimulola olwa lifwa liolela Yaqub? Olwa yaboolela abaana bebe mbu, “Ni wina wamulalaama inyuma wanje?” Nibaboola mbu, “Khwitsa okhulaama Nyasaye wuwo nende Nyasaye wa bapapa bobo balaamanga, Ibrahim nende Ismail nende Is’haq, Nyasaye mulala butswa. Ne efwe khwilekhulile khuye (khusilime).”"},{"id":134,"translation":"Echo neemikanda chiabura, chilinyoola omurungo kwachio, nanyu mwesi mulinyoola omurungo kwenyu, nanyu shimulirebwa akabakholanga tawe."},{"id":135,"translation":"Ne (Abayahudi) baboola mbu, \"Be Abayahudi nohomba Abakiristo; mulalunjikha.\" Boola (ewe Mohammad) mbu, “Tawe, khulondanga omulukha kwa Ibrahim owalekhana nende tsidini tsiobukori, ne shiyali mubatsokaasinjia Nyasaye tawe.\""},{"id":136,"translation":"Boole mbu, “Khwasuubila Nyasaye nende kalia akeshibwa khwifwe nende khu Ibrahim, nende Ismail, nende Is’haq, nende Yaqub, nende Abaana ba Yaqub, nende keshibwa khu Musa, nende Isa, nende akeshibwa khu Abarumwa okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi. Shikhukabukhasinjia yesiyesi hakari wabu tawe, nafu khuli abelekhule khuye (abasilima).\""},{"id":137,"translation":"Ne nibasuubila shinga mwasuubila murio, balaba toto balunjishe. Ne nibakalukhana, awo balaba bali mumayinje kaabu butswa. Kho Nyasaye yetsa okhukhulinda okhurulana nende obusuku bwabu. Ye niye Omuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":138,"translation":"Obwisilamu nishio eshirone shia Nyasaye yabaronela. Ne ni wina omuroni omulayi muno okhushila Nyasaye? Ne efwe khumulamangasa Ye yenyene."},{"id":139,"translation":"Boola mbu, \"Muyingananga ninafu khumakhuwa ka Nyasaye, naye ni Nyasaye wefu Omulesi, khandi ni Nyasaye wenyu Omulesi. Nafu khuli nebikhole biefu nanywe muli nebikhole bienyu. Nafu Ye butswa niwakhukholelanga (amakhuwa kefu koosi)."},{"id":140,"translation":"Nohomba muboolanga mbu Ibrahim, nende Ismail, nende Is’haq, nende Yaqub, nende olwibulo lwa Yaqub, bali Abayahudi nohomba Abakiristo?\" Boola mbu, “Nenywe mumanyile muno nohomba Nyasaye?\" Ne ni wina omubii muno okhushilakhwo ulia ufisanga obuloli bwalinabwo okhurula khu Nyasaye! Ne shikali mbu Nyasaye shamanyile kamukholanga tawe."},{"id":141,"translation":"Oko nomukanda kwamala okhubura. Kulinyoola omurungo kwako, nanyu mwesi mulinyoola omurungo kwenyu, nanyu shimulireebwa akabakholanga tawe."},{"id":142,"translation":"Abasilu mubandu baliboola mbu, “Nishina shiabarusia khukibla (habundu wokhuhenga nooli muswala) shiabu shiabalikhwo?” Boola mbu, “Ebukwe nende Mumbo nitsia Nyasaye. Alunjisinjia owayenya khunjila ilunjifu.”"},{"id":143,"translation":"Ne endio nolwa khwabakhola enywe Abandu ba hakari, khomube abaloli khubandu, ne Omurumwa abe omuloli khwinywe. Ne shikhwakhola Kibla shienyu shiamwalikhwo halali khokhumanye ni wina uloonda Omurumwa, ne ni wina ukalukha inyuma khubisisilo bibie. Ne kali amatinyu halali khubalia ba Nyasaye yalunjisia. Ne Nyasaye shiyali ukosia obusubili bwenyu tawe. Toto Nyasaye khubandu ni wetsimbabaasi, wobukoosia muno."},{"id":144,"translation":"Toto khulutsi okhukalukhana khwobweni bubwo mwikulu, kho khwitsa okhukhulenjia Kibla eshia omwoyo kukwo kuchamile. Kho, lenjia obweni bubwo ebuleka womusikiti kwa Oluyali (Makka). Ne wosiwosi wamuli, lenjie obweni bwenyu ebuleka wakwo. Ne toto balia bahebwa Eshitabu bamanyile mbu obo nobwatoto okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi. Ne shibili mbu Nyasaye shamanyile kabakholanga tawe."},{"id":145,"translation":"Ne niwitsila balia abahebwa Eshitabu nebifune bioosi, shibalaloonda Kibla shishio tawe. Nawe sholi uloonda Kibla shiabu tawe. Ne abeene khubeene shibakhaloonda Kibla shiowundi tawe. Ne niwitsukhana waloonda obwikombi bwa emioyo chiabu, obumanyi nibumalile okhukhulila, toto hawo olaba mubandu abamabii."},{"id":146,"translation":"Balia abakhwahelesia Eshitabu bashimanya shinga bamanya Abana babu, ne toto omukanda mubo kufisanga obwatoto nabo nibamanyile."},{"id":147,"translation":"Obwatoto nokhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Kho, olakhatema waba mubakanakani tawe."},{"id":148,"translation":"Ne buli omukanda kwali nende wakwahenganga (Kibla shiakwo). Kho, yirushile okhukhola amalayi. Wosiwosi wamuli, Nyasaye alabarera mwesi halala. Toto Nyasaye nomunyali muno wa buli eshindu."},{"id":149,"translation":"Ne wosiwosi wotsia, lenjia obweni bubwo khu Omusikiti kwa Oluyali. Ne obo nibo obwatoto burulanga khu Nyasaye wuwo Omulesi. Ne shibili mbu Nyasaye shamanyile akamukholanga tawe."},{"id":150,"translation":"Ne wosiwosi wotsia lenjia obweni bubwo khu Omusikiti kwa Oluyali. Ne wosiwosi wamuli, lenjie obweni bwenyu eyo wakuli (omusikiti oko); kho abandu bakhaywe okhuba nende eshifune khwinywe, halali balia ababii mubo. Kho, mulabaria tawe, halali murie esie, kho enyoole okhubetsusilia emikabo chianje, khomunyoole okhulunjikha."},{"id":151,"translation":"Shingala efwe khwabarumila Omurumwa okhurula mwinywe, abasoomelanga tsinyaali tsiefu nabatswenula, ne abechesia Eshitabu nende amachesi, ne abechesinjia kalia akamwalali nimukamanyile tawe"},{"id":152,"translation":"Kho, nzitsulile, nditsa okhubetsulila. Ne khupile orio, ne mulandoba tawe."},{"id":153,"translation":"Enywe Abasuubila, mwikhoonye khukhwisumilisia nende okhulaama iswala. Toto Nyasaye ali halala nende abesumilisinjia."},{"id":154,"translation":"Ne mulaboola khubalia berwa nibali khunjila ya Nyasaye mbu nabafu tawe. Halali ni abalamu, ne enywe shimumanyile (elo) tawe."},{"id":155,"translation":"Ne toto khwitsa okhubatema nende eshindu shitutu shia oburi, nende inzala, nende obulemefu bwa omwandu, nende abandu, nende efiamo, ne bila abesumilisinjia akomwikhoyo."},{"id":156,"translation":"Balia banyoolungwa namasila, nibaboola mbu, “Toto efwe khuli aba Nyasaye, ne toto efwe ewuwe ne wakhulikalukha.”"},{"id":157,"translation":"Abo baliba nende tsikhabi okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi nende tsimbabaasi. Ne abo nibo abalunjifu."},{"id":158,"translation":"Toto (ebikulu bia) Swafa nende Marwa ni bilala khubilolelo bia Nyasaye. Kho, ulia utsia okhuhija khunzu ya Nyasaye, nohomba okhukhola hija inditi (umra), shinobubii khuye okhubibotokhana tawe. Ne ulia wikholela omwene amalayi, toto hao Nyasaye nomuunji wokhupa orio, ne ni Omumanyi muno."},{"id":159,"translation":"Toto balia bafisanga akakhweshia - nako ni ebifune bili habulafu, nende obulunjiifu - nikhumalile okhukeenoosilia Abandu mushitabu, abo Nyasaye abatsubanga, ne buli Abatsubi babatsubanga."},{"id":160,"translation":"Halali balia abasaba eshileshelo, mana nibakaasa mana nibeenosia, abo nditsa okhubaleshela. Ne Esie endi Omulesheli muno, Owobukoosia po."},{"id":161,"translation":"Toto balia abakhaya mana nibafwa nibali abakhayi, abo bali nende eshitsubo shia Nyasaye, nende eshia Abamalaika nende eshia abandu boosi."},{"id":162,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi, shibalitutuyilibwa eshinyasio ne shibalihebwa obwiyangu tawe."},{"id":163,"translation":"Ne Nyasaye wenyu ni nyasaye mulala, abulao nyasaye owulali Ye tawe. Ne ni Owetsimbabaasi muno, Owobukoosia po."},{"id":164,"translation":"Toto mukhuloonga amakulu nende eshialo, nende okhubotokhana khweshilo nende eshitere, nende amaaro kachendanga khunyanza nende ebilimwo obukhoonyi khubandu, nende amaatsi ka Nyasaye yeshinjia okhurula hekulu, mana nalamusia khu amatsi ako liloba olunyuma lwa okhufwa khwalio, mana nasalasiamwo buli imbia yetsisolo, nende okhukalukhana khwomuyeka nende amaleesi kalomesibungwa okhubura hakari welikulu nende eshialo, bilimwo ebilolelo khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":165,"translation":"Ne mubandu balimwo balia bakholanga ebifwanani bilali Nyasaye, babichama muno shinga bakhachama Nyasaye, ne balia abasuubila bayanza Nyasaye muno. Ne balia abakholi bamabii bamanyanga – olwa balilola eshinyasio - mbu amaani koosi ni ka Nyasaye, ne mbu Nyasaye ni weshinyasio eshilulu."},{"id":166,"translation":"Olwa balia abalondungwakhwo baliikongola balia ababaloondangakhwo, ne eno nibamalile okhulola eshinyasio, hawo obulala bwabu bulikhalikha."},{"id":167,"translation":"Ne balia abaloondanga baliboola mbu, “Khubetsanga nikhunyala okhukalukha, khwabakhaya shingala bakhukhayile.” Endio nilwa Nyasaye abechesinjia ebikhole biabu okhuba ametsulisio khubo. Ne shibalirula mumulilo tawe."},{"id":168,"translation":"Enywe abandu, lie khubili mushialo ebiamwachamilwa, ebilayi. Ne mulaloonda amaseenelo ka Shetani tawe, toto ye ni omusuku wenyu owahabulafu."},{"id":169,"translation":"Toto ye abalomesinjia okhukhola amabii, nende eshifwabi, nende okhuchishila Nyasaye akamulamanyile tawe."},{"id":170,"translation":"Ne nibabilwa mbu, “Loonde aka Nyasaye yeshia.” Baboola mbu, “Tawe, efwe khuloondanga aka khwanyoola bapapa befu nibalikhwo.” Koo, kata nikali mbu bapapa babu shibali nibamanya eshindu tawe, nende nibalaali abalunjifu tawe?"},{"id":171,"translation":"Ne ifwani ya balia abakhaya ni shinga ulia wayulilanga ulawulila tawe, halali omwoyo butswa nende obuyoka. Ni abatimbe, abasilu, abawofu, mana kario shibekhonyelanga obwongo tawe."},{"id":172,"translation":"Enywe abasuubila, lie khubindu ebilayi biakhubakabiile, ne khupile orio Nyasaye toto nimuba mbu niye butswa owamulaamanga."},{"id":173,"translation":"Toto Ye yabakania okhulia ebifwile nibilasinzilwe tawe, nende amatsayi, nende inyama yeyimbitsi, nende eshiarumbulilwakho (ebise biokhushisinza) elilali elira lia Nyasaye tawe, habula ulia wunichilisibwa nende obutinyu obusiro, obulali okhwikomba nohomba okhubura eshichelo tawe. Awo ye abula tsimbii. Toto Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi muno."},{"id":174,"translation":"Toto balia bafisanga ka Nyasaye yeshia akeshitabu, ne bakakusinjia ako khushiobukusi obutiti. Abo shibalitsanga mutsinda tsiabu tawe halali omulilo. Ne Nyasaye shalilomaloma ninabo inyanga ya Indukho, ne shalibatswenula tawe, ne baliba neshinyasio eshilulu."},{"id":175,"translation":"Abo nibo bakula obukori khubulunjifu, ne eshinyasio khubulesheli. Koo, nibokhwisumilisia khufuana khurie mumulilo!"},{"id":176,"translation":"Endio nilwokhuba mbu Nyasaye yeshia Eshitabu khubwatoto. Ne toto balia bakabukhanamwo mushitabu bali khumayinje kali ehale muno nende obwatoto."},{"id":177,"translation":"Obulayi shibuli mbu mulenjie obweni bwenyu elubeka webukwe nende mumbo tawe, halali obulayi ni ulia wasuubila khu Nyasaye, nende Inyanga ya Indukho, nende Abamalaika, nende Eshitabu, nende Abarumwa, mana narusia omwandu halala nende okhukuyanza, nahelesia Abeekho, nende Abafwilwa, nende Abamanani, nende Abananjira (bakhalishilwe), nende Abasabi, nende benya okhununulwa - mana naalumilila okhuswaliya, nende okhurusia eshihanwa shia Izakaa, nende balia bakholanga shinga balaka, nende befwilanga mubutinyu nende mubulwale nende efise fyeliyie. Abo nibo abahabwene, ne abo nibo abaria Nyasaye."},{"id":178,"translation":"Enywe abasuubila, mwahandichirwa liikalo lia okhurunga imongo (kisasi) khubalia berirwe. Omulekhuule khumulekhuule, ne omusumba khumusumba, ne omukhasi khu mukhasi. Ne uleshelwa nende omwana wabu shiosishiosi, kho alondelele khubulayi, naye arunge obulayi. Okho nookhwanguyia okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi nende tsimbaabasi. Ne uruuma eshichelo olunyuma lwa ako, oyo ali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":179,"translation":"Ne muli nende obulamu obulayi mukhurungana imongo (kisasi) enywe abobwongo, khomunyoole okhuria (Nyasaye)."},{"id":180,"translation":"Mwalachilwa - mulala wenyu lifwa nilimuulila nalekha omwandu, alekhe obulache khubebusi nende khubekho munjila indayi. Lino lialachilwa khubalia abaria Nyasaye."},{"id":181,"translation":"Ne ulia ubukalukhasia (obulache) namalile okhubuwulila, tsimbi tsia elio tsili khubalia babukalukhasinjia. Toto Nyasaye ni Omuwulili muno, Omumanyi po."},{"id":182,"translation":"Ne ulia uririla omulachi okhukora, nohomba okhunyoola tsimbi, mana narera omulembe hakari wabu, shalaba nende tsimbi tawe. Toto Nyasaye niwobulesheli muno, Owobukoosia muno."},{"id":183,"translation":"Enywe abasuubila, mwalachilwa okhufunga saumu shingala balia abali imbeli wenyu baandichilwa, kho munyoole okhuria Nyasaye."},{"id":184,"translation":"Ni tsinyanga tsibalikha butswa. Ne ulia owuli omulwale mwinywe nohomba owuli khuluchendo, abalilile tsinyanga tsindi. Ne balia abanyala, barusie omurungo (fidia), balisie abamanani. Ne ulia ukhola obulayi omwenesa, obo ni obulayi khuye. Ne nimufunga saumu, noobulayi khwinywe nimuba mbu mumanya."},{"id":185,"translation":"Omwesi kwa Ramadhani nimwo mwa Ikurani yeshibwa ibe obulunjifu khubandu, nende efifune fili habulafu okhurula khubulunjifu nende obwawukhasio (hakari wa obwatoto nende obubeyi). Kho, ulia mwinywe womwesi oko kumunyoola, afungemwo saumu. Ne uli omulwale nohomba uli khuluchendo, abalilile tsinyanga tsindi. Nyasaye abenyelanga obwangu, ne shabenyelanga obusiro tawe. Ne mumale tsinyanga tsibalwa etso, ne mwitsomie Nyasaye khu kayabalunjilisia, ne khomunyoole okhupa orio."},{"id":186,"translation":"Ne Abasumba banje nibakhureba Esie, (baboolele mbu) Esie toto endi hambi. Engalusinjia amasayo komusabi niyasaba. Kho, baafuchilile Esie, ne basuubile Esie, khobanyoole okhulunjikha."},{"id":187,"translation":"Mwafuchililwa eshilo shokhufunga saumu okhwinjililana nende abakhasi benyu. Bo ni eshifwalo shienyu, nanyu muli eshifwalo shiabu. Nyasaye yamanya mbu enywe toto mwebeyanga abeene, mana nabafuchilila okhusaba eshileshelo shienyu, mana namuleshela. Bulaano, baabaasie, ne konye shia Nyasaye yabahandichila. Ne lie, ne nywe okhula shingala mulola obulafu bwomumabwibwi okhurula khubumali bweshilo, mana mumalisie okhufunga saumu okhula eshilo. Ne mulabaabaasia nimuli mumusikiti nimukholanga itikafu tawe. Etso nitsinzakho tsia Nyasaye, mulasita hambi natsio tawe. Endio nilwa Nyasaye yeebalilanga efimanyisio fifie abandu; khobanyoole okhumuria."},{"id":188,"translation":"Ne mulalia emiandu chienyu abeene khubeene mutsimbi tawe, nende okhuchiyila khubaami khomunyoole okhulia eshitonye mumiandu chiabandu mutsimbi, nanyu nimumanyile."},{"id":189,"translation":"Bakhurebanga okhulondakhana nende emiesi emiyaakha, boola mbu, “Echio ni efichelo fiefise fia Abandu nende Haji.” Ne obulayi shinokhwinjila mutsinzu okhuburira namukongo watsio tawe. Halali obulayi ni ulia uria Nyasaye. Ne injile mutsinzu okhuburira mumiliango chiatsio. Ne rie Nyasaye khomunyoole okhubura."},{"id":190,"translation":"Ne lwane khunjila ya Nyasaye balia babalwananga, ne mulabura eshichelo tawe. Toto, Nyasaye shiyachama balia babuririranga eshichelo tawe."},{"id":191,"translation":"Ne beere wosiwosi wamubanyoola, ne balonde wosiwosi wababaloonda, ne inzoka ni imbi muno okhushila okhwira. Ne mulalwana ninabo mumusikiti kwoluyali tawe okhula bobachake okhubalwanilamwo. Ne nibachaka okhubalwanilamwo, mwesi balwane. Ne endio nilwakuli omurungo kwabakhayi."},{"id":192,"translation":"Ne nibalekha, toto Nyasaye nomunji wobulesheli, owobukoosia muno."},{"id":193,"translation":"Ne khupane nabo okhuula inzoka (shirki) ilabakhowo tawe, ne idini ibe ya Nyasaye butswa. Ne nibalekha, obusuku bulabao tawe halali khubalia bakholanga obubii."},{"id":194,"translation":"Omwesi kwoluyali khumwesi kwoluyali, ne efindu fioluyali fiarebwakho imongo (kisasi). Kho, owubaseera nende emiero, mwesi museere shinga yabaseera. Ne rie Nyasaye, ne manye mbu Nyasaye ali halala nende abamuria."},{"id":195,"translation":"Ne hane (emiandu) khunjila ya Nyasaye, ne muleyinjisia nemikhono chienyu mubusishi tawe. Ne khole amalayi, toto Nyasaye yachama abakholanga amalayi."},{"id":196,"translation":"Ne malisie obulai okhukhola Hija nende Umra (Hija inditi) khulwa Nyasaye. Ne nimwikalilwa, rusie eshihanwa shia isolo shibabela eshiangu. Ne mulabeka emirwe chienyu tawe okhula eshihanwa eshio shiule habundu washio washikhoyele okhuba. Ne ulia uli omulwale mwinywe, nohomba ali nende obutsunu khumurwe kukwe, arunje khukhufunga saumu, nohomba okhurusia isadaka, nohomba eshisinzwa. Ne nimuba mumulembe, ulia yesiyesi weesangasia khulwokhukhola umra kho ahije, oyo asinze eshisinzwa shimubela eshiangu. Ne ulia ulanyoola tawe, afunge saumu tsinyanga tsitaru nali muhija nende tsinyanga saba nimwakhakalukha. Etso nitsinyanga ekhumi tsinaamba. Ako ni khu ulia owabandu baye shibali hambi nende omusikiti kwoluyali tawe. Ne rie Nyasaye, ne manye mbu toto Nyasaye ni omululu wokhuhana eshinyasio."},{"id":197,"translation":"Hija ni emiesi emimanyishe. Kho, ulia wiilaka okhukholamwo hija, yaleenjilana noomukhayewe tawe, ne alaruma efichero tawe, ne alayingana mu hija tawe. Ne shiosishiosi shiamukhola mumalayi, Nyasaye ashimanyile. Ne chinje shiokhubakhonya khuluchendo. Ne shiokhukhonya khuluchendo eshilayi muno ni okhuria Nyasaye. Ne muurie Esie enywe Abandu bobwongo."},{"id":198,"translation":"Bubulao obubii bwosibwosi hekulu wenyu tawe okhukhaba tsimbabaasi okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Kho, nimwakhayombokha okhurula Arafat, rumbulile Nyasaye abundu woluyali. Ne mumurumbule shingala yabalunjisia, ne mwali inyuma hawo mubandu bakora."},{"id":199,"translation":"Mana muyombookhe okhurula wa Abandu boosi bayombokheranga. Ne sabe Nyasaye eshileshelo. Toto Nyasaye nomulesheli muno, Owobukoosia muno."},{"id":200,"translation":"Ne nimwakhamala okhukhola emilukha chienyu, awo rumbule Nyasaye shingala mwarumbulanga basenywe nohomba okhurumbula okhunji muno. Ne mubandu baliwo baboolanga mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, khwelesie amalayi khushialo” ne mwikulu (Akhera) babulayo omukabo kwosikwosi."},{"id":201,"translation":"Ne mubo baliwo baboolanga mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, khuelesie khushialo amalayi ne mwikulu okhuelesie amalayi, ne okhuliinde okhurulana nende eshinyaasio shiomulilo."},{"id":202,"translation":"Abo bali nende omukabo khukabakholanga. Ne Nyasaye ni Omwangu wokhubala."},{"id":203,"translation":"Ne rumbule Nyasaye mutsinyanga tsibalikha. Ne ukhola lwangu mutsinyanga tsibili (nakalukha), oyo habula tsimbi hekulu waye tawe. Ne ulia ushinda, yesi habula tsimbi hekulu waye tawe, khu ulia uria Nyasaye. Ne rie Nyasaye, ne manye mbu mulikhung’asibwa ewuwe."},{"id":204,"translation":"Ne mubandu aliwo wamakhuwa kaye kakhusangasinjia mubulamu bwokhushialo. Naye akholanga Nyasaye okhuba omuloli khukali mumwoyo kukwe, naye noomukhongo muno woobusoolo."},{"id":205,"translation":"Ne nashukhana yaatsia, nasalaana khushialo khaakhole obwononia, ne naanyasia emimela nende efilonje. Ne Nyasaye shiyachama obwononia tawe."},{"id":206,"translation":"Ne naboolelwa mbu, “Ria Nyasaye” obukhongo bwaye bumutsuba okhukhola amabii. Kho, eshimuyela ni Jahanaam. Nao ni abundu ambii muno wookhuwulushila."},{"id":207,"translation":"Ne mubandu aliwo wiikusinjia omwene khulwokhwenya obuchami bwa Nyasaye. Ne Nyasaye noomwihotselefu muno khubasumba bebe."},{"id":208,"translation":"Enywe abasuubila, injile mubusalamu keelala. Ne mulaloonda amakulu kashetani tawe. Ye toto khwinywe noomusuku owahabulafu."},{"id":209,"translation":"Ne nimurerekha olunyuma lwa efifune fia habulafu okhuboolela, manye mbu toto Nyasaye niwa Amaani, Owamachesi muno."},{"id":210,"translation":"Koo, liliwo elindi liabalindanga halali Nyasaye okhubetsela mufiinikha fia amaleesi, nende Abamalaika, mana likhuwa likhalakwe. Ne ewa Nyasaye niwaamakhuwa koosi kalikalusibwa."},{"id":211,"translation":"Reba abana ba Israili, ni efimanyisio finga fia habulafu fiakhwabarerera? Ne ukalukhasia tsimbabaasi tsia Nyasaye olunyuma lwa okhumwitsila, toto Nyasaye noomululu weshinyasio."},{"id":212,"translation":"Abakhayi baronelwa obulamu bwokhushialo, ne batseshelelanga balia Abasuubila. Ne balia abaritsanga Nyasaye baliba hekulu wabu inyanga ya Indukho. Ne Nyasaye aheresinjia wayenya obulali nende eshichelo."},{"id":213,"translation":"Abandu boosi bali omukanda mulala (khudini ya Adamu yetsa ninayo. Mana nibakabukhana), mana Nyasaye naruma Abarumwa abareranga akomwikhoyo khandi abeekanyilisinjia. Mana niyeshia halala ninabo Eshitabu khubwatoto khoshikhalake eshina hakari wabu mukalia akabawukhanamwo. Ne shibawukhana muko halali balia abahebwa Eshitabu olunyuma lwa efifune fia habulafu okhubetsela shichila ishinda hakari wabu. Mana Nyasaye nalunjisia balia basuubila khukalia akobwatoto akabawukhanamwo khumunwa kukwe. Ne Nyasaye alunjisinjia owayenya khunjila ingololofu."},{"id":214,"translation":"Nohomba mparanga mbu mulinjila mwikulu, ne kashili okhuboolela shinga kolela balia abali inyuma wenyu? Banyoolwa nende obumanani nende amaraba, mana nibaresibwa muno, okhula Omurumwa nende balia abaasubila ninaye nibaboola mbu, “Obuhabini bwa Nyasaye nibuule lina?\" Koo, manye mbu toto obuhabini bwa Nyasaye buli hambi."},{"id":215,"translation":"Bakhurebanga mbu ni shiina shia barusia. Boola mbu, “Shiosishiosi shiamurusia mufilayi, ni shia abebusi, nende abeekho, nende abaana abafwilwa, nende abamanani nende balia bali khuluchendo (abananjila).\" Ne shiosishiosi shiamukhola mumalayi, Nyasaye ashimanyile muno."},{"id":216,"translation":"Mwandichirwa okhulwana liyie (khulwa idini), nalo liabasinya. Ne munyala okhusila eshindu, nashio neeshilayi khwinywe. Ne munyala okhuchama eshindu, nashio neeshibii khwinywe. Ne Nyasaye ni umanyile muno, nanyu shimumanyile tawe."},{"id":217,"translation":"Bakhurebanga okhulondokhana nende omwesi kwoluyali, okhulwana liyie khulimwo? Boola mbu, “Okhulwana liyie mwo ni tsimbii tsikhongo, nende okhwikalila injila ya Nyasaye, nende okhukhaya Nyasaye, nende okhwikalila Abandu ehale nende omusikiti kwa oluyali oko, nende okhurusiamwo Abandu balimwo, nobwonooni obukhongo imbeli wa Nyasaye. Ne okhwikalila Abandu ehale nende dini yabu nobubii muno okhushila okhwira. Ne balitsililila okhubalwaana okhuula babarusie khudini yenyu, nikali mbu banyala. Ne ulia ulekha idini yaye mwinywe, mana afwe nali omukhayi, abo nibo befikhole fiabu fiabiya khushialo nende mwikulu. Ne abo nibo Abandu bomumulilo, balimenyamo tsinyanga tsioosi."},{"id":218,"translation":"Toto balia basuubila nende balia bawuya mana nibalwaana khunjila ya Nyasaye, abo balindanga tsimbabaasi tsia Nyasaye. Ne Nyasaye Noomulesheli, Owobukoosia muno."},{"id":219,"translation":"Bakhurebanga okhulondokhana nende amalwa nende (okhubaya) isimbi. Boola mbu, “Kabili ako kalimwo obubii obukhongo nende obulayi khubandu. Ne obubii bwako nobukhoongo muno okhushila obulayi bwako. Ne bakhurebanga mbu ni shina shia barusia, boola mbu, “Eshiburirire.” Endio nilwa Nyasaye amwinosilinjia tsinyaali tsitsie khomunyoole okhupara."},{"id":220,"translation":"Khushialo nende mwikulu. Ne bakhureebanga okhulondokhana nende Abana abafwilwa, boola mbu, “Okhubakholela amalayi nobulayi. Ne nimwisaasia ninabo, bakhali abana benyu. Ne Nyasaye yamanya muno owobutobela nende omukholi wamalayi. Ne Nyasaye yenyanga, yakhabenjisiye mukalabasangasia (enywe) tawe. Toto Nyasaye niwa Amaani, Owamachesi muno."},{"id":221,"translation":"Ne mulateshia Abakhasi balaamanga efindi halala nende Nyasaye tawe okhuula basuubile. Ne omusumba omukhasi omusuubili nomulayi okhushila omusumba omukhasi omulekhule ulaamanga efindi halala nende Nyasaye kata nabachamisia. Ne mulabakha abakhana benyu khubasatsa balaamanga efindi halala nende Nyasaye tawe okhula basuubile. Ne omusumba omusuubili nomulayi okhushila omusumba omulekhule ulaamanga efindi halala nende Nyasaye kata nabachamisia. Abo balanganga abandu okhutsia mumulilo, naye Nyasaye alanganga okhutsia mwikulu nende obulesheli khukhuchama khukhwe. Naye arereranga abandu habulafu tsinyaali tsitsie khobanyoole okhwitsulila."},{"id":222,"translation":"Ne bakhurebanga okhulondokhana nende okhuswamila, boola mbu, “Obo nobusinyo. Kho, be ehale naabakhasi nibali mukhuswamila, ne mulaba ninabo tawe okhula shinga baba habalafu. Ne nibakhalafuya, khabenjilile shingala Nyasaye yabalomesia. Toto Nyasaye yachama abasabanga eshileshelo, ne yachama abetswenulanga."},{"id":223,"translation":"Abakhasi benyu ni emikunda chienyu. Kho, tsie mumikunda chienyu shingala mwenya. Ne mwiranjilisilie abeene amalayi, ne murie Nyasaye. Ne manye mbu toto enywe mulibukana ninaye. Ne biila abasuubila akomwikhoyo."},{"id":224,"translation":"Ne mulakhola Nyasaye okhuba eshifune mufitsubo fienyu tawe mbu khumukhaye okhukhola amalayi nende okhuria Nyasaye, nende okhukhola omulembe hakari wa Abandu. Ne Nyasaye niwokhuwulila muno, Omumanyi muno."},{"id":225,"translation":"Nyasaye shababukulilanga obubii khufitsubo fienyu fiamulasuubilemwo tawe. Halali ababukulilanga obubii khu kemioyo chienyu chikhola. Ne Nyasaye noomulesheli muno, Omwihotselefu muno."},{"id":226,"translation":"Khubalia betsubanga mbu balaba ehale nabakhasi babu, balinde emiesi chine. Ne nibakalukha, toto Nyasaye Nomulesheli muno, Owobukoosia muno."},{"id":227,"translation":"Ne nibabusia okhubalekha, toto Nyasaye Nomuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":228,"translation":"Ne Abakhasi baleshelwe beliinde okhula amaswamila kataru. Ne shibachamilwa okhufisa shia Nyasaye yaloonga mutsimbeleshelo tsiabu tawe kakhabanga mbu basuubila mu Nyasaye nende Inyanga ya Indukho. Ne abasatsa babu bakhoyeshele muno okhubakalusia nibenya okhukasia omuleembe, nabo abakhasi bali nende akabakhoyeshele okhuhebwa shinga kalia akali hekulu wabu bosi. Ne Abasatsa balikho hekulu wabu okhubashila, ne Nyasaye niwa Amaani, Owamachesi muno."},{"id":229,"translation":"Okhulekha abakhasi (talaka) nikhabili. Mana awo ni okhwikhala khubulayi, nohomba okhulekhana khubulayi. Ne shimufuchililwa okhubukula shiosishiosi eshia mwahelesia Abakhasi benyu tawe, halali boosi babili nibaria mbu shibalanyala okhuliinda tsinzakho tsia Nyasaye tawe. Kho, nimuria mbu shibalaliinda tsinzakho tsia Nyasaye tawe, awo obutulani bubulao nikali mbu omukhasi alenunula. Etso nitsio tsinzakho tsia Nyasaye, kho mulatsiruma tawe. Ne balia abaruma tsinzakho tsia Nyasaye, abo nibo abamabii."},{"id":230,"translation":"Ne namulekha okhulekha khwa khataru, shafuchililwa okhumukalusia tawe okhula ateshele omusatsa wundi. Ne omusatsa oyo namulekha, awo obubii bubulao nibenya okhukalukhanila, nibalola mbu balaliinda tsinzakho tsia Nyasaye. Ne tsino ni tsinzakho tsia Nyasaye etsia yenoosilinjia Abandu bamanya."},{"id":231,"translation":"Ne nimulekha abakhasi mana bamale tsinyanga tsiabu tsiabalachilwa, bakalusie khubulayi nohomba baleshe khubulayi. Ne mulabakalusia okhubawumisia khubusuku tawe. Ne ulakhola ario, alaba yekholeele obubii omwene. Ne mulabukulila tsinyaali tsia Nyasaye okhuba omubayo tawe. Ne yitsulile omukabo kwa Nyasaye khwinywe, nende shiayabeshilia mushitabu, nende amachesi akaabachelelanga khuko. Ne rie Nyasaye, ne manye mbu toto Nyasaye ni omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":232,"translation":"Ne olwa mulalekha abakhasi mana bamale induukho yabu, mulabekalila okhutekha khubatsa babu tawe nikali mbu banyolane khubulayi. Kano yekanyilisibwa khuko ulia owasuubila Nyasaye nende Inyanga ya Indukho, kano ni amalayi khwinywe khandi namalafu muno. Ne Nyasaye amanyile halali enywe shimumanyile tawe."},{"id":233,"translation":"Ne abakhasi bebuule, banunie abana babu emika chibili emilaamba; khu ulia wenya okhumalisia okhununia. Ne samwana omwana arusie eshilibwa shia nyinamwana, nende omwana nende tsingubo mubulayi. Ne omundu shanichilisibungwa tawe halali khu shiobunyali bubwe. Ne mama alarebwa khubusandi shichila omwana wuwe tawe, nohomba papa alasandibwa shichila omwana wuwe tawe. Ne 'Omuchelami' yesi ali ario. Ne boosi babili nibenya okhuleshesia okhununia nibafuchilisaniye, awo obubii bubulao khubo. Ne nimwenya okhuhelesia abana benyu omukhasi wokhubanunia, hao shibulaba obubii khwinywe tawe nimurusia eshia mwalaka shingala mwanala. Ne rie Nyasaye, ne manye mbu Nyasaye alolanga muno koosi kamukholanga."},{"id":234,"translation":"Ne balia mwinywe bafwisibungwa, nibalekha abakhasi, abakhasi abo bamenye emiesi chine, nende tsinyanga ekhumi. Ne nibamala tsinyanga tsiabu etso, obubii bubulao khwinywe nibekholela amakhuwa kabu khubulayi. Ne Nyasaye akamanyile koosi kamukholanga."},{"id":235,"translation":"Ne obubii bubulao khwinywe okhuyila eshiselelo khukhumanyisia sa khubakhasi bali mukhulinda (Eda), nohomba mwafisasa nimusuubile mumioyo chienyu. Nyasaye amanyile mbu enywe mwitsa okhubetsulila, halali mulabalaka mubwifisi tawe, halali muboole amakhuwa amalayi, ne mulabateshia tawe okhuula bamale indukho yabu (eda). Ne manye mbu Nyasaye amanyile kali mumioyo chienyu, kho be meso ninaye. Ne manye mbu Nyasaye ni Omulesheli muno, Omwihotselefu muno."},{"id":236,"translation":"Obubii bubulao khwinywe nimulekha Abakhasi bamushili okhuba ninabo nohomba bamushili okhubahelesia omurungo kwabu. Halali mubahelesie shiokhubahotselesia, uli nende obunyali shingala anyalilwa ne wobunyakhani shingala anyalilwa, eshihotselesio khubulayi, kano kalachilwa khubakholi bamalayi."},{"id":237,"translation":"Ne nimubalekha nimushili okhuba ninabo, ne nimumalile okhubakasilia omurungo kwabu (ikhwe) kumanyishe, mana hao mubahelesie eshitonye shilala (inusu) shiomurungo kwamurechelesaniyie, halali abakhasi beene nibaleshela, nohomba omusatsa ulia uli nende obunyali bwobuteshiani – bwa nikkah – abe nabaleshele, ne okhuleshelana nikho khuretsanga omundu ahambi muno nende okhuria Nyasaye. Ne mulebilila okhukholelana obulayi hakari wenyu tawe. Toto Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":238,"translation":"Linde tsiswala; ne okhushila muno iswala ya hakari. Ne emele Nyasaye nimuluunjishe mubwihotselefu olwamuba nimulaamanga."},{"id":239,"translation":"Ne nimuli muburii, laame nimuchendanga nohomba nimuninile. Ne olwa mulaba nende omulembe, itsulile Nyasaye shingala yabechesia akamwalali nimwamanya tawe."},{"id":240,"translation":"Ne balia bafwisibungwa mwinywe nibalekha abakhasi, niindache khubakhasi babu abo okhunyola obukhonyi omwika omulamba nibalarusibwa mutsinzu tsiabu tawe. Ne abakhasi abo nibarula abeene, awo mubula obubii tawe khu kabekholele abeene khubulayi. Ne Nyasaye niwa Amaani, Owamachesi muno."},{"id":241,"translation":"Ne abakhasi baleshelwe (nende talaka), bahebwe shokhubahotselesia khubulayi. Ako ni amalachilo khubalia abaria Nyasaye."},{"id":242,"translation":"Ne endio nilwa Nyasaye abenoosilinjia tsinyaali tsitsie khomunyoole okhwikhonyela obwongo."},{"id":243,"translation":"Shiwalola tawe balia barula mutsingo tsiabu nibali mutsiyelefu, nibaririle lifwa? Nyasaye nababoolela mbu, “Fwe!” mana nabalamusia. Toto Nyasaye niwemikabo khubandu, halali abandu abanji shiboopanga orio tawe."},{"id":244,"translation":"Ne khupane khunjila ya Nyasaye, ne manye mbu toto Nyasaye ni Omuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":245,"translation":"Ni wina witsa okhuhelesia Nyasaye likofi lilayi; kho amumetele okhumeta okhunji. Ne Nyasaye afumbanga khandi abambulanga. Ne ewuwe niwo wamulikalusibwa."},{"id":246,"translation":"Shiwabalola Abandu abakhongo mubana ba Israili, Musa niyakharulao, olwa baboolela Omurumwa wabu mbu, “Khurererekhwo Omwami kho khukhupane khunjila ya Nyasaye.” Naboola mbu, “Koo, kalaba mbu nimulomesibwa okhupana, mulakhaya?” Nibaboola mbu, “Bilaba birie khulakhupana khunjila ya Nyasaye tawe, ne khulondelwe mutsingo tsiefu nende Abaana befu?” Halali olwa balachilwa okhupana, bakalukhana, halali batiti mubo. Ne Nyasaye yamanya muno abamabii."},{"id":247,"translation":"Omurumwa wabu nababoolela mbu, “Toto Nyasaye abaawulile Taluti (Sauli) okhuba Omwami.” Nibaboola mbu, “Alaba arie Omwami wefu, ne efwe nifwe khukhoyeshele muno okhunyoola obwami okhushila ye, ne shiyahebwa omwandu omunji tawe!\" Naboola mbu, “Nyasaye amalile okhubawulila ye, ne amumetele amachesi nende omubili. Ne Nyasaye ahelesinjia owayenya obwami bwaye. Ne Nyasaye ni Wefinji (Omuyinda), Owamachesi muno.\""},{"id":248,"translation":"Ne Omurumwa wabu nababoolela mbu, “Ne toto eshimanyisio shiobwami bubwe ni okhubarerela lisanduku lilimwo obuhotselefu okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Ne lilimwo kalia aka abandu ba Musa balekha nende abandu ba Harun, Abamalaika balichinganga. Toto mukano bilimwo ebimanyisio khwinywe nimuli mbu mwasuubila.\""},{"id":249,"translation":"Kho olwa Taluti yarula nende omukanda kweliyie, yaboola mbu, “Toto Nyasaye alabahelesia amatemo komwalo. Ne ulanywa mumwalo oko, shalaba ninasi tawe. Ne ulanywamo tawe, alaba ninasi, halali ulia witsa okhutaya neshikalabo shomukhono kukwe. Halali boosi banywamwo okhuyiniakhwo batiti mubo. Olwa yambukha omwalo ye nende balia basuubila halala ninaye, baboola mbu, “Lelo shikhulanyala Jaluti nende omukanda kukwe kweliyie tawe.” Ne balia bali nende obwatoto bwokhubukana nende Nyasaye, nibaboola mbu, “Emikanda chinga emititi chiashila emikanda emikhongo khubunyali bwa Nyasaye.\" Ne Nyasaye ali halala nende abefwilanga."},{"id":250,"translation":"Ne olwabarula okhuchaka okhulwana nende Jaluti nende omukanda kukwe, baboola mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, khuhelesie okhwifwila okhunji, ne otinyisie ebilenje biefu, ne okhukhoonye khushile Abandu Abakhayi.\""},{"id":251,"translation":"Mana nibabashila khubunyali bwa Nyasaye, ne Dawudi niyeera Jaluti, mana Nyasaye nahelesia Dawudi obwami nende amachesi, mana namwechesia mu kayenya. Ne Nyasaye alabetsanga mbu shiyekalilanga Abandu khubaandi tawe, hawo eshialo shiakhabiyile. Halali Nyasaye niwemikabo khubilonje bioosi."},{"id":252,"translation":"Tsino ni tsinyali tsia Nyasaye, khukhusomelanga khubwatoto. Ne toto ewe oli mu Abarumwa."},{"id":253,"translation":"Abarumwa abo khwaninia abaandi okhushila abaandi mubo. Mubo balimwo aba Nyasaye yalomaloma ninabo, ne abandi nabaninia hekulu tsingasi. Ne nikhuhelesia Isa omwana wa Mariamu ebifune bili habulafu. Ne nikhumuramwo amaani ka roho omulafu. Ne Nyasaye yenyanga, shibakhopane balia abaali inyuma wabu ebifune bili habulafu nibiakhabetsela tawe; halali bakabukhanamwo. Mubo balimwo abasuubila, ne abandi mubo bakhaya. Ne Nyasaye yenyanga, shibakhopane tawe. Halali Nyasaye akholanga shingayenya."},{"id":254,"translation":"Enywe abasuubila, rusie khubilia ebiakhubakabile, nishili okhuula inyanga yeyinganga okhubulao, nohomba obwitsa nohomba okhusabilwa. Ne abakhayi nibo abamabii."},{"id":255,"translation":"Nyasaye, abulao nyasaye owulali Ye tawe, Omulamu, Owemelanga amakhuwa koosi buli lwoosi. Sharengetsanga nohomba shakonanga tawe. Nebibie bioosi yenyene bili mwikulu nende khushialo. Ni wina oyo unyala okhusabila imbeli wuwe, halali khukhusubula khukhwe! Amanyile kali imbeli wabu nende inyuma wabu. Nabo shibamanyile shiosishiosi mubumanyi bubwe tawe, halali khukalia kayenya omwene. Obunyali bubwe bwasalaana mwikulu nende khushialo, ne shashilungwa okhubilinda tawe. Naye ni Ye uli hekulu, Omukhongo muno."},{"id":256,"translation":"Okhunichilisia khubulao mudini; obulunjifu bumalile okhwawukhana nende obukori. Kho ulia ukhaya Twaghut (Shetani) mana asuubile Nyasaye, oyo toto alaba atilile eshitililo shiamaani, eshilafunikha tawe. Ne Nyasaye niwokhuwulila muno, Omumanyi muno."},{"id":257,"translation":"Nyasaye nomulindi wabalia abasuubila, abarusinjia mufiilima nende okhubenjisia mubulafu. Ne balia abakhaya, abalindi babu ni amashetani. Kabarusinjia mubulafu nikabenjisia mufiilima. Abo nibo Abandu bomumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":258,"translation":"Shiwalola ulia wayingasia Ibrahim khu Nyasaye wuwe Omulesi tawe, shichila Nyasaye yamwelesia oburuchi (obwami). Olwa Ibrahim yaboola mbu, “Nyasaye wanje ni ulia uhananga obulamu mana khandi afwisia.” Naye naboola mbu, “Esie siesi ehananga obulamu khandi efwisinjia.” Ibrahim naboola mbu, \"Nyasaye arusinjia eliuba okhurula ebukwe, nawe lirusiliekhwo mumbo.” Mana omukhayi oyo nakhaywa. Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu abamabii tawe."},{"id":259,"translation":"Nohomba shinga ulia wabura khulukongo olwamala okhuba amakubili, mana naboola mbu, “Nyasaye alilamusia arie olukongo luno ngala lwamala okhufwa luri?” Mana Nyasaye namufwisia ye omwene khumiika imia ndala. Mana namulamusia, ne namureeba mbu, “Koo, wikhale ebise biyela birie nofwile?\" Nakalusia mbu, “Awundi endi shinga wikhale inyanga ndala nohomba ebise sa munyanga.” Nyasaye namuboolela mbu, “Wekhala emiika imia ndala. Kho, lengakhwo eshilibwa shishio nende ebinywebwa bibio bishili okhubiya. Ne henga isishili yiyio. Ne kho khukhukhole eshimanyisio khubandu. Ne lenga ebikumba biayo bino, shingala khulabichingula mana khubifwale inyama.\" Mana olwa kamubera habulafu, yaboola mbu, “Emanyile mbu Nyasaye ni omunyali muno wabuli eshindu.”"},{"id":260,"translation":"Ne olwa Ibrahim yabola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, nzechesia shingala olilamusia abafuu.” Nyasaye namureba mbu, “Oshili okhusuubila?” Naboola mbu, “Ndasuubila, halali ndenya omwoyo kwanje kutinye.” Namuboolela mbu, “Bukula amayoni kane, ne okanasie ewuwo, mana okatonyetonye, ne ore buli khushikulu eshitonye sheliyoni, mana okalanje koosi, kalakhwitsila tsimbilo. Ne manya mbu toto Nyasaye ni Owamaani, Owamachesi muno.\""},{"id":261,"translation":"Ifwani ya balia bahananga emiandu chiabu khunjila ya Nyasaye ili shinga inyuma ndala yarusia ebisuche saba, buli eshisuche shili nende tsinyuma imia. Ne Nyasaye ametelangakhwo wayenya. Ne Nyasaye Niwefinji (Omuyinda), Omumanyi muno."},{"id":262,"translation":"Balia bahananga emiandu chiabu khunjila ya Nyasaye, mana nibalalondia khu shiabahanile esho okhuborola nohomba okhusinyisia tawe, bali nende omurungo kwabu khu Nyasaye wabu Omulesi, ne shibaliba noburi tawe ne shibalibeelela tawe."},{"id":263,"translation":"Likhuwa lilayi, nende obulesheli ni ebilayi okhushila eshihanwa shia isadaka shilondibungwakhwo ebisinyisio. Ne Nyasaye niye winyala, Omwihotselefu muno (khubilonje bibie)."},{"id":264,"translation":"Enywe abasuubila, mulanyasia ebihanwa bienyu bia isadaka khukhuboorola nende khubisinyisio tawe. Shinga ulia uhananga omwandu kukwe okhulolosia abandu, ne shasuubilanga Nyasaye nende Inyanga ya Indukho tawe. Ifwani yiyie ili shinga olwanda lulikhwo olufu, mana nilukhupwa nende ifula yolucheka, niilulekha olukhaya, mana shibaliba nobunyali bwosibwosi khukabakhola tawe. Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu abakhayi tawe."},{"id":265,"translation":"Ne ifwani ya balia bahananga omwandu kwabu khulwokhukoonya obuchami bwa Nyasaye nende okhuhelesia emioyo chiabu amaani, ili shinga omukunda kuli hekulu, mana ifula yolucheka nikwamwo, mana nikurusia ebiamo biakwo nibimeteshe khabili. Ne kata olucheka nilulakwamwo tawe, ifula inditisa yokhunyilila iyera. Ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":266,"translation":"Koo, aliwo mwinywe wenya okhuba nende omukunda kwetsitende, nende emizabibu, okuburangamwo emialo, ne anyolangamwo ebiamo bietsimbia tsioosi. Mana obukofu bumulile naye ali nende abana abatiti abateshele, mana omukunda oko kukhupwe nende imbumbuyeka yomulilo mana kukulasie. Endio nilwa Nyasaye abenoosilinjia ebimanyisio khomunyoole okhupara."},{"id":267,"translation":"Enywe abasuubila, hane khubilayi biamunyoolele nende ebiakhubarusiliye mumikunda. Ne mulatsila ebibii mubio khomubihane ebo tawe; ne enywe beene shimunyala okhubibukula tawe, halali nimutimbile tsimoni. Ne manye mbu Nyasaye niwinyala, Owitsomibungwa muno."},{"id":268,"translation":"Shetani abaretsangamwo oburi bwobumanani, ne abalomesinjia okhukhola efifwabi. Naye Nyasaye abalakanga eshileshelo nende emikabo chirula ewuwe. Ne Nyasaye ni wobuyinda obunji, Omumanyi muno."},{"id":269,"translation":"Ahelesinjia amachesi owayenya. Ne uhelesibwa amachesi, toto aba ahelesibwe obulayi obunji. Ne shibetsulilanga tawe halali Abandu abamachesi."},{"id":270,"translation":"Ne eshihanwa shiosishiosi shiamuyinia nohomba indache yiosiyiosi yamulaka okhuyinia, toto Nyasaye ashimanyile. Ne balia abakholi bamabii balibula balibahabina."},{"id":271,"translation":"Ne nimulolosia ebihanwa bia isadaka, nobulayi. Ne nimufichisa mwahelesia abatakha mubwifisi, obo ni obulayi khwinywe; ne yetsa okhubarusiliaho tsimbi tsienyu tsindi. Ne Nyasaye amanyile muno koosi kamukholanga."},{"id":272,"translation":"Okhulunjikha khwabu shikhuli khwiwe tawe, halali Nyasaye niulunjisinjia wayenya. Ne shiosishiosi shiamuhana khubulayi, neeshienyu abeene. Ne mulahana tawe halali khulwokhwenya obweni bwa Nyasaye. Ne shiosishiosi shiamuhana khubulayi, mulirungwa mubwitsufu, ne shimulikholelwa obubii tawe."},{"id":273,"translation":"Bahelesibwe abatakha balia bekalilwa khunjila ya Nyasaye, abalanyala okhusamula khushialo okhukhaaba omukabo tawe. Ne ulamanyile aparanga mbu ni abayinda shichila okhwiyikalila khwabu okhusaba; olabamanya khubimanyisio biabu. Shibayuyushilanga okhusaba Abandu tawe. Ne amalayi kosikosi kamuyinia, toto Nyasaye akamanyile muno."},{"id":274,"translation":"Balia bahananga omwandu kwabu eshilo nende eshitere, mubwifisi nende mubulafu; bali nende omurungo kwabu ewa Nyasaye wabu Omulesi. Ne shibaliba nende obuyendi, ne shibalibeela tawe."},{"id":275,"translation":"Balia balitsanga riba (obukhala bulakwanile), shibalisinjila halali shinga asinjilanga utililwe nende emisebe. Ako nilwokhuba mbu baboola mbu, “Toto inganga ili shinga Riba.” Halali Nyasaye achamila inganga ne akaana riba. Kho, ulia wulilwa nende amachelo okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi, mana niyeyikalila, oyo akeke kali mukabura, ne amakhuwa kaye kali khu Nyasaye. Ne balia bakalushila riba, abo nibo abandu bomumulilo, balimenyamo tsinyanga tsioosi."},{"id":276,"translation":"Nyasaye arusinjia muribaa tsimbabaasi, ne ametenga tsimbabaasi khubihanwa. Ne Nyasaye shiyachama buli omukhayi, owetsimbi tawe."},{"id":277,"translation":"Toto balia abasuubila mana nibakhola amalayi, mana nibalama khatsotso mana nibarusia eshihanwa shia Izakaa, bali nende omurungo kwabu khu Nyasaye wabu Omulesi. Ne balibula obuyendi, ne shibalibelela tawe."},{"id":278,"translation":"Enywe abasubila, rie Nyasaye, ne leshe Ribaa tsitonyele, toto nimuli abasuubili."},{"id":279,"translation":"Ne nimulakhola murio tawe, manye mbu mwikasiliye liyie okhulwana nende Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne nimusaba eshileshelo, bukule omurwe kwa omwandu kwenyu. Mulakholela abandu obubii tawe, nanyu mulakholelwa obubii tawe."},{"id":280,"translation":"Ne nikali mbu ubanzungwa ali nende obutinyu, awo omubanzi alinde okhula anyoole obwangu. Ne nimukhola likofi okhuba eshihanwa shia isadaka, elo nililayi kwinywe nimuba mbu mumanya."},{"id":281,"translation":"Ne rie inyanga yamulikalusibwa khu Nyasaye, mana buli shiamundu alirungwa akayakhola khubwitsufu. Nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":282,"translation":"Enywe abasuubili, nimubanzana likofi okhuula ebise biarebwao, lihandiche. Kho, ahandiche omuhandichi hakari wenyu khubulunjifu, ne uhandika alakhaya okhuhandika tawe shingala Nyasaye yamwechesia. Kho, ahandiche, ne welikofi ubanzwa ahandichisye; ne arie Nyasaye wuwe Omulesi, ne alaleemia shiosishiosi mulio tawe. Ne ubanzwa nali omundu watangaala, nohomba omuteshele, nohomba shanyala okhuhandichisya omwene tawe, hawo omulindi wuwe ahandichisye mubulunjifu. Ne manyie abaloli babili beshisatsa mwinywe. Ne abasatsa babili nibalanyoolekhana tawe, abe omusatsa mulala nende abakhasi babili, khubalia bamuchamila okhuba abaloli; kho mulala wa abeshikhasi abo nakora, owundi oyo amwitsulisie. Ne abaloli balakhaya nibalangwa tawe. Ne mulakhaya okhuhandika likofi nilili lititi nohomba likhongo okhula ebise bialio tawe. Obo nibo obwatoto muno imbeli wa Nyasaye, ne ni habwene muno khubuloli, ne ni obulayi muno khomulaba nende obukanakani tawe. Habula niili inganga yo mukhono khu mukhono hakari wenyu, awo shinobubi kwinywe nimulahandika tawe; halali nimukusania, reo abaloli. Ne omuhandichi nohomba omuloli alarebwa mubutinyu tawe. Ne nimukhola murio, toto endio muba murulile mutsinzakho tsia Nyasaye. Ne rie Nyasaye, naye yetsa okhubamanyia. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno wa buli eshindu."},{"id":283,"translation":"Ne nimuli khuluchendo; ne shimunyoolele omuhandichi tawe, biyela okhuhana eshisingwa. Ne nimubikhanila eshindu abeene khubeene, ulia uheresibwe okhubikha, akalusie eshia owashie yamuhelesia, ne arie Nyasaye, Omulesi wuwe. Ne mulafisa obuloli tawe. Ne ulia ubufisa, oyo toto omwoyo kwaye kulaba kukholele tsimbii. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno khukamukholanga."},{"id":284,"translation":"Ebili mwikulu nende mushialo nibia Nyasaye bioosi. Ne nimura habulafu akali mumioyo chienyu nohomba nimukafisa, Nyasaye alibabalila khwako, mana aleshele owayenya ne ahelesie eshinyasio owayenya. Ne Nyasaye ni Omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":285,"translation":"Omurumwa yasuubila akeshibwa khuye okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi, nende Abasuubili. Boosi basuubila Nyasaye, nende Abamalaika bebe, nende Ebitabu bibie, nende Abarumwa bebe. Shikhukabukhasinjia hakari wa yesiyesi mubarumwa bebe tawe. Ne baboola mbu, “Khuwulile ne khufuchilile, khukhusaba obulesheli Nyasaye wefu Omulesi, ne ewuwo niwo wamakalushilo kali.\""},{"id":286,"translation":"Nyasaye shanichilisinjia omundu yesiyesi tawe, halali khushichelo shianyalilwa. Obukhala bwa kayakhola nobubwe, ne okhusikha khwa kayakhola ni okhukhwe. “Nyasaye wefu Omulesi olakhubukulila obubii nikhwibilila nohomba nikhwisikirasia tawe. Nyasaye wefu Omulesi, olakhutukha emisiko shinga echawatukha balia abali imbeli wefu tawe. Nyasaye wefu Omulesi olakhutukha akakhulanyala tawe, ne okhubeele, ne okhuleshele, ne okhubeele tsimbabaasi. Newe omulindi wefu, kho khuhelesie obushili khushile omukanda kwa abakhayi.\""}]},{"id":3,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim."},{"id":2,"translation":"Nyasaye, abulao nyasaye wundi owulali Ye tawe. Ni Omulamu, Omwemelesi wa koosi tsinyanga tsioosi."},{"id":3,"translation":"Yakhwishilia Eshitabu khubwatoto, eshyunga omukhono akali imbeli washio, ne yeeshia Itaurati nende Injili."},{"id":4,"translation":"Inyuma awo, fibe obulunjifu khubandu, mana niyeeshia Ifurqani (eshia okhwawukhasia). Toto balia abakhaya efimanyisio fia Nyasaye, baliba nende eshinyasio eshilulu. Ne Nyasaye niwa amaani muno, wokhurunga likhobo."},{"id":5,"translation":"Toto Nyasaye sishimwifisanga shiosishiosi tawe, shibe mushialo nohomba mwikulu."},{"id":6,"translation":"Ye niye ubakasinjia mutsinda tsia banyinenywe shinga yenya. Abulao Nyasaye ulali Ye tawe. Ni Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":7,"translation":"Ye niye owakhwishilia Eshitabu shino, shilimwo tsinyaali tsili habulafu muno (muhkamat). Etsio nitsio eshisina shia Eshitabu shino. Ne etsindi (tsilimwo) shitsili habulafu tawe. Kho, balia ba emioyo chiabu chilimwo obukori baloondanga tsilia etsilali habulafu mutsio tawe; khulwokhukhaaba inzoka, nende okhukhaaba okhutsiinoosia obubii. Ne abulao umanyile okhwinoosia khwatsio halali Nyasaye tawe. Ne balia bali nende obumanyi obusiro, baboolanga mbu, \"Khwatsisuubila, tsioosi tsirula khu Nyasaye wefu Omulesi.\" Ne shibetsulilanga kano tawe halali balia abamachesi."},{"id":8,"translation":"(Nabo baboolanga mbu), ‘‘Nyasaye wefu Omulesi, olakosia emioyo chiefu nomalile okhukhulunjisia tawe, ne okhuwe tsimbabaasi tsirula ewuwo. Toto newe Omuwani muno."},{"id":9,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, Ewe newe ulikhung’asia Abandu khuyinyanga yibula obukanakani mwo. Toto Nyasaye shafunakanga indakano tawe.”"},{"id":10,"translation":"Toto balia bakhaya, emiandu chiabu nohomba abana babu shifilibakhoonya shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe. Ne abo nibo tsikhwi tsia Omulilo."},{"id":11,"translation":"Shinga imero ya Abandu ba Firauni nende balia bali imbeli wabu, bakatsula efimanyisio fiefu, mana Nyasaye nabatiila khumabii kabu. Ne Nyasaye ni weshinyasio eshilulu."},{"id":12,"translation":"Boolela Abakhayi mbu, “Hambi hano mulashilwa, ne mulakhung’asibwa murebwe mumulilo (Jahanam), ne awo ni abundu ambii muno wookhuwulushila.”"},{"id":13,"translation":"Toto mwali nende eshimanyisio mumikanda chibili chiabukanana (okhulwaana). Omukanda mulala nikulwananga khunjila ya Nyasaye, ne okundi kwa Abakhayi. (Abasuubila) nibabalolanga (Abakhayi) mbu naabanji muno okhushila bo okhuula khabili, khukhulola butswa khwetsimoni. Ne Nyasaye yonganga omukhono khubuhabini bubwe ulia owayenya. Toto mukano kalimwo ameeko khubandu betsimoni."},{"id":14,"translation":"Abandu baronelwa okhuchama ebikombungwa shinga abakhasi, nende abana abasiani, nende amabunjikho ka idhahabu nende ifedha, nende tsifarasi nende emiruko, nende tsindalo. Oko ni omwikhoyo kwa obulamu bwokhushialo. Ne Nyasaye ali nende wokhukalukha andayi muno."},{"id":15,"translation":"Boola mbu: Ebabolelekhwo amalayi okhushila ako? Khubaria Nyasaye bali nende emikunda chomwikulu ewa Nyasaye wabu Omulesi, echiburangamwo emialo. Balimenyamwo tsinyanga tsioosi, nende abakhaye abatswenulwa, ne bali nende obuchami bwa Nyasaye, ne Nyasaye alolanga muno Abasumba bebe."},{"id":16,"translation":"Balia baboolanga mbu, 'Nyasaye wefu Omulesi, efwe khwasuubila, kho khuleshele ebionono biefu ne okhuliinde okhurulana nende eshinyasio shiomulilo.'"},{"id":17,"translation":"Abefwilanga, ababoolanga obwatoto, abehotselefu, abarusinjia eshihanwa nende basabanga eshileshelo mumabwibwi."},{"id":18,"translation":"Nyasaye yarusia obuloli mbu abulao Nyasaye wundi ulali ye tawe, nende Abamalaika nende Abasomi, niye wemeele obwatoto, abulao Nyasaye wundi halaliye, Owamani, Owamachesi muno."},{"id":19,"translation":"Toto idini imbeli wa Nyasaye ni yobwisilamu. Ne balia bahebwa Eshitabu shibakabukhanamwo tawe halali obumanyi nibwakhamala okhubetsela, nende shichila ishinda yali hakari wabu, Ne ukhaya ebimanyisio bia Nyasaye, ne toto Nyasaye ni Omwangu wokhubala."},{"id":20,"translation":"Ne nibakhuyingasia, boola mbu, “Esie eleenjiye obweni bwanje khu Nyasaye, nende balia abanonda.’’ Ne boolela balia bahebwa Eshitabu nende timbiti mbu, “Musilime?” Kho, nibasilime, awo mana bamalile okhulunjikha. Ne nibakhaya, ewe olisa wokhusia oburume. Ne Nyasaye alolanga muno Abasumba bebe."},{"id":21,"translation":"Toto balia bakhayanga ebimanyisio bia Nyasaye, mana nibera Abarumwa ebilali khunjila yobwatoto, ne nibera Abandu bachelelanga Abandu okhukhola amalayi, toto basuubisie eshinyasio eshilulu."},{"id":22,"translation":"Abo nibo bebikhole biabu biabiya khushialo nende mwikulu, nabo shibalinyoola bokhubahabina tawe."},{"id":23,"translation":"Sholola balia bahebwa elubeka lwa Eshitabu, balangungwa okhushitsila Eshitabu shia Nyasaye khushinyoole okhubabusilia eshina hakari wabu, ne omukanda mubo kwirukhanga nikushikhayile."},{"id":24,"translation":"Endio nilwokhubeela baboola mbu, “Omulilo shikulikhutilakhwo tawe halali tsinyanga tsinditi butswa.” Mana nikabakatia mudini yabu amakhuwa akabeene bachikhanga."},{"id":25,"translation":"Ne kaliba karie olwa khulibakhung’asia khulwa inyanga ibulamwo obukanakani, mana buli Omundu alirungwa shingala yakholanga, ne shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":26,"translation":"Boola mbu, “Ewe Nyasaye, mwene obwami bwoosi, ohelesinjia obwami wawenya, ne onulanga obwami owawenya, ne onininjia owawenya ne wishinjia owawenya, tsimbabaasi tsioosi tsili mumukhono kukwo, toto ewe oli omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":27,"translation":"Ewe winjisinjia eshilo mushitere, ne winjisinjia eshitere mushilo, ne orusinjia omulamu okhurulana khumufu, ne orusinjia omufuu okhurulana khu uli omulamu. Ne okabilanga wawenya okhubura eshichelo.\""},{"id":28,"translation":"Abasuubili balakhola abakhayi okhuba abahelwa babu nibalekha abasuubili tawe. Ne ukhola ario, shaliba nende shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe, halali nibili khulwa okhwilinda okhurulana nende obusuku bwabu. Ne Nyasaye abekanyilisilinjia ninaye. Ne ewa Nyasaye sa niwa amakalushilo."},{"id":29,"translation":"Boola mbu, \"Nimufisa kali mumioyo chienyu, nohomba nimukara habulafu, Nyasaye akamanyile, ne amanyile koosi kali mwikulu nende mushialo. Ne Nyasaye nomunyali muno wabuli eshindu.\""},{"id":30,"translation":"Inyanga yabuli Omundu alinyoola koosi amalayi kayakhola nikarererwe imbeli wuwe, nende koosi amabii kayakhola. Omundu aliikomba okhuba ehale nende amabii kayakhola. Ne Nyasaye abekanyilisilinjia ninaye. Ne Nyasaye ni Omuholo khubasumba bebe."},{"id":31,"translation":"Boola mbu, “Nimuli mbu mwayanza Nyasaye, nekhanonde esie, Nyasaye alabachama ne yetsa okhubaleshela tsimbii tsienyu, ne Nyasaye ni Omulesheli muno, Owobukoosia.”"},{"id":32,"translation":"Boola mbu, “Loonde aka Nyasaye nende Omurumwa.” Ne nibafutara, manya mbu toto Nyasaye shiyachama abakhayi tawe."},{"id":33,"translation":"Toto Nyasaye yalobola Adam, nende Nuh, nende olwibulo lwa Ibrahim nende olwibulo lwa Imran okhushila Abandu boosi."},{"id":34,"translation":"Ni abebulane abeene khubeene, ne Nyasaye ni Omuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":35,"translation":"Olwa omukhaye wa Imran yaboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, toto esie ekhulachile mumwoyo kwanje shili munda mwanje nishirula mbu shibe eshiishio sa. Kho, fuchilila okhurula khwisie. Toto ewe newe Omuwulili muno, Omumanyi muno.”"},{"id":36,"translation":"Mana shingala yebula, yaboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, esie toto ndibule weshikhaana - ne Nyasaye amanyile muno shiayebula - ne weshisiaani shali shinga oweshikhaana tawe. Ne esie toto emukulishe mbu Mariamu. Ne toto esie emushinga khwiwe, nende olwibulo lulwe, obaliinde okhurulana nende Shetani owatsubwa.\""},{"id":37,"translation":"Mana Nyasaye wuwe Omulesi namufuchilila okhufuchilila okhulayi, ne namukhusia okhukhusia okhulayi, ne Zakaria naba omuliindi wuwe. Buli olwa Zakaria yenjilanga mushikoro shiaye, yamunyoolanga nebiakhulia. Kho namureeba mbu, “Ewe Mariam, bino orusiye hena?” Mariamu naboola mbu, “Bino birula khu Nyasaye, toto Nyasaye akabilanga owayenya okhubura eshichelo.”"},{"id":38,"translation":"Awo Zakaria yasaba Nyasaye wuwe Omulesi, naboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, umbe okhurula khwiwe olwibulo olulayi. Toto newe uwulilanga muno amasayo.”"},{"id":39,"translation":"Olwa yali niyemele nalamanga Mushikoro shishie, Malaika namulanga, “Toto Nyasaye akhusubisia mbu olebula Omwana ulangwa mbu Yahya, witsa okhutinyilisia likhuwa lirula khu Nyasaye, ne ni Omwaami Omushisila, Omunabii uli mubandu abalayi.”"},{"id":40,"translation":"Naboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, ndakhanyoola endie omwana nemalile okhukofula endi, ne omukhaye wanje uno ni omukuumba?” Naboola mbu, “Nilwa kali kario, Nyasaye akholanga shiayenya.”"},{"id":41,"translation":"Naboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, mbelesia eshimanyisio.” Naboola mbu, “Eshimanyisio shishio ne mbu sholalomaloma nende Abandu khutsinyanga tsitaru tawe halali okhuchela sa khwonyene. Ne orumbule Nyasaye wuwo Omulesi mubuunji, ne omutswenule ingoloobe nende mumabwibwi.”"},{"id":42,"translation":"Ne olwa Malaika yaboola mbu, “Ewe Mariam! Toto Nyasaye akhwawule mana nakhutswenula, ne nakhuwa oluyali okhushila abakhasi boosi bokhushialo."},{"id":43,"translation":"Ewe Mariam, wihotselesilie Nyasaye wuwo Omulesi, ne osujudile Nyasaye wuwo ne winame (okhukhola rukuu) halala nende bamwinamilanga.\""},{"id":44,"translation":"Kano ni amacheni akefisa akakhukhufimbulilanga, ne ewe shiwali ninabo tawe olwa basukunanga tsikalamu tsiabu mbu ni wina mubo witsa okhulela Mariamu, ne shiwali nabo olwabo baingananga tawe."},{"id":45,"translation":"Olwa Malaika yaboola mbu, “Ewe Mariamu, toto Nyasaye akhwesinjia akomwikhoyo mbu olanyoola Omwana khulikhuwa lirula ewuwe, elira lilie ni Omubakhwa Isa omwana wa Mariamu (Yesu). Oweshiribwa khushialo nende mwikulu, ne ali mubarebwa hambi nende Nyasaye."},{"id":46,"translation":"Naye alilomalomia abandu nashili indaana ilelwa nende nali omukhoongo, ne aliba mubandu abalayi.\""},{"id":47,"translation":"Mariam naboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, ndakhanyoola endie omwana ne omundu ashili okhundilakhwo?” Nyasaye naboola mbu, “Nilwa kali endio, Nyasaye alonganga shiayenya. Nabusia likhuwa, toto alibolelanga butswa mbu, 'Ba!' Niliba."},{"id":48,"translation":"Ne (Nyasaye) yetsa okhumwechesia okhuhandika nende amachesi, nende Itaurati nende Injili."},{"id":49,"translation":"Ne ni Omurumwa khubaana ba Israili, ababoolele mbu, 'Esie toto ebetseele nende eshimanyisio okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, mbu enyala okhubalonjela okhurula khuliloba eshifwanani shieliyoni, mana efuremwo emiuya, ne libe liyoni khu bunyali bwa Nyasaye. Ne nditsa okhuhonia abawofu nende abamachele, ne ndalalamusia abafu khubunyali bwa Nyasaye. Ne ndalababoolela shiamulia nende shiamubikha mutsinzu tsienyu. Toto mukano shilimwo eshimanyisio khwinywe nimuli mbu mwasuubila."},{"id":50,"translation":"Ne endinyisia kali inyuma wanje mu Taurati, ne ebasubule ebindu bindi biamwali nimwekalilwa, ne ebetsele nende ebimanyisio okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, kho rie Nyasaye wenyu ne muloonde shiebaboolela."},{"id":51,"translation":"Toto Nyasaye ni Omulesi wanje ne ni Omulesi wenyu, kho mumulaame, ino ni injila ingololofu.'\""},{"id":52,"translation":"Isa ngala yalola obukhayi nibuliho hakari wabu, yaboola mbu, “Ni wina omukhoonyi wanje khu Nyasaye?” Abechi bebe nibaboola mbu, “Efwe khuli abakhoonyibo khu Nyasaye, khusuubile Nyasaye, ne ba omuloli mbu efwe khuli Abasalamu."},{"id":53,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, khusuubile akaweshia, ne khuloondele – injila - ya Omurumwa, kho khuhandiche halala nende abaloli.\""},{"id":54,"translation":"Abakhayi nibatuta, naye Nyasaye napanga, ne Nyasaye niye Omupanji umalayo."},{"id":55,"translation":"Olwa Nyasaye yaboola mbu, “Ewe Isa, esie nditsa okhukhubukula, ne nditsa okhukhukalusia ewanje, ne nditsa okhukhuliinda okhurulana nende Abakhayi abo, ne nditsa okhura balia bakhuloonda hekulu wabalia bakhukhaya okhula Inyanga ya Indukho. Ne amakalushilo kenyu kaliba khwisie, mana ndilibabusilia eshina mukalia kamwakabukhanangamwo."},{"id":56,"translation":"Kho balia bakhaya, abo ndilibahelesia eshinyasio eshilulu mushialo nende mwikulu, ne shibalinyoola ababahabina tawe."},{"id":57,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi, (Nyasaye) alibarunga omurungo kwabu omulaamba, ne Nyasaye shiyachama abamabii tawe.\""},{"id":58,"translation":"Kakhukhusomelanga kano ni ebimanyisio nende obwitsulisio obwa amachesi muno."},{"id":59,"translation":"Toto okhuchelasibwa khwa Isa ewa Nyasaye khuli shinga okhuchelasibwa khwa Adam, yamulonga okhurula khwiloba mana namuboolela mbu, \"Ba!\" Mana naye naaba."},{"id":60,"translation":"Buno ni obwatoto okhurula khu Nyasaye wuwo omulesi, kho olaba mubalia bakholanga tsinganakani tawe."},{"id":61,"translation":"Ne ulia ulakhuyingasia mukano obumanyi buno nibumalile okhukhuulila, boola mbu, “Itse khulaange abana befu nende abana benyu, abakhasi befu nende abakhasi benyu, nende efwe abeene nende enywe abeene, mana khusabe mubwihotselefu nikhwenya eshilaamo shia Nyasaye shishile ababeyi.”"},{"id":62,"translation":"Toto kano niko amakhuwa katoto. Ne abulaho nyasaye wundi owulali Nyasaye tawe. Ne toto Nyasaye niye Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":63,"translation":"Ne nibafutara, manya mbu toto Nyasaye yamanya muno abonooni."},{"id":64,"translation":"Boola mbu, “Enywe Abandu ba Eshitabu, itse khulikhuwa elia habwene hakari wefu ninenyu, mbu khulalaama yesiyesi owulali Nyasaye tawe, ne khulamutsokaasiakhwo nende shiosishiosi tawe, nekhulakholana efwe khwifwe okhuba eminyasaye emilesi chilali Nyasaye tawe.” Ne nibafutara, boole mbu, “Be abaloli mbu efwe khuli Abasalamu.”"},{"id":65,"translation":"Enywe Abandu ba Eshitabu, shichila shina muyingananga khu Ibrahim, ne Itaurati nende Injili shibieshibwa halali inyuma wuwe, shimwikhonyelanga obwongo tawe?"},{"id":66,"translation":"Lola nenywe bano mwayingana khumakhuwa ka mumanyile, ne shichila shina lano muyingananga khumakhuwa kamulamanyile tawe? Ne Nyasaye amanyile nanyu shimumanyile tawe."},{"id":67,"translation":"Ibrahim shiyali omuyahudi nohomba omukiristo tawe. Halali yali omulunjifu, omwihotselefu, ne shiyali mubatsookasi tawe."},{"id":68,"translation":"Abandu bakhoyeshele Ibrahim muno ni balia abamuloonda nende Omurumwa uno, nende Abasuubili. Ne Nyasaye niye Omuliindi wabasuubili."},{"id":69,"translation":"Kuliwo omukanda mubandu ba Eshitabu kwekoombanga okhubakosia, ne shibakosinjia tawe halali bekosinjia abeene, nabo shibamanyile tawe."},{"id":70,"translation":"Enywe Abandu ba Eshitabu, shichila shina mukhayanga ebimanyisio bia Nyasaye ne enywe toto mulolanga?"},{"id":71,"translation":"Enywe Abandu ba Eshitabu, shichila shina mufwalanga obwatoto obubeyi ne mufisanga obwatoto nimumanyile?"},{"id":72,"translation":"Ne omukanda mubandu bahebwa Eshitabu baboola mbu, “Suubile kalia keshilibwa Abasuubili okhuchaka khweshitere, ne mukakhaye okhuwa khweshitere, babe bario khobanyoole okhukalukha."},{"id":73,"translation":"Ne mulasuubila yesiyesi tawe halali ulia waloonda idini yenyu.\" Boola mbu, “Toto obulunjifu ni obulunjifu bwa Nyasaye, omundu ahelesibwe shinga enywe mwahelesibwa nohomba babarebe imbeli wa Nyasaye wenyu Omulesi.\" Boola mbu, “Toto tsimbabaasi tsili mumikhono chia Nyasaye, yelesinjia owayenya, ne Nyasaye ni Wefinji (Omuyinda), Owamachesi."},{"id":74,"translation":"Yawulanga owayenya okhumuhelesia tsimbabaasi tsitsie. Ne Nyasaye niye Owetsimbabaasi tsikhongo.\""},{"id":75,"translation":"Ne mubandu ba Eshitabu aliwo ulia nomuchelekha okhukhubishila omwandu, akubikha ne alakhukalusilia. Ne mubo aliwo ulia nomuchelekha isende ndala, shakhukalusilia tawe halali nomwemeele muno okhumubanza. Kano nilwokhuba mbu baboola mbu, “Khubula ukhufunanibwa khulwa abakorwa okhusooma bano.” Ne bachishilanga Nyasaye obubeyi nibamanyile."},{"id":76,"translation":"Shikali kario tawe, ulia ukhola shinga alachile, mana naria Nyasaye, toto Nyasaye yayanza abamuria."},{"id":77,"translation":"Toto balia bakusiinjia indache ya Nyasaye nende ebitsubo biabu obukusi obutiti, abo shibalibakho nende obulayi bwosibwosi mwikulu tawe, ne Nyasaye shaliboola nabo tawe, ne shalibalingakhwo inyanga ya Indukho tawe, ne shalibatswenula tawe, ne balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":78,"translation":"Ne toto mubo kuliwo omukanda kwa balia bakalukhaninjia tsinimi tsiabu mukhusoma Eshitabu, khomupare mbu ako karula mushitabu, ne shikarula mushitabu tawe. Ne baboolanga mbu, \"Kano karula khu Nyasaye\" ne shikarula khu Nyasaye tawe, ne babeyelanga Nyasaye nabo nibamanyile."},{"id":79,"translation":"Shikanyala okhuba mbu Nyasaye ahelesie omundu Eshitabu, nende amachesi nende oburumwa, mana (omundu oyo) aboolele Abandu mbu, “Munaame esie habundu wokhulaama Nyasaye\" halali ababoolela mbu, \"Be bokhulaama Nyasaye wenyu Omulesi webindu bioosi, shichila enywe mwechesinjia Eshitabu, ne shichila mushisomanga.\""},{"id":80,"translation":"Ne shalabalomesia mbu mukhole Abamalaika nende Abanabi okhuba abanyasaye tawe. Koo, yakhabalomesia obukhayi nanyu nimumalile okhwilekhulila Nyasaye (Abasalamu)?"},{"id":81,"translation":"Ne (yitsulila) olwa Nyasaye yabukula indache ya Abanabii mbu, “Nemala okhubahelesia eshitabu nende amachesi, mana abetsele Omurumwa ufuchilisania nende kamuli nako, kalaba khwinywe mumusuubile mana mumukhoonye.\" Naboola mbu, “Koo, mufuchilile mana muchamile amalachilisio kanje khumakhuwa kano?\" Nibaboola mbu, “Khuchamile.” Naboola mbu, “Mana be abaloli, nasi endi ninanyu halala mubaloli.”"},{"id":82,"translation":"Ne ulia ufutara olunyuma lwa ako, abo nibo abarumanga tsinzakho."},{"id":83,"translation":"Koo, benyanga idini ilali ya Nyasaye tawe, ne buli shili mwikulu nende khushialo biamwilekhulila, bichame bikhaye, ne ewuwe butswa ni ewabalikalusibwa."},{"id":84,"translation":"Boola mbu, “Khusuubile Nyasaye nende akeshibwa khu Ibrahim nende ka Musa yahelesibwa, nende Isa, nende Abarumwa okhurula khu Nyasaye wabu, Omulesi, shikhukabukhasinjiakhwo hakari wabu tawe, nafu khwilekhulile khuye.”"},{"id":85,"translation":"Ne ukhaaba idini ilali yobwisilamu tawe, shalichamilwa tawe, ne ye mwikulu aliba mubandu basikha."},{"id":86,"translation":"Nyasaye anyala okhulunjisia arie Abandu bakhaya olunyuma lwa okhusuubila khwabu, ne mana nibaba abaloli mbu Omurumwa uno niwobwatoto, mana ebifune bia habulafu nibiboolela? Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu abamabii tawe."},{"id":87,"translation":"Abo omurungo kwabu ni mbu bali nende eshilaamo shia Nyasaye, nende shia Abamalaika nende eshia abandu boosi."},{"id":88,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi, shibalitutuyilibwa eshinyasio tawe, ne shibalihebwa obwiyangu tawe."},{"id":89,"translation":"Halali balia basaba eshileshelo olunyuma lwa ako, mana nibaba abalayi, toto Nyasaye Niwobulesheli muno, Owetsimbabaasi."},{"id":90,"translation":"Toto balia bakhaya nibamalile okhusuubila, mana nibameta okhukhaya, shibalileshelwa tawe, ne abo nibo abandu abakora."},{"id":91,"translation":"Toto balia bakhaya mana nibafwa nibali abakhayi, shibalichamilwa tawe kata nibarusia idhahabu eshialo eshilaamba okhubanunula. Abo balinyoola eshinyasio eshilulu, ne shibaliba nende ababahabina tawe."},{"id":92,"translation":"Ne shimulanyoola obulayi tawe okhula murusie khubilia biamwachama. Ne shiosishiosi shiamurusia, toto Nyasaye ashimanyile muno."},{"id":93,"translation":"Buli eshilibwa shiali shiafuchililwa okhulibwa khu bana ba Israili halali shia Israili yeyikalila omwene Itaurati nishili okhwishibwa. Boola mbu, “Rere Itaurati mana muyisome toto nimuli mbu muboolanga obulaamba.\""},{"id":94,"translation":"Ne balia bachishila Nyasaye obubeyi olunyuma lwa kano, abo nibo ababii."},{"id":95,"translation":"Boola mbu: \"Nyasaye aboolanga obwatoto, kho loonde emilukha chia Ibrahim omulunjifu, ne shiyali mubatsokasinjia Nyasaye tawe.\""},{"id":96,"translation":"Toto inzu yokhuranga ya Abandu barererwao okhulamilamwo ni ilia ili Bakka, eyahebwa tsikhabi nende obulunjifu khubandu boosi."},{"id":97,"translation":"Mukari omo bilimwo ebimanyisio bilolekha, ameemelo ka Ibrahim, ne winjilamwo aba nende omulembe. Ne neshilachilo shia Nyasaye khubandu okhuhija khu inzu eyo, khu ulia unyala oluchendo lwokhutsia eyo. Ne ulia ukhaya, Nyasaye toto shiyenya shiosishiosi khubandu tawe (nomuyinda.)"},{"id":98,"translation":"Boola mbu, \"Enywe Abandu beshitabu, shichilanga shina nimukhaya ebimanyisio bia Nyasaye, ne Nyasaye nomuloli wa kamukholanga?\""},{"id":99,"translation":"Boola mbu, \"Enywe Abandu beshitabu, mbushina mwikalilanga ulia usuubila injila ya Nyasaye nimuyikonyela obushiamu nanyu nimulola? Ne Nyasaye shang’ang’alanga ehale nende kamukholanga tawe.\""},{"id":100,"translation":"Enywe Abasuubila, nimuloonda omukanda okhurula mubandu bahebwa Eshitabu, betsa okhubakalusia nimumalile okhusuubila mubukhayi."},{"id":101,"translation":"Ne mulakhaya murie, ne musomelungwa tsinyaali tsia Nyasaye, ne Omurumwa ali hakari wenyu? Ne ulia utilana muno nende Nyasaye, oyo toto yamala okhulunjisibwa khu injila ingololofu."},{"id":102,"translation":"Enywe Abasuubila, rie Nyasaye okhumuria khwatoto, ne mukhaletsa muafwa tawe halali nimuli Abasalamu."},{"id":103,"translation":"Ne mutiilane muno khumukoye kwa Nyasaye mwesi halala, ne mulakabukhana tawe. Ne yitsulile tsimbabaasi tsia Nyasaye khwinywe, olwa mwali abasuku abeene khubeene, mana niyoongasia emioyo chienyu, ne khutsimbabaasi tsitsie nimuba abanaanda (beyinda ndala), ne mwali khulukuku lwa litukho lwomumulilo mana nabahonokosiamwo. Ne endio nilwa Nyasaye abenoosilinjia ebimanyisio bibie kho munyoole okhulunjikha."},{"id":104,"translation":"Ne kube mwinywe omukanda kulanjililanga abandu okhukhola amalayi, okulomesinjia abandu okhukhola akakwanile ne nikubakania amabii. Ne abo nibo abalibura."},{"id":105,"translation":"Ne mulaba shinga balia abakabukhana mana nibaburana obwatoto nibumalile okhuboolela tawe. Abo bali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":106,"translation":"Inyanga yobweni bulilaba tswe, ne obweni bundi bumaliye ti! Kho balia bobweni bwabu bulimaliya ti (baliboolelwa mbu), “Koo, mwakhaya nimumalile okhusuubila? Kho mana pile eshinyasio shinga mwakhayanga.”"},{"id":107,"translation":"Ne balia bobweni bwabu buliba nibulabile tswe, baliba mutsimbabaasi tsia Nyasaye, balimenyamo tsinyanga tsioosi."},{"id":108,"translation":"Etso nitsinyaali tsia Nyasaye, khukhusomelanga khubwatoto, ne Nyasaye shiyenyanga okhukholela ebilonje obubii tawe."},{"id":109,"translation":"Ne buli shiosi shili mwikulu nende mushialo nishia Nyasaye, ne ewa Nyasaye ne wamakhuwa koosi kalikalusibwa."},{"id":110,"translation":"Enywe muli omukanda omulayi kwarusibwa khulwa abandu, shichila mulomesinjia amalayi ne mukaniinjia amabii, ne musuubilanga Nyasaye. Ne abandu ba Eshitabu basuubilanga, bwakhabeele obulayi khubo. Mubo balimwo abasuubili halali abanji babu nabakori."},{"id":111,"translation":"Abasuku shibalabaumisia tawe halali okhubasinyisia butswa. Ne nibalwaana ninenyu, balabahelesia emikongo chiabu mana khandi shibalahabinwa tawe."},{"id":112,"translation":"Bakhupwa nobuteshele wosiwosi wabanyolekhana, halali nibatila omukoye kwa Nyasaye nende omukoye kwabandu. Mana nibakhoyeshela liruma lia Nyasaye mana nibakhupwa nobutakha. Ako nilwokhuba mbu bakhayanga ebimanyisio bia Nyasaye, ne beranga Abarumwa khunjila ilali yatoto tawe. Ako nilwokhuba mbu shibatiilanga amalako tawe, ne barumanga tsinzakho tsia Nyasaye."},{"id":113,"translation":"Boosi shibali nashilala tawe. Mubandu ba Eshitabu kulimwo omukanda kwa abandu beema obulayi, basomanga tsinyaali tsia Nyasaye eshilo nende eshitere, nabo khandi bamurereranga obweni hasi."},{"id":114,"translation":"Basuubilanga Nyasaye nende Inyanga ya Indukho, ne balomesinjia okhukhola amalayi, ne bakaaninjia amabii, ne belushilanga okhukhola amakhuwa amalayi. Ne abo nibo abali mubakholi bamalayi."},{"id":115,"translation":"Ne kabakhola mumalayi, shibaliimwa omurungo kwako tawe. Ne Nyasaye amanyile muno abamuria."},{"id":116,"translation":"Toto balia abakhaya aka Nyasaye, omwandu kwabu nohomba abana babu shibilibakhoonya shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe. Ne abo nibo abandu bomumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":117,"translation":"Ifwani ya ebia barusinjia khubulamu bwokhushialo buno ili shinga omuyeka kuli nende omunyiri kwa ibarafu, mana nikunyoola omukunda kwa abandu bakholela obubii emioyo chiabu mana nikukunyasia. Ne Nyasaye shiyabakholela obubii tawe, halali abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":118,"translation":"Enywe Abasuubila, abandu balali ninanyu mulabakhola okhuba abesikwa benyu tawe. Shibalalekha okhubakholela obubii tawe. Bayanza okhulola akamunyasia. Imalile okhumanyikha isila yabu khuminwa chiabu, ne kabafisanga mubilifu biabu ni amakhongo muno. Toto khumalile okhubenoosilia ebimanyisio nimuba toto nimwikhonyelanga obwongo."},{"id":119,"translation":"Mana enywe mbabano mwabachama, nabo shibabachama tawe. Nanyu musuubilanga ebitabu (bia Nyasaye) bioosi. Ne nibabukanana ninanyu, nibaboola mbu, “Khwasuubila\" ne nibaba bonyene, babalumilanga tsinzala khu isila. Boola mbu, “Fwe nende isila yenyu. Toto Nyasaye yamanya muno kali mubilifu.”"},{"id":120,"translation":"Nimunyoolwa nende obulayi bwosibwosi, nibubasinyisia bo. Ne nimunyoolwa nende obubii, nibabusangalila. Ne nimwisumilisia mana mumurie (Nyasaye), okhututa khwabu shikhulabakhola enywe shiosishiosi tawe. Toto Nyasaye yatererera koosi kabakholanga."},{"id":121,"translation":"Ne olwa warula mumabwibwi nolekha abandu bobo, shichila okhupanga Abasuubili muliyie, ne Nyasaye awulilanga muno ne amanyile muno."},{"id":122,"translation":"Olwa emikanda chibili mwinywe chienjilamwo oburi mbu betsa okhushilwa, ne Nyasaye niye omulindi wabu. Ne Abasuubili besikesa Nyasaye yenyene."},{"id":123,"translation":"Ne toto Nyasaye yabahabina enywe mu Badiri nanyu nimuli abateshele. Kho rie Nyasaye kho munyoole okhupa orio."},{"id":124,"translation":"Olwa waboolela Abasuubili mbu, ‘’Koo, shibibayela tawe nikali mbu Nyasaye wenyu alabakhoonya nende Abamalaika elfu tsitaru abeshibwa (okhurula mwikulu)?’’"},{"id":125,"translation":"Koo, nimwisumilisia mana murie Nyasaye, ne kata abasuku nibabetsela mapwoka, awo Nyasaye wenyu Omulesi alabakhoonya nende Abamalaika elfu tsirano abali neefimanyisio."},{"id":126,"translation":"Ne Nyasaye shiyakhola kano halali bube obusangali khwinywe, ne emioyo chenyu chinyoole okhwihotselesia khuko, ne obukhoonyi shiburulanga awundi tawe halali khu Nyasaye Owoluyali, Owamani, Owamachesi muno."},{"id":127,"translation":"Endio nilwokhuba atete ebuleka khubakhayi nohomba ababeelesie muno; khobanyoole okhukalukha inyuma nibalanyolele shiosishiosi tawe."},{"id":128,"translation":"Ewe obula liosiliosi mukano. Nalabaleshela nohomba abahelesie eshinyasio, shichilabo toto ni abamabii."},{"id":129,"translation":"Ne bioosi bili mwikulu nende mushialo ni bia Nyasaye, aleshelanga wayenya ne ahelesinjia wayenya eshinyasio, ne Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi muno."},{"id":130,"translation":"Enywe Abasuubila, mulalia riba tawe nimumetelakhwo hekulu hekulu, ne murie Nyasaye khomunyoole okhubura."},{"id":131,"translation":"Ne rie omulilo kwarecheshelwa abakhayi."},{"id":132,"translation":"Ne wulile Nyasaye nende Omurumwa wuwe kho munyoole okhuhelesibwa tsimbabaasi."},{"id":133,"translation":"Ne yilushile obulesheli bwa Nyasaye wenyu Omulesi, nende omukunda kwomwikulu (Jannah) kwobubambalifu bwako ni likulu nende eshialo, kwarecheshelwa abaria Nyasaye."},{"id":134,"translation":"Balia barusinjia omwandu nibenyala nende nibali mubutinyu, nende beyikalilanga liruma nende baleshelanga Abandu. Ne Nyasaye yachama abakholi bamalayi."},{"id":135,"translation":"Balia nibakhola ashifuolo nohomba nibekholela obubii, betsulila Nyasaye mana basabe eshileshelo khutsimbi tsiabu. Ne ni wina uleshelanga tsimbi ulali Nyasaye? Ne shibatsilililanga okhukhola akabakhola nabo nibamanyile tawe."},{"id":136,"translation":"Abo omurungo kwabu ni obulesheli okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi, nende emikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi, ne ni omulayi muno omurungo kwa abakholi bamalayi."},{"id":137,"translation":"Imbeli wenyu chiamala okhubura emilukha eminji. Kho chende khushialo mulole indukho ya balia abakatsula."},{"id":138,"translation":"Khuno nookhwinoosilia abandu, nende obulunjifu nende amachelo khubalia baria Nyasaye."},{"id":139,"translation":"Ne mulateshele tawe, ne mulabeelela tawe. Toto enywe nenywe ba hekulu nikali mbu toto muba Abasuubili."},{"id":140,"translation":"Obubii nibubanyoola, manye mbu toto abandu bandi abo boosi banyoolwa nende obubii shinga obo. Ne etso nitsinyanga tsia khukalukhanilinjia abandu, kho Nyasaye amanye Abasuubili, ne abukule mwinywe aberwa khunjila yiyie. Ne Nyasaye shiyachama abamabii tawe."},{"id":141,"translation":"Ne khandi Nyasaye yoosie balia abasuubila ne asukune ehale Abakhayi."},{"id":142,"translation":"Koo, muparanga mbu mulenjilasa mumukunda kwomwikulu Nyasaye nashili okhumanya abakhalabani mwinywe nende okhumanya abokhwifwila?"},{"id":143,"translation":"Ne enywe mwekombanga lifwa nimushili okhubukana nalio. Kholaano mumalile okhulilola nanyu nimuhenganga."},{"id":144,"translation":"Ne Mohammad shiyali halali Omurumwa butswa, toto Abarumwa babura imbeli wuwe. Koo, nafwa nohomba niyerwa, mulafutara mukalukhe inyuma? Ne ufutara yakalukha inyuma, oyo shakholakhwo shiosishiosi Nyasaye tawe, ne Nyasaye alarunga (obulayi) bamukhupilanga orio."},{"id":145,"translation":"Ne omundu shiyakhafwasa tawe halali khubuchami bwa Nyasaye, shingala yahandichilwa. Ne owenya omurungo kwokhushialo, khwitsa okhumuwa khukwo. Ne owenya omurungo kwomwikulu, khwitsa okhumuwa khukwo. Ne khularunga (obulayi) balia bakhupanga orio."},{"id":146,"translation":"Ne ni Abarumwa benga ba Abasuubili abaanji bakholanga shichila Nyasaye balwaana halala ninabo, ne shibakhola oburi khukabanyoola khunjila ya Nyasaye tawe, ne shibateshelekhana tawe, ne shibatofula tawe. Ne Nyasaye yachama abefwilanga."},{"id":147,"translation":"Ne shikali amakhuwa kabu halali okhuboola sa mbu, ‘’Nyasaye wefu Omulesi, khuleshele ebionono biefu, nende okhubura eshichelo khwefu mumakhuwa kefu, ne tinyisia ebilenje biefu, ne okhuhabine khushile omukanda kwa Abakhayi.\""},{"id":148,"translation":"Mana Nyasaye nabahelesia omurungo omulayi kwokhushialo nende omurungo omulayi kwomwikulu, ne Nyasaye yachama abakholanga amalayi."},{"id":149,"translation":"Enywe abasuubila, nimuloonda khu balia abakhaya, betsa okhubakalusia inyuma, ne mwitsa okhuba mubasikha."},{"id":150,"translation":"Halali Nyasaye niye omulindi wenyu, naye niye omukhoonyi omulayi muno."},{"id":151,"translation":"Khwitsa okhura obuyendi obunji mumioyo chia abakhayi, shingala batsokasia Nyasaye nende abayalarumilakho eshifune tawe, ne wokhumenya wabu aliba mumulilo, ne ni wokhumenya ambii muno khubakholi ba amabii."},{"id":152,"translation":"Ne Nyasaye yabakholela toto akayabalaka shingala mwabeeranga khubuchami bubwe, okhula shingala mwatoratora mana nimusoolana khulikhuwa elo, mana nimukhaya okhutila amalako olunyuma lwa Nyasaye okhubechesia eshiamwachama. Baliwo mwinywe abenyanga eshialo, ne baliwo mwinywe abenyanga mwikulu. Mana nabakabukhasia enywe ehale ninabo okhubatema. Naye toto yamala okhubaleshela enywe, ne Nyasaye niwetsimbabaasi muno khubasuubili."},{"id":153,"translation":"Olwa mwelukhanga tsimbilo nimulawulila yesiyesi tawe, ne Omurumwa nabalanganga nali inyuma wenyu. Mana Nyasaye nabawa obusiro khubusiro, khomulabeelela khukababurire tawe nohomba khukabanyoolele tawe. Ne Nyasaye amanyile muno koosi kamukholanga."},{"id":154,"translation":"Mana nabarerera obwihotselefu olunyuma lwa obutinyu obo, tsindolo tsiatila omukanda mulala mwinywe, ne omukanda kundi mwinywe emioyo chiabu chiabakanakania okhula baparira Nyasaye amaparo kalali katoto, amaparo keshisilu, nibaboola mbu, “Koo, mana khulikho nende shiosishiosi mulikhuwa lino?” Boola mbu, \"Amakhuwa koosi nika Nyasaye.\" Bafisanga mumioyo chiabu kabalakhuboolelanga tawe. Baboolanga mbu, \"Khubetsanga mbu khuli nende shiosishiosi mulikhuwa lino, sikhwakhererwe ano tawe.\" Boola mbu, “Kata mubetsanga mutsinzu tsienyu, abahandichilwa okhufwa bakharulile batsia habundu wabu wabahandichilwa okhufwila bafwilao.” Kano ni okhubeela Nyasaye ateme kali mubilifu bienyu, ne yosie kali mumioyo chienyu. Ne Nyasaye amanyile muno kali mubilifu."},{"id":155,"translation":"Toto balia bakalukha inyuma inyanga yemikanda chibili chiabukanana, Shetani niye owabareresia khutsimbii tsiabakhola. Toto Nyasaye yamala okhubaleshela. Toto Nyasaye niwobulesheli muno, Omwihotselefu muno."},{"id":156,"translation":"Enywe abasuubila, mulaba shinga balia bakhaya mana nibaboola khubashiabwe ngala basamula khushialo nohomba shingala batsia mwiye, “Babetsanga hano ninaafu, shibakhafwile tawe, ne shibakhererwe tawe.\" Kho Nyasaye akhole ako okhuba eshibeela mumioyo chiabu. Ne Nyasaye niye welesinjia obulamu, ne niye ufwisinjia. Ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":157,"translation":"Ne nimwirwa khunjila ya Nyasaye nohomba nimufwa, toto obulesheli nende tsimbabaasi tsirulanga khu Nyasaye tsishila kalia kabakhung’asinjia."},{"id":158,"translation":"Ne nimufwa nohomba nimwirwa, ni ewa Nyasaye sa ni wamulikhung'asibwa."},{"id":159,"translation":"Ne nikhulwa tsimbabaasi tsirulanga khu Nyasaye nitsio tsichila noba omwihotselefu khubo. Ne obetsanga omululu, womwoyo omumu, bakhakhwilushe. Khomana baleshele, ne obasabile eshileshelo, ne sanjilana ninabo mumakhuwa. Ne nomala wabusia, wisiche Nyasaye. Toto Nyasaye yachama Abandu bamwisikanga."},{"id":160,"translation":"Ne Nyasaye nabahabina, abulao wakhabashila. Ne nabasukuna, ni wina wuundi ulaliye wakhabahabina? Ne Nyasaye butswa niwabasuubili besiche."},{"id":161,"translation":"Ne shikanyalikhana khumurumwa yesiyesi okhukhoba tawe. Ne ulia ukhoba, alitsa nende shiayakhoba inyanga ya Indukho, mana buli omundu alirungwa kayakhola, nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":162,"translation":"Koo! Ulia waloonda kachamisia Nyasaye ali shinga ulia wakhoyekhana liruma lia Nyasaye, ne eshimenyo shiaye nimumulilo? Ne awo ni habundu abii muno wokhukalukha."},{"id":163,"translation":"Abo bali nende tsingasi tsikabukhane, ne Nyasaye alolanga muno akabakholanga."},{"id":164,"translation":"Toto Nyasaye yakholela Abasuubili obulayi obukhongo, olwa yabarumila Omurumwa okhurula mubo, owubasomelanga tsinyaali tsitsie, ne owubatswenulanga, ne abechesinjia Eshitabu nende amachesi kata nikali mbu inyuma awo bali mubukori bwa habulafu."},{"id":165,"translation":"Enywe olwakabanyoola amasila, amasila aka enywe mwabahelesia okhuula khabili shinga ako, muboola mbu, \"Karulile hena kano?\" Boola mbu, “Ako karulile khwinywe abeene.” Toto Nyasaye ni Omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":166,"translation":"Amasila kabanyoola olwa emikanda chibili chiabukanana (khuliyie) kali khubuchami bwa Nyasaye, kho anyoole okhumanya Abasuubili."},{"id":167,"translation":"Ne kho anyoole okhumanya abeshikhabili, nibaboolelwa mbu, “Itse mulwaane khunjila ya Nyasaye nohomba muliinde.” Nibaboola mbu, “Khumanyanga mbu ni okhulwana, toto shikhwakhabalondelekhwo tawe.” Abo inyanga eyo bali ahambi muno nende obukhayi okhushila obusuubili, baboolanga neminwa chiabu kalali mumioyo chiabu tawe, ne Nyasaye amanyile muno akabafisanga."},{"id":168,"translation":"Abo nibo baboolela Abana babu, ne abeene nibekhala, mbu, “Bakhuwulilanga, shibakhererwe tawe.” Boola mbu, “Kheyikalilekhwo lifwa okhubeetsela enywe, toto nimuli mbu muboolanga abwene.”"},{"id":169,"translation":"Mulakhaparakhwo mbu balia bererwe khunjila ya Nyasaye mbu ni abafu tawe. Halali bo ni abalamu, banyoolanga omukabo kwabu ewa Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":170,"translation":"Basangalilanga aka Nyasaye yabahelesia khu tsimbabaasi tsitsie, ne bekhoyelanga balia bashiri okhuba halala ninabo abali inyuma wabu, mbu shibalaba nobuyendi ne shibalabeelela tawe."},{"id":171,"translation":"Bekhoyelanga obwokholo okhurula khu Nyasaye nende tsimbabaasi tsitsie. Ne toto Nyasaye shakosinjia omurungo kwa abasuubili tawe."},{"id":172,"translation":"Balia bafuchilila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, olwa bali nibanyolelwe nende tsinguma. Balia bakhola amalayi mubo mana nibaria, baliba nende omurungo omukhongo."},{"id":173,"translation":"Balia baboolelwa nende Abandu mbu, “Abandu babakhung’anile, kho mubarie!” Ako nikabameta obusuubili, nibaboola mbu, “Nyasaye akhuyela, naye niye omulayi muno wokhwisikwa.”"},{"id":174,"translation":"Kho mana nibakalukha nende obwokholo nende tsimbabaasi tsia Nyasaye, libi liosiliosi shiliabanyolakhwo tawe, ne nibaloonda ka Nyasaye yachama. Ne Nyasaye niwa obulayi obukhongo."},{"id":175,"translation":"Toto oyo ni Shetani arisinjia abetsa baye, kho mulamuria tawe, murie esie nikali mbu muli Abasuubili."},{"id":176,"translation":"Ne balia belushilanga mubukhayi balakhuyendia tawe. Toto abo shibaliwumisia Nyasaye khushiosishiosi tawe. Nyasaye yenyanga mbu alababishilakhwo shiosishiosi mwikulu tawe. Ne baliba nende eshinyasio eshilulu."},{"id":177,"translation":"Toto balia bakula obukhayi khubusuubili, shibalawumisia shiosishiosi Nyasaye tawe, ne bali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":178,"translation":"Abakhayi balakhaparakho mbu okhubahelesia ebise khwakhubahelesinjia khuno nobulayi khubo tawe. Toto khubametanga ebise khobamete tsimbii, ne baliba nende eshinyasio shia okhututuyia."},{"id":179,"translation":"Nyasaye shiyali wokhulekha Abasuubili muka enywe mulikho ako tawe okhuula yawukhasie ababii nende abalayi. Ne Nyasaye shiyali wokhubechesia kefisa tawe halali Nyasaye yawulanga mubarumwa bebe wayenya. Kho, suubile Nyasaye nende Abarumwa bebe. Ne nimusuubila mana mwaria Nyasaye, mulaba nende omurungo omukhongo."},{"id":180,"translation":"Ne balakhaparakhwo balia bemananga bia Nyasaye yabawa khu tsimbabaasi tsitsie mbu bali obulayi tawe. Shinendio tawe. Ebio ni obubii khubo. Baliboywa halala nende biabemananga inyanga ya Indukho. Ne obuchelami bwa bili mwikulu nende khushialo ni bwa Nyasaye. Ne Nyasaye amanyile muno akamukholanga."},{"id":181,"translation":"Toto Nyasaye awulile likhuwa lia balia baboola mbu, “Nyasaye toto ni omumanani nafu khuli abayinda.” Khulahandika akababoola nende okhwira khwabu Abarumwa munjila ilali yatoto tawe. Ne khulibaboolela inyanga ya Indukho mbu, “Pile eshinyasio shiokhuyisia."},{"id":182,"translation":"Kano nishichila akemikhono chenyu chiaranjilisia, ne mbu toto Nyasaye shali wokhukholela obubii abandu tawe.\""},{"id":183,"translation":"Balia baboola mbu, “Nyasaye yakhulaka efwe mbu khulasuubila Omurumwa yesiyesi tawe okhuula akhurusilie eshihanwa (isolo) shisambwe nende omulilo.” Baboolele mbu, “Abarumwa babetsela nende ebifune bia habulafu nende akamurebanga kano. Kho shichila shina nimubera toto nimuba nimuboolanga obulaamba?”"},{"id":184,"translation":"Ne nibakhukatsula, bamala okhukatsulwa Abarumwa bandi imbeli wuwo, abetsa nende ebifune bilolekha nende Ebitabu bia amachesi, nende Eshitabu shiobulafu."},{"id":185,"translation":"Buli omundu alipila lifwa. Ne toto mulihebwa omurungo kwenyu inyanga ya Indukho. Kho ulia ulisitibwa ehale nomulilo, mana yenjisibwe mumukunda kwomwikulu, oyo toto aliba aburire. Ne obulamu bwokhushialo shineshindu tawe halali okhwisangasia khwokhukatia sa."},{"id":186,"translation":"Ne toto mwitsa okhutemwa mumiandu chienyu nende mwinywe abeene. Ne khandi toto mulawulila kabasinyisia amanji okhurulana nende Abandu bahebwa Eshitabu imbeli wenyu, nende Abatsokaasi. Ne ni mwifwila mana mwaria Nyasaye, toto ako ni amakhuwa amalayi muno kokhukhola."},{"id":187,"translation":"Ne olwa Nyasaye yabukula indache isiro ya balia bahebwa Eshitabu mbu, “Toto mulashiinoosilia abandu, ne shimulashifisa tawe.” Halali bashisukuna inyuma wemikongo chiabu ne nibakula khushio obukusi obufwolwa, kho neshibi muno eshiabakula esho."},{"id":188,"translation":"Olakhabaparirakhwo balia abasangalilanga akabakholele, ne bachamanga mbu balaywe khukabalakholele, olakhabaparirakhwo mbu balihonokokha ehale nende eshinyasio tawe. Ne baliba nende eshinyasio eshilulu."},{"id":189,"translation":"Ne obwami bwomwikulu nende mushialo nibwa Nyasaye, ne Nyasaye nomunyali muno wabuli eshindu."},{"id":190,"translation":"Toto mukhulongwa khwelikulu nende eshialo, nende okhukalukhana khweshilo nende eshitere, khulimo nende ebimanyisio khubandu ba amachesi."},{"id":191,"translation":"Abetsulilanga Nyasaye nibeemele, nende nibekhaale nende nibakonele tsimbafu tsiabu. Ne baparanga muno khukhulongwa khwelikulu nende eshialo nibaboola mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, siwalonga bino eshikhaya tawe. Obutswenufu nobubwo, kho khulinde okhurulana nende eshinyasio shiomulilo."},{"id":192,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, toto ulia wora mumulilo olaba omuhele eshifimbwa murwe. Ne balia bakhola obubii shibaliba nabakhoonyi tawe."},{"id":193,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, toto efwe khuwulile omulanji nalanganga khubusuubili mbu, 'Suubile Nyasaye wenyu Omulesi', mana nikhusuubila. Kho khuleshele tsimbi tsiefu nende ebionono biefu, ne okhufwisie halala nende Abandu abalayi."},{"id":194,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, khuhelesie akawakhulaka khubarumwa boobo, ne olakhuhelesia eshifimbwa murwe inyanga ya Indukho tawe. Toto ewe shofunakanga indache tawe.\""},{"id":195,"translation":"Nyasaye wabu Omulesi nafuchilila amasayo kabu, nakalusia mbu, “Toto esie shengosinjia emilimo chia omukholi yesiyesi mwinywe tawe, abe omusatsa nohomba omukhasi, enywe murulana abeene khubeene. Kho, balia bawuya nende balia baloondwa mumatala kabu, mana nibasandibwa khunjila yanje, mana nibalwana, mana niberwa, toto esie nditsa okhubaleshela ebionono biabu, ne toto nditsa okhubenjisia mumikunda chomwikulu chia emialo chiburangamwo. Oko niko omurungo okhurula khu Nyasaye. Ne ewa Nyasaye chiliyo emirungo emilayi muno.\""},{"id":196,"translation":"Okhuyiyayiya khwabakhayi khushialo khulatema okhukhukatia tawe."},{"id":197,"translation":"Okho ni okhwisangasia khutiti, mana eshimenyo shiabu shiliba mumulilo, ne ni abundu abii muno wokhuhulushila."},{"id":198,"translation":"Halali balia baria Nyasaye wabu Omulesi balinyoola emikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. (Obo buliba) Obucheni bwokhubukanilwa okhurula khu Nyasaye. Ne ebili ewa Nyasaye ni ebilayi khubandu abalayi."},{"id":199,"translation":"Toto mubandu bahebwa Eshitabu balimwo basuubilanga Nyasaye nende kalia keshibwa khwinywe nende kalia kabeshilibwa. Behotselesilinjia Nyasaye, ne shibakusinjia tsinyaali tsia Nyasaye khubukusi obufwoola tawe. Bali nende omurungo kwabu khu Nyasaye wabu Omulesi. Toto Nyasaye ni Omwangu wokhubalila ebilonje amakhuwa kabiakhola."},{"id":200,"translation":"Enywe Abasuubila, mwisumilisie, ne mwifwile muno (khubasuku), ne mube meso, ne rie Nyasaye khomunyoole okhubura."}]},{"id":4,"verses":[{"id":1,"translation":"Enywe abandu, rie Nyasaye wenyu Omulesi, owabaloonga okhurula khumundu mulala. Ne naloonga okhurula khumundu oyo Omukhasi wuwe, mana natsukha okhurulana nende babili abo abasatsa nende abakhasi abaanji. Ne rie Nyasaye owamusabananga khuye, ne (mulinge) abekho. Toto Nyasaye ni Omulindi wenyu."},{"id":2,"translation":"Ne helesie abana abafwilwa omwandu kwabu, ne mulakalukhasia eshibii khushilayi tawe. Ne mulalia omwandu kwabu halala nende omwandu kwenyu tawe. Toto koosi ako ni obwononi obukhongo."},{"id":3,"translation":"Ne nimurire mbu shimulakhola obuleng’aafu khubana abafilwa tawe, (mana khandi rie okhukhaya okhukholela obuleng’aafu abakhasi), teshie abamuchamisiye mubakhasi; babilii, nohomba bataru, nohomba bane. Ne nimuria mbu shimunyala okhukhola obuleng’aafu tawe, teshie mulala butswa, nohomba balia bemikhono chienyu emisatsa chitilile. Eyo niyo injila ya hambi muno khwinywe ichila mube hale nende okhukhaya okhukhola obufuru."},{"id":4,"translation":"Ne helesie abakhasi omurungo kwabu kuli mbu ni eshihanwa. Ne nibabahelesia eshindu mumurungo kwabu oko mubuchami bwabu, awo lie eshindu eshio mubusangafu, mumwikhoyo."},{"id":5,"translation":"Ne mulahelesia abasilu omwandu kwenyu kwa Nyasaye amukholele okhuba injila yenyu yokhwikhonya tawe. Kho balisie mana bafwasie obulayi butswa, ne boole ninabo amakhuwa amalayi."},{"id":6,"translation":"Ne teeme abana abafwilwa (nende saabwe) okhuula shinga boola olubaka lwokhuteshia. Ne nimubanyoola mbu nabachesi, bahelesie omwandu kwabu. Ne mulakulia mayuyukhana nohomba mayungubala tawe; mbu shichila betsa okhuba abandu abakhongo. Ne ulia uli omuyinda, yeyikalile okhulia omwandu oko. Ne omumanani alie khubulayi. Ne nimubahelesia omwandu kwabu, reo abaloli. Ne Nyasaye ayela okhuba omubali omulayi muno."},{"id":7,"translation":"Abasatsa bali nende omukabo khushia abebusi baleshele nende abekho aba hambi. Ne abakhasi bosi bali nende omukabo khushia abebusi baleshele nende abekho aba hambi. Shibe shititi nohomba eshiinji, omukabo kwalachilwa."},{"id":8,"translation":"Ne ebise biokhukaba, abekho nibabao, nende abafwilwa, nende abamanani, bahelesie khumwandu kwokhuchelama oko. Ne baboolele amakhuwa amalayi."},{"id":9,"translation":"Ne barie balia (abali abemelisi okhukholela abana abafwila obubii mbu) kakhabanga bo balekha inyuma wabu olwibulo oluteshele, baluyendela. Kho mana bo barie Nyasaye ne baboole amakhuwa kali habwene."},{"id":10,"translation":"Toto balia balitsanga omwandu kwa abana abafwilwa khububii; toto abo balitsanga mutsinda tsiabu omulilo, ne baliinjila mumulilo kwakhanga muno."},{"id":11,"translation":"Nyasaye abachelelanga okhulondokhana nende abana benyu. Omukabo okwa omwana omusiani kulishinga omukabo kwa abana beshikhana babili. Ne abakhasi nibali abanji bababili, betsa okhunyoola tsitsulutsi tsibili mushia ufwile aleshele. Ne nali omwana omukhana mulala, awo omukabo kwaye ni inusu. Ne abebusi baye babili, buli mulala khubo anyoole isudusi ya shia aleshele, nikali mbu ali nende abana. Nali mbu abula abana ne abebusi baye babili nibo abamuchelama, awo mama wuwe alanyoola itsulutsi ndala. Ne nali nende abana babu, awo nyinamwana alanyoola isudusi. Kano nibamalile okhurusiamwo eshiayalaka nohomba likofi. Bapapa benyu nende abana benyu (bamwebula), enywe mukorerwe ni wina mubo owuli ahambi muno ninenyu khubukhoonyi. Esho ni eshilachilo okhurula khu Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi muno."},{"id":12,"translation":"Ne omukabo kwenyu ni inusu khushiabakhasi benyu baleshele, nikali mbu babula omwana. Ne nibali nende omwana, awo omukabo kwenyu ni irobo khushiabaleshele, nibakhamala okhurusiamwo shiayalaka nohomba likofi. Ne abakhasi benyu balanyoola irobo khushiamuleshele nimulali nende omwana tawe. Ne nimuli nende omwana, betsa okhunyoola itsumuni khushiamuleshele, nibakhamala okhurusiamo shiamwalaka nohomba likofi. Ne nikali mbu omusatsa nohomba omukhasi uchelamungwa abula omwana nohomba abebusi, ne ali nende omwana wabu weshisatsa nohomba weshikhasi, awo buli shiamulala alanyoola isudusi. Ne nibali abanji okhushila awo, betsa okhukabana ithuluthi, nibakharusiamwo akayalaka nohomba likofi elilaumisia tawe. Kano ni amachelo karula khu Nyasaye. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Omwihotselefu po."},{"id":13,"translation":"Etso nitsinzakho tsia Nyasaye. Ne ulia uwulila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, alamwinjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Ne okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":14,"translation":"Ne ulia ulawulila Nyasaye nende Omurumwa wuwe tawe, mana naruuma tsinzakho tsiaye (Nyasaye), alimwinjisia mumulilo amenyemwo tsinyanga tsioosi, ne alinyoola eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":15,"translation":"Ne balia abakholanga eshifwolo mubakhasi benyu, barerereo abaloli bane mwinywe. Kho, nibakhola obuloli khubo, awo mubekalile mutsinzu tsiabu okhula shinga lifwa libabukula nohomba Nyasaye aberere injila yindi."},{"id":16,"translation":"Ne babili mwinywe nibakhola (akeshifwolo) ako, mubasandie (mubahe eshinyasio). Ne nibekanila mana baba abalayi, awo lekhane ninabo. Toto Nyasaye ni Oweshileshelo muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":17,"translation":"Toto eshileshelo shifuchililwa nende Nyasaye ni shiabalia bakholanga amabii mubusilu, mana bekanile nibasaba eshileshelo mulwangu. Abo nibo ba Nyasaye afuchililanga okhusaba eshileshelo khwabu. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":18,"translation":"Ne babula eshileshelo balia bakholanga amabii, okhula mulala wabu niyolelwa nende lifwa, mana aboole mbu, “Toto esie lano ndikanile.” Nohomba balia bafwitsanga nibali abakhayi. Abo khwabakasilia eshinyasio eshilulu."},{"id":19,"translation":"Enywe abasuubila, shimuchamilwa okhuchelama (okhukalusia) abakhasi nende amaani tawe. Ne mulabasandia mbu khomubukule khubia mwabahelesia tawe, halali nibakhola obubii bwa habulafu. Ne mwikhale ninabo khubulayi. Ne nikali mbu bamusinya, munyala okhukhaya eshindu ne Nyasaye aramwo tsikhabi tsinyinji."},{"id":20,"translation":"Ne nimwenya okhukalukhasia omukhasi abundu womukhasi wundi, ne mulala khubo mwamuhelesia omwandu omunji, mulabukulakhwo khumwandu oko shiosishiosi tawe. Koo, mukubukulanga khubwononi nende obubii buli habulafu."},{"id":21,"translation":"Ne mwakhakubukula murie nimumalile okhwinjilana enywe khwenywe, ne abakhasi abo babukula khwinywe indakano isiro?"},{"id":22,"translation":"Ne mulateshia abakhasi babasenywe bateshia tawe, halali khu kalia kamala okhubura. Toto esho ni eshifwolo, nende eshisinyo, nende injila imbii."},{"id":23,"translation":"Mukanibwa okhuteshia banyinenywe, nende abana benyu beshikhana, nende abakhana benyu, nende basenje benyu, nende abakhana babu mama wenyu, nende omwana weshikhana womusiani wenyu, nende omwana weshikhana womukhana wenyu, nende bamama benyu babanunia, nende abakhana benyu khukhununa, nende bamama ba abakhasi benyu, nende abana beshikhana babakhasi benyu, abali hasi wobulindi bwenyu, abebulwa nende abakhasi benyu bamwamala okhubenjilila. Ne nimushili okhubenjilila, awo obubii bubulao khwinywe tawe. Ne mukanibwa khandi abakhasi babaana benyu abarula khutsingongofuma tsienyu. Nende okhuteshia halala abakhana bomunzu ndala halali khu kalia kamala okhubura. Toto Nyasaye niwobulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":24,"translation":"Nende abakhasi babasatsa, halali balia abali mumikhono chienyu chieshilunji (abarumwa). Ako niko amalako ka Nyasaye khwinywe. Ne musubulilwa balali abo, mukhaabe okhubateshia nende omwandu kwenyu okhubula okhukhola obwilaasi. Kho ngala muba ninabo khukhubateshia, bahelesie omurungo kwabu shingala kwahandikwa. Ne obubii bubulao khwinywe khushia murechelesaniakhwo nimumalile okhumala kalia kalachilwa. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi muno."},{"id":25,"translation":"Ne ulanyala mwinywe okhunyoola omwandu kwokhuteshilia omukhasi omulekhule,omusuubili tawe, ateshie okhurula khubarumwa abasuubili, abali mumukhono kukwe omusatsa. Ne Nyasaye niye umanyile muno obusuubili bwabu, ne enywe murulana abene khubene. Kho mubateshie khumunwa kwa abandu babu, ne mubahelesie omurungo kwabu khubulayi; abakhasi abalayi balali abatamba nohomba abatseche tawe. Ne nibatekha mana bakhola eshifwolo, eshinyasio shiabu shilaba inusu yabakhasi abangwana (balali Abarumwa). Kano ni khu ulia uritsanga okhukhola eshifwolo shiobuyeyi. Ne nimwifwila, nobulayi kwinywe, ne Nyasaye niwokhuleshela muno, wetsimbabaasi po."},{"id":26,"translation":"Nyasaye yenyanga okhubenoosilia nende okhubalunjisia khu tsinjila tsya balia bali imbeli wenyu, mana abaleshele, ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":27,"translation":"Ne Nyasaye yenyanga okhubaleshela, ne balia baloondanga obwikombi bwemioyo chiabu, benyanga mbu mwikote okhwikota okhukhongo."},{"id":28,"translation":"Nyasaye yenyanga okhubaanguyisilia obusiro. Ne omundu yaloongwa omuteshele."},{"id":29,"translation":"Enywe Abasuubili, mulalitsana emiandu chienyu khububii tawe, halali nili inganga mukhufuchilisania abeene khu beene. Ne muleyira tawe. Toto Nyasaye niwokhubabeela tsimbabaasi muno."},{"id":30,"translation":"Ne ukhola ario khubusuku nende obubii, oyo khulimwinjisia mumulilo. Ne elo ni eliangu muno khu Nyasaye."},{"id":31,"translation":"Ne nimulekhana nende amakhongo kamukanibungwa, khwitsa okhubaleshela ebionono bienyu ebititi, ne khulabenjisia habundu woluyali."},{"id":32,"translation":"Ne mulekoomba shia Nyasaye yahelesia abandi mwinywe okhushila abandi tawe. Abasatsa bali nende omukabo khubiabachuma, ne abakhasi bosi bali nende omukabo khubiabachuma, ne sabe Nyasaye khumikabo chichie. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno wa buli eshindu."},{"id":33,"translation":"Ne buli shiamulala khwamurereraho abamuchelema mushia abebusi babili baleshele nende abekho. Ne balia bamuli nabo indakano, bahelesie omukabo kwabu. Toto Nyasaye ni Omuloli muno wabuli eshindu."},{"id":34,"translation":"Abasatsa nibo abemeleli batoto babakhasi, khulwe emikabo chia Nyasaye yahelesia abandi mubo okhushila abandi, nende khumiandu chiabu chiabahana. Kho abakhasi abalayi, nibalia abawulilanga, abelindanga kata mubwifisi, shichila Nyasaye yalomesia mbu beliinde. Ne balia bamuritsanga okhukhaya okhubawulila, mubachelele, ne mubawuye khubulili, ne mubakhupe. Ne nibabawulila, mulabakhabila injila yokhubasinyisia eshikhayasa tawe. Toto Nyasaye niye owuli hekulu, ne niye omukhongo."},{"id":35,"translation":"Ne nimuria mbu omulembe kubula hakari wabu (omusatsa nende omukhasi), awo rume omwauli okhurula namusatsa nende omwawuli wundi okhurula ebuleka wanamukhasi. Nibenya omulembe, Nyasaye alabachamila. Toto Nyasaye ni omumanyi muno, uli nende amacheni koosi."},{"id":36,"translation":"Ne laame Nyasaye ne mulamusasiakhwo nende shiosishiosi tawe. Ne kholele abebusi benyu amalayi, nende abekho, nende abana abafwilwa, nende abamanani, nende omumenyanwa owa hambi, nende omumenyanwa owahale, nende owomumbafu, nende omuburinjila, nende abali mumikhono chienyu emisatsa. Toto Nyasaye shiyachama abandu abafuru abokhwilola tawe."},{"id":37,"translation":"Balia bakholanga obwimani, ne balomesinjia abandu okhukhola obwimani, ne bafisanga amalayi ka Nyasaye yabahelesia. Ne khwarecheshela abakhayi eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":38,"translation":"Ne balia barusinjia omwandu kwabu khulwokhulolesia Abandu, ne shibasuubilanga Nyasaye nohomba inyanga ya Indukho tawe. Ne ulia wa Shetani aba omwitsa wuwe, aba ali nende omwitsa omubii muno."},{"id":39,"translation":"Ne shina shiakhababelele eshibii basuubilanga Nyasaye nende inyanga ya Indukho, mana bahaane mufia Nyasaye abakabile? Ne Nyasaye abamanyile obulayi muno."},{"id":40,"translation":"Toto Nyasaye shakholelanga obubii omundu yesiyesi kata khubusiro bweyindonyande ndala tawe. Ne nilili likhuwa lilayi, Nyasaye alimetanga. Ne ahananga omurungo omukhongo okhurula khuye."},{"id":41,"translation":"Kho kaliba karie olwa khulirerera buli omukanda omuloli, mana khukhurere ewe okhuba omuloli khu bano?"},{"id":42,"translation":"Inyanga eyo, balia bakhaya mana nibalawulila Omurumwa tawe, balikomba mbu liloba liyelasibwe hekulu wabu. Ne shibalifisa Nyasaye likhuwa liosi liosi tawe."},{"id":43,"translation":"Enywe abasuubila, mulasita ahambi nende iswala nimumeelele tawe, okhula mumanye shamuboolanga. Nende nimuli nende Janaba tawe, halali nimuli khuluchendo - okhula mwisinje. Ne nimuli abalwale, nohomba khuluchendo, nohomba mulala wenyu narula muchoo, nohomba nimwinjilane nende abakhasi benyu mana mukhaywe okhunyoola amatsi, awo mwikhonyele liloba lilayi; bashe obweni bwenyu nende emikhono chienyu. Toto Nyasaye ni Wokhubeela muno, Owobulesheli po."},{"id":44,"translation":"Sholola balia abahebwa ebuleka mushitabu, bakulanga obukori, ne benyanga mbu enywe mwesi mukore injila."},{"id":45,"translation":"Ne Nyasaye yamanya obulayi muno abasuku benyu. Ne Nyasaye ayela muno okhuba omulindi, ne Nyasaye ayela muno okhubahabina."},{"id":46,"translation":"Mubayahudi balimwo bakalukhaninjia amakhuwa okhukarusia habundu wako, ne baboolanga mbu, “Khuwulile mana khukhayile. Ne wulila obularechelesia tawe.” Ne baboolanga mbu, “Raai’na” khulwokhukalukhania tsinimi tsiabu khobanyeke idini. Ne baboolanga mbu, “Khuwulile mana nikhufuchilila. Ne wulila, mana okhuhengekhwo\" bwakhabele obulayi khubo nende habwene muno. Halali Nyasaye yabatsuba khulwobukhayi bwabu, kho shibasuubilanga tawe halali batiti sa mubo."},{"id":47,"translation":"Enywe abahebwa Eshitabu, suubile mukalia akakhweshia kafuchilisaninjia nende akamulininako, nikhushili okhukalukhania obweni okhubura namukongo wabo, nohomba khubatsube shinga khwatsuba Abandu be Isabato (Jumamosi). Ne likhuwa lia Nyasaye okhula likholeshe."},{"id":48,"translation":"Toto Nyasaye shaleshelanga okhutsokaasibwa tawe, ne aleshelanga akali hasi wa elo khu ulia wayenya. Ne ulia utsokaasia Nyasaye, toto awo yalaba achishile tsimbii tsikhongo muno."},{"id":49,"translation":"Shololangakho balia bekholanga mbu nabatswenufu tawe? Halali Nyasaye atswenulanga owayenya. Ne shibalikholelwa obubii shinga oluusi lwa hakari wa olufwa lwa itende tawe."},{"id":50,"translation":"Henga shinga bachishilanga Nyasaye obubeyi. Ne kano kayela okhuba eshionono shili habulafu."},{"id":51,"translation":"Shololangakho balia bahebwa ebuleka weshitabu tawe? Basuubilanga mubifwanani nende Shetani! Ne baboolelanga abakhayi mbu, “Abo ni abalunjifu muno okhushila balia abasuubila.”"},{"id":52,"translation":"Abo nibo ba Nyasaye yatsuba. Ne wa Nyasaye atsuba, sholimunyoolela owokhumuhabina tawe."},{"id":53,"translation":"Nohomba bali nende ebuleka mubwami? Awo shibakhawele abandu shiosishiosi kata nishili shinga akhatikho khabetsanga khulufwa lwa itende tawe."},{"id":54,"translation":"Nohomba bakholelanga Abandu ishinda khulwa emikabo chia Nyasaye yabahelesia? Ne mana khwahelesia olwibulo lwa Ibrahim Eshitabu nende amachesi, ne nikhubahelesia oburuchi obukhongo."},{"id":55,"translation":"Mana baliwo mubo abashisuubila, ne baliwo balia abashikhaya. Ne Jahanam ibayela okhuba omulilo kwokhubasamba."},{"id":56,"translation":"Toto balia bakhaya ebimanyisio biefu khulibenjisia mumulilo. Olwa buli amakhoba kaabu kaliyitsanga, khulibakalusiliawo likhoba lindi kho bapile eshinyasio esho. Toto Nyasaye niwa amaani khandi Owamachesi muno."},{"id":57,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi, khulibenjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Omo baliba nende abakhasi abatswenulwa, ne khulibenjisia mubiinikha ebilayi muno."},{"id":58,"translation":"Toto Nyasaye abalomesia mbu mukalusie obucheleshe khubeene bwo. Ne nimubusia eshiina hakari wa abandu, mubusie mubuleeng’afu. Toto ka Nyasaye abalakanga kano ni amalayi muno. Toto Nyasaye niye Omuwulili po, Omuloli muno."},{"id":59,"translation":"Enywe abasuubila, wulile Nyasaye, ne wulile Omurumwa nende balia bail nende obwemeli mwinywe. Ne nimusolana khulikhuwa liosiliosi, mulikalusie khu Nyasaye nende khumurumwa toto nimuli mbu musuubilanga Nyasaye nende inyanga ya Indukho. Obo nibo obulayi, ne niko kali nende okhumalilikha okhulayi."},{"id":60,"translation":"Shololanga balia beshemulanga mbu basuubila kalia keshibwa khwiwe nende kalia keshibwa inyuma wuwo? Benyanga okhuyasilibwa khunjila yobukori, ne balomesibwa okhukakhaya. Ne Shetani yenyanga okhubakoselia ehale."},{"id":61,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu, “Itse khu kalia ka Nyasaye yeshia, nende khumurumwa,” olalola abeshikhabili bakhuswekhakhwo mubuyingani."},{"id":62,"translation":"Kho mana kalaba karie olwa amasila kalabanyoola khulwa kalia kemikhono chiabu chiaranjilisia? Awo mana balakhwitsila nibetsuba khu Nyasaye nibaboola mbu, “Shikhwenya tawe halali obulayi nende okhuwulilisania.”"},{"id":63,"translation":"Abo nibo ba Nyasaye yamanya kali mumioyo chiabu, kho lekhana ninabo, mana obahelesie amachelo, ne obaboolele amakhuwa katila emioyo chiabu."},{"id":64,"translation":"Ne shikhwaruma Omurumwa yesiyesi tawe halali awulilwe khubuchami bwa Nyasaye. Ne balia bekholela obubii bakhwitsilanga, mana basabe Nyasaye eshileshelo, ne Omurumwa yabasabila eshileshelo, awo toto bakhanyoolele Nyasaye niwokhufuchilila eshileshelo po, ne niwetsimbabaasi muno."},{"id":65,"translation":"Ne tawe, nditsuba khu Nyasaye wuwo Omulesi, mbu shibalasuubila tawe okhula bakhukhole ewe okhuba owubabusilia eshina khukalia kabakabukhanangamwo, mana bakhaye okhulola obusiro mumioyo chiabu khu kalia kobusiyie, mana belekhulile Nyasaye muno."},{"id":66,"translation":"Ne khubalomesinjia mbu, “Mwiyire nohomba wuye mutsingo tsienyu,” shibakhakholele bario tawe halali batiti butswa mubo. Ne bakholanga akabachelelungwa khuko, bwakhabeele obulayi khubo nende okhubakhola babe nende obusubili bwa amaani muno."},{"id":67,"translation":"Ne awo khwakhabahelesiyie omurungo omukhongo okhurula khwifwe."},{"id":68,"translation":"Ne khwakhabalunjisiye khunjila ingololofu."},{"id":69,"translation":"Ne ulia uwulila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, abo bali halala nende balia ba Nyasaye yeshilia emikabo mubarumwa nende abobwatoto, nende abaloli, nende abandu abalayi. Ne nobulayi buli burie okhuba halala nende abandu abo!"},{"id":70,"translation":"Echo nemikabo chia Nyasaye. Ne Nyasaye ni Omumanyi uyela."},{"id":71,"translation":"Enywe abasuubila, be meso! Ne rule mumukanda nohomba rule mwesi halala."},{"id":72,"translation":"Ne toto aliwo mwinywe owitonyinjia butswa inyuma. Ne nimunyoolwa namasila, naaboola mbu: “Toto Nyasaye yakholeele obulayi, khulwa shembele halala ninabo eyo tawe.”"},{"id":73,"translation":"Ne nimunyoolwa nemikabo chia Nyasaye, naaboola mbu - bili shinga obuyanzi nibulali hakari wenyu ninaye tawe -, “Abayie, emanyanga emba halala ninabo, ndabura okhubura okhukhongo.”"},{"id":74,"translation":"Kho mana bakhupane khunjila ya Nyasaye balia bakusinjia obulamu bwokhushialo khu bwamwikulu (Akhera). Ne ukhupana khunjila ya Nyasaye mana yerwe nohomba ashile, khwitsa okhumurunga omurungo omukhongo."},{"id":75,"translation":"Muli murie wamulakhupananga khunjila ya Nyasaye nende yabalia baranjilwe tawe? Abasatsa nabakhasi, nende abana ababoolanga mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, khurusie mulukongo luno olwa abandu balwo ni ababii, ne okhurerele Omuliindi okhurula khwiwe, ne okhuhelesie Omuhabini urulanga khwiwe.”"},{"id":76,"translation":"Balia abasuubila bakhupananga khunjila ya Nyasaye. Ne balia abakhaya bakhupananga khunjila yobukori, kho lwane nende abetsa ba Shetani. Toto obututi bwa Shetani nobuteshele."},{"id":77,"translation":"Shoololanga balia baboolelwa mbu, “Yikalile emikhono chienyu, ne tile iswala ne rusie eshihanwa shia Izakaa.” Ne olwa balomesibwa okhupana, awo omukanda kundi mubo nikuria abandu shinga okhuria Nyasaye, nohomba okhuria okhukhongo muno. Mana nibaboola mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, shichila shina nokhunichilisia okhupana? Manyanga wakhakhusitiliyekhwo imbeli khubise bititi butswa endi.” Boola mbu, “Omwikhoyo kwa khushialo nimututu butswa, ne mwikulu ni indayi muno khu ulia uria Nyasaye. Ne shimulikholelwa obubii kata obutiti shinga oluusi lwa hakari wa olufwa lwa itende tawe.\""},{"id":78,"translation":"Wosiwosi wamuba, lifwa lilibanyoola, kata nimuli mutsinzu tsiolukoba. Ne lilayi nilibanyoola, nibaboola mbu, “Lino lirula khu Nyasaye.” Ne libii nilibanyoola, nibaboola mbu, “Lino lirula khwiwe.” Boola mbu, “Koosi karulananga nende Nyasaye.” Ne bali nende shina abandu bano kata shibali hambi nende okhumanya amakhuwa tawe!"},{"id":79,"translation":"Lilayi likhuulile, lirulana nende Nyasaye. Ne libii likhunyoola, lirulana nende ewe omwene. Nafu khwakhuruma khubandu obe Omurumwa. Ne Nyasaye ni Omuloli uyela."},{"id":80,"translation":"Ulia uwulila Omurumwa, aba awuliile Nyasaye. Ne ulia ukalukhana, efwe shikhwakhuruma mbu obe Omulindi wabu tawe."},{"id":81,"translation":"Ne baboolanga mbu, “Khuloondele.” Halali nibarula khwiwe, omukanda mulala mubo kututanga eshilo kalia akakabukhane nende kooboolanga. Ne Nyasaye yandikanga koosi ako akabatutanga eshilo. Kho baleshe ehale, ne wisiche Nyasaye. Ne Nyasaye niye Omwisikwa owuyela."},{"id":82,"translation":"Koo, shibaretsangakhwo mubwongo Ikurani ino tawe? Ne ibetsenga mbu yarula khu ulali Nyasaye tawe, bakhanyolelemwo obwawukhani obunji."},{"id":83,"translation":"Ne likhuwa niliboolela liomulembe nohomba liokhurisia, balitangasia. Ne baliyilanga khumurumwa nende khubalia bali nende obwemeli mubo, balia abalikhabanga obulayi mubo bakhalimanyile. Ne chikhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye khwinywe nende tsimbabaasi tsitsie, mwakhalondele muno Shetani halali batiti butswa."},{"id":84,"translation":"Kho khupana khunjila ya Nyasaye, ne shonichilisibwa tawe halali ewe omwene butswa. Ne helesia Abasuubili omwoyo. Khaundi Nyasaye yetsa okhwikalila emielo chia Abakhayi. Ne Nyasaye niye Omululu muno wokhukhuyana, Omululu muno weshinyasio."},{"id":85,"translation":"Ulia ukhoonya obukhonyi obulayi, ali nende omukabo kukwe mu ako. Ne ulia ukhoonya obukhonyi obubii, yesi ali nende omukabo kukwe mu ako. Ne Nyasaye ni wobunyali, nende omumanyi wabuli eshindu."},{"id":86,"translation":"Ne nimushesibwa amashesio kosikosi, kalusie khu amakalusio amalayi komulembe kashilakhwo ako, nohomba kalusie sa ako ako. Toto Nyasaye ni omubali muno wabuli eshindu."},{"id":87,"translation":"Nyasaye, abulaho nyasaye wundi ulali Ye tawe. Toto alibakhung'aasia inyanga ya Indukho; elo libula obukanakani tawe. Ne ni wina uboolanga obwatoto muno okhushila Nyasaye?"},{"id":88,"translation":"Mubeele murie okhuba emikanda chibili khumakhuwa aka beshikhabili, ne Nyasaye yabakabukhania shichila akabakhola? Koo, mwenyanga okhulunjisia ulia owa Nyasaye yakosia? Ne wa Nyasaye yamala okhukosia, oyo shonyala okhumunyolela injila tawe."},{"id":89,"translation":"Bekombanga mbu enywe mwakhakhayile shingalabo bakhaya, kho mube nashilala. Kho mulakholakho abalina mubo tawe, okhula bawuye khulwa injila ya Nyasaye. Ne nibakhaya, awo mubatile ne mubere wosiwosi wamubanyoola. Ne mulakhola mubo abalina nohomba abakhonyi benyu tawe."},{"id":90,"translation":"Halali balia abatilana nende abandu bamuli nabo indache hakari wenyu, nohomba babetselanga ne ebilifu biabu bili nende obusiro okhupana ninenyu, nohomba okhupana nende abandu babu. Ne Nyasaye yenyanga, yakhabasaasiyekhwo bakhupana ninanyu. Kho nibabaawukhakho bakhaye okhupana ni nanyu, mana bamurebe omulembe, awo Nyasaye shabahelesia injila yokhupana ninabo tawe."},{"id":91,"translation":"Mulanyoola abandi benyanga mbu banyoole omulembe khwinywe nende kwa abandu babu, buli nibakalusibwa khumatemo, nibakwamwo muno. Ne nibalalekhana ninanyu tawe, mana barera omulembe mana bekalile emikhono chiabu, batile mana mubere wosiwosi wamubanyoola. Ne khu abo, khwabahelesia enywe ebifune bili habulafu."},{"id":92,"translation":"Ne shibili khumusuubili okhwira Omusubili wundi tawe, halali khukhwitsukhana. Ne ulia wira Omusuubili khukhwitsukhana, akhoyele anunule omurumwa Omusuubili, ne arusie omurungo kuhelesibwe abandu bebe, halali abandu be babaleshere shibe eshihanwa. Ne naali mbu ni omundu wabasuku benyu, naye ni omusuubili, awo ni okhununula omurumwa omusubili. Ne naali owa abandu bamuli ninabo indakano, awo omurungo kuhelesibwe abandu baye, ne omurumwa Omusubili anunulwe. Ne ulanyoola tawe, afunge saumu emiesi chibili malondokhana, shichila ni okhusaba obuleshi khu Nyasaye, ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi muno."},{"id":93,"translation":"Ne ulia wira Omusuubili katong’ane, omurungo kukwe ni omulilo, alimenyamwo tsinyanga tsioosi. Ne Nyasaye yamusinyishila ne yamutsuba, ne yamurecheshela eshinyasio eshikhongo."},{"id":94,"translation":"Enywe abasuubila, nimurula mwatsia khunjila ya Nyasaye, nonelesie mube nobwatoto. Ne mulaboolela ulia ubashesinjia mbu, “Ewe sholi omusuubili tawe,” khulwokhwenya okhunyoola obulayi bwobulamu bwokhushialo shino. Ne ewa Nyasaye khuli nende omwandu omunji. Endio nilwa mwali enywe khale, mana Nyasaye nabahelesia emikabo. Kho nonelesie obulayi. Toto Nyasaye ali nende obumanyi khukamukholanga."},{"id":95,"translation":"Abasuubili bekhalanga butswa nibabula eshifune, nende balia balwananga khunjila ya Nyasaye nomwandu kwabu nende emioyo chiabu, shibali nashilala tawe. Nyasaye yaninia hekulu tsingasi balia balwananga nomwandu kwabu nende emioyo chiabu okhushila balia bekhalanga butswa. Kata kario, Nyasaye yabalaka boosi eshimenyo eshilayi. Halali Nyasaye yaninia hekulu khumurungo omukhongo balia balwananga okhushila balia bekhalanga butswa."},{"id":96,"translation":"Ni tsingasi tsia hekulu tsirulanga khuye, nende obulesheli nende tsimbabaasi. Ne Nyasaye ni omunji wobulesheli, Owetsimbabaasi po."},{"id":97,"translation":"Toto balia aba Abamalaika babafwisinjia nibekholeele obubii nibababila mbu, “Mwali murie?” Nabo baliboola mbu, “Khwali khwasilwa khushialo.” Baliboolelwa mbu, “Koo, eshialo shia Nyasaye sishiali nobwiyangu bwokhuwuyamwo tawe?” Kho abo eshimenyo shiabu ni mumulilo (Jahanam), nawo ni habundu ambii muno wokhukaluka."},{"id":98,"translation":"Halali balia abali abateshele mu basatsa, nende abakhasi nende abana, ababula obunyali bwokhuwuya ne khandi shibanyala okhulunjikha obulayi khunjila yokhuwuya tawe."},{"id":99,"translation":"Abo Nyasaye awundi alibaleshela. Ne Nyasaye ni omunji Wokhubeela, Owobulesheli muno."},{"id":100,"translation":"Ne ulia uwuya khuunjila ya Nyasaye, alanyoola tsimbeka tsinyinji muno tsiokhwilushila, tsiyangufu. Ne ularula munzu mumwe nawuya khulwa Nyasaye nende Omurumwa wuwe, mana lifwa limunyoole, oyo amalile okhutinyisia omurungo kukwe khu Nyasaye. Ne Nyasaye niye Omulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":101,"translation":"Ni nimuli khuluchendo khushialo, shinobubi khwinywe nimwimbikitia amalaamo (iswala) tawe, nimuriire mbu abakhayi betsa okhubasandia. Toto abakhayi ni abasuku bahabulafu."},{"id":102,"translation":"Ne noli ninabo (muliye) mana obalaamie iswala, omukanda mulala mubo kweme halala ninawe, ne batile ebimanulwa biabu. Ne nibamala okhusujuda khwabu, bakalushe inyuma wenyu (balinde), ne omukanda kundi kwitse, okubeele nikushili okhulaama, mana kulaame halala ninawe, nabo babe meso ne batile ebimanulwa biabu (mukari mweiswala). Abakhayi benya mbu mung’ang’ale ehale nende ebimanulwa bienyu nende ebindu bienyu kho babenjilile mapwoka lulala butswa. Ne shinobubii tawe khwinywe nimuba nimulola obusiro okhurulana nende ifula, nohomba amalwale okhurusiayo ebimanulwa bienyu. Ne be meso. Toto Nyasaye yarecheshela abakhayi eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":103,"translation":"Ne nimumala okhulaama, itsulile Nyasaye meema, nende nimwikhaale nende nimukonele. Ne nimunyoola omulembe, lumilile okhulaama iswala. Toto okhulaama iswala khubasuubili ni eshilachilo shiarebwao khubise bienyekhaane."},{"id":104,"translation":"Ne mulatofula okhulondelela abandu (abasuku benyu) abo tawe. Ne nimuba nimutsunungwa, kata boosi batsunungwa shingala mutsunugwa. Nanyu mulindanga ewa Nyasaye akabalalindanga tawe. Ne Nyasaye niye Omumanyi po, Owamachesi muno."},{"id":105,"translation":"Toto efwe khwakhwishilia Eshitabu shino khubwatoto, kho onyoole okhubusilia abandu eshina shingala Nyasaye yakhwechesia. Ne olaba wokhukomelela abakhobi tawe."},{"id":106,"translation":"Ne saba Nyasaye eshileshelo. Toto Nyasaye ni wobulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":107,"translation":"Ne olakomelela balia abakholelanga emioyo chiabu obubii tawe. Toto Nyasaye shiyachama omundu omukhobi, owetsimbi tawe."},{"id":108,"translation":"Balolanga tsisoni shichila abandu, ne shibalolanga tsisoni shichila Nyasaye tawe. Naye Nyasaye ali halala ninabo (nabo nibakorerwe) olwa batutanga eshilo amakhuwa kayalachama. Ne Nyasaye yaterera muno akabakholanga ako."},{"id":109,"translation":"Mbao nenywe bano mubakomelelanga khubulamu bwokhushialo khuno. Kho, ne ni wina ulibakomelela khu Nyasaye inyanga ya Indukho, nohomba ni wina uliba omwisikwa wabu?"},{"id":110,"translation":"Ne ulia ukhola obubii nohomba yekholela obubii, mana asabe Nyasaye eshileshelo, alanyoola Nyasaye nali Omulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":111,"translation":"Ne ulia ukhola amabii, aba akakholanga khulwa ye omwene. Ne Nyasaye niye Omumanyi po, Owamachesi muno."},{"id":112,"translation":"Ne ulia ukhola libii lititi nohomba likhongo mana achishile omundu wundi, toto oyo aba achinjile likhuwa lia obuchishi nende tsimbii tsikhongo tsilolekha."},{"id":113,"translation":"Ne chilakhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye khwiwe nende obukoosia bubwe, omukanda mulala mubo kwakhasuubile muno okhukhukosia ewe, ne shibakosinjia tawe halali abeene, ne shibanyala okhukhukhola liosiliosi tawe. Ne Nyasaye yakhwishilia Eshitabu nende amachesi, ne nakhwechesia akawali nolamanyile tawe. Ne emikabo chia Nyasaye khwiwe ni eminji muno."},{"id":114,"translation":"Obulayi bubula mumaanji kababolanga mubwifisi bwabu, halali ulia uloomesia okhuhana eshihanwa shia isadaka nohomba okhukhola amalayi, nohomba okhukasia amakhuwa hakari waabandu. Ne ulakhola kano khukhwenya obuchami bwa Nyasaye, khwitsa okhumuhelesia omurungo omukhongo."},{"id":115,"translation":"Ne ulia ukhaya aka Omurumwa, obulunjifu nibumalile okhumubeela habulafu mana naloonda injila ilali yabasuubili tawe, khwitsa okhumushukhasia wa omwene yeshukhasia mana khumwinjisie mumulilo. Nawo ni habundu ambii muno wokhukaluka."},{"id":116,"translation":"Toto Nyasaye shaleshelanga eshionono shiokhumutsokaasia (okhumusanga) ninaye nende shiosishiosi tawe, halali aleshelanga kali hasi wa elo, khu ulia owayenya. Ne utsokaasia Nyasaye, toto oyo aba akorere obukori obwa hale muno."},{"id":117,"translation":"Shibalaamanga shiosishiosi tawe nibekhola okhulaama Nyasaye, halali eminyasaye chieshikhasi. Ne shibalaamanga halali shetani omukhayi."},{"id":118,"translation":"Nyasaye yamutsuba, mana naye (shetani) naboola mbu, “Toto esie nditsa okhubukula omukanda mubandu bo babe ebuleka wanje."},{"id":119,"translation":"Ne toto nditsa okhubakosia, nende okhubasubisia, nende okhubalomesia shingala ndenya, mana betsa okhuteta amarwi ketsisolo, ne nditsa okhubalomesia bakalukhanie obulonji bwa Nyasaye.\" Ne ukhola Shetani okhuba omulindi wuwe owulali Nyasaye tawe, awo aba asishile (atibile) okhusikha khwa habulafu."},{"id":120,"translation":"(Shetani) abalakanga mana nabasubisia, ne shasubisinja liosiliosi tawe halali obubeyi."},{"id":121,"translation":"Abo limenyo liabu nimumulilo kwa Jahanamu, ne shibalinyoola wabeelushila okhurulamwo tawe."},{"id":122,"translation":"Ne balia abasuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi, khwitsa okhubenjisia mumikunda chomwikulu, echiburangamwo emialo, ne balikhalamwo tsinyanga tsiosi. Eyo niyo indache ya Nyasaye yobwatoto. Ne ni wina wokhubola obwatoto muno okhushila Nyasaye?"},{"id":123,"translation":"Okhwinjila mwikulu shikhuli khulwa okhwikomba khwenyu butswa, nohomba okhwikomba khwa balia bahebwa Eshitabu tawe. Ukhola amabii, alirungwa khuko, ne shalinyoola omulindi nohomba omukhoonyi owulali Nyasaye tawe."},{"id":124,"translation":"Ne ulia ukhola amalayi, omusatsa nohomba omukhasi, naye nali Omusuubili, abo balinjila mumukunda kwomwikulu, ne shibalikholelwakho obubii tawe kata shinga akhatikho khabetsanga khulufwa lwa itende."},{"id":125,"translation":"Ne ni wina omulayi muno mudini okhushila ulia ulekhulila Nyasaye obweni bubwe, naye nali owamalayi, ne aloondanga emilukha chia Ibrahim, owali omusalamu owatoto. Ne Nyasaye yakhola Ibrahim okhuba omulina wuwe."},{"id":126,"translation":"Ne biosi ni bia Nyasaye bili mwikulu nende mushialo. Ne Nyasaye niye owaterera ebindu bioosi pe."},{"id":127,"translation":"Ne bakhurebanga okhulondokhana nende amakhuwa kabakhasi. Boola mbu, “Nyasaye yetsa okhubaboolela bulaano buri, nende kamusomelungwa mushitabu aka abana abafwilwa, nende abakhasi bamwalahelesinjia ebia balachilwa tawe, ne mwikombanga okhubateshia, nende balia abateshele mubana. Ne mbu mukholele abana abafwilwa obwatoto.” Ne kamukhola mumalayi, Nyasaye akamanyile muno."},{"id":128,"translation":"Ne Omukhasi naria okhusukunwa, nohomba omusatsa wuwe okhukhaya okhumubukulamwo oluchendo, awo shinobubii abene okhukasia omulembe hakari wabu tawe, ne omulembe nomulayi. Ne emioyo chialonjelwamwo obwimani. Ne nimukhola amalayi mana mwaria Nyasaye, awo toto Nyasaye amanyile muno koosi kamukholanga."},{"id":129,"translation":"Ne shimunyala okhukhola obuleng’aafu khubakhasi kata mukhole murie tawe. Kho mulayeshela ebuleka ndala tawe, mwalekha owundi oyo owamulachama tawe shinga ulia wachikhwe niyeleela. Ne nimukasia omulembe mana mwaria Nyasaye, toto Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Owetsimbabaasi po."},{"id":130,"translation":"Ne nibakabukhana, Nyasaye yetsa okhubahelesia buli shiamulala okhurula khumikabo chichie iminji. Ne Nyasaye ni Omuyinda, Owamachesi muno."},{"id":131,"translation":"Ne ni bia Nyasaye bioosi ebili mwikulu nende mushialo. Ne toto khwachelela balia abahebwa Eshitabu imbeli wenyu, nende enywe mbu: \"Rie Nyasaye.\" Ne nimukhaya, manye mbu toto ni bia Nyasaye bioosi bili mwikulu nende mushialo. Ne Nyasaye ni Owinyala, Owitsomibungwa muno."},{"id":132,"translation":"Ne ni bia Nyasaye ebili mwikulu nende khushialo. Ne Nyasaye ayela okhuba Omulindi wabuli eshindu."},{"id":133,"translation":"Niyenya, nabarusiao enywe abandu, ne arera abandu bandi (abayiakha). Ne Nyasaye ni Omunyali muno wa ako."},{"id":134,"translation":"Ulia wenya omurungo kwa khushialo, ewa Nyasaye niwa kuli omurungo kwa khushialo nende mwikulu. Ne Nyasaye ni wokhuwulila po, nende wokhulola muno."},{"id":135,"translation":"Enywe abasuubila, be abokhwemelela obwatoto, abarusia obuloli shichila Nyasaye, kata nikali mbu nikhwinywe abeene nohomba khubebusi benyu, nohomba abekho benyu. Ne naali omuyinda nohomba omumanani, Nyasaye niye ukhoyeshela muno hakari wabu, kho mulaloonda obwikombi mwalekha okhukhola obuleng’aafu tawe. Ne nimukorombania obuloli nohomba mwakhaya okhurusia obuloli, Nyasaye amanyile muno koosi kamukholanga."},{"id":136,"translation":"Enywe abasuubila, suubile khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe nende Eshitabu shiayeshelia Omurumwa wuwe, nende Eshitabu shiayeshia inyuma awo. Ne ulia ukhaya Nyasaye, nende Abamalaika bebe, nende ebitabu bibie, nende Abarumwa bebe nende inyanga ya Indukho, toto aba yamala okhukora okhukora khwa ehale."},{"id":137,"translation":"Toto balia basuubila mana nibakhaya, mana nibasuubila mana nibakhaya, mana nibameta obukhayi, Nyasaye shiyali wokhubaleshela tawe, nohomba wokhubalunjisia injila tawe."},{"id":138,"translation":"Yusilia liikhuwa abeshikhabili mbu toto bali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":139,"translation":"Balia abakholanga abakhayi okhuba abetsa babu ba mbusia ngonia, ne balekha Abasuubili. Koo, benyanga mbu banyoole oluyali khubo? Ne toto, oluyali lwoosi nilwa Nyasaye."},{"id":140,"translation":"Naye yamala okhubeshilia mushitabu shino mbu nimuwulila tsinyali tsia Nyasaye nitsilobwa mana nitsikholelwa omubayo, mulekhala ninabo tawe okhula bachake imbakha yiindi. Nimwikhala ninabo mulaba shinga bo. Toto Nyasaye alikhung’aasia abeshikhabili nende abakhayi boosi halala mumulilo kwa Jahannam."},{"id":141,"translation":"Balia abalindanga mbu munyoole amasila. Mana nimunyoola obushili burulanga wa Nyasaye, nibaboola mbu, “Shikhwabeele ninanyu?” Ne abakhayi nibashilile, bababoolela mbu, “Shikhwali halala ninanyu nikhubakhonyanga okhubekalila okhurulana nende Abasuubili?” Nyasaye alikhalaka eshina hakari wenyu inyanga ya Indukho. Ne Nyasaye shiyakhahelesia abakhayi injila yokhushila Abasuubili tawe."},{"id":142,"translation":"Toto abeshikhabili bakaatinjia Nyasaye, ne khane bekatinjia abeene. Ne nibeema okhwenya okhulaama, bema nibatofule, belolosinjia khubandu. Ne shibetsulilanga Nyasaye tawe, halali hatiti."},{"id":143,"translation":"Babeyabeyanga eyi khubasuubili nende eyi khubakhayi. Shibali eyi nohomba eyi tawe. Ne owa Nyasaye akosia, shiwakhamunyoolela injila tawe."},{"id":144,"translation":"Enywe abasuubila, mulakhola abakhayi okhuba abalina benyu okhushila abasuubili tawe. Mwenyanga okhukhola Nyasaye abe nende eshifune shia habulafu khwinywe (mbu muli Abandu ababii)?"},{"id":145,"translation":"Toto abeshikhabili baliba mutsingasi tsia hasi muno mumulilo. Ne shoolibanyoolela wokhubahabina tawe."},{"id":146,"translation":"Halali balia abasaba eshileshelo mana nibekaasia mana nibatilana muno nende Nyasaye, mana nibatswenula idini yabu shichila Nyasaye. Abo baliba halala nende Abasuubili. Ne Nyasaye alihelesia Abasuubili omurungo omukhongo."},{"id":147,"translation":"Nyasaye shalabahelesia eshinyasio tawe nimukhupa orio mana musuubile. Ne Nyasaye niye ufuchililanga orio, ne niye omumanyi muno."},{"id":148,"translation":"Nyasaye shiyachama (omundu) okhurusia amakhuwa kokhuboola obubii (khubandu) tawe, halali khu ulia ukholelwe obubii. Ne Nyasaye niye omuwulili po, omumanyi muno."},{"id":149,"translation":"Nimulolosia amalayi nohomba nimukafisa, nohomba nimuleshela obubii (bwamukholelwe), toto Nyasaye nomulesheli muno, Omunyali muno."},{"id":150,"translation":"Toto balia bakhayanga Nyasaye nende Abarumwa bebe, ne benyanga okhwawukhasia hakari wa Nyasaye nende Abarumwa bebe. Ne baboolanga mbu, \"Khusuubile mubandi ne khukhaye abandi.\" Ne benyanga okhuloonda injila ya hakari awo (shini yeshisilamu nohomba shini yeshikhayi tawe)."},{"id":151,"translation":"Abo nibo Abakhayi batoto. Ne khwarecheshela abakhayi eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":152,"translation":"Ne balia basuubila Nyasaye nende Abarumwa bebe, mana nibalaawukhania yesiyesi mubo tawe, abo khulibahelesia omurungo kwabu. Ne Nyasaye ni Omulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":153,"translation":"Abandu bahebwa Eshitabu (Abayahudi nende Abakiristo) benyanga mbu obeeshelie Eshitabu okhurula mwikulu. Ne toto benya khu Musa amakhongo kashila kano. Olwababoola mbu, “Khulolosie Nyasaye mang’alang’ala” mana likulu nilibopa khububii bwabu. Mana nibakhola eshimosi (okhuba Nyasaye wabu) ebifune biefu biatoto nibimalile okhuboolela, mana nikhubaleshela ako. Ne nikhuhelesia Musa ebifune bili habulafu."},{"id":154,"translation":"Ne nikhubachingulila olukulu hekulu wabu, khulwa okhukhola indakano ninabo (eyokhuloonda Itaurati), mana nikhubaboolela mbu, “Injile mumuliango muno (okwa Shamu) nimwiname.” Ne khandi nikhubaboolela mbu, “Mularuma olwakho lwa (okhukhaya okhuwa oluyali) inyanga ya Isabato (Jumamosi) tawe.\" Ne nikhubukula khubo indakano isiro muno."},{"id":155,"translation":"Ne (khwabahelesia eshinyasio) khulwa okhufunaka khwabu indakano nende okhukhaya khwabu ebimanyisio bia Nyasaye, nende okhwira khwabu Abarumwa khunjila ilali yatoto tawe, nende okhuboola khwabu mbu, “Emioyo chiefu chiekalwa.” Ne shichekalwa tawe, halali Nyasaye yachiupakhwo eshimanyisio khulwa obukhayi bwabu. Kho shibasuubilanga tawe, halali hatiti butswa."},{"id":156,"translation":"Ne khulwa obukhayi bwabu nende okhuchishila khwabu Mariam obubeyi obukhongo muno."},{"id":157,"translation":"Ne khulwa okhuboola khwabu mbu, “Efwe khwera omubakhwa Isa Omwana wa Mariam, Omurumwa wa Nyasaye.” Ne shibamwira tawe nohomba shibamubamba tawe halali bakalukhanilibwa (omundu wundi bapara mbu niye Isa). Ne toto balia bakabukhana mumakhuwa kano bali mubukanakani. Ne babula obwatoto khulikhuwa elo, halali baloondanga butswa okhuparirisia. Ne toto shibamwira tawe."},{"id":158,"translation":"Halali Nyasaye yamuninia ewuwe. Ne Nyasaye ni wa amaani, Owamachesi muno."},{"id":159,"translation":"Ne abulao yesiyesi mubandu bahebwa Eshitabu (Abayahudi nende Abakiristo) halali toto basuubilanga Omurumwa Isa, lifwa nilishili okhuulila mulala wabu. (Ne bilibula obukhala okhusuubila ebise ebo). Naye Isa aliba inyanga ya Indukho urusia obuloli khubo."},{"id":160,"translation":"Kho khulwa okhukhola obubii khwa Abayahudi, khwabakania ebindu ebilayi ebia bali nibachamilwa, nende khulwa okhwikalila khwabu okhunji (abandu) ehale nende injila ya Nyasaye."},{"id":161,"translation":"Nende khulwa okhulia khwabu riba, ne bakanibwa okhuyilia. Nende okhulia khwabu emiandu chiabandu munjila imbii. Ne khwarecheshela abakhayi mubo eshinyasio eshilulu."},{"id":162,"translation":"Halali balia abali nende obumanyi obusiro mubo, nende Abasuubili, basuubilaanga akaweshilibwa nende akeshibwa imbeli wuwo, nende balia balaamanga khatsotso iswala, nende abahaananga eshihanwa shia Izaka, nende basuubilanga Nyasaye nende inyanga ya Indukho. Abo khulibahelesia omurungo omukhongo."},{"id":163,"translation":"Toto efwe khwakhurerera obufimbuli shingala khweshilia Nuhu nende Abarumwa bandi abamulondakhwo. Ne khwafimbulila Ibrahim, nende Ismail, nende Ishaq, nende Yaqub nende olwibulo lulwe. Nende Isa, nende Ayub, nende Yunus, nende Haruni, nende Suleiman, naye Dawud nikhumuhelesia Izaburi."},{"id":164,"translation":"Nende Abarumwa abakhwakhukanila amakhuwa kabu khale, nende Abarumwa bakhulakhukanila amakhuwa kabu tawe. Ne Nyasaye nalomaloma nende Musa malomaloma."},{"id":165,"translation":"Abarumwa abareeranga amakhuwa koomwikhoyo, nende bekanyilisinjia, kho abandu bakhaye okhuba nende eshifune olunyuma lwa okhwitsa khwa Abarumwa. Ne Nyasaye ni Owamani, Owamachesi muno."},{"id":166,"translation":"Halali Nyasaye nomuloli khukayakhwishilia. Yakeeshia khubumanyi bubwe, ne Abamalaika boosi nabaloli. Ne Nyasaye ayela po okhuba omuloli."},{"id":167,"translation":"Toto balia abakhayanga, mana nibekalila abandu injila ya Nyasaye, toto bamala okhukora obukori obwa ehale."},{"id":168,"translation":"Toto balia abakhaya mana nibakhola obubii, Nyasaye shiyali ubaleshela nohomba ubalunjisia khunjila tawe."},{"id":169,"translation":"Halali injila yomumulilo kwa Jahannam, omo balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Ne ako ni amangu po khu Nyasaye."},{"id":170,"translation":"Enywe Abandu, toto Omurumwa yamala okhubetsela khubwatoto okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Kho suubile, bulaba obulayi khwinywe. Ne nimukhaya, ne toto nibia Nyasaye ebili mwikulu nende mushialo. Ne Nyasaye nomumanyi po, Owamachesi muno."},{"id":171,"translation":"Enywe Abandu ba Eshitabu, mulaburirisia eshichelo mudini yenyu tawe, ne mulaboola khu Nyasaye halali kobwatoto. Omubakhwa Isa Omwana wa Mariam ni Omurumwa wa Nyasaye, ne ni (eshilonje shialongwa khu) likhuwa lilie eliayayilila Mariam, ne ni omwoyo okhurula khuye. Kho suubile Nyasaye nende Abarumwa bebe. Ne mulaboola bataru tawe, leshe okhusuubila murio, bulaba obulayi khwinywe. Toto Nyasaye ni nyasaye mulala yenyene butswa. Obutswenufu nobubwe okhuba nomwana! Ni ebibie bioosi bili mwikulu nende khushialo. Ne Nyasaye ni Omulindi uyela."},{"id":172,"translation":"Isa (Omubakhwa) shalilola obuteshele mumwoyo okhuba Omusumba wa Nyasaye tawe, nohomba Abamalaika abasitibwa ahambi (nende Nyasaye) tawe. Ne balia abalilola obuteshele mumwoyo okhuba abasumba ba Nyasaye, mana bakhole obufuuru, alibakhung’aasia boosi ewuwe."},{"id":173,"translation":"Kho balia Abasuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi, yetsa okhubahelesia omurungo kwabu, ne alibametela emikabo chichie. Ne balia balola obuteshele mana nibakhola obufuru, alibahelesia eshinyasio shiwumisinjia. Ne shibaliinyoolela omulina nohomba omukhonyi yesiyesi tawe ehale nende Nyasaye."},{"id":174,"translation":"Enywe abandu, ebifune toto biboolele okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, ne khwabeshilia obulafu bulolekha."},{"id":175,"translation":"Kho balia Abasuubila Nyasaye mana nibatilana ninaye obulayi, abo alibenjisia mutsimbabaasi tsitsie nende emikabo. Ne alibalunjisia okhutsia ewuwe injila ingololofu."},{"id":176,"translation":"Ne bakhureebanga, boola mbu, “Nyasaye abebaalilaanga amakhuwa ka Al-Kalala (omundu ufwa nabula omwana nohomba omwibusi). Kho, omundu nafwa ne abula omwana nohomba omwibusi, ni kali mbu ali nende omukhana wabu, awo omukhana oyo alanyoola inusu yomwandu kwa aleshele. Ne omundu oyo alachelama omwandu kwa omukhana wabu, nikali mbu omukhana wabu oyo abula omwana. Ne nibali abakhana babili, betsa okhunyoola tsitsulutsi tsibili mumwandu kwa aleshele. Ne nibali abana babu abeshisatsa nende abeshikhasi, awo omusatsa alanyoola emikabo chiabakhasi babili. Nyasaye abenosilinjia khomulakora tawe. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno wa buli eshindu."}]},{"id":5,"verses":[{"id":1,"translation":"Enywe Abasuubila, khole shinga mwalakana. Musubulwa okhulia tsisolo tsiebilenje bine halali tsilia etsia musomelungwa (tsiamwakanibwa). Ne shimuchamilwa okhuyima nimuli mu Hija tawe. Toto Nyasaye abusinjia eshina shinga yenya."},{"id":2,"translation":"Enywe Abasuubila, mulafunaka oluyali lwe ebimanyisio bie idini ya Nyasaye tawe, nohomba omwesi kwoluyali tawe, nohomba oluyali lwetsisolo tsiyilungwa Makka okhusinzwa, nohomba ebie tsisolo etso tsirebungwakho bio khwechesia mbu tsitsia Makka, nohomba oluyali lwa balia basuubilanga okhutsia khunzu yoluyali, okhukoonya tsimbabaasi tsia Nyasaye wabu Omulesi nende obuchami bubwe. Ne nimwakharula mu Hija yenyu, yime (nimwenya). Ne okhusila abandu shichila babekalila okhuula khumusikiti kwa oluyali, khulabakhola okhuba abafuru tawe. Ne khoonyane mubulayi nende okhuria Nyasaye, ne mulakhoonyana mutsimbi nende mubusuku tawe. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye ni omululu weshinyasio."},{"id":3,"translation":"Mwakanibwa okhulia isolo ifwile, nende amatsayi, nende inyama yeyimbitsi, nende shisinzilwe shilali okhubeela Nyasaye tawe, nende shifwile khulwokhwimika, nende shifwile khulwa okhupwa, nende shifwile khulwa okhukwa, nende shifwile khulwa okhufumurwa olwika, nende shie isolo yindi ilile shiafwa, halali nimunyoola okhushisinza nishishili okhufwa. Ne khandi mukanibwa okhulia eshisinzilwe khulwa okhukholela amasanamu emilukha. Ne ni amakayo khwinywe okhwenya okhumanya akefisile, khunjila yobufumu. Etso tsioosi nitsimbii. Olwalelo, abakhayi bafwile omwoyo mudini yenyu, kho mulabarie tawe, halali rie Esie. Olwalelo, emalile okhubakasilia idini yenyu obulayi muno, nende okhubetsusilia emikabo chianje, ne abachamile obusalamu okhuba idini yenyu. Ne ulia unichilisibwa (nende inzala) obulali okhwenya amabii tawe, (mana yalia ebiakanibwa bino) abula obubii tawe. Toto Nyasaye ni omunji wokhuleshela, omunji wetsimbabaasi."},{"id":4,"translation":"Bakhurebanga mbu ni shina shia bafuchililwa. Boola mbu, \"Mwachamilwa ebilayi bioosi, nende bilia biyimilwe nende tsisolo nende amayoni ebiamwechesia okhuyima. Mubiechesie aka Nyasaye yabechesia. Kho, lie eshia tsibatilile ne mubisomele elira lia Nyasaye. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omwangu wokhubala."},{"id":5,"translation":"Olwalelo, mufuchililwa ebilayi bioosi. Ne ebiakhulia bia balia bahebwa Eshitabu bifuchililwa khwinywe; ne ebilibwa bienyu bifuchililwa khubo. Ne mufuchililwa okhuteshia abakhasi abalayi mubasuubili nende abakhasi abalayi mubalia abahebwa Eshitabu, nimwakhabahelesia omurungo kwabu, mwaboya ninabo nikka, obulakhola ninabo obwilasi nohomba okhubabikha sa tawe. Ne ulia uloba okhusuubila, toto oyo ebikhole bibie biamala okhubiya; naye mwikulu aliba mubandu abasikha."},{"id":6,"translation":"Enywe abasuubila, ni mwema khulwokhulaama iswala, wosie obweni bwenyu nende emikhono chienyu okhula mutsikhumbo, ne bakhe emirwe chienyu, ne wosie ebilenje bienyu okhula mutsikhong’oosi. Ne nimuli nende Janaba, mwisinje. Ne nimuli abalwale nohomba nimuli khuluchendo, nohomba mulala wenyu narula muchoo, nohomba nimwinjilaane nabakhasi mana mwakhaywa okhunyoola amaatsi, awo subilile okhwikhoonyela liloba lilafu. Bakhe obweni bwenyu nende emikhono chienyu. Nyasaye shiyachama okhubara mubunyakhani tawe, halali yenyanga okhubatswenula nende okhubahelesia emikabo chichie mubwitsufu, kho munyoole okhupa orio."},{"id":7,"translation":"Ne yitsulile emikabo chia Nyasaye khwinywe, nende indakano yiye yayalakana ninanyu. Olwa mwaboola mbu, “Khuwulile mana khuloondele.” Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye yamanya muno akali mubilifu."},{"id":8,"translation":"Enywe abasuubila, betsenje abemeleli bobwatoto khulwa Nyasaye, murusinjie obuloli buling’anile. Ne okhusilana nende abandu khulabakhola mwakhaya okhubakholela obuleng’aafu tawe. Khole obuleng’aafu. Okhukhola endio khusitinjia omundu hambi muno nende okhuria Nyasaye. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye ali nende obumanyi muno khu koosi kamukholanga."},{"id":9,"translation":"Nyasaye yalaka balia abasuubila mana nibakhola amalayi mbu balinyoola obulesheli nende omurungo omukhongo."},{"id":10,"translation":"Ne balia bakhaya mana nibayingasia ebimanyisio biefu, abo nibo abandu bomumulilo."},{"id":11,"translation":"Enywe abasuubila, yitsulile emikabo chia Nyasaye khwinywe, olwa Abandu basuubila muno okhuboosiakhwo emikhono chiabu, mana niyekalila emikhono chiabu echo okhuboolakhwo. Ne rie Nyasaye. Ne abasuubili besiche Nyasaye butswa."},{"id":12,"translation":"Ne toto Nyasaye yabukula indache ya Abana ba Israili (abayahudi) ne nikhwemesia mubo abemilisi ekhumi nende babili. Mana Nyasaye naboola mbu, “Toto esie endi halala ninanyu, nimulaama esie mana murusie eshihanwa shia Izaka, mana musuubile Abarumwa banje nende okhubakhoonya, mana muhelesie Nyasaye likofi lilayi, toto ndalabaleshela amabii kenyu ne nditsa okhubenjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo. Kho, ulia ulakhaya mwinywe nikhumalile okhukhola indakano ino, toto alaba akorere injila eya habwene.”"},{"id":13,"translation":"Mana khulwa okhufunaka indache khwabu, khwabatsuba, mana nikhukhola emioyo chiabu okhuba emiumu (echilawulilanga amalayi tawe). Bakalukhaninjia amakhuwa okhurula habundu wako, ne bebilila ebuleka mukalia akabetsulisibwa ninako. Ne olatsililila okhunyoola mubo amakhuwa kobukalakala, halali batitisa mubo. Kho baleshele, ne olekhane ninabo. Toto Nyasaye yachama abakholanga amalayi."},{"id":14,"translation":"Nende balia baboola mbu, “Efwe khuli abanaswara (abakiristo).” Khwabuluka indakano yabu, halali nibebilila ebuleka khu kalia akabetsulisibwa ninako, mana nikhura hakari wabu obusuku nende okhusilana muno okhula inyanga ya Indukho. Ne Nyasaye alibaboolela akabakholanga."},{"id":15,"translation":"Enywe Abandu beshitabu, Omurumwa wefu yamala okhubetsela, owubebaalilanga amanji mukalia akeshitabu akamwali nimwafisa, ne abaleshela amanji. Toto bumalile okhubeetsela obulafu okhurula khu Nyasaye, nende Eshitabu shinoosinjia habulafu."},{"id":16,"translation":"Nyasaye alunjisinjia khushio balia baloondanga obuchami bubwe khutsinjila tsiomulembe, ne abarusinjia mufiilima okhubayila mubulafu khubunyali bubwe, ne abalunjisia okhutsia khunjila ingololofu."},{"id":17,"translation":"Toto bamala okhukhaya balia baboola mbu, “Toto Nyasaye ni omubashe Isa Omwana wa Mariam.” Boola mbu, “Ni wina ulinyala shiosishiosi imbeli wa Nyasaye niyenya okhusishia Omubashe Omwana wa Mariam, nende nyinamwana, nende bioosi bili khushialo?” Ne obwami bwomwikulu nende khushialo nende ebili hakari wabio, nibwa Nyasaye, aloonganga shiayenya. Ne Nyasaye ni omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":18,"translation":"Ne Abayahudi nende Abakiristo baboola mbu, “Efwe khuli abana ba Nyasaye nende abahelwa bebe.” Boola mbu, “Ne shichila shina abahelesinjia eshinyasio khulwetsimbii tsienyu?” Halali, enywe mulisa abandu mubayaloonga; aleshelanga owayenya, ne ahelesinjia eshinyasio wayenya. Ne ni bwa Nyasaye obwami bwomwikulu nende khushialo nende bili hakari wabio. Ne ewuwe butswa niwokhukalukha."},{"id":19,"translation":"Enywe Abandu beshitabu, toto Omurumwa wefu yamala okhubeetsela, abeenosilie ebise bia abarumwa bandi bawumao; mulakhetsa mwaboola mbu, “Omwikanyilisi nohomba owureranga akomwikhoyo shiyakhwitsila tawe.” Toto yabetsela owureranga akomwikhoyo nende omwikanyilisi. Ne Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":20,"translation":"Ne olwa Musa yaboolela Abandu bebe mbu, “Enywe abandu banje, yitsulile emikabo chia Nyasaye khwinywe, olwa yakhola Abarumwa mwinywe, ne nabakhola enywe okhuba abaami, mana nabahelesia akayalahelesiakhwo yesiyesi mubiloonje bioosi tawe."},{"id":21,"translation":"Enywe abandu banje, injile mumukunda kwoluyali okwa Nyasaye yabalachila, ne mulakalukha inyuma tawe; mwakalukhana okhuba abokhusikha.\""},{"id":22,"translation":"Baboola mbu, “Ewe Musa, toto eyo abandu baliyo abamakhakha. Ne efwe shikhulenjilayo tawe okhuula baruleyo. Nibarulayo, toto efwe khulenjilayo.\""},{"id":23,"translation":"Abandu babili mubalia abaria emikabo chia Nyasaye khubo baboola mbu, “Benjilile mumuliango kuno, nimumala okhubenjilila, awo toto enywe mulabashila. Ne mwisike Nyasaye, toto nimuli Abasuubili.”"},{"id":24,"translation":"Baboola mbu, “Ewe Musa, efwe butswa shikhulenjilamwo nibashilimwo tawe. Kho tsia ewe nende Nyasaye wuwo Omulesi mukhupane, efwe khuli hano khwikhaale.”"},{"id":25,"translation":"Musa naboola mbu, “Nyasaye wanje Omulesi, toto esie embula obunyali halali khwisie omwene nende khumusiani wefu. Kho kabukhasia hakari wefu nende Abandu ababii bano.\""},{"id":26,"translation":"Nyasaye naboola mbu, “Mana toto bekalilwe omukunda oko khulwa emika amakhumi kane. Balayiyayiya eno nende eyi khushialo. Kho olabeelela shichila abandu abamabii tawe.”"},{"id":27,"translation":"Ne basoomele amakhuwa aka Abaana babili ba Adam khubwatoto. Olwa bahinia eshihanwa, nishifuchililwa shia mulala wabu, ne shiowundi nishilafuchililwa tawe. Naboola mbu, “Toto nditsa okhukhwira.” Namukalusia mbu, “Toto Nyasaye afuchililanga okhurula khubamuritsanga bonyene."},{"id":28,"translation":"Niwitsa okhundakhwo omukhonokwo mbu unzira, esie shindalakhurakhwo omukhono kwanje okhukhwira tawe. Esie toto eritsanga Nyasaye, Omulesi webindu biosi."},{"id":29,"translation":"Toto esie ndenya ochinge tsimbi tsianje nende tsimbi tsitsio; ne khulwa ako obe mubandu bomumulilo. Ne oko niko omurungo kwa abandu abamabii.”"},{"id":30,"translation":"Mana omwoyo kukwe nikumuyila okhwira omusiani wabu, mana namwira, mana naba mubandu bokhusikha."},{"id":31,"translation":"Awo Nyasaye narera likhokho, nilichaka okhukwota mwiloba kholimwechesie shinga ayabila omulambo kwomusiani wabu. Naboola mbu, “Abayie! Ekhayilwe okhuba shinga likhokho lino, ndayabila omulambo kwomusiani wefu.” Mana naba mubandu bokhwiyitsulisia."},{"id":32,"translation":"Eshichila ako, nikhuhandichila Abana ba Israili mbu, “Ulia ulera omundu eshikhaya bustwa omundu oyo nalerere omundu tawe, nohomba okhukhola obutobela khushialo, alaba shinga wirire abandu boosi. Ne ulia uwonokosia omundu, ali shinga uwonokosiye obandu boosi.\" Ne toto Abarumwa befu babeetsela nende ebifune bili habulafu. Mana abanji mubo olunyuma lwa ako nibaba abeyisasia."},{"id":33,"translation":"Toto omurungo kwa balia bakhupananga nende Nyasaye nende Omurumwa wuwe, nende okhukhola obwononia khushialo; ni okhwirwa, nohomba okhubambwa, nohomba okhutetwa emikhono chiabu nende ebilenje buchikha, nohomba balondwe mushialo esho. Esho neshifimbwa murwe shiabu khushialo, ne mwikulu balinyoola eshinyasio eshikhongo."},{"id":34,"translation":"Halali balia abasaba eshileshelo nimushili okhubatila. Ne manye mbu Nyasaye ni wobulesheli po, wetsimbabaasi muno."},{"id":35,"translation":"Enywe abasuubila, rie Nyasaye ne konye injila yokhumuulilakhwo. Ne lwane shichila Injila yiyie khomunyoole okhubura."},{"id":36,"translation":"Toto balia bakhaya, babetsanga nende bili mushialo bioosi nende ebindi shinga birio, kho babirusie, kho bakhaya okhunyoola eshinyasio inyanga ya Indukho, shibakhachamilwe tawe. Ne balinyoola eshinyasio shitsuninjia."},{"id":37,"translation":"Balienya okhurula mumulilo, halali shibalirulamwo tawe, ne baliba neshinyasio shia tsinyanga tsioosi."},{"id":38,"translation":"Ne omwifi omusatsa nende omwifi omukhasi, tete emikhono chiabu; oko kube omurungo kwa kalia kabakhola. Esho nisho eshinyasio shirula khu Nyasaye. Ne Nyasaye ni Owamani, Owamachesi muno."},{"id":39,"translation":"Halali, ulia usaba eshileshelo namalile okhwonoona mana nakaasa, toto Nyasaye alamuleshela. Toto Nyasaye ni Omulesheli po, Owetsimbambaasi muno."},{"id":40,"translation":"Koo, shomanyile mbu toto Nyasaye ali nende obwaami bwomwikulu nende khushialo tawe; ahelesinjia eshinyasio owayenya, ne aleshelanga owayenya? Ne Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":41,"translation":"Ewe Omurumwa, balakhubelesia balia belushilanga obukhayi, mubalia baboolanga nende eminwa chiabu mbu, “Khusuubile,” ne emioyo chiabu nichishili okhusuubila. Nende mubayahudi betsanga okhuwulilisia po akoboola, khobaboole obubeyi, abetsanga okhukhuwulilisia po khulwa okhuusilia abandu bandi balanyala okhukhuulila tawe. Bakalukhaninjia amakhuwa okhurula habundu wako. Baboolanga mbu, “Nimuhebwa kano, mukatiile; ne nimulahebwa ko tawe, mwichunge.” Ne owa Nyasaye yenyela amatemo, shiwakhanyala okhumuwa shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe. Abo nibo ba Nyasaye alenya okhwosia emioyo chiabu tawe. Bali nende eshifibwa murwe khushialo, ne mwikulu baliba nende eshinyasio eshikhongo."},{"id":42,"translation":"Abawulilisinjia muno obubeyi, abalitsanga muno ebiakanibwa. Kho, nibakhwitsila, babusilie eshina hakari wabu nohomba olekhane ninabo. Ne nolekhana ninabo, bo shibalakhukhola shiosishiosi tawe. Ne nobabusilia eshina, babusilie khubuleng’aafu. Toto Nyasaye yachama abandu abaleng’aafu."},{"id":43,"translation":"Ne bakhukholanga barie ewe okhuba ubabusilia eshina, nabo bali nende Itaurati, ilimwo amalako ka Nyasaye. Mana bakalukhananga olunyuma lwa ako. Ne abo shibali bokhusuubila tawe."},{"id":44,"translation":"Toto khweshia Itaurati ilimwo obulunjifu nende obulafu. Eya bakhalachilanga Abayahudi eshina, Abarumwa abasuubila nende Abasirasoti, nende Abasomi; eshichila benyekha okhuliinda Eshitabu shia Nyasaye. Mana nibaba abaloli khu shio. Kho mularia Abandu tawe, halali rie esie. Ne mulakusia tsinyaali tsianje khubukusi obutiti tawe. Ne balia balabusinjia eshina okhwikhoonyela aka Nyasaye yeshia tawe, abo nibo abakhayi."},{"id":45,"translation":"Ne omo khwabahandichila mbu: omundu khu mundu, imoni khu imoni, eliulu khuliulu, eshirwi khushirwi, elino khulino, ne ulia uwumisia owashie akholelwe imoongo (kisasi). Ne ulia uleshela, shilaba eshihanwa khuye. Kho balia balabusinjia eshina khuka Nyasaye yeshia tawe, abo nibo ababii."},{"id":46,"translation":"Mana nikhubalondiakhwo Isa Omwana wa Mariam, okhutinyisia kalia kali imbeli wuwe, mu Taurati. Ne nikhumuhelesia Injili ilimwo obulunjifu nende obulafu, ifuchilisaninjia nende akaliwo mu Taurati, obulunjifu nende amachelo khubalia abaria Nyasaye."},{"id":47,"translation":"Ne Abandu ba Injili babusie eshina okhulondokhana nende ka Nyasaye yeshiamwo (mu Injili). Ne balia balabusiinjia eshina khuka Nyasaye yeshia tawe, abo nibo abarulanga mumalako."},{"id":48,"translation":"Ne khwakhwishilia Eshitabu khubwatoto, shifuchilisaninjia nende ebitabu biali imbeli washio, kho babusilie eshina khuka Nyasaye yeshia. Ne olaloonda obwikombi bwabu tawe, nolekha obwatoto bwakhwitsila. Ne buli mwinywe, khwabakholela amalako nende injila. Ne Nyasaye yenyanga, yakhabakholele okhuba omukanda mulala, halali kho abateme khu kalia akayabahelesia. Kho shilane khumalayi, ewa Nyasaye ni wamulikalukha mwesi. Ne alibaboolela akamwawukhanilangamwo."},{"id":49,"translation":"Ne babusilie eshina khuka Nyasaye yeshia, ne olaloonda obwikombi bwabu tawe. Ne obe meso nabo, balakhukalukhania khu kalia ka Nyasaye yakhwishilia tawe. Ne nibakhaya, manya mbu toto Nyasaye yenyanga okhuboosilia eshinyasio khulwa tsimbii tsiabu tsindi. Ne toto Abandu abanji ni bokhurula mumalako."},{"id":50,"translation":"Koo, benyanga okhubusilibwa eshina khweshiilima? Ne ni wina ubusinjia eshina obulayi muno okhushila Nyasaye, khubandu bali nende obusuubili bwatoto?"},{"id":51,"translation":"Enywe Abasuubili, mulakhola Abayahudi nende Abakristo okhuba abetsa ba mbusia ngonia tawe, abene khubene ni abetsa ba mbusia ngonia. Ne ubakhola okhuba abetsa ba mbusia ngonia, oyo aba ali halala ninabo. Toto Nyasaye shalunjisinjia Abandu ababii tawe."},{"id":52,"translation":"Ne olalola balia bali nende obulwale mumioyo chiabu babelushilanga nibaboola mbu, “Efwe khuritsanga okhunyoolwa nomubotokhano.” Ne Nyasaye yetsa okhurera obushili nohomba likhuwa okhurula ewuwe. Ne batong’e nende akabafisa mumioyo chiabu nibeyitsulisijia."},{"id":53,"translation":"Ne Abasuubili baliboola mbu, “Koo bano shinibo betsuba khulira lia Nyasaye, ebitsubo biabu ebiamani, mbu bo bali halala ninanyu?” Ebikhole biabu biabiyia mana nibaba mubandu abasikha."},{"id":54,"translation":"Enywe abasuubila, owulalekha mwinywe idini yiyie, ahambi ano Nyasaye alarera Abandu abayachama nabo bamuchama, abehotselefu khubasuubili, abamani muno khubakhayi, balwananga khunjila ya Nyasaye, ne shibaritsanga obutulani bwomutuli yesiyesi tawe. Echo ni emikabo chia Nyasaye, ahelesinjia owayenya. Ne Nyasaye ni Owefinji, Omumanyi muno."},{"id":55,"translation":"Toto omulina wenyu wa mbusia ngonia ni Nyasaye, nende Omurumwa wuwe, nende Abasuubila, abalamanga khatsotso iswala, abarusinjia eshihanwa shia Izaka nabo beenamanga nibarukuwa."},{"id":56,"translation":"Ne ulakhola obulina bwa mbusia ngonia nende Nyasaye, nende Omurumwa wuwe, nende balia Abasuubila tawe, toto omukanda kwa Nyasaye nikwo kulashila."},{"id":57,"translation":"Enywe abasuubila, mulakhola abalina ba mbusia ngonia balia abakholelanga eshicharo nende omubayo idini yenyu tawe, mubalia bahebwa Eshitabu imbeli wenyu nende Abakhayi. Ne rie Nyasaye nimuli mbu mwasuubila."},{"id":58,"translation":"Ne nimulanga khu swala, bakhola eshicharo nende omubayo. Endio nilwo okhuba mbu ni Abandu balekhonyelanga obwongo tawe."},{"id":59,"translation":"Boola mbu, “Enywe Abandu beshitabu, koo shimukhulolanga nende tsimbi mbu khulwokhuba khwasubila Nyasaye, nende kalia akakhweshilibwa, nende kalia akeshibwa khale, nende mbu abanji mwinywe muli ababii?\""},{"id":60,"translation":"Boola mbu, “Koo, ebaboolelekhwo ulia uli nende omurungo omubii muno imbeli wa Nyasaye? Ni balia aba Nyasaye yatsuba mana nabasinyishila, ne nakhola abandi mubo okhuba amashene nende tsimbitsi; mana nibalaama shetani. Abo nibo baliba nende habundu abii, ne nibo abakora muno ehale nende injila yatoto."},{"id":61,"translation":"Ne (abeshikhabili) nibabetsela nibaboola mbu, “Khwasuubila.” Halali benjire nende obukhayi bwabu, ne barulile ninabo. Ne Nyasaye amanyile muno koosi akabafisanga."},{"id":62,"translation":"Ne olalola abanji mubo belushilanga (okhukhola) tsimbii nende okhubura eshichelo, nende okhulia ebiakanwa. Toto ni amabii muno akabakholanga ako."},{"id":63,"translation":"Shichila shina abasomesia nende abasomi babu shibabakaninjiakhwo amakhuwa kabu ketsimbii, nende okhulia ebiakanwa tawe? Toto ni amabii muno akabakholanga ako."},{"id":64,"translation":"Ne Abayahudi baboola mbu, “Omukhono kwa Nyasaye kwefumba.” Emikhono chiabu nicho chiefumba. Ne batsubwa shichila akababoola ako. Halali emikhono chibili chia Nyasaye nemifumbule, ahaananga shingala yenya. Ne toto kalia akeshibwa khwiwe okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, kalametela abanji mubo obukori nende obukhayi. Ne khwabarereraho obusuku nende isila hakari wabu okhula inyanga yeyindukho. Buli nibahafia omulilo kweliyie, Nyasaye akusuminjia. Ne bakholanga eshinani okhukhola obwononi khushialo. Ne Nyasaye shiyachama Abandu abonooni tawe."},{"id":65,"translation":"Ne Abandu beshitabu basuubilanga mana baria Nyasaye, khwakhabaleshele tsimbii tsiabu, ne khwakhabenjisiye mumikunda chomwikulu chilimwo obwokholo."},{"id":66,"translation":"Ne toto bemiinjia Itaurati nende Injili, nende akeshibwa khubo okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi, bakhalile okhurula hekulu wabu nende hasi wamakulu kabu. Baliwo mubo batilanga injila indayi. Halali abanji mubo akabakholanga ni amabii muno."},{"id":67,"translation":"Ewe Omurumwa, yusia akaweshilibwa okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Ne nolakhola tawe, olaba oshili okhusia oburume bubwe. Ne Nyasaye alakhulinda okhurulana nende (Obusuku bwa) Abandu. Toto Nyasaye shalunjisinjia abandu abakhayi tawe."},{"id":68,"translation":"Boola mbu, “Enywe Abandu beshitabu, shimuli khushiosishiosi tawe okhuula mwemie Itaurati nende Injili obulayi, nende kalia akeshibwa khwinywe okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Ne toto kalia akeshibwa khwiwe okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, kalametela abanji mubo obukori nende obukhayi. Kho olabeelelela abandu abakhayi tawe."},{"id":69,"translation":"Toto balia basuubila, nende Abayahudi, nende masabii (abalaami betsing'ining'ini), nende Abakiristo, ulia mubo usuubila Nyasaye nende Inyanga yeyindukho mana nakhola ebikhole ebilayi, shibaliba nende oburi nohomba shibalibeelela tawe."},{"id":70,"translation":"Toto khwabukula indache ya Abana ba Israili, mana nikhubarumila Abarumwa. Buli shinga Omurumwa yabetselaanga nende akemioyo chiabu chilenya tawe, nibakhaya omukanda mubo ne nibeera omukanda kundi."},{"id":71,"translation":"Ne baparanga mbu amatemo shikalirulila tawe, mana nibawofula, nibeekala amarwi mana Nyasaye nabaleshela. Mana khandi nibawofula nibeekala amarwi abanji mubo. Ne Nyasaye alolanga muno akabakholanga."},{"id":72,"translation":"Toto bamala okhukhaya balia ababoola mbu, \"Toto Nyasaye ni Isa omubakhwa Omwana wa Mariam.\" Ne Omubakhwa yaboola mbu, \"Enywe Abana ba Israili, laame Nyasaye Omulesi wanje nende Omulesi wenyu. Toto ulia utsokaasia Nyasaye, Nyasaye yamala okhumwima omukunda kwomwikulu ne eshimenyo shiaye ni mumulilo, ne ababii shibalinyoola ubakhoonya tawe."},{"id":73,"translation":"Toto bamala okhukhaya balia baboola mbu, ‘‘Nyasaye ni mulala mubataru.’’ Ne abulao nyasaye halali nyasaye mulala. Ne nibalalekha akababoolanga ako tawe, toto abakhaya mubo balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":74,"translation":"Ne khulwa shina shibakhakalushile Nyasaye bamusaba obulesheli tawe? Ne Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Omunji wetsimbabaasi."},{"id":75,"translation":"Ne shiyali Omubakhwa Omwana wa Mariam halali Omurumwa butswa, bamala okhubura imbeli wuwe Abarumwa, ne mama wuwe ni owatoto. Balitsanga ebilibwa. Lola shingala khubeebalilanga tsinyaali, mana henga shingala bakalukhanibungwa (okhuloba obwatoto)."},{"id":76,"translation":"Boola mbu, “Mulamanga abalali Nyasaye, abalanyala okhubakholela liibi liosiliosi nohomba okhubakhoonya tawe?” Ne Nyasaye ni Omuwulili, Omumanyi muno."},{"id":77,"translation":"Boola mbu, “Enywe Abandu beshitabu, mulaburirisia eshichelo mudini yenyu nibulali obwatoto tawe. Ne mulaloonda obwikombi bwabandu balia bamala okhukora okhurula khale tawe; mana nibakosia abanji, ne nibakora okhurula khunjila eya toto.”"},{"id":78,"translation":"Batsubwa balia abakhaya mubana ba Israili, khululimi lwa Dawud nende lwa Isa Omwana wa Mariam. Endio nilwokhuba mbu baloba okhutila amalako, ne mbu barumanga eshichelo."},{"id":79,"translation":"Shibakananinjia amakhuwa amabii kabakholanga tawe. Ni amabii kafwana karie kabakholanga ako."},{"id":80,"translation":"Olalola abanji mubo (Abayahudi) bakholanga obwitsa bwa mbusia ngonia nende Abakhayi. Ni amabii muno aka emioyo chiabu chiabaranjilisilia, ne khulwa ako Nyasaye yabasinyishila, ne baliba mushinyasio tsinyanga tsioosi."},{"id":81,"translation":"Ne basuubilanga Nyasaye nende Omurumwa nende akeshibwa khuye, shibakhabakholele abo okhuba abetsa ba mbusia ngonia tawe. Habula abanji mubo ni bokhubura eshichelo."},{"id":82,"translation":"Olanyoola Abasuku abakhongo muno khubalia abasuubila ni Abayahudi nende abatsokaasi. Ne toto olanyoola balia bali ahambi muno nende abasuubila ni balia baboolanga mbu, “Efwe khuli abakiristo.” Endio nilwokhuba mbu; mubo, balimwo Abasomi nende abaria Nyasaye, ne mbu toto bo shibakholanga obufuru tawe."},{"id":83,"translation":"Ne nibawulila akeshibwa khumurumwa, olalola tsimoni tsiabu nitsipupuchilanga amasika, shichila obwatoto bwa bamanyile. Baboolanga mbu, “Nyasaye wefu omulesi; khusuubile, kho khuhandiche halala nende abaloli."},{"id":84,"translation":"Ne khuli khurie khulasuubila Nyasaye, nende akakhwitsila kobwatoto, ne khusuubilanga mbu Nyasaye wefu Omulesi alakhwinjisia (mwikulu) halala nende Abandu abalayi."},{"id":85,"translation":"Mana Nyasaye alibarunga khukalia akababoola, emikunda chomwikulu, echemialo chiburanga hasi wachio. Omo balikhalamwo tsinyanga tsioosi. Ne oko niko omurungo okwa balia bakholanga amalayi."},{"id":86,"translation":"Ne balia abakhaya mana nibayingasia tsinyaali tsiefu, abo nibo abandu bomumulilo."},{"id":87,"translation":"Enywe abasuubila, mulakania ebilayi ebia Nyasaye yabafuchilila tawe, ne mularuuma olwakho tawe. Toto Nyasaye shiyachama abandu barumanga olwakho tawe."},{"id":88,"translation":"Ne lie khubilia bia Nyasaye yabakabila, ebiafuchililwa, ebilayi. Ne rie Nyasaye owa enywe musuubilanga."},{"id":89,"translation":"Nyasaye shababukulilanga obubii khubitsubo bienyu biobusilu tawe, halali ababukulilanga obubii khubitsubo ebiamwetsuba nimwichomele obulayi. Kho, omurungo kwa eshitsubo esho, ni okhulisia abamanani ekhumi okhurula khubiakhulia bia mulisinjia abandu benyu, nohomba okhubafwala, nohomba okhulekhula omurumwa. Ne ulia ulanyoola ako tawe, afunge saumu tsinyanga tsitaru. Kuno niko omurungo kwebitsubo bienyu nimwitsuba. Ne linde ebitsubo bienyu obulayi. Endio nilwa Nyasaye abenoosilinjia tsinyaali tsitsie kho munyoole okhupa orio."},{"id":90,"translation":"Enywe abasuubila, toto obumesi, nende isimbi, nende okhulaama ulali Nyasaye, nende okhulinga khwobulakusi, ni eshifwolo mumilimo cha Shetani. Kho be ehale nende ako, kho munyoole okhubura."},{"id":91,"translation":"Toto Shetani yenyanga okhubarerera obusuku nende obusilani hakari wenyu shichila obumesi, nende isimbi. Ne yenyanga okhubekalila okhwitsulila Nyasaye nende okhulaama (iswala). Kho koo, enywe mwitsa okhukalekha?"},{"id":92,"translation":"Ne wulile Nyasaye ne wulile Omurumwa, ne be meso. Ne nimukhaya, manye mbu Omurumwa wefu akeke ni okhuusia bustwa oburumwa buli habulafu."},{"id":93,"translation":"Shinobubii khubalia abasuubila mana nibakhola amalayi, khubilia ebiabalia, nibaria Nyasaye nibasuubila mana nibakhola amalayi, mana khandi nibaria Nyasaye, mana khandi nibasuubila, mana nibaria Nyasaye mana nibakhola amalayi. Ne Nyasaye yayanza abakholi bamalayi."},{"id":94,"translation":"Enywe abasuubila, Nyasaye alabatema nende tsisolo tsindi tsiokhuyimwa, etsia emikhono chienyu nende amafumo kenyu kolangakhwo. Kho Nyasaye amanye mbu niwina owamuria kata nalamulolanga tawe. Kho ulia ularuma eshichelo olunyuma lwa (akamuboolelwa) kano, alanyoola eshinyasio shiokhuwumisia."},{"id":95,"translation":"Enywe abasuubila, muleera ebiyimwa nimuli muhija nohomba umra tawe. Ne ulia mwinywe ulafira naasubile, omurungokwe kulaba okhusinza shinga eshayera esho, mutsisolo tsirukungwa shingala balabusia abaleng’aafu babili mwinywe. Isolo eyo iyilwe khu Ka’aba (isinzwe mana ikabilwe abatakha). Nohomba, arusie omurungo kwokhulisia abamanani, nohomba afunge saumu iyela eshichero esho; kho apile obubii bwelikhuwa elo. Nyasaye yamala okhuleshela akabura. Halali ulakalushila, Nyasaye alamuwa eshinyasio. Ne Nyasaye niye owa amaani, owurunganga imongo."},{"id":96,"translation":"Ne mwafuchililwa ebiyimo biomunyanza, nende ebiakhulia biayo bibe omwikhoyo kwenyu, nende abali khuluchendo. Ne mukanibwa ebiyimo biokhulukongo ngala mulaba muhija nohomba mu-umra. Ne rie Nyasaye, ulia owa mulikhung’asibwa ewuwe."},{"id":97,"translation":"Nyasaye yakhola Al-Kaaba okhuba inzu yoluyali, kho ibe eshiemelelo khubulamu bwa abandu, nende emiesi echioluyali, nende okhuyila emiruko Makka (khulwa okhusinzwa), nende okhuchiboya ebiuma, ako koosi ni khulwa okhukasia obulamu bwa abandu. Endio kho mumanye mbu, toto Nyasaye yamanya kali mwikulu nende mushialo. Ne toto Nyasaye khubuli eshindu ni Omumanyi muno."},{"id":98,"translation":"Manye mbu toto Nyasaye ni Omululu weshinyasio, ne toto Nyasaye ni Omunji wobulesheli, owetsimbabaasi muno."},{"id":99,"translation":"Ne shikali khumurumwa tawe halali okhusia butswa. Ne Nyasaye amanyile kamuretsanga habulafu nende akamufisanga."},{"id":100,"translation":"Boola mbu, \"Shibili nashilala ebibii nende ebilayi tawe, kata obunji bwebibii nibukhuchamisia. Kho rie Nyasaye enywe abamachesi, khomunyoole okhubura."},{"id":101,"translation":"Enywe abasuubila, mulareeba amakhuwa aka nimuboolelwa, kalabasinyisia. Ne nimukareba Ikurani niyishiikhanga, mwitsa okhwinosilibwa. Nyasaye alesheele ako. Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Omwihotselefu muno."},{"id":102,"translation":"Abandu baliho abakareba imbeli wenyu, mana nibaba abokhukakhaya."},{"id":103,"translation":"Nyasaye shiyarakhowo amakanio kosikosi khu Bahira (ingamia itetungwa eshirwi niyibule abana barano, wokhumalilikha nali weshisatsa), nohomba Saiba (ingamia ihebungwa abanyasaye omundu nahonokoshe mumatinyu), nohomba Wasila (ingamia ihebungwa abanyasaye omundu niyebule omwana wa ambeli weshikhasi nende ulondakho weshikhasi) nohomba Hami (ni ingamia isatsa ilaninungwakho tawe, nikali mbu yilusiye omwana womwana wayio), halali abakhayi bachishilanga Nyasaye obubeyi. Ne abanji mubo shibekhonyelanga obwongo tawe."},{"id":104,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu, “Itse khukalia ka Nyasaye yeshia, nende wo Omurumwa wuwe,” nibaboola mbu, “Kakhuyela kalia aka khwanyoola nako bapapa befu.” Koo, kata nikali mbu basaabwe shibali bamanya shiosishiosi tawe, ne shibali balunjikha tawe (balabalonda butswa)?"},{"id":105,"translation":"Enywe abasuubila, mwiliinde abene, Abakori shibalabawumisia nimumalile okhulunjikha tawe. Ewa Nyasaye ni wamulikalukha mwesi, ne alibaboolela akamwakholanga."},{"id":106,"translation":"Enywe abasuubila, reo abaloli babili abaleng’afu mwinywe ebise biokhulaka (wasia), lifwa niliulila mulala wenyu; Nohomba abandi balali mwinywe tawe nimuli khuluchendo, mana amasila kelifwa nikaboolela. Mulabeekalila babili abo iswala niyakhawa, mana betsube khulira lia Nyasaye, nimuba nimuli nende inganakani (khu bulaame obo) mbu, “Shikhubukulekho shiosishiosi tawe, kata nali Omundu wefu. Ne shikhulafisa obuloli bwa Nyasaye tawe. Toto nikhukhola khurio, khulaba mubandu abamabii.”"},{"id":107,"translation":"Ne nibimanyikha mbu babili abo baboolele obubeyi, babili bandi mubalia abaliwo omufu nalaamanga wasia baleema mana bestube khulira lia Nyasaye mana baboole mbu, “Toto obuloli bwefu nibwahabwene muno okhushila obuloli bwabu, ne efwe shikhurumile eshichelo tawe, nikali kario khulaba mubandu ababii.”"},{"id":108,"translation":"Ako kalabakhola barusie obuloli bobwatoto nohomba kalabakhola barie ebitsubo okhurerwa, nibakhamala okhwitsuba khwabu. Ne rie Nyasaye mana muwulile. Ne Nyasaye shalunjisinjia abandu barumanga eshichelo tawe."},{"id":109,"translation":"Yitsulile inyanga ya Nyasaye alikhung’asia Abarumwa, mana ababoolele mbu, “Ni shina shia bamukalusia?” Abarumwa baliboola mbu, “Khubula obumanyi tawe. Toto ewe newe wamanya muno amakhuwa kefisile.”"},{"id":110,"translation":"Ne olwa Nyasaye aliboola mbu, “Ewe Isa omwana wa Mariam, yitsulila emikabo chianje khwiwe, nende khu mama wuwo, olwa ndakhukhonya nende roho omulafu, nosunga nende abandu noshili omwana omutoro, nende mubukofu. Ne yitsulila olwa ndakhwechesia okhuhandika, mana nekhwa amachesi nende Itaurati nende Injili. Ne yitsulila olwa walonganga khuliloba amayoni khumunwa kwanje, mana nokaramwo emiuya nikaba amayoni khumunwa kwanje. Ne olwa wahoninjia abawofu nende abanachele khumunwa kwanje, ne olwa walamusinjia abafu khumunwa kwanje, ne olwa ndakhwikalila Abana ba Israili (okhukhukhola amabii), olwa wabeetsela nende ebifune biahabwene, mana abakhayi mubo nibaboola mbu, “Buno ni obulosi obwa habulafu.\""},{"id":111,"translation":"Ne olwa ndafumbulila abechi bo mbu, “Suubile Esie nende Omurumwa wanje uno (Isa).” Mana nibaboola mbu, “Khusuubile, ne obe omuloli mbu toto efwe khuli abasilamu.”"},{"id":112,"translation":"Ne olwa abechi bo baboola mbu, “Ewe Isa omwana wa Mariam, Nyasaye wuwo Omulesi anyala okhukhwishilia efwe imesa ilikhwo eshiakhulia okhurula mwikulu?” Isa naboola mbu, “Rie Nyasaye nimuli Abasubili batoto.”"},{"id":113,"translation":"Baboola mbu, “Khwenya okhuliakhwo khushio, kho emioyo chiefu chihotselesie, ne khumanye mbu okhuboolele akatoto, mana khube mubaloli.”"},{"id":114,"translation":"Isa Omwana wa Mariam naboola mbu, “Ewe Nyasaye wefu Omulesi, khwishilie imesa ilikhwo eshiakhulia okhurula mwikulu, kho kube omwikhoyo, khu bokhuranga mwifwe nende bokhumalilikha, nende eshimanyisio okhurula khwiwe. Ne okhuwelesie omukabo; ne ewe, newe omukabi omulayi muno.”"},{"id":115,"translation":"Nyasaye naboola mbu, “Esie nditsa okhuyishia khwinywe, ne owulakhaya olunyuma lwa elo, nditsa okhumuhelesia eshinyasio shieshili okhuhelesiakhwo yesiyesi mubiloonje bioosi.\""},{"id":116,"translation":"Ne olwa Nyasaye yaboola mbu, “Ewe Isa Omwana wa Mariam, newe waboolela abandu mbu, 'Khole esie nende mama wanje abanyasaye babili ehale nende Nyasaye?' Isa naboola mbu, “Obutswenufu nobubwo. Shikakhoyeela esie okhuboola elilali liatoto tawe. Nendi mbu ndaboola, wakhamanyile. Wamanya kali mushilifu shianje, nasi shemanyile kali mushilifu shishio tawe. Toto newe wamanya muno amakhuwa kefisile."},{"id":117,"translation":"Shindababoolela liosiliosi tawe halali kalia kawaaloomesia mbu, 'Lame Nyasaye, Omulesi wanje nende Omulesi wenyu.' Ne ndali omuloli wabu olwa ndali mubo. Ne olwa wamalisilia ebise bianje, ewe noba omulindi wabu. Nawe oli Omuloli po wabuli eshindu."},{"id":118,"translation":"Nekali mbu witsa okhubawa eshinyasio, ni abandu bao. Ne nobaleshela, toto ewe newe Owamani, Owamachesi muno.”"},{"id":119,"translation":"Nyasaye aliboola mbu, “Ino niyo inyanga eya ababoolanga obwatoto balikhoonywa nende obwatoto bwabu; baliba nende emikunda chiomwikulu chiburangamwo emialo; balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Nyasaye abachamile, nabo bamuchamile. Okho nikhwo okhubura okhukhongo."},{"id":120,"translation":"Ni obwa Nyasaye obwami bwomwikulu nende khushialo, nende ebili mubibili ebio. Naye ni Omunyali muno wa buli eshindu."}]},{"id":6,"verses":[{"id":1,"translation":"Oluyali lwoosi nilwa Nyasaye owalonga likulu nende eshialo, mana nakasia efilima nende obulafu. Mana abakhaya baleng’aasinjia Nyasaye wabu omulesi (nende filali Nyasaye tawe)."},{"id":2,"translation":"Ye niye owabalonga okhurula khwiloba, mana naraho ebise, (bia okhufwa khwa buli eshilonje). Ebise ebo biayaraho, Ye ni umanyile. Mana khandi enywe halala nende kano kosi, mukholanga obukanakani."},{"id":3,"translation":"Ye niye Nyasaye, mwikulu nende mushialo. Yamanya akomukari kenyu nende akelwanyi kenyu, ne yamanya akamukholanga."},{"id":4,"translation":"Ne eshifune shiosishiosi mufifune fia Nyasaye wabu Omulesi shishibetselanga tawe halali bo bashikhayangasa."},{"id":5,"translation":"Bamala okhuloba obwatoto olwa bwabetsela. Kho, kalabetsela amakhuwa ka kalia akabakholelanga omubayo."},{"id":6,"translation":"Shibalolangakhwo emikanda chinga echakhwasishia imbeli wabu, echiakhwali khwachiikhasia obulayi khushialo okhushila shingala khwabekhasia enywe tawe? Khwabeshilia ifula yokhutsililila, mana nikhukhola emialo okhubura hasi wabu. Mana nikhubasishia khutsimbi tsiabu, ne nikhurera mushilenje shiabu abandu bandi."},{"id":7,"translation":"Ne khukhwishilinjia amahandiko khulukaratasi, mana bakatila khumikhono chiabu, toto abakhaya bakhaboolele mbu, “Kano shini shioosishioosi tawe halali ni obulosi buli habulafu.”"},{"id":8,"translation":"Ne baboolanga mbu; “Shichila shina naleshilibwa malaika?” Ne khwishinjia malaika (mana bakhaya), toto okhusikha khwabu khwakhabusibwe, ne shibakhahelesibwe ebise tawe."},{"id":9,"translation":"Ne khumukholanga (ye Omurumwa) okhuba malaika, khwakhamukholele okhuba shinga omundu, ne khwakhabakanakaniliye shingala kano kabakanakaninjia."},{"id":10,"translation":"Ne toto Abarumwa bali imbeli wuwo bakholelwa eshiyenyameno. Ne balia abakhola omubayo mubo, kalia akabakholelanga eshiyenyameno nikababotokhana."},{"id":11,"translation":"Boola mbu, “Chende khushialo mana mulole indukho yabandu abayingani yali irie?”"},{"id":12,"translation":"Boola mbu; “Ni bia wina ebili mwikulu nende khushialo?” Boola mbu; “Ni bia Nyasaye.” Yelachilisia Omwene okhubakholela tsimbabaasi. Toto bwene alibakhung’asia khulwa inyanga yeyindukho, inyanga ibulamwo obukanakani tawe. Ne balia abereetsanga mukhusikha, shibasuubilanga tawe."},{"id":13,"translation":"Ne nebibie bioosi ebiyenzelanga eshilo nende eshitere. Naye niye Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":14,"translation":"Boola mbu; “Ekhole owulali Nyasaye, Omulonji welikulu nende eshialo okhuba omulina wanje, ne Nyasaye alisinjia ne shalisibungwa tawe?” Boola mbu; “Toto esie ndalomesibwa mbu embe wokhuranga mubalia abelekhulila Nyasaye (abasilima). (Ne nembilwa mbu); “Olaba kata hatiti mubalia abatsokasinjia Nyasaye tawe.”"},{"id":15,"translation":"Boola mbu; “Esie eritsanga eshinyasio shie inyanga ikhongo, nikali mbu eloba Nyasaye wanje Omulesi.”"},{"id":16,"translation":"Ulia uliyinilibwayo eshinyasio esho inyanga eyo, toto (Nyasaye) aliba namuhelesiye tsimbabaasi. Ne okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":17,"translation":"Ne Nyasaye nakhutila khububii, abulao yesiyesi owulali ye unyala okhubuyiniaho tawe. Ne nakhutila khubulayi (abulaho yesiyesi owulali ye, unyala okhubuyiniakhwo, Ye ni Omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":18,"translation":"Naye niye Omushili owuli hekulu wa abasumba bebe boosi. Naye niye Owamachesi muno, owuli nende amakhuwa koosi."},{"id":19,"translation":"Boola - okhubareba mbu –, “Ni shindu shina, eshiobuloli bwashio ni obukali muno?” Mana oboole mbu; “Nyasaye. Niye Omuloli muno wa hakari wefu ninanyu. Ne esie ndafumbulilwa Ikurani ino kho ebekanyilisilie khuyo, nende buli yesi owa yololela. Koo, toto enywe muyinijia obuloli mbu baliho abanyasaye bandi halala nende Nyasaye?” Boola mbu, “Esie shenyala okhuyinia obuloli endio tawe.” Boola mbu, “Toto Ye ni nyasaye mulala butswa. Ne esie endi ehale muno nende ako akamutsokaasinjia.”"},{"id":20,"translation":"Balia abakhwahelesia Eshitabu bashimanya shingala bamanya abana babu. Ne balia abereetsanga mukhusikha, shibasuubilanga tawe."},{"id":21,"translation":"Ne ni wina omubii muno okhushila ulia uchishilanga Nyasaye obubeyi, nohomba ulia uchayanga ebifune bibie? Toto abandu ababii shibalibura tawe."},{"id":22,"translation":"Ne inyanga ya khulibakhuung’asia boosi mana khuboolele balia abatsokaasia mbu, “Bali hena abamwatsokaasinjia benyu nende Nyasaye, abamwelayilanga?”"},{"id":23,"translation":"Ne shibaliba nende eshifune shiosishiosi tawe, halali baliboola mbu; “Khwitsuba nende Nyasaye wefu Omulesi, efwe shikhwali abatsokaasinjia tawe.”"},{"id":24,"translation":"Henga shingala bebeya abeene, ne kalia akabachikhanga nikabakora."},{"id":25,"translation":"Ne mubo, baliwo balia abakhuwulilisinjia, ne khwara efikalilo khumioyo chiabu khobalakamanya tawe, ne bali nende iwula mumarwi kabu. Ne nibalola ebimanyisio bioosi, shibabisubilanga tawe. Ne nibakhakhwitsila, nibakhuyingasia, abakhayi baboola mbu; “Kano shini eshindu tawe, halali ni tsingano tsia khale butswa.”"},{"id":26,"translation":"Ne bakaaninjia Abandu okhuloonda kano, ne boosi beretsanga ehale ninako. Nabo shibasasinjia tawe halali emioyo chiabu abeene, nabo shibamanyilekho tawe."},{"id":27,"translation":"Ne ololangakhwo (inyanga yeyindukho) olwa baliemibwa khumulilo, baliboola mbu; “Abayie, khukalusibwakho khushialo, kho khwakhaya okhuyingasia ebimanyisio bia Nyasaye wefu Omulesi tawe, mana khwaba mubalia abasuubila.”"},{"id":28,"translation":"Halali kamalile okhubaloleshela kalia akabafisanga khale. Ne kata bakalusibungwa, bakhakalushile butswa okhukhola kalia akabakaanibwa. Ne toto abo ni ababeyi butswa."},{"id":29,"translation":"Ne baboola mbu; “Bubulao obulamu bundi tawe halali obulamu bwefu bwokhushialo khuno, ne efwe shikhulilamusibwa tawe.”"},{"id":30,"translation":"Ne olalolangakhwo inyanga yeyindukho, olwa baliemibwa imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi, mana baboolelwe mbu; “Koo, shini katoto kano?” Nabo baliboola mbu, “Ni endio, khwitsuba khulira lia Nyasaye wefu Omulesi (ni obwatoto).” Nyasaye aliboola mbu; “Kho laano pile eshinyasio shichila okhukhaya khwenyu khwamwakhayanga.”"},{"id":31,"translation":"Toto bamala okhusikha balia abakatsula likhuwa liokhubukana nende Nyasaye, okhuula shinga lifwa liabetsela mapwoka, mana nibaboola mbu; “Oh! Khwiyitsilisia kalia aka khwalabukulilamwo oluchendo tawe.” Ne balichinga emikuku chiabu khumikongo chiabu. Koo, ni amabii muno akabachinganga."},{"id":32,"translation":"Ne obulamu bwokhushialo khuno shinishiosi shiosi tawe halali omubayo, nende amakhuwa kobusilu. Ne inzu yomwikulu ni indayi muno khubalia abaria Nyasaye. Koo, shimuparangakhwo tawe?"},{"id":33,"translation":"Toto khumanyile mbu akababoolanga kakhwetsanga eshibeela. Toto bo shibakhuyingasinjia ewe tawe, halali ababii abo bakhayanga ebifune bia Nyasaye [omwene alibarunga]."},{"id":34,"translation":"Ne toto Abarumwa be imbeli wuwo bayingasibwa, mana nibefwila khukabayingasibwa, ne basinyisibwa okhula shinga obuhabini bwefu bwaboolela. Ne abulao unyala okhukalukhasia amakhuwa ka Nyasaye. Ne toto amakhuwa kandi akabarumwa kamala okhukhwitsira."},{"id":35,"translation":"Ne nikali okhwira ehale khwabu khuno ni likhuwa likhongo khwiwe, nonyala okhukoonya injila ya hasi mwiloba, nohomba ingasi wanina mwikulu wabarerera eshimanyisio (khola orio). Ne Nyasaye achamanga, yakhabakhung’asiye khubulunjifu. Kho olabakho butswa mubandu balamanyile tawe."},{"id":36,"translation":"Abafuchililanga sa nibalia abawulilanga. Ne abafu, Nyasaye alibalamusia, mana ewuwe ni wabalikalusibwa."},{"id":37,"translation":"Ne baboolanga mbu; “Shiyakheshilibwekhwo eshimanyisio okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi?” Boola mbu; “Toto Nyasaye ali nende obunyali bwokhwishia eshimanyisio.” Halali abanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":38,"translation":"Ne ibulao isolo khushialo nohomba liyoni lipurukhanga khu tsimba tsialio tsibili, halali ni emikanda shingala enywe. Ne shikhwalekha shiosishiosi erwanyi weshitabu shino tawe. Ne ewa Nyasaye wabu Omulesi niwo wabalikhung’asibwa."},{"id":39,"translation":"Ne balia abayingana khubimanyisio biefu shibawulilanga tawe, shibasunganga tawe, bali mufilima. Nyasaye akosinjia owayeenya, ne owayenya, amuretsanga khunjila ingololofu."},{"id":40,"translation":"Boola mbu; “Mulola murie nikali mbu eshinyasio shia Nyasaye shiboolela, nohomba eshinyasio shieyindukho shiboolele; ni wina owulali Nyasaye, wamulasaba obukhonyi, toto nimuli abandu aba habwene?”"},{"id":41,"translation":"Halali niye butswa wamulisaba, naye alibarusiliayo shiamumusabanga nachama. Ne mulibilila abamwamutsokasinjia ninaye."},{"id":42,"translation":"Ne toto khwarumila emikanda chiakhuranjilila (Abarumwa) mana nikhubara khubuumu nende khubutinyu khobanyoole okhuba abehotselefu."},{"id":43,"translation":"Khulwashina nibalehotselesia, olwa eshinyasio shiefu shiaboolela. Halali emioyo chiabu chioma, mana Shetani nabaronela akabakholanga."},{"id":44,"translation":"Olwa beebilila akabetsulisibungwa khuko, khwabekulila emiliango chia buli eshindu, okhula shingala basangalila akabahelesibwa, khwababukula mapwoka, mana awo nibawesiakho omwoyo po."},{"id":45,"translation":"Mana emisi chia abandu bakhola amabii nichitetwa (nibarula khushialo). Ne okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye Omulesi wa buli eshindu."},{"id":46,"translation":"Boola mbu; “Mulola murie nikali mbu, Nyasaye abarusiakhwo tsimbulililo tsienyu, nende tsindolelo tsienyu, mana afunikhe emioyo chienyu; ni wina wundi owulali Nyasaye unyala okhubakalusilia ebio? Henga shingala khwinosinjia tsinyaali, mana nabo bakoyiakoyia."},{"id":47,"translation":"Boola mbu; “Mulola murie nikali mbu, eshinyasio shia Nyasaye shibeetsela mapwoka, nohomba malola. Ni babu wina betsa okhusishibwa nibalali abandu bakhola obubii?”"},{"id":48,"translation":"Ne shikhurumanga Abarumwa tawe, halali okhurera omwikhoyo nende okhwikanyilisia. Kho balia abasuubila mana nibaba abalayi, shibaliba nende oburi ne shibalibeelela tawe."},{"id":49,"translation":"Ne balia abayingasia tsinyaali tsiefu, eshinyasio shilibatilakhwo khulwa barulanga mumalako (ka Nyasaye)."},{"id":50,"translation":"Boola mbu; “Esie shebaboolelanga mbu endi nende ebiachi bia Nyasaye tawe (ebelesie shiosishiosi shia mwenya), nohomba mbu ndamanya akefisile tawe, nohomba shebaboolela mbu esie endi Malaika tawe. Esie shenondanga halali kalia kefimbulilwe.” Boola mbu; “Koo, omuwofu nende owetsimoni ulolanga bakhaba nashilala? Shimuparangakhwo tawe?”"},{"id":51,"translation":"Ne bekanyilisilie ninayo (Ikuran ino) balia abaritsanga mbu balikhung’asibwa ewa Nyasaye wabu omulesi, nibabula omukhonyi yesiyesi, nohomba owubasabila, (bekanyilisie orio) bakhaba bario banyoola okhuria (Nyasaye)."},{"id":52,"translation":"Ne walatafia balia balaamanga Nyasaye wabu Omulesi itsuli nende ingoloobe khulwa bo okhwenya obweni bubwe tawe. Okhubalilwa (amakhuwa) khwabu shikhuli khwiwe tawe, nohomba okhubalilwa khukhwo shikhuli khubo tawe. Nobatafia, olaba mubandu abamabii."},{"id":53,"translation":"Ne endio nilwa khwabatema abeene khubeene khobaboole mbu; “Bano nibo ba Nyasaye yahelesia emikabo mwifwe?” Koo, Nyasaye shiyamanya abamukhupilanga orio?"},{"id":54,"translation":"Ne nibakhwitsila balia abasuubilanga tsinyaali tsiefu, baboolele mbu; “Omulembe kube ninenyu. Nyasaye wenyu Omulesi yelachila tsimbabaasi, mbu ulia ulakhola mwinywe amabii obulamanya mana asabe eshileshelo okhurula awo, mana akhole amalayi, toto ye ni Weshileshelo po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":55,"translation":"Ne endio nilwakhwinoosinjia tsinyaali, kho injila ya ababii imanyikhane."},{"id":56,"translation":"Boola mbu; “Esie ndakanibwa okhulaama bilia bia mulaamanga, ebilali Nyasaye.” Boola mbu; “Shenondanga obwikombi bwenyu tawe, awo ndalaba engorere, ne shinditsa okhuba mubakololofu tawe.”"},{"id":57,"translation":"Boola mbu; “Esie endi nende eshifune shia habulafu okhurula khu Nyasaye wanje Omulesi, nanyu mufikhayile. Kho esie embula shiamuyuyukhanilanga esho tawe. Okhubusia eshina khuli sa khu Nyasaye, aboolanga akatoto. Niye Omubusia Omulayi weshina okhushira ababusinjia eshina boosi.”"},{"id":58,"translation":"Boola mbu; “Esie embetsanga nende kamuyuyukhanilanga ako, likhuwa elo liakhabusibwe hakari wanje ninenyu. Ne Nyasaye yamanya muno Abandu ababii.”"},{"id":59,"translation":"Ne Nyasaye ali nende tsifunguo tsia akefisile, abulawo wakamanya halali Ye. Ne yamanya akali khulukongo nende munyanza. Ne lisafu liosiliosi shilikwitsanga tawe, halali namanyile. Nohomba inyuma mufiilima fieliloba, ne sishikwitsanga eshiamatsimatsi, nohomba eshiumu, halali shili mushitabu eshiretsanga buli eshindu habulafu."},{"id":60,"translation":"Naye niye owubafwisinjia ebise bieshilo (mundoolo) ne amanyile akamukholanga eshitere; mana khandi abalamusinjia mwo, kho ebise bienyu ebiarebwao biule. Ne ewuwe butswa ni wamakalushilo kwenyu, ne alibaboolela akamwakholanga."},{"id":61,"translation":"Ye niye Omushili owuli hekulu wa abasumba bebe boosi. Abarumiranga (Abamalaika) ababikhanga (buli shiamukholanga). Okhula mulala wenyu niyolelwa nende lifwa, Abarumwa befu bamufwisinjia, nabo shibaleeminjia tawe."},{"id":62,"translation":"Mana bakalusibwe khu Nyasaye Omwami wabu watoto. Koo, okhubusia eshina nookhukhwe. Ne Ye ni omwangu muno wokhubala (ebikhole bia ebiloonje)."},{"id":63,"translation":"Boola mbu; “Ni wina ubahonokosinjia mufiilima fiokhulukongo nende fiomunyanza? Mumusabanga mukhwihotselesia nende muburi nimuboola mbu; 'Toto nokhuhonokosia mu kano, khulaba mubalia bopanga orio ingali.'”"},{"id":64,"translation":"Boola mbu; “Nyasaye niubahonokosinjia mwako nende mubuli obutinyu, mana enywe khandi mumutsokasinjia.”"},{"id":65,"translation":"Boola mbu; “Ye niye unyala okhubarerera eshinyasio okhurulila hekulu wenyu, nohomba okhurulila hasi webilenje bienyu, nohomba abasalasie mube emikanda chilawulilisaninjia tawe, kho mulolesanie obufuru.” Henga shingala khwinoosinjia tsinyaali tsiefu khobanyoole okhumanya."},{"id":66,"translation":"Ne abandu bobo bayiyingasia (Ikurani ino), nayo nili eyatoto. Boola mbu, “Esie shendi omulindi wenyu tawe.”"},{"id":67,"translation":"Buli likhuwa (mu Kurani) muno lili nende ebise bialio. Ne ahambi ano mwitsa okhumanya."},{"id":68,"translation":"Ne nolola balia ababoolanga khutsinyali tsiefu nibatsifukula, obe ehale ninabo okhula shingala balachaka okhuboola amakhuwa kandi. Ne nikakhaba mbu Shetani akhwibilisia; niwitsulila, olekhala halala nende abandu ababii abo tawe."},{"id":69,"translation":"Ne balia abaria Nyasaye babula elindi liosi liosi khubandu abo tawe, halali obwitsulisio mbu khobanyoole okhuria Nyasaye."},{"id":70,"translation":"Ne lekha balia abakhola idini yabu okhuba emibayo nende eshindu shibulamwo oluchendo, ne obulamu bwokhushialo nibubakatia. Kho itsulisia khuyo mbu, omwoyo kuletsa kwasishibwa khukakwakhola tawe; nikubula omulindi nohomba wokhukusabila obulesheli, owulali Nyasaye tawe. Ne kata nikurunga shiosishiosi shiyela shirie, shikulichamilwa tawe. Abo nibo basishibwa khulwa kalia akabakhola. Abo balinyoola eshinywebwa shia amatsi kayile paa, nende eshinyasio shiwumisinjia, khulwa kalia akabakhayanga."},{"id":71,"translation":"Boola mbu; “Koo, khulaame filia efilali Nyasaye tawe, efilanyala okhukhukhoonya shiosishiosi, nohomba okhukhukhola eshibi shiosishiosi tawe, ne khukalusibwe khufisisiro fiefu, Nyasaye namalile okhukhulunjisia, khube shinga ulia wa amashetani kakosia khushialo; ubeyabeyanga sa? Ali nende abetsa, bamulanganga khubulunjifu nibaboola mbu; “Itsa eno khwifwe.” Boola mbu; “Toto obulunjifu bwa Nyasaye nibo obulunjifu.” Ne khwalomesibwa mbu khwilekhulile Nyasaye Omulesi webilonje bioosi.”"},{"id":72,"translation":"Ne (khwaboolelwa mbu); “Laame khatsotso, ne rie Ye. Naye niye owamulikhung’asibwa ewuwe.”"},{"id":73,"translation":"Naye niye owaloonga likulu nende eshialo khubwatoto. Ne inyanga yaliboola mbu, “Ba” ni iba. Likhuwa lilie ni liatoto, ali nende obwami inyanga yokhufurwa mulwika. Omumanyi wa kefisile nende akali habulafu, naye niye Owamachesi muno, Omumanyi po wa koosi."},{"id":74,"translation":"Ne (yitsulile) olwa Ibrahim yaboolela papa wuwe, Azar mbu, “Okholanga ebifwanani okhuba abanyasaye? Toto ekhulola ewe nende abandu bobo nimuli mubukori bulolekha.”"},{"id":75,"translation":"Ne endio nilo olwa khwechesia Ibrahim obwami bwomwikulu nende mushialo, kho abe mubalia abasuubila muno."},{"id":76,"translation":"Ne olwa eshilo shiamulila, yalola ing’ining’ini, naboola mbu, “Ino niyo nyasaye wanje omulesi.” Ne olwa ing’ining’ini eyo yabura, niikhama; yaboola mbu: “Esie shindachama abanyasaye bakhamanga tawe.”"},{"id":77,"translation":"Ne olwa yalola omwesi nikurulanga, yaboola mbu; “Kuno niko nyasaye wanje Omulesi.” Ne olwa kwakhamuukha, yaboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi nalaalunjisia tawe, toto nditsa okhuba mubandu abakora.”"},{"id":78,"translation":"Ne olwa yalola eliuba nilirulanga, yaboola mbu; “Uno niye nyasaye wanje omulesi; uno niye omukhongo po.” Ne olwa liakhamuukha, yaboola mbu; “Enywe abandu banje, esie toto ebekongola nende ebiamutsokasinjia Nyasaye ebio."},{"id":79,"translation":"Esie toto enjomiye obweni bwanje neelunjishe khu ulia waloonga likulu nende eshialo. Ne esie shendi mubatsokaasinjia Nyasaye tawe.”"},{"id":80,"translation":"Abandu bebe nibamufunania. Naboola mbu; “Mufunaninjia khu Nyasaye, naye yalunjisiye? Ne sheritsanga bilia ebiamutsokaasinjia ninaye tawe, halali Nyasaye wanje Omulesi nachama likhuwa liosiliosi (okhuba, nalo liba). Nyasaye wanje Omulesi yamanya obulayi buli eshindu. Koo, shimwitsulilanga tawe?”"},{"id":81,"translation":"Ne ndakharia endie abamutsokaasinjia abo, ne enywe shimuritsanga mbu mutsokaasinjia Nyasaye nende kalia kayalabeshilia eshifune tawe? Kho ni mukanda shina khuchibili chino (okwanje nende okwenyu), okukhoyeshele muno okhunyoola omulembe, toto nikali mbu mumanyile?"},{"id":82,"translation":"Balia abasuubila, ne nibalatsokasia obusuubili bwabu nende obubii tawe, abo bali nende omulembe kwatoto, ne abo nibo abalunjifu."},{"id":83,"translation":"Ne bino nibo ebifune biefu ebia khwahelesia Ibrahim khu bandu bebe. Khuchingulanga hekulu tsingasi owakhwenya. Toto Nyasaye wuwo Omulesi ni Owamachesi, Omumanyi muno."},{"id":84,"translation":"Ne nikhuhelesia (Ibrahim omwana ulangwa mbu) Ishaq nende Yaqub, boosi nikhubalunjisia. Ne Nuh khwamulunjisia khale. Ne khulwibulo lulwe nikhulunjisia Dawud nende Suleiman, nende Ayub, nende Yusuf, nende Musa nende Harun. Ne endio nilwa khurunganga Abandu abalayi."},{"id":85,"translation":"Nende Zakaria, nende Yahya, nende Isa, nende Ilyasi, boosi bali mubandu abalayi."},{"id":86,"translation":"Nende Ismail, nende Al-Yasaa (Elisha), nende Yunus, nende Luti. Boosi nikhubara hekulu wa abandu boosi."},{"id":87,"translation":"Ne nikhulunjisia basabwe bandi, nende olwibulo lwabu lundi, nende abasiani babu bandi. Ne nikhubabukula nikhubawula, ne nikhubalunjisia khunjila ingololofu."},{"id":88,"translation":"Obo nibo obulunjifu bwa Nyasaye, alunjisilinjia khubwo owayenya mubasumba bebe. Ne bamutsokaasinjia, kakhababiyile kalia akabakholanga."},{"id":89,"translation":"Abo nibo abakhwahelesia Eshitabu, nende oburuchi nende oburumwa. Ne bano nibakakhaya kano, khwamala okhukarererao abandu abalakakhayanga tawe."},{"id":90,"translation":"Abo nibo aba Nyasaye yalunjisia. Kho londa obulunjifu bwabu. Boola mbu; “Shebasabanga omurungo khu kano tawe. Kano ni ametsulisio butswa khubandu boosi.”"},{"id":91,"translation":"Ne shibahelesia Nyasaye eshiribwa shingala kenyekhananga tawe, olwa baboola mbu, “Nyasaye shiyeshia shiosishiosi\nkhumundu tawe.” Boola mbu; “Ni wina weshia Eshitabu shia Musa yetsa nashio, obulafu nende obulunjifu khubandu, eshia mwakhola ebitonye ebitonye, mulolosinjia kamwenya, ne mufisanga amanji muno. Ne mwechesibwa akamwalali nimwamanya tawe, enywe nende bapapa benyu?” Boola mbu, “Ni Nyasaye.” Mana obaleshe mubukalakala bwabu nibabayanga."},{"id":92,"translation":"Ne Eshitabu shino eshakhweshia, eshili netsikhabi tsinyinji, shifuchilisaninjia nende kalia akashiranjilila. Ne kho wikanyisilie nyina tsingongo nende abandu bali mumbeka mwayio. Ne balia abasuubila mubulamu bwomwikulu, bashisuubilanga. Ne bahenganga obulayi tsiswala tsiabu."},{"id":93,"translation":"Ne ni wina omubii omukhongo muno, okhushila ulia uchishilanga Nyasaye obubeyi, nohomba ulia uboolanga mbu; “Endererwe obufimbuli” ne shaba afimbulilwe shiosishiosi tawe. Nende ulia uboolanga mbu; “Nditsa okhwishia shinga ka Nyasaye yeshia.” Ne nolilola ababii olwa baliba mumusando kwokhurula omwoyo, ne Abamalaika nibabalunjisiliyekhwo emikhono chiabu nibababoolela mbu; “Rusie emioyo chienyu. Olwalelo mularungwa eshinyasio sheshifimbwa murwe, khulwa kalia akamwaboolanga khu Nyasaye akalali katoto tawe, nende shingala mwakholelanga tsinyaali tsitsie obufuru (wakhabalutsi shingala berundanga).”"},{"id":94,"translation":"Ne toto mumalile okhukhwiitsila shiamulala mulala, shingala khwabaloonga olwokhuranga; ne mwalekha inyuma wenyu akakhwabahelesia. Ne shikhulolangakhwo ta ababasabila benyu abamwelayilanga mbu ni abasanji ba Nyasaye khwinywe. Kakhalishe muno hakari wenyu, ne kalia akamwelayilanga kabakorere."},{"id":95,"translation":"Toto Nyasaye niye umesinjia olufwa nende inyuma (fiaba emimela). Arusinjia omulamu okhurula mumufu, ne arusinjia omufu mumulamu. Oyo niye Nyasaye. Kho niyena wamukalukhanibungwa."},{"id":96,"translation":"Niye ushiesinjia obulafu bwa mumabwibwi, ne ni ukholanga eshilo okhuba shiokhuwulukha, nende eliuba nende omwesi okhuchenda khububasio. Esho nisho eshichelo shia Owamani, Omumanyi muno."},{"id":97,"translation":"Naye niye owamukasilia tsing’ining’ini; kho tsimulunjisie mufiilima fiokhungongo nende fiomunyanza. Toto khwamala okhwinoosia tsinyaali khu abandu abamanya."},{"id":98,"translation":"Naye niye owabaloonga okhurula khumundu mulala, ne aliwo habundu wokhwikhala nende habundu wookhuba khubise bititi sa. Toto khwinoosinjia tsinyaali tsino khubandu bamanyanga (akababoolelwa)."},{"id":99,"translation":"Naye niye wishinjia amatsi okhurula mwikulu, ne khuko nikhumesia emimela chia buli eshindu mana nikhukhola nibimela emimela chobukondo bwa amasafu, nikhurusiamwo tsinyuma tsichelekhaane. Ne mumitende, birulangamwo mumakoko kayio ebisuche biiname, nende emikunda chetsizabibu, nende Zeituni, nende rumana, akafwanana nende kalafwanana. Henge ebiamo biayio olwabiamaanga nende okhwenga khwabio. Toto khwako ebifune bilimwo khubandu basuubilanga."},{"id":100,"translation":"Ne bakhola amajini okhuba abasanji ba Nyasaye, nikali mbu niye owabaloonga. Ne bamuchishilanga mbu ali nende abana abasatsa nende beshikhasi nibabula obumanyi. Nyasaye nomutswenufu ali ehale nende ako, ne ali hekulu okhushila kalia kabamuchikhangakhwo."},{"id":101,"translation":"Owaloonga likulu nende eshialo, kanyalikhana karie ye okhuba nende omwana, naye abula omukhasi. Ne yaloonga buli eshindu. Naye ni omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":102,"translation":"Oyo niye Nyasaye wenyu omulesi, abulao nyasaye halali Ye, omulonji wa buli eshindu kho mumulame. Naye ni omulindi wabuli eshindu."},{"id":103,"translation":"Tsimoni shitsiakhamulola tawe, naye atsilolanga. Naye niye omwihotselefu owuli nende amakhuwa koosi."},{"id":104,"translation":"Toto bimalile okhubeetsela ebifune ebikhongo muno okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Kho ulia ufungula tsimoni yalola, nikhululwe omwene, ne ulia ulalola tawe nikhululwe omwene. Nasi shendi omulindi wenyu tawe (endisa omwikanyilisi)."},{"id":105,"translation":"Ne endio nilwakhureranga tsimbia tsia tsinyaali, ne khobaboole mbu, “Okasomele (kano shikarula khu Nyasaye tawe)”, kho khukenoosilie abandu bamanya."},{"id":106,"translation":"Londa kofimbulilungwa okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Abulao nyasaye ulamwa khubwatoto owulali Ye. Ne wire ehale nende abatsokaasinjia Nyasaye."},{"id":107,"translation":"Ne Nyasaye yenyanga, shibakhabeele abamutsokasinjia tawe. Ne efwe shikhwakhukhola mbu obe omulenji wabu tawe. Nawe sholi omulindi wabu tawe."},{"id":108,"translation":"Ne olanyeka balia ababalaamanga abalali Nyasaye tawe, baletsa banyeka Nyasaye khubufuru bwabu, nibalamanyile tawe. Endio nilwa khwaronela buli abandu ebikhole biabu. Mana ewa Nyasaye wabu Omulesi niwo wabalikalukha, naye alibaboolela akabakholanga."},{"id":109,"translation":"Ne betsuba khu Nyasaye ebitsubo biabu bia amaani muno mbu; “Nibarererwa ebimanyisio, toto balabisuubila.” Boola mbu; “Toto ebimanyisio bili wa Nyasaye. Ne ni shina eshibamanyia mbu toto nibibetsera shibalabisuubila tawe?”"},{"id":110,"translation":"Ne khwitsa okhukalukhania emioyo chiabu, nende tsimoni tsiabu shingala bakhaya okhukasuubila olwokhuranga. Ne khulabalekha mutsimbii tsiabu nibabeyabeyanga."},{"id":111,"translation":"Ne khubeshilinjia Abamalaika, mana abafu babalomalomia mana khubakhung’asilie buli eshindu imbeli wabu, shibakhasuubile tawe okhula Nyasaye achame. Halali abanji mubo bakorerwe."},{"id":112,"translation":"Ne endio nilwa khwakholela buli Omurumwa okhuba nende abasuku, amashetani abandu, nende amajini; bafimbulilananga abene khubene amakhuwa amarone kobubeyi. Ne Nyasaye wuwo Omulesi yenyanga, shibakhakholele bario tawe. Kho baleshesa nende akabachikhanga."},{"id":113,"translation":"Kho chiloonde ako emioyo chia balia balasuubilanga mubulamu bwomwikulu tawe, ne bakachame, ne khobanyoole okhukhola akabakholanga."},{"id":114,"translation":"Koo, engonye owubusia eshina wundi ulali Nyasaye tawe? Naye niye owabeshilia Eshitabu, eshinoosinjia habulafu. Ne balia abakhwahelesia Eshitabu, bamanya mbu toto shieshibwa okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi khubwatoto. Kho olayiira waba mubalia bakanakananga tawe."},{"id":115,"translation":"Toto liayela likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi liobwatoto nende obuleng’afu. Abulao unyala okhukalukhania amakhuwa kaye. Naye niye Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":116,"translation":"Ne nowulila abaanji bali khushialo, betsa okhukhukosia ehale nende injila ya Nyasaye. Bo balondanga butswa amaparo kabu, ne shibakholanga liosiliosi tawe halali okhuchikha butswa."},{"id":117,"translation":"Toto bwene Nyasaye wuwo Omulesi niye owamanya obulayi balia abakora ehale nende injila yiyie, naye khandi yamanya muno balia abalunjikha."},{"id":118,"translation":"Kho lie filia firumbulilwekho elira lia Nyasaye, toto nimuli mbu musuubilanga tsinyali tsitsie."},{"id":119,"translation":"Ne shichila shina mulalia khutsisolo tsilia tsirumbulilwekho elira lia Nyasaye tawe, ne yabenoosilia obulayi ebia yabakania, halali bilia ebiamunichilisibwakho. Ne abaanji toto bakosinjia Abandu mubwikombi bwabu obulaba nende obumanyi tawe. Toto Nyasaye wuwo Omulesi ni umanyile muno abarumanga tsinzakho."},{"id":120,"translation":"Ne leshe okhukhola tsimbi tsia habulafu nende tsia mubwifisi. Toto balia bakholanga tsimbi balirungwa khukabakholanga."},{"id":121,"translation":"Ne mulalia tsisolo tsilia tsilarumbulilwekhwo elira lia Nyasaye tawe, shichila toto okho nokhurula mumalako. Ne toto amashetani kafimbulilanga abetsa babu khobayingane ninanyu. Ne nimubawulila mwaloonda kababoolanga, toto mulaba mubalia abatsokaasinjia Nyasaye."},{"id":122,"translation":"Koo, ulia wali omufu, mana nikhumulamusia, nikhumwechesia obulafu, achendelanga obulafu obo imbeli wa abandu, alaba nashilala nende ulia uli mufiilima, owulanyala okhurulamwo tawe? Endio nilwa abakhayi baronilungwa kalia akabakholanga."},{"id":123,"translation":"Ne endio nilwa khwakhola buli olukongo okhuba nende ababii abakhongo balwo, kho bakholemwo obutobela bwokhututa. Ne shibatutilanga yesiyesi tawe halali abene, ne shibamanyanga tawe."},{"id":124,"translation":"Ne ebifune nibiboolela, baboolanga mbu; “Shikhunyala okhusuubila tawe okhula khuhebwe shinga kalia akahebwa Abarumwa ba Nyasaye.” Nyasaye niye umanyanga habundu wa ara oburume bubwe. Bulinyoola balia abakhola amabii obututuyo obukhongo ewa Nyasaye, nende eshinyasio eshikhongo khulwa okhututa khwabu khwabatutanga."},{"id":125,"translation":"Kho ulia owa Nyasaye yenya okhumulunjisia, yanguyinjia eshilifu shishie shibe nobwihotselefu (obusalamu). Ne ulia wa Nyasaye yenya okhukosia, akholanga eshilifu shiaye okhuba eshitiyifu, eshisiro shinga uninanga mwikulu khubutinyu. Endio nilwa Nyasaye aretsanga obufundu khubalia abalasuubilanga tawe."},{"id":126,"translation":"Ne ino ni injila ya Nyasaye wuwo Omulesi, ingololofu. Toto khwamala okhwinoosilia tsinyaali tsiefu abandu betsulilanga."},{"id":127,"translation":"Balinyoola tsinzu tsiomulembe okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi. Naye niye omulindi wabu, khulwa kalia akabakholanga."},{"id":128,"translation":"Ne inyanga ya alibakhung’asia boosi, “Enywe omukanda kwa majini, toto enywe mwabukula abalondi abanji okhurula mubandu.” Mana abetsa babu mubandu baliboola mbu, “Nyasaye wefu Omulesi, khwakhonyananga efwe ninabo mana khulile khubise biefu biawakhurererao.” Nyasaye aliboola mbu; “Mumulilo nimwo eshimenyo shienyu, mwitsa okhwikhalamwo tsinyanga tsioosi, halali shia Nyasaye achama. Toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamachesi po, Omumanyi muno."},{"id":129,"translation":"Ne endio nilwa khukholanga abandu ababii okhuyanzana abeene khubeene okhubeela kalia akabakholanga."},{"id":130,"translation":"“Enywe omukanda kwa amajini, nende abandu, koo, shibabeetselakhwo Abarumwa okhurula mwinywe, babenoosilinjia tsinyaali tsianje, ne nibabekanyisilia omukhung’ano okwa inyanga yenyu ya lelo?” Baliboola mbu; “Khuli abaloli khwifwe abeene.” Ne obulamu bwokhushialo bwabakatia. Ne nibelolela abeene mbu toto bali abakhayi."},{"id":131,"translation":"Endio nilwa okhuba mbu, Nyasaye wuwo Omulesi shiyali wokhusishia tsingongo khububii, abamenyi batsio nibakorerwe tawe."},{"id":132,"translation":"Ne boosi bali khutsingasi tsiawukhane khukalia kabakholanga. Ne Nyasaye wuwo Omulesi shang’ang’alanga ehale khukabakholanga tawe."},{"id":133,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi niye Winyala, Owetsimbabaasi. Niyenya, nabawesiayo, ne arerao abandi baachamile abalali enywe tawe, shingala yabainia enywe okhurula mulwibulo olwa abandu bandi."},{"id":134,"translation":"Ne toto kalia kamulakungwa kaliula, ne shimulinyala okhushila tawe."},{"id":135,"translation":"Boola mbu; “Enywe abandu banje, khole akenyu mubunyali bwenyu, siesi ekholanga akanje. Ne mulitsa okhumanya mbu niwina uliba nende inzu indayi mubumalilishi. Toto ababii shibalibura tawe."},{"id":136,"translation":"Ne bakholela Nyasaye ebuleka khumimela echia yaloonga, nende mumiruko, ne baboolanga mbu; “Ino niya Nyasaye,” khukhuboola khwabu butswa, “ne ino niya balia bakhutsokaasinjia Nyasaye ninabo.” Kho bilia ebisuubililwe abanyasaye babu, shibiulanga khu Nyasaye tawe, ne ebisuubililwe Nyasaye biulanga khubanyasaye babu. Ni amabii muno akababusinjia."},{"id":137,"translation":"Ne khandi abanji mubatsokaasi abo baronelwa nende abasanji babu okhwira abana babu khulwa okhubasishia nende okhubanyasilia idini yabu. Ne Nyasaye achamanga, shibakhakholele bario tawe. Kho baleshe nende akabachikhanga ako."},{"id":138,"translation":"Nabo baboolanga mbu; “Tsisolo tsino nende emimela chino ni omusilo. Shibanyala okhubilia tawe halali balia aba efwe khubachamiile”- khukhuboola khwabu butswa. Nende tsisolo tsiakanibwa okhuninwa khumikongo chiatsio. Nende tsisolo tsindi etsilarumbulilungwakho elira lia Nyasaye tawe. Bachishilanga Nyasaye obubeyi. Alibarunga akabakholanga ako."},{"id":139,"translation":"Ne baboolanga mbu; “Ebia munda mwetsisolo tsino nibia abasatsa befu bonyene, ne abakhasi befu bakaanibwa.” Ne ni ili ifwile, babilia boosi halala. Nyasaye alibarunga khukababoolanga ako. Toto Ye ni Owamachesi po, Omumanyi muno."},{"id":140,"translation":"Toto bamala okhusikha balia abera abana babu mubusilu nibabula obumanyi, mana nibakania bilia ebia Nyasaye wabu abakabile, khukhuchishilasa Nyasaye. Toto bo bakora, ne shibali abalunjifu tawe."},{"id":141,"translation":"Naye niye waloonga emikunda chili nende emisala chilandanga – emilandula nende echilalandanga, nende mitende nende emimela chiebiamo bikabukhane, nende emizaituni, nende emikoma chifwanana nende chilafwanana. Lie ebiamo babio olwa bibulananga, ne inyanga yokhuchesa murusie eshihanwa shiabio. Ne mulekhonyela khukhusasia tawe. Toto Ye shiyachama abandu ba isasia tawe."},{"id":142,"translation":"Ne mutsisolo yabakholela tsilia tsiokhuchinga emisiko, nende obulili. Lie khubilia bia Nyasaye abakabile, ne mulaloonda amaseenelo ka Shetani tawe. Toto ye ni omusuku wenyu owa habulafu."},{"id":143,"translation":"Yabalonjela tsimbia munane etsia tsisolo (tsisatsa nende tsikhasi): Tsibili mumakondi nende tsibili mutsimbusi. Boola mbu; “Koo mwakanibwa koosi amasatsa kabili (kamakondi nende tsimbusi), nohomba amakhasi kabili (kamakondi nende tsimbusi), nohomba ebili munda mwa akeshikhasi koosi kabili? Mboolele khubumanyi, toto enywe nimuli mbu muboolanga habwene.”"},{"id":144,"translation":"Ne tsibili mutsingamia, nende tsibili mutsing’ombe. Boola mbu; Koo yakania tsimbia tsioosi tsisatsa nende tsikhasi, nohomba ebili mutsinda mwetsikhasi tsioosi? Nohomba mwaliho olwa Nyasaye wamuboolela kano? Kho ni wina omubii omukhongo muno okhushila ulia uchishila Nyasaye obubeyi, khulwo khukosia abandu nabula obumanyi? Toto Nyasaye shalunjisinjia abandu ababii tawe."},{"id":145,"translation":"Boola mbu; “Esie shendolangakhwo mukandafimbulilwa eshindu shiakanibwa okhulibwa tawe, halali shibe nishifwile eshiene, (mutsisolo) nohomba amalasile, nohomba inyama yeyimbitsi, shichila obo ni obumali; nohomba shisinzilwe nishilarumbulilwekho elira lia Nyasaye tawe, halali ulia unichilisibwa, nalekombele nohomba okhubura eshichelo tawe.” Awo toto Nyasaye wuwo Omulesi niwokhuleshela muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":146,"translation":"Ne balia baloonda idini yeshiyahudi, khwabakania okhulia isolo yosiyosi yamatere kokhuyimila. Ne mutsing’ombe nende amakondi nende mutsimbusi, khwabakania amasinya kabio, halali kalia kabiachinga mumikongo nende munda mwabio, nohomba kalia katilana nende ebikumba. Khwabarunga khurio eshichila obukhayi bwabu. Ne toto efwe nefwe ababoolanga obwatoto."},{"id":147,"translation":"Ne nibakhuyingasia, boola mbu; “Nyasaye wenyu Omulesi niwetsimbabaasi etsiaswana. Ne eshinyasio shishie sishikalilungwa khubandu ababii tawe.”"},{"id":148,"translation":"Abatsokaasi baliboola mbu; “Nyasaye yenyanga, efwe shikhwakhabeele abatsokaasi tawe, nohomba bapapa befu, ne shikhwakhakanile okhulia shiosishiosi tawe.” Endio butswa nilo olwa balia bali imbeli wabu bayingana okhula shingala bapila eshinyasio shiefu. Boola mbu; “Enywe muli nende obumanyi mukhurerere? Enywe muloondanga butswa amaparo kenyu, ne shimuboolanga halali obubeyi butswa.”"},{"id":149,"translation":"Boola mbu; “Nyasaye niye uli nende eshifune shiobwatoto muno. Ne yenyanga, yakhabalunjisiye mwesi.”"},{"id":150,"translation":"Boola mbu; “Rere abaloli benyu abetsa okhurusia obuloli mbu toto Nyasaye yakana kano.” Kho, nibarusia obuloli, olaba halala ninabo tawe. Ne olaloonda obwikombi bwa balia bakhaya ebimanyisio biefu tawe, ne shibasuubilanga mubulamu bomwikulu tawe, ne bachelasinjia Nyasaye wabu Omulesi nende abandi."},{"id":151,"translation":"Boola mbu; “Itse ebasomele ebia Nyasaye wenyu Omulesi yakania. Nabio ni mbu; “Mulamutsokasia nende shiosishiosi tawe. Ne kholele abebusi benyu amalayi. Ne muleera abana benyu khulwa okhuria obutakha tawe, efwe khubawetsanga omukabo enywe ninabo. Ne mulasita ahambi nende amakhuwa keshifwolo tawe, akalolekhana nende akefisile. Ne mulera omundu wa Nyasaye yakana okhwira tawe, halali khubwatoto. Kano ni amachelo kaye khwinywe khomunyole okhwikhonyela obwongo."},{"id":152,"translation":"Ne mulasita ahambi nende omwandu kwa omwana wafwilwa tawe, halali khunjila yobulayi muno; okhula yole omundu omukhongo. Ne mwitsusie eshichelo nende tsiratili khubuleng’afu. Efwe shikhunichilisinjia omundu halali khushia anyala. Ne nimuboola, boole khubuleng’afu kata nibali abekho benyu. Ne indache ya Nyasaye mukhole. Ako yabachelela khomunyoole okhwitsulila."},{"id":153,"translation":"Ne toto ino niyo injila yanje ingololofu, kho muyiloonde, ne mulaloonda tsinjila tsindi tawe; tsiabarusia khunjila yiye. Kano yabachelela khomunyoole okhumuria.\""},{"id":154,"translation":"Mana khandi khwahelesia Musa Eshitabu okhumwitsusilia (tsimbabaasi tsiefu) khu balia abakhola obulayi, ne mbu ni amebaalo ka buli eshindu nende obulunjifu nende tsimbabaasi, khobanyoole okhusuubila okhubukana nende Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":155,"translation":"Ne shino neshitabu eshiakhweshia, eshili nende tsikhabi. Kho shilonde, ne rie Nyasaye khomunyoole okhuhelesibwa tsimbabaasi."},{"id":156,"translation":"Muletsa mwaboola mbu; “Toto amahanga kabili imbeli wefu keshilibwa Eshitabu, nafu shikhwali nende obumanyi khukabekanga tawe.”"},{"id":157,"translation":"Nohomba mwaboola mbu; “Efwe khwishilibungwa Eshitabu, khwakhabeele abalunjifu muno okhubashila bo.\" Kho, obwinoosi okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi bumalile okhuboolela, nende obulunjifu nende tsimbabaasi. Kho, niwina omubii muno okhushila ulia uyingasia ebimanyisio bia Nyasaye, mana niyera ehale ninabio? Khulirunga balia beretsanga ehale nende ebimanyisio biefu eshinyasio eshilulu, khulwa kalia akabeeretsanga ehale ninako."},{"id":158,"translation":"Koo, liliwo elindi eliabalindanga ilali Abamalaika baboolele, nohomba Nyasaye wuwo Omulesi, nohomba biboolele ebimanyisio bia Nyasaye wuwo Omulesi? Inyanga yebimanyisio bindi bia Nyasaye wuwo Omulesi biliula, ebise ebio awo, okhusuubila khwa omundu shikhulimukhonya eshindu tawe, kakhabaanga shiyali niyasuubila imbeli awo, nohomba yakhola amalayi mubusuubili bubwe tawe. Boola mbu; “Linde, fwesi nafu khulindanga.”"},{"id":159,"translation":"Toto balia abakabula idini yabu, mana nibaba emikanda emikanda, obula ninabo olwikho lwosilwosi tawe. Toto amakhuwa kabu kali khu Nyasaye, mana alibaboolela kalia akabakholanga."},{"id":160,"translation":"Ulia uliitsa nende lilayi, alirungwa amalayi okhula ekhumi shinga lio. Ne ulia uliitsa nende libii, alirungwa butswa libii shinga lio. Nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":161,"translation":"Boola mbu; “Toto Nyasaye wanje Omulesi yaalunjisia khunjila ingololofu, idini ili habwene muno, ili mbu niyo injila ya Ibrahim owali omulunjifu. Ne shiyali mubalia abatsokaasinjia Nyasaye tawe.”"},{"id":162,"translation":"Boola mbu; “Toto amalamo (iswala) kanje, nende emilukha chia amalamo kanje, nende obulamu bwanje, nende okhufwa khwanje, ni khulwa Nyasaye, Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":163,"translation":"Abula omusanji yesiyesi, ne ako niko kandalomesibwa, nasi ni wokhuranga musalamu boosi.”"},{"id":164,"translation":"Boola mbu; \"Koo engoonye Nyasaye omulesi wundi owulali Nyasaye tawe, naye niye Nyasaye Omulesi wabuli eshindu? Ne buli omundu yekholelanga omwene sa. Ne omundu shalichinga omusiko kwa owundi tawe. Mana okhukalukha khwenyu khuliba ewa Nyasaye wenyu Omulesi. Naye alibaboolela kalia akamwakabukhanilangakhwo.\""},{"id":165,"translation":"Naye niye owabakhola abalindi bokhushialo, naachingula abandi mwinywe hekulu waabandi tsingasi tsia hekulu, kho abateme khu bilia ebia yabahelesia. Toto Nyasaye wuwo Omulesi ni Omwangu weshinyasio, naye toto Niwobulesheli po, Owetsimbabaasi muno."}]},{"id":7,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim, Saad."},{"id":2,"translation":"Eshitabu shieshibwa khwiwe, kho olaba nende obusiro mushilifu mumwo khulwa sho tawe, kho oshikhoonyele okhwikanyilisia, ne shibe eshitsulisio khubasuubili."},{"id":3,"translation":"Londe akamweshilibwa okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, ne mulaloonda abetsa nohomba abalindi bandi abalali ye tawe. Nimatiti kamwitsulilanga."},{"id":4,"translation":"Ni tsingongo tsinga tsiakhwasishia, eshinyasio shiefu shiaboolela eshilo nohomba olwabali nibakonele eshitere."},{"id":5,"translation":"Kho shishiali eshililo shiabu, olwe shinyasio shiaboolela, halali okhuboola mbu; “Toto efwe khwali abamabii.”"},{"id":6,"translation":"Ne toto khulireeba balia abayililwa oburume, ne khandi toto khulireeba Abarumwa."},{"id":7,"translation":"Ne toto khandi khulibakanila mubumanyi, ne efwe shikhwali ehale tawe."},{"id":8,"translation":"Ne inyanga eyo eshichelo shiliba khubwatoto. Kho balia beshichelo shiabu shiliba eshisiro, abo nibo baliba nibaburire."},{"id":9,"translation":"Ne balia beshichelo shiabu (eshiamalai) shiliba eshiangu, abo nibo abasishia emioyo chiabu khulwa okhukholela ebimanyisio biefu obubii."},{"id":10,"translation":"Ne toto khwabara khushialo obulayi mana nikhubakholelamwo tsinjila tsiokhunyoola obulamu, halali orio yenyu ni inditi."},{"id":11,"translation":"Ne toto khwabaloonga, mana nikhubahelesia obukoondo, mana nikhuboolela Abamalaika mbu; “Rerere Adam obweni bwenyu hasi.\" Mana nibara obweni bwabu hasi okhuyiniakhwo Ibilisi, shiyali mubalia abara obweni hasi tawe."},{"id":12,"translation":"Nyasaye naboola mbu; “Shina shikhukayile okhura obweni hasi olwa ekhulomesiye?” Naboola mbu; “Esie endi omulayi okhumushila. Waloonga esie okhurula khumulilo, naye wamuloonga okhurula khuliloba.”"},{"id":13,"translation":"Naboola mbu; “Mana yikha okhurula mwo! Shokhoyeshele okhukholamwo obufuru tawe. Mana rula, toto ewe oli mubatutu.\""},{"id":14,"translation":"Naboola mbu; “Ndekha ndalafwa tawe, okhuula inyanga yabalilamusibwa.”"},{"id":15,"translation":"Naboola mbu; “Toto olaba mubalia abahebwa ebise.”"},{"id":16,"translation":"Naboola mbu; “Shingala omalile okhura mubukori, toto ndalabekhalila khunjila yao ingololofu."},{"id":17,"translation":"Mana toto ndalabarulila imbeli wabu, nende inyuma wabu, nende tsimbeka tsiabu tsieshisatsa, nende tsieshikata tsiabu, ne sholinyoola abanji babu nibakhupa orio tawe.\""},{"id":18,"translation":"Naboola mbu; “Rula omo! Ewe omalile okhutsaalala, omalile okhulaamwa. Ne ulia ulakhuloonda mubo, toto ndilitsusia omulilo khubo nende enywe mweesi."},{"id":19,"translation":"Nawe Adam! Ewe nende omukhaye wuwo ikhale mumukunda kwomwikulu kuno, ne muliemwo ngamwenya. Ne mulasita ahambi nende omusala kuno tawe, mwaba mubandu ababii.\""},{"id":20,"translation":"Mana Shetani nabaramo eshibeyibeyi mbu kho abafimbule eshiekenyi shiabu eshiabafisilwa. Mana naboola mbu; “Nyasaye wenyu Omulesi shiyabakania omusala kuno tawe halali sa mbu muletsa mwaba abamalaika babili tawe, nohomba muletsa mwaba mubalia abalimenya tsinyanga tsioosi tawe.\""},{"id":21,"translation":"Mana nabetsubila mbu; “Toto esie endi mubalia ababachelelanga amalayi.”"},{"id":22,"translation":"Mana nabatila nobubeyi. Olwa bapila omusala kulia, eshiekenyi shiabu shibaloloshela, mana nibenjila okhwishinga khumasafu komukunda kwomwikulu. Nyasaye wabu Omulesi nabalaanga; “Koo, shindabakania omusala oko, ne nebaboolela mbu toto Shetani ni omusuku wenyu owahabulafu?”"},{"id":23,"translation":"Nibaboola mbu; “Nyasaye wefu Omulesi, khwikholeele obubii, ne nolakhuleshela mana wakhubeela tsimbabaasi tawe, toto khulaba mubalia abokhusikha.”"},{"id":24,"translation":"Naboola mbu; “Yakukhe! Mulaba abasuku abeene khubeene. Ne khwiloba nisho shilaba eshimenyo shienyu, ne mwikhoyemwo okhula indukho yule.”"},{"id":25,"translation":"Naboola mbu; “Khwiloba okho mulamenyakhwo, ne okho mulafwilakhwo, ne omo nimwamulirusibwamwo.\""},{"id":26,"translation":"Enywe Abana ba Adam (Abandu)! Khwabeshilia tsingubo tsiokhufunikha eshiekenyi shienyu nende tsingubo tsiobwirono. Ne tsingubo tsio khuria Nyasaye nitso tsindayi. Ako ni khubimanyisio bia Nyasaye khobanyoole okhwitsulila."},{"id":27,"translation":"Enywe Abana ba Adam (Abandu)! Shetani aletsa yabakholela inzoka tawe shingala yarusia abebusi benyu mumukunda kwomwikulu, nabafwalula tsingubo tsiabu okhubechesia ebiekenyi biabu. Toto ye nende oluyia lulwe babalolanga okhurulila wamulabalolelanga tawe. Toto khwakhola amashetani okhuba abetsa ba mbusia ngonia ba balia balasuubilanga tawe."},{"id":28,"translation":"Ne nibakhola amakhuwa keshifwolo, baboolanga mbu; “Khwanyoola nako bapapa befu, ne Nyasaye yakhulomesia endio.\" Boola mbu: “Toto Nyasaye shalomesinjia amakhuwa keshifwolo tawe. Mubolanga khu Nyasaye akamulamanyile tawe?”"},{"id":29,"translation":"Boola mbu; “Nyasaye yalomesia obuleng’aafu, ne mumulinjiekhwo obweni bwenyu buli nimwinama, ne mumusabe Ye nimumwitswenulile idini. Olwa yabaloonga mukhuranga, nilo olwa alibakalusia.”"},{"id":30,"translation":"Omukanda mulala yakulunjisia, ne omukanda kundi kuli mubukori. Toto abo bakhola Amashetani okhuba abetsa abalindi babu mushilenje shia Nyasaye. Ne bakaalanga mbu balunjikha."},{"id":31,"translation":"Enywe Abana ba Adam (Abandu)! Mwirone buli nimuli abundu wamasayo. Ne lie, ne nywe, ne mulakhola isasia tawe. Toto Ye shiyachama abakholanga isasia tawe."},{"id":32,"translation":"Boola mbu; “Ni wina wakania oburone bwa Nyasaye obwayahelesia abandu bebe nende bilia ebilayi mumikabo chichie?” Boola mbu; “Ebo ni bia balia basuubila nibashili mubulamu bwokhushialo, ne inyanga yeyindukho biliba sa ebiabu bonyene.” Endio nilwa khwinoosilinjia ebimanyisio abandu bamanyanga."},{"id":33,"translation":"Boola mbu; \"Toto Nyasaye wanje Omulesi yakana amakhuwa keshifwabi akalolokha nende akefisile, nende tsimbi, nende obukhayi obulali khunjila yatoto, nende okhutsokasia Nyasaye nende shilia shibula eshifune tawe, nende okhuboola khu Nyasaye akamulamanyile tawe.\""},{"id":34,"translation":"Ne buli omukanda kuli nende ebise biakwo. Ne ebise biabu nibiula, shibalishinda kata isa ndala tawe nohomba shibaliranjilila tawe.”"},{"id":35,"translation":"Enywe Abana ba Adam (Abandu)! Olwa balaboolela Abarumwa okhurula mwinywe babakanile ebimanyisio bianje, kho balia abalaria Nyasaye mana babe abalayi, shibalaba noburi nohomba shibalibeelela tawe."},{"id":36,"translation":"Ne balia bayingasia ebimanyisio biefu mana nibabikholela obufuru, abo ni abandu ba mumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":37,"translation":"Ni wina omubii omukhongo oyo okhushila ulia uchishila Nyasaye obubeyi, nohomba ulia uyingasia ebimanyisio bibie? Abo habundu wabu wabahandichilwa yakhaboolele. Olwa Abarumwa befu balibeetsela okhubafwisia, balibareeba mbu; “Bali hena balia abamwalamanga balali Nyasaye tawe?\" Baliboola mbu; “Bakhukorerekhwo!\" Ne balirusilia abeene obuloli mbu bali abakhayi."},{"id":38,"translation":"Nyasaye aliboola mbu; “Injile mumulilo halala nende emikanda chindi chiabura imbeli wenyu echia amajini nende abandu.\" Buli omukanda nikwinjilamwo, nikutsuba okwashie. Okhula olwa balikhung’anamwo boosi, abamalilishi baliboola khubaranjilila babu mbu; “Nyasaye wefu Omulesi! Bano nibo bakhukosia, kho bahelesie eshinyasio shiomulilo shimeteshe.” Aliboola mbu; “Eshinyasio shimeteshe shilaba khwinywe mweesi, halali shimumanyile tawe.”"},{"id":39,"translation":"Ne bokhuranga baliboolela abokhumalilikha mbu; “Kho, mana enywe mweesi shimwalikhwo nende obulayi bwosibwosi okhushila efwe tawe. Kho pile eshinyasio khulwa kalia akamwakholanga.”"},{"id":40,"translation":"Toto balia bayingasia ebimanyisio biefu, ne nibabikholela obufuru, shibaliikulilwa emiliango chomwikulu tawe. Ne shibaliinjila mumikunda chomwikulu tawe okhula ingamia ibure mulina lia isindani. Ne endio nilwa khurunganga abamabii."},{"id":41,"translation":"Mumulilo nisho shiliba eshitanda shiabu, ne hekulu wabu tsiliba tsingubo tsiokhwifunikha tsiomulilo. Ne endio nilwa khurunganga abandu ababii."},{"id":42,"translation":"Ne balia abasuubila mana nibakhola amalayi, shikhunichilisinjia Omundu yesiyesi tawe halali khushichelo shiobunyali bubwe. Abo nibo abandu bomimukunda chomwikulu. Balikhalamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":43,"translation":"Ne khulirusia isila mubilifu biabu, ne hasi wabu emialo chiliburingana. Ne baliboola mbu: “Okhwitsomibwa khwosi nikhwa Nyasaye owakhulunjisia khu kano. Ne shikhwali nikhulunjikha abeene tawe Nyasaye akhayanga okhukhulunjisia. Toto Abarumwa ba Nyasaye wefu Omulesi barera obwatoto.\" Ne baliboolelwa mbu; “Eyo niyo Jannah eyamwahebwa khulwokhubeela kalia akamwakholanga.”"},{"id":44,"translation":"Ne Abandu bamumukunda kwomwikulu balilaanga Abandu bomumulilo; “Efwe khunyolele ka Nyasaye wefu Omulesi yakhulaka mbu ni habwene. Koo, enywe mweesi munyolele aka Nyasaye wenyu Omulesi yabalaka mbu ni habwene?\" Baliboola mbu “Hee!” Mana omulanji alilanga hakari wabu mbu; “Eshilamo shia Nyasaye shinyoole balia bakhola obubii.”"},{"id":45,"translation":"Balia abekalilanga injila ya Nyasaye nibeenyanga okhuyikotiombola ne bayingananga mbu mwikulu ibulao tawe."},{"id":46,"translation":"Hakari wemikanda chibili chino shilirebwao eshikalilo (ipasia). Ne hekulu wefitulo abandu balibao abalimanya abandu abo boosi khubimanyisio biabu, nabo balilanga abandu bomumukunda kwomwikulu mbu: “Omulembe kube ninanyu!\" Abo bashili okhwinjilamwo halali bali nende eshiwonya shokhwinjilamwo."},{"id":47,"translation":"Ne olwa tsimoni tsiabu tsilikalukhanibwa okhuleenga abandu bomumulilo, baliboola mbu; “Nyasaye wefu Omulesi, olakhura halala nende abandu bakhola obubii tawe.”"},{"id":48,"translation":"Ne abandu bokhufitulo abo balilaanga abandu babamanya khufimanyisio fiabu, baliboola mbu; “Okhusanjilana khwenyu shikhwabakhonya eshindu shiosishiosi tawe, nende eshiamwakholelanga obufuru esho."},{"id":49,"translation":"Koo, bano shinibo bamwetsubanga mbu Nyasaye shalibosilia tsimbabaasi tawe? Injile mumukunda kwomwikulu, obuyendi bubula khwinywe, ne shimulibeelela tawe.”"},{"id":50,"translation":"Ne abandu bomumulilo balilanga abandu bamumukunda kwomwikulu mbu; “Mukhutsushilekhwo amatsi nohomba shiosishiosi eshia Nyasaye abakabile.” Nabo balibaboolela mbu; “Toto Nyasaye akanile - ebindu biamusabanga ebo - khubakhayi.\""},{"id":51,"translation":"Abakhola idini yabu okhuba omwikhoyo nende emibayo, mana obulamu bwokhushialo nibubakatia. Kho mana lelo khulabebilila shingala bo bebilila omukhung’ano kweyinyanga yabu ino, nende khulwa okhukhaya khwabu ebimanyisio biefu."},{"id":52,"translation":"Ne toto khwabarerera eshitabu, esha khwenoosia mubumanyi, obulunjifu nende tsimbabaasi khubandu basuubilanga."},{"id":53,"translation":"Koo, shiliho shiabalindanga halali indukho ya ako? Inyanga yeyindukho yako iliula, balia abeyibilisia baliboola mbu; “Toto Abarumwa ba Nyasaye wefu Omulesi barera obwatoto. Koo, khulikhwo nende abakhusabila eshileshelo? Nohomba khukalusibwe khukhole kalia akakhulakholanga?\" Toto abo bamala okhwisishia abeene, ne akabachikhanga kabakorere."},{"id":54,"translation":"Toto Nyasaye wenyu Omulesi ni Nyasaye ulia owalonga likulu nende eshialo khutsinyanga tsisasaba, mana nachingukha hekulu wa eshisala shishie shioluyali. Afimbanga eshilo khushitere eshilondangakhwo lwangu. Nende eliuba, nende omwesi, nende tsing’ining’ini tsikhonyelungwa khukhuchama khukhwe. Koo, manye mbu okhulonga nokhukhwe nende okhulomesia. Nyasaye ni woluyali, Omulesi webiloonje."},{"id":55,"translation":"Sabe Nyasaye wenyu Omulesi mubwihotselesi nende mubwifisi. Toto Ye shiyachama balia ababuririranga eshichelo tawe."},{"id":56,"translation":"Ne mulakhola amabii khushialo nishimalile okhukaasa tawe. Ne mumusabe muburi nende mubusuubili. Toto tsimbabaasi tsia Nyasaye tsili ahambi nende abakholanga amalayi."},{"id":57,"translation":"Ye niye urumanga emiyeka echireranga akomwikhoyo imbeli wetsimbabaasi tsiitsie. Kata emiyeka echo shingala chichinganga amaleesi amasiro, nikhukayila khushialo shiafwa (eshiumu), mana khukekhoonyele okhwishia amatsi. Mana khukekhonyele okhurusilia buli imbia yebiamo. Mana khandi endio nilwakhulilamusia abafu khomunyoole okhwitsulila."},{"id":58,"translation":"Ne indalo indayi yeliloba lia yimbolela irusinjia emimela chiayo chikhulanga obulayi, chili nende obulamu khubuchami bwa Nyasaye wayo Omulesi. Ne indalo imbii shirusinjia halali emimela mititi echibula obukhala, mana khandi khubusandi. Ne endio ne lwakhwinoosilinjia abandu bakhupanga orio tsimbia tsia tsinyaali."},{"id":59,"translation":"Toto khwaruma Nuhu khubandu be. Mana nababoolela; “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye. Mubula nyasaye wundi owulali Ye tawe. Toto esie ebaririranga eshinyasio shieyinyanga ikhongo.”"},{"id":60,"translation":"Abakhongo mubandu be nibaboola mbu; “Toto efwe khukhulola ewe oli mubukori obwa habulafu.”"},{"id":61,"translation":"Naboola mbu; “Enywe abandu banje, esie shendi khubukori tawe, halali esie endi Omurumwa okhurula khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":62,"translation":"Eboosilinjia oburume bwa Nyasaye wanje Omulesi, ne ebachelelanga, ne ndamanya khu Nyasaye aka enywe mulamanyile tawe."},{"id":63,"translation":"Koo, muwukanga mbu kabetsele ametsulisio okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi okhuburira khumundu mulala mwinywe, abekanyisilie kho munyoole okhuria Nyasaye, ne khomunyoole okhubelwa tsimbabaasi?\""},{"id":64,"translation":"Mana nibamukatsula. Nafwe nikhumuhabina ye nende abali halala ninaye muliaro. Ne nikhusishia balia abakhaya ebimanyisio biefu. Toto abo bali abandu abawofu."},{"id":65,"translation":"Ne khu A’adi, khwayila omusiani wabu, Hud. Naboola mbu; “Enywe abandu banje! Laame Nyasaye. Enywe mubula Nyasaye wundi ulali Ye tawe. Kho mana shimukhamuritsanga tawe?”"},{"id":66,"translation":"Abakhoongo mubakhayi mubandu bebe nibaboola mbu: “Efwe khukhulola oli mubusilu, ne toto efwe khulolanga mbu ewe oli mubabeyi.”"},{"id":67,"translation":"Naboola mbu; “Enywe abandu banje, shendi nende obusilu tawe, halali esie endi Omurumwa okhurula khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":68,"translation":"Ebosilinjia oburume bwa Nyasaye wanje Omulesi. Ne esie khwinywe endisa owubachelela, omwisikwa."},{"id":69,"translation":"Koo, muwukanga mbu ametsulisio karula khu Nyasaye wenyu Omulesi kaboolela okhuburira khumundu mulala mwinywe abekanyilisie? Ne yitsulile shingala yabakhola okhutila habundu wa Abandu ba Nuh, mana nabameta omubili omukhongo nende amaani. Kho yitsulile emikabo chia Nyasaye kho munyoole okhubura.\""},{"id":70,"translation":"Nibaboola mbu; “Koo, okhwitsile mbu khulaame Nyasaye mulala yenyene, ne khuleshe aka bapapa befu balaamanga? Mana khurerere akokhulakanga kano toto noli mubaboolanga obulaamba.”"},{"id":71,"translation":"Naboola mbu; “Toto eshinyasio nende liruma okhurula khu Nyasaye wenyu omulesi bimalile okhubakwila. Muyingananga nasi khumera butswa akamwalanga enywe nende bapapa benyu, aka Nyasaye aleshiliakhwo eshifune tawe. Kho mana linde, esie endi halala ninanyu mubalia abaliindanga.\""},{"id":72,"translation":"Mana nikhumuhonokosia ye nende abali halala ninaye khutsimbabaasi okhurula khwifwe, mana nikhuteta emisi chabalia abakana ebimanyisio biefu, ne shibali abasuubili tawe."},{"id":73,"translation":"Ne babu Thamudi khwabarumila omusiani wabu (ulangwa mbu) Swaleh. Naboola mbu; “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye. Mubula Nyasaye wundi owulali Ye tawe. Toto shimalile okhuboolela eshimanyisio eshia habulafu okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Ino ni ingamia ikhasi ya Nyasaye ili mbu ni eshimanyisio khwinywe. Kho, muyileshe ilie khuliloba lia Nyasaye. Ne mulayiumisia tawe, mwanyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":74,"translation":"Ne yitsulile olwa yabakhola okhutila abundu wa Abandu ba A’ad, mana nabekhasia obulayi khushialo; mumbakhanga tsinzu tsikhongo tsiobuyinda mumabanda kasshio, ne mubaatsanga tsinzu mutsingulu tsiashio. Kho itsulile emikabo chia Nyasaye, ne mulakhola obubii nohomba obutobela khushialo tawe.\""},{"id":75,"translation":"Abakhongo ba abafuru mubandu baye baboolela balia abasuubila mubo, abakholelungwa obubii mbu; “Koo, musuubilanga mbu Swaleh yarumwa nende Nyasaye wuwe Omulesi?” Nibaboola mbu: “Toto efwe khusuubila khukayarumwa nako.”"},{"id":76,"translation":"Abafura abo nibaboola mbu; “Efwe toto khukhayile akamusuubilemwo ako.”"},{"id":77,"translation":"Mana nibera ingamia ikhasi eyo, mana nibaloba likhuwa lia Nyasaye wabu Omulesi. Mana nibaboola mbu; “Ewe Swaleh, khurerere akokhulakanga toto ewe noli mubarumwa.”"},{"id":78,"translation":"Mana omurengo kweshialo nende oluyoka nifibabukula. Ne olwa bwashia, nibanyolekha mutsinzu tsiabu mafumama nibali emilambo."},{"id":79,"translation":"Mana Swaleh nabalekha, naboola mbu; “Enywe Abandu banje, ndaboosilia oburume bwa Nyasaye wanje Omulesi, mana nebachelela, halali enywe shimwachama abamachelo tawe.”"},{"id":80,"translation":"Ne khwaruma Lut, olwa yaboolela Abandu bebe mbu; “Koo, enywe mukholanga eshifwolo shiomundu yesiyesi ashili okhubaranjililakho okhukhola khushialo tawe!"},{"id":81,"translation":"Toto enywe mwinjililanga abasatsa mubwikombi bwokhwilasia nimulekha abakhasi? Khane enywe muli abandu beyisasia.\""},{"id":82,"translation":"Ne likalusio lia bandu bebe shiliali halali baboola mbu; “Baloonde mulukongo lwenyu. Toto abo ni abandu betswenulanga.”"},{"id":83,"translation":"Mana nikhumuhabina ye nende Abandu bebe, okhuyiniakhwo omukhasi wuwe, yali mubalia abatong’a inyuma."},{"id":84,"translation":"Mana nikhubapupuchisilia ifula. Kho, lola indukho ya abamabii shinga yali."},{"id":85,"translation":"Ne khubandu ba Madyana, khwaruma omusiani wabu (ulangwa) mbu Shuaib. Naboola mbu; “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye. Abulao nyasaye wundi owulali Ye tawe. Biamala okhuboolela ebifune bia habulafu okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Kho leng’aasie obulayi eshichelo nende iratili, ne mulakhalaka abandu ebindu biabu tawe. Ne mulakhola obutobela khushialo nishimalile okhukaasa tawe. Buno nibo obulayi khwinywe, toto nimuli abasuubili."},{"id":86,"translation":"Ne mulekhala ta khutsinjila tsioosi nimurisia nende okhwikalila injila ya Nyasaye abandu bamusuubila, nende okhwenya mbu yikotyombole. Ne yitsulile olwa mwali batiti mana Ye nabakhola okhuba abaanji. Kho henge shingala indukho ya abandu bamabii yali."},{"id":87,"translation":"Ne kata nikali mbu omukanda mulala mwinywe kwasuubila akandarumwa nako kano, ne omukanda kundi shikwasuubila tawe, kho linde okhula shingala Nyasaye yetsa okhukhalaka eshina hakari wefu. Naye niye Owukhalakanga eshina obulai muno okhushila boosi bakhalakanga eshina.\""},{"id":88,"translation":"Abakhongo ba abafuru mubandu baye nibaboola mbu; “Ewe Shuaib, toto khwitsa okhukhuwuyia ewe halala nende balia bakhusuubila okhurula mulukongo lwefu, nohomba toto mukalushe mumilukha chiefu.” Naboola mbu; “Koo, kata (emilukha echo) nichiakhusinya?"},{"id":89,"translation":"Toto khulaba khuchishiile Nyasaye obubeyi nikhukalukha mumilukha chienyu Nyasaye namalile okhukhuhonokosia ehale nachio. Ne shikali khwifwe okhukalukha mumilukha echo tawe, okhuyiniakhwo Nyasaye wefu Omulesi niyenya. Obumanyi bwa Nyasaye wefu Omulesi baswana buli eshindu. Nyasaye niwakhwisikanga. Nyasaye wefu Omulesi, khubusilie eshina hakari wefu nende abandu befu khubwatoto, nawe newe owubusinjia eshina omulayi ushila boosi babusinjia eshina.\""},{"id":90,"translation":"Abakhoongo babakhayi mubandu baye nibaboola mbu; “Nimuyira mwaloonda amakhuwa ka Shuaib, toto awo mulaba abalalinyoola obukhala tawe.”"},{"id":91,"translation":"Mana omurengo kweshialo kwoluyoka nikubabukula, mana nibubashiela mulukongo lwabu nibafumame, nibali emilambo."},{"id":92,"translation":"Balia abakatsula Shuaib nibaba shinga abalaliwo tawe. Balia abakatsula Shuaib nibo balanyoola obukhala tawe."},{"id":93,"translation":"Mana nabalekha, ne naboola mbu; “Enywe Abandu banje, ndabosilia oburume bwa Nyasaye wanje Omulesi, mana nebachelela, kho ndakhabelelela endie Abandu abakhayi?”"},{"id":94,"translation":"Ne shikhwaruma Omurumwa yesiyesi mulukongo tawe, halali khwatila abamenyamwo khubusandi nende khubutinyu; khobanyoole okhwihotselesia."},{"id":95,"translation":"Mana khandi efwe nikhukalukhania habundu wa amabii okhuba andayi, mana nibatsililila, ne nibaboola mbu; “Obusandi nende omwikhoyo bianyoola bapapa befu.” Mana nikhubatila mapwoka nibashili okhumanya."},{"id":96,"translation":"Ne toto Abandu bomutsingongo babetsanga mbu basuubila mana baria Nyasaye, toto khwakhabeekulile tsikhabi okhurula mwikulu nende mwiloba. Halali bayingana, mana nikhubatila khulwo khubeela kalia akabakholaanga."},{"id":97,"translation":"Koo, Abandu betsingongo bali noomulembe mbu eshinyasio shiefu sishilaboolela eshilo nabo nibali mukhukona tawe?"},{"id":98,"translation":"Koo, Abandu betsingongo bali nomulembe mbu eshinyasio shiefu sishilaboolela eshitere nabo nibali mukhubaya tawe?"},{"id":99,"translation":"Koo, balisa nomulembe nende obututi bwa Nyasaye? Ne shibabeetsanga nende omulembe nende obututi bwa Nyasaye tawe, halali abandu balanyoola obukhala tawe."},{"id":100,"translation":"Koo, shibamanyile balia ababukulanga eshialo abandu bandi nibakharulao mbu nikhwenya nikhubara mumasila khutsimbi tsiabu, ne khusube emioyo chiabu, mana khulwa endio balobe okhuwulila?"},{"id":101,"translation":"Etsio ni tsingongo etsia khukhukanilanga amakhuwa katsio. Toto babeetsela Abarumwa babu nende amebaalo ka habulafu, kho shibali nibakhasuubila kalia akabali nibakhaya khale tawe. Ne endio ni lwa Nyasaye asubanga emioyo chia abakhayi.‌"},{"id":102,"translation":"Ne abanji babu khwabanyoola mbu shini abesikwa khundakano tawe, halali khwanyola mbu abanji mubo ni abarulanga mumalako."},{"id":103,"translation":"Mana nikhurulao nikhuruma Musa nende ebifune biefu khu Firauni nende abakhongo bebe, halali babikholela obubii. Kho henga shingala indukho ya abononia yali."},{"id":104,"translation":"Ne Musa naboola mbu; “Ewe Firauni, toto esie endi Omurumwa okhurula khu Omulesi webindu bioosi."},{"id":105,"translation":"Ekhoyeshele muno mbu ndalaboola khu Nyasaye halali obwatoto. Emalile okhubeetsela nende ebifune okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, kho lekhula Abana ba Israili batsie ninasi.\""},{"id":106,"translation":"(Firaun) Nabola mbu; “Noli niwitsile nende eshimanyisio, nakhashirerakhwo toto noli mubandu ababoolanga obulaamba.”"},{"id":107,"translation":"Mana nasukuna hasi indabushi yiyie, ne awo awo niikalukhana okhuba inzukha yatoto."},{"id":108,"translation":"Ne narusia omukhono kukwe, ne awo awo nikukalukhana okhuba omulafu tswe khubahenganga."},{"id":109,"translation":"Abakhongo mubandu ba Firaun nibaboola mbu; “Toto uno ni omulosi omumanyi muno."},{"id":110,"translation":"Yenyanga okhubarusia mushialo shienyu, kho muchera murie?\""},{"id":111,"translation":"Nibaboola mbu; “Muleshe hatiti ye nende omusiani wabu, ne ruma abakhung’asinjia abandu mumatokho."},{"id":112,"translation":"Bakhurerere buli omulosi omumunyi muno.\""},{"id":113,"translation":"Abalosi nibetsa khu Firaun, nibaboola mbu; “Khwitsa okhunyoola omurungo nikali mbu khushila?”"},{"id":114,"translation":"Naboola mbu; “Eeh! Efuchilila. Ne toto mwitsa okhuba mubalia abali hambi ninasi.”"},{"id":115,"translation":"Nibaboola mbu; “Ewe Musa, koo, newe witsa okhusukuna nohomba efwe khuranjilile okhusukuna?”"},{"id":116,"translation":"Musa naboola mbu; “Enywe sukune (ranjilile).” Kho olwa basukuna, belimia tsimoni tsia abandu, mana nibabarisia muno. Ne nibetsa nende obulosi obukhongo."},{"id":117,"translation":"Ne nikhufimbulila Musa mbu: “Sukuna indabushi yiyio.” Mana awo awo ni imila bioosi ebia bali nibakholele."},{"id":118,"translation":"Kho, obwatoto nibulolekha, ne nibibiya bioosi ebia bakholanga."},{"id":119,"translation":"Kho nibashilwa eyo, mana nibatong’a okhuba abatiti."},{"id":120,"translation":"Ne abalosi abo nibakwa hasi nibarerera Nyasaye hasi obweni bwabu (nibasujuda)."},{"id":121,"translation":"Nibaboola mbu; “Khusuubile Nyasaye Omulesi webindu bioosi."},{"id":122,"translation":"Nyasaye Omulesi wa Musa nende Haruni.\""},{"id":123,"translation":"Firaun naboola mbu; “Oh! Musuubile muye neshili okhubasubula? Toto, khuno nookhututa khwamututile mulitokho lino mbu kho murusiemo abamenyamwo, bene litokho. Kho, mwitsa okhulola."},{"id":124,"translation":"Toto, ndilabateta emikhono chienyu buchiikha, khandi toto nditsa okhubabamba mweesi.\""},{"id":125,"translation":"Nibaboola mbu; “Toto efwe ewa Nyasaye wefu Omulesi niwakhulikalukha."},{"id":126,"translation":"Ne ewe shiwalolakhwo libii liosiliosi khwifwe tawe halali mbu khusuubile ebimanyisio bia Nyasaye wefu Omulesi olwa bikhuulile. Nyasaye wefu Omulesi, khusundulekho obwifwili (okhwisumilisia), ne okhufwisie nikhuli abasalamu.\""},{"id":127,"translation":"Ne abakhongo mubandu ba Firaun nibaboola mbu; “Koo, olalekha Musa nende Abandu baye banyasie eshialo, ne bakhulekhe ewe nende abanyasaye bobo?” Naboola mbu; “Khwitsa okhwira abana babu Abasiani ne khulalekha abakhana, ne toto efwe khuli abaamani hekulu wabu.”"},{"id":128,"translation":"Musa naboolela Abandu bebe mbu; “Sabe obukhoonyi khu Nyasaye mana mwifwile. Eshialo ni shia Nyasaye, alishichelamia wayenya atong’ekhwo mubasumba baye. Ne omumalilikho omulayi kuliba kwa balia baria Nyasaye."},{"id":129,"translation":"Nibaboola mbu; “Khwawumisibwa noshili okhukhwitsila, nende khandi niwakhamala okhukhwitsila.” Musa naboola mbu; “Khaundi Nyasaye wenyu Omulesi alasishia omusuku wenyu, ne alabakhola enywe okhuba abaruchi ba eshialo shino kho alole shinga enywe mulakhola.”"},{"id":130,"translation":"Ne toto khwahelesia Abandu ba Firaun eshinyasio khumika, nende khukhubalemelia ebiamo; mbu khobanyoole okhwitsulila."},{"id":131,"translation":"Olwa obulayi bwabolelanga, baboolanga mbu; “Buno ni shichira efwe.” Ne obubii nibubetsela, nibalola okusubilo khu Musa nende abali ninaye. Toto okusubilo kwenyu oko kuli ewa Nyasaye (sichila amabii kabu), halali abaanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":132,"translation":"Nibaboola mbu; “Kata nokhwitsila orie nende eshimanyisio shiosishiosi mbu okhuloche nasho, shikhulakhusuubila tawe.”"},{"id":133,"translation":"Mana nikhubarumila imbumbuyeka, nende tsisiche, nende tsikhungu, nende amashele, nende amalasile; okhuba ebimanyisio ebia habulafu. Mana nibakhola obufuru, ne nibaba Abandu abamabii."},{"id":134,"translation":"Ne olwa eshinyasio shabanyoola, baboola mbu; “Ewe Musa, khusabile Nyasaye wuwo Omulesi khu kalia akayakhulaka. Nokhurusiliao eshinyasio shino, toto khulakhusuubila, ne toto khulakhulekhulila Abana ba Israili otsie ninabo.”"},{"id":135,"translation":"Ne ngala khwabayiniliao eshinyasio okhula ebise bindi, nibachaka okhufunaka indache."},{"id":136,"translation":"Mana nikhubarunga imongo yeshinyasio, nikhubasishia munyanza shichila bakatsula ebimanyisio biefu, nende okhubula khwabu nabio oluchendo."},{"id":137,"translation":"Mana nikhuchelamia abandu balolekhananga abateshele, ebukwe nende mumbo weshialo ewakhwarayo tsikhabi. Mana likhuwa lilayi lia Nyasaye wuwo Omulesi nilileng’ana khubaana ba Israili khulwa okhwisumilisia khwabu. Mana nikhusishia aka Firaun yakholanga nende Abandu bebe, nende bilia ebia bombakhanga."},{"id":138,"translation":"Mana nikhubusia Abaana ba Israili munyanza, mana nibabura khubandu balamanga ebifwanani, nibaboola mbu; “Ewe Musa, khukholele abanyasaye fwesi shingala abandu abo bosi bali nende abanyasaye.” Naboola mbu; “Toto enywe muli abandu bakholanga obusilu."},{"id":139,"translation":"Bano akabali ninako kano ketsa okhusikha, ne ni amakhaya akabakholanga.\""},{"id":140,"translation":"Naboola mbu; “Koo, ebakonyele abanyasaye bandi habundu wa Nyasaye, naye niye owabachingula hekulu okhushila abandu boosi?\""},{"id":141,"translation":"Ne (yitsulile) olwa khwabahonokosia okhurula khu Firaun nende Abandu be, ababetsanga eshinyasio eshibii muno, olwa beranga abana benyu abasiani nibalekha abakhana babe abalamu. Ne ako kalimo amatemo amakhongo okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi."},{"id":142,"translation":"Ne khwalaka Musa ebilo amakhumi kataru ne nikhubitsusia nende ekhumi, nibiula ebise bia Nyasaye wuwe ebilo amakhumi kane. Mana Musa naboolela omusiani wabu, Haruni, mbu: “Tila habundu wanje okhwimilila Abandu banje. Ne kaasia amakhuwa kabe amalayi, ne olalonda tsinjila tsia balia bakholanga obwononi tawe.”"},{"id":143,"translation":"Ne Musa olwa yoola khubise biefu, mana Nyasaye wuwe Omulesi nalomaloma ninaye, yaboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, nzechesiakhwo ekhulole.” Yaboola mbu: “Shiwakhandola tawe, halali henga khulukulu luli imbeli wuwo olo, nilulatong’a habundu walwo, oba witsa okhundola.” Kho Nyasaye wuwe Omulesi olwa yelolosia khulukulu, nalukhola okhutonyokha tonyokha, mana Musa nakwa hasi nasuma. Olwa yakalusia omwoyo, naboola mbu; “Obutswenufu nobubwo. Esaba obulesheli khwiwe, nasie niwokhuranga mubasuubili.”"},{"id":144,"translation":"Nyasaye naboola mbu; “Ewe Musa, toto esie ekhwawule mubandu khulwa oburume bwanje nende okhukhulomalomia khwanje. Kho, bukula kekhwelesinjia, ne obe mubalia bakhupanga orio.”"},{"id":145,"translation":"Ne nikhumuhandichila mu Taurati eyo amachelo (kabuli imbia) nende amebaalo kabuli eshindu. Kho, katile nende amaani, ne olomesie abandu okhutila amalayi muno kano. Hambi ano, nditsa okhubeechesia amatala ka abandu ababii."},{"id":146,"translation":"Ndilara ehale nebimanyisio bianje balia bakholanga obufuru khushialo munjila ilali ya toto tawe. Balia buli eshimanyisio shibalola, shibashisuubila tawe. Ne nibalola injila yobulunjifu, shibayibukulanga mbu niyo injila tawe, halali nibalola injila yobukori, bayibukulanga mbu niyo injila. Endio nilwokhuba mbu bayingasia ebimanyisio biefu, nende nibabula ninabio oluchendo."},{"id":147,"translation":"Ne balia abayingasia ebimanyisio biefu nende okhukhung’aana khwomwikulu, ebikhole biabu biabiya. Koo, balirungwa akandi akalali kalia kabakholanga?"},{"id":148,"translation":"Ne olwa Musa yarula (natsia okhwenda amalako), Abandu bebe bakhola eshimosi khubirone biabu, eshifwanani shiananga. Koo, shibalolakho mbu eshinyasaye shiabu esho sishilomalomanga nabo, nohomba sishibalunjisinjia khunjila tawe? Halali, bashikhola butswa okhuba nyasaye, mana nibaba abamabii."},{"id":149,"translation":"Ne olwa beyitsulisia, nibalola mbu toto bamalile okhukora, baboola mbu; “Nyasaye wefu Omulesi nalakhubeela tsimbabaasi tawe, toto khulaba mubalia abasishile.”"},{"id":150,"translation":"Ne olwa Musa yachelela khubandu bebe nasinyishe khandi nabelele, yaboola mbu: “Obubii buli burie buno bwamuukholele inyuma wanje nindakharula? Koo, muranjilile likhuwa lia Nyasaye wenyu Omulesi?” Mana nasukuna tsimbao tsilia, mana natila omurwe kwomusiani wabu nakukhwesa ebuleka wuwe. (Haruni) naboola mbu: “Ewe omwana wa mama wanje, toto abandu bandechele, kata babeele ahambi okhunzira. Kho, olasangasia abasuku okhubela esie tawe, nohomba olara esie halala nende abandu ababii tawe.”"},{"id":151,"translation":"Naboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, ndeshela esie nende Omusiani wefu, ne okhwinjisie mutsimbabaasi tsitsio. Ewe toto oli wetsimbabaasi muno okhushila abetsimbabaasi boosi.”"},{"id":152,"translation":"Toto balia abakhola eshimosi okhuba nyasaye, balanyoola oburuma okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi, nende obuteshele mubulamu bwokhushialo. Ne endio nilo olwa khurunganga abachishi bachikhanga."},{"id":153,"translation":"Ne balia abakhola amabii mana nibekanila nibakhamala, mana nibasuubila, toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Omunji wobulesheli, Owetsimbabaasi tsinyinji."},{"id":154,"translation":"Ne olwa liruma lia Musa liakalukha hasi, yabukula tsimbao tsilia. Ne khumahandiko katsio, bwalimo obulunjifu nende tsimbabaasi khubalia baritsanga Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":155,"translation":"Musa nalobola abandu amakhumi saba (abalayi) mubandu baye khulwa indache yefu. Mana omurengo omukhongo shingala kwabarenjia, Musa naboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, wenyanga wakhabasishiye halala ninasi khale. Okhusishia khulwa okhubeela akabasilu bakhola mwifwe? Kano shikali halali amatemo koko, khuko okosinjia owawenya ne olunjisia owawenya. Ewe newe omulindi wefu, kho khuleshele ebionono biefu mana okhubeele tsimbabaasi. Nawe newe omulesheli omulayi muno owabalesheli boosi."},{"id":156,"translation":"Ne okhuhandichile amalayi khushialo khuno nende mwikulu. Toto efwe khukhukalushile ewe.\" Nyasaye naboola mbu: “Eshinyasio shianje ndalahelesia owandenya, ne tsimbabaasi tsianje tsiaswana buli eshindu. Kho, nditsa okhutsihandichila balia baritsanga akandakaana nende barusinjia eshihanwa shia Izaka, nende basuubilanga tsinyali tsiefu."},{"id":157,"translation":"Balia abaloondanga Omurumwa, Omunabii ulamanya okhusoma nende okhuhandika tawe, owabalolanga yahandikwa mu Taurati nende mu Injili, owubalomesinjia okhukhola amalayi ne abakaninjia okhukhola amabii, ne abayininjiakho emisiko nende eminyororo chiabali nibaboywa. Kho, balia abamusuubila mana nibamuwa oluyali, mana nibamuhabina, mana nibaloonda obulafu obweshibwa halala ninaye, abo nibo balibura.\""},{"id":158,"translation":"(Ewe Muhammad) Boola mbu; “Enywe Abandu, toto esie endi Omurumwa wa Nyasaye khwinywe mweesi, owuli nende obwami bwomwikulu nende khushialo. Abulao nyasaye wundi ulali Ye tawe. Ahananga obulamu khandi niye ufwisinjia. Kho, suubile khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe, Omunabii wakorwa okhusoma nohomba okhuhandika. Owusubilanga Nyasaye nende amakhuwa keke. Ne muloonde ye kho munyoole okhulunjikha.\""},{"id":159,"translation":"Ne mubandu ba Musa, balimwo abandu balunjisinjia abashiabwe khubwatoto. Ne khubwatoto baleeng’asinjia."},{"id":160,"translation":"Ne nikhubakabula tsimbia ekhumi natsibili, emikanda chaukhane. Ne nikhufimbulila Musa olwa Abandu baye bamusaba amatsi mbu; “Khupa lichina nende indabushi yiyio.” Mana amatsi nikarundukha okhurula mwichina elo, nikekhola tsifututu ekhumi natsibili, ne buli omundu namanya habundu waye wokhunywa. Nikhubakholela eshinikha shia amaleesi, ne nikhubeshilia Mana nende Salwa. (Nikhubaboolela mbu); “Lie ebilayi bia khubakabilekhwo bino.” Ne, shibakholela efwe obubii tawe, halali abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":161,"translation":"Ne (betsulisie) olwa baboolelwa mbu; “Ikhale mulukongo luno (Beitul muqaddas), ne liemwo wosiwosi wamwenya, ne (ebise biokhwinjila) muboole mbu; 'Khuleshele ebionono biefu.' Ne mwinjile mumuliango nimwihotselesiye, khwitsa okhubaleshela tsimbi tsienyu, ne khulametela obulayi balia bakholanga amalayi.\""},{"id":162,"translation":"Halali, balia bakholela obubii emioyo chiabu mubo, bakalukhania amakhuwa akabalali nibaboolelwa tawe, mana nikhubeshilia eshinyasio okhurula mwikulu shingala bekholela obubii abeene."},{"id":163,"translation":"Ne barebekhwo amakhuwa kolukongo lwali ahambi nende inyanza. Olwa bafunakanga lilako lia Isabato (Jumamosi). Olwa tsinyeni tsiabu tsiabetselanga hekulu hekulu - tsinyanga tsia Isabato (Jumamosi) tsiabu, ne tsinyanga tsilali tsia Isabato (Jumamosi) shitsiabetselanga tawe. Ne endio nilwa khwabahelesia amatemo khulwa okhurula mumalaka khwabu."},{"id":164,"translation":"Ne (betsulisie) olwa abandu bandi mubo baboola mbu: “Bukhala shina bwokhukania abandu bamumanyile mbu Nyasaye alabasishia nohomba alabahelesia eshinyasio eshilulu?” Nibaboola mbu; “Kho khube nende shichila imbeli wa Nyasaye wenyu Omulesi, ne khobanyoole okhuria Nyasaye.”"},{"id":165,"translation":"Kho, olwa bebilila akabetsulisibungwa khuko, khwahonokosia balia abakaninjia abandu okhukhola amabii mana nikhusandia balia abakhola amabii khushinyasio eshibi muno khulwa okhurula khwabu mumalako."},{"id":166,"translation":"Ne olwa bafura nibaloba okhulekha akabakanibwa, khwababoolela mbu; “Be amashene, abateshele.\""},{"id":167,"translation":"Ne (betsulisie) olwa Nyasaye wuwo Omulesi yara habulafu mbu yetsa okhubarerera abandu betsa okhubasandia okhusandia okhubii okhula inyanga yeyindukho. Toto Nyasaye wuwo Omulesi ni Omwangu muno weshinyasio, ne toto Ye ni Omunji wetsimbabaasi."},{"id":168,"translation":"Mana nikhubakabukhania (Abayahudi) khushialo emikanda chiaukhane. Ne balimwo abalayi, ne abandi balali bario tawe. Mana nikhubatema khumalayi nende khumabii khobanyoole okhukalukha."},{"id":169,"translation":"Mana nilwitsa inyuma wabu (wa Abayahudi abo) olwibulo olubii, olwachelama Eshitabu. Babukulanga ebiakanwa bia mushialo muno, nibaboola mbu; “Khwitsa okhuleshelwa.” Ne ebiakanwa bindi bie imbia ino nibiboolela, nibabibukula. Koo, shikaboolelakhwo amalakano mushitabu mbu balabolakhwo khu Nyasaye tawe, halali akatoto? Nabo bamala okhusoma kalimwo. Ne inzu yomwikulu iliba indayi muno khubalia abaritsanga Nyasaye. Koo, shimuparangakhwo tawe."},{"id":170,"translation":"Ne balia batilanga Eshitabu obulayi, mana nibalaama khatsotso (nibaswaliya), khulibarunga amalayi. Toto efwe shikhukosinjia omurungo okwa abakholi bamalayi tawe."},{"id":171,"translation":"Ne olwa khwasiula olukulu nibiba shinga lilesi hekulu wabu, nibapara mbu lulabakwila. (Nikhubaboolela mbu); “Tile nende amaani akakhwabahelesia kano, ne yitsulile kalimwo khomunyoole okhuria Nyasaye.\""},{"id":172,"translation":"Ne (yitsulila) olwa Nyasaye wuwo Omulesi yabukula mubandu okhurula mubo mulwibulo lwabu, mana nabakhola abeene okhwibela abaloli. (Naboola mbu); \"Koo, Esie shendi Nyasaye wenyu Omulesi?” Nibaboola mbu; “Eeh, khufuchirire. Khurusia obuloli mbu Ewe oli Nyasaye wefu.” Nyasaye nababoolela mbu; “Muletsa mwaboola inyanga yeyindukho mbu efwe khwali khwang’ang’ala ehale nende kano tawe.\""},{"id":173,"translation":"Nohomba mwaboola mbu: “Bapapa befu butswa nibo batsokaasia Nyasaye khale, nafwe khuli olwibulo lwa inyuma wabu. Kho, witsa okhukhusishia khukabakori bakholanga?\""},{"id":174,"translation":"Na endio nilwa khwinoosinjia tsinyali tsiefu khobanyoole okhukalukha."},{"id":175,"translation":"Ne basomele amakhuwa ka ulia owakhwahelesia tsinyaali tsiefu mana niyefwalulamwo, mana Shetani natilana ninaye, naba mubalia abakora."},{"id":176,"translation":"Ne khwenyanga khwakhamuchingulile hekulu khutsio, halali ye yahandila khushialo (okhwenya obwikhoyo bwokhushialo nende okhwibilila mwikulu). Mana naloonda obwikombi bwashio. Ifwani yaye ili shinga imbwa noyikhupila oluyoka, iheesana. Ne noyilekha, iheesana butswa. Eyo niyo ifwani yabandu bayingasia ebimanyisio biefu, kho bakanile tsingano khobanyoole okhuparamwo."},{"id":177,"translation":"Ni obubii buli burie buno ifwani ya balia abaingasinjia ebimanyisio biefu. Ne ni abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":178,"translation":"Aba Nyasaye alunjisia, abo nibo abalunjifu. Ne abakosia, abo nibo abasikha."},{"id":179,"translation":"Ne toto Efwe khwalonjela omulilo kwa Jahannam abaanji mu majini nende abandu. Bali nende emioyo, halali shibachikhonyelanga okhumanya tawe. Ne bali nende tsimoni, halali shibatsilolelanga tawe. Ne bali nende amarwi, halali shibakawulililanga tawe. Abo bali shinga tsisolo, halali abo nabakori muno. Abo nibo abakoyana."},{"id":180,"translation":"Ne Nyasaye ali nende amera amalayi muno, kho kekhonyele okhumusaba. Ne leshe balia banyasinjia oluyali lwa amera keke. Hambi ano, betsa okhurungwa kalia akabakholanga."},{"id":181,"translation":"Ne mubalia abakhwaloonga, abandi baliwo balunjisinjia khubwatoto ne khubwo baleng’asinjia."},{"id":182,"translation":"Ne balia abakatsula ebimanyisio biefu, khulabakhwesa kaala kaala munjila yabalamanyile tawe."},{"id":183,"translation":"Nasi nditsa okhubahelesia ebise. Toto obututi bwanje nobusiro muno."},{"id":184,"translation":"Koo, shibaparangakhwo tawe? Owashaabwe oyo abula lilalu tawe. Shali shiosishiosi tawe halali omwikanyilisi owa habulafu."},{"id":185,"translation":"Koo, shibahengangakhwo obwami bwomwikulu nende mushialo, nende ebindu bia Nyasaye yalonga, mbu awundi indukho yabu ili ahambi tawe? Mana kalali kano, ni makhuwa shina akandi akabalasuubila?"},{"id":186,"translation":"Aba Nyasaye alekhulanga bakora, abo babula ubalunjisia tawe. Ne abalekha mubukori bwabu nibabeyabeyanga mubuwofu."},{"id":187,"translation":"Bakhurebanga ebise bieyindukho (eyo) mbu okhurulila khwayo khuliba lina, boola mbu; “Obumanyi bwayo buli khu Nyasaye wanje Omulesi. Abulao umanyile ebise biayo halali Ye mwene. Ni isiro mwikulu nende khushialo. Shilibetsela tawe halali mapwoka.\" Bakhurebanga opara mbu newe wayikoonya wayimanya. Boola mbu; “Obumanyi bwayo buli khu Nyasaye, halali abandu abanji shibamanyile tawe.\""},{"id":188,"translation":"Boola mbu; “Embula obunyali bwokhwikhonya nohomba bwokhwilinda okhurulana nende amabii halali shinga Nyasaye yenya. Ne embetsanga mbu ndamanya akefisile, ndakhametele okhukhola amalayi mubunji, ne obubii bwosibwosi shibwakhanzulilekhwo tawe. Esie shendi shiosishiosi tawe, halali omwikanyilisi nende owureranga amakhuwa komwikhoyo khubandu basuubilanga.\""},{"id":189,"translation":"Niye owabaloonga okhurula khumundu mulala, ne okhurula khumundu oyo nalonga abakhasi babu kho banyoole obwihotselefu (okhurula) khubo. Ne olwa yenjilananga naye, atilanga inda inyangu eyachendanga nayo. Ne olwa (inda) yisitoyanga, (omukhasi nomusatsa) balamanga Nyasaye wabu Omulesi mbu; “Nokhuhelesia omwana omulayi, toto khulaba mubalia abakhupanga orio.”"},{"id":190,"translation":"Olwa abahelesinjia (omwana) omulayi, bakholelanga Nyasaye obutsokaasi khushilia eshia abahelesiyie. Nyasaye niwoluyali muno, ne ali hekulu khukabamutsokaasinjia ako."},{"id":191,"translation":"Batsokaasinjia (Nyasaye nende) balia abalaloonga eshindu, nabo balongungwa?"},{"id":192,"translation":"Ne shibanyala okhubakhoonya tawe, ne kata abene shibanyala okhwikhoonya tawe."},{"id":193,"translation":"Ne nimubalanga khubulunjifu, shibalabalondakhwo tawe. Ni nashilala sa khwenywe, nimubalanga nohomba nimuwuleela."},{"id":194,"translation":"Toto balia abamulaamanga abalali Nyasaye tawe ni abasumba butswa shinga enywe. Balanjekhwo mana babafuchilile nimuli mbu muli abatoto."},{"id":195,"translation":"Koo, bali nende ebilenje biokhuchendela? Nohomba bali nende emikhono chiokhutilila? Nohomba bali nende tsimoni tsiabalolelanga? Nohomba bali nende amarwi kabawulililanga? Boola mbu; \"Lanje abamutsokaasinjia Nyasaye ninabo, mana mukhole obututi (kho musishie), ne mulambesie ebisi biosibiosi tawe. (Sishie toto nikali mbu munyala).\""},{"id":196,"translation":"Toto Omulindi wanje ni Nyasaye oweshia Eshitabu, naye niye omulina ulindanga abakholanga amalayi."},{"id":197,"translation":"Ne balia abamulamanga balali Nyasaye tawe, shibanyala okhubahabina nohomba okhwihabina abeene tawe."},{"id":198,"translation":"Ne nobalaanga khubulunjifu, shibawulila tawe. Ne olabalola bakhuhenganga, halali shibalolanga tawe."},{"id":199,"translation":"Tilana nende obulesheli, ne olomesie amalayi, ne olekhane nende abasilu."},{"id":200,"translation":"Ne eshibeyibeyi shia Shetani nishikhunyasia, wilinde khu Nyasaye (boola mbu; Audhu billahi). Toto Ye niye omuwulili po, omumanyi muno."},{"id":201,"translation":"Toto balia abaritsanga Nyasaye, olwa Shetani abafulukunyanga, betsulilanga, mana balola injila."},{"id":202,"translation":"Ne abasiani babu (Shetani), babenjisinjia muno mubukori mana bo shibachonyanga tawe."},{"id":203,"translation":"Ne nolabarerera eshimanyisio shiabenya tawe, nibaboola mbu; “Shiwakhashikasiye butswa ewe omwene.” Boola mbu; “Toto esie enoondanga kefimbulilwe okhurula khu Nyasaye wanje Omulesi. Bino ni ebimanyisio birulanga khu Nyasaye wenyu Omulesi, ne ni obulunjifu nende tsimbabaasi khubandu basuubilanga.”"},{"id":204,"translation":"Ne Ikurani nisomwa, rechelesie, ne muwulele khomunyoole okhuhelesibwa tsimbabaasi."},{"id":205,"translation":"Ne rumbula Nyasaye wuwo Omulesi mumwoyo kwao mubwihotselefu nende muburii, ne olakhupa oluyoka mumakhuwa tawe, itsuli nende ingolobe, ne olaba mubalia abang’ang’aala tawe."},{"id":206,"translation":"Toto balia abali ewa Nyasaye wuwo Omulesi (nabo ni abamalaika) shibali abafuru okhumulaama tawe, ne bamutswenulanga ne bamurereranga hasi obweni (bamusujudilanga)."}]},{"id":8,"verses":[{"id":1,"translation":"Bakhurebanga omwandu kunyoolelwe mwiyie (kukabwe kurie). Boola mbu, “Omwandu kunyoolelwe mwiyie ni kwa Nyasaye nende Omurumwa (londe shingala betsa okhubakaba). Kho rie Nyasaye, ne kasie omulembe hakari wenyu, ne wulile Nyasaye nende Omurumwa wuwe ni muli Abasuubili (abahabwene)."},{"id":2,"translation":"Toto Abasuubili ba habwene, nibalia olwa Nyasaye arumbulwa, emioyo chiabu chitsulamwo oburi, ne nibasomelwa tsinyaali tsiefu, tsibameta obusuubili, ne Nyasaye wabu Omulesi butswa niye wabesikanga."},{"id":3,"translation":"Balia abalamanga khatsotso (iswala), ne khushia khubakabile, bahananga eshihanwa."},{"id":4,"translation":"Abo nibo abasuubili batoto. Bali nende tsingasi (obukhongo) ewa Nyasaye wabu Omulesi, nende eshileshelo, nende omukabo kwoluyali."},{"id":5,"translation":"Shinga olwa Nyasaye wuwo Omulesi yakhurusia munzu yiyio khubwatoto. Ne toto omukanda mulala mubasuubili shikwali nikuchamile tawe."},{"id":6,"translation":"Bakhuyingasinjia akobwatoto, nako nikamalile okhurumbukha, opara mbu balumungwa okhutsia mulumbe nibalola."},{"id":7,"translation":"Ne olwa Nyasaye yabalaka mbu omukanda mulala kulaba okwenyu mumikanda chibili chilia, nanyu mwali muyanzile munyoole omukanda kubula amawa kube okwenyu. Ne Nyasaye yenya okhura habulafu obwatoto khumakhuwa keke, ne atete emisi chia abakhayi."},{"id":8,"translation":"Kho anyoole okhwemia obulaamba, ne akwisie hasi obubeyi, kata ababii nibasinyikha."},{"id":9,"translation":"Olwa mwali nimusabanga obukhoonyi khu Nyasaye wenyu Omulesi, mana nabafuchilila mbu: “Toto esie nditsa okhubahelesia Abamalaika iyelefu ndala, abetsa okhubetsela malondokhana.”"},{"id":10,"translation":"Ne Nyasaye shiyakhola kano tawe, halali okhuba obusangali khwinywe ne kho emioyo chienyu chitinye muno khuko. Ne obuhabini bubulao, halali okhurula khu Nyasaye. Ne toto Nyasaye niwaamani, Owamachesi muno."},{"id":11,"translation":"(Itsulila) olwa yabarerera tsindoolo, eshimanyisio shia omulembe kurulanga ewuwe; mana nabeshilia amatsi okhurula mwikulu, okhubatswenula khuko nende okhubarusiakhwo obumali bwa Shetani, nende okhuboya emioyo chienyu nende okhutinyia hasi ebilenje bienyu khuko."},{"id":12,"translation":"(Itsulila) olwa Nyasaye wuwo omulesi yabafimbulila Abamalaika (nababoolela mbu): “Toto esie endi halala ninanyu, kho re amaani mubalia abasuubila. Nditsa okhura oburi mumioyo chia abakhayi, kho bakhupe hekulu wa amakosi, ne teteyo tsinzala.”"},{"id":13,"translation":"Endio nilwokhuba mbu baloba okhutila aka Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne ulia uloba okhutila aka Nyasaye nende Omurumwa wuwe, toto Nyasaye ni weshinyasio eshilulu."},{"id":14,"translation":"Khu ako, pile. Ne toto abakhayi bali nende eshinyasio shomulilo."},{"id":15,"translation":"Enywe abasuubila, nimubukana muliyie nende abakhayi, mulabafutarira emikongo chienyu tawe."},{"id":16,"translation":"Ne ulia ulabafutarira omukongo kukwe inyanga eyo, halali nakalukhananga khulwa okhupana, nohomba okhutsia mumukanda elubeka wundi okhukukhonya, alaba akhoyeshele liruma lia Nyasaye. Ne eshimenyo shiaye ni mumulilo. Nao ni habundu abii muno wokhukalukha."},{"id":17,"translation":"Shimwabeera tawe, halali Nyasaye niye owabeera. Ne shiwalasa olwa walasa tawe, halali Nyasaye niye walasa. Nyasaye yakhola kano khulwa okhuhelesia abasuubili amatemo amalayi karulanga ewuwe. Toto Nyasaye niye Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":18,"translation":"Khu kano, ne toto Nyasaye yetsa okhutendeyia obututi bwa abakhayi."},{"id":19,"translation":"Nimusaba obushili, toto obushili bwamala okhuboolela. Ne nimulekha, bulaba obulayi khwinywe. Ne nimukalushila, fwesi khulakalushila. Ne Abandu benyu shinibabakhonyekhwo shiosishiosi tawe, kata nibali abanji. Ne Nyasaye toto ali halala nende Abasuubili."},{"id":20,"translation":"Enywe abasuubila! Tiile aka Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne mulamwilukha nimuwulilanga tawe."},{"id":21,"translation":"Ne mulaba shinga balia baboolanga mbu: “Khuwulile” ne khane bashili okhuwulila tawe."},{"id":22,"translation":"Toto tsisolo tsimbi muno imbeli wa Nyasaye nitsilia tsili tsindimbe, tsisilu. Tsilia tsilekhonyelanga obwongo tawe."},{"id":23,"translation":"Ne Nyasaye alolanga obulayi bwosibwosi mubo, yakhabawulilisiye. Ne kata abawulilisia, bakhafutare mana baleche butswa."},{"id":24,"translation":"Enywe abasuubila, fuchilile omulango kwa Nyasaye nende Omurumwa nabalanga mukalia aketsa okhubahelesia obulamu. Ne manye mbu Nyasaye yenjilanga hakari womundu nende omwoyo kukwe, ne mbu toto ewuwe ni wamulikhung’asibwa."},{"id":25,"translation":"Ne rie eshinyasio eshilalinyoola balia bakhola obubii bonyene sa mwinywe tawe. Ne manye mbu Nyasaye ni omululu weshinyasio."},{"id":26,"translation":"Ne yitsulile, olwa mwali batiti, olwa mwalolekhananga abateshele khushialo, olwa mwaritsanga abandu okhubayuula, mana nabahelesia habundu alayi wokhwikhala, mana nabahelesia amaani khubuhabini bubwe, ne nabahelesia omukabo omulayi khomunyoole okhupa orio."},{"id":27,"translation":"Enywe abasuubila, mulakholela Nyasaye nende Omurumwa obulianga tawe. Ne mulakhola obulianga khubucheleshe bwenyu nanyu nimumanyile tawe."},{"id":28,"translation":"Ne manye mbu emiandu chienyu nende abana benyu ni amatemo. Ne toto Nyasaye ali nende omurungo omukhongo."},{"id":29,"translation":"Enywe abasuubila, ni muria Nyasaye, yetsa okhubahelesia amachesi kokhwawukhasia amalayi nende amabii, ne yetsa okhubabela ebionono bienyu, ne alabaleshela. Ne Nyasaye niwa amalayi amanji."},{"id":30,"translation":"Ne olwa abakhayi bakhututila mbu bakhutile, nohomba bakhwire nohomba bakhuwuyie. Mana nibatuta, ne Nyasaye natuta. Ne Nyasaye niye omututi omulayi muno."},{"id":31,"translation":"Ne nibasomelwa tsinyaali tsiefu, baboolanga mbu: “Khwamala okhuwulila. Kano shini shiosishiosi tawe, halali tsingano tsia bandu bakhale.\""},{"id":32,"translation":"Ne olwa baboola mbu: “Ewe Nyasaye, nikali mbu kano niko obwatoto okhurula khwiwe, khuupe nende ifula yamachina karulanga mwikulu, nohomba khurerere eshinyasio eshilulu.”"},{"id":33,"translation":"Ne Nyasaye shiyali wokhubahelesia eshinyasio nawe Omurumwa noli mubo tawe. Ne Nyasaye shiyali wokhubahelesia eshinyasio ne nibasabanga eshileshelo tawe."},{"id":34,"translation":"Nabo bali nende lilayi shina lia Nyasaye alabahelesia eshinyasio tawe, nikali mbu bekalilanga Abandu omusikiti kwa oluyali oko, ne shini abaliindi bakwo tawe? Toto abalindi bakwo ni balia abaria Nyasaye, ne abanji mubo shibamanyile shiosishiosi tawe."},{"id":35,"translation":"Ne amalamo (iswala) kabu munzu yoluyali shikali shiosishiosi tawe halali okhupa emilosi nende amakhofi butswa. Kho pile eshinyasio shingala mwakhayanga aka Nyasaye."},{"id":36,"translation":"Toto balia abakhaya barusinjia omwandu kwabu okhwikalila injila ya Nyasaye. Kho betsa okhukurusia mana kalababeela ameyitsulisio mana balashilwa. Ne balia abakhaya aka Nyasaye, balikhung’asibwa mumulilo."},{"id":37,"translation":"Kho Nyasaye anyoole okhwawukhasia ababii nende abalayi, ne are abamabii hekulu ewa abamabii bandi, ne ababumbe boosi halala mana abasukune mumulilo. Abo nibo basikha muno."},{"id":38,"translation":"Boolela balia bakhaya mbu: 'Nibalekha, balaleshelwa akabura. Ne nibakalushila, toto yamala okhubura imelo ya (Nyasaye yayakholela) abandu ba khale.'"},{"id":39,"translation":"Ne khupane ninabo okhuula mumale amatemo nende okhusandibwa, ne idini ibe yosi shichila Nyasaye. Ne nibalekha, awo toto Nyasaye alolanga muno akabakholanga."},{"id":40,"translation":"Ne ni bakalukhana, manye mbu Nyasaye niye Omwami wenyu, ni Omulesi nende Omukhoonyi omulayi muno."},{"id":41,"translation":"Ne manye mbu, shiosishiosi shiamulanyoola muliyie, ebuleka washio wa kharano ni khulwa Nyasaye nende Omurumwa wuwe, nende Abekho, nende Abana Abafwilwa, nende Abamanani nende Abalikhuluchendo; toto nikali mbu mwasuubila Nyasaye, nende akakhweshilia omusumba wefu inyanga yobukabukhasio, inyanga yemikanda chibili chiabukana. Ne Nyasaye ni wobunyali muno khu buli eshindu."},{"id":42,"translation":"Olwa mwali mwitwoma elia hasi, nabo nibali mwitwoma elia hale, omukanda kwomwandu (kwa Abu Sufiyan) nikuli emwalo wenyu, ne mulakananga ebise, mwakhakabukhane. Halali ni mbu okhula Nyasaye abusie likhuwa liali nilikhoyekhane okhubura. Kho ulia usikha, asikhe nali nende ebifune bili habulafu. Ne unyoola obulamu, amenye nali nende ebifune bili habulafu. Ne toto Nyasaye ni Owokhuwulila po, Omumanyi muno."},{"id":43,"translation":"Olwa Nyasaye yabechesia mumaloro koko mbu nibatiti. Ne abechesinjia mbu bo ni abanji, mwakhafwile emioyo, ne mwakhasolane khulwa likhuwa elo, halali Nyasaye nabalinda. Toto Ye ni Omumanyi muno owa kali mubilifu."},{"id":44,"translation":"Ne olwa yabechesia mutsimoni tsienyu olwa mwabukana, nimubalola mbu nibatiti. Ne nabakhola enywe okhuba batiti mutsimoni tsiabu, kho libure likhuwa liayalomesia okhubura. Ne amakhuwa koosi kakalusibwa ewa Nyasaye."},{"id":45,"translation":"Enywe abasuubila, olwa mubukana nende omukanda kweliyie (okhupana), tinye obulayi. Ne mwitsulile Nyasaye mubunji khomunyoole okhubura."},{"id":46,"translation":"Ne wulile Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne mulasoolana tawe; amakhuwa kenyu kabiya ne amaani kenyu kakora. Ne mwifwile. Toto Nyasaye ali halala nende abefwilanga."},{"id":47,"translation":"Ne mulaba shinga balia barula mutsingo tsiabu nibakhumba, nibelolosia khubandu, nibekalila injila ya Nyasaye tawe. Ne Nyasaye yaterera kabakholanga koosi."},{"id":48,"translation":"Olwa Shetani yabaronela ebikhole biabu, mana nababoolela mbu; “Abulao ubashila inyanga yino tawe, nasi endi halala ninenyu.” Ne olwa emikanda chibili cha abalwani chiabukana, Shetani nakalukha inyuma naboola mbu; “Esie shendi halala ninanyu tawe, esie endolanga kamulalolanga tawe. Esie toto ndaria Nyasaye. Ne Nyasaye ni weshinyasio eshilulu.”"},{"id":49,"translation":"Olwa abeshikhabili nende balia ba emioyo chiabu chilimo obulwale baboola mbu; “Abandu bano (Abasalamu), idini yabu ibakatiye.” Ne ulia wisika Nyasaye, toto Nyasaye niye Owamani, Owamachesi muno."},{"id":50,"translation":"Ne ololakhwo shinga Abamalaika bafwisinjia abakhayi, olwa bababundulanga obweni bwabu nende emikongo chiabu, nibababoolela mbu: “Pile eshinyasio shiokhuyia.”"},{"id":51,"translation":"Endio nilwokhuba kalia akemikhono chienyu chiakhola. Ne toto Nyasaye shakholelanga Omundu yesiyesi obubii tawe."},{"id":52,"translation":"Shinga imelo ya Abandu ba Firauni nende balia baliwo imbeli wabu, bakhaya ebimanyisio bia Nyasaye, mana Nyasaye nababukula khulwa tsimbii tsiabu. Toto Nyasaye niwa amaani, ne ali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":53,"translation":"Endio nilwokhuba mbu toto Nyasaye shakalukhaninjia emikabo chia ahelesiye abandu tawe, okhula abandu beene abo bakalukhanie kali mumioyo chiabu. Toto Nyasaye ni Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":54,"translation":"Shinga imelo ya Abandu ba Firaun nende balia bali imbeli wabu, bakhaya ebimanyisio bia Nyasaye, mana nikhubasishia khulwa okhubeela tsimbii tsiabu. Ne nikhusishia Abandu ba Firaun mumatsi, ne boosi bali abandu ababii."},{"id":55,"translation":"Toto tsisolo (Abandu) tsimbi muno imbeli wa Nyasaye ni balia abakhayanga aka Nyasaye, mana shibasubilanga tawe."},{"id":56,"translation":"Balia abawakhola nabo indakano, mana baifunakanga buli luno nende lulia, ne shibaritsanga Nyasaye tawe."},{"id":57,"translation":"Kho nobanyoola mwiyie, wikhonyele bo okhutafia balia bali inyuma wabu; kho banyoole okhwitsulila."},{"id":58,"translation":"Ne noria obulianga bwabandu bamukholele ninabo indakano, basukunile mubuleng’afu indakano yabu. Toto Nyasaye shiyachama abandu bakholanga obulianga tawe."},{"id":59,"translation":"Ne abakhayi balakhaparakhwo mbu nibo abaranjilila bali imbeli tawe. Toto abo shibakhashila Nyasaye tawe."},{"id":60,"translation":"Kho mwirecheshe khulwa bo khumaani shingala munyala, nende khu tsifarasi tsiaboywa tsiarechekhwa; murisilie khwifio Abasuku ba Nyasaye nende Abasuku benyu, nende abandi abalali abo, abamulamanyile tawe, halali Nyasaye niye ubamanyile. Ne shiosishiosi shia muhana khunjila ya Nyasaye, mulakalusilibwa nishiitsule, ne shimulikholelwa obubii tawe."},{"id":61,"translation":"Ne Abasuku abo nibakhaaba omulembe, wesi tsila ebwene eyo, ne wisiche Nyasaye. Toto Ye niye Owuwulilanga po, Omumanyi muno."},{"id":62,"translation":"Ne nibenya okhukhukatia, toto Nyasaye akhuyela. Niye owakhukhoonya nende obuhabini bubwe, nende khu balia abasubila."},{"id":63,"translation":"Ne yara halala emioyo chiabu. Kata niwakharusie omwandu kuli khushialo kwoosi, shiwakharerere halala emioyo chiabu tawe. Halali Nyasaye niwara halala emioyo chiabu. Toto Ye ni Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":64,"translation":"Ewe Omurumwa, Nyasaye akhuyela nende balia bakhuloonda mubasuubili."},{"id":65,"translation":"Ewe Omurumwa, helesia omwoyo Abasuubili batsie okhupana. Nibali mwinywe abandu amakhumi kabili abefwili, betsa okhushila abandu tsimia tsibili. Ne nibali abandu imia, betsa okhushila iyelefu mubalia abakhaya. Endio nilwokhuba mbu ni abandu bamakhuwa shikenjilanga mubwongo tawe."},{"id":66,"translation":"Lano Nyasaye yakhabatoratoresilia, ne amanyile mbu mwinywe balimwo abateshele. Kho nimuli abandu imia ndala abefwili, mwitsa okhushila abandu tsimia tsibili, ne nimuli iyelefu, mulashila Abandu tsiyelefu tsibili khu bunyali bwa Nyasaye. Ne Nyasaye ali halala nende abefwilanga."},{"id":67,"translation":"Ne Omurumwa shakhoyeshela okhuba nende abatilwa muliyie tawe, okhula akhupane mana ashile obulayi khushialo. Mwenyanga ebindu biokhushialo, ne Nyasaye amwenyelanga enywe biomwikulu. Ne Nyasaye niwa amaani, Owamachesi po."},{"id":68,"translation":"Ne likhayanga okhuba likhuwa liaranjilila okhurula khu Nyasaye, toto shiakhabanyolele eshinyasio eshikhongo khukamwabukula ako."},{"id":69,"translation":"Kho, lie khubia mwanyoola muliyie, nibia habwene okhulibwa ne nebilayi. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Owetsimbabaasi muno."},{"id":70,"translation":"Ewe Omunabii, boolela abamwatila bali mumikhono chienyu mbu; “Nyasaye nalola obulayi bwosibwosi mumioyo chienyu, alabahelesia ebilayi muno okhushila bilia ebiabukulwa khwinywe. Ne yetsa okhubaleshela. Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Owetsimbabaasi muno.”"},{"id":71,"translation":"Ne nibenya okhukhukholela obulianga (okhukatia), bamala okhukholela Nyasaye inyuma eyo obulianga, mana Nyasaye nabashila. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":72,"translation":"Toto balia basubila mana nibawuya, mana nibalwanila injila Nyasaye okhwikhonyela omwandu kwabu nende emioyo chiabu, nende balia bahelesia Muhajirina eshimenyo mana nibahabina (idini), abo nibo abeetsa abeene khubeene. Ne balia basuubila mana nibalawuya tawe, enywe shikali khwinywe okhubakhonya tawe okhuula bawuye. Ne nibabasaba obuhabini mudini, mubahabine, okhuyiniakhwo khubandu balia abamuli nabo indakano. Ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":73,"translation":"Ne balia abakhaya ni abetsa abeene khubeene. Ne nimulakhola murio tawe, kalaba amatemo khushialo nende obwononi obunji."},{"id":74,"translation":"Ne balia abasuubila mana nibawuya, mana nibalwana khunjila ya Nyasaye, nende balia bahelesia Muhajirina eshimenyo, nibabahabina, abo nibo Abasuubili batoto. Bali nende obulesheli nende omukabo omulayi."},{"id":75,"translation":"Ne balia abasuubila (okhurulawo) mana nibawuya, mana nibalwana halala ninenyu, abo bali halala ninenyu. Ne abananda nibakhoyekhana muno okhuchelamana abeene khubeene mushitabu shia Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno wabuli eshindu."}]},{"id":9,"verses":[{"id":1,"translation":"(Lino) nilikhuwa liokhwira ehale, lirula khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe litsia khubalia abamwalakana ninabo mubatsokaasi."},{"id":2,"translation":"Kho chende khushialo emiesi chine, ne manye mbu shimunyala okhushila Nyasaye tawe, ne Nyasaye yalatutuyia Abakhayi."},{"id":3,"translation":"Ne ni limanyisio lirula khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe khubandu, bamanye inyanga ya Haji ikhongo mbu toto Nyasaye ali ehale nende abatsokaasi, nende Omurumwa wuwe yesi (ali ehale ninabo). Ne nimusaba eshileshelo, awo nobulayi khwinywe. Ne nimukhola omurwe omumu, mumanye mbu enywe shimwakhashila Nyasaye tawe. Ne subisia abakhayi mbu balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":4,"translation":"Okhuyiniakhwo balia abamwalakana ninabo mubatsokaasi mana nibalafunaka shiosishiosi mundakano nohomba shibakhonyakho yesiyesi okhubalwana enywe tawe. Abo mubetsusilie indakano yabu (mulayikhalaka tawe) okhula ebise biamwalakana. Toto Nyasaye yachama balia abamuria."},{"id":5,"translation":"Ne emiesi chioluyali nichakhawa, ire Abatsokaasi wosiwosi wamubanyoola, ne mubatile, ne mubaterere, ne mubekhalile buli khunjila. Ne nibasaba Nyasaye eshileshelo mana balumilile okhulaama (iswala) nende okhurusia eshihanwa shia Izaka, mubalekhule. Toto Nyasaye ni Omulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":6,"translation":"Ne mulala khubakhayi nakhusaba mbu omuhelesie obulindi, mulinde kho awulile amakhuwa ka Nyasaye, mana omusie habundu wuwe womulembe. Endio nilwokhuba mbu ni Abandu balamanyile tawe."},{"id":7,"translation":"Abatsokaasi bakhaba barie nende indakano ewa Nyasaye nende ewa Omurumwa wuwe, okhuyiniakhwo balia abayalakana ninabo imbeli womusikiti kwoluyali? Kho, nibabemela khubulayi, mwesi mubemele khubulayi. Toto Nyasaye yachama balia abamuritsanga."},{"id":8,"translation":"Ni karie, ne nibabashila shibahenganga mwinye olwikho nohomba indakano tawe. Bakhusangasinjia butswa nende eminwa chiabu, ne emioyo chiabu chikhayile. Ne abanji mubo nibokhurula mumalako."},{"id":9,"translation":"Bakusia ebimanyisio bia Nyasaye khubukusi butiti bwokhushialo, ne bekalilanga Abandu ehale nende injila yiye. Toto ni amabii muno akabakholanga."},{"id":10,"translation":"Shibahenganga khubasubili olwikho nohomba indakano tawe. Abo nibo baburanga eshichelo."},{"id":11,"translation":"Ne nibasaba (Nyasaye) eshileshelo mana balumilile okhulaama (iswala), ne bayinie eshihanwa shia Izaka, baba bali abana benyu mudini. Ne khwinoosilinjia tsinyaali tsiefu abandu abamanya."},{"id":12,"translation":"Ne nibafunaka ebitsubo biabu nibamalile okhulaka mana banyeka idini, yire abemilisi bobukhayi. Toto ebitsubo biabu bibula obukhala (khubo) tawe, bakhababario banyola okhulekha."},{"id":13,"translation":"Koo, shimulakhupana nende Abandu bafunaka indakano ne nibasuubila muno okhurusia Omurumwa, nabo nibo babaranjilila enywe oburasi olwokhuranga? Koo mubaritsanga? Nyasaye niye wamukhoyeshele okhuria butswa toto nimuli Abasuubili."},{"id":14,"translation":"Khupane ninabo, Nyasaye yalabakhupa okhwikhonyela emikhono chienyu. Yetsa okhubakhola abatiti, ne yetsa okhubahabina enywe okhurulana ninabo, ne yalahonia emioyo chia Abandu abasuubila."},{"id":15,"translation":"Ne yetsa okhurusia liruma liomumioyo chiabu, ne Nyasaye aleshelanga owayenya. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":16,"translation":"Koo, mparanga mbu mulalekhwa butswa Nyasaye nashili okhwawukhasia balia abalwanila idini mwinywe nende balia abalakhola yesiyesi omwitsa wa mbusia ngonia okhuyiniakhwo Nyasaye, Omurumwa nende Abasuubili. Ne Nyasaye amanyile muno kamukholanga."},{"id":17,"translation":"Shikakhoyeshele abatsokaasi okhubalikha mbu bemelelanga emisikiti chia Nyasaye ne abene nibeyinilinjia obuloli mbu nabakhayi. Abo ebikhole biabu ebilayi biatsia akhaya, ne balimenya mumulilo tsinyanga tsioosi."},{"id":18,"translation":"Toto balia bemelelanga emisikiti chia Nyasaye, nibalia basuubila Nyasaye nende inyanga yeyindukho, mana nibalumilila okhulaama ne nibahinia eshihanwa shia Izakaa, ne nibalaria yesiyesi ta halali Nyasaye. Mana awundi abo nibanyala okhuba mubalunjifu."},{"id":19,"translation":"Koo, muparanga mbu okhunywesia amatsi abandu betsele okhuhija nende okhwemelela musikiti kwoluyali khuli shinga ulia owasuubila Nyasaye nende inyanga yeyindukho mana nalwanila injila ya Nyasaye? Shibayelanakhwo tawe imbeli wa Nyasaye. Ne Nyasaye shalunjisinjia abandu ababii tawe."},{"id":20,"translation":"Balia abasuubila mana nibawuya, mana nibalwanila injila ya Nyasaye okhwikhonyela omwandu kwabu nende emioyo chiabu, bali nende tsingasi tsikhongo imbeli wa Nyasaye. Ne abo nibo balibura."},{"id":21,"translation":"Nyasaye wabu Omulesi abasuubisia tsimbabaasi okhurula khuye nende obuchami, nende emikunda chibalinyolamwo obwokholo obulaliwa tawe."},{"id":22,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Toto Nyasaye ali nende omurungo omukhongo."},{"id":23,"translation":"Enywe Abasuubili, mulakhola bapapa benyu nohomba bamama benyu okhuba abahelwa benyu ba mbusia ngonia tawe, nikali mbu bachamile obukhayi okhushila obusuubili. Mwinywe ulia ulabakhola okhuba abahelwa bebe, abo nibo abakholanga obubii."},{"id":24,"translation":"Boola mbu; “Nikali mbu bapapa benyu, abana benyu, abakhasi benyu, abekho benyu nende emiandu echiamwachuma nende tsinganga etsia muritsanga okhubiyilwa, nende tsinzu tsia mwachama, ni ebilayi muno khwinywe okhushila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, nende okhulwanila injila yiyie, mana nakhalinde okhula Nyasaye arere likhuwa lilie. Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu barulanga mumalako tawe."},{"id":25,"translation":"Toto Nyasaye yabahabina mubulwani obunji. Ne inyanga ya Huneyn, olwa obunji bwenyu bwabafuria omurwe, ne nibulabakhonyakho eshindu tawe, mana eshialo nishibatutuyila halala nende obukhongo bwashio, mana nimukalukhana nimwilukha."},{"id":26,"translation":"Mana Nyasaye niyeshia obuhotselefu khumurumwa wuwe nende khubasuubili, ne niyeshia abakhupani abamulalola tawe, mana nibasandia abakhayi, ne endio niko omurungo kwabakhayi."},{"id":27,"translation":"Mana Nyasaye aleshela owayenya kano nikakhawa. Ne Nyasaye ni omulesheli po, owetsimbabaasi muno."},{"id":28,"translation":"Enywe Abasuubili, toto Abatsokaasi ni Abafwolafu, kho balasita ahambi mumusikiti kwoluyali omwika kuno nikwakhawa tawe. Ne nikakhabanga mbu murire obumanani, ahambi ano Nyasaye yetsa okhubayindiasia khutsimbabaasi tsitsie nachama. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":29,"translation":"Lwane nende balia abalasuubilanga Nyasaye nohomba inyanga yeyindukho, ne shibakaninjia ebia Nyasaye yakana nende Omurumwa wuwe tawe, ne shibatilanga idini yatoto tawe, mubalia bahebwa Eshitabu, okhula bayinie omurungo nemikhono chiabu nibatutuye."},{"id":30,"translation":"Abayahudi baboolanga mbu, \"Uzeir ni Omwana wa Nyasaye\", ne Abakiristo baboolanga mbu, \"Masihi ni Omwana wa Nyasaye.\" Kano niko kababoolanga nende eminwa chiabu; babukulanga amakhuwa kabalia bakhaya abali imbeli wabu. Nyasaye abasishie bo! Bakalukhanibungwa barie?"},{"id":31,"translation":"Bakhola Abasomi babu nende abasosoroti babu okhuba Abalesi, habundu wa Nyasaye, nende Masihi Omwana wa Mariam (yesi bamukhola Omulesi). Ne shibalomesibwa tawe halali okhulaama Nyasaye mulala. Abulao ukhoyeshele okhulaamwa owulali Ye, ali hekulu muno wa akabamutsokaasinjia ninako."},{"id":32,"translation":"Benyanga okhusumia obulafu bwa Nyasaye nende eminwa chiabu, ne Nyasaye yakhaya mbu okhula obulafu bubwe buule, kata Abakhayi nibalenya tawe."},{"id":33,"translation":"Niye waruma Omurumwa wuwe khubulunjifu nende idini yatoto, kho ishile tsidini tsindi tsioosi kata abatsokaasi nibalachama tawe."},{"id":34,"translation":"Enywe abasuubila, abanji mubasomesia (abayahudi nende abakiristo) nende abasosoroti, balitsanga omwandu kwabandu khububii, ne bekalilanga Abandu injila ya Nyasaye. Kho balia ababunjelesinjia idhahabu nende ifedha mana bakhaye okhuyihana khunjila ya Nyasaye, basuubisie eshinyasio shiwumisinjia."},{"id":35,"translation":"Inyanga yomwandu oko kulikholwa okhuyia paa mumulilo kwa Jahannam, mana bapaswe ninakwo khubweni bwabu, nende tsimbafu tsiabu nende emikongo chiabu (mana baboolelwe), “Kano niko akamwakhung’asinjia nemikhono chienyu, kho pile kalia akamwakhung’asinjia abeene.’’"},{"id":36,"translation":"Toto eshichelo shia emiesi imbeli wa Nyasaye ni ekhumi nachibili mushitabu shia Nyasaye. Inyanga yayalonga likulu nende eshialo. Mumiesi echo chilimwo chine echioluyali muno. Eyo niyo idini ili habwene, kho mulekholelamwo obubii tawe. Ne khupane nende abatsokaasi boosi shinga bo boosi bakhupananga ninanyu. Ne manye mbu Nyasaye ali halala nende balia abamuria."},{"id":37,"translation":"Toto okhusitia imbeli (emiesi chioluyali chiletsa lwangu tawe) ni okhumeta obukhayi, abakhayi bakosilibungwakhwo. Bafuchililanga omwika mulala ne okundi bakhaya, mbu khobakhole okhwinjisiania eshichelo shiechindi chilia echia Nyasaye yakana, kho bakhole bia Nyasaye yakana. Baronelwa obubii bwebikhole biabu. Ne Nyasaye shalunjisinjia abandu abakhayi tawe."},{"id":38,"translation":"Enywe abasuubila, mulimurie nimuboolelwa mbu; “Tsiee (mukhuyane) khunjila ya Nyasaye”, mwirakhwo obusiro khushialo? Koo, muchamile muno obulamu bwokhushialo okhushila bwomwikulu? Omwikhoyo kwobulamu bwokhushialo nomutiti okhushila kwomwikulu?"},{"id":39,"translation":"Ne nimulatsia okhupana tawe, yetsa okhubahelesia eshinyasio shiwumisinjia, ne alarera Abandu bandi habundu wenyu, ne shimulamukhola shiosishiosi tawe. Ne Nyasaye ni Omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":40,"translation":"Nimulamuhabina tawe, Nyasaye yamuhabina olwa Abakhayi bamurusia, olwa yali owakhabili wa babili balia, olwa boosi babili bali mukhombe, olwa yaboolela owashie; “Olabeelela tawe, toto Nyasaye ali halala ninafu.” Nyasaye namwishilia obuhotselefu, mana namukhoonya nende Abalwani abamulalola tawe, mana nakhola likhuwa liabakhayi okhuba hasi muno, ne likhuwa lia Nyasaye nilio lia hekulu muno. Ne Nyasaye niye Owamani, Owamachesi po."},{"id":41,"translation":"Tsie (muliye) nimuli abangu nende nimuli abasiro. Ne lwane khunjila ya Nyasaye okhwikhonyela omwandu kwenyu nende emioyo chienyu. Obo ni obulayi khwinywe nimuli abamanya."},{"id":42,"translation":"Ibetsanga okhunyoola obukhala mubwangu nende oluchendo lwa hambi, toto bakhakhulondelekhwo. Halali oluchendo lwobusandi ni olurambi khubo. Nabo baletsuba khu Nyasaye mbu; “Khunyalanga, toto khwakharulile halala ninanyu.” Basishinjia emioyo chiabu, ne Nyasaye amanyile mbu toto abo ni ababeeyi."},{"id":43,"translation":"Nyasaye amalile okhukhuleshela, shichila shina nobawa omunwa (obwiyangu)? (Wakhalindile) okhula omanye obulayi balia baboolanga obwatieli, ne omanye ababeeyanga."},{"id":44,"translation":"Balia basuubila Nyasaye nende inyanga yeyindukho shibakhusabanga obwiyangu bwokhukhaya okhutsia okhulwana khunjila ya Nyasaye okhwikhonyela omwandu kwabu nende emioyo chiabu tawe. Ne Nyasaye yamanya obulayi balia abamuria."},{"id":45,"translation":"Abakhusabanga obwiyangu ni balia babula obusuubili khu Nyasaye nende inyanga yeyindukho, ne emioyo chiabu chili nende eshibeyibeyi, kho bakanakananga okhubeela eshibeyibeyi shiabu esho."},{"id":46,"translation":"Ne toto benyanga okhurula, bakhalirecheshele elo amarechekho amalayi. Halali Nyasaye shiyachama okhwirusia khwabu okho tawe, mana nabeekalila, ne nibaboolelwa mbu, \"Ikhale halala nende bekhalanga.\""},{"id":47,"translation":"Ne barulanga ninanyu, shibakhabametele shiosishiosi tawe habula obutobela. Ne bakhatsile eyi nende eyi hakari wenyu okhurera inzoka. Ne mwinywe balimwo babawulilisilinjia muno. Ne Nyasaye yamanya muno Abandu ababii."},{"id":48,"translation":"Okhurula khale benya okhubarerera obutswanzwani, mana nibakhukalukhanilia amakhuwa okhula shingala obulamba bwetsa, ne likhuwa lia Nyasaye niliba habulafu nabo nibalachamile tawe."},{"id":49,"translation":"Ne mubo balimwo baboolanga mbu; “Mbe obwiyangu, ne olandema tawe.” Lola! Toto abo bamala okhukwa mumatemo. Ne toto Jahannam iliterera Abakhayi."},{"id":50,"translation":"Obulayi nibukhunyoola, nibubasinyisia. Ne amasila nikakhunyoola, nibaboola mbu; “Khwahenga obulayi amakhuwa kefu okhurula khale (okhukhaya okhunyoolwa namasila)\", ne bakalukhananga nibabwao nibasangalile."},{"id":51,"translation":"Boola mbu; “Sishitsa okhunyoola shiosishiosi tawe habula shilia shia Nyasaye yakhuhandichila. Ye ni Omwami wefu.” Kho, abasuubili besiche Nyasaye butswa."},{"id":52,"translation":"Boola mbu; “Enywe shimulindilanga efwe shiosishiosi tawe halali okhunyoola shilala khubulayi bubili. Ne efwe khulindanga Nyasaye abasandie nende eshinyasio okhurula khuye nohomba okhurulana nende emikhono chiefu. Kho, linde butswa, fwesi khuliindanga ninanyu.\""},{"id":53,"translation":"Boola mbu; “Rusie emiandu chienyu nimuchamile nohomba nimulachamile, shichilafuchililwa okhurula khwinywe tawe. Toto enywe muli Abandu barumanga amalako.’’"},{"id":54,"translation":"Ne sishiabekalila okhuchamilwa eshihanwa shiabu halali mbu khulwa bakhaya Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne shibetsanga okhulama tawe halali nibali abatofu, ne shibahininjia eshihanwa tawe halali nibalachamile ta."},{"id":55,"translation":"Ne Omwandu kwabu nende Abaana babu bila khuchamisia tawe. Toto Nyasaye yenyanga okhubahelesia eshinyasio khulwa ako mubulamu bwomushialo, ne emioyo chiabu chirule nibali abakhayi."},{"id":56,"translation":"Ne betsubanga khu Nyasaye mbu toto bo bali ninanyu. Neshibali halala ninanyu tawe, halali bo ni abandu baritsanga (mbu Nyasaye anyala okhubarumbula)."},{"id":57,"translation":"Banyoolanga amelushilo, nohomba habundu wundi wokhwinjila, bakhelushileyo tsimbilo tsiamakana."},{"id":58,"translation":"Ne mubo balimwo bakhubolanga okhulondokhana nende okhukaba ebihanwa. Nibahebwa khubihanwa ebo, nibachama. Ne nibalahebwa tawe, lola, bachaka okhusinyikha."},{"id":59,"translation":"Ne bo toto bachamanga shia Nyasaye abahelesiyie nende Omurumwa wuwe, mana baboola mbu; “Nyasaye akhuyela. Hambi ano Nyasaye yetsa okhukhuhelesia khu tsimbabaasi tsitsie nende Omurumwa wuwe. Toto efwe ewa Nyasaye ni wakhwenyanga.”"},{"id":60,"translation":"Toto tsisadaka nitsia Abatakha, nende Abamanani, nende balia bakholanga khu sadaka eyo, nende balia benya okhutinyisibwa emioyo chiabu, nende okhununula Abarumwa, nende Ababanzwa, nende bali khunjila ya Nyasaye, nende Ababiyilwe khuluchendo, eshilachilo okhurula khu Nyasaye. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":61,"translation":"Ne mubo baliwo basinyisinjia Omurumwa, khulwokhuboola mbu; “Ye neshirwi.” Boola mbu: 'Eshirwi eshilayi khwinywe shichila mbu yasuubila Nyasaye, ne asuubilanga aka abasuubili, naye nitsimbabaasi khubalia abasuubila mwinywe.' Ne balia basinyisinjia Omurumwa wa Nyasaye, balanyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":62,"translation":"Babetsubilanga Nyasaye mbu khobabachamisie enywe. Ne wabakhoyeshele okhuchamisia muno ni Nyasaye nende Omurumwa wuwe toto bo nibali Abasubili."},{"id":63,"translation":"Bakorerwekhwo mbu ulia ushilana nende Nyasaye nende Omurumwa wuwe, alinyoola omulilo kwa Jahannam, alimenyamwo tsinyanga tsioosi, ne esho neeshifimbwa murwe eshikhongo."},{"id":64,"translation":"Abeshikhabili baritsanga mbu baleshilibwa isura yitsa okhubarumbulila kalia akali mumioyo chiabu. Boola mbu; “Enywe bayesa. Toto Nyasaye alarusia ebulafu akamuritsanga ako.”"},{"id":65,"translation":"Ne nobareeba, nibaboola mbu; “Toto efwe khwilomalominjia nikhutsekha butswa.’’ Boola mbu; “Nyasaye nende tsinyali tsitsie nende Omurumwa wuwe nibio biamukholelanga omubayo?\""},{"id":66,"translation":"Mularere ebichila tawe. Mumalile okhuba Abakhayi olunyuma lwa obusuubili bwenyu. Nikhuleshela omukanda mwinywe, khwitsa okhusandia omukanda kundi shichila kwo kwali kwa amabii."},{"id":67,"translation":"Abeshikhabili abasatsa nende abakhasi, boosi ninashilala. Balomesinjia amabii, ne bakaninjia amalayi, ne bafumbanga emikhono chiabu. Bebilila Nyasaye, ne Nyasaye nabebilila. Toto abeshikhabili nibo abarulanga mumalako."},{"id":68,"translation":"Nyasaye yalaka Abeshikhabili abasatsa nende abakhasi nende Abakhayi omulilo kwa Jahannam. Balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Oko ni kubayela. Ne Nyasaye yabatsuba, ne bali nende eshinyasio shilaliwa tawe."},{"id":69,"translation":"Shinga balia abali imbeli wenyu, abo bali nende amaani muno okhushila enywe, ne bali nende omwandu omunji muno nende Abana abanji muno okhubashila enywe. Mana nibekhoya khubuleka wabu, nanyu mwesi muli mumwikhoyo khubuleka wenyu, shingala bosi balia bali imbeli wenyu bekhoya khubuleka wabu, mana nimwinjila muno mumabii shingala bosi benjilamwo. Abo nibo bebikhole biabu biatsia akhaya khushialo nende mwikulu. Ne abo nibo basikha."},{"id":70,"translation":"Koo, shikaboolelakhwo bo amakhuwa kabalia bali imbeli wabu tawe? Abandu ba Nuh, nende A’adi nende Thamud, nende Abandu ba Ibrahim, nende Abandu na Madyan nende Abandu beshialo shiabu shiakalukhanibwa hasi yaba hekulu? Abarumwa babu babeetsela nende ebifune bili habulafu. Ne Nyasaye shiyabakholela obubii tawe, halali abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":71,"translation":"Ne Abasuubili abasatsa nende abasuubili abakhasi ni abetsa abeene khubeene. Balomesinjia okhukhola amalayi ne bakaninjia okhukhola amabii. Ne balumililanga okhulaama (iswala), ne bahininjia eshihanwa shia Izaka, ne bawulilanga Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Abo Nyasaye alabahelesia tsimbabaasi. Toto Nyasaye niwa amaani,Owamachesi muno."},{"id":72,"translation":"Nyasaye yalaka Abasuubili abasatsa nende Abasubili abakhasi emikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi, nende eshimenyo eshilayi mumukunda kwa Eden. Ne obuchami bwa Nyasaye nibo obukhongo muno. Okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":73,"translation":"Ewe Omunabii! Lwana nende Abakhayi nende Abeshikhabili, ne obe omutinyu khubo. Ne eshimenyo shiabu nishiomumulilo. Ne awo ni ambii muno wokhukaluka."},{"id":74,"translation":"Betsubanga khulira lia Nyasaye mbu shibaboola tawe, netoto baboola likhuwa liobukhayi mana nibaba abakhayi nibamalilenje okhusuubila, mana nibasuubilila okhukhola akabalanyala tawe. Ne shibalola libii liosiliosi tawe halali mbu Nyasaye abayindiasiyie nende Omurumwa wuwe khutsimbabaasi tsie. Kho nibasaba eshileshelo, bulaba obulayi khubo. Ne nibakhaya, Nyasaye alabahelesia eshinyasio eshilulu khushialo nende mwikulu. Ne khushialo balibula omulindi nohomba ubahabina."},{"id":75,"translation":"Ne mubo balimwo balia abalaka Nyasaye mbu; “Nakhuhelesia khutsimbabaasi tsitsie, toto khulayinia eshihanwa, ne toto khulaba mubandu abalayi.”"},{"id":76,"translation":"Olwa yabahelesia khutsimbabaasi tsitsie, bamala bakhole obwimani khutsio, mana nibakalukhana, nibaloba muno."},{"id":77,"translation":"Mana nabarunga obushikhabili mumioyo chiabu okhula inyanga yabalibukana ninaye, khulwa okhutsia mashiama khukabalaka Nyasaye, nende khukabakaatinjia."},{"id":78,"translation":"Koo, bakorerwe mbu Nyasaye yamanya akobwifisi kabu, nende amamonyo kabu, ne mbu toto Nyasaye niye Omumanyi muno wakefisile?"},{"id":79,"translation":"Balia abamonyanga Abandu barusinjia eshihanwa mubasuubili, nende balia abalanyoola shokhuyinia halali eshindu eshititi, mana nibabatsekha. Nyasaye alibarunga omurungo kwokhutsekha khwabu, ne balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":80,"translation":"Obasabile eshileshelo nohomba obule okhubasabila eshileshelo (kosi ninashilala). Ne kata nobasabila eshileshelo amakhabi amakhumi saba, Nyasaye shalabaleshela tawe. Endio nilwokhubeela mbu bakhaya Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu barulanga mumalako tawe."},{"id":81,"translation":"Abatong’a inyuma basangala khukhwikhala khwabu okho inyuma womurumwa wa Nyasaye, ne nibibasinya okhupanila injila ya Nyasaye khumwandu kwabu nende khumioyo chiabu. Ne nibaboola mbu: \"Mulatsia muliyie mumubasu kuno tawe.\" Boola mbu; “Omulilo kwa Jahannam kusambanga muno\", bamanyangakhwo?"},{"id":82,"translation":"Kho batseshe hatiti (khushialo khuno), ne balilila muno (mwikulu). Oko nikwo omurungo khukhalia akabakholonga."},{"id":83,"translation":"Kho Nyasaye nakhukalusia mumukanda mulala mubo mana nibakhusaba obwiyangu bwokhurula (okhutsia mwiyie), boola mbu; “Enywe shimularula halala ninasi tawe, ne shimulalwana omusuku halala ninasi tawe. Enywe mwachama okhwikhala olwokhuranga. Kho, ikhale halala nende abatong’anga inyuma.\""},{"id":84,"translation":"Ne olaswaliyila (olalamila) yesiyesi mubo ufwa tawe, ne olema khushilindwa shishie tawe. Toto abo bakhaya Nyasaye nende Omurumwa wuwe, ne bafwa nibamala okhurula mumalako."},{"id":85,"translation":"Ne emiandu chiabu nende Abana babu bilakhuchamisia tawe. Nyasaye yenyanga okhubasandia khwako khushialo, ne emioyo chiabu chirule nabo nibali Abakhayi."},{"id":86,"translation":"Ne olunyaali nilwishibwa niluboola mbu; “Musuubile Nyasaye ne mulwane halala nende Omurumwa wuwe”, abobunyali nende abayinda mubo bakhusaba obwiyangu nibaboola mbu; “Khuleshe halala nende batong’anga inyuma.”"},{"id":87,"translation":"Bachamile okhuba halala nende abatong’anga inyuma, mana emioyo chiabu nichisubwa, kho shibamanyanga tawe."},{"id":88,"translation":"Halali Omurumwa nende balia Abasuubila halala ninaye balwanila Nyasaye khumiandu chiabu nende khumioyo chiabu. Abo nibo balinyoola obulayi obunji. Ne abo nibo balibura."},{"id":89,"translation":"Nyasaye yabarecheshela emikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, bamenyemwo. Okho nikhwo okhubura okhukhongo."},{"id":90,"translation":"Ne balia berereraho ebichila (biokhukhaya okhutsia liyie) mubandu bomwiswa (babeduwi) betsa okhusaba obwiyangu balarula (okhutsia okhulwana) tawe. Ne balia baboolela Nyasaye nende Omurumwa obubeyi nibatong’a. Kho, eshinyasio eshilulu shilinyoola balia mubo abakhayila mubukori."},{"id":91,"translation":"Babula ubatula balia abateshele, nohomba abalwale, nende balia balanyala okhunyoola eshokhwikhonyela okhutsia muliyie tawe, nibalisa mbu bakholelanga Nyasaye butswa nende Omurumwa wuwe omwoyo omulayi. Injila ibulao yokhutula abakholi bamalayi. Ne Nyasaye ni wobulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":92,"translation":"Nohomba balia abakhwitsila mbu obahelesie shiokhuninakhwo, nobaboolela mbu; “Embula shiokhubaniniakhwo.\" Mana nibakalukha tsimoni tsiabu nitsibititinjia amasika khushibeela shiokhukhaya okhunyoola injila yokhunyola shokhuyinia."},{"id":93,"translation":"Injila iliwo ni yokhubafunania balia abakhusabanga obwiyangu, ne ni abayinda. Bachamile okhuba halala nende balia batong’anga inyuma. Mana Nyasaye nasuba emioyo chiabu, kho bo shibamanyanga tawe."},{"id":94,"translation":"Babarusilinjia ebichila mwakhakalukha khubo. Boola mbu; \"Mularera ebichila tawe. Shikhulabasuubila tawe. Toto Nyasaye amalile okhukhuboolela amakhuwa kenyu. Ne alalola amakhuwa kenyu nende Omurumwa wuwe, mana mulikalusibwa khumumanyi wakefisile nende aka habulafu, naye alibaboolela kalia akamwakholanga.\""},{"id":95,"translation":"Balabetsubila Nyasaye shingala mulabakalukhakhwo mbu mulekhane ninabo. Kho lekhane ninabo. Toto abo ni beshifwolo, ne eshimenyo shiabu ni omulilo kwa Jahannam, ibe omurungo khukalia kabakholanga."},{"id":96,"translation":"Babetsubilanga mbu khomubachamile. Ne nimubachamila, toto Nyasaye shachamilanga Abandu barumanga amalako tawe."},{"id":97,"translation":"Ababeduwi babura eshichelo muno mubukhayi nende mubushikhabili, ne bayeshelanga muno okhubula okhumanya eshichelo shia kalia ka Nyasaye yeshia khumurumwa wuwe. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi."},{"id":98,"translation":"Ne mubabeduwi abo balimwo baparanga mbu akabarusinjia ni obusiro bweshikhaya, ne babalindilanga omukalukhano omubii kwa amakhuwa. Omukalukhano omubii kwa amakhuwa kuliba khubo. Ne Nyasaye niye Uwulilanga muno, Omumanyi po."},{"id":99,"translation":"Ne mubabeduwi abo balimwo abasuubilanga Nyasaye nende inyanga yeyindukho, ne basuubilanga mbu akabarusinjia ni kokhubasitia khu Nyasaye, nende amasayo komurumwa. Koo, ako toto ni kalibara hambi khu Nyasaye. Nyasaye alabenjisia mutsimbabaasi tsitsie. Toto Nyasaye niwobulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":100,"translation":"Balia bali imbeli, abokhuranga mubahajirina (abawuyi) nende Answar (abahabini), nende balia babaloondakhwo khubulayi, Nyasaye alabachamila, nabo boosi balamuchamila. Ne yabarecheshela emikunda chomwikulu chiburangamwo emialo. Balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":101,"translation":"Ne mubabedui barulanga mumbeka mwenyu mutsingongo tsili ahambi ninanyu, balimwo abeshikhabili nende mubamenyanwa ba Madina bahandakanyila mubushikhabili. Obakorerwe, ne efwe khwabamanya. Khwitsa okhubasandia amakhabi khabili, mana balikalusibwa okhutsia okhusandibwa eshinyasio eshikhongo."},{"id":102,"translation":"Ne abandi bafuchililila tsimbi tsiabu, batsokaasia ebikhole ebilayi nende ebikhole ebibii. Awundi Nyasaye aba ario yabaleshela. Toto Nyasaye niweshileshelo muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":103,"translation":"Bukula eshihanwa mumwandu kwabu, obalafie ne obatswenule khushio, ne balaamile. Toto okhulama khukhwo khubelesinjia obuhotselefu. Ne Nyasaye ni Omuwulili muno, Omumanyi po."},{"id":104,"translation":"Koo, shibamanyilekhwo mbu Nyasaye afuchililanga okhusaba eshileshelo khwa abandu bebe tawe, ne abukulanga ebihanwa, ne mbu Nyasaye nomulesheli muno, Owetsimbaasi po?"},{"id":105,"translation":"Ne boola mbu; “Khole ebikhole. Nyasaye alalola ebikhole bienyu nende Omurumwa wuwe nende Abasuubili, mana mulikalusibwa khumumanyi wakefisile nende akali habulafu, naye alibaboolela akamwakholanga."},{"id":106,"translation":"Ne baliwo abandi balekhwa okhula khwitse okhulomesia khwa Nyasaye. Anyala okhubahelesia eshinyasio nohomba abaleshele. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":107,"translation":"Ne balia abombakha omusikiti kwokhunyasia nende kwobukhayi, nende okhusalasia hakari wabasuubili, nende okhukhola mbu ni habundu wokhulinda wa balia abakholela Nyasaye nende Omurumwa wuwe obusuku khale awo. Ne toto baletsuba mbu; “Efwe lichomo liefu liaalisa okhukhola amalayi.” Ne Nyasaye arusia obuloli mbu toto abo ni ababeyi."},{"id":108,"translation":"Olemakhomwo tawe. Omusikiti kwombakhwa khu lichomo liokhuria Nyasaye okhurula inyanga yokhuranga niko kwokhoyekhane muno okhwemamwo. Omo balimwo Abandu bachama okhwitswenula. Ne Nyasaye yachama abetswenulanga."},{"id":109,"translation":"Koo! Ulia wachaka okhumbakha eshiumbashe shishie khulwa lichomo liokhuria Nyasaye nende okhwenya obuchami bubwe ni omulayi nohomba ulia owachaka okhumbakha eshiumbashe shishie khundulo khwelitukho lialiloba lialio lilakakhanga, mana nishikwa ninaye mumulilo kwa Jahannam? Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu ababii tawe."},{"id":110,"translation":"Eshiumbashe shiabu esho shiabombakha shilaba eshichila banyoole eshibeyibeyi mumioyo chiabu, okhula emioyo chiabu chikhalikhemwo ebitonye ebitonye. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":111,"translation":"Toto Nyasaye yakula khubasubili emioyo chiabu, nende emiandu chiabu; kho Ye abahelesie Jannah (mwikulu). Bakhupananga khunjila ya Nyasaye, ne beranga, nabo boosi berungwa. Ino niyo indakano eya Nyasaye yalomesia mu Taurati nende mu Injili nende mu Kurani. Ne ni wina utilanga indakano yiyie obulayi muno okhushila Nyasaye? Kho mwikhoye khuinganga yenyu yamwakhola ninaye. Ne okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":112,"translation":"Balia abasabanga eshileshelo, abalamanga Nyasaye, abamuhelesinjia oluyali, aberushilanga amalayi, abenamanga (khululwe), abaretsanga obweni bwabu hasi (khululwe), abalomesinjia okhukhola amalayi nende abakaaninjia amabii, nende balia baliindanga tsinzakho tsia Nyasaye. Kho bila abasuubili akomwikhoyo."},{"id":113,"translation":"Shakhoyeshela Omunabii nende balia abasuubila okhusabila eshileshelo Abatsokaasi kata nibali mbu nabekho babu, nikakhamala okhubabela habulafu mbu bo ni Abandu bomumulilo."},{"id":114,"translation":"Ne okhusaba khwa Ibrahim yasabila samwana eshileshelo khwali shichila indache yayamulaka. Ne olwa fiamubela habulafu mbu (samwana) oyo nomusuku wa Nyasaye, yera ehale muno ninaye. Ne toto Ibrahim yali owokhukalukha muno khu Nyasaye, omwisumilisi muno."},{"id":115,"translation":"Ne Nyasaye shakosinjia Abandu namalile okhubalunjisia tawe okhula abebaalile akabakhoyele okhuria. Nyasaye toto ni Omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":116,"translation":"Toto Nyasaye ali nende obwami bwomwikulu nende mushialo. Ahelesinjia obulamu, ne afwisinjia. Ne mubula omulindi nohomba omukhonyi owulali Nyasaye tawe."},{"id":117,"translation":"Toto Nyasaye ababeleele tsimbabaasi Omurumwa nende muhajiruna (abawuyi) nende Answar (abahabini), balia abamulondakhwo ebise biobutinyu bilia. Ebise bia emioyo chia abandi babu chiali ahambi okhukora, mana nababeela tsimbabaasi. Toto ye khubo ni omuholo muno, owetsimbabaasi po."},{"id":118,"translation":"Nende bataru balia abalekhwa inyuma, okhula shinga liloba liababela litiifu muno, halala nende obubambalifu bwalio. Mana emioyo chiabu nichinyoola obusiro, ne nibamanya mbu abulaho wokhwilushila okhuyiniakhwo khu Nyasaye. Kho, nababeela tsimbabaasi nabafuchilila okhusaba eshileshelo khwabu. Toto Nyasaye ni Omulesheli po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":119,"translation":"Enywe abasuubila, rie Nyasaye, ne be halala nende abatoto."},{"id":120,"translation":"Shibakhoyekhana Abandu ba Madina nende ababeduwi abamenya mumbeka mwabu okhutong’a inyuma wa Omurumwa wa Nyasaye tawe, nohomba bo okhwichama muno okhushila Omurumwa. Endio nilwokhuba mbu shibanyoolungwa nende obulo tawe, nohomba obunyakhani nohomba inzala khunjila ya Nyasaye tawe, ne shibasenanga khunjila ya Nyasaye isinyisia abakhayi tawe, nohomba shibanyolungwa nende liosiliosi okhurula khumusuku tawe, halali bahandichilungwa ebikhole ebilayi - shichila ako. Toto Nyasaye shakosinjia omurungo kwabakholi bamalayi tawe."},{"id":121,"translation":"Ne shibarusinjia shirusibungwa shiosishiosi tawe, shibe eshititi nohomba eshikhongo, ne shibaburanga litwoma liosiliosi (okhutsia muliyie) halali bahandichilungwa (amalayi); kho Nyasaye abarunje amalayi muno khukalia kabakholanga."},{"id":122,"translation":"Shibakhoyeshele Abasubili okhurula boosi tawe, halali mbushina nikularula omukanda kundi buswa (mutiti) buli mulukongo mubo (kutsie Madina khu Murumwa); mana bekanyilisie abandu babu nibakhabakalushila; kho banyoole okhuria."},{"id":123,"translation":"Enywe abasubili, khupane nende abakhayi balia bali ahambi ninanyu, ne banyoole obutinyu okhurulana ninanyu. Ne manye mbu Nyasaye ali halala nende abamuritsanga."},{"id":124,"translation":"Ne olwa Isura yishibungwa, baliwo mubo baboolanga mbu; “Ni wina mwinywe owaimumetelekhwo obusuubili?” Kho balia abasuubila, ibametanga obusuubili, mana basangala."},{"id":125,"translation":"Ne balia bemioyo chiabu chilimwo obulwale, (Isura eyo) ibametanga obubii khububii bwabu obwa bali nabo, ne bafwitsanga nibali abakhayi."},{"id":126,"translation":"Koo, shibalolangakhwo mbu batemungwa buli omwika lulala nohomba khabili? Mana shibasabanga eshileshelo tawe, ne khandi shibetsulilanga tawe."},{"id":127,"translation":"Ne olwa Isura yishibwa, nibalengana abeene khubeene, “Koo, alikhowo yesiyesi ukhulolanga?” Mana bakalukhana, nibelukha. Nyasaye yakalukhania emioyo chiabu shichila bo ni Abandu balawulilanga baamanya tawe."},{"id":128,"translation":"Toto yabetsela Omurumwa woluyia lulala ninanyu, akabasandinjia kamubelesinjia, abakhalabanilanga muno. Ne khubasuubili ni omuholo muno, weshisa muno."},{"id":129,"translation":"Ne nibakhaya, boola mbu, \"Nyasaye yambela. Abulao Nyasaye owulali Ye tawe. Niye butswa wandisikanga. Niye Nyasaye Omulesi weshisala eshikhongo.\""}]},{"id":10,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Lam Ra. Tsino ni tsinyaali tsieshitabu shiamachesi."},{"id":2,"translation":"Koo! Ni kamakana khubandu mbu khwafimbulila Omundu okhurula mubo mbu; “Wikanyilisilie Abandu, ne bila abasuubili akomwikhoyo mbu toto baliba nende obukhongo imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi.” Abakhayi nibaboola mbu; “Kano shini shiosishiosi tawe halali obulosi bwa habulafu.”"},{"id":3,"translation":"Toto Nyasaye wenyu Omulesi ni wulia owaloonga likulu nende eshialo khu tsinyanga tsisaasaba, mana nachingukha hekulu weshisala shioluyali (Arsh). Ye niye uchesinjia amakhuwa koosi. Abulaho ulisabila owundi yesiyesi Ye nalamuchamile tawe. Oyo niye Nyasaye wenyu Omulesi. Kho, mumulaame Ye. Koo, shimwitsulilanga tawe?"},{"id":4,"translation":"Ewuwe ni wamulikalukha mweesi, ino ni indache ya Nyasaye eyatoto. Toto Ye niye wachachia obuloonji ne khandi niye ulibukalushila; kho arunje balia basuubila mana nibakhola amalayi khubuleng’aafu. Ne balia bakhaya balinyoola ebinywebwa ebia amaatsi kayia pa nende eshinyasio eshilulu khulwa obukhayi bwabu."},{"id":5,"translation":"Ye niye owakhola eliuba okhuba eliang'afu, ne omwesi okhuba nobulafu, mana nakurereraho wokhuburira, kho mumanye tsinyanga tsiemika nende obubali (bundi). Toto Nyasaye shiyaloonga ebo tawe halali khubwatoto. Yenoosilinjia tsinyaali tsitsie abandu bamanya."},{"id":6,"translation":"Toto khukhubotokhana eshilo neshitere nende bilia bia Nyasaye yaloonga mwikulu nende mushialo khuli nende ebimanyisio khubandu baritsanga (Nyasaye)."},{"id":7,"translation":"Toto balia balasuubilanga okhubukana ninafu tawe, mana nibachama obulamu bwokhushialo ne nibabubunakhwo, nende balia abang’ang’alanga ehale nende ebimanyisio biefu."},{"id":8,"translation":"Abo eshimenyo shiabu shiliba mumulilo khu kalia akabakholanga."},{"id":9,"translation":"Toto balia basuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi, Nyasaye wabu Omulesi alabalunjisia shichila obusuubili bwabu. Baliba mumikunda chiamwikulu chobwokholo chia emialo chiburanga hakari wachio."},{"id":10,"translation":"Amalaamo kabu mwo kaliba mbu, “Obutswenufu nobubwo Nyasaye wefu.” Ne amashesanio kabu omo kaliba mbu, “Mulembe”, ne amalaamo kabu kokhumalilikha kaliba mbu, “Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye, Omulesi webilonje bioosi.”"},{"id":11,"translation":"Ne Nyasaye ahelesinjia Abandu obubii lwangulwangu, shingala bayuyukhanilanga okhurererwa amalayi, toto bakhabusilibwe ebise biabu (bafwa). Kho balia abalekombanga okhubukana ninafu, khubalekhanga mubukori bwabu, banyakhane butswa."},{"id":12,"translation":"Ne libii nilitila Omundu, akhulaamanga nakonele olubafu lulwe, nohomba niyeekhaale nohomba niyemele. Ne olwa khumuinilinjiakhwo libii liaye elio, atsililila opara mbu shiyakhusabangakhwo mbu khumurusiliewo libii liali nilimunyoole tawe. Endio nilwa balia babusinjia eshichero baronilungwa akabakholanga."},{"id":13,"translation":"Ne toto khwamala okhusishia Abandu abanji imbeli wenyu olwa bakhola amabii. Ne Abarumwa babu babetsela nende ebifune bili habulafu, halali shibali bokhusuubila tawe. Ne endio nilwakhurunganga Abandu ababii."},{"id":14,"translation":"Mana nikhubakhola enywe okhubukula habundu wabu khushialo inyuma wabu, kho khulole shinga mukhola."},{"id":15,"translation":"Ne nibasomelwa tsinyaali tsiefu tsili habulafu, balia abalekombanga okhubukana ninafu baboolanga mbu; “Lera Ikuruani ilali ino, nohomba oyikalukhanie (hatiti).” Boola mbu; “Shenyala okhuyikalukhania khukhwenya khwanje tawe. Esie shenondanga halali kalia kefimbulilungwa. Toto esie eritsanga nengosela Nyasaye wanje Omulesi, eshinyasio shieyinyanga ikhongo.”"},{"id":16,"translation":"Boola mbu; “Nyasaye yenyanga, shindakhabasomele Ikurani ino tawe, ne shiyakhabamanyiye tawe. Ne toto ndakhamenya ninanyu tsimbaka tsinyinji kano nikashili. Koo, shimwikhonyelanga obwongo tawe?”"},{"id":17,"translation":"Kho niwina omubii muno oyo okhushila ulia uchishilanga Nyasaye obubeyi, nende ufukulanga tsinyaali tsiefu? Toto abakholi bamabii shibakhabura tawe."},{"id":18,"translation":"Nabo balamaanga ebilali Nyasaye tawe, ebilanyala okhubakhola eshibii shiosishiosi tawe nohomba okhubakhoonya tawe. Ne baboolanga mbu; “Bano nibo abalikhusabila imbeli wa Nyasaye.” Boola mbu; “Koo, mubolelanga Nyasaye akakorerwe mwikulu nende khushialo? Obutswenufu nobubwe. Abula obuleemu, ne niwoluyali muno ehale nende ako akabamutsokasinjia ninako.\""},{"id":19,"translation":"Ne Abandu shibali halali omukanda mulala, mana nibakabukhana. Ne likhayanga okhuba likhuwa liaranjilila okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, bakhakhalachilwe hakari wabu eshina khukalia akabakabukhanangamwo."},{"id":20,"translation":"Ne baboolanga mbu; “Shiyakheshilibwe eshimanyisio shirula khu Nyasaye wuwe Omulesi?” Boola mbu; “Obumanyi bwa amakhuwa kefisa buli khu Nyasaye. Kho mana linde. Toto siesi endi ninanyu halala mubalia balindanga?”"},{"id":21,"translation":"Ne olwa khupilinjia abandu tsimbabaasi tsiefu mushilenje shiobutinyu bwabanyoola, bachaka okhututa nibachaya ebimanyisio biefu. Boola mbu; “Nyasaye ni Omwangu wokhukalukhania obututi bwenyu.\" Ne toto Abarumwa befu bahandikanga koosi akamututanga."},{"id":22,"translation":"Ye niye owubachesinjia mutsingongo nende munyanza kata shingala mubetsanga mumaro, olwa bayirungwa nende omuyeka omulayi nibakusangalila, awo omuyeka omusiro kubetsela, mana amarunda kabetsele okhurula buli tsimbeka, mana bachaka okhupara mbu baterererwe ninako, basaba Nyasaye nibamutswenula muburii mbu; “Niwitsa okhukhuhonokosia mukano, toto efwe khulaba mubalia bokhupa orio.”"},{"id":23,"translation":"Ne olwa yabahabina, nibachaka okhukhola obufuru khushialo mukhubula obulamba. “Enywe abandu! Obufuru bwenyu bulabakalukha abeene. Ni omwikhoyo kwobulamu bwokhushialo, mana mulikalusibwa khwifwe, ne khulibaboolela akamwakholanga.\""},{"id":24,"translation":"Toto obulamu bwokhushialo buli shinga amatsi kakhwishinjia okhurula hekulu (mumalesi), mana nichitsokana ninako emimela chokhwiloba chilibungwa nende abandu nende tsisolo. Kho, olwa liloba liarusia obulayi bwalio, mana niliba lilayi muno, kho abenelio nibapara mbu balinyala, likhuwa liefu lilitsila eshilo nohomba eshitere, nikhulikhola opara mbu liaberwa, opara mbu shiliabeleho lilayi muno mungolobe tawe. Endio nilwakhwinoosinjia ebimanyisio biefu khubandu baparanga."},{"id":25,"translation":"Ne Nyasaye abalanganga munzu yomulembe, ne alunjisinja owayenya khunjila ingololofu."},{"id":26,"translation":"Ne balia bakhola amalayi balinyoola amalayi, khandi balimetelwakhwo. Ne olufu shilulifunikha obweni bwabu tawe, ne shibalinyoola isoni tawe. Abo nibo abandu bomukunda kwomwikulu, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":27,"translation":"Ne balia bakhola amabii, omurungo kwa amabii nilibi lienesa niliabalirungwa, ne balinyoola tsisoni. Ne balibula ulia unyala okhubalinda okhurulana nende eshinyasio shia Nyasaye. Obweni bwabu buliba shinga bufunikhwekhwo ebilo bieshilima eshikhongo. Abo nibo abandu bomumulilo, balikhalamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":28,"translation":"Ne inyanga yakhulibakhung’asia boosi, mana khuboolele balia abatsokasia Nyasaye mbu; “Yeme wamuli hao nende balia abamwakhola okhuba abasanji ba Nyasaye.” Mana khubakabukhanie hakari wabu. Ne abo abatsokasibwa baliboola mbu; “Enywe shimwalaamanga efwe tawe.\""},{"id":29,"translation":"Ne Nyasaye niye uyela okhuba omuloli hakari wefu ninanyu. Toto efwe khwali khubulakho ahambi nende obulaami bwenyu tawe.\""},{"id":30,"translation":"Eyo buli shiamundu alimanya akayakhola, ne balikalusibwa ewa Nyasaye Omwami wabu watoto. Ne kalibakora kalia akabachikhanga."},{"id":31,"translation":"Boola mbu; “Ni wina ubakabanga okhurula mwikulu nende khushialo? Nohomba niwina uli nende obunyali khumawulililo kenyu nende tsindolelo tsienyu? Ne niwina urusinjia omulamu mumufu, ne narusia omufu mumulamu? Ne ni wina uchesinjia amakhuwa koosi?” Balaboola mbu; “Ni Nyasaye.” Mana boola mbu; “Koo, shimuritsanga tawe?”"},{"id":32,"translation":"Kho, oyo niye Nyasaye wenyu, Omulesi wenyu watoto. Ne ni shina shindi shiliwo obwatoto nibumalile okhulolekha halali obukori? Kho, ni yena wamukalukhanilibungwa?"},{"id":33,"translation":"Endio nolwa likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi liema khu balia abaloba mbu shibalisuubila tawe."},{"id":34,"translation":"Boola mbu; “Alikho mu abo abamutsokasinjia Nyasaye ninabo ulia owachachia okhuloonga ebilonje, mana alibikalusia?\" Boola mbu; “Nyasaye niye wachachia ebilonje khandi niye ulibikalusia. Kho mukalukhanibungwa hena?”"},{"id":35,"translation":"Boola mbu; “Koo, khulikhomwo nende mubamutsokasinjia Nyasaye abo ulunjisinjia khubwatoto?” Boola mbu; “Nyasaye niye ulunjisinjia khubwatoto. Kho ulia ulunjisinjia khubwatoto shiniye ukhoyekhane muno okhuloondwa nohomba ulia ulalunjisinjia halali okhula alunjisibwe? Kho muli nende shina, mubusinjia murie?\""},{"id":36,"translation":"Ne abanji babu balondanga butswa amaparo kabu, ne okhuparirisia shikhukhonyakhwo imbeli wobwatoto shiosishiosi tawe. Toto Nyasaye amanyile muno koosi akabakholanga."},{"id":37,"translation":"Ne shikanyalikhana mbu Ikurani ino yakasibwasa, mbu shirula khu Nyasaye tawe, halali ifuchilisania nende akali imbeli wayio, ne ni amebaalo keshitabu shibula obukanakani, ne shirula khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":38,"translation":"Nohomba baboolanga mbu yachikasia butswa omwene. Boola mbu; “Mana khetsekhwo nende Isura ndala ili shinga ino. Mana mulanje bamunyala balali Nyasaye tawe, toto nimuli abahabwene.”"},{"id":39,"translation":"Halali bakatsula akababula ninako obulaamba, ne obwatoto bwako bushili okhuboolela. Ne endio nilwa bakatsula balia bali imbeli wabu. Kho lola shinga indukho yabandu ababii yali."},{"id":40,"translation":"Ne mubo baliwo basuubilanga muyo, ne mubo baliwo balasuubilanga muyo tawe. Ne Nyasaye wuwo Omulesi amanyile muno abakholanga obwononi."},{"id":41,"translation":"Ne nibakhukatsula, boola mbu; ‘‘Endi nende ebikhole bianje, nanyu muli nende ebikhole bienyu. Enywe muli ehale nende akekholanga, ne esie siesi endi ehale nende akamukholanga.”"},{"id":42,"translation":"Ne mubo baliwo bakhuwulilisinjia. Ne koo, wakhanyala okhukhola abekala amarwi bawulila kata nibalekhonyelanga obwongo tawe?"},{"id":43,"translation":"Ne mubo baliwo bakhukhondiolanga. Koo, onyala okhulunjisia abawofu kata nibalanyala okhulola tawe?"},{"id":44,"translation":"Toto Nyasaye shakholelangakhwo abandu obubii tawe, halali abandu abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":45,"translation":"Ne inyanga ya alibakhung’asia, iliba shinga shibekhala khushialo halali Isaa ndala sa yeshitere. Balimanyana. Toto basikha balia bakatsula okhubukana nende Nyasaye, ne shibaali bokhulunjikha tawe."},{"id":46,"translation":"Ne toto nikhukhwechesia malala khuka khubalakanga, nohomba nikhukhufwisia, khwifwe niko amakalushilo kenyu, mana Nyasaye aliba omuloli khukabakholanga."},{"id":47,"translation":"Ne buli omukanda kuli nende Omurumwa. Kho olwa Omurumwa wabu alibetsera, balibusilibwa eshina hakari wabu mubuleng’aafu, ne bo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":48,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Niliina akamulakanga kano, toto nimuli abahabwene?”"},{"id":49,"translation":"Boola mbu; “Esie embula obunyali bwokhwikholela obubii nohomba obulayi tawe, halali shia Nyasaye yenya. Buli omukanda kuli nende ebise biakwo. Ebise biabu nibiula, shibanyala okhwikhala isaa ndala nohomba shibanyala okhuranjilila tawe.\""},{"id":50,"translation":"Boola mbu; “Mulola murie eshinyasio esho nishibetsela eshilo nohomba eshitere, kho shina shiayo shia abamabii bashiyungubalilanga mbu shitse lwangu?’’"},{"id":51,"translation":"Mana olwa ilirulila khomwaisuubila? Mulirebwa mbu; “Bulaano buri (isayino), ne mwali nimuiyungubalilanga?\""},{"id":52,"translation":"Mana balia bakhola obubii baliboolelwa mbu; “Pile eshinyasio shilawa tawe. Koo, mukharungwakho eshindi eshilali eshamwakholanga?”"},{"id":53,"translation":"Ne bakhurebanga mbu; \"Koo, ako ni katoto?” Boola mbu; “Eeeh, nditsuba khu Nyasaye wanje Omulesi mbu toto ako ni habwene. Ne enywe shimunyala okhushila tawe.”"},{"id":54,"translation":"Ne buli Omundu owakhola obubii abetsanga mbu ali nende bioosi bili mushialo, yakhafirusiyie yenunula. Ne olwa balilola eshinyasio, balitinyia okhufisa okhwiyitsulisia khwabu, ne balibusilibwa eshina hakari wabu khubuleng’afu, ne shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":55,"translation":"Koo, manye mbu toto nibia Nyasaye ebili mwikulu nende mushialo. Manye mbu ka Nyasaye yalaka ni katoto, halali abandu abanji shibamanyile tawe."},{"id":56,"translation":"Ye alamusinjia ne afwisinjia, ne ni ewuwe niwo wamulikalusibwa."},{"id":57,"translation":"Enywe abandu, toto kabetsela amebaalo okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, nende eshihonia shia akali mubilifu, nende obulunjifu nende tsimbabaasi khubasuubili."},{"id":58,"translation":"Boola mbu; “Khu mikabo chia Nyasaye nende tsimbabaasi tsitsie, mana basangale khulwa ako. Ako ni amalayi okhushila kabakhung’asinjia.\""},{"id":59,"translation":"Boola mbu; “Koo, mulola murie emikabo chia Nyasaye yabeshilia, mana nimukhola muchio echilachamilwa nende echindi echichamilwa?\" Boola mbu; “Koo, Nyasaye niye owabahelesia omunwa, nohomba enywe muchishilanga sa Nyasaye?”"},{"id":60,"translation":"Ne baparanga barie balia bachishilanga Nyasaye obubeyi, (olwa iliula) Inyanga yeyindukho? Toto Nyasaye ali nende emikabo eminji khubandu, halali abanji babu shibakhupanga orio tawe."},{"id":61,"translation":"Ne shokhalabananga khumulimo kwosikwosi, nohomba shosomanga mukurani muno, nohomba shimukholanga eshikhole shiosishiosi tawe, halali efwe khubetsanga abaloli benyu olwa mukhalabanangamwo. Sishifisanga khu Nyasaye wuwo Omulesi eshindu shiosishiosi, shili shinga obusiro bwolulolo, shili khushialo nohomba mwikulu tawe, nohomba eshititi okhushila esho nohomba eshikhongo, halali shili mushitabu shinoosinjia."},{"id":62,"translation":"Ulile, ne manye mbu toto abahelwa ba Nyasaye shibaliba nende obuyendi nohomba okhubeelela tawe."},{"id":63,"translation":"Balia basuubila ne bali nibaria Nyasaye."},{"id":64,"translation":"Bo bali nende koomwikhoyo mubulamu bwokhushialo nende mwikulu. Obukalukhani bubulaho mumakhuwa ka Nyasaye tawe. Okho nikhwo okhubura okhukhongo."},{"id":65,"translation":"Ne amakhuwa kabu kalakhubeelesia tawe. Toto obunyali bwoosi nibwa Nyasaye, naye niye Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":66,"translation":"Koo, manye mbu toto ni bia Nyasaye ebili mwikulu nende mushialo. Ne balia balamanga owulali Nyasaye tawe, shibalondanga shiosishiosi tawe halali amaparo kabu, ne shibaboolanga shiosishiosi tawe halali obubeyi butswa."},{"id":67,"translation":"Ye niye owabakholela eshilo mwihotselesiliemwo, ne eshitere eshing’eng’elanga. Toto mu ako filimwo efimanyisio khubandu bawulilanga."},{"id":68,"translation":"Ne baboola mbu: \"Nyasaye yekholela omwana.\" Obutswenufu nobubwe. Ye ni Winyala. Nebibie bioosi bili mwikulu nende khushialo. Ne enywe mubula eshifune khu kano. Koo, mwibolelangasa khu Nyasaye akamulamanyile tawe?"},{"id":69,"translation":"Boola mbu; “Toto balia bachishilanga Nyasaye obubeyi shibalibura tawe.”"},{"id":70,"translation":"Omwikhoyo omutiti khushialo, mana khwifwe ni wabalikalukha, mana khubapilie eshinyasio eshilulu khulwa kalia kabakhayanga."},{"id":71,"translation":"Ne basoomele amakhuwa ka Nuhu, olwa yaboolela abandu bebe mbu; “Enywe abandu banje, nikali mbu okhwikhala khwanje ninanyu nende okhubetsulisia khwanje ebimanyisio bia Nyasaye khubasinyile, (manye mbu) esie ndisichile Nyasaye. Kho enywe khung’asie amakhuwa kenyu nende ebia mutsokasinjia bienyu, mana likhuwa lienyu lia mubusia libabele habulafu, mana mumbusilie okhumala, ne mulambelesia obwiyangu tawe."},{"id":72,"translation":"Ne nimukhaya, esie shebasabanga omurungo tawe. Omurungo kwanje shikuli halali khu Nyasaye. Ne ndalomesibwa mbu embe mubalia abeelekhulanga khuye.\""},{"id":73,"translation":"Halali nibamukatsula, mana nikhumuhonokosia ye nende balia bali ninaye, muliaro (musafina). Ne nikhubakhola bo nibo abatong’a, ne nikhuyibisia mumatsi balia abakatsula ebimanyisio biefu. Kho henga shingala yali indukho ya abandu bekanyilisibwa."},{"id":74,"translation":"Mana nikhuruma Abarumwa abanji inyuma wuwe khubandu babu. Mana nibabetsela nende ebifune bili habulafu. Ne shibali bokhusuubila akabakatsula okhurula mukhuchaka tawe. Ne endio ni lwakhusubanga emioyo chia abandu baburanga eshichelo."},{"id":75,"translation":"Mana okhurula khu abo, nikhuruma Musa nende Haruni khu Firauni nende abandu bebe abakhongo, nende ebimanyisio biefu, mana nibakhola obufuru, ne nibaba abandu abetsimbii."},{"id":76,"translation":"Ne olwa obwatoto bwabetsela okhurula khwifwe, baboola mbu: ”Toto buno ni obulosi bwa habulafu.”"},{"id":77,"translation":"Musa naboola mbu; “Koo, muboolanga endi khubwatoto bubetsele? Mbu buno nobulosi? Ne abalosi shibaburanga tawe?\""},{"id":78,"translation":"Nibaboola mbu; “Koo, witsile mbu okhurusie khukalia akakhwanyoola nako bapapa befu mbu kho obukhongo bube obwenyu enywe khushialo? Efwe shikhunyala okhubasuubila tawe.”"},{"id":79,"translation":"Firauni naboola mbu; “Munderere buli omulosi omumanyi muno.”"},{"id":80,"translation":"Ne olwa abalosi betsa, Musa nababoolela mbu; “Sukune biamwenya okhusukuna.”"},{"id":81,"translation":"Ne olwa basukuna, Musa naboola mbu; “Akamurerere kano ni obulosi, toto Nyasaye yetsa okhubufunaka. Toto Nyasaye shatinyisinjia ebikhole biabandu bokhuhononia tawe.”"},{"id":82,"translation":"Ne Nyasaye yetsa okhwemia obulaamba khumakhuwa keke kata ababii nibalenyele tawe.”"},{"id":83,"translation":"Ne shibasuubila Musa halali abandu batiti okhurula khubandu be, nibarire Firauni nende abakhongo baye okhubasandia. Toto Firauni yali omufuru khushialo, ne toto ye yali mubalia babura eshichelo."},{"id":84,"translation":"Musa naboola mbu; “Enywe abandu banje nimuli mbu musuubile Nyasaye, mumwisiche ye butswa, toto nimuli abelekhulanga khuye (abasalamu).\""},{"id":85,"translation":"Nibaboola mbu; “Khwisichile Nyasaye. Ewe Nyasaye wefu Omulesi, olakhukhola khwanyoola obunyakhani okhurula khubandu ababii abo tawe."},{"id":86,"translation":"Ne khuhonokosie khulwetsimbabaasi tsitsio okhurulana nende abandu Abakhayi.\""},{"id":87,"translation":"Mana nikhufimbulila Musa nende omusiani wabu obufimbuli buno mbu: “Bakasilie tsinzu abandu benyu Misri, ne khole tsinzu tsienyu okhuba habundu wokhukholela amalaamo, ne mulumilile okhulaama (iswala), ne boolera abasuubili akomwikhoyo.”"},{"id":88,"translation":"Musa naboola mbu; “Nyasaye wefu Omulesi, toto ewe wahelesia Firauni nende abakhongo bebe ebirone nende omwandu mubulamu bwokhushialo buno. Khulwa ako, bakoselinjiakhwo abandu ehale nende injila yiyio. Nyasaye wefu Omulesi, salania omwandu kwabu ne oboye emioyo chiabu, balasuubila tawe okhula balole eshinyasio eshilulu.”"},{"id":89,"translation":"Nyasaye naboola mbu; “Okhusaba khwenyu khuchamilwe, kholaano yeme obulayi, ne mulalonda tsinjila tsia balia abalamanya tawe.”"},{"id":90,"translation":"Nikhwambusia Abaana ba Israili Inyanza, ne Firauni nende omukanda kukwe kwa abalwani nabalondakhwo khububii nende khubusuku. Okhula shingala Firauni yanyoolwa nende lifwa liokhusishibwa mumatsi, naboola mbu; “Esuubile mbu abulaho Nyasaye wundi halali wa Abana ba Israili basuubila, nasi endi halala nende abandu belekhulila Nyasaye (Abasalamu).”"},{"id":91,"translation":"Oooh! Bulano buri? Ne wali wakhaya, mana noba mubandu bokhuhononia."},{"id":92,"translation":"Kho inyanga ino khwitsa okhuhabina omubili kukwo kho obe eshimanyisio khubetsa inyuma wuwo. Ne toto abandu abaanji bang’ang’ala ehale nende ebimanyasio biefu."},{"id":93,"translation":"Ne toto Abana ba Israili khwabamenyia obulayi, ne nikhubahelesia emikabo emilayi. Ne shibakabukhana tawe okhula shinga obumanyi bwaboolela. Toto Nyasaye wabu Omulesi alikhalaka eshina hakari wabu inyanga yeyindukho khukalia akabakabukhanilangamwo."},{"id":94,"translation":"Ne noli nende inganakani nende khuka khwakhwishilia, mana reeba abasomanga eshitabu ewe noshiili. Toto obulamba bumalile okhukhwitsila okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Kho olakhatema waba mubalia bali nende obukanakani tawe."},{"id":95,"translation":"Ne olakhatema waba mubalia bakatsula ebimanyisio bia Nyasaye tawe, wakhetsa waba mubalia basikha."},{"id":96,"translation":"Toto balia belikhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi liamala okhubaburira shibasuubilanga tawe."},{"id":97,"translation":"Kata nibetselwa nende buli eshimanyisio (shibanyala okhusuubila tawe), okhula balole eshinyasio eshilulu."},{"id":98,"translation":"Shichila shina nilulabaho olukongo olwasuubila kho obusubili balwo bubakhonye, halali abandu ba Yunus? Olwa basuubila, khwabarusiliaho eshinyasio shiokhututuyia mubulamu bwokhushialo mana nikhubahelesia omwikhoyo khubise (bia khwenya)."},{"id":99,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi yenyanga, abandu boosi bali khushialo bakhasuubile. Kho nawe wakhanichilisia abandu mbu khobabe Abasuubili?"},{"id":100,"translation":"Ne abulaho omundu unyala okhusuubila halali khukhuchama khwa Nyasaye. Ne akholanga eshinyasio shibe khubalia abalarumishilanga amachesi kabu tawe."},{"id":101,"translation":"Boola mbu; “Lole ni shina shili mwikulu nende khushialo.” Ne ebimanyisio nende amekanyilisio shibikhonyanga abandu balasuubila tawe."},{"id":102,"translation":"Koo, bakhalindanga elindi halali akafwanana nende aketsinyanga tsia bandu babura imbeli wabu. Boola mbu; “Mana liinde, ne siesi toto endi halala ninanyu mubalindanga.”"},{"id":103,"translation":"Mana khulihonokosia Abarumwa befu nende balia basuubila ninabo. Ne endio ni lwa kakwanila okhuhonokosia Abasuubili."},{"id":104,"translation":"Boola mbu; “Enywe abandu! Ni muli nende obukanakani khudini yanje, esie shelamanga ebia mulaamanga habundu wa Nyasaye tawe, halali elaamanga Nyasaye ulia ulibafwisia, ne enomesibwe mbu embe mubasuubili.\""},{"id":105,"translation":"Ne henjia obulayi obweni bubwo khu Idini niwitswenulile Nyasaye, ne olakhatema waba mubatsokaasinjia Nyasaye tawe."},{"id":106,"translation":"Ne olalaama ebilali Nyasaye tawe, bilakhukhoonya nohomba okhukhuwumisia tawe. Ne nokhola orio, toto olaba mubandu ababii."},{"id":107,"translation":"Ne Nyasaye nakhutilakhwo khububii, abulaho yesiyesi unyala okhurusiaho libii elo owulali Ye tawe. Ne nakhwenyela amalayi, abulaho unyala okhwikalila emikabo chiaye tawe. Ahelesinjia owayenya mubandu bebe, naye ni Omunji wobulesheli, Omunji wetsimbabaasi."},{"id":108,"translation":"Boola mbu; “Enywe abandu, toto obwatoto bumalile okhuboolela okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Kho ulia ulunjikha, alunjikhanga khululwe omwene. Naye ulia ukora, akoranga khululwe omwene. Nasi shendi omulindi khwinywe tawe.\""},{"id":109,"translation":"Ne loonda akofimbulilungwa, ne wisumulisie okhula shingala Nyasaye alakhalaka eshina. Naye niye Owukhalakanga eshina obulayi okhushila abakhalakanga eshina boosi."}]},{"id":11,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Lam Ra. Shino ni Eshitabu shietsinyaali tsiashio tsiakasibwa obulayi mana nitsinoosibwa obulayi okhurula khu (Nyasaye) Wamachesi muno, Omumanyi wa koosi."},{"id":2,"translation":"Ne shemulalaama tawe okhuyiniakhwo Nyasaye butswa. Toto esie khwinywe endi omwikanyilisi nende wokhurera akomwikhoyo okhurula khuye."},{"id":3,"translation":"Ne sabe eshileshelo Nyasaye wenyu Omulesi, mana mumukalushile. Yetsa okhubahelesia omwikhoyo omulayi okhula ebise ebimanyifu (khuye), ne aheresie buli owomukabo omukabo kukwe. Ne nimulaloonda tawe, esie toto ebaririra eshinyasio shieyinyanga ikhongo."},{"id":4,"translation":"Amakalushilo kenyu ni wa Nyasaye, naye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":5,"translation":"Koo, toto abo bafisanga akali mubilifu biabu, mbu khobafise Nyasaye. Manye mbu, olwa befunikhanga tsingubo tsiabu, (Nyasaye) yamanya akabafisanga nende akabaretsanga habulafu. Toto Ye amanyile muno akali mubilifu."},{"id":6,"translation":"Ne yibulaho isolo yosiyosi khushialo halali omukabo kwayo kuli khu Nyasaye, yamanya eshimenyo shiayio shetsinyanga tsioosi, nende habundu wayio wokhuburira butswa. Koosi ako kali mushitabu shiobwinoosi."},{"id":7,"translation":"Niye owaloonga likulu nende eshialo khu tsinyanga tsisaasaba, ne eshisaala shishie shioluyali shiali khumatsi, kho abare khumarechekho; ni wina mwinywe ukhola amalayi muno. Ne noboola mbu: “Toto enywe mulilamusibwa nimwakhamala okhufwa.” Abakhayi toto balaboola mbu: “Shino shini shiosishiosi tawe halali obulosi bwa habulafu.”"},{"id":8,"translation":"Ne nikhubashindia okhunyoola eshinyasio okhuula ebise biabusibwa, baboola mbu: “Ni shina shikayilanga eshinyasio esho?” Manye mbu inyanga yashilibetsela, sishilirusibwa khwubo tawe. Ne kalibeshira (kabaterere) kalia kabakholelanga omubayo."},{"id":9,"translation":"Ne nikhukholera omundu eshisa okhurula khwifwe mana khumunule, aba wookhufwa muno omwoyo, omukhayi po."},{"id":10,"translation":"Ne nikhumupilia obwokholo olunyuma lwobutinyu bwayanyoola, toto aboola mbu: “Obubii bundulilekhwo.” Toto ye asangala po niyelaya muno."},{"id":11,"translation":"Halali balia besumilisia mana nibakhola ebikhole ebilayi, abo balinyoola obulesheli nende omurungo omukhongo."},{"id":12,"translation":"Mana awundi olalekha akandi mukalia akawafimbulilwa, ne eshilifu shishio shitsa okhulola obusiro khulwa ako shichila okhuboola khwabu mbu: “Shichila shina nakhaya okhwishilibwa emiandu emisirosiro nohomba Malaika okhwitsa halala ninaye?” Ewe oli omwikanyilisi butswa, ne Nyasaye niye omulindi wabuli eshindu."},{"id":13,"translation":"Nohomba babolanga mbu: “Washikaasia omwene.” Boola mbu: “Mana rerekhwo tsinyaali ekhumi tsiobubeyi etsiakasibwa shinga ino, ne laanje abamunyalilwa abalali Nyasaye tawe, toto nimuli mbu muboolanga habwene.”"},{"id":14,"translation":"Ne nibalafuchilila tawe,kho manye mbu toto shieshibwa khubumanyi bwa Nyasaye, ne abulaho Nyasaye halali ye. Kho mwilekhulile khu Nyasaye?"},{"id":15,"translation":"Balia benya obulamu bwokhushialo nende oburone bwashio, khulabahelesia khushialo khuno ebikhole biabu bioosi, nabo omwo shibalitutuyilibwa tawe."},{"id":16,"translation":"Abo nibo abalaliba nende eshindu mwikulu tawe halali omulilo, ne ebikhole bioosi biabakhola biakhabiye, ne kaliba amakhaya koosi kabakholanga."},{"id":17,"translation":"Koo, Omundu uli nende ebifune bia habulafu okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi, ne aloondungwakho nende obuloli okhurula khuye (Nyasaye wuwe), ne imbeli wuwe shialio eshitabu shia Musa eshiali eshimilisi nende eshietsimbabaasi, abo bamusubilanga. Ne balia bamukhaya mumikanda, abo omulilo nikwo amalakano kabu. Kho olaba nende inganakani khukano tawe, buno ni obwatoto okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, halali Abandu abanji shibasuubilanga tawe."},{"id":18,"translation":"Ne ni wina omukholi wa tsimbi muno okhushila ulia uchishila Nyasaye obubeyi? Abo balirerwa imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi, ne abaloli baliboola mbu: “Bano nibo abachishila Nyasaye wabu Omulesi obubeyi” Wulile! Eshitsubo shia Nyasaye shili khubandu ababii."},{"id":19,"translation":"Balia abekalilanga (abandu) Injila ya Nyasaye, ne benyanga mbu yikotiombole, ne bakhayanga mbu obulamu bwomwikulu bubulaho tawe."},{"id":20,"translation":"Abo shibanyala okhushila khushialo tawe, ne babula omulindi owulali Nyasaye. Balimetelwa eshinyasio. Shibali nibanyala okhuwulila, ne shibali banyala okhulola tawe."},{"id":21,"translation":"Abo nibo basishia emioyo chiabu, ne akabachikhanga kalibakora."},{"id":22,"translation":"Toto abo nibo balinyoola okhusikha khwatoto mwikulu (Akhera)."},{"id":23,"translation":"Ne toto balia abasuubila mana nibakhola amalayi, mana nibehotselesia khu Nyasaye wabu Omulesi, abo nibo Abandu ba mumikunda chomwikulu (Jannah), balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":24,"translation":"Emikanda chibili echo chili shinga omuwofu nende owekala amarwi, nende owulolanga muno nende uwulilanga po. Koo, babili abo bakhayelana toto? Shimuparangakhwo tawe?"},{"id":25,"translation":"Ne toto khwaruma Nuhu khubandu bebe. (Nababoolela), “Toto esie endi Omwikanyilisi wenyu owa habulafu."},{"id":26,"translation":"Mbu mulalaama halali Nyasaye butswa. Esie toto ebaririra eshinyasio shia inyanga indulu.”"},{"id":27,"translation":"Abakhongo babakhayi mubandu bebe nibaboola mbu: “Efwe shikhukhulolanga noli shiosishiosi tawe halali Omundu sa shinga efwe, ne shikhulolanga nibakhulondakhwo halali abalekwa muno mwifwe, khuliparo liokhuchaka bustwa (nibashili okhupara obulai), ne shikhubalolanga nimukhushilila shiosishiosi tawe, khandi khubapariranga mbu muli ababeyi.”"},{"id":28,"translation":"Naboola mbu: “Enywe Abandu banje, mulola murie kakhabaanga endi nende ebifune bia habulafu okhurula khu Nyasaye wanje Omulesi, ne yambelesiye tsimbabaasi okhurula khuye, mana mukholwa abawofu (okhubula okhulola obwatoto)? Koo, khwakhabanichilisia okhubichama nanyu nimubikhayile?"},{"id":29,"translation":"Ne enywe Abandu banje, esie shebenyaangakhwo omwandu tawe. Omurungo kwanje kuli buswa khu Nyasaye, ne esie shindakhatafia balia abasuubila tawe. Toto bo balibukana nende Nyasaye wabu Omulesi. Halali esie ebalolanga enywe nimuli Abandu balamanyile tawe."},{"id":30,"translation":"Enywe Abandu banje! Wina witsa okhuuhabina imbeli wa Nyasaye, nikali mbu ebatafia abo? Shimwitsulilangakhwo tawe?"},{"id":31,"translation":"Ne shebaboolelanga mbu endi nende ebiachi bia Nyasaye tawe, nohomba mbu esie ndamanya amakhuwa kefisile tawe, nohomba shemboolanga mbu esie endi Malaika tawe, nohomba shemboolanga mbu balia abamulekaanga mbu Nyasaye shalabahelesia obulayi tawe. Nyasaye niye umanyile muno akali mumioyo chiabu. (Neemboola endio), toto nditsa okhuba mubandu abamabii.”"},{"id":32,"translation":"Baboola mbu: “Ewe Nuhu, wakhayingana ninafuu muno, ne oburirisiye okhuyingana khukhwo okhwo, mana nakharera akokhulakanga ako toto noli owuboolanga obwatoto.”"},{"id":33,"translation":"Naboola mbu: “Toto bwene Nyasaye alabarerera niyenya, ne enywe shimunyala okhumushila tawe."},{"id":34,"translation":"Ne amachelo kanje khwinywe shikabakhakhonya tawe, esie ndenyelenge sa okhubachelela, Nyasaye niyenya okhubakosia, Ye niye Omulesi wenyu, ne ewuwe ni wamulikalusibwa.”"},{"id":35,"translation":"Nohomba baboolanga mbu: “Yaikasiasa (Ikuruani ino) omwene”, boola mbu: “Nendi mbu ndaikasia omwene, tsimbi tsianje tsili khwisie, nasi endi ehale nende amabii kamukholanga.”"},{"id":36,"translation":"Nuhu nafimbulilwa mbu: “Toto abulaho witsa okhusuubila mubandu bawo halali balia bamala okhusuubila. Kho olabeelela khukabakholanga tawe."},{"id":37,"translation":"Ne kaasia Obwaro (isafina) mutsimoni tsiefu, nende khubufimbuli bwefu, ne olanomianomia amakhuwa kabandu ababii tawe. Toto abo betsa okhufwa okhurulana nende amatsi.”"},{"id":38,"translation":"Ne nachaka okhukasia Obwaro (isafina) obo, ne buli olwa Abandu abakhongo okhurula mubandu bebe baburanga waali, nibamuchaya. Naboola mbu: “Nimukhuchaya, fwesi khulabachaya shingala mukhuchayanga."},{"id":39,"translation":"Ne mwitsa okhumanya ni wina ulanyoola eshinyasio shiokhumututuyia, ne ni wina witsa okhwishilibwa eshinyasio shilawa tawe.”"},{"id":40,"translation":"Olwa likhuwa liefu liola, mana lichiko nilichaka okhubitikha amaatsi, khwamuboolela mbu: “Injisiamwo (muliaro) okhurula mubuli eshindu, eshisatsa neshikhasi, nende abandu bawo - halali balia belikhuwa liamala okhubura khubo (Abakhayi), ne yinjisia muliaro nende balia abasuubila.” Ne shibasuubila halala ninaye halali batiti butswa."},{"id":41,"translation":"Ne (Nuhu) naboola mbu: “Niinemwo, khulira lia Nyasaye khube okhwilukha khwalio nende okhwema khwalio. Toto Nyasaye wanje Omulesi ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi muno.”"},{"id":42,"translation":"Eliaro elo nilichaka okhwilama ninabo mumarunda kali shinga tsingulu. Mana Nuhu nalaanga Omwana wuwe owali ehale: “Ewe mwana wanje, nina halala ninafu muno, ne olaba halala nende Abakhayi tawe.”"},{"id":43,"translation":"(Omwana waye) Naboola mbu: “Nditsa okhunina khulukulu lwitsa okhuninda okhurulana nende amatsi ako.” (Nuhu) Naboola mbu: “Awumao yesiyesi wokhulinda inyangayino okhuralana nende liikhuwa lia Nyasaye (eshinyasio) tawe, halali ulia waalahelesia tsimbabaasi.” Mana amarunda ako nikeekalila hakari wabu mana naaba mubalia abasikha okhurulana nende amatsi."},{"id":44,"translation":"Ne nikaboolwa mbu: “Ewe liloba! Mila amatsi koko, ne ewe likulu! Lekha okhukwisia ifula.” Mana amatsi ako nikeenjila hasi (mwiloba), ne likhuwa elo nilibusibwa, ne eliaro elo niliema khulukulu lwa Judi, ne nikaboolwa mbu: “Basishile ehale Abandu ababii.”"},{"id":45,"translation":"Ne Nuhu naalanga Nyasaye wuwe Omulesi, naboola mbu: “Ewe Nyasaye wanje Omulesi, toto Omwana wanje ni mulala khubandu bomunzu yanje, ne indache yiyo niyatoto muno, nawe newe ukhalakanga eshina obulai muno okhushila boosi bakhalakanga eshina.”"},{"id":46,"translation":"Naboola mbu: “Ewe Nuhu, toto oyo shali mubandu ba inzu yiyo tawe. Ye neebikhole bilali ebilayi tawe. Kho olaareba akobula ninako obumanyi tawe. Esie ekhuchelela olaba mubandu abasilu tawe.”"},{"id":47,"translation":"(Nuhu) Naboola mbu: “Ewe Nyasaye wanje Omulesi, ndilinda khwiwe ndaletsa okhukhusaba akembula ninako obumanyi tawe. Ne nolandeshela tawe, nende okhumbeela tsimbabaasi, nditsa okhuba mubasikha.”"},{"id":48,"translation":"Nikaboolwa mbu: \"Ewe Nuhu, yikha nende omulembe okhurula khwifwe, ne tsikhabi tsibe khwiwe nende khubandu bali halala ninawe. Ne emikanda chindi khulichisangasia mana shilibatila eshinyasio eshilulu okhurula khwifwe.”"},{"id":49,"translation":"Ako ni malala mumakhuwa akefisa, akakhukhufimbulililanga. Shiwali wakamanya tawe, ewe nohomba abandu bobo, imbeli wakano. Kho wisumilisie. Toto omumalilikho omulayi kuliba kwa balia baria Nyasaye."},{"id":50,"translation":"Ne khu babu Adi khwabarumila Omusiani wabu (ulangwa mbu) Hud. Nababoolela mbu: “Enywe abandu banje, laame Nyasaye. Mubula nyasaye wundi owulali Ye tawe. Enywe shimuli halali abachishi butswa."},{"id":51,"translation":"Enywe Abandu banje, shebasabanga omurungo khu kano tawe. Omurungo kwanje kuli khu ulia owalonga. Mana shimwikhonyelangakhwo obwongo tawe?"},{"id":52,"translation":"Enywe Abandu banje! Sabe eshileshelo khu Nyasaye wenyu Omulesi, mana mumukalushile. Alabarerera amaleesi akeshia ifula inyinji, ne alabameta amaani hekulu wa amaani kenyu. Ne mulakalukhana mwaba ababii tawe.”"},{"id":53,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Hud! Oshili okhukhurerera ebimanyisio bili habulafu biosibiosi. Ne efwe shikhwakhalekha abanyasaye befu khulwa amakhuwa koko ako tawe. Ne efwe shikhulakhusuubila tawe."},{"id":54,"translation":"Efwe shikhuboolangasa tawe halali mbu abanyasaye befu bandi bamalile okhukhuusilia amasila (amatinyu).” Naboola mbu: “Esie toto elanga Nyasaye abe omuloli, nanywe mwesi be abaloli mbu esie toto endi ehale muno nende akamutsokaasinjia (ninaye)."},{"id":55,"translation":"Owulali ye tawe. Kho ndutilesa mweesi, mana mulambekho obwiyangu bwosibwosi tawe."},{"id":56,"translation":"Esie toto ndisichile Nyasaye, Omulesi wanje khandi Omulesi wenyu. Shibulaho eshilonje shiosishiosi halali Ye ashikholanga shingala yenya. Toto Nyasaye wanje Omulesi ali khunjila ingololofu.”"},{"id":57,"translation":"Ne nibakalukha inyuma (boola mbu): “Toto emalile okhuboosilia akandarumwa ninako khwinywe. Ne Nyasaye wanje Omulesi alarera Abandu bandi abalali enywe tawe, ne enywe shimunyala okhumukhola liosiliosi tawe. Toto Nyasaye wanje Omulesi niwokhubikha obulayi muno buli eshindu.”"},{"id":58,"translation":"Olwa likhuwa liefu liola, khwahonokosia Hud nende balia abasuubila halala ninaye khutsimbabaasi tsirulanga khwifwe. Ne nikhubahonokosia okhurulana nende eshinyasio eshisiro."},{"id":59,"translation":"Ne abo nibo Adi. Baloba ebimanyisio bia Nyasaye wabu Omulesi, ne nibaloba okhutiila amalako ka Abarumwa baye, mana nibaloonda amakhuwa ka buli Omufuru, Omushiamu muno."},{"id":60,"translation":"Mana nibalondebwakhwo eshitsubo khushialo shino nende inyanga yeyindukho. Wulile, ne manye mbu toto Abandu ba Adi bakhaya aka Nyasaye wabu Omulesi, ne manye mbu Adi basishibwa, Abandu ba Hud."},{"id":61,"translation":"Ne khu babu Thamud nikhuruma Omusiani wabu (ulangwa mbu) Swaleh. Naboola mbu: “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye. Mubula nyasaye wundi owulali Ye tawe. Ye niye owabaloonga khushialo mana nabamenyiamwo obulai. Kho, mumusabe eshileshelo, ne mumukalushile. Toto Nyasaye wanje Omulesi ali ahambi, ne afuchililanga (amasayo).\""},{"id":62,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Swaleh! Toto wali Omundu omwisikwa mwifwe noshili okhwitsa nende kano. Oh! Okhukaninjia okhulaama akabapapa befu balamanga? Ne toto khuli nende obukanakani bukhuhelesinjia eshibeyibeyi mumioyo chiefu khukokhulanjilanga kano.\""},{"id":63,"translation":"Naboola mbu: “Enywe Abandu banje! Mulola murie nendi nende ebimanyisio ebia habulafu okhurula khu Nyasaye wanje Omulesi, naye yambelesiye tsimbabaasi okhurula khuye. Kho ni wina witsa okhukhoonya okhurulana nende Nyasaye ninditsukhana ndalekha amalako kaye? Neshimulameta shiosishiosi tawe halali okhusikha."},{"id":64,"translation":"Ne enywe Abandu banje, ingamia ino niya Nyasaye, ne neeshimanyisio khwinywe. Kho, muyileshe ilie khushialo shia Nyasaye, ne mulayitila khububii bwosibwosi tawe, shiabanyoola eshinyasio shili ahambi.\""},{"id":65,"translation":"Mana nibayisinza, kho (Swaleh) naboola mbu: “Mwikhoye mutsinzu tsienyu tsinyanga tsitaru (mulanyoola eshinyasio). Ino ni indache ilali yobubeyi tawe.”"},{"id":66,"translation":"Olwa likhuwa liefu liola, khwahonokosia Swaleh nende balia abasuubila ninaye, khutsimbabaasi okhurula khwifwe, nende okhurulana nende eshinyasio shieyinyanga eyo. Toto Nyasaye wuwo Omulesi niwa Amaani, Owoluyali."},{"id":67,"translation":"Ne balia abakhola obubii, oluyoka lwabasishia, nibanyolekhana mutsinzu tsiabu mafumama nibali emilambo."},{"id":68,"translation":"Nibaba shinga Abandu balamenyakho omo obulai tawe. Toto manye mbu Thamud bakhaya Nyasaye wabu Omulesi, mana Thamud nibakorera ehale."},{"id":69,"translation":"Ne Abarumwa befu betsela Ibrahim nende akomwikhoyo. Nibaboola mbu: “Mulembe.” Nakalusia mbu: “Mulembe.” Ne shiyekhala oluwono tawe niyetsa nende eshimwosi eshikhomefu."},{"id":70,"translation":"Olwa yalola emikhono chiabu nichilashiulangakhwo tawe, naba nobukanakani ninabo mana nabaria muno, nibaboola mbu: “Olaria tawe. Toto efwe khurumilwe khubandu ba Luti.”"},{"id":71,"translation":"Ne Omukhaye wuwe (Sara) niyemele shilunji natsekha, mana nikhumuhelesia akomwikhoyo ka (okhwibula) Is-haq, ne inyuma wa Is-haq aliba Yaqub."},{"id":72,"translation":"Naboola mbu: “Eh, esie endi! Ndakhebula nengofule endi, ne omusatsa wanje wuno nakofule ari? Toto lino nilikhuwa liokhuwuchisia.”"},{"id":73,"translation":"Nibaboola mbu: “Owukanga likhuwa lia Nyasaye? Tsimbabaasi tsia Nyasaye nende tsikhabi tsitsie tsibe ninanyu enywe Abandu beyinzu ino. Toto Ye ni Wokhwitsomibwa muno, Woluyali po.”"},{"id":74,"translation":"Mana shingala oburi bwawa khu Ibrahim, namalile okhunyoola akomwikhoyo ako, yachaka okhukhuyingasia efwe okhulondokhana nende abandu ba Luti."},{"id":75,"translation":"Toto Ibrahim yali omwihotselefu muno, wokhwitsomia muno wa Nyasaye, omwangu wokhumukalushila."},{"id":76,"translation":"(Nikhumuboolela mbu) “Ewe Ibrahim! Lekhana nende kano. Toto likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi limalile okhwitsa. Ne toto abo shilaboolela eshinyasio eshilakalusibwa inyuma tawe.”"},{"id":77,"translation":"Ne olwa Abarumwa befu betsela Luti, yabelela muno khulwa bo, mana nalola obutinyu muno shichila bo, naboola mbu: “Ino ni inyanga isiro muno.”"},{"id":78,"translation":"Mana abandu bebe nibamwitsila tsimbilo, ne imbeli wa kano bali nibakholanga amabii. Naboola mbu: “Enywe Abandu banje, bano ni abakhana banje, bo ni abatswenufu muno khwinywe. Kho, rie Nyasaye, ne mulafimbia omurwe khubacheni banje tawe. Mwinywe shalikhomwo omusatsa omulunjifu tawe?”"},{"id":79,"translation":"Nibaboola mbu: “Toto wamala okhumanya obulayi mbu khubula oluchendo lwosilwosi mubakhana bao, ne toto omanyile obulayi muno shiakhwenyanga.”"},{"id":80,"translation":"Naboola mbu: “Embetsangakhwo naamaani khwinywe nohomba embetsanga neenyala okhwilushia khu isiilo ya amaani muno.”"},{"id":81,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Luti, toto efwe khuli Abarumwa ba Nyasaye wuwo Omulesi, shibalakhulakhwo tawe. Kho rula ewe nende Abandu bao, mumashebelende, ne Omundu yesiyesi mwinywe alahenga inyuma tawe, halali Omukhasi wuwo. Ye toto kalamunyoola amasila ketsa okhunyoola abandi abo. Toto ebise biabu ni mumabwibwi. Koo, amabwibwi shikalisa ahambii?”"},{"id":82,"translation":"Mana olwa likhuwa liefu lietsa, khwakhola hekulu wabu yaba hasi wabu, mana nikhubeshilia ifula yetsimbale tsieliloba eliumu."},{"id":83,"translation":"Etsiarebwakhwo eshimanyisio ewa Nyasaye wuwo Omulesi, ne kano shikali ehale nende Abandu ababii tawe."},{"id":84,"translation":"Ne khubandu ba Madyan, (khwaruma) omusiani wabu (ulangwa mbu) Shuaibu. Naboola mbu: “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye. Mubula nyasaye wundi owulali Ye tawe. Ne mulaleemia eshichelo nohomba iratili tawe. Esie ebalolanga muli obulayi, ne toto esie ebaririranga eshinyasio shia inyanga ilibatererera."},{"id":85,"translation":"Enywe Abandu banje! Yitsusie eshichelo nende iratili khubuleng’aafu, ne mulalemilia Abandu ebindu biabu tawe, ne mulasalasia obubii nende isasia khushialo tawe."},{"id":86,"translation":"(Omwandu) okwa Nyasaye abatonyilie nikwo omulayi khwinywe, toto nimuli abasuubilanga. Ne esie shendi omulindi wenyu tawe.\""},{"id":87,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Shuaibu! Amalaamo koko kakhulomesinjia mbu khuleshe aka bapapa befu balaamanga, nohomba khulekhe okhukhola shingala khwenya khumiandu chyefu? Toto ewe noomuholo muno, omulunjifu muno.”"},{"id":88,"translation":"Yaboola mbu: “Enywe Abandu banje, mulola murie nendi nende eshimanyisio shirula khu Nyasaye wanje Omulesi, ne yambele omukabo omulayi okhurula khuye...? Ne esie shindenya okhukhola akebakaninjia tawe. Shindenya halali okhukasia shingala enyalilwa, ne okhunyalilwa khwanje shikhwakhaba tawe halali khu bunyali bwa Nyasaye. Niye wandisichile, ne neewuwe niwenjomele."},{"id":89,"translation":"Ne enywe Abandu banje! Okhukabukhana ninasi khwenyu khulabayila kabanyoola shinga kalia kanyoola Abandu ba Nuhu, nohomba Abandu ba Hud nohomba abandu ba Swaleh tawe? Ne Abandu ba Luti shibali ehale ninanyu tawe."},{"id":90,"translation":"Ne sabe eshileshelo khu Nyasaye wenyu Omulesi, mana mwikanile khuye. Toto Nyasaye wanje Omulesi ni wetsimbabaasi muno, owobuyanzi muno.”"},{"id":91,"translation":"Baboola mbu: “Ewe Shuaib, efwe shikhuwulilanga muno akoboolanga tawe, ne toto efwe khukhulolanga mbu oli omuteshele khwifwe. Bakhayanga okhuba Abandu bo, khwakhakhulasile amachina, ne sholi omundu woluyali khwifwe tawe.”"},{"id":92,"translation":"Naboola mbu: “Enywe Abandu! Abandu banje niboluyali muno khwinywe okhushila Nyasaye? Ne mwamukhola okhuba inyuma wemikongo chienyu. Toto Nyasaye yatereera koosi akamukholanga."},{"id":93,"translation":"Ne enywe Abandu banje! Khole ngamwenya shiamunyalilwa, siesi ekholanga. Ahambi hano mulamanya witsa okhuulilwa nende eshinyasio shiokhumututuyia, nende ulia uli omubeyi. Kho linde butswa, siesi toto endi ninanyu enindanga.”"},{"id":94,"translation":"Ne olwa likhuwa liefu liola, khwahonokosia Shuaib nende balia basuubila halala ninaye khutsimbabaasi tsiefu, ne balia bakhola obubii, oluyoka lwababukula mana nibanyolekha mutsinzu tsiabu mafumama, nibali emilambo."},{"id":95,"translation":"Nibaba shinga abalamenyakhwo omo obulayi muno tawe. Koo, wulile, basikha Abandu ba Madyan shingala Abandu ba Thamud basikha."},{"id":96,"translation":"Ne toto khwaruma Musa halala nende ebimanyisio biefu nende ebifune bili habulafu."},{"id":97,"translation":"Khu Firauni nende abandu baye. Halali abo baloonda amakhuwa ka Firauni, ne amakhuwa ka Firauni shinamalunjifu tawe."},{"id":98,"translation":"Aliimisia Abandu baye inyanga yeyindukho, mana abenjisie mumulilo. Hawo ni habundu ambii muno wookhwinjilaho."},{"id":99,"translation":"Ne balondibwakho eshitsubo khushialo khuno nende inyanga yeyindukho. Ne esho neeshindu eshibi muno shiokhuhebwa."},{"id":100,"translation":"Ako ni mumakhuwa ketsingongo kakhukhukanilanga. Etsindi mutsio tsishiliho, ne etsindi tsiaberwa."},{"id":101,"translation":"Nafu shikhwabakholela obubii tawe, halali nibo abeene bekholela obubii. Ne abanyasaye babalaamanga abalali Nyasaye shibabakhonyakhwo shiosishiosi tawe olwa likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi liola. Ne shibabameta halali obusishi butswa."},{"id":102,"translation":"Ne endio nilwakhubetsanga okhutila khwa Nyasaye wuwo Omulesi olwa atilanga tsingongo nitsili tsia amabii. Toto okhutila khukhwe ni okhululu, okhukhongo muno."},{"id":103,"translation":"Toto mu ako shilimwo eshilolelo khubalia baritsanga eshinyasio shiomwikulu (Akhera). Eyo niyo inyanga yabandu balikhung’asibwa khulwa yo, ne niyo inyanga ya ebilonje bioosi bilibaho."},{"id":104,"translation":"Ne shikhuishindinjia tawe halali okhula ebise biarebwaho."},{"id":105,"translation":"Inyanga lwa yiliula, abulaho ulilomaloma halali khukhuchama khukhwe (Nyasaye). Ne mubo balibamwo abemisaando nende abasaangala."},{"id":106,"translation":"Kho balia baliba mumisaando baliba mumulilo, omo balinyakhana muno okhuyera mukari nende erwanyi."},{"id":107,"translation":"Baliikhalamwo ebise bioosi biokhubaho khwa likulu nende eshialo, halali shinga Nyasaye wuwo Omulesi yenya. Toto Nyasaye wuwo Omulesi akholanga muno shiayenya."},{"id":108,"translation":"Ne balia balisaangasibwa baliba mumukunda kwomwikulu, baliikhalamwo ebise bioosi biokhubaho khwa likulu nende eshialo, halali shinga Nyasaye wuwo Omulesi yenya. Oko nomukabo kulaliwa tawe."},{"id":109,"translation":"Kho olaba nende inganakani khuka bano balaamanga tawe. Shibalaamanga halali shinga balaamanga basabwe khale. Ne toto khulibahelesia omukabo kwabu omulamba okulalemibwe tawe."},{"id":110,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu, mana obwawukhani (bwa abandu) nibururilamwo. Ne libulanga okhuba likhuwa liaranjilila okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, toto shiakhabusibwe eshina hakari wabu. Ne toto bo bali mubukanakani, mubuyendi khushio."},{"id":111,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi alibarunga abo boosi ebikhole biabu mubwitsufu. Toto Ye ni Omumanyi muno khukabakholanga."},{"id":112,"translation":"Kho, luunjikha obulayi shingala walomesibwa, nende balia abekanila ninawe, ne mulaburilila eshichelo tawe. Toto Ye alolanga muno akamukholanga."},{"id":113,"translation":"Ne muleshinga khubalia bakholanga obubii tawe, Omulilo kwabatilakhwo, ne shimuliba nende omulindi imbeli wa Nyasaye tawe, mana mwabula okhukhonywa."},{"id":114,"translation":"Ne laama khatsotso khutsindulo tsibili tsieshitere (Adhuhur nende Al-asr). Nende ebise bieshilo bili hambi nende eshitere. Toto amalayi karusinjiaho amabii. Shino ni eshitsulisio khubetsulilanga."},{"id":115,"translation":"Ne wisumilisie. Toto Nyasaye shakosinjia omurungo kwabakholanga amalayi tawe."},{"id":116,"translation":"Mana khulwashina nibalabamwo mubandu beyimbeli enywe nimushili, Abandu bobwongo obulayi, abakaania obutobela khushialo? Halali batiti butswa mubo abakhwahonokosia. Ne balia bakhola obubii, baloonda obwokholo bwa bahelesibwa. Ne bali abamabii."},{"id":117,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi shiniwokhusishia tsingongo khububii tawe, Abandu batsio nibali abakholi bamalayi."},{"id":118,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi yenyanga, yakhakholele Abandu okhuba omukanda mulala (okhupara bulala). Kholano balatsililila sa okhukabukhana."},{"id":119,"translation":"Halali balia aba Nyasaye wuwo Omulesi yalolela tsimbabaasi, ne khulwatsio yabaloonga. Ne likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi liamala okhubura mbu: “Toto bwene ndilitsusia omulilo kwa Jahannam okhula mumajiini nende Abandu boosi halala.”"},{"id":120,"translation":"Ne khukhukanilanga okhurula mubuli amakhuwa kabarumwa kho khuko khutinyisie omwoyo kukwo, ne mu kano obwatoto bukhwitsile, nende amachelo, nende obwitsulisio khubalia basuubila."},{"id":121,"translation":"Ne boolela balia abalasuubilanga tawe mbu: “Khole butswa akamukholanga shinga munyala, toto fwesi khukholanga."},{"id":122,"translation":"Ne linde butswa, toto fwesi khulindanga.”"},{"id":123,"translation":"Ne nibia Nyasaye bioosi biefisa mwikulu nende mushialo, ne amakhuwa koosi pe kalikalusibwa khuye. Kho, mulaame Ye, mana mwisiche Ye butswa. Ne Nyasaye wuwo Omulesi shakandalanga ehale nende akamukholanga tawe."}]},{"id":12,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Lam Raa. Tsino ni tsinyaali tsieshitabu shinoosinjia."},{"id":2,"translation":"Toto efwe khweshia Ikurani mulwarabu khomunyoole okhumanya."},{"id":3,"translation":"Efwe khukhukanilanga tsingano tsindayi muno khulwa okhukhufimbulila Ikurani ino. Ne toto wali nolamanyile tawe kano nikashili okhukhuulila."},{"id":4,"translation":"Olwa Yusufu yaboolela papa wuwe mbu: “Ewe papa wanje, esie endutsi tsing’ining’ini ekhumi nandala, nende eliuba nende omwesi Ebilutsi (mumaloro) bioosi nibinyinamilanga.\""},{"id":5,"translation":"(Samwana) naboola mbu; “Ewe mwana wanje, olaboolelakhwo abasiani benyu amalooro koko ako tawe, bakhaba bario bakhututila. Toto Shetani khumundu ni omusuku owa habulafu."},{"id":6,"translation":"Ne endio nilwa Nyasaye wuwo Omulesi yetsa okhukhulobola mana akhwechesie okhukalula amalooro. Niyetsa okhwitsusia emikabo chichie khwiwe nende khulwibulo lwa Yaqub shingala yetsusilia bapapa bao emikabo, Ibrahim nende Is-haaq. Toto Nyasaye wuwo Omulesi ni Omumanyi, Owamachesi muno.\""},{"id":7,"translation":"Ne toto khu Yusufu nende abasiani babu bialiho ebimanyisio khubareebi."},{"id":8,"translation":"Olwa baboola mbu; “Toto Yusuf nende Omusiani wabu bachamwa muno nende papa wefu, okhushila efwe, ne efwe khuli omukanda kwa amaani. Toto papa wefu ali mubukori bwa habulafu."},{"id":9,"translation":"Yiree Yusufu nohomba mumusukune eshialo shia ehalee, kho obweni bwa papa wenyu bukalukhane okhuhenga enywesa. Ne nimumala kano, mulakalukhana okhuba abandu abalayi.\""},{"id":10,"translation":"Omubooli mubo naboola mbu; “Muleera Yusufu tawe, halali mumusukune mwitukho lirambi liamatsi, yetsa okhutolwa nende ababuranjila (balikhuluchendo), toto enywe nimuli abokhukhola.\""},{"id":11,"translation":"Nibaboola mbu; “Ewe papa wefu, shichila shina olakhusuubila khu Yusufu tawe? Toto efwe khumwenyelanga amalayi butswa.”"},{"id":12,"translation":"Mulekhule atsie ninafu mutsuli, asangale nabaya, nafu toto khulamulinda.\""},{"id":13,"translation":"Naboola mbu; “Toto bilakhola okhubeelela enywe okhutsia ninaye, ne eritsanga eshisutse okhumulia nanyu nimukandaalile ehale ninaye.”"},{"id":14,"translation":"Nibaboola mbu; “Eshisutse shiakhamulia shirie nafu khuli omukanda kwa amaani? Toto khuba khuli mubandu babula obukhala.”"},{"id":15,"translation":"Olwa batsia ninaye, mana nibafuchilisania mbu bamusukune mwitukho lia amatsi (shisima), khwamufimbulila (Yusuf) mbu; “Toto olitsa okhubaboolela amakhuwa kabu kano nabo nibalamanyile tawe.”"},{"id":16,"translation":"Nibetsa khusabwe eshilo nibalilanga."},{"id":17,"translation":"Nibaboola mbu; “Ewe papa wefu! Toto efwe khutsile okhushilana ne nikhulekha Yusuf khumisiko chiefu, mana eshisutse nishimulia. Halali ewe sholakhusuubila tawe, kata nikhuli khuboolanga obwatoto.”"},{"id":18,"translation":"Nibetsa nende ingubo yiyie niilikhwo amatsayi kobubeyi, naboola mbu; “Ni emioyo chenyu chibarumile okhukhola kano. Halali okhwisumilisia nokhulayi, ne Nyasaye niye wokhusabwa obukhoonyi khukamuboolanga kano.\""},{"id":19,"translation":"Omukanda kwali khuluchendo nikuula, nibaruma omutayi wabu wa amatsi, mana natombola indo yiyie mulitikho lia amatsi (eshisima), naboola mbu; “Obulayi buli burie buno! Khuli nomwana omusiani hano!” Nibamufisa okhumukhola omusiko (kweyinganga). Ne Nyasaye ni Omumanyi muno wa koosi kabakholanga."},{"id":20,"translation":"Mana nibamukusia khubukusi obutiti, khumamondo amabala. Ne bali babula naye oluchendo."},{"id":21,"translation":"Ne ulia owamukula Misri naboolela Omukhasi wuwe mbu: “Mukaasilie uno habundu woluyali. Anyala yakhukhoonya nohomba khwamukhola Omwana wefu.” Ne endio nilwa khwara Yusuf khushialo obulai; kho khumwechesie okhukalukhania amakhuwa. Ne Nyasaye niye wokhushila khumakhuwa keke, halali abandu abanji shibamanyile tawe."},{"id":22,"translation":"Ne olwa Yusufu yoola omundu omukhongo, khwamuhelesia obwami nende amachesi, ne endio nilwa khurunganga abakholi bamalayi."},{"id":23,"translation":"Ne omukhaye weyinzu ya Yusufu yalimwo yamwikomba, naye nalenya tawe, kho niyekala emiliango obulai, ninaboola mbu; “Itsa hano!’’ Yusufu naboola mbu; “Ndilinda khu Nyasaye. Toto niye omulesi wanje, yara esie habundu halayi muno. Toto abamabii shibaburanga tawe.”"},{"id":24,"translation":"Ne toto namukholela eshinani, naye yesi namukholela eshinani, akhayanga okhulola eshimanyisio shia Nyasaye wuwe Omulesi. Endio ni khulwa khumurusiekhwo obubii nende eshifwabi. Toto ye ali mubasumba befu abatswenufu."},{"id":25,"translation":"Bosi babili nibelushila namuliango, ne (omukhasi oyo) narandula ingubo (ya Yusufu) inyuma. Mana nibanyoola omusatsa waye amuliango. (Omukhasi oyo) naboola mbu; “Nimurungo shina kwa anyoola ulia wenya okhukhola obubii omukhaye wuwo, halali okhuboywa (mujela) nohomba okhuhelesibwa eshinyasio eshilulu.\""},{"id":26,"translation":"(Yusuf) naboola mbu; “Niye unyenyele esie nindalenyele tawe.” Mana omuloli okhurula mubandu bomukhasi narusia obuloli; “Nikali mbu ingubo yiyie irandulwe imbeli, (omukhasi oyo) alaba habwene, naye (Yusuf) alaba mubabeyi."},{"id":27,"translation":"Ne nikali mbu ingubo yiyie irandulwe inyuma, (omukhasi oyo) alaba omubeyi, naye (Yusuf) alaba mubatoto.\""},{"id":28,"translation":"Kho olwa (omusatsa oyo) yalola ingubo yiyie nirandulwe inyuma, naboola mbu; “Toto kano ni mubifwanga bienu (abakhasi). Toto ebifwanga bienu nebikhongo."},{"id":29,"translation":"Yusuf, lekhana nende kano. Ne ewe (mukhasi ewe) saba eshileshelo khutsimbii tsitsio. Toto ewe oli mubonoonele.\""},{"id":30,"translation":"Abakhasi bolukongo olo nibaboola mbu; “Omukhasi womukhongo yekombanga omukholi waye weshisatsa naye nalamwikomba tawe. Toto obuyanzi bumutilile muno. Toto efwe khulolanga mbu ali mubukori obwa habulafu.”"},{"id":31,"translation":"Olwa yawulila amamoonyo kabu, yarumasia balangwe, nabakholela isambo, mana nahelesia buli omukhasi mubo omubano, mana naboolela Yusufu mbu; “Rula obure imbeli wabu.” Olwa bamulola, bawuka nibamukhola omukhongo muno, mana nibeteta muno emikhono chiabu. Nibaboola mbu; “ Tawe! Uno shali omundu tawe. Uno ni Malaika woluyali.”"},{"id":32,"translation":"(Omukhasi oyo) naboola mbu; “Ako niko kamufunaniyekhwo, ne toto esie ndamwikomba ye nalanyenyele tawe, mana niyeyikalila po. Ne nakhaya okhukhola liemulomesia, toto yetsa okhuboywa, ne yetsa okhuba mubandu abatiti.\""},{"id":33,"translation":"(Yusuf) Naboola mbu; “Nyasaye wanje, eshiboye ni eshilayi khwisie okhushila akabananjilanga. Ne nolandusiliaho ebifwanga biabu tawe, nditsa okhubachomakhwo, ne ndalaba mubasilu.\""},{"id":34,"translation":"Mana Nyasaye wuwe Omulesi nafuchilila amasayo keke, mana namurusiliaho ebifwanga biabu. Toto Ye niye Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":35,"translation":"Mana nikabaloloshela nibakhamala okhukhola ebifune mbu, toto balamuboya khubise bititi."},{"id":36,"translation":"Mana nibenjila halala ninaye mumboye (mujela) abasiani babili. Mulala wabu naboola mbu; “Esie ndilutsi (mumaloro) nendinyanga amalwa.” Ne owundi oyo naboola mbu; “Esie ndilutsi (mumaloro) nenjinjile khumurwe kwanje omukate, ne amayoni nikabotsangakhwo. Khuboolele eshimanyisio shiamaloro ako, toto efwe khukhulolanga mbu oli mubandu abalayi.”"},{"id":37,"translation":"Naboola mbu; “Shishilabetselakhwo eshiakhulia shiosishiosi tawe halali nemalile okhubaboolela eshimanyisio shiashio. Ako niko ka Nyasaye wanje omulesi yanzechesia. Esie toto ndalekha emilukha chiabandu balasuubilanga Nyasaye tawe, ne khandi bakhayanga okhusubila Inyanga yeyindukho."},{"id":38,"translation":"Ne ndalonda emilukha chia bapapa banje, Ibrahim, Is-haaq nende Yaqub. Shikali khwifwe okhutsokasia Nyasaye nende shiosishiosi tawe. Echio ni khumikabo chia Nyasaye khwifwe nende khubandu, halali Abandu abanji shibakhupanga orio tawe."},{"id":39,"translation":"Enywe ababoye bashianje babili! Abanyasaye abanji bakabukhananga nibo abalayi, nohomba Nyasaye mulala, Omushili wa toto?"},{"id":40,"translation":"Ebiamulaamanga bilali Nyasaye ni amera butwsa kamwaraho enywe nende bapapa benyu. Nyasaye shiyeshiakhwo eshimanyisio shiosishiosi khwako tawe. Ne okhukhalaka eshina khwoosi nikhwa Nyasaye butswa. Yalomesia mbu mulalaama shiosishiosi tawe halali Ye. Eyo niyo idini yalunjikha. Halali abandu abanji shibamanyile tawe."},{"id":41,"translation":"Enywe ababoye bashianje babili, mulala wenyu alakalukha okhunywesinjia Omwani wuwe amalwa. Ne owundi yetsa okhwirwa abambwe, mana amayoni kalabotsa khumurwe kukwe. Likhuwa lino elia mwarebangakho okhumanya limalile okhubusibwa.\""},{"id":42,"translation":"Ne naboolela owayamanya mbu yetsa okhuhonokokha mbu; “Unzitsulile imbeli wa omwami wuwo.” Halali Shetani namukoyasia okhwitsulisia imbeli wa omwami wuwe; mana niyekhala mumboye emika emibala."},{"id":43,"translation":"Ne Omwami naboola mbu; “Esie endutsi (mumaloro) tsing’ombe saba tsikhomefu nitsilibungwa nende tsing’ombe saba tsing’awu. Ne endutsi tsingore saba tsimbisi nende etsindi tsinyumu. Enywe abakhongo, muhenjelekhwo amaloro kanje kano nikali mbu enywe munyala okhukalula amaloro.\""},{"id":44,"translation":"Nibaboola mbu; “Ako namaloro kenjilanemwo. Ne efwe shikhwamanya okhukalula amaloro tawe.”"},{"id":45,"translation":"Naboola ulia owahonokokha mubabili balia, niyetsulila nibiakhabura ebise bititi, “Esie nditsa okhubaboolela okhukalula khwamaloro ako, kho murume."},{"id":46,"translation":"Yusufu, ewe owatoto, khukalulile tsing’ombe saba tsikhomefu tsilibungwa nende tsing’awu saba, nende tsingore saba tsimbisi nende etsindi tsinyumu, kho esie engalushe khubandu, kho banyoole okhumanya.\""},{"id":47,"translation":"Naboola mbu; “Mulalima emika saba malondokhana. Kho, biamuchesa, mubileshe khubisuche (khubisokoro) biabio, halali bititi khubiamulia."},{"id":48,"translation":"Mana chitsa okhwitsa emika saba chiobutinyu chitsa okhulia ebia mwachibishila, halali shititi shamwitsa okhubikha."},{"id":49,"translation":"Mana kano nikakhawa, kuletsa omwika okwa abandu betsa okhukwisilibwamwo ifula, ne mukwo balatinya ebinywebwa.\""},{"id":50,"translation":"Omwami naboola mbu; “Murere khwisie.” Olwa omurumwa yamuulila, Yusuf naboola mbu; “Kalukha khumwami wuwo omureebe amakhuwa kabakhasi beteta emikhono chiabu. Toto Nyasaye wanje Omulesi yamanya muno ebifwanga biabu.\""},{"id":51,"translation":"Omwami naboola mbu; “Mwali nende shina olwa mwekomba Yusuf naye nalenyele?” Nibaboola mbu; “Apoo! Shikhwamanyakhwo obubii bwosibwosi khuye tawe.” Omukhaye womwami ulia naboola mbu; “Toto bulano obwatoto bwakhamanyikha. Nesie wamwikomba naye nalenyele tawe. Ne toto ye ali mubandu abobwatoto.”"},{"id":52,"translation":"(Yusuf naboola mbu) “Ako nilwokhubeela mbu, (Omwami) amanye mbu esie shindamukholela obubii inyuma wuwe tawe, ne mbu Nyasaye shalunjisinjia ebifwanga bia abakhobi tawe."},{"id":53,"translation":"Nasi sheretsanga omwoyo kwanje ehale nende tsimbi tawe. Toto omwoyo nikwokhulomesia muno amabii, halali kulia kwa Nyasaye wanje omulesi yahelesia tsimbabaasi. Toto Nyasaye wanje omulesi ni wobulesheli muno, Owetsimbabaasi muno.”"},{"id":54,"translation":"Omwami naboola mbu; \"Mumunderere ewanje emubukule abe Omundu wanje.” Ne olwa yalomaloma naye, Omwami naboola mbu; \"Toto ewe lelo ewefwe olekhala obulayi muno, khandi oli omwisikwa.”"},{"id":55,"translation":"Naboola mbu; “Khola esie embe omulindi (omuhenji) weshiachi shie shialo shino. Toto esie endi omulindi omulayi, omumanyi muno.”"},{"id":56,"translation":"Ne endio nilwa khwakhola Yusuf okhwikhala obulayi muno mushialo esho, yekhalamwo wosiwosi wayenya. Tsimbabaasi tsiefu khwishilinjia wakhwenya, ne shikhusukunanga omurungo kwabakholi bamalayi tawe."},{"id":57,"translation":"Ne toto omurungo kwomwikulu ni omulayi muno khubalia abasuubila mana nibaria (Nyasaye)."},{"id":58,"translation":"Mana abasiani babu Yusuf nibetsa, nibenjila ewa Yusuf, naye nabamanya nabo nibalamumanya tawe."},{"id":59,"translation":"Ne olwa yabakasilia eshiakhulia shiabu, nababoolela mbu; “Mungalushile nende Omusiani wenyu khu papa wenyu. Koo, shimulolanga ta mbu ebaleng’asilisiye eshichelo, nasi endi owikhasinjia abacheni obulayi muno?"},{"id":60,"translation":"Ne nimulanzitsila ninaye tawe, shimulanyola eshichelo shiosishiosi okhurula khwisie tawe, ne mulasitakhwo ahambi ninasi tawe.\""},{"id":61,"translation":"Nibaboola mbu; “Khwitsa okhutema okhwikweta samwana amulekhule, ne toto khulakhola khurio.”"},{"id":62,"translation":"Ne naboolela abakholi baye; “Omwandu kwabu mure mumisiko chiabu khobanyoole okhukulola nibakhakalushila abandu babu, khobanyoole okhukalukha khandi.”"},{"id":63,"translation":"Olwa bakalukha khu sabwe, baboola mbu: “Ewe Papa wefu, bakhwikalile eshibaba. Kho, khuhelesie omusiani wefu khutsie naye, kho khunyoole okhuhebwa eshibaba, ne toto efwe khulamulinda.”"},{"id":64,"translation":"Naboola mbu: “Ndakhabasuubilila khu uno shingala ndabasuubilila khumusiani wabu khale awo? Ne Nyasaye niye omulindi omulayi, naye ni Owetsimbabaasi muno okhushila betsimbabaasi boosi.”"},{"id":65,"translation":"Ne olwa baboolola emisiko chiabu, nibanyoolamwo emiandu chiabu chikalusibwe, nibaboola mbu: “Ewe papa wefu, shina eshindi shiakhwenya? Chino ni emiandu chiefu chikalusibwe khwifwe! Khurere eshakhulia khulwa abandu befu, ne khwitsa okhulinda omusiani wefu, ne khulanyoola eshibaba shieingamia ndala. Esho neshichelo eshititi (khubuhani bwomwami).\""},{"id":66,"translation":"Naboola mbu: “Shindalamulekhula atsie ninanyu tawe okhula shingala muletsuba khulira lia Nyasaye mbu toto mulachelela ninaye, halali nimutererwa mwesi.” Olwa bamuhelesia indakano yabu, yaboola mbu; “Nyasaye niye omulindi khukakhuboolanga kano.”"},{"id":67,"translation":"Naboola mbu: “Enywe abaana banje! Mulenjilila mweesi mumuliango mulala tawe. Injilile mumiliango chikabukhaane. Ne esie shebakhonyakhwo shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe. Amakhuwa koosi kali khu Nyasaye. Naye niye wandisikanga, ne Ye bamwisiche abesikanga.\""},{"id":68,"translation":"Ne olwabenjila shingala sabwe yabebaalila, shishiabakhonyakhwo shiosishiosi khu Nyasaye tawe, halali akali mumwoyosa kwa Yaqub kamala kekholeshe. Ne toto ye yali wamachesi shichila khwamwechesia, halali abandu abanji shibamanyile tawe."},{"id":69,"translation":"Ne olwa benjila ewa Yusuf, yefumba khumusiani wabu oyo, naboola mbu: “Toto esie endi omusiani wenyu. Kho olabeelela shichila ka bano bakholanga tawe.”"},{"id":70,"translation":"Ne olwa yabahelesia eshilibwa shiabu, nara eshitayilo shia amatsi mumusiko kwomusiani wabu. Mana omulanjilisi nalanjilisia mbu: “Enywe Abasamuli! Toto enywe muli abefi.”"},{"id":71,"translation":"Nibakalukhana nibamuhenga, nibaboola mbu: “Ni shina shiamukosiye?”"},{"id":72,"translation":"Nibaboola mbu: “Khukosiye eshitayilo shiomwami. Ne ulashirera, alahebwa omusiko kweyingamia, nasi nesie omwimilisi wa kano.”"},{"id":73,"translation":"Nibaboola mbu: “Khwitsuba khulira lia Nyasaye, toto mumanyile mbu efwe shikhwitsile okhukhola amabii khushialo shino tawe, ne efwe shikhuli abefi tawe.”"},{"id":74,"translation":"Nibaboola mbu: “Omurungo kwaye kulaba shina kakhabanga muli ababeyi?”"},{"id":75,"translation":"Nibaboola mbu: “Omurungo kwaye kulaba mbu ulia ulanyolekhana nashio mumusiko kukwe, ye mwene nulaba omurungo kwaye. Ne endio nilwakhurunganga Abandu bamabii.”"},{"id":76,"translation":"Ne nachaka okhuhenga mumisiko chiabu nashili okhuhenga mukwomusiani wabu. Mana nashirusia mumusiko kwomusiani wabu. Endio nilwakhwakasilia Yusuf, shiyali unyala okhwikalila omusiani wabu khumalako komwami wa Misri tawe, halali shinga Nyasaye yenya. Khuchingulanga hekulu bakhwenya. Ne hekulu wa buli omumanyi aliwo omumanyi muno."},{"id":77,"translation":"Nibaboola mbu: “Ne niyebele, toto omusiani wabu yesi yebakhwo khale awo.” Halali Yusuf nakafisa kano mumwoyo kukwe, ne nalababoolelakhwo tawe. Naboola mbu: ‘‘Enywe muli habundu abii muno, ne Nyasaye amanyile muno kamuboolanga.”"},{"id":78,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe omukhongo! Uno ali nende samwana omukofu muno. Kho, bukula mulala wefu mushilenje shishie. Toto efwe khukhulolanga mbu oli mubalia bakholanga amalayi.”"},{"id":79,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye abusilie ehale mbu khutile omundu wakhulanyolele naye omwandu kwefu tawe! Nikhukhola khurio, toto khulaba Abandu bamabii.”"},{"id":80,"translation":"Ne olwa bafwa omwoyo ninaye, basita ebuleka okhutsia okhusanjilana. Omukali wabu naboola mbu: “Enywe shimwitsulila mbu papa wenyu yabukula indakano ninanyu khulira lia Nyasaye? Ne khale awo mwakhola obwononi khu Yusuf? Kho, esie shindalarula mushialo muno tawe okhula papa wanje yasubule, nohomba Nyasaye yakhalachile eshina, naye niye omulayi muno wa abakhalakanga eshina.”"},{"id":81,"translation":"Kalushe khupapa wenyu, ne mumuboolele mbu; “Ewe papa wefu, toto omwana wuwo yebele, ne efwe shikhulutsi tawe halali khukakhumanyile, ne efwe shikhumanyile ekefisa tawe."},{"id":82,"translation":"Ne reeba olukongo lwa khwalimwo, nende omukanda kwakhwali ninakwo. Ne toto efwe khuboolanga obwatoto.”"},{"id":83,"translation":"Naboola mbu: “Tawe! Emioyo chienyu chibanichilisiyie okhukhola murio, ne okhwifwila nokhulayi, Nyasaye yakhaba ario yangalusilia boosi. Toto Ye ni Omumanyi po, Owamachesi muno.”"},{"id":84,"translation":"Nabarulakhwo naboola mbu: “Ooh abaane Yusuf!” Mana tsimoni tsitsie nitsilafuya khushibeela shiobutsuni muno."},{"id":85,"translation":"Nibaboola mbu: “Khwitsuba khu Nyasaye mbu, sholalekha okhwitsulila Yusuf tawe okhula shinga olaba omulwale nohomba olaba mubasikha.”"},{"id":86,"translation":"Naboola mbu: “Esie toto endililangasa Nyasaye obutsuni bwanje nende okhubeelela khwanje. Ne emanyile khu Nyasaye akenywe mulamanyile tawe."},{"id":87,"translation":"Enywe abana banje! Tsie mukhaabe Yusuf nende omusiani wabu. Ne mulafwa omwoyo khutsimbabaasi tsia Nyasaye tawe. Ne shibafwitsanga omwoyo khutsimbabaasi tsia Nyasaye tawe, halali abandu abakhayi.”"},{"id":88,"translation":"Olwa benjila ewa Yusuf (Misri) baboola mbu: “Ewe omukhongo! Khunyoolelwe nobutinyu, efwe nende abandu befu, ne khurerere omwandu kulenyekhana tawe. Kho, khuhelesie eshibaba shileng’anile. Ne okhuhelesiekho eshihanwa. Toto Nyasaye arunganga abarusinjia eshihanwa.\""},{"id":89,"translation":"Naboola mbu: “Koo! Mwitsulila akamwakholela Yusufu nende omusiani wabu olwa mwali abasilu?\""},{"id":90,"translation":"Nibaboola mbu: “Koo, toto mbu newe Yusuf?“ Naboola mbu: “Nesie Yusuf, ne uno ni omusiani wefu, Nyasaye akhukholele obulayi. Toto ulia uria Nyasaye mana niyesumilisia, toto Nyasaye shakosinjia omurungo kwabakholi bamalayi tawe.”"},{"id":91,"translation":"Nibaboola mbu: “Toto Nyasaye yabara hekulu wefu, ne toto efwe khuli abamabii.”"},{"id":92,"translation":"Naboola mbu: “Mubula ubatula olwa lelo, Nyasaye alabaleshela. Naye niwetsimbabaasi muno okhushila abetsimbabaasi boosi."},{"id":93,"translation":"Tsie nende ingubo yanje ino, muyire khubweni bwa papa wanje, yetsa okhulimbukha achake okhulola. Ne munzitsile nende abandu benyu boosi.”"},{"id":94,"translation":"Ne olwa omukanda kwarula, sabwe yaboola mbu: “Embulilanga amanusu ka Yusuf, halali enywe musuubilanga mbu ndamala okhuyingoya (obwongo).”"},{"id":95,"translation":"Nibaboola mbu: “Khwitsuba khu Nyasaye mbu toto ewe oshili mubukori bubwo bwakhale bulia.”"},{"id":96,"translation":"Kho shingala omurumwa wamakhuwa komwikhoyo yoola, nara ingubo imbeli wuwe (wa Yaqub), mana nalimbukha tsimoni nalola. Naboola mbu: “Shindababoolelekhwo mbu ndamanya khu Nyasaye akamulamanyile tawe?”"},{"id":97,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe papa wefu, khusabile eshileshelo khutsimbi tsiefu. Toto efwe khubeele abetsimbi.”"},{"id":98,"translation":"Naboola mbu; “Ndalabasabila eshileshelo khu Nyasaye wanje Omulesi. Toto Ye ni Omulesheli po, Owetsimbabaasi muno.”"},{"id":99,"translation":"Ne olwa benjila ewa Yusufu, yefumba kubebusi bebe, naboola mbu; “Injile Misri, Nyasaye nachama, mumulembe.”"},{"id":100,"translation":"Ne, nabuusia abebusi bebe nabara khushisaala shishie shiobwaami, ne boosi nibamwinamila. Naye naboola mbu; “Ewe papa wanje, kano niko amakalukhasio kamaloro kanje kalia, Nyasaye amalile okhukakhola katoto. Ne toto yakholela amalayi olwa yandusia mumboye, mana nabarera okhurula mushitsimi, Shetani namalile okhutswatswania hakari wanje nende abana befu. Toto Nyasaye wanje Omulesi nomwihotselefu khushia yenya. Toto Ye ni Omumanyi po, Owamachesi muno.\""},{"id":101,"translation":"“Ewe Nyasaye wanje Omulesi, toto umbeele obwami, ne unzechesiyie okhukalukhania amalooro. Ewe newe omulonji welikulu nende eshialo. Newe omulindi wanje khushialo nende mwikulu. Fwisia nendi omwilekhule khwiwe, ne unde halala nende abakholi bamalayi.”"},{"id":102,"translation":"Ako ni malala khumakhuwa akefisa akakhukhufimbulilanga. Ne shiwali halala ninabo olwa bafuchilisania khulikhuwa liabu tawe, nende shingala bakholanga ebifwanga biabu."},{"id":103,"translation":"Ne abandu abaanji shinibasuubila tawe, kata okhole eshinani orie."},{"id":104,"translation":"Ne shobasabanga omurungo khukano tawe. Kano ni amachelo sa khubandu boosi."},{"id":105,"translation":"Ne ni ebimanyisio binga ebili mwikulu nende khushialo ebiababurangakhwo nabo nibabula ninabio oluchendo?"},{"id":106,"translation":"Ne abanji mubo shibasuubilanga Nyasaye tawe, halali eyi ni abatsokaasi."},{"id":107,"translation":"Koo! Bali mumulembe mbu amasila keshinyasio shia Nyasaye shikalabetsela, nohomba Inyanga yeyindukho shiilabapwoka nabo nibakorerwe tawe?"},{"id":108,"translation":"Boola mbu: “Ino niyo injila yanje, enanganga khu Nyasaye nende obumanyi bwa toto, esie nende abaloondi banje. Ne Nyasaye ali hekulu wobuleemefu bwosibwosi, nasi shendi omutsokaasi tawe.”"},{"id":109,"translation":"Ne shikhwaruma imbeli wuwo halali abasaatsa abakhwafimbulila mubandu betsingongo. Shibachendakhwo khushialo balola shingala yali indukho yabalia abali imbeli wabu tawe? Ne inzu yo mwikulu niyo indayi khubalia abaria Nyasaye, shibaparangakhwo tawe?"},{"id":110,"translation":"Okhula shingala Abarumwa bawesiakhwo omwoyo, nibapaara mbu shibalisuulibwa tawe, obuhabini bwefu nibubeetsera, mana nikhuhonokosia abakhwenya, ne eshinyasio shiefu shishiikalilungwa okhulila ababii tawe."},{"id":111,"translation":"Ne toto mutsingano tsiabu, amechesio kalimwo khubalia abali nende obwongo. Shikali amakhuwa kachikhwa tawe, halali ni amatinyisio khukalia akaliho khale, ne ni obulunjifu nende tsimbabaasi khubandu basubilanga."}]},{"id":13,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Lam Mim Ra. Tsino ni tsinyaali tsieshitabu shino. Ne kalia keshibwa khwiwe okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi niko akatoto. Halali abandu abaanji shibasuubilanga tawe."},{"id":2,"translation":"Nyasaye niye owaninia likulu ekulu nabula okhwikhonyela tsisiilo tsiamulola, mana nachingukha ekulu weshisaala shishie shiobuami (Arsh), mana nakhola eliuba nende omwesi okhumuwulila, buli shilala shitsitsanga okhula ebise biashiahelesibwa. Ye niye uchesinjia amakhuwa, ne yenoosinjia tsinyaali, khomunyoole okhusuubila nobwatoto okhubukana nende Nyasaye wenyu Omulesi."},{"id":3,"translation":"Naye niye owala eshialo, mana naramwo tsingulu nende emialo. Ne buli mubiamo nakhola tsimbia tsibili eshisatsa nende eshikhasi. Afunikhanga eshilo khushitere, nasho eshitere khushilo. Toto mu ako khulimwo nende ameeko khubaandu baparanga."},{"id":4,"translation":"Ne mwiloba khulimwo nende ebitonye bili hambi webiashie, nende emikunda chia mizabibu, nende emimela chindi, nende emitende chimelanga khushisina shilala, nende echindi chilamelanga khushisina shilala tawe; chiosi chitsushililungwa amatsi kalia kalia. Ne khukhola ebiindi ebilayi okhushila ebindi khukhulia. Toto mu kano, khulimwo nende ameeko khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":5,"translation":"Ne noli mbu owukanga, shiwukwa muno nikababoolanga mbu; “Koo shingala khulaba nikhumalile okhuba liloba, mbu toto khulikalusibwa ebilonje ebiyiakha?” Abo nibo abakhaya aka Nyasaye wabu Omulesi, nabo nibo balirebwakhwo eminyororo mumakosi kabu. Ne abo nibo abandu bomumulilo, balikhalamwo tsiyanga tsioosi."},{"id":6,"translation":"Ne bakhuyungubasinjia mbu oranjilile okhurera amabii imbeli wa amalayi, nikali mbu biakhamala okhubura ebinyasio tsimbia tsioosi imbeli wabu. Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niweshileshelo khubandu khububii bwabu, ne toto Nyasaye wuwo Omulesi ni Omululu Weshinyasio."},{"id":7,"translation":"Ne Abakhaya aka Nyasaye baboolanga mbu; “Shina shichila nashili okhwishiakho eshimanyisio okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi?” Toto ewe oli omwikanyilisi butswa. Ne buli omukanda kuli nende omwimilisi."},{"id":8,"translation":"Nyasaye amanyile shia buli omukhasi achinganga, nende ebitutuyanga muunda nende bimetanga. Ne buli eshindu khuye shili khushichelo."},{"id":9,"translation":"Omumanyi wa kalia kefisile, nende akali habulafu, omukhongo owuli hekulu."},{"id":10,"translation":"Ni nashilala awo, owufisanga likhuwa lilie mwinywe, nende uliretsanga habulafu, nende wifisanga eshilo nende uchendanga eshitere."},{"id":11,"translation":"Ali nende omukanda imbeli wuwe nende inyuma wuwe, bamulindanga, khubuloomesi bwa Nyasaye. Toto Nyasaye shakalukhaninjia kali khubandu tawe okhuula abeene bakalukhanie akali mumioyo chiabu. Ne Nyasaye olwa yenyela Abandu eshinyasio, abulaho wokhushikalila, ne babula owubalinda ulali Ye tawe."},{"id":12,"translation":"Ye niye ubechesinjia okhumiesukha khwa likulu okhubaramwo oburi, nende obwikombi, ne areranga amaleesi amasiro."},{"id":13,"translation":"Ne likulu litsoominjia Nyasaye okhumuwa oluyali, nende Abamalaika boosi khulwo okhumuria. Ne arumanga likulu mana akhupe nalio owayenya. Nabo bayingananga khu Nyasaye, naye ni Omululu Weshinyasio."},{"id":14,"translation":"Ni akaye amalaamo katoto, ne balia ababalaamanga abalali Ye tawe, shibabakalusinjia shiosishiosi tawe. Halali bali shinga ulia ubambule amakhono kaye kabili mumatsi, mbu khu koole mumunwa mumwe, halali shikanyala okhulamwo tawe. Ne amasayo kabakhayi shikali tawe halali mubukori butswa."},{"id":15,"translation":"Ne birereranga Nyasaye obweni hasi ebili mwikulu nende khushialo, nibichamile nohomba nibikhayile. Nende kata ebinikha biabu itsuli nende ingolobe."},{"id":16,"translation":"Boola mbu; “Ni wina Nyasaye welikulu nende eshialo?’’ Boola mbu; “Ni Nyasaye.” Boola mbu; “Koo, mwakhola abanyasaye bandi abalali Nyasaye okhuba abalindi, abalanyala okhwikholera abeene obulayi bwosibwosi, nohomba obubii tawe?” Boola mbu; “ Koo, banyala okhuba nashilala, omuwofu nende ulolanga? Nohomba biakhaba nashilala efiilima nende obulafu? Nohomba bakholelanga Nyasaye abatsokaasi, abaloonga shinga Nyasaye yaloonga, mana ebilonje bibafwananile?\" Boola mbu; Nyasaye niye omuloonji wabuli eshindu, naye niye mulala butswa, Omushili wa toto."},{"id":17,"translation":"Yeshia amaatsi okhurula mumaleesi, ne amatwoma nikakhulukusia amatsi khushichelo shiako. Ne mana okhwitsula khwamaatsi nikhubukula lifilo libunjikhanga hekulu wamaatsi. Ne mubilia ebia basalulanga mumulilo, okhwenya okhuronela ebindu - biosi birusinjia lifilo. Endio nilwa Nyasaye achelasinjia obwatoto nende obubeyi. Lifilo elo liburanga butswa shinga amakokha, ne bilia bikhoonya abandu, bitong’anga khushialo. Endio nilwa Nyasaye achelasinjia."},{"id":18,"translation":"Balia bafuchilila Nyasaye wabu Omulesi balinyoola obulayi, ne balia balamufuchilila tawe, kata nibaba nende ebindu bili mushialo bioosi, nende ebindi nibimetakhwo shinga ebio halala ninabio, bakhabirusiyie benunula. Abo bali nende okhubalwa okhubii. Ne eshimenyo shiabu nimumulilo, ne ni habundu abii muno."},{"id":19,"translation":"Koo! Ulia umanyile mbu keshibwa khwiwe okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi nobwatoto, ali shinga ulia omuwofu? Abachesi nibo baretsanga mumakani."},{"id":20,"translation":"Balia abakholanga kabalakana nende Nyasaye wabu, ne shibafunakanga indakano tawe."},{"id":21,"translation":"Ne balia bongasinjia aka Nyasaye yalomesia okhungasibwa. Ne baritsanga Nyasaye wabu Omulesi. Ne baritsanga okhubalwa okhubii."},{"id":22,"translation":"Ne balia besumilisinjia nibenyanga obweni bwa Nyasaye wabu Omulesi, mana nibalaama khatsotso (okhuswaliya), mana nibayinia eshihanwa khu omukabo kwa khubakabile, mubwifisi nohomba habulafu, ne balondinjia lilayi khuliibi. Abo bali nende omurungo kwa inzu indayi yomwikulu."},{"id":23,"translation":"Emikunda chiomwikulu chilaliwa tawe, balinjilamwo nende balia bakhola obulayi mubapapa babu nende abakhaye babu nende olwibulo lwabu. Ne Abamalaika balibenjililanga mubuli omuliango."},{"id":24,"translation":"Omulembe kube ninanyu khukalia akamwefwila. Kho ni obulayi buli burie bwa omumalilikho omulayi kwa inzu yomwikulu."},{"id":25,"translation":"Ne balia bafunakanga indakano ya Nyasaye, nibamalile okhulakana, ne bakhalakanga ka Nyasaye yalomesia okhungasibwa, ne bakholanga obwononi khushialo, abo bali nende eshitsubo, ne balinyoola inzu imbii."},{"id":26,"translation":"Nyasaye yekulilanga muno omukabo owayenya, ne akututuyilinjia owayenya. Ne basangalilanga obulamu bwokhushialo. Ne obulamu bwokhushialo nochelasia nende bwomwikulu shineshindu tawe, halali omwikhoyo omutiti."},{"id":27,"translation":"Ne abakhayi baboolanga mbu; “Shichila shina shikhweshilibwa amangalimwa okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi tawe?’’ Boola mbu; 'Toto Nyasaye akosinjia owayenya, ne alunjisinjia ewuwe abamuchomakhwo.'"},{"id":28,"translation":"Balia basuubila mana emioyo chiabu nichihotselesia khukhwitsulila Nyasaye. Wulile ne mumanye mbu: Khukhwitsulila Nyasaye, emioyo chihotselesinjia."},{"id":29,"translation":"Balia basuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi, omwikhoyo kuliba okwabu, nende amakalushilo amalayi."},{"id":30,"translation":"Ne endio nilwakhwakhuruma mubandu ba abandu bandi bamala okhubura imbeli wabu, kho obasomele kakhukhufimbulilanga, ne nabo bakhayanga Nyasaye Owetsimbabaasi muno. Boola mbu; “Ye niye Nyasaye wanje Omulesi, abulaho nyasaye halali Ye. Emwisikanga Ye, ne amakalushilo kanje ni ewuwe.”"},{"id":31,"translation":"Ne ibetsangao Ikurani yakhasyulilenje tsingulu, nohomba yakharenjiye eshialo, nohomba yakhalomalomenje nende abafu (yakhabeele ikurani ino), amakhuwa koosi nika Nyasaye. Koo, Abasuubili bashili okhumanya mbu Nyasaye yenyanga, yakhalunjisiye Abandu boosi? Ne amasila shikalalekha okhunyoola balia bakhaya okhubela kalia kabakhola, nohomba ketsa okhwikha ahambi nende mumatala kabu tawe, okhula yule indache ya Nyasaye. Toto Nyasaye shafunakanga indache tawe."},{"id":32,"translation":"Ne toto Abarumwa bali imbeli wuwo bakholelwa amachayo, mana nehelesia balia bakhaya ebise, mana nebatila. Kho eshinyasio shianje shiali shirie?"},{"id":33,"translation":"Koo, ulia wemelanga buli omundu khukalia kayakhola? Ne bakholelanga Nyasaye abasanji! Boola mbu; “Barumbule, nohomba mumubolelanga akayakorwa khushialo, nohomba namakhuwa amakhaya? Halali abakhayi baronerwa ebifwanga biabu, mana nibekalilwa injila. Ne owa Nyasaye akosia, oyo abula umulunjisia tawe."},{"id":34,"translation":"Bali nende eshinyasio mubulamu bwokhushialo, ne eshinyasio shiomwikulu neshisiro muno. Ne shibaliba nomulindi hale nende Nyasaye tawe."},{"id":35,"translation":"Ifwani yomukunda kwomikulu kwa balia baria Nyasaye balakwa; hakari wakwo chiburanga mwo emialo, ne ebiamo biakwo nende eshinikha shiakwo shibiwetsanga tawe. Eyo niyo indukho yabalia abaria Nyasaye, ne indukho yabakhayi nimumulilo."},{"id":36,"translation":"Ne abandi mubakhwahelesia Eshitabu, basangalilanga akaweshilibwa, ne mumikanda chiabu baliwo abandi bakhayanga akandi mu kano. Boola mbu; \"Toto esie ndalomesibwa mbu elaame Nyasaye, ne ndalamutsokasiakhwo nende shiosishiosi tawe. Elanganga khuye, ne ewuwe niwo wandilikalukha.\""},{"id":37,"translation":"Ne endio nilwakhweshia (Ikurani) nili mbu ni amalako mulwarabu. Ne noloonda obwikombi bwabu obumanyi buno nibumalile okhukhuulila, sholiba nende omwitsa nohomba omulindi imbeli wa Nyasaye tawe."},{"id":38,"translation":"Ne toto khwaruma Abarumwa imbeli wuwo, nikhubanyalila okhuba nende abakhasi nende abana. Ne shikanyalikhana khumurumwa okhurera amangalimwa tawe, halali khubuchami bwa Nyasaye. Ne buli ebise bili nende ebiabiahandichilwa."},{"id":39,"translation":"Ne Nyasaye arusinjiaho akayenya, ne alekhanga kayenya. Ne eshisina shia akabusibwa koosi shili ewa Nyasaye."},{"id":40,"translation":"Ne nikhukhwechesia akandi mukakhwabalaka, nohomba nikhukhufwisia (shilaboolela butswa), akoko ni okhusia butswa, ne okhubabalila (amakhuwa kabu) khuli khwifwe."},{"id":41,"translation":"Koo! Shibalolangakhwo ta mbu khutilanga liloba liabu, nikhulitutuyia tutuyia khu tsinzakho tsialio? Ne Nyasaye abusinjia eshina, ne awumaho ukhaya okhubusia khukhwe tawe. Naye ni Omwangu wokhubala."},{"id":42,"translation":"Ne toto bakhola ebifwanga balia bali imbeli wabu, halali okhukalukhania ebifwanga ebo khwoosi, khuli khu Nyasaye. Amanyile shiabuli omundu akholanga. Ne abakhayi balimanya mbu, inzu yomumalilikho omulayi yomwikulu niya wina."},{"id":43,"translation":"Ne abakhayi baboolanga mbu shiwarumwa tawe. Boola mbu; “Nyasaye ayela okhuba omuloli hakari wanje ninanyu, nende ulia uli nende obumanyi bweshitabu.\""}]},{"id":14,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Lam Ra. Eshitabu shiakhweshia khwiwe kho orusie Abandu mufiilima obayile mubulafu, khubuchami bwa Nyasaye wabu Omulesi, oboosie khunjila ya ulia Owamani, Owitsomibungwa muno."},{"id":2,"translation":"Nyasaye, ulia owebili mwikulu nende khushialo bioosi nebibie yenyene. Ne eshinyasio eshilulu shiliba khubakhayi."},{"id":3,"translation":"Balia bachamanga obulamu bwokhushialo okhushila bwomwikulu, ne bekalilanga injila ya Nyasaye, ne bayienyelanga okhwikotiombokha. Abo bali mubukori obwa hale."},{"id":4,"translation":"Ne shikhwaruma Omurumwa yesiyesi tawe, halali khulusungo olwa abandu baye, kho anyoole okhubenoosilia; mana Nyasaye akosinjia owayenya, ne alunjisia owayenya. Naye niye wa Amaani, Owamachesi."},{"id":5,"translation":"Ne toto khwaruma Musa nende ebimanyisio biefu (nikhumuboolela mbu); “Rusia abandu bo okhurula mufiilima okhutsia mubulafu, ne obetsulisie tsinyanga tsia Nyasaye.” Toto mu ako khulimwo nende ebifune khubalia befwilanga, nende okhupa orio muno."},{"id":6,"translation":"Ne (yistulile) olwa Musa yaboolela abandu beebe mbu; “Yistulile emikabo chia Nyasaye chili khwinywe. Olwa khwabahabina okhurula khubandu ba Firauni, babahelesinjia eshinyasio eshilulu, ne basinzanga abana benyu abasiani, ne nibalekha abeshikhasi benyu. Toto mu kano, kalimwo amarechekho amakhongo okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi.”"},{"id":7,"translation":"Ne (itsulila) olwa Nyasaye wenyu Omulesi yaboola mbu; “Nimukhupa orio, ndalabametela, ne ni muba abakhayi, manye mbu eshinyasio shianje neshilulu muno.”"},{"id":8,"translation":"Ne Musa naboola mbu; “Enywe nende boosi bali mushialo nimuba abakhayi, toto Nyasaye niye Winyala, Owitsomibungwa muno.”"},{"id":9,"translation":"Koo, kashili okhuboolelakhwo amakhuwa kabalia baliho imbeli wenyu? Abandu ba Nuhu, nende Adi, nende Thamud, nende balia betsa abo nibakharulaho, abulaho ubamanyile tawe halali Nyasaye. Abarumwa babu babetsela nende ebifune bili habulafu, nibara emikhono chiabu khuminwa chiabu, mana nibaboola mbu; “Toto efwe khukhayile akamwarumwa nako. Ne efwe khuli nende inganakani ikhunyasinjia mukamukhulanjilangakhwo ako.”"},{"id":10,"translation":"Abarumwa babu nibaboola mbu: ‘‘Koo, mukanakanilanga Nyasaye, Omulonji we likulu nende eshialo? Ye abalanganga mbu abaleshele ebionono bienyu, ne abahelesie obwiyangu okhula khubise biarebwaho.” Nibaboola mbu; “Enywe mulisa abandu shinga efwe. Mwenyanga butswa okhukhwikalila hale nende akabapapa befu balamanga, kho khurerekhwo ebifune bili habulafu.”"},{"id":11,"translation":"Abarumwa babu nibababoolela mbu; “Efwe khulisa abandu shinga enywe, halali Nyasaye akholelanga obulayi wayenya mubandu baye. Ne efwe shikhunyala okhubarerera ebifune tawe halali khubuchami bwa Nyasaye. Ne abasuubili besiche Nyasaye butswa."},{"id":12,"translation":"Ne khuli khurie balesika Nyasaye, niyamala okhukhwechesia tsinjila tsiefu. Ne khwitsa okhwifwila khumasinyisio kenyu kamukhusinyisinjia. Kho, abesikanga besiche Nyasaye butswa.\""},{"id":13,"translation":"Ne abakhayi baboolela Abarumwa babu mbu; “Khwitsa okhubarusia mushialo shiefu, nohomba mukalukhe khumilukha chiefu.” Mana Nyasaye wabu Omulesi nabafimbulila mbu; “Toto khwitsa okhusishia Abandu ababii."},{"id":14,"translation":"Ne toto khwitsa okhubamenyia khushialo bo nibakhatsia. Ako ni khubalia baria okhwemibwa imbeli wanje, mana nibaria amekanyilisio kanje.”"},{"id":15,"translation":"Ne nibakonyakonya (buli injila) obushili, halali buli omufuru omubii nashilwa."},{"id":16,"translation":"Inyuma wuwe omulilo (kwa Jahannam) kuliwo ne alinywesibwa amatsi kamafila."},{"id":17,"translation":"Alitema okhukamila, halali shalinyala okhukamila tawe. Ne lifwa lilimwitsila okhurulila buli tsimbeka, halali shalifwa tawe. Ne inyuma waye aliba nende eshinyasio shindi eshilulu."},{"id":18,"translation":"Ifwani ya balia abakhaya Nyasaye wabu Omulesi, ebikhole biabu bili shinga likoshe eliatumulwa nende omuyeka kweyinyanga yeyimbumbuyeka, shibalinyala shiosishiosi mukabakhola tawe. Obo nibo obukori bwa hale."},{"id":19,"translation":"Koo! Sholola mbu Nyasaye yalonga likulu nende eshialo khubwatoto? Niyenya, nabarusiaho, ne arera abandu bandi abayiakha."},{"id":20,"translation":"Ne elo khu Nyasaye shinilitinyu tawe."},{"id":21,"translation":"Ne boosi baliema imbeli wa Nyasaye. Awo abandu bali abateshele baliboolela balia abelolanga abakhongo mbu; “Efwe toto khwabalondangakhwo. Kho, laano enywe munyala okhukhurusiliakhwo eshindu eshititi khushinyasio shia Nyasaye?” Baliboola mbu; “Nyasaye abetsanga mbu yakhulunjisia, khwakhabalunjisiye. Ninashilala butswa awo, khupapale nohomba khwisumilisie, khubula wosiwosi wakhwilushila.”"},{"id":22,"translation":"Ne Shetani aliboola, olwa omuse kulibusibwa, mbu; “Toto Nyasaye yabalaka indache yatoto, nasi nebalaka mana nekhaya okhubakholela shingala ndabalaka. Ne shindalikhwo nobunyali khwinye tawe, halali ndabalanganga butswa, nanyu nimufuchilila. Kho, mulafunania tawe, mwifunanie abeene. Shindakhanyala okhubakhoonya nohomba enywe shimunyala okhukhoonya tawe. Toto esie ndakhaya okhunzokaasia khwenyu okhurula khale. Toto abamabii baliba nende eshinyasio eshilulu.”"},{"id":23,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi balinjisibwa mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo hasi wachio, balikhalamwo tsinyanga tsioosi khubuchami bwa Nyasaye wabu Omulesi. Amashesanio kabu omo kaliba mbu: “Mulembe.”"},{"id":24,"translation":"Koo! Shiwalolakhwo shingala Nyasaye yachelaasia, amakhuwa amalayi kali shinga omusala omulayi, emisi chiakwo nemitinyu, ne amasaka kakwo kali hekulu."},{"id":25,"translation":"Kurusinjia ebiamo biakwo buli ebise khubuchami bwa Nyasaye wakwo Omulesi. Ne Nyasaye akhupilanga abandu amachelasio khobanyoole okhwitsulila."},{"id":26,"translation":"Ne okhufwana khwa amakhuwa amabii khuli shinga omusala omubii, okwasyulwa okhurula mwiloba, kubula amemelo."},{"id":27,"translation":"Nyasaye atinyilisinjia balia abasuubila, khumakhuwa amatinyu mubulamu bwokhushialo nende bwomwikulu. Ne Nyasaye akosinjia balia abakholanga obubii. Ne Nyasaye akholanga shinga yenya."},{"id":28,"translation":"Koo, shiwalolakhwo balia abakalukhania emikabo chia Nyasaye, khulwa okhukhaya, mana nibosia abandu babu munzu yokhutiba."},{"id":29,"translation":"Mumulilo kwa Jahannam balinjilamwo, ne ni habundu habii muno wokhwikhala."},{"id":30,"translation":"Ne bakholela Nyasaye obutsokaasi, mbu khobanyoole okhukosia abandu ehale nende injila yiyie. Boola mbu; “Mwisangasiekhwo hatiti, mana toto amakalushilo kenyu nimumulilo.”"},{"id":31,"translation":"Boolela abasumba banje basuubila mbu; “Balumilile okhulaama (iswala) ne barusie khubilia ebiakhubakabile, mubwifisi nende mubuwang’angu, inyanga ibula okhwinunula nohomba obwitsa nishili okhula.”"},{"id":32,"translation":"Nyasaye niye owaloonga likulu nende eshialo mana niyeshia okhurula mwikulu amatsi, mana namesilia amatsi ako ebiamo okhuba omukabo kwenyu, mana nabakholela amaro kanyoole okhuchenda munyanza khubulomesi bubwe, ne nabaanguyisilia emialo."},{"id":33,"translation":"Na niye wabanguyilisilia eliuba nende omwesi ebitsilililanga okhutsia butswa. Ne nabanguyisilia eshilo nende eshitere."},{"id":34,"translation":"Ne nabahelesia mubuli shiamumusaba. Ne nimubala emikabo chia Nyasaye, shimunyala okhuchimala tawe. Toto Omundu ni owamabii omukhongo, owubula okhupa orio tawe."},{"id":35,"translation":"Ne olwa Ibrahim yaboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, khola litokho lino libe nomulembe, ne unde ehale esie nende abana banje nende likhuwa lia okhulaama ebifwanani."},{"id":36,"translation":"Nyasaye wanje Omulesi, toto (ebifwanani) ebio biakosia abandu abanji. Kho, ulonda esie, oyo niye owanje. Naye ukhaya, toto ewe oli omunji wobulesheli, omunji wetsimbabaasi."},{"id":37,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, toto esie emenyiyie abandu banje bandi mulitwoma libulamwo omumela tawe, ahambi nende inzu yiyo yoluyali; Nyasaye wefu Omulesi, khobalaame khatsoso (Iswala). Kho, khola emioyo chiabandu chibechomekhwo, ne obahelesie emikabo chiebiamo, kho banyoole okhupa orio."},{"id":38,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, toto ewe omanyile kakhufisanga nende akakhuretsanga habulafu. Ne shibulaho shiosishiosi shiifisanga khu Nyasaye, khushialo nohomba mwikulu tawe."},{"id":39,"translation":"Okhwitsomibwa nikhwa Nyasaye, owambelesia nengofule Ismail nende Is-haq. Toto Nyasaye wanje Omulesi ni Omuwulili muno wamasayo."},{"id":40,"translation":"Nyasaye wanje Omulesi, khola embe wokhulaama khatsotso Iswala, nende olwibulo lwanje. Nyasaye wefu Omulesi, fuchililila amasayo."},{"id":41,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, ndeshela, nende abebusi banje babili, nende Abasuubili inyanga yokhubalwa ebikhole shingala iliula.\""},{"id":42,"translation":"Ne olaparakhwo mbu Nyasaye akandalanga khuka abamabii bakholanga tawe. Toto ye abasitinjia imbeli okhula Inyanga yetsimoni tsilikhookha."},{"id":43,"translation":"Balitsia tsimbilo, emirwe chiabu nichili hekulu, ne tsimoni tsiabu nitsilamotia motia tawe, ne emioyo chiabu nichili emikhaya."},{"id":44,"translation":"Ne wikanyilisie abandu Inyanga yeshinyasio shiliboolela, Abamabii baliboola mbu; “Nyasaye wefu Omulesi, khusitiliekhwo ebise hatiti, khwitsa okhufuchilila omulango kukwo, ne khulalonda Abarumwa.’’ Koo, shimwalikhwo ni mwetsuba khale mbu enywe shimulisikukhakhwo tawe?"},{"id":45,"translation":"Mana ni mumenya habundu wa balia sa bakholela obubii emioyo chiabu, mana nibibaloloshela enywe shingala khwabakhola bo, ne nikhubopela enywe amachelasio koosi (nanyu nimwakalabukulila oluchendo tawe)."},{"id":46,"translation":"Ne toto bakhola ebifwanga biabu, ne ebifwanga biabu bili ewa Nyasaye abimanyile. Ne kata nikali mbu ebifwanga biabu ebio shibinyala okhusyula tsingulu tawe."},{"id":47,"translation":"Kho mulakhaparakhwo mbu Nyasaye afunakanga indache yiyie khubarumwa bebe tawe. Toto Nyasaye niwamaani weyimongo."},{"id":48,"translation":"Inyanga yeliloba lilikalukhanibwa okhuba liloba lindi, nende likulu, nabo baliemibwa imbeli wa Nyasaye Mulala, Omushiri watoto."},{"id":49,"translation":"Ne olilola Abamabii Inyanga eyo nibaboyelwe khuminyororo."},{"id":50,"translation":"Tsingubo tsiabu tsiliba tsia yilamu, ne omulilo kulifunikha obweni bwabu."},{"id":51,"translation":"Kho Nyasaye arunje buli omundu khu kalia akayakhola. Toto Nyasaye ni Omwangu wokhubala."},{"id":52,"translation":"Khuno nokhusilia abandu, kho bekanyilisibwe khuko. Ne kho banyoole okhumanya mbu toto Ye ni nyasaye mulala butswa, kho balia abobwongo betsulile."}]},{"id":15,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Lam Ra. Tsino ni tsinyaali tsieshitabu nende Ikurani yinoosinjia."},{"id":2,"translation":"Awundi balitsa bekomba balia bakhaya mbu, bamanyanga baba Abasalamu."},{"id":3,"translation":"Baleshe sa balie ebiakhulia mana basangale, mana bakatibwe nende amekombo kobubeyi (mbu balileshelwa), ahambi ano betsa okhumanya."},{"id":4,"translation":"Ne shikhwasishiakhwo olukongo lwosilwosi tawe, halali lwali nende ebise bialwo bimanyikhane."},{"id":5,"translation":"Ne babulaho abandu bosibosi banyala okhuranjilila ebise biabu bieyindukho, nohomba shibanyala okhushinda tawe."},{"id":6,"translation":"Ne baboola mbu; “Ewe oweshilibwa ametsulisio, toto ewe oli omulalu."},{"id":7,"translation":"Shichila shina nolakhurerera Abamalaika nikali mbu ewe oli mubaboolanga obwatoto?\""},{"id":8,"translation":"Efwe shikhwishinjia Abamalaika tawe halali khubwatoto (ebise biokhusishibwa khwabu nibiula), ne awo shibalihebwa obwiyangu tawe (balisishibwa butswa)."},{"id":9,"translation":"Toto efwe nefwe khweshia ametsulisio kano, ne khandi toto efwe nefwe khwitsa okhukalinda."},{"id":10,"translation":"Ne toto khwaruma Abarumwa mumikanda chia abandu beyimbeli."},{"id":11,"translation":"Ne Omurumwa yesiyesi shiyabetselanga halali bo bamukholelanga omubayo."},{"id":12,"translation":"Ne endio nilwa khuyinjisinjia mumioyo chia balia abamabii."},{"id":13,"translation":"Shibaisuubilanga tawe, ne bamala okhulola shingala kali khubandu bali imbeli wabu eyo."},{"id":14,"translation":"Ne khubekulilanga omuliango kwomwikulu, mana baba nibaninangamwo."},{"id":15,"translation":"Bakhaboolele mbu; “Toto tsimoni tsiefu tsimeesibwe, ne efwe abeene ni ababdu khulochelwe.”"},{"id":16,"translation":"Ne toto khwara mwikulu tsing’ining’ini tsikhongo, mana nikhutsirona khubalia bokhuhenga."},{"id":17,"translation":"Ne khwatsilinda okhurulana nende buli Shetani ulondungwa."},{"id":18,"translation":"Halali ulia uwulilisinjia mukhwiba, naye mana, amulondangakhwo nende eshichenga shiomulilo shilolokha."},{"id":19,"translation":"Ne liloba khwaliala mana nikhuramwo tsingulu ne nikhumesiamwo buli eshindu khushichelo."},{"id":20,"translation":"Ne nikhubakasiliamwo obulamu nende ebindi bia enywe mulabikabilanga emikabo tawe."},{"id":21,"translation":"Ne shibulaho shiosishiosi halali khuli nende ebiachi biashio. Ne sikhushiishinjia tawe halali khushichelo shimanyishe."},{"id":22,"translation":"Ne khureranga omuyeka kwitsulemwo liime, ne khwishinjia amatsi okhurula mumaleesi. Mana khubanywesinjia amatsi ako. Ne shimuli enywe mukabikhanga tawe."},{"id":23,"translation":"Ne toto ni efwe khulamusinjia ne nefwe abafwisinjia, ne efwe nefwe abalichelama (buli eshindu)."},{"id":24,"translation":"Ne toto khwamala okhumanya abaranjilila mwinywe, ne toto khwamala okhumanya abatong’a inyuma."},{"id":25,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye wakhabakhung’asie. Toto Ye niye Owamachesi, Omumanyi muno."},{"id":26,"translation":"Ne toto khwalonga omundu okhurula khwiloba eliumu, eliwumukhanga (nilituywa), elirulana nende amatoyi amamali akakalukhana ifwani."},{"id":27,"translation":"Ne lijini khwalilonga imbeli awo, okhurulana nende omuyeka kwomulilo."},{"id":28,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi olwa yaboolela Abamalaika mbu; “Toto esie nditsa okhulonga omundu okhurula khuliloba liwumukhanga (nilituywa), lirulana nende amatoyi amamali akakalukhana ifwani."},{"id":29,"translation":"Kho olwa emala okhumulonga, mana nemufuramwo mumiuya chianje, mumurerere hasi obweni.\""},{"id":30,"translation":"Kho, Abamalaika boosi halala nibamurerera hasi obweni (basujuda)."},{"id":31,"translation":"Halali Ibilisi, yakhaya okhuba halala nende balia bara hasi obweni (basujuda)."},{"id":32,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu; “Ewe Ibilisi, obele orie ulabeele halala nende abarerere hasi obweni (abasujude)?”"},{"id":33,"translation":"Naboola mbu; “Shenyala okhurerera hasi obweni omundu wawaloonga khuliloba eliumu, liwumukhanga (nilituywa), elirula khu matoyi amamali akakalukhana ifwani tawe.”"},{"id":34,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu; “Mana kharula omo! Toto olondelwe muno."},{"id":35,"translation":"Ne toto oli nende eshilamo shianje okhula Inyanga yeyindukho.”"},{"id":36,"translation":"Naboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, mbelesia obwiyangu okhula inyanga yabalilamusibwa.”"},{"id":37,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu; “Toto ewe oli mubalia bahesibwe obwiyangu."},{"id":38,"translation":"Okhula inyanga yebise bimanyishe biarebwaho.”"},{"id":39,"translation":"Naboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, shingala wukholele okhukora, toto nditsa okhubaronela (abandu) khushialo, ne toto nditsa okhubakosia boosi."},{"id":40,"translation":"Halali abasumba bobo mubo abawulwa.”"},{"id":41,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu; “Ino ni injila yokhwitsa ewanje ingololofu."},{"id":42,"translation":"Ne toto ewe sholaba nende obunyali khu abasumba banje tawe, halali balia abakhulondakhwo mubalia abakora ."},{"id":43,"translation":"Ne toto Jahannam niho habundu wabu wabakasilibwa boosi."},{"id":44,"translation":"Ili nende emiliango saba, ne buli omuliango kuli nende ebuleka yakwakabulilwa mubo.\""},{"id":45,"translation":"Toto balia baria Nyasaye baliba mumikunda chiomwikulu nende tsisebele."},{"id":46,"translation":"Injilemwo mushironyo, nomulembe."},{"id":47,"translation":"Ne khulirusia amakhonye akali mubilifu biabu, ne baliba (shinga) abananda nibekhale khubisala biobwami nibahengana."},{"id":48,"translation":"Shibulibatilakhwo obuchong’e bwosibwosi omo tawe, ne shibalirusibwamwo tawe."},{"id":49,"translation":"Boolela abasumba banje mbu toto esie nesie Owobulesheli obunji, Owetsimbabaasi muno."},{"id":50,"translation":"Ne mbu toto eshinyasio shianje nisho eshinyasio eshilulu muno."},{"id":51,"translation":"Ne baboolele amakhuwa kabacheni ba Ibrahim."},{"id":52,"translation":"Olwa benjila ewuwe nibaboola mbu; “Mulembe.” Naboola mbu: “Toto efwe khubarire.”"},{"id":53,"translation":"Nibaboola mbu; “Olaria tawe. Toto efwe khukhwelesinjia akomwikhoyo, akomusiani wa obumanyi obunji.”"},{"id":54,"translation":"Naboola mbu; “Oh! Mumbelesinjia akomwikhoyo kano nemalile okhukofula. Kho ni munjila shina yamumboolelangamwo akomwikhoyo kano?”"},{"id":55,"translation":"Nibaboola mbu; “Toto efwe khukhuwelesinjia akomwikhoyo khubwatoto. Kho, olaba mubalia abafwitsanga omwoyo tawe.”"},{"id":56,"translation":"Naboola mbu; “Ne niwina ufwitsanga omwoyo okhurulana nende tsimbabaasi tsia Nyasaye wuwe Omulesi halali balia abakora?”"},{"id":57,"translation":"Naboola mbu; “Mana shiamumbolela shindi nishina enywe Abarumwa?”"},{"id":58,"translation":"Nibaboola mbu; “Toto efwe khurumilwe khubandu abamabii."},{"id":59,"translation":"Halali abandu ba inzu ya Luti. Toto efwe khwitsa okhuhabina abo boosi."},{"id":60,"translation":"Halali omukhasi wuwe, khumalile okhulola mbu alaba mubandu balitong’a inyuma.\""},{"id":61,"translation":"Mana Abarumwa olwa boola khubandu ba Luti,"},{"id":62,"translation":"(Luti) naboola mbu; “Toto enywe muli abandu balamanyishe tawe.”"},{"id":63,"translation":"Nibaboola mbu; “Mana efwe khukhureerere kalia kabakholelanga obukanakani."},{"id":64,"translation":"Ne khukhwitsile khubulaamba, ne toto efwe khuboolanga obwatoto."},{"id":65,"translation":"Kho rula nende abandu bawo ebise bieshilo muno, nawe obalondekhwo munyuma, ne yesiyesi mwinywe alakalukhanakhwo okhuhenga inyuma tawe, ne tsie wamulomesibungwa.\""},{"id":66,"translation":"Ne nikhumubusilia likhuwa elo, mbu emisi chiabu chitsa okhutetwa mumabwibwi."},{"id":67,"translation":"Ne abandu belitokho elo nibetsa nibasangalile nibekhoya."},{"id":68,"translation":"(Lut) Naboola mbu; “Toto bano ni abacheni banje, kho mulambe tsisoni tawe."},{"id":69,"translation":"Ne rie Nyasaye, ne mulafimbia omurwe tawe.”"},{"id":70,"translation":"Nibaboola mbu: “Efwe shikhwakhukaniakho (okhurera) abandu (belwanyi)?\""},{"id":71,"translation":"Naboola mbu: “Bano nabakhana banje, (itse ebahelesie mubateshie), toto enywe nimuli abakholanga.\""},{"id":72,"translation":"Nditsuba khulubaka lulwo mbu: “Abo bali mubumesi bwabu, nibanyakhananga eshikhaya.”"},{"id":73,"translation":"Mana eshinyasio shioluyoka nishibabukula mumabwibwi."},{"id":74,"translation":"Mana nikhukhola hasi wabu okhuba hekulu. Mana nikhubakwisilia ifula yamachina keliloba lia mumulilo."},{"id":75,"translation":"Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu baretsanga amakhuwa khushichelo."},{"id":76,"translation":"Ne toto tsingongo etso tsili khutsinjila tsiliwo tsiburungwakhwo."},{"id":77,"translation":"Toto mu ako kalimwo ameeko khubasuubili."},{"id":78,"translation":"Ne toto abandu bomushitsimi bali ababii."},{"id":79,"translation":"Mana nikhubahelesia eshinyasio, ne ebialo bibili bino bili khunjila ili habulafu."},{"id":80,"translation":"Ne toto Abandu ba Hijri bayingasia Abarumwa."},{"id":81,"translation":"Ne nikhubahelesia ebimanyisio biefu, nabo nibalabukulamwo oluchendo tawe."},{"id":82,"translation":"Ne bakwotanga tsingulu nibakasia tsinzu nomulembe."},{"id":83,"translation":"Mana eshinyasio shioluyoka nishibabukula mumabwibwi."},{"id":84,"translation":"Mana akabakholanga nikalabakhonyakhwo shiosishiosi tawe."},{"id":85,"translation":"Ne shikhwalonga likulu nende eshialo, nende ebili hakari wabio tawe halali khubwatoto. Ne toto indukho iliula, kho leshela okhuleshela okhulayi."},{"id":86,"translation":"Toto Nyasaye wuwo Omulesi niye omuloonji watoto, Omumanyi muno."},{"id":87,"translation":"Ne toto khwakhwelesia tsinyaali saba tsisomungwa ebise nebise, nende Ikurani yoluyali."},{"id":88,"translation":"Ne olakhosia tsimoni tsitsio khukalia akakhwahelesia emikanda chindi mubo, khandi olababelelela tawe. Ne wishilie abasuubili olubaa lulwo (lwetsimbabaasi)."},{"id":89,"translation":"Ne boola mbu: “Toto esie nesie omwikanyilisi, omwinoosi owahabulafu.\""},{"id":90,"translation":"Shingala khweshilia balia (eshinyasio bosi) abekaba emikanda (okhwikalila obusalamu)."},{"id":91,"translation":"Balia bakhola Ikurani okhuba ebitonyetonye."},{"id":92,"translation":"Kho nditsuba khu Nyasaye wuwo Omulesi mbu, toto khulibareeba boosi."},{"id":93,"translation":"Khukalia koosi akabakholanga."},{"id":94,"translation":"Kho yusia akawalomesibwa, ne obe ehale nende abatsokaasi."},{"id":95,"translation":"Toto efwe khukhuyela okhukhulinda okhurulana nende abakhubayilanga."},{"id":96,"translation":"Balia abatsokaasinjia Nyasaye nende abanyasaye bandi, kho balitsa okhumanya."},{"id":97,"translation":"Ne toto khwamanya mbu eshilifu shishio shinyoolanga obusiro khukalia akababoolanga."},{"id":98,"translation":"Kho tswenula Nyasaye wuwo Omulesi khukhumwitsoomia, ne obe halala nende bamwinamilanga nibasujuda."},{"id":99,"translation":"Ne olaame Nyasaye wuwo Omulesi okhuula likhuulile eliatoto elo (lifwa)."}]},{"id":16,"verses":[{"id":1,"translation":"Likhuwa lia Nyasaye liloola butswa, kho mulaliyungubasia tawe. Obutswenufu nobubwe, ne ali hekulu muno wa akabamutsokaasinjia ninako."},{"id":2,"translation":"Yeshinjia abalaika nende obufimbuli, khubuchami bubwe khu ulia owayenya mubasumba bebe, mbu: “Kanyilisie (Abandu) mbu abulaho nyasaye wundi owulali Esie tawe, kho murie esie.”"},{"id":3,"translation":"Yaloonga likulu nende eshialo khubwatoto, ali hekulu muno wa ebiabamutsokasinjia ninabio."},{"id":4,"translation":"Yaloonga Omundu okhurulana nende indonyande yamatsi kolwibulo, mana naye naba omuyingasi owa habulafu."},{"id":5,"translation":"Ne yaloonga tsisolo, mwetso munyoolangamwo obutundumu nende obukhoonyi, ne etsindi mutsilitsanga."},{"id":6,"translation":"Ne mulolanga obulayi olwa mutsikalusinjia ingolobe nende shingala mutsiyilanga mushiayo itsuli."},{"id":7,"translation":"Ne tsibachinjilanga emisiko chienyu okhula mutsingongo tsiamulakholelemwo tawe halali nimunyakhane muno. Toto Nyasaye wenyu Omulesi ni Omuholo muno, Owetsimbabaasi."},{"id":8,"translation":"Nende tsifarasi, nende tsinyumbu nende tsipunda, mutsininenjekhwo, ne tsibe oburone (bwenyu), ne aloonganga ebia mulamanyile tawe."},{"id":9,"translation":"Ne ni khu Nyasaye okhwechesia Injila (ili habwene), ne tsiliwo etsindi tsilali habwene tawe. Ne yenyanga, toto yakhabalunjisiye mweesi."},{"id":10,"translation":"Ye niye ubeshilinjia amatsi okhurula mwikulu, khuko munyoolanga kokhunywa, nende emimela chiamulisinjia ebiayo."},{"id":11,"translation":"Ne khuko abamesilinjia ebirache, nende zaituni, nende emitende, nende emizabibu nende buli ebiamo. Toto mwako kalimwo ameeko khubandu baparanga."},{"id":12,"translation":"Ne yabaanguyilia eshilo nende eshitere, eliuba nende omwesi, nende tsing’ining’ini tsioosi tsianguyibwa khubunyali bubwe. Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":13,"translation":"Nende bilia ebiayabalonjera khushialo ebiobukoondo bwaukhane. Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu betsulilanga."},{"id":14,"translation":"Niye wabaanguyisilia inyanza mbu khomunyoole okhuliamwo inyama indorotoro inzelemu, ne murusinjiamwo ebirone bia mwifwalanga, ne olola shinga ebininungwamwo shingala bikhalakaninjiamwo, mbu khomunyoole tsimbabaasi tsitsie, ne khomunyoole okhumupila orio."},{"id":15,"translation":"Ne nara khushialo tsingulu mbu (eshialo) shilabeyabeya ninanyu tawe, nende emialo nende tsinjila; khomunyoole okhulunjkha."},{"id":16,"translation":"Ne yaraho ebimanyisio bindi. Ne beelunjisinjia injila okhwikhonyela tsing’ining’ini."},{"id":17,"translation":"Mbu ulia uloonganga yakhaba shiabulala nende ulia ulaalonganga tawe? Koo, shimwitsulilanga tawe?"},{"id":18,"translation":"Ne kata nimubala emikabo chia Nyasaye (khwinywe), shimwakhachimala tawe. Toto Nyasaye niwobulesheli po, owetsimbabaasi muno."},{"id":19,"translation":"Ne Nyasaye amanyile kamufisanga nende akamuretsanga habulafu."},{"id":20,"translation":"Ne balia ababalaamanga abalali Nyasaye tawe, shibaloonganga shiosishiosi tawe halali bo balongungwa."},{"id":21,"translation":"Ni abafuu, shinabalamu tawe, ne bakorerwe mbu balilamusibwa lina."},{"id":22,"translation":"Nyasaye wenyu ni Nyasaye mulala. Ne balia abalasuubilanga mwikulu tawe emioyo chiabu chikhayanga, nabo bakholanga obufuru."},{"id":23,"translation":"Toto bwene Nyasaye yamanya akabafisanga nende akabaretsanga habulafu. Toto ye shiyachama abakholanga obufuru tawe."},{"id":24,"translation":"Ne nibarebwa mbu: “Nishina shia Nyasaye wenyu Omulesi yeshiye?” Nibaboola mbu: “Ni tsingano tsiobubeyi tsia abandu bakhale sa.”"},{"id":25,"translation":"Kho bachinge emisiko chiabu emilamba inyanga yeyindukho, nende emisiko chia balia ababakosinjia khukhubula obumanyi. Koo, ni amabii kali karie kano kabachinganga!"},{"id":26,"translation":"Toto balia abali imbeli wabu bakhola ebifwanga, mana Nyasaye naresia amatililo ketsinzu tsiabu mana ebitsafu nibibakwakho okhurulila hekulu, mana eshinyasio nishibetsela munjila yabalamanyile tawe."},{"id":27,"translation":"Mana khandi inyanga yeyindukho alibafimbia omurwe, ne aliboola mbu: “Bali hena balia abamwanzokasinjia ninabo, abachilanga nimuyingana?” Balia abahebwa obumanyi baliboola mbu: “Toto isoni nende amasila nyanga yino biloolela Abakhayi.”"},{"id":28,"translation":"Balia aba abamalaika bafwisinjia nibekholeele tsimbi! Mana balilekhulila Nyasaye (okhubera lifwa libolere baliboola mbu): “Sikhwakholanga obwononi bwosibwosi tawe.” (Abamalaika balibakalusia mbu): “Hee toto bwene Nyasaye yamanya muno akamwakholanga.\""},{"id":29,"translation":"“Kho, injilie mumiliango chiomumulilo kwa Jahanam, ne mumenyemwo tsinyanga tsioosi. Ne ni eshimenyo eshibi muno khubandu Abafuru.”"},{"id":30,"translation":"Ne balia abaritsanga Nyasaye nibareebwa mbu: “Ni shina shia Nyasaye wenyu Omulesi yeshia?” Nibaboola mbu: “Amalayi.” Balia bakhola obulayi khushialo khuno balinyoola amalayi, ne inzu yomwikulu ni indayi po, ne inzu ya balia baria Nyasaye ni indayi muno."},{"id":31,"translation":"Emikunda chilawa tawe balinjiramwo, chiburanga hakari wachio emialo, balinyoolamwo eshiabenya. Endio nilwa Nyasaye arunganga abamuriitsanga."},{"id":32,"translation":"Balia aba abamalaika babafwisinjia nibekholele obulayi, (abamalaika) babolanga mbu: “Omulembe kube ninanyu. Injile mumukunda kwomwikulu khulwokhubeela kalia akamwakholanga.”"},{"id":33,"translation":"Ne balindanga elindi halali Abamalaika babetsele nohomba likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi liboolele? Ne endio nilwabakhola balia bali imbeli wabu. Ne Nyasaye shiyabakholela obubii tawe halali abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":34,"translation":"Mana nikabanyola amabii kabakhola, mana nibakhoyeshela kalia akabakholelanga eshiyenya meno."},{"id":35,"translation":"Ne Abatsokaasi baboola mbu: “Nyasaye achamanga, shikhwakhalamile shiosishiosi habundu wuwe tawe, efwe nohomba Abapapa befu, ne shikhwakhakaanilekhwo shiosishiosi tawe halali Ye (akane).” Kho, mana endi nilwabakhola balia abali imbeli wabu. Kho, shikali khubarumwa halali okhusia butswa oburume mubulafu."},{"id":36,"translation":"Ne toto khwaruma Omurumwa mubuli omukanda ababoolele mbu: “Laame Nyasaye ne mube ehale nende Shetani.” Kho, mubo balimwo ba Nyasaye yalunjisia, ne mubo balimwo bobukori bwakhoyeshela. Kho, chende khushialo mana mulolekhwo indukho yabayingasi shingala yali.”"},{"id":37,"translation":"Kata norakhwo eshinani muno mbu balunjikhe, (manya mbu) Nyasaye shalunjisinjia ulia owatila okhukora tawe. Ne shibalinyoola ababahabina tawe."},{"id":38,"translation":"Nabo betsuba khulira lia Nyasaye eshitsubo shiabu shia amaani mbu: “Nyasaye shalilamusia abafwa tawe.” Khulwa shina? Ni indache yayerakhwo omwene, halali Abandu abanji shibamanyile tawe."},{"id":39,"translation":"Kho abenoosilie kalia akabakabukhanila, ne mbu kho Abakhayi bamanye mbu bo toto ni ababeeyi."},{"id":40,"translation":"Toto likhuwa liefu khushindu shia khwenya khuboolanga butswa mbu: “Ba’’ nishiba."},{"id":41,"translation":"Ne balia bawuya shichila Nyasaye nibamalile okhukholelwa obubii, toto khwitsa okhubara khushialo obulayi muno, ne omurungo kwomwikulu ni omukhongo muno, bamanyangakhwo bayie!"},{"id":42,"translation":"Balia abefwila mana besikanga butswa Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":43,"translation":"Nafu shikhwaruma imbeli wuwo halali Abasatsa abakhwafimbulilanga obufimbuli. Kho, reebe abali nobwitsulili nikali mbu shimumanyile tawe."},{"id":44,"translation":"Khubimanyisio bili habulafu nende Ebitabu. Ne khweshia amachelo kho winoosilie Abandu akeshibwa khubo, khobanyoole okhupaara."},{"id":45,"translation":"Ne koo basuubilanga mbu bali nomulembe balia abakholanga ebifwanga mbu Nyasaye shiyetsa okhubasishia muliloba tawe nohomba shalabarerera eshinyasio nabo nibalamanyile tawe?"},{"id":46,"translation":"Nohomba shalabatila khutsinjendo tsiabu eyi nende eyi, mana shibalanyala okhushila tawe?"},{"id":47,"translation":"Nohomba mbu shalabahelesia eshinyasio muburii bwabu tawe? Toto Nyasaye wuwo ni Omuholo, Oweshisa muno."},{"id":48,"translation":"Koo! Shibalolangakhwo buli bia Nyasaye yaloonga eshinikha shiabio shibotokhananga okhurula omukhono omulunji nende omukaata, ne biinamilanga Nyasaye nibihotselesiye."},{"id":49,"translation":"Ne binamilanga Nyasaye bioosi bichendanga mwikulu nende khushialo, mutsisolo nende Abamalaika boosi, ne shibali abafuru tawe."},{"id":50,"translation":"Baritsanga Nyasaye wabu Omulesi owuli hekulu wabu, ne bakholanga eliabalomesibungwa."},{"id":51,"translation":"Ne Nyasaye yaboola mbu: “Mulabakhwo nende nyasaye babili tawe. Ye ni Nyasaye mulala butswa yenyene. Kho murie butswa esie!”"},{"id":52,"translation":"Ni ebibie ebili mwikulu nende mushialo, ne idini neyiyie buli lwoosi. Koo, muritsanga ulali Nyasaye tawe?"},{"id":53,"translation":"Ne emikabo chioosi cha muli ninacho ni okhurula khu Nyasaye, mana amabii nikabanyoola, niye butswa owamulililanga."},{"id":54,"translation":"Mana nabarusiliaho obubii obo, awo sa, omukanda mulala mwinywe kukakhula okhumutsokaasia Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":55,"translation":"Khobakhaye ebiakhwabahelesia. Kho, mwikhoye. Mulitsa okhumanya."},{"id":56,"translation":"Ne ebuleka webindu biakhubakabile babishilanga balia kata balamanyile tawe. Toto mulirebwa kalia koosi akamwachikhanga."},{"id":57,"translation":"Ne barererangao Nyasaye Abana abakhana. Nyasaye ni Omutswenufu ehale nende ako, nabo beyenyelanga ababachama."},{"id":58,"translation":"Ne mulala wabu naboolelwa amakhuwa kokhwibula omwana omukhana, obweni bwaye bumaliyanga ne yetsula nende eshibeela."},{"id":59,"translation":"Yefisa mubandu khulwokhubolelwa amakhuwa amabii kabolelwe. Yereba mbu: 'Amenye ninaye nende tsisoni nohomba amuyabile mwiloba?' Manya mbu ni obubii muno obo obwababusinjia."},{"id":60,"translation":"Ne balia balasuubilanga mwikulu tawe, bali nende ifwani imbii, naye Nyasaye niye weyifuma yoluyali muno, naye niwa Amaani, Owamachesi muno."},{"id":61,"translation":"Ne Nyasaye abukulilanga Abandu obubii khububii bwabu, shiyakhaleshelekhwo isolo yosiyosi khushialo tawe. Halali ababikhanga okhula ebise biarebwaho. Ne ebise biabu nibiliula, shibalishinda isandala tawe nohomba shibaliiyungubasia tawe."},{"id":62,"translation":"Ne bahelesinjia Nyasaye ebindu biabasinya, ne tsinimi tsiabu tsiboolanga obubeyi mbu bo balanyoola amalayi. Toto abo babishilwa omulilo, ne toto balilekhwamwo."},{"id":63,"translation":"Nditsuba khu Nyasaye mbu toto efwe khwaruma (Abarumwa) mumikanda chiaranjilila imbeli wuwo, halali Shetani yabaronela ebikhole biabu. Kho, olwalelo ye niye omwitsa wabu. Nabo bali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":64,"translation":"Ne shikhwakhwishilia Eshitabu halali obenosilie kalia akabakabukhanangamwo, ne shibe obulunjifu nende tsimbabaasi khubandu basuubilanga."},{"id":65,"translation":"Ne Nyasaye yeshinjia amatsi okhurula mwikulu, ni khuko alamusia liloba nilimalilenje okhufwa. Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu bawulilanga."},{"id":66,"translation":"Ne toto mutsisolo mulimwo nende ameeko amakhongo. Khubanywesinjia khubilia bili mutsinda tsiatsio hakari wa amasingo nende amatsayi karulangao amabeele amalafu amalayi khubakanywetsanga."},{"id":67,"translation":"Ne khubiamo bietsitende nende tsizabibu, mukasinjiamwo fiokhumeesia nende omukabo omulayi. Toto mu ako khulimwo nende ameeko khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":68,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi yafimbulila inzushi mbu: “Wikasilie tsinzu mubikulu, nende khumisala nende mubilia ebiabombakhanga.’’"},{"id":69,"translation":"Mana olie buli khushiamo, ne obure khutsinjila tsia Nyasaye wuwo Omulesi etsiakholwa tsinyangu. Shilarula mutsinda tsiatsio eshinywebwa shiobukondo bwaukhane, mukari washio khulimwo nende obuwonia khubandu.” Toto mukano khulimwo nende ameeko khubandu baparanga."},{"id":70,"translation":"Nyasaye niye wabaloonga mana khandi abafwisinjia. Ne mwinywe balimwo bayindilanga bahebwa obulamu oburambi boola khulubaka olubi, bakorwa buli eshindu olunyuma lwokhuba abamanyi. Toto Nyasaye niye Omumanyi po, Omunyali muno."},{"id":71,"translation":"Ne Nyasaye yaninia ekulu abandi mwinywe okhushila abandi khumikabo. Ne balia baninibwa shibakalusinjia omukabo kwabu khubalia abemikhono chiabu emilunji chiatila, kho babe nashilala mumikabo echo tawe. Koo, emikabo chia Nyasaye ni chio cha bakhayanga?"},{"id":72,"translation":"Ne Nyasaye niye wabalonjela abakhasi okhurulana ninanyu, ne nabanyalila okhunyoola okhurula khubakhasi abo abana nende abetsukhulu, mana nabakabila ebindu ebilayi. Kho mana basuubilanga akalali katoto ne bakhayanga tsimbabaasi tsia Nyasaye?"},{"id":73,"translation":"Ne balekhanga Nyasaye nibalaama abalakhabahelesia omukabo kwosikwosi tawe, okhurula mwikulu nohomba khushialo ne babula obunyali bwa shiosishiosi tawe."},{"id":74,"translation":"Mulachelasia Nyasaye tawe. Toto Nyasaye yamanya nanyu shimumanyile tawe."},{"id":75,"translation":"Nyasaye abachelasilia Abasatsa babili, mulala khubo ni omusumba omurumwa owuli hasi womwami wuwe, owulanyala shiosishiosi tawe; nende ulia owakhwakaba omukabo kurula khwifwe, mana naye arusinjia khumukabo oko mubwifisi nende mubwang’ang’u. Koo, bakhaba nashilala? Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye, halali abanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":76,"translation":"Ne Nyasaye abachelasilia Abandu babili, mulala wabu ni omutimbe shanyala shiosishiosi tawe, naye ni omusiko khumwami wuwe, wosiwosi wamulinjisia, sharera obulayi bwosibwosi tawe. Koo, uno yakhaba nashilala nende ulia ulomesinjia obulunjifu, naye ali khunjila ingololofu?"},{"id":77,"translation":"Ne nika Nyasaye butswa, akalalolekha komwikulu nende kokhushialo. Ne likhuwa lieyindukho lili butswa shinga okhumotiamotia tsimoni, nohomba ni ahambi muno. Toto Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":78,"translation":"Nyasaye yabarusia mutsinda tsiabanyinenywe nimulamanyile shiosishiosi tawe. Ne nabahelesia tsimbulililo nende tsindolelo nende emioyo kho munyoole okhupa orio."},{"id":79,"translation":"Koo! Shibalolangakhwo amayoni shinga kehotselesinjia mumuya tawe? Abulawo ukatilanga halali Nyasaye. Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu basuubilanga."},{"id":80,"translation":"Ne Nyasaye yabakholela tsinzu tsienyu okhuba eshimenyo. Ne nabanyalila (okhukasia) tsinzu khumaselo ketsisolo, akamunyoolanga mbu ni amangu khubise bioluchendo lwenyu, nende ebise biokhuwulukha khwenyu.. nende khubukoya bwatsio nende amabaa katsio nende obukuya bwatsio, ebiamukasilinjia ebindu biokhwikhonyela khubise sa."},{"id":81,"translation":"Ne Nyasaye khubindu biayabalonjela yabakholela eshinikha, ne nabakasilia eshimenyo mufikulu, ne nabakholela tsingubo tsibashinganga okhurulana nende obutundumu ubunji, nende tsingubo tsiebichuma etsibashinganga mumiero chienyu. Endio nilwa abetsusilinjia tsimbabaasi tsitsie kho munyoole okhumwilekhulila."},{"id":82,"translation":"Ne nibaloba, shikali khwiwe halali okhusya khuli hafulafu."},{"id":83,"translation":"Bamanya emikabo chia Nyasaye mana bachikhayanga. Ne abanji mubo ni abakhayi."},{"id":84,"translation":"Ne inyanga yakhulibuusia buli mumukanda omuloli, ne abakhayi shibalichamilwa nohomba shibalileshelwa okhusaba eshileshelo tawe."},{"id":85,"translation":"Ne balia abakhola tsimbi olwabalilola eshinyasio, shibalitutuyilibwa eshinyasio esho tawe, nohomba shibalihelesibwa ebise bindi tawe."},{"id":86,"translation":"Ne balia batsokaasia Nyasaye olwa balilola abatsokaasi babu, baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, bano nibo abatsokaasi befu, abakhwalamanga habundu wuwo.” Nabo balibasukunila likhuwa nibaboolela mbu: “Toto enywe muli ababeyi.”"},{"id":87,"translation":"Ne inyanga eyo balilekhulila Nyasaye, ne akabachikhanga kalibakora."},{"id":88,"translation":"Balia bakhaya mana nibekalila (abandu) injila ya Nyasaye, khulibametela eshinyasio hekulu weshinyasio shingala abeene bakholanga amabii."},{"id":89,"translation":"Ne inyanga yakhulirusia buli mumukanda omuloli khubo okhurulana ninabo, ne wesi khukhurere obe omuloli khu bano. Ne khwakhwishilia Eshitabu shino eshiboolanga buli eshindu, nashio ni obulunjifu nende tsimbabaasi, nende obusangali khubasalamu."},{"id":90,"translation":"Toto Nyasaye alomesinjia okhukhola obuleeng’afu, nende okhukhola obulayi, nende okhuhelesia abeekho, ne akania eshifwolo nende okhukhola tsimbi. Abebaalilanga kho munyale okhwitsulila."},{"id":91,"translation":"Ne mukhole indakano ya Nyasaye nimulakana, ne mulafunaka ibitsubo bienyu tawe nimumalile okhubiraho naamaani tawe, ne nimumalile okhukhola Nyasaye okhuba omuloli wenyu. Toto Nyasaye amanyile kamukholanga."},{"id":92,"translation":"Ne mulaba shinga Omukhasi ulia owateta olusi lulwe ebitonye ebitonye, nilumalilenje okhuba oluumu. Mukholanga ebitsubo bienyu okhuba injila yokhukatania. Khulwa okhuba mbu omukanda mulala kwa Abandu kuli nende amaani okhushila omukanda kwa Abandu bandi. Toto Nyasaye abatemanga munjila eyo. Ne toto alibaboolela inyanga yeyindukho akamwawukhanilanga."},{"id":93,"translation":"Ne Nyasaye yenyanga, yakhabakholele okhuba omukanda mulala butswa. Halali akosinjia owayenya, ne alunjisinjia owayenya. Ne toto mulirebwa khukalia koosi kamwakholanga."},{"id":94,"translation":"Ne mulakhola okhwitsuba khwenyu okhuba khwokhukatania hakari wenyu tawe. Eshilenje shiletsa shiarerekha nishibeele nishimalile okhwema obulai muno, mana mupile amabii kenyu khulwa okhwikalila injila ya Nyasaye, mwanyoola eshinyasio eshikhongo."},{"id":95,"translation":"Ne mulakula shiobukusi obutiti khumalako ka Nyasaye tawe. Eshili ewa Nyasaye nishio eshilayi khwinywe, nikali mbu mwakhamanya."},{"id":96,"translation":"Ebiamuli ninabio biliwa, ne ebili wa Nyasaye nibo bilitong’a, ne toto efwe khulihelesia balia befwila omurungo kwabu khumalayi kabu kabakholanga."},{"id":97,"translation":"Yesiyesi ukhola amalayi abe omusatsa nohomba omukhasi, naye nali omusuubili, khwitsa toto okhumumenyia obulamu obulayi, ne toto khulibarunga omurungo kwabu khumalayi kabu kabakholanga."},{"id":98,"translation":"Ne niwenya okhusoma Ikurani, wilinde khu Nyasaye okhurulana nende Shetani owalondwa."},{"id":99,"translation":"Toto ye abula amaani khubalia basuubila, mana besikanga Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":100,"translation":"Amaani kaye kali khubalia abamwaambanga obulina, nende balia abamutsokaasinjia nende Nyasaye."},{"id":101,"translation":"Ne nikhukalukhania olunyali habundu wolunyali, ne Nyasaye ni umanyile muno akayeshinjia, baboola mbu: “Ewe olisa omuchishi.” Halali abanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":102,"translation":"Boola mbu: “Roho woluyali yakeshia okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi khubwatoto, kho katinyisie balia basuubila, ne kabe obulunjifu nende kokhurera akomwikhoyo khubasalamu."},{"id":103,"translation":"Ne toto khwamanya mbu balaboola mbu: “Omundu niye umwechesinjia” ulusungo lwa ulia owabamanyinjia nilweshicheni, niluno ni olusungo lweshiarabu lwa habulafu."},{"id":104,"translation":"Toto balia balasuubilanga tsinyaali tsia Nyasaye tawe, Nyasaye shabalunjisinjia tawe, ne balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":105,"translation":"Balia abachikhanga obubeyi ni balia abalasuubilanga ebimanyisio bia Nyasaye tawe, ne abo nibo ababeyi."},{"id":106,"translation":"Ulia ukhaya Nyasaye namalilenje okhusuubila, halali ulia unichilisibwe ne omwoyo kwaye nikubunile po khubusubili, ne ulia wikulilanga eshilifu shishie obukhayi, obusinyifu bwa Nyasaye buli khubo, ne balinyoola eshinyasio eshikhongo."},{"id":107,"translation":"Endio nilwokhuba mbu bo bachama obulamu bwokhushialo okhushila obulamu bwomwikulu. Ne toto Nyasaye shalunjisinjia Abandu abakhayi tawe."},{"id":108,"translation":"Abo nibo aba Nyasaye yasuba emioyo chiabu nende tsimbulililo tsiabu nende tsindolelo tsiabu. Ne abo nibo abakaandala."},{"id":109,"translation":"Inganakani ibulaho tawe, abo nibo balibula obukhala mwikulu."},{"id":110,"translation":"Mana toto Nyasaye wuwo Omulesi khubalia abawuya nibakhasandibwa, mana nibalwana mana nibesumilisia, toto Nyasaye wuwo Omulesi olunyuma lwa ako ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":111,"translation":"Inyanga yabuli omundu alitsa okhwikomelela omwene, ne buli omundu alirungwa mubwitsufu akayakholanga, ne shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":112,"translation":"Nyasaye abachelasilinjia olukongo lwali nende omulembe nende obwihotselefu, omukabo kwalwo kwalwitsilanga mubunji okhurulila buli elubeka. Halali nilukhaya tsimbabaasi tsia Nyasaye, mana Nyasaye nalupilia eshifwalo shieyinzala nende oburi khulwokhubeela kalia akabakholanga."},{"id":113,"translation":"Ne Omurumwa yabetsela okhurula mubo, mana nibamuyingasia, mana eshinyasio nishiboolela nibalibo abeene bekholela obubii."},{"id":114,"translation":"Ne mulie khubilia bia Nyasaye abahelesiyie, ebiamwachamilwa ebilayi, ne mukhupe orio khutsimbabaasi tsia Nyasaye, toto nimuli mbu mumulamanga Ye sa."},{"id":115,"translation":"Yabakania okhulia shifwile, nende amalasile, nende inyama yeyimbitsi, nende shisinzilwe nishilarumbulilwekho elira lia Nyasaye tawe. Halali ulia unichililisibwa bilali okhufienya nohomba okhubura eshichelo tawe, awo toto Nyasaye ni omunji wobulesheli, Owetsimbabaasi muno."},{"id":116,"translation":"Ne mulaboola khububeyi bwetsinimi tsienyu mbu: “Shino shiafuchililwa ne shino shiakanibwa.” Muletsa mwachishila Nyasaye obubeyi. Toto bachishilanga Nyasaye obubeyi shibalibura tawe."},{"id":117,"translation":"Omwikhoyo mutiti butwsa, ne balinyoola eshinyasio eshikhongo muno."},{"id":118,"translation":"Ne Abayahudi khwabakania akakhubakaniile khale awo, ne shikhwabakholela obubii tawe, halali bo abeene nibekholela obubii."},{"id":119,"translation":"Mana toto Nyasaye wuwo Omulesi khubalia bakholanga obubii khubulamanya mana nibekanila nibakhakhola ako, mana nibakhola amalayi, toto Nyasaye wuwo Omulesi olunyuma lwa ako ni Omunji wokhuleshela, Omunji westimbabaasi."},{"id":120,"translation":"Toto Ibrahim yali Omwimilisi, Omwihotselefu khu Nyasaye, Omutswenufu, ne shiyali mubatsokaasi tawe."},{"id":121,"translation":"Yali omukhupi wa orio khutsimbabaasi tsia Nyasaye. Mana namwawula ne namulunjisia khunjila ingololofu."},{"id":122,"translation":"Mana nikhumuhelesia mushialo amalayi, naye toto mwikulu aliba mubandu abalayi."},{"id":123,"translation":"Mana nikhukhufimbulila mbu: “Loonda emilukha chia Ibrahim omulunjifu, ne shiyali mubatsokaasi tawe.”"},{"id":124,"translation":"Toto Jumamosi yarebwaho khubalia bakabukhanamwo khuyo, ne toto Nyasaye wuwo Omulesi, alikhalaka eshina hakari wabu inyanga yeyindukho khukalia akabakabukhanangamwo."},{"id":125,"translation":"Langa khunjila ya Nyasaye wuwo Omulesi mumachesi, nende amachelo amalayi, ne olomalome nabo munjila indayi muno. Toto Nyasaye wuwo Omulesi amanyile muno ulia wakora ehale nende injila yiyie, ne amanyile muno balia abalunjikha."},{"id":126,"translation":"Ne nimurunga imoongo, runge ebihelana nende ebia mukholelwe amabii. Ne nimwifwila, toto awo nobulayi khubalia abefwilanga."},{"id":127,"translation":"Ne wifwile. Okhwifwila khukhwo khulaba halali khulwa Nyasaye butswa. Ne olabeelela shichila bo tawe. Ne olaba mubunyakhani shichila kabatutanga tawe."},{"id":128,"translation":"Toto Nyasaye ali halala nende balia bamuria, nende balia abakholanga amalayi."}]},{"id":17,"verses":[{"id":1,"translation":"Obutswenufu ni bwa ulia owayila Omusumba wuwe eshilo okhurula khumusikiti kwoluyali okhula khumusikiti kwa ehale okwa khwahelesia tsikhabi ebili mumbeka tsiakwo, kho khumwechesie bilala khubimanyisio biefu. Toto ye niwokhuwulila po, Owokhulola muno."},{"id":2,"translation":"Ne khwahelesia Musa Eshitabu, ne nikhushikhola obulunjifu khubana ba Israili mbu; “Mulakhola omulindi wundi ulali esie tawe.”"},{"id":3,"translation":"Olwibulo lwa balia bakhwachinga halala nende Nuh. Toto ye yali Omusumba wokhupa orio muno."},{"id":4,"translation":"Ne khwabusilia Abana ba Israili mushitabu mbu; ‘‘Toto enywe mwitsa okhukhola obwononi khushialo khabiri, ne toto mana mulikhola obufuru obukhongo.”"},{"id":5,"translation":"Mana olwa yiliula indache ya obwononi bwa imbeli, khulibarerera Abasumba befu abalwani abatinyu, nabo balinjila mutsingo tsienyu buli elubeka, ne ino ni indache iliikholekha."},{"id":6,"translation":"Mana khulibakalusilia enywe obushiri khubo, ne khulibametela omwandu nende Abana, ne khulibakhola mube omukanda omunji."},{"id":7,"translation":"Nimukhola amalayi, mwikholelanga abeene. Ne nimukhola amabii, mwikholelanga abeene. Ne olwa indache ya obwononi bwokhumalilikha yiliula, kho banyoole okhunyasia obweni bwenyu, ne benjile mumusikiti shingala benjilangamwo lwamberi, ne kho banyasie okhunyasia okhukhongo bioosi biababukula."},{"id":8,"translation":"Aundi Nyasaye wenyu Omulesi alababeela tsimbabaasi. Ne nimukalushila, fwesi khulakalushila. Ne khwakhola omulilo kwa Jahannam okhuba imboye ya Abandu abakhayi."},{"id":9,"translation":"Toto Ikurani ino ilunjisinjia khunjila ilunjifu muno. Ne isuubisinjia Abasuubili abakholanga amalayi mbu toto bali nende omurungo omukhongo."},{"id":10,"translation":"Ne mbu toto balia abalasuubilanga mwikulu tawe, khwabarecheshela eshinyasio eshilulu muno."},{"id":11,"translation":"Ne Omundu asabanga amabii shingala khandi asabanga amalayi. Ne toto Omundu niwa amaababa muno."},{"id":12,"translation":"Ne khwakhola eshilo nende eshitere okhuba ebimanyisio bibili, mana nikhuiniawo eshimanyisio shieshilo, ne nikhukhola eshimanyisio shieshitere okhuba nende obulafu kho mukhabe tsimbabaasi tsirulanga khu Nyasaye wenyu Omulesi, ne munyoole okhumanya eshichelo shiemika nende okhubala. Ne buli eshindu khwashinoosia habulafu muno."},{"id":13,"translation":"Ne buli Omundu khwamuboyela khwikosi khukhwe ebikhole bibie, ne inyanga yeyindukho khulimurusilia eshitabu shishie eshialinyoola nishibambulwe"},{"id":14,"translation":"(Aliboolelwa mbu) “Soma eshitabu shishio. Oyela omwene okhwibalila (ebikhole bibio) obulayi inyanga yino.”"},{"id":15,"translation":"Ulia ulunjikha, yelunjishilanga omwene. Ne ulia ukora, yekosinjia omwene. Ne Omundu shalichinjila owundi omusiko kukwe tawe. Ne efwe shikhuli bokhuhelesia eshinyasio tawe okhula khube nikhwaruma Abarumwa."},{"id":16,"translation":"Ne nikhwenya okhusishia olukongo, khulomesinjia ababii balwo, (baleshe obubii) halali batsililila nende amabii kabu omo. Awo, likhuwa liburanga khubo, mana khubasishie okhusishia okhubii."},{"id":17,"translation":"Ne emikanda chinga chakhwasishia inyuma wa Nuhu. Ne Nyasaye wuwo Omulesi ayela khutsimbi tsia Abandu baye okhuba wokhutsimanya, owutsilola muno."},{"id":18,"translation":"Ulia wenyanga omwikhoyo kwokhushialo kwa lwangulwangu, khwitsa okhumuwa lwangu lwangu omo, akakhwenya khu ulia wa khwenya, mana khumukholele Jahanam yenjilemwo nali omuleche, owutafibwa."},{"id":19,"translation":"Naye ulia wenya mwikulu, mana nakhola eshinani khubikhole biamwo, mana nali omusuubili, abo obukhalabani bwabu buliba bwokhupilwa orio."},{"id":20,"translation":"Abo boosi (ababii nende abalayi) khuhelesinjia bano nende bano – khumikabo chia Nyasaye wuwo Omulesi. Ne emikabo chia Nyasaye wuwo Omulesi shichiikalilungwa tawe."},{"id":21,"translation":"Henga shingala khwachingula abandi mubo okhushila abandi. Ne mwikulu balichingulwa tsingaasi tsikhongo po, ne balikholwa obulayi muno."},{"id":22,"translation":"Olakhola Nyasaye nashilala nende nyasaye wundi tawe, wakhetsa wafunaanibwa wakhaya okhuhabinwa."},{"id":23,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi yabusia mbu: ‘‘Mulalaama shiosishiosi tawe halali Ye sa, ne abebusi babili obakholele amalayi. Ne yesiyesi khubo nakofula nohomba boosi halala, olababoolela mbu uff tawe (olachong’a nabo tawe), ne olabayibila tawe, ne obaboolele amakhuwa keshiroonyo (amalayi)."},{"id":24,"translation":"Ne obenamilie olubaa lwobwihotselefu okhurulana khutsimbabaasi, ne boola mbu: 'Nyasaye wanje Omulesi, babeele tsimbabaasi shingala bandela neshili omutiti.'\""},{"id":25,"translation":"Nyasaye wenyu Omulesi yamanya muno akali mumioyo chienyu. Nimulaba abalayi, toto Ye ni Wobulesheli muno khubalia bamukalukhangakhwo."},{"id":26,"translation":"Ni ohelesie Omwikho wuwo eshiakhoyeshela, nende Abamanani nende abali khuluchendo, ne olasasia sa busasia tawe."},{"id":27,"translation":"Toto balia bakholanga isasia ni Abana babu mashetani. Ne Shetani yaloba muno Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":28,"translation":"Ne niwiira ehale ninabo, khukhukhaaba tsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi, tsiosuubililanga, mana baboolele amakhuwa amalayi."},{"id":29,"translation":"Ne olakhola omukhono kukwo kwaba shinga kwaboywa mwikosimwo tawe, nohomba olakubambula orio orio butswa tawe, wakhafunanibwa mana wawelwa."},{"id":30,"translation":"Toto Nyasaye wuwo Omulesi abambulilanga omukabo kukwe owayenya. Toto Ye khubandu bebe abamanyile muno, ne abalolanga obulayi po."},{"id":31,"translation":"Ne mulera Abana benyu khulwokhuria obumanani tawe. Nefwe khukabangabo emikabo halala nende enywe. Toto okhubeera ni eshionono eshikhongo."},{"id":32,"translation":"Ne mulasita ahambi nende obuyeyi (okhuyilana) tawe. Toto ni eshifwolo, ne ni injila imbii muno."},{"id":33,"translation":"Ne mulera omundu wa Nyasaye yakana okhwira tawe okhuyiniakhwo khubwatoto. Ne ulia wirwa khukhukholelwa obubii, awo toto khuhelesiyie omwemeli wuwe obunyali, kho alabura eshichelo mukhwira tawe. Toto ye akhonyungwa."},{"id":34,"translation":"Ne mulasita ahambi nende omwandu kwomwana omufwilwa tawe okhuyiniakhwo munjila indayi, okhula akubuye, ne mukhole shingala mwalakana. Toto amalakano kalirebwa."},{"id":35,"translation":"Ne mwitsusie eshichelo olwa muchela. Ne muchele khushichelo shia habwene. Obo ni obulayi khwinywe, ne ni obulayi mukhumalilikha."},{"id":36,"translation":"Ne olaloondachila kobula ninako obumanyi tawe. Toto tsimbulililo, nende tsindolelo nende obumanyi bwomwoyo, ebo bioosi bilirebwa."},{"id":37,"translation":"Ne olachenda khushialo nende isunga tawe. Toto ewe shonyala okhufutula liloba tawe nohomba shonyala okhula oburambi bwetsingulu tawe."},{"id":38,"translation":"Ako koosi obubii bwako nibwokhusinyisia imbeli wa Nyasaye wuwo Omulesi."},{"id":39,"translation":"Ako niko malala khuka Nyasaye wuwo Omulesi yakhufimbulila akamachesi. Ne olara halala nende Nyasaye, nyasaye wundi tawe, wakhetsa wasukunwa mumulilo nofunaanibungwa notaafibungwa."},{"id":40,"translation":"Koo! Nyasaye wenyu Omulesi yabaawulila Abana abasiani, naye niyeyawulila Abana abakhana okhurula Mubamalaika? Toto enywe muboolanga amakhuwa amakhongo."},{"id":41,"translation":"Ne toto khwamala okhwinoosia mukurani ino obulayi kho banyoole okhwitsulila, ne elo shilibametanga halali okhwira ehale ninayo."},{"id":42,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye alabetsanga nende abanyasaye bandi shingala baboolanga, toto bwene bakhakonyele injila yokhula khuweshisala shia obwami.”"},{"id":43,"translation":"Nyasaye nomutswenufu muno, ne ali hekulu muno wa akababoolanga ako."},{"id":44,"translation":"Amakulu saba, nende liloba nende bioosi bilimwo bimutswenulanga. Ne shibulaho shiosishiosi halali shimutswenulanga khu tsifuma tsitsie tsindayi, halali enywe shimumanyanga okhutswenula khwabio okho tawe. Toto Ye ni Omwihotselefu muno, Owobulesheli po."},{"id":45,"translation":"Ne nosooma Ikurani, khuretsanga hakari wuwo nende hakari wabalia abalasuubilanga mwikulu eshikalilo shishinganga."},{"id":46,"translation":"Ne khwara ebiokhusuba khumioyo chiabu; baletsa bachimanya obulayi tawe, ne (khwara) mumarwi kabu obusiru. Ne norumbula Nyasaye wuwo Omulesi yenyene Mukurani, abo bakalukhaninjia emikongo chiabu ni beerukha."},{"id":47,"translation":"Efwe khumanyile muno eshifune eshia bakawulilisilinjia, ne olwabemoonyanga, olwa ababii abo baboolanga mbu: “Enywe shimuloondanga halali Omundu walokwa.”"},{"id":48,"translation":"Lola shingala bakhuchelasilia, mana nibakora; kho shibanyala okhunyoola injila tawe."},{"id":49,"translation":"Ne baboola mbu: “Koo, olwakhuliba ebikumba nende ebitonye biasiebwasiebwa, mbu khulilamusibwa, okhuba ebilonji ebiyiakha?”"},{"id":50,"translation":"Boola mbu: “Bee amachina nohomba eshichuma."},{"id":51,"translation":"Nohomba eshilonje shindi mubilia ebiamulolanga mbu nebikhongo mumioyo chienyu.” Awo balaboola mbu: “Ni wina witsa okhukhukalusia?” Boola mbu, “Ni ulia owabalonga olwambeli.” Awo betsa okhukhuresilia emirwe chiabu, ne balaboola mbu: ‘‘Kaliba lina ako?” Boola mbu: “Kanyala okhuba ahambi hano.”"},{"id":52,"translation":"Inyanga ya alibalanga, nanyu mulifuchilila khukhumwitsomia, ne mulipara mbu shimwekhala halali ebise bititi butswa."},{"id":53,"translation":"Boolela Abasumba banje, baboole akali amalayi. Toto Shetani atswatswaninjia hakari wabu. Toto Shetani ni omusuku owahabulafu womundu."},{"id":54,"translation":"Nyasaye wenyu Omulesi yabamanya muno. Niyenya, nababeela tsimbabaasi, ne niyenya, nabahelesia eshinyasio, ne sikhwakhuruma ewe okhuba omulindi wabu tawe."},{"id":55,"translation":"Ne Nyasaye wenyu Omulesi yamanya muno ebili mwikulu nende mushialo. Ne toto khwachingula hekulu Abarumwa bandi okhushila abandi, ne Daudi khwamuhesia Izaburi."},{"id":56,"translation":"Boola mbu, “Lanje boosi abamuboolanga mbu ni abanyasaye nimulekha Ye. Shibalanyala okhubarusiliaho obubii nohomba okhukalukhania tawe.”"},{"id":57,"translation":"Ababasabanga abo bakhabanga injila yookhwira hambi nende Nyasaye wabu Omulesi - ni wina wabu uli ahambi muno - ne basubilanga tsimbabaasi tsitsie, ne baritsanga eshinyasio shishie. Toto eshinyasio shia Nyasaye wuwo Omulesi nishokhuriibwa."},{"id":58,"translation":"Ne lubulaho olukongo lwosilwosi tawe halali efwe khulilusishia inyanga yeyindukho nishili okhula nohomba khuliluhelesia eshinyasio eshilulu. Kano koosi kahandikwa mushitabo."},{"id":59,"translation":"Ne shibulaho shikhwikalilanga okhurera ebimanyisio, halali ni okhubeela mbu Abandu ba khale babikatsula. Ne khwahelesia aba Thamudi ingamia ikhasi okhuba eshimanyisio eshia habulafu, mana nibachikholela obubii. Ne shikhuyilanga ebimanyisio ebo tawe halali khulwa okhurisia."},{"id":60,"translation":"Ne olwakhwakhuboolela mbu: “Toto Nyasaye wuwo Omulesi yamanya obulayi Abandu.” Ne shikhwakhola amaloro kalia akawarola halali okhutema Abandu, nende omusala okwatsubwa mukurani. Ne khubarisinjia, halali shikabametanga shiosishiosi tawe halali obukori obukhongo."},{"id":61,"translation":"Ne olwakhwaboolela abamalaika mbu: “Rerere Adam obweni hasi.” Nibara obweni hasi okhuyiniakhwo Ibilis. Naboola mbu: “Koo, enderere obweni hasi ulia owawaloonga okhurula khwiloba?’’"},{"id":62,"translation":"Naboola mbu: “Ololanga uno wohelesiye oluyali muno okhushila esie, ni umbelesia ebise okhuula inyanga yeyindukho, toto ndilasishia muno olwibulo lwaye lwoosi halali batiti butswa.”"},{"id":63,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu: “Tsia; yesiyesi ulikhulondakho mubo, mana toto Jahanamu niyo omurungo kwenyu, omurungo omunji muno."},{"id":64,"translation":"Ne khwesa bonyalilwa mubo khu sauti yiyio, ne obakhung’asilie, abaninanga bobo tsifarasi nende batsitsanga khumakulu. Ne sanjilana ninabo khumwandu nende Abana babu, ne obalache.” Halali Shetani shabalakanga halali obubeyi butswa."},{"id":65,"translation":"Toto Abasumba banje obula obunyali khubo tawe. Ne Nyasaye wuwo Omulesi ayela okhuba omulindi."},{"id":66,"translation":"Nyasaye wenyu Omulesi ni ulia ubelusilinjia ebininwa bienyu munyanza, kho mukonye omukabo kukwe. Toto Ye ni umunji wetsimbabaasi khwinywe."},{"id":67,"translation":"Ne obutinyu nibubanyoola munyanza, babakoranga balia boosi bamulanganga mbu nyasaye, halali Nyasaye yenyene butswa. Ne olwa abahonokosinjia mwola khulukongo, mukalukhananga. Toto Omundu ni omunji wokhukhaya."},{"id":68,"translation":"Koo, musuubilanga mbu muli nomulembe mbu shiyetsa okhubasishia nebuleka wosiwosi weshialo tawe, nohomba mbu shalabarerera imbumbuyeka yolufu mana mubule okhunyoola omukhonyi?"},{"id":69,"translation":"Nohomba mwasuubila mbu muli nomulembe mbu shalibakalusiamwo olundi khandi tawe - mana abarerere omuyeka omululu, mana abasishie mumatsi khulwa obukhayi bwenyu? Mana mubule ubakhoonya khwifwe (khushinyasio shino)?"},{"id":70,"translation":"Ne toto khwaninia abandu hekulu, mana nikhubachinga khushialo nende munyanza mana nikhubakaba khumikabo emilayi ne nikhubakholela obulayi muno okhushila ebindi bia khwaloonga."},{"id":71,"translation":"Inyanga yakhulilaanga Abandu halala nende abemilisi babu, kho balia balihebwa eshitabu shiabu mumukhono omusatsa, abo balisoma eshitabu shiabu, ne shibalikholelwa obubii bwosibwosi tawe kata shinga oluusi lwa hakari wa olufwa lwa itende."},{"id":72,"translation":"Ne uba khushialo khuno omuwofu, mwikulu khandi aliba omuwofu, ne owakora muno injila."},{"id":73,"translation":"Nabo toto bali hambi muno okhukhutswatswania oleshe kalia akakhwakhufimbulila, kho onyoole okhukhuchishila kalali kano, ne awo toto bakhakhukholele omwitsa wa mbusia ngonia."},{"id":74,"translation":"Ne khukhayanga okhukhutinyisia, wakhabeele ahambi muno okhubayekhakho hatiti."},{"id":75,"translation":"Awo nafu toto khwakhakhupiliyie eshinyasio eshikhongo shiobulamu. Ne mana shiwakhanyoolelekhwo omukhonyi ukhuhabina khwifwe tawe."},{"id":76,"translation":"Ne toto bali ahambi muno okhukhulonda kushialo (Madina) kho bakhurusiemwo. Ne shibakhekhale inyuma wuwo halali ebise bititi butswa."},{"id":77,"translation":"Eyo niyo imelo ya balia abakhwaruma imbeli wuwo mubarumwa befu. Ne sholanyoola obwawukhani mu imelo yefu tawe."},{"id":78,"translation":"Ne swaliya khatsotso eliuba niliakhakalukhana, okhula eshilima shieshilo, ne Ikurani yomumabwibwi. Toto Ikurani (Iswala) yomumabwibwi ili nende abaloli buli lwoosi."},{"id":79,"translation":"Ne eshilo bukha olaame ninayo. Eyo ni eshimetelo khwiwe, yakhaba ario Nyasaye wuwo Omulesi yakhulamusilia habundu woluyali."},{"id":80,"translation":"Ne boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, nyinjisia amenjililo amalayi, ne ndusia okhurusia okhulayi, ne umbe amaani karula khwiwe akakhonya.”"},{"id":81,"translation":"Ne boola mbu: “Obwatoto buulile, ne obubeyi burulile. Toto obubeyi nibwo obwokhurulao muno.”"},{"id":82,"translation":"Ne khweshia mu Kurani eshili mbu ni eshiwonia, nende tsimbabaasi khubasuubili, ne shishibametanga Abakhayi halali obusishi (okhutiba)."},{"id":83,"translation":"Ne olwakhuwelesinjia Omundu tsimbabaasi tsiefu, akalukhananga mana yere elubeka. Ne libii nilimutila, afwitsanga omwoyo muno."},{"id":84,"translation":"Boola mbu: “Buli shiamulala akholanga mu injila yiyie, ne Nyasaye wenyu Omulesi yamanya muno ulia owalunjikha muno injila.’’"},{"id":85,"translation":"Ne bakhurebanga amakhuwa ka roho. Boola mbu: ‘‘Roho ni likhuwa lirulana nende Nyasaye wanje Omulesi. Nanyu shimwahebwa mubumanyi halali butiti.”"},{"id":86,"translation":"Ne khwenyanga, toto khwakhabukule koosi aka khwakhufimbulila, mana shiwakhanyolele ukhwemela khwelo imbeli wefu tawe."},{"id":87,"translation":"Halali khutsimbabaasi tsirula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Toto obulayi bubwe khwiwe ni obukhongo."},{"id":88,"translation":"Boola mbu: “Kata nibekhung’asia Abandu nende Amajini mbu kho barere eshifwana shinga Ikurani ino, shibakhanyala okhurera eshifwana ngayo tawe kata nibakhonyana abeene khubeene.”"},{"id":89,"translation":"Ne toto khwenoosilia Abandu buli amachelasio mu Ikurani ino. Halali Abandu abaanji bakhayanga koosi okhuyiniakho okhukhaya (Nyasaye) butswa."},{"id":90,"translation":"Ne (abakhayi) baboola mbu, \"Shikhunyala okhusuubila tawe okhula okhukhulukusilie isebele mwiloba."},{"id":91,"translation":"Nohomba obe nende omukunda kwetsitende nende tsizabibu, mana chikhulukusiemo emialo makhulukusia."},{"id":92,"translation":"Nohomba okhukwisiekhwo likulu ebitonye ebitonye shingala wishemulanga, nohomba okhurerere Nyasaye nende abamalaika obweni khubweni."},{"id":93,"translation":"Nohomba obe nende inzu yeyidhahabu, nohomba onine mwikulu. Ne shikhulasuubila okhunina khwao tawe okhula okhwishilie eshitabu khusome. Boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi nomutswenufu. Esie endisa omundu, Omurumwa (shendi Malaika nohomba Nyasaye tawe).”"},{"id":94,"translation":"Ne shibulaho shiakayila abandu okhusuubila olwa obulunjifu bwabetsela halali baboola mbu: “Koo, Nyasaye yaruma omundu okhuba Omurumwa wuwe?”"},{"id":95,"translation":"Boola mbu: “Khushialo abamalaika babetsangakho nibachenda nibehotseresiye, toto khwakheshiyie okhurula mwikulu Malaika yaba Omurumwa.”"},{"id":96,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye ayela okhuba omuloli hakari wanje ninanyu. Toto Ye yamanya obulayi Abasumba be, ne abalolanga muno.”"},{"id":97,"translation":"Ne owa Nyasaye alunjisia, oyo niye omulunjifu. Ne ulia wakosia, mana ewe shonyala okhubanyoolela omulindi ulali Ye (Nyasaye) tawe. Ne khulibakhung’asia inyanga yeyindukho nibakhwesurulungwa khubweni bwabu, ne nibali abawofu, abasilu, abekala amarwi. Eshimenyo shiabu ni Jahanam. Buli nikukhola okhututuya okhwakha khwako, nikhubametela omwakho omululu."},{"id":98,"translation":"Oko nikwo omurungo kwabu shichila toto abo bakhaya ebimanyisio biefu, mana nibaboola mbu: “Olwa khuliba ebikumba nende ebitonye abiasiebwa, khulilamusibwa khube ebilonje ebiyia?”"},{"id":99,"translation":"Shibalolaakhwo mbu Nyasaye owaloonga likulu nende eshialo ali nende obunyali bwokhuloonga abali shingabo? Na yabarereraho ebise bibula inganakani mwo. Halali ababii bakhaya koosi okhuyiniakho okhutsililila mubukhayi butswa."},{"id":100,"translation":"Boola mbu: “Mubetsanga mbu nenywe muli nende eshiachi shietsimbabaasi tsia Nyasaye wanje Omulesi, toto mwakhatsiikaliile khulwa okhuria okhutsiikhonyela. Ne toto omundu nomwimani muno.”"},{"id":101,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa ebifune tisa ebili habulafu. Kho barebe abana ba Israili olwayabetsela, ne Firauni nababoolela mbu: ‘‘Toto esie ekhuparira ewe Musa mbu walokwa.”"},{"id":102,"translation":"Naboola mbu: “Toto ewe omanyile mbu abulaho weshia ebifune bino halali Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo bibe ebifune bia habulafu. Ne toto esie ekhuparira ewe Firauni mbu omalile okhusikha.”"},{"id":103,"translation":"Mana Firauni niyenya okhubaloonda mushialo shiabu, mana nikhumusishia mumatsi ye nende abali halala ninaye boosi."},{"id":104,"translation":"Ne nikhuboolela inyuma wuwe abaana ba Israil mbu: “Ikhale khushialo shino, ne olwayilitsa indache yeyindukho, khulibareera mweesi halala.”"},{"id":105,"translation":"Ni khubwatoto khwayishia, ne khubwatoto yekha. Ne shikhwakhuruma halali obe wokhuhana akomwikhoyo, omwikanyilisi."},{"id":106,"translation":"Ne Ikurani khwayikabula tsimbeka tsikabukhane, kho onyoole okhusomela Abandu khukhuwuluukha, ne khwayishia hatiti hatiti."},{"id":107,"translation":"Boola mbu: “Muyisubile nohomba mulayisubila tawe. Toto balia bahebwa obumanyi ino nishili, nibasomelwa, bakwitsanga mafumama nibasujuda muno.”"},{"id":108,"translation":"Ne babolanga mbu: “Nyasaye wefu Omulesi nomutswenufu. Toto indache ya Nyasaye wefu Omulesi iliikholekha butswa.”"},{"id":109,"translation":"Ne bakwitsanga mafumama, nibalila, ne ibametanga obwihotselefu."},{"id":110,"translation":"Boola mbu: “Musabe Allah (Nyasaye) nohomba musabe Arrahman (owetsimbabaasi muno). Elira liosiliosi liamumulanga, ali nende amera amalayi muno.” Ne olalaama iswala yiyio khubuyoka tawe, ne olaboola mumwoyo kwa hasi tawe, halali tila hakarikari wa ako."},{"id":111,"translation":"Ne boola mbu: “Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye, ulia ulebukulila omwana tawe, ne abula omusanji khubwami bubwe, ne abula omwitsa khulwobulemefu. Ne mwitsoomie okhwitsoomia okhukhongo muno.”"}]},{"id":18,"verses":[{"id":1,"translation":"Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye, oweshia Eshitabu khumusumba wuwe, ne shiyashikhola okhuba mashiama tawe."},{"id":2,"translation":"Eshikololofu, kho shikanyilisilie Abandu eshinyasio eshilulu shirulanga khuye, ne shihelesie akomwikhoyo balia basuubilanga, abakholanga ebikhole ebilayi, mbu balinyoola omurungo omulayi."},{"id":3,"translation":"Bekhalemwo tsinyanga tsioosi."},{"id":4,"translation":"Ne shikanyilisie balia baboola mbu: “Nyasaye ali nende Omwana.”"},{"id":5,"translation":"Abo babula obumanyi bwosibwosi bwalio, kata baasabwe bosi. Ni likhuwa likhongo muno lirulanga muminwa chiabu. Shibaboolanga halali obubeyi butswa."},{"id":6,"translation":"Ne onyala okhwiyira ewe omwene khulwa okhubabelelela ngala bali mbu shibasubilanga amakhuwa kano tawe."},{"id":7,"translation":"Toto efwe khwakhola ebili khushialo bibe ebirone biashio, kho khubateme ni wina mubo webikhole ebilayi muno."},{"id":8,"translation":"Ne toto nefwe khulikhola bioosi ebo bili hekulu walio okhuba liloba eliumu."},{"id":9,"translation":"Nohomba oparanga mbu Abandu ba mumbinga nende kalia kahandikwa, mbu biali ebiamakana okhurulana nende ebimanyisio biefu?"},{"id":10,"translation":"Olwa Abasiani abo belushila mumbinga, mana nibaboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, khuhelesie tsimbabaasi tsirulanga khwiwe ne khukasilie obulunjifu mulikhuwa liefu.”"},{"id":11,"translation":"Mana nikhusuba amarwi kabu mumbinga omo khumika eminji."},{"id":12,"translation":"Mana nikhubalamusia khokhumanye mbu kuli hena khumikanda chibili chino okwabala obulayi muno ebise biabamenya."},{"id":13,"translation":"Efwe khukhukanilanga amakhuwa kabu khubwatoto. Toto abo ni ababuukha, abasuubila Nyasaye wabu Omulesi, mana nikhubametela obulunjifu."},{"id":14,"translation":"Mana nikhura amaani mumioyo chiabu olwabeema mana nibaboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi ni Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo, shikhulalaamakhwo Nyasaye wundi yesiyesi ulali Ye tawe. Toto awo khulaba khuboolele obubii obwaburirira eshichelo."},{"id":15,"translation":"Abandu befu bano bakhola abanyasaye balali Ye tawe. Shichila shina nibalarerakhwo eshifune shili habulafu? Kho ni omubii shina omukhongo muno okhushila ulia uchishilanga Nyasaye obubeyi?\""},{"id":16,"translation":"Ne olwa mwali nimubawukhekhwo nende bilia ebiabalaamanga habundu wa Nyasaye. Mana yilushile mumbinga, Nyasaye wenyu Omulesi alabekulila tsimbabaasi tsitsie, ne alabakholela amakhuwa kenyu okhuba amangu."},{"id":17,"translation":"Ne olola eliuba olwalirulanga, liburira ehale nende imbinga yabu elubeka womukhono omulunji. Ne olwa likwitsanga ehale ninabo namukhono omukaata, nabo nibali mukhombe mukari we imbinga eyo. Ebo ni bilala khubimanyisio bia Nyasaye. Ulia owa Nyasaye alunjisia, oyo niye omulunjifu. Ne owaakosia, oyo shalamuhelesia omwemeresi wokhumulunjishia tawe."},{"id":18,"translation":"Ne opara mbu bali meso, nabo khane bakonele. Ne khubakalukhaninjia namukhono mulunji nende namukhono mukata. Ne imbwa yabu nilambisiyie ebilenje biayio mubwinjilililo. Obalolanga, wakhakalukhane lwangu okhubelukha, ne toto oburi obunji bwakhakhwitsulemwo shichila bo."},{"id":19,"translation":"Kho endio nilwakhwabalamusia kho bareebane abeene khubeene. Naboola omubooli mubo mbu: “Mwikhale tsinyanga tsinga?” Nibaboola mbu: “Khwikhale inyanga ndala nohomba ebuleka weyinyanga.” Nibaboola mbu: “Nyasaye wenyu Omulesi amanyile muno ebise bia mwekhala. Kho, rumekho mulala khwinywe nende amamondo kenyu kano khushiiro mana ahenje eshiakhulia shina eshilayi muno abarerere. Ne akhole amakhuwa kano mumachesi, ne alabarumbulakhwo khuyesiyesi tawe."},{"id":20,"translation":"Shichila bo nibamanya hamuli, balabalasa amachina, nohomba balabakalusia mumilukha chiabu, ne awo shimulibura kata hatiti tawe.”"},{"id":21,"translation":"Na endio nilwakhwabarumbusia khobanyoole okhumanya mbu indache ya Nyasaye ni yatoto, ne mbu toto inyanga yeyindukho ibula obukanakani tawe, olwa basolananga abeene khubeene shichila likhuwa liabu. Nibaboola mbu: “Yumbashe inzu ekulu wabu. Nyasaye wabu Omulesi yabamanya obulayi muno.” Balia bashila mulikhuwa liabu nibaboola mbu: “Toto efwe khulombakha omusikiti ekulu wabu.”"},{"id":22,"translation":"(Abandi) balaboolanga mbu: “Bali Abandu bataru, wakhane wabu ni imbwa yabu.” Ne (abandi) balaboolanga mbu: “Bali abandu barano, ne wakhasasaba wabu ni imbwa yabu.” (Babolanga) khu khutemakho butswa okhuboola akabakorerwe. Ne baboolanga mbu, “Bali abandu saba, ne wamunane wabu ni imbwa yabu.” Boola mbu: ‘‘Nyasaye wanje Omulesi ni umanyile muno mbu bali benga. Abulaho ubamanyile halali batiti butswa. Kho, olayingana ekulu wabo tawe halali okhuyingana khwa hekulu hekulu butswa. Ne olareba amakhuwa kabu omundu yesiyesi mubo tawe."},{"id":23,"translation":"Ne toto olabolakhwo khu liosiliosi tawe mbu: ‘‘Toto nditsa okhukhola elo mutsuli.”"},{"id":24,"translation":"Halali (ometekho) “Inshallah (Nyasaye nachama).” Ne yitsulila Nyasaye wuwo Omulesi niwibilila, ne boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi alaalunjisia injila ili ahambi muno nende obulunjifu okhushila buno.”"},{"id":25,"translation":"Ne bamenya mumbinga mwabu omo emika tsimia tsitaru, ne nibametakhwo tisa."},{"id":26,"translation":"Boola mbu: Nyasaye amanyile muno ebise biabekhala. Niye umanyile akefisile akomwikulu nende khushialo. Nookhulola nende okhuwulila okhulayi khuli khurie okhukhwe. Nabo babula omulindi ulali Ye, naye shatsokasinjiakhwo yesiyesi mukhubusia khukhwe tawe."},{"id":27,"translation":"Ne soma akawafimbulilwa okhurula mushitabu shia Nyasaye wuwo omulesi. Abulaho unyala okhukalukhasia amakhuwa keke tawe. Nawe sholinyoola owawilushila wosiwosi okhumwilukhaye akhaye okhukhunyoola tawe."},{"id":28,"translation":"Ne wisumilisie halala nende balia balaamanga Nyasaye wabu Omulesi itsuli nende ingoloobe, nibakhabanga obweni bubwe. Ne olababusiamwo tsimoni tsitsio khulwokhwenya ebirone biobulamu bwokhushialo tawe. Ne olalonda tawe khu balia abakhwalekha bakandala emioyo chiabu mana nibalonda obwikombi bwabu, mana amakhuwa kabu nikabura eshichelo."},{"id":29,"translation":"Ne boola mbu buno ni obulaamba okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Kho, ulia wenya, asuubile, ne owenya, akhaye. Toto efwe khwarecheshela ababii omulilo okwa olukaka lwakwo lulibaterera. Ne nibenya obukhonyi, balikhonywa khumatsi kali shinga amafura kasalulusibwe akalisaamba obweni bwabu. Neeshinywebwa eshibi muno shili shirie shino! Ne ni habundu ali abii muno arie hano!"},{"id":30,"translation":"Toto balia abasuubila mana nibakhola amalayi, efwe toto shikhukosinjia omurungo kwabalia bakholanga amalayi tawe."},{"id":31,"translation":"Abo balinyoola emikunda chilaliwa tawe, echiburangamwo emialo, balironwamwo nende ebifwalo biokhumakhono, ebia idhahabu, ne balifwalwa tsingubo tsia obukondo bwobunyasi etsia hariri inyangu nende hariri isiro. Balikhalamwo khubitali ebiaronwa (khufono). Ni omurungo omulayi kuli kuriena kuno! Ne ni habundu alayi ali arie hano!"},{"id":32,"translation":"Ne bachelasilie abasatsa babili, mulala wabu khwamukholela emikunda chibili chetsizabibu, mana nikhuchibotokhanilia mitende, ne hakari wachio nikhuraho emisala chindi chieyimele."},{"id":33,"translation":"Emikunda chibili chino chioosi chietsulamwo ebiamo biachio, ne shikhwachilemiakhwo shiosishiosi tawe. Ne mukari mwachio nikhubusiamwo omwalo."},{"id":34,"translation":"Ne yali nende ebiamo ebinji. Mana naboolela owashie nibakalusaninjia mbu: “Esie ekhushila khumwandu nende amaani khulwa Abandu bendi ninabo.”"},{"id":35,"translation":"Mana niyenjila mumukunda kukwe niyekholele obubii, naboola mbu: “Shembara omukunda kuno nikulibiyakhwo tawe, tsinyanga tsioosi."},{"id":36,"translation":"Ne shembara indukho nilibaho tawe. Ne kata nibiba mbu engalusibwa wa Nyasaye wanje Omulesi, toto ndilinyoola wokhukalukhawo andayi muno okhushila kano.”"},{"id":37,"translation":"Owashie namuboolela nibakalusaninjia mbu: “Koo, okhayanga ulia wakhuloonga khuliloba, mana khu indonyande ya amatsi kolwibulo, mana nakhukhola omundu omulaamba?”"},{"id":38,"translation":"Owashie namuboolela nibakalusaninjia mbu: “Koo, okhayanga ulia wakhuloonga khuliloba, mana khu indonyande ya amatsi kolwibulo, mana nakhukhola omundu omulaamba?”"},{"id":39,"translation":"Mana olaboolangakhwo lwawenjira mumukunda kukwo mbu: “Biendi nabo bino Nyasaye niye wanyenyera, amaani shikanyolekhanga halali khu Nyasaye. Ni undolanga mbu endi nende omwandu omutiti nende abana batiti okhushila ewe."},{"id":40,"translation":"Awundi Nyasaye wanje Omulesi alambelesia eshilayi okhushila omukunda kukwo, ne arumile omukunda oko likulu okhurula mwikulu mana kube liloba likhaya lirerekhanga."},{"id":41,"translation":"Nohomba amatsi kakwo kakhame obule okhukanyoola.”"},{"id":42,"translation":"Mana ebiamo biaye nibibotokhanwa, mana natong’a okhukalukhania amakhono keke, khulwa obukhalabani bwaye omo nabio (ebiamo) nibibula khumisala chabyo, mana naboola mbu: “Ehh! Emanyangakhwo, shindakhatsokasiye Nyasaye wanje Omulesi nende shiosishiosi tawe.”"},{"id":43,"translation":"Kho, shiyali nende omukanda kwokhumukhonya tawe ehale nende Nyasaye, naye omwene shiyali unyala okhwikhonya tawe."},{"id":44,"translation":"Eyo obulindi bwatoto nibwa Nyasaye butswa owatoto. Ye niye omurunji omulayi muno, owokhurera obumalilishi obulayi."},{"id":45,"translation":"Ne bachelasilie obulamu bwokhushialo mbu buli shinga amatsi kakhwishinjia okhurula mwikulu, mana nikesaasia nende emimela chiomwiloba, mana emimela echo nichiba amasafu amomu, akakhalishe khalishe akomuyaka kuwutsanga eyi nende eyi. Ne Nyasaye ali nende obunyali muno khubuli eshindu."},{"id":46,"translation":"Omwandu nende Abana ni ebirone biobulamu bwokhushialo. Ne ebikhole ebilayi bitong’anga nibo obulayi imbeli wa Nyasaye wuwo Omulesi khumurungo nende okhusuubilila okhulayi."},{"id":47,"translation":"Ne inyanga yakhulichesia efikulu, ne olilola eshialo nishili eshiang’ang’u, ne khulibalamusia ne shikhulilekha yesiyesi mubo tawe."},{"id":48,"translation":"Ne baliemibwa imbeli wa Nyasaye wuwo Omulesi olunyaali. Toto enywe mukhwitsile shingala khwabalonga olwambeli. Halali mwaparanga mbu shikhulibarereraho ebise bino tawe."},{"id":49,"translation":"Ne Eshitabu shilirebwaho imbeli (wabu). Kho, olilola shinga ababii baliria muno shichila kalia kalimwo. Ne baliboola mbu: “Oh bayie, Eshitabu shino shibere shirie, sishilesherekho lititi nohomba likhongo tawe halali shialihandika obulayi muno.” Ne balinyoola koosi kabakhola nikali hawo. Ne Nyasaye wuwo Omulesi shakholelanga yesiyesi obubii tawe."},{"id":50,"translation":"Ne olwakhwaboolela abamalaika mbu: “Rerere Adam obweni hasi.” Mana nibara obweni hasi halali Ibilis, ye yali okhurula mumajini, mana nafunaka lilako lia Nyasaye wuwe Omulesi. Koo, mumukholanga ye nende olwibulo lulwe abalina (benyu) habundu wa Nyasaye, nabo nabasuku benyu? Ni obubii buli burie buno bwababii bakalukhaninjia."},{"id":51,"translation":"Shindabakhola okhuba abaloli bookhulongwa khwelikulu nende eshialo nohomba okhulongwa khwabu abeene tawe. Ne shindakhola abakosinjia okhuba abakhonyi tawe."},{"id":52,"translation":"Ne inyanga yaliboola mbu: “Rerekhwo abamwasanjinjia ninaasi abamwachikhanga” mana balibalanga, halali shibalibafuchililila tawe, mana khulira hakari wabu eshikalilo."},{"id":53,"translation":"Ne Ababii balilola omulilo, ne balimanya mbu okhula balenjilamwo, ne mana shibalinyoola amelushilo tawe."},{"id":54,"translation":"Ne toto khwaboolela Abandu Mukurani ino buli imbia yokhufwanania. Halali Omundu yabura eshichelo okhushila buli eshindu mukhuyingana."},{"id":55,"translation":"Ne shibulaho shiekayila Abandu okhusuubila olwa obulunjifu bwabetsela mana basabe eshileshelo khu Nyasaye wabu Omulesi, halali kaboolele kalia akabakhale, nohomba eshinyasio shibetsele nibalolanga."},{"id":56,"translation":"Ne shikhurumanga Abarumwa tawe halali babe bokhuhana akomwikhoyo nende abokhwikanyilisia. Ne balia bakhaya bayingananga khu kobubeyi mbu khubakwisie hasi obwatoto khuko. Ne bakholanga tsinyali tsianje nende kalia akabekanyilisibwa okhuba omubayo."},{"id":57,"translation":"Ne ni wina omubii omukhongo okhushila ulia owitsulisibungwa tsinyaali tsia Nyasaye wuwe Omulesi mana atsileche mana niyebilila akemikhono chichie chiaranjilisia. Toto efwe khwara efisubo khumioyo chiabu kho bakhaye okhuchimanya obulayi, ne khwara mumarwi kabu shiokhukeekasia. Ne nobalanga khubulunjifu, shibakhachama okhulunjikha tawe."},{"id":58,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi niye Omunji weshileshelo, Owetsimbabaasi. Alababukulilanga obubii khulwa kalia akabakhola, toto yakhabarerere eshinyasio lwangu lwangu. Halali bali nende ebise ebia balalinyoola amelushilo kosikosi akokhumwilukha tawe."},{"id":59,"translation":"Ne etso ni tsingongo etsia khwatsisishia olwa tsiakhola obubii, nikhubarererao ebise biokhusikha khwabu."},{"id":60,"translation":"Ne olwa Musa yaboolela omusiani waye mbu: “Ndalatsililila okhutsia, okhula ndule wetsinyanza tsibili tsibukanilanga nohomba enzililile okhutsia emika nemika.”"},{"id":61,"translation":"Kho olwa boola we tsinyanza etso tsibukanilanga, nibebilila inyeni yabu, mana nayo nitsililila okhutsia imbeli munyanza."},{"id":62,"translation":"Olwa babura mana niboola imbeli, yaboolela omusiani wuwe oyo mbu: “Khwelesie eshiakhulia shiefu shieshitere. Toto khunyoolele khuluchendo lwefu luno amachonye.”"},{"id":63,"translation":"Naboola mbu: “Olutsi, wakhuwulushile halia khushitulo? Esie toto ndibilile inyeni eyo. Ne abulaho owakhola ndebilila halali Shetani mbu ndalayitsulila tawe, mana niitila injila yayo niitsia munyanza okhutsia khwamakana.\""},{"id":64,"translation":"Naboola mbu: “Awo niho wakhwenyerenje.” Mana nibakalukha inyuma okhulonda injila yabu ilia ilia."},{"id":65,"translation":"Mana nibanyoola Omusumba mubasumba befu owakhwahelesia tsimbabaasi okhurula khwifwe, ne owakhwechesia amasomo okhurula khwifwe."},{"id":66,"translation":"Musa namuboolela mbu: “Koo, enyala ndakhulondakhwo unzechesiekhwo kobulunjifu kawechesibwa?”"},{"id":67,"translation":"Naboola mbu: “Toto ewe shonyala okhwifwila okhuba halala ninasi tawe."},{"id":68,"translation":"Ne onyala orie okhwifwila kalia akolakamanyile obulayi muno tawe?”"},{"id":69,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye nachama, witsa okhuunyoola nendi omwisumilisi, ne shinditsa okhulobakhwo likhuwa lilio liosiliosi tawe.”"},{"id":70,"translation":"Naboola mbu: “Mana niwunondakhwo, olandeeba liosiliosi tawe okhula esie anjake okhukhuboolela hekulu walio.”"},{"id":71,"translation":"Mana nibarula, ne olwa banina mubwaro, nabufutula. Musa namureeba mbu: ‘‘Ofutule obwaro kho osishie abalimwo? Toto okholele likhuwa libii muno.”"},{"id":72,"translation":"Naboola mbu: “Shekhuboolelekhwo mbu sholanyala okwifwila ninasi tawe?”"},{"id":73,"translation":"Naboola mbu: “Olambukulila obubii khukandibilile tawe, ne olasitoyelia amakhuwa kanje tawe.”"},{"id":74,"translation":"Mana boosi nibarula halala, nibanyoola Omusiani mulala mana namwira. Musa naboola mbu: “Ahh! Wirire omundu eshikhaya ubula libii, ulerere Omundu tawe? Toto okholele likhuwa libii muno.”"},{"id":75,"translation":"Naboola mbu: “Koo, shekhuboolelekhwo mbu sholanyala okhwifwila halala ninasi tawe?”"},{"id":76,"translation":"Naboola mbu: “Nekhureeba liosiliosi khandi, olaandekha okhuba halala ninawe khandi tawe. Shichila omalile okhunyoola eshifune okhurula khwisie.”"},{"id":77,"translation":"Mana nibatsililila okhutsia, okhula olwa boolela Abandu bolukongo lulala, nibareeba abeene olukongo olo eshiakhulia, nibaloba okhubeyamira obucheni, ne nibanyoolamwo (mulukongo olo) lisisi nilienyanga okhukwa, mana naliemia. Musa naboola mbu: “Noli uchama, wakhabukule omurungo khulwa elo.”"},{"id":78,"translation":"Naboola mbu: “Hano ni wakhulekhanira esie ninawe. Nditsa okhukhuboolela obwatoto bwakalia kolanyalile okhwisumilisia khuko tawe."},{"id":79,"translation":"Kho eliaro lilia liali lia abamanani bakholanga munyanza, ne nindenya mbu elirekhwo isoni, shichila imbeli wabu Omwami yaliyo ubukulanga buli eliaro lilayi khumaani."},{"id":80,"translation":"Ne omusiani ulia, abebusi bebe bali abasuubili, nikhuria mbu aletsa yabayila mubukori bwokhubura eshichero nende okhukhaya."},{"id":81,"translation":"Kho mana khwenya mbu Nyasaye wabu Omulesi abakalukhasirie omwana omulayi okhushila oyo, khubutswenufu, nende owuli ahambi muno khushisa."},{"id":82,"translation":"Nalo lisisi lilia, liali lia abaana abafwilwa babili, mulitokho elo, ne hasi walio kwaliho omwandu kwabu, ne samwana yali omundu omulayi, kho Nyasaye wuwo Omulesi yenya mbu bakubuye mana berusilie abeene omwandu kwabu oko, etso nitsimbabaasi tsirula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Ne shekholele kano khubunyali bwanje tawe. Obo nibo obwatoto bwa kalia akokhayilwe okhwifwila khuko.\""},{"id":83,"translation":"Ne bakhurebanga amakhuwa ka Dhul’karnain, boola mbu: “Nditsa okhubasomela amakhuwa keke kandi.”"},{"id":84,"translation":"Toto efwe khwamura obulai muno khushialo, ne nikhumuwa injila yokhunyoola buli eshindu."},{"id":85,"translation":"Mana naloonda injila."},{"id":86,"translation":"Okhuula shingala yoola ebukwe weliuba, yalinyola liheranga khusebere eya amatoyi amanji. Awo nanyoola Abandu. Nikhuboola mbu: “Ewe Dhul’karnain, bahelesie eshinyasio nohomba obakholele obulayi.”"},{"id":87,"translation":"Naboola mbu: “Ulia owakhola obubii, khwitsa okhumuwa eshinyasio, mana alikalusibwa khu Nyasaye wuwe Omulesi, naye alimuhelesia eshinyasio eshibii muno."},{"id":88,"translation":"Ne ulia owasuubila mana nakhola ebikhole ebilayi, alanyoola omurungo omulayi, nafu khwitsa okhumuboolela amakhuwa kefu amangu."},{"id":89,"translation":"Mana naloonda injila."},{"id":90,"translation":"Okhula shingala yoola weliuba lirulilanga (mumbo), yalinyola nilirulilanga khubandu abalakhwarereraho eshishinjilo shiokhubekalila okhurulana ninalio tawe."},{"id":91,"translation":"Ne shinga endio khwali nikhumanyile obulayi amakhuwa koosi kayali ninako."},{"id":92,"translation":"Mana naloonda injila."},{"id":93,"translation":"Okhula shingala yoola hakari wetsingulu tsibili, yanyoola inyuma watsio abandu balawulilanga amakhuwa tawe."},{"id":94,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Dhul-Karnain, toto Yaajuj nende Maajuj, bakholanga obuononi khushyalo. Kho khukhwelesie omurungo ore eshikalilo hakari wefu ninabo?”"},{"id":95,"translation":"Naboola mbu: “Kalia ka Nyasaye wanje Omulesi yandinyisiliamwo ni amalayi muno. Kho, mukhoonye nende amaani, ndalara hakari wenyu ninabo eshikalilo eshisiro."},{"id":96,"translation":"Munderere ebitonye bieshichuma.” okhula shingala yetsusia obwiyangu buli hakari wetsingulu tsibili etso, naboola mbu: ‘‘Bwaane (omulilo)” okhula shingala yakhola eshichuma esho omulilo, naboola mbu: ‘‘Nderere ishaba isalulushe enzushe khuno.”"},{"id":97,"translation":"Mana shibanyala okhushinina bashiambuka, nohomba okhuyabamo obwina tawe."},{"id":98,"translation":"Naboola mbu: “Tsino ni tsimbabaasi okhurula khu Nyasaye wanje Omulesi. Ne olwa yiliula indache ya Nyasaye wanje Omulesi, alishifunakafunaka muno. Ne indache ya Nyasaye wanje Omulesi ni yahabwene.\""},{"id":99,"translation":"Ne khulibalekha abeene khubeene beenjiranemwo, ne olwa olwika lulifurwamwo, awo khulibakhung’asia boosi halala."},{"id":100,"translation":"Ne khulilolosia Jahanamu inyanga eyo imbeli wabakhayi malolosia."},{"id":101,"translation":"Abetsimoni tsiabu tsiali tsiafunikhwa ehale nende ametsulilo kefu, ne shibali nibanyala okhuwulila tawe."},{"id":102,"translation":"Koo, balia abakhaya baparanga mbu banyala okhukhola Abasumba banje abalina babu habundu wanje? Toto efwe khwarecheshela Jahannam abakhayi ibe wabaliishila."},{"id":103,"translation":"Boola mbu: “Koo, ebabilekhwo balia bebikhole biabu biabiiya muno?”"},{"id":104,"translation":"Ni balia bobukhalabani bwabu bwakora eshikhaya mubulamu bwokhushialo, nabo baparanga mbu bakholanga ebikhole ebilayi."},{"id":105,"translation":"Abo nibo bakhaya ebimanyisio bia Nyasaye wabu Omulesi nende okhubukana ninaye. Kho, ebikhole biabu nibikwa akhaya, ne shikhulibateba inyanga yeyindukho tawe."},{"id":106,"translation":"Kho, Jahanam nikwo omurungo kwabu shichila bakhaya mana nibakholela omubayo ebimanyisio bianje nende Abarumwa banje."},{"id":107,"translation":"Toto balia abasuubila mana nibakhola amalayi, ameshelo kabu kaliba Firdaws."},{"id":108,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi, shibalienya okhurulamwo tawe."},{"id":109,"translation":"Boola mbu: “Inyanza yibetsanga mbu nibwo obwino bwokhuhandika amakhuwa ka Nyasaye wanje Omulesi, inyanza yakhomele amakhuwa ka Nyasaye wanje Omulesi nikashili okhuwa, kata khureranga etsindi shinga etso."},{"id":110,"translation":"Boola mbu: “Toto esie endisa Omundu shinga enywe, efimbulilungwa mbu Nyasaye wenyu ni Nyasaye mulala. Kho, ulia wikomba okhubukana nende Nyasaye wuwe Omulesi, akhole ebikhole ebilayi, ne alatsokaasiakhwo yesiyesi khumalamo ka Nyasaye wuwe Omulesi tawe.\""}]},{"id":19,"verses":[{"id":1,"translation":"Kaf, Ha, Ya, Ayn, Swad."},{"id":2,"translation":"Obwitsulisio bwetsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi khumusumba wuwe Zakaria."},{"id":3,"translation":"Olwa yalanga Nyasaye wuwe Omulesi omulango kwobwifisi."},{"id":4,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, toto ebikumba bianje bimalile okhuba ebiteshele, ne omurwe kwanje kwakhanga tsimbutsi, ne shindali weyikhabi imbi tawe Nyasaye wanje Omulesi khulwa okhukhusaba."},{"id":5,"translation":"Ne toto esie eyendelanga Abandu banje nindakharulaho, ne omukhasi wanje nomukumba. Kho mbelesia witsa okhutong’a mushilenje shianje okhurula khwiwe."},{"id":6,"translation":"Witsa okhuchelama esie nende okhuchelama olwibulo lwa Yaqub, ne Nyasaye wanje omulesi omukhole omwene abe uchamisia.”"},{"id":7,"translation":"Ewe Zakaria, toto efwe khukhwetsanga amakhuwa akomwikhoyo ko (okhwibula) omwana, elira lilie ni Yahya, khushili okhuhelesiakhwo yesiyesi imbeli wuwe elira shinga lino."},{"id":8,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, ndakhanyoola endie omwana omukhasi wanje nali omukumba, nasi ndamala okhukofula muno?”"},{"id":9,"translation":"Naboola mbu: “Ne endio nilwa kali. Nyasaye wuwo omulesi aboolele mbu: 'Kano ni amangu muno khwisie, ne toto ndakhuloonga khale, ne shiwali eshindu tawe.'\""},{"id":10,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje omulesi kholela eshimanyisio.” Naboola mbu: “Eshimanyisio shishio ni mbu sholanyala okhuboola nende abandu khutsinyanga tsitaru tawe nawe nolisa omulamu habwene.”"},{"id":11,"translation":"Mana narulila abandu baye okhurula mu mihirab, nabasomeselia nomukhono mbu: “Tswenule Nyasaye itsuli nende ingoloobe.”"},{"id":12,"translation":"Ewe Yahya, tila Eshitabu nende amaani. Nafwe khwamuhelesia oburuchi nashili omutiti."},{"id":13,"translation":"Ne nikhumuhelesia eshisa okhurula khwifwe nende obutswenufu, ne yali owaria Nyasaye."},{"id":14,"translation":"Ne (nikhumukhola) omulayi khubebusi bebe, ne shiyali omufuru omukhayi tawe."},{"id":15,"translation":"Ne omulembe kube khuye inyanga yayebulwa nende inyanga yalifwa, nende inyanga ya alilamusibwa mubafu."},{"id":16,"translation":"Ne yitsulila Mushitabu Mariam, olwa yawukha khubandu bebe natsia ebuleka webukwe."},{"id":17,"translation":"Mana naraho eshikalilo okhwiyikalila ehale ninabo. Mana nikhumurumila roho wefu, niyekhola khuye shinga omundu mwene."},{"id":18,"translation":"(Mariam) Naboola mbu: “Toto esie ndilinda khu Omunji Wetsimbabaasi (yaninde) okhurulana ninawe, toto noba noritsanga Nyasaye.\""},{"id":19,"translation":"(Malaika) Naboola mbu: “Toto esie endi Omurumwa wa Nyasaye wuwo Omulesi, erumilwe mbu nditse ekhubile akomwikhoyo mbu olanyola omwana omutswenufu.”"},{"id":20,"translation":"Naboola mbu: “Ndakhanyoola endie omwana ne omundu yesiyesi ashili okhundilakhwo tawe, ne esie kata shindatemakhwo okhuba omuyeyi tawe?”"},{"id":21,"translation":"Naboola mbu: “Ne endio nilwa kali, Nyasaye wuwo Omulesi aboolele mbu: 'Kano ni amangu muno khwisie, kho khumukhole eshimanyisio khubandu nende tsimbabaasi tsirulanga khwifwe. Ne lino ni likhuwa liamala okhubusibwa.'”"},{"id":22,"translation":"Kho, nachinga inda yiyie, mana narula nayo okhutsia abundu ehale."},{"id":23,"translation":"Mana obululu bwokhwibula nibumuyila hasi khushisina shiomutende, naboola mbu: “Emanyanga ndafwa kano nikashili okhunyoola, ndaba ndamala okhwibililwa khale.”"},{"id":24,"translation":"Namulanga okhurulila hasi wuwe mbu: “Olabeelela tawe, toto Nyasaye wuwo Omulesi akhukholeele isebele hasi wuwo."},{"id":25,"translation":"Ne resia ebuleka wuwo eshisina shiomutende; kwitsa okhukhulakasilia tsitende tsindayi, tsinyengu."},{"id":26,"translation":"Kho, lia mana onywe, mana osangasie tsimoni. Ne nolola omundu yesiyesi, boola mbu: 'Toto esie elachile Omunji wetsimbabaasi okhwiyikalila okhusunga, kho inyanga yino shindalaboola nende Omundu yesiyesi tawe.'\""},{"id":27,"translation":"Natsia ninaye khubandu bebe namuchinjile, nibaboola mbu: “Ewe Mariam, okholele likhuwa liamakana."},{"id":28,"translation":"Ewe omukhana wabu Haruni, papa wuwo shiyali omundu omubii tawe ne mama wuwo yesi shiyali omuyeyi (omutamba) tawe.”"},{"id":29,"translation":"Nabachomesilia olwala khuye (omwana oyo), nibaboola mbu: “Khwakhalomaloma khurie nende Omwana ushili indaana, omutoro ushilelungwa?”"},{"id":30,"translation":"Naboola mbu: “Toto esie endi Omusumba wa Nyasaye. Yambelesiye Eshitabu, ne yakholele okhuba Omurumwa."},{"id":31,"translation":"Ne yakholele okhuba weyikhabi wosiwosi wendi, ne yalachilisie okhulaama (Iswala) nende okhuyinia eshihanwa shia Izaka olwemba neshili omulamu."},{"id":32,"translation":"Nende okhukholela mama wanje amalayi. Ne shiyakholele okhuba omufuru, omubii tawe."},{"id":33,"translation":"Ne omulembe kube ninasi inyanga yandebulwa nende inyanga yandilifwa, nende inyanga yandililamusibwa okhuba omulamu.”"},{"id":34,"translation":"Oyo niye Isa Omwana wa Mariam. Likhuwa liatoto eliabakanakanangamwo."},{"id":35,"translation":"Shikakhoyeshele khu Nyasaye okhuba nende Omwana tawe. Obutswenufu nobubwe, niyenya eshindu aboolanga butswa mbu: “Ba!” Ni shiba."},{"id":36,"translation":"“Ne toto Nyasaye ni Omulesi wanje nende Omulesi wenyu. Kho, mumulaame. Ino niyo injila ilunjifu.”"},{"id":37,"translation":"Halali emikanda chiakabukhana abeene khu beene. Kho mana eshinyasio eshikhongo shilinyoola balia abakhaya, khulwa okhuula khwe inyanga ikhongo eyo."},{"id":38,"translation":"Baliwulila ne balilola obulayi buli burie inyanga yabalikhwitsila? Halali abakhayi lelo bali mubukori obwa habulafu."},{"id":39,"translation":"Ne obekanyilisie inyanga yokhwiyitsulisia ebise bielikhuwa lilibusibwa, nabo bali mukhukoyana nemana shibasubilanga tawe."},{"id":40,"translation":"Ne toto ni efwe khulichelama eshialo nende bioosi bili hekulu washio. Ne balikalusibwa khwifwe."},{"id":41,"translation":"Ne rumbula mushitabu shino Ibrahim, toto ye yali owatoto muno, Omurumwa."},{"id":42,"translation":"Olwa yaboolela Samwana mbu: “Ewe papa wanje, shina shichilanga nolaama ebilawulila nende ebilalola, nende ebilakhukhoonya shiosishiosi tawe?"},{"id":43,"translation":"Ewe papa wanje, toto bwene enyoolele obumanyi bushili okhukhulilakhwo ewe. Kho nonda, nditsa okhulunjisia khu injila ya habwene."},{"id":44,"translation":"Ewe papa wanje, olalaama Shetani tawe. Toto Shetani yaloba (amakhuwa ka Nyasaye) Omunji wetsimbabaasi."},{"id":45,"translation":"Ewe papa wanje, toto eritsanga eshinyasio shirulanga khuwetsimbabaasi okhukhunyoola. Ne olaba alala nende Shetani.”"},{"id":46,"translation":"Naboola mbu: “Koo, shiwenya Abanyasaye banje tawe ewe Ibrahim? Nolalekha (akoboolanga ako) tawe, toto ndalakhulasa amachina. Ne ndulakhwo otsie ehale mbelio.”"},{"id":47,"translation":"Naboola mbu: “Omulembe kube ninawe. Nditsa okhusabila Nyasaye wanje Omulesi eshileshelo. Toto Ye yambulilanga muno."},{"id":48,"translation":"Nasi nditsa okhubarulakhwo, nende akamulaamanga akalali aka Nyasaye ako. Ne nditsa okhusaba Nyasaye wanje Omulesi, ne shinditsa okhuba ukhola obubii nesaba Nyasaye wanje omulesi tawe.”"},{"id":49,"translation":"Kho olwa yalekhana nabo nende kalia akabalaamanga akalali ka Nyasaye tawe, khwamuhelesia Is’haka nende Yaqub, ne buli shiamulala nikhumukhola okhuba Omurumwa."},{"id":50,"translation":"Ne nikhubahelesia tsimbabaasi tsiefu, ne nikhubakhola okhuba nende olulimi lwatoto olwa hekulu."},{"id":51,"translation":"Ne rumbula mushitabu shino Musa. Toto ye yali Omutswenufu Omwaule, ne yali Omurumwa, Omunabii."},{"id":52,"translation":"Olwa khwamulanga ebuleka womukhono omusatsa weshikulu, mana nikhumusitia ahambi okhuboola ninafu mubwifisi."},{"id":53,"translation":"Ne khutsimbabaasi tsiefu, nikhumuhelesia omusiani wabu mbu Haruni yesi abe Omunabii."},{"id":54,"translation":"Ne rumbula mushitabu shino Ismail. Toto ye yali owatoto khubulakani, ne yali Omurumwa, Omunabii."},{"id":55,"translation":"Ne yalomesinjia Abandu bebe iswala (okhulaama) nende izakaa (eshihanwa), ne yali yachamilwa ewa Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":56,"translation":"Ne rumbula mushitabo shino Idris. Toto ye yali owa obwatoto muno, Omurumwa."},{"id":57,"translation":"Mana nikhumuchingula habundu hekulu muno."},{"id":58,"translation":"Abo nibo aba Nyasaye yahelesia omukabo mubarumwa mulwibulo lwa Adam, nende balia abakhwabachinga halala nende Nuhu, nende olwibulo lwa Ibrahim nende Israil, nende balia abakhwalunjisia mana nikhubaawula. Nibasomelwa tsinyali tsia Owetsimbabaasi, bakwitsanga nibasujuda nibalila."},{"id":59,"translation":"Halali nibabalondakhwo inyuma wabu abaloondi ababii, nibarenguya okhulaama (Iswala) mana nibaloonda obwikombi obubii, kho balinyoolana nende eshinyasio eshululu."},{"id":60,"translation":"Halali balia abekanila mana nibasuubila, ne nibakhola amakhuwa amalayi, abo balinjila mumukunda kwomwikulu, ne shibalikholelwakhwo obubii bwosibwosi tawe."},{"id":61,"translation":"Mumikunda chiomwikulu chilaliwa tawe, echia Owetsimbabaasi yalaka Abasumba bebe mubwifisi. Ye toto indache yiyie buli lwoosi yulangasa."},{"id":62,"translation":"Shibaliwulilamwo amakhuwa kabula obukhala tawe halali omulembesa, ne balinyoolamwo omukabo kwabu itsuli nende ingolobe."},{"id":63,"translation":"Oko nikwo omukunda kwomwikulu, okwa khulichelemia Abasumba befu balia abaali nibaria Nyasaye."},{"id":64,"translation":"Ne shikhwikhanga tawe halali khubunyali bwa Nyasaye wuwo Omulesi. Neebibie ebili imbeli wefu nende inyuma wefu, nende ebili hakari hao. Ne Nyasaye wuwo Omulesi shini wokhwibilila tawe."},{"id":65,"translation":"Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo, nende ebili hakari wabio; kho mulaame Ye butswa, ne wisumilisie mukhumulama. Koo, wamanyakhwo yesiyesi uli shinga Ye?"},{"id":66,"translation":"Ne Omundu aboolanga mbu: “Koo, olwandiliba nefwile, toto ndililamusibwa ndaba omulamu?”"},{"id":67,"translation":"Koo, Omundu shiyetsulilanga mbu toto khwamuloonga inyuma hawo naye nalali eshindu tawe?"},{"id":68,"translation":"Kho, nditsuba khu Nyasaye wuwo Omulesi mbu toto khulibakhung’asia abo halala nende amashetani, mana khulibara mumbeka mwomulilo kwa Jahanam nibasikame."},{"id":69,"translation":"Mana toto khulirusia buli mumukanda balia mubo abaloba muno Nyasaye Owetsimbabaasi."},{"id":70,"translation":"Ne toto efwe khwamanya muno abakhoyeshele okhusambwamwo."},{"id":71,"translation":"Ne abulao yesiyesi mwinywe halali alikuulakhwo (khu Jahanam). Elo nilikhuwa lili khu Nyasaye wuwo Omulesi eliamala okhubusibwa."},{"id":72,"translation":"Mana khulihabina balia bamuria, ne khulilekhamwo ababii nibasikame."},{"id":73,"translation":"Ne nibasomelwa tsinyali tsiefu tsili habulafu, abakhayi baboolelanga abasuubili mbu: “Ni mukanda shina khuchibili chino kuli nende eshimenyo eshilayi nende Abandu boluyali?”"},{"id":74,"translation":"Ne emikanda chinga chiakhwasishia imbeli wabu khumika chiabura, chiali nende amarone amalayi muno nende habundu alayi muno?"},{"id":75,"translation":"Boola mbu: “Balia bali mubukori, lekhe Owetsimbabaasi abametele ebise okhula balole akabalakungwa, eshinyasio nohomba Indukho. Awo nawabalimanya mbu niwina weshimenyo eshibii nende owa abalwaani abateshele muno.”"},{"id":76,"translation":"Ne Nyasaye ametelanga obulunjifu balia abalunjikha. Ne ebikhole ebilayi bitong’anga, neebilayi muno khumurungo ewa Nyasaye wuwo Omulesi, ne naamakalusio amalayi."},{"id":77,"translation":"Koo, walolakhwo ulia owakhaya ebimanyisio biefu mana naboola mbu: “Toto esie nditsa okhuhebwa omwandu nende Abana?”"},{"id":78,"translation":"Koo, ye yanyola amakhuwa kefisa, nohomba Owetsimbabaasi yamulaka?"},{"id":79,"translation":"Shikali kario tawe. Khwitsa okhuhandika akaboolanga, ne khulamumeta muno ebise bieshinyasio."},{"id":80,"translation":"Ne khulimuhelesia akaboolanga ako, ne alikhwitsila nali yenyene."},{"id":81,"translation":"Ne bekholela abanyasaye baandi habundu wa Nyasaye mbu khobanyoole amaani (oluyali)."},{"id":82,"translation":"Shikali kario tawe. Balikongola okhulamwa khwabu okho, ne baliba abasuku babu."},{"id":83,"translation":"Koo, shimulolangakhwo mbu efwe khwaruma amashetani khubakhayi, ababaretsangamwo amaani kokhukhola amabii?"},{"id":84,"translation":"Kho olabayuyukhanila tawe. Efwe toto khubabalilanga tsinyanga tsiabu."},{"id":85,"translation":"Inyanga yakhulikhung’asia abaria Nyasaye okhubayila khuwetsimbabaasi babe abacheni be."},{"id":86,"translation":"Ne khulichomia ababii mumulilo kwa Jahannam, nibali nende omwalakho omunji."},{"id":87,"translation":"Shibaliba nende obunyali bwokhusabila abandi eshileshelo tawe, halali balia bakhola indakano ewa Omunji wetsimbabaasi."},{"id":88,"translation":"Ne baboola mbu: “Omunji wetsimbabaasi yekholela Omwana.”"},{"id":89,"translation":"Toto mwarera likhuwa liokhusinya muno."},{"id":90,"translation":"Likulu lili hambi muno okhwatikha, ne liloba okhwarukha, ne tsingulu okhukwa ebitonyetonye."},{"id":91,"translation":"Khulwa bachikha mbu Omunji wetsimbabaasi yekholela Omwana."},{"id":92,"translation":"Ne shikakhoyeshela Omunji Wetsimbabaasi okhwikholela Omwana tawe."},{"id":93,"translation":"Abulaho yesiyesi khubali mwikulu nende mushialo halali alitsila Omunji wetsimbabaasi nali Omusumba."},{"id":94,"translation":"Ne toto yamala okhubamanya, ne yababala obulayi muno."},{"id":95,"translation":"Ne buli shiamulala alimwitsila Ye (Nyasaye) inyanga yeyindukho yenyene."},{"id":96,"translation":"Netoto balia basuubila mana nibakhola amalayi Omunji wetsimbabaasi alibakholela obuyanzi."},{"id":97,"translation":"Ne toto khwakhuanguyilia (Ikurani) khulusungo lulwo kho obiile akomwikhoyo khuyo balia abaria Nyasaye, ne wikanyilisie khuyo Abandu bayingananga muno."},{"id":98,"translation":"Ne emikanda chinga echia khwasishia imbeli wabu? Ololangakhwo mulala khubo nohomba obawulilangakho nibemonyelesia?"}]},{"id":20,"verses":[{"id":1,"translation":"Ta, Ha."},{"id":2,"translation":"Shikhwakhwishilia Ikurani mbu khonyoole obutinyu tawe."},{"id":3,"translation":"Halali ibe ametsulisio khu ulia wihotselesinjia."},{"id":4,"translation":"Naameshio karulanga khu ulia owalonga liloba nende amakulu kali hekulu muno."},{"id":5,"translation":"Omunji wetsimbabaasi, yachingukha ekulu weshisala shia obwami."},{"id":6,"translation":"Nebibie ebili mwikulu nende mushialo, nende bili hakari wabio nende ebili hasi weliloba."},{"id":7,"translation":"Ne kata nolomaloma likhuwa khumwoyo kwa ekulu (nohomba kwa asi), toto ye yamanya akefisa nende kata akali mubwifise muno."},{"id":8,"translation":"Nyasaye, abulaho nyasaye wundi halali Ye tawe, ne ali nende ameera amalayi muno."},{"id":9,"translation":"Ne koo, lwakhuulila olukano lwa Musa?"},{"id":10,"translation":"Olwa yalola omulilo, mana naboolela Abandu bebe mbu: “Linde mbeli, esie toto endutsi omulilo. Ndakhaba endio ndabarerera eshichenga shiomulilo oko, nohomba enyala okhunyoola khumulilo oko obulunjifu.”"},{"id":11,"translation":"Olwa yakuulakhwo, yalaangwa: “Ewe Musa."},{"id":12,"translation":"Toto esie nesie Nyasaye wuwo Omulesi, kho rusia ebilaro bibio. Toto ewe oli mulitwoma lioluyali elia Tuwa."},{"id":13,"translation":"Ne esie ekhwaule, kho wulila akofimbulilungwa."},{"id":14,"translation":"Toto esie nesie Nyasaye, abulaho nyasaye wundi owulali esie tawe, kho laama esie, ne olumilile okhuswaliya khulwokhunzitsulila."},{"id":15,"translation":"Toto Indukho itsia okhuula, ndenya okhuyifisa katong’ane, kho buli omundu arungwe khukalia akayakholanga."},{"id":16,"translation":"Kho, toto balakhwikalila okhuisuubila balia abalaisuubilanga tawe, abaloondanga butswa obwikombi bwa emioyo chiabu abeene; wakhetsa wasikha."},{"id":17,"translation":"Ne nishina esho shili mumukhono kukwo omulunji ewe Musa?”"},{"id":18,"translation":"Naboola Mbu: “Ino ni indabushi yanje yandisililangakhwo, ne eyikwisilinjia amasafu ke ebiayo bianje, ne khandi echikhonyelanga khumilimo chindi.”"},{"id":19,"translation":"Nyasaye naboola mbu: “Isukune hasi ewe Musa.”"},{"id":20,"translation":"Mana nachisukuna, lola, niikalukhana inzukha imoolanga tsimbilo."},{"id":21,"translation":"Nyasaye naboola mbu; “Ibukule, ne olaria tawe, khulayikalusia shingala ibeele anyuma awo."},{"id":22,"translation":"Ne ra omukhono kukwo mukwaya, kularula nikuli omulafu tswe, kubula obubii bwosibwosi. Shino ni eshimanyisio shindi."},{"id":23,"translation":"Kho khukhwechesie mubimanyisio biefu ebikhongo."},{"id":24,"translation":"Tsia khu Firaun, toto ye yabura eshichelo.”"},{"id":25,"translation":"Naboola mbu: “Ewe Nyasaye wanje Omulesi, mbangulila eshilifu shianje."},{"id":26,"translation":"Ne khola amakhuwa kanje kabe amaangu."},{"id":27,"translation":"Ne rusiliakhowo eshilimi khululimi lwanje."},{"id":28,"translation":"Banyoole akhuwulila amakhuwa kanje."},{"id":29,"translation":"Ne umberesie omukhoonyi okhurula mubandu banje."},{"id":30,"translation":"Omusiani wefu Haruni."},{"id":31,"translation":"Undemo amaani okhumwikhonyela ye."},{"id":32,"translation":"Ne mure halala ninasi khumilimo chianje chino."},{"id":33,"translation":"Kho khunyoole okhukhutswenula muno."},{"id":34,"translation":"Ne khukhurumbule mubunji."},{"id":35,"translation":"Toto ewe okhulolanga obulayi muno.”"},{"id":36,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu: “Toto ofuchililwe amasayo koko ewe Musa."},{"id":37,"translation":"Ne toto khwamalakho okhukhukholela obulayi olundi."},{"id":38,"translation":"Olwa khwafimbulila mama wuwo kalia akakhwamufimbulila."},{"id":39,"translation":"Mbu mure mwisanduku mana olire mumwalo, mana omwalo oko kulamusukuna khulukuku anyoole okhubukulwa nende omusuku wanje khandi omusuku wuwe, ne ndakhurakhwo obuyanzi okhurula khwisie, ne mbu olelwe mutsimoni tsianje."},{"id":40,"translation":"Olwa omukhana wenyu yachendanga naboola mbu: 'Koo, ebechesiekhwo Omundu unyala okhumulela?' Mana nikhukhukalusia khu mama wuwo kho tsimoni tsisie tsisangale, ne kho alabeelela tawe. Ne wera Omundu mana nikhukhuhabina okhurula mushibeela eshikhongo esho, mana nikhukhutema amatemo amanji. Mana niwikhala emika eminji halala nende Abandu ba Madyan, mana khandi witsile shingala walachilwa ewe Musa."},{"id":41,"translation":"Ne ekhuloboole khulwa esie omwene."},{"id":42,"translation":"Tsia ewe nende omusiani wenyu halala nende ebifune bianje, ne mulachonya okhunzitsulila tawe."},{"id":43,"translation":"Tsie khu Firauni, toto ye yabura eshichelo."},{"id":44,"translation":"Mumuboolele amakhuwa amaangu, yakhaaba ario yetsulila (amachelo) nohomba yaria Nyasaye.\""},{"id":45,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Nyasaye wefu Omulesi, efwe toto khuritsanga mbu anyala okhukhuleka efwe nohomba okhuburirila eshichero.”"},{"id":46,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu; “Mularia tawe. Toto esie endi halala ninanyu. Ewulilanga, ne endolanga."},{"id":47,"translation":"Tsie mana mumuboolele mbu: 'Toto efwe khuli Abarumwa ba Nyasaye wuwo Omulesi. Kho balekhule Abaana ba Israili barule halala ninafu ne olabara mushinyaasio tawe. Toto khukhwitsile nende ebimanyisio birula khu Nyasaye wuwo Omulesi. Ne omulembe kulaba khubalia baloondanga obulunjifu."},{"id":48,"translation":"Toto efwe khurererwe obufimbuli mbu eshinyasio shilanyoola balia abayingananga mana bafutare omukongo.'”"},{"id":49,"translation":"(Firauni) Naboola mbu: “Nyasaye wenyu Omulesi ni wina, ewe Musa?”"},{"id":50,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi ni ulia wahelesia buli eshindu imero yashio mana nashilunjisia.”"},{"id":51,"translation":"Naboola mbu: “Ne babura khale balia baliba barie?”"},{"id":52,"translation":"Naboola mbu: “Obumanyi bwako buli khu Nyasaye wanje Omulesi mushitabu. Nyasaye wanje Omulesi shakoranga nohomba shiyebililanga tawe."},{"id":53,"translation":"Ulia wabakholela liloba okhuba obulili, ne nabarereramwo tsinjila, mana niyeshia amatsi okhurula mwikulu, ni khu ako nikhumesiliakhwo emimela chiaukhaane.\""},{"id":54,"translation":"Lie, ne mulisie ebiayo bienyu. Toto mukano bilimwo ebimanyisio khubandu bamachesi."},{"id":55,"translation":"Okhurula khulio (liloba) khwabaloonga, ne khulibakalusia mulio, ne mulio khulibarusia khandi (mube abalamu)."},{"id":56,"translation":"Ne toto khwamwechesia ebimanyisio biefu bioosi, halali yayingana nakhaya."},{"id":57,"translation":"Naboola mbu: “Witsile okhukhurusia efwe khushialo shiefu khubulosi bubwo, ewe Musa?"},{"id":58,"translation":"Mana efwe khwitsa okhukhurerera obulosi shinga obo. Kho, raho hakari wefu ninawe ebise biokhubukanana, ebia khulafunaka efwe nohomba ewe tawe. Abe habundu halayi muno.”"},{"id":59,"translation":"(Musa) Naboola mbu: “Ebise bienyu ni inyanga yoburone. Ne Abandu bakhung’asibwe itsuli.”"},{"id":60,"translation":"Mana Firauni nakalukha inyuma, mana nakhung’asia ebifwanga biayee, mana niyetsa."},{"id":61,"translation":"Musa nababoolela mbu: “Abaane enywee! Mulachishila Nyasaye obubeyi tawe, yakhetsa yabamala nende eshinyasio. Ne toto yamala okhubiyilwa ulia uchikhanga.”"},{"id":62,"translation":"Kho mana nibasolana abeene khubeene khulwa likhuwa liabu elo, mana nibasanjilana mubwifisi."},{"id":63,"translation":"Nibaboola mbu: “Toto Abandu bano ni abalosi babili, benyanga okhubarusia mushialo shienyu khubulosi bwabu, ne bainieho injila yenyu yobulamu indayi po."},{"id":64,"translation":"Kho lano khung’asie halala ebifwanga bienyu bioosi, mana mwitse nimuli khulunyaali. Ne toto Inyanga yino ulashila niye witsa okhuba hekulu.\""},{"id":65,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe Musa, ewe newe ularanjilila okhusukuna nohomba efwe khuranjilile?”"},{"id":66,"translation":"Naboola mbu: “Enywe ranjilile okhusukuna.” Lola! Emikoye chiabu nende tsindabushi tsiabu nitsimuloloshela khulwa obulosi bwabu mbu tsimoolanga tsimbilo."},{"id":67,"translation":"Mana Musa niyenjilwamwo oburi mumwoyo kukwe."},{"id":68,"translation":"Nikhuboola mbu: “Olaria tawe. Toto ewe newe witsa okhushila."},{"id":69,"translation":"Kho sukuna shili mumukhono kukwo omusatsa, shitsa okhumila biabakasiyie ebo. Toto bakasiye butswa ebifwanga biobulosi, ne Omulosi shashirangakhwo wosiwosi watsila tawe.”"},{"id":70,"translation":"Mana abalosi abo boosi nibakwa hasi nibasujuda. Nibaboola mbu: “Khusuubile Nyasaye wa Haruni nende Musa.”"},{"id":71,"translation":"(Firauni) Naboola mbu: “Ehh! Mumusuubile neeshili okhubasubula. Toto ye (Musa) niye omukhongo wenyu owabechesia obulosi. Kholano toto nditsa okhubateta emikhono chienyu nende amakulu kenyu buchikha, ne toto nditsa okhubabaamba khumisala chietsitende, ne toto mulamanya mbu niwina mwifwe omululu muno weshinyasio, khandi wookhushitsililisia muno.\""},{"id":72,"translation":"Nibaboola mbu: “Shikhulakhwaula ewe okhushila ebimanyisio bili habulafu bikhwitsile tawe, khandi okhushila ulia wakhuloonga. Kho, khalaka eshiina shiosishiosi shionyala okhukhalaka. Ewe onyala okhukhalaka eshina shilondokhana nende obulamu bwokhushialo khuno butswa."},{"id":73,"translation":"Toto efwe khusuubile Nyasaye wefu Omulesi; kho akhuleshele ebionono biefu nende akokhunichilisiye kano akobulosi. Ne Nyasaye nomulayi, khandi niwokhubaho tsinyanga tsioosi.”"},{"id":74,"translation":"Toto ulia ulitsa khu Nyasaye wuwe Omulesi, nali mbu niwamabii, toto alinyoola omulilo kwa Jahanamu, shalifwamwo tawe ne shalimenyamwo (obulamu obulayi) tawe."},{"id":75,"translation":"Ne ulia ulimwitsila nali omusubili owakhola ebikhole ebilayi, abo nibo balinyoola ebisaala bia hekulu."},{"id":76,"translation":"Emikunda chilaliwa tawe, chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Ne oko niko omurungo kwa buli ulia wetswenula."},{"id":77,"translation":"Ne toto khwafimbulila Musa mbu: “Orule nende Abasumba banje, ne obakholele Injila yokhulukongo inyumu munyanza. Olaria okhunyoolwa nohomba olaria shiosishiosi tawe.”"},{"id":78,"translation":"Firauni nabalondakhwo halala nende omukanda kukwe kwabalwani, mana nikabanyoola munyanza omo akabanyoola."},{"id":79,"translation":"Mana Firaun nakosia Abandu baye, ne shiyabalunjisia tawe."},{"id":80,"translation":"\"Enywe Abana ba Israil, toto efwe khwabahabina okhurulana nende abasuku benyu, mana nikhubalaka mbu mwitse ebuleka womukhono musatsa weshikulu shia Tur, mana nikhubeshilia Manna nende Salwa."},{"id":81,"translation":"Lie mubilayi bilia ebiakhubakabile, ne mularuuma olwakho khu ako tawe, liruma lianje liakhetsa liabatila. Ne ulia weliruma lianje linyoola alaba amalile okhusikha."},{"id":82,"translation":"Ne toto esie endi wokhuleshela muno khu ulia owusaba eshileshelo, nasuubila, nakhola amalayi mana natila obulunjifu."},{"id":83,"translation":"Ne nishina shiakhuyungubasia nolekha Abandu bobo ewe Musa?\""},{"id":84,"translation":"Naboola mbu: ”Bali inyuma wanje banondangakhwo. Ne ekholele lwangu okhukhwitsila Nyasaye wanje Omulesi kho onyoole okhumba obuchami (bwo).\""},{"id":85,"translation":"(Nyasaye) Naboola mbu: “Toto Khuhelesiye Abandu bao amatemo ewe niwakharula, ne Omusamaria abakosiyie.”"},{"id":86,"translation":"Mana Musa nakalukha khubandu bebe nasinyishe nabeelele muno. Naboola mbu: “Enywe abandu banje, Nyasaye wenyu Omulesi shiyabalakakhwo indache indayi? Koo, ebise ebo bimurambiyile ebia indache eyo nohomba mwenyele mbu liruma okhurula khu Nyasaye wenyu omulesi libeshele, khulwendio mufunache indache yanje?”"},{"id":87,"translation":"Nibaboola mbu: “Efwe shikhufunache indache yiyio khukhwenya khwefu tawe, halali efwe khwatukhwa emisiko chiebirone biabandu mana nikhuchisukuna (mumulilo, nichisalulukha nichikasia eshifwanani shia Nyasaye). Ne endiosa nilwa Omusamaria yasukuna yesi.”"},{"id":88,"translation":"Mana nabakasiliamwo eshimosi shilikho eshikhuli shirusinjia oluyoka. Mana nibaboola mbu; “Uno niye nyasaye wenyu khandi niye nyasaye wa Musa, halali (Musa) yebilila.”"},{"id":89,"translation":"Koo, shibalolakhwo mbu (eshimosi esho) sishibakalusinjia likhuwa tawe, nohomba sishiakhabakhola libii liosiliosi tawe nohomba okhubakhoonya?"},{"id":90,"translation":"Ne Haruni yababoolela khale awo mbu; “Enywe Abandu banje, toto enywe mutemelwe sa nende kano. Ne toto Nyasaye wenyu Omulesi ni ulia owetsimbabaasi tsinyinji muno. Kho munoonde, ne muwulile amakhuwa kanje.”"},{"id":91,"translation":"Nibaboola mbu; “Shikhulalekha okhushilaama tawe okhula shingala Musa alachelela.”"},{"id":92,"translation":"(Olwa Musa yachelela) Yaboola mbu: “Ewe Haruni, nishina shikhukayile shingala obalutsi nibakorere?"},{"id":93,"translation":"Okhunoondakho? Nohomba olobele likhuwa lianje?”"},{"id":94,"translation":"(Haruni) Naboola mbu: “Ewe Omwana wa mama wanje, olakhwesa tsindefu nohomba omurwe kwanje tawe. Toto esie ndaria mbu oletsa waboola mbu okabule Abana ba Israil, ne showulile likhuwa lianje tawe.”"},{"id":95,"translation":"(Musa) Naboola mbu: “Ewe Omusamaria, obele orie okhukhola kano?”"},{"id":96,"translation":"Naboola mbu: “Endutsi kabalalolanga tawe, mana nendila ebuleka inditi wa amalaro akomurumwa ulia yasena. Mana nesukuna. Ne endio nilwa omwoyo kwanje kwambila.”"},{"id":97,"translation":"(Musa) naboola mbu; “Mana rula tsia! Ne toto kalaba khwiwe mubulamu bwao bwokhushialo okhuboola mbu: 'Olandilakhwo tawe.' Ne toto oli nende indakano yolalifunachilwa tawe. Ne khahengakhwo Nyasaye wuwo owotsililile okhumulaama. Toto khwitsa okhumusamba mana khumutumulile munyanza akoreremwo.\""},{"id":98,"translation":"Toto Nyasaye wenyu ni Allah (Nyasaye), ulia uli mbu abulaho ulaamungwa khubwatoto halali Ye tawe. Yaswania buli eshindu obumanyi."},{"id":99,"translation":"Ne endio nilwakhukhukanilanga khumakhuwa kali imbeli wuwo. Ne toto khwakhuhelesia ametsulilo okhurula khwifwe."},{"id":100,"translation":"Balia betsa okhuba ehale ninako, toto abo balichinga inyanga yeyindukho emisiko."},{"id":101,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi, ne ni obubii buli burie khumundu inyanga yeyindukho okhuchinga emisiko echo."},{"id":102,"translation":"Inyanga yabilifurwa mulwika, ne khulikhung’asia aboononi inyanga eyo, tsimoni tsiabu nitsili bulu (khulwa oburii)."},{"id":103,"translation":"Balimonyaniamwo abeene khubeene, ne baliboola mbu: “Shimwekhala khushialo halali tsinyanga ekhumi butswa.”"},{"id":104,"translation":"Efwe khumanyile muno akabaliboola, olwa abalayi muno mubo khunjila baliboola mbu: “Enywe shimwekhalamwo halali inyanga ndala yonyene.”"},{"id":105,"translation":"Ne bakhurebanga amakhuwa ketsingulu, boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi alitsisia masia."},{"id":106,"translation":"Ne alitsilekha shinga eshikuri."},{"id":107,"translation":"Sholilolamwo lituoma nohomba eshitulo tawe."},{"id":108,"translation":"Inyanga eyo balilonda khumulanji owa yesiyesi shalinyala okhumukorakhwo tawe, ne emioyo chiliihotselesilia Omunji wetsimbabaasi, ne sholiwulila halali tsimbindo tsiebilenje nende okhwimonyelesia."},{"id":109,"translation":"Inyanga eyo khulibulaho okhusabilwa khwosikhwosi halali khu ulia wachamilwa nende Omunji wetsimbabaasi, mana afuchilile likhuwa lilie."},{"id":110,"translation":"Yamanya akali imbeli nende akali inyuma wabu. Nabo shibanyala okhumumanya obulayi muno tawe."},{"id":111,"translation":"Ne obweni bulitutuyila Omulamu Ulafwitsanga tawe. Ne toto baliba nibabiyilwe boosi balia bachinga obubii."},{"id":112,"translation":"Ne ulia ukhola amalayi niyasuubila, shaliria okhukholelwa obubii nohomba okhwimwa eshishie tawe."},{"id":113,"translation":"Ne endio nilwakhweshia Ikurani mulwarabu, ne nikhwinoosiamwo amekanyilisio ketsimbia tsioosi khobanyoole okhuria nende okhwilinda, ne ibarerere ametsulisio."},{"id":114,"translation":"Ne toto Nyasaye niwoluyali, owahekulu, Omwami watoto. Ne olayuyukhanila (okhusoma) Ikurani obufimbuli bwayio nibushili okhuwa tawe. Ne boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi meeta obumanyi.”"},{"id":115,"translation":"Ne toto khwalaka Adam khale indache, mana niyebilila, ne shikhwalola khuye lichomo likhongo tawe."},{"id":116,"translation":"Ne olwa khwaboolela Abamalaika mbu: “Rerere Adam obweni hasi.” Boosi nibara obweni hasi halali Ibilisi, yaloba."},{"id":117,"translation":"Ne nikhuboola mbu: “Ewe Adam, toto uno ni omusuku wuwo nende womukhasi wuwo, kho alabayinia mumukunda kwomwikulu tawe; mwaba khubutinyu."},{"id":118,"translation":"Toto ewe sholawulilamwo inzala tawe nohomba okhuba eshiekenyi tawe."},{"id":119,"translation":"Ne toto ewe sholiwulilamwo obulo nohomba oluuya tawe.\""},{"id":120,"translation":"Mana Shetani namubeyiabeyiamwo, namuboolela mbu: “Ewe Adam, ekhumanyiekhwo omusala kwokhumenya tsinyanga tsioosi nende obwami bulawa tawe?”"},{"id":121,"translation":"Mana nibalia khumusaala oko, mana eshiekenyi shiabu nishibaloleshela. Nibachaka okhwifimba amasafu komumukunda kwomwikulu oko. Mana Adam nakosela Nyasaye wuwe Omulesi, nakora injila."},{"id":122,"translation":"Mana Nyasaye wuwe Omulesi namwawula, namuhelesia eshileshelo, ne namulunjisia."},{"id":123,"translation":"Naboola mbu: “Yishe okhurulamwo mwesi nimuli abasuku abeene khubeene. Ne obulunjifu okhurula khwisie nibuboolela, ulia ulalonda obulunjifu bwanje obo shalikora nohomba shalisanda tawe."},{"id":124,"translation":"Ne ulia ura emukongo obwitsulisio bwanje, alaba nende eshimenyo shiobusandi, ne inyanga yeyindukho alikhung’asibwa nali omuwofu."},{"id":125,"translation":"Aliboola mbu: 'Nyasaye wanje Omulesi, khulwashina niwukhung’asia nendi omuwofu, ne ndali nendolanga obulayi muno?'”"},{"id":126,"translation":"Alimuboolela mbu: “Endio nilwa biakhwitsila ebimanyisio biefu nawe nobibilila, kho kata wesi inyanga yino wibililwe.”"},{"id":127,"translation":"Ne endio nilwa khurunganga ulia waburirisia eshichelo, ne nalasuubila ebimanyisio bia Nyasaye wuwe Omulesi tawe, ne eshinyasio shiomwikulu neshilulu muno khandi eshiokhutong’a muno."},{"id":128,"translation":"Bishili okhubabela habulafu emikanda chinga chia khwasishia echibachendanga mutsingo tsiabu. Toto mwako bilimwo ebimanyisio khubandu bamachesi."},{"id":129,"translation":"Ne likhayanga okhuba likhuwa liaranjilila okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi nende ebise biarebwaho, toto eshinyasio shiakhoolele (shiokhusishia aboononi abo)."},{"id":130,"translation":"Kho, wisumilisie khukababoolanga, ne tswenula Nyasaye wuwo Omulesi khuluyali lulwe eliuba nilishili okhurula nende nilishili okhukwa, nende ebise bieshilo biosi omutswenule nende hakari weshitere; wakhaba orio khowanyoola akakhuchamisia."},{"id":131,"translation":"Ne olakhondiola tsimoni tsitsio khubwokholo bwa khwakholela abaandi mubo tawe; oburone bwobulamu bwokhushialo, kho khunyoole okhubatemamwo. Ne omukabo kwa Nyasaye wuwo omulesi ni omulayi khandi nookutong’anga muno."},{"id":132,"translation":"Ne lomesia abandu bobo okhulumilila okhulaama Iswala, ne witinyilisie omwene khuyo. Shikhukhusabanga omukabo kwosikwosi tawe, nefwe khukhukabilanga. Ne omumalilikho omulayi ni kwokhuba noburi khu Nyasaye."},{"id":133,"translation":"Ne baboola mbu: “Shichila shina nalakhwitsila nende eshimanyisio okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi tawe?” Koo, shibiabetselakhwo ebimanyisio ebia habulafu ebili mubitabu biakhale tawe?"},{"id":134,"translation":"Ne bibetsanga mbu toto khwabasishia khushinyasio Omurumwa oyo nashili okhwitsa, bakhaboolele mbu: “Ewe Nyasaye wefu Omulesi, shichila shina nolakhurerera Omurumwa, khwaloonda ebimanyisio bibio nikhushili okhututuyibwa endi, nende okhunyoola tsisoni tawe?”"},{"id":135,"translation":"Boola mbu: “Buli mulala alindanga (omurungo kukwe). Kho, nakhalinde. Muletsa okhumanya ahambi hano mbu ni babu wina abali khunjila ya habwene, ne babu wina balunjikha.”"}]},{"id":21,"verses":[{"id":1,"translation":"Okhuyasibwa khwa abandu khuli hambi, nabo bali mukhung’ang’ala nibalechele."},{"id":2,"translation":"Ne shikabetselanga amachelo amacheni okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi halali bakawulilanga nibakakholela omubayo."},{"id":3,"translation":"Emioyo chiabu chakosania, mana balia abamabii bemonyelesinjia mbu: “Uno niwina halali ni Omundusa shinga enywe. Koo, mutsitsanga khubulosi nanyu nimulola?”"},{"id":4,"translation":"Yaboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi yamanya amakhuwa akaboolungwa mwikulu nende khushialo, naye ni omuwulili muno, omumanyi muno.”"},{"id":5,"translation":"Halali (abakhayi) baboola mbu: “(Akaaboolanga ako) ni amalooro katsokaana, halali akakasinjia omwene, ye ni omwimbi wa amashairi. Kho, akhurererekhwo eshimanyisio shingala aba imbeli barumwa.”"},{"id":6,"translation":"Ne shibaasubira abali imbeli wabu okhurula buli mulukongo lwakhwasishia tawe, kho bano balasuubila?"},{"id":7,"translation":"Ne shikhwaruma imbeli wuwo halali abasatsa bakhwafimbulilanga. Kho, rebe Abandu betsulilanga nikali mbu shimumanyile tawe."},{"id":8,"translation":"Ne shikhwabakhola (Abarumwa abo) okhuba emibili chilalia ebilibwa tawe, ne shibali bookhumenya tsinyanga tsiosi tawe."},{"id":9,"translation":"Mana nikhubakholela shinga khwabalaka, mana nikhubahabina nende abakhwenya okhuhabina, ne nikhusishia ababusia eshichero khubukholi bwa tsimbi."},{"id":10,"translation":"Toto khwabeshilia eshitabu eshilimwo ametsulisio kenyu. Koo, shimwikhonyeranga obwongo tawe?"},{"id":11,"translation":"Ne ni tsingongo tsinga etsiakhwanyasia etsiali nitsikholanga amabii, mana nikhuloonga inyuma wabu abandu bandi?"},{"id":12,"translation":"Ne olwa balola eshinyasio shiefu, mana hawo nibachaka okhushilukha."},{"id":13,"translation":"\"Mulelukha tawe, kalukhe khubwokholo bwamwahelesibwa nende mubimenyo bienyu khomunyoole okhureebwa.\""},{"id":14,"translation":"Baboola mbu: “Abaane toto efwe khwali abamabii.”"},{"id":15,"translation":"Ne nibatsililila okhulila khwabu okho okhula shingala khwabakhola shinga babererwe, basimile (bafwile)."},{"id":16,"translation":"Ne shikhwalonga likulu nende eshialo nende ebili hakari wabio khumubayo tawe."},{"id":17,"translation":"Nekhwenyanga okhukhola omubayo, khwakhekholele efwe abeene, (sikhwakhabarere hakari tawe) toto khubetsanga abakholanga omubayo."},{"id":18,"translation":"Halali khusukunanga obwatoto khububeyi, mana bubufunake (obubeyi obo), mana buruleho olwene olo. Ne toto muli nende eshinyasio eshilulu shibalindanga khukamuboolanga ako."},{"id":19,"translation":"Ne ni ebibie bioosi bili mwikulu nende khushialo, ne abali ewuwe shibakholanga obufuru okhumulaama nohomba shibachonyanga tawe."},{"id":20,"translation":"Bamutswenulanga eshilo neshitere, ne shibachonyanga tawe."},{"id":21,"translation":"Nohomba babukula abanyasaye khushialo abalamusinjia?"},{"id":22,"translation":"Balabakhowo abanyasaye bandi (mwikulu nende khushialo) abalali Nyasaye tawe, toto hawo (likulu nende eshialo) biakhabiyile. Kho obutswenufu bwoosi ni bwa Nyasaye, Omwami weshisaala shia obuami (Arsh) ne ali ehale nende akabamuboolangakhwo ako."},{"id":23,"translation":"Shareebungwa akakholanga tawe, halali bo balirebwa."},{"id":24,"translation":"Nohomba bekholela Abanyasaye bandi abalali Nyasaye tawe? Boola mbu; “Rere ebifune bienyu. Kano ni ametsulisio ka bano abali halala ninasi, khandi nametsulisio khu balia abali inyuma wanje.” Halali abaanji mubo shibamanyile obwatieli tawe, kho mana shibakabukulilangamwo oluchendo tawe."},{"id":25,"translation":"Ne shikhwarumakhwo Omurumwa yesiyesi imbeli wuwo tawe halali khwamufimbulila mbu: “Abulaho nyasaye wundi halali esie, kho, munaame esiesa.”"},{"id":26,"translation":"Ne (abakhayi) baboola mbu: “Omunji wetsimbabaasi yeekholela Omwana.” Obutswenufu nobubwe. Shineendio tawe, abo ni Abasumba aboluyali."},{"id":27,"translation":"Shibamuranjililangakhwo khulikhuwa tawe, nabo bakholanga amalomesio keke."},{"id":28,"translation":"Amanyile akali imbeli wabu nende inyuma wabu, ne shibasabilanga tawe halali ulia wa Nyasaye achamile, nabo behotselesinjia khulwa okhumuria."},{"id":29,"translation":"Ne ulia uboola mubo (abamalaika ) mbu: “Esie endi nyasaye owulali Nyasaye”, oyo khwitsa okhumurunga Jahannamu. Endio nilwa khurunganga abamabii."},{"id":30,"translation":"Koo, abakhayi shibalolangakhwo mbu likulu nende eshialo biali biatilana mana nikhubikabukhasia, ne nikhukhola okhurula khumatsi buli eshindu okhuba eshilamu? Kho mana shibakhasuubilanga tawe?"},{"id":31,"translation":"Ne nikhura khwiloba ebikulu kho (liloba) lilababeyiabeyia tawe, ne nikhuramwo tsinjila kho banyoole okhulunjikha."},{"id":32,"translation":"Ne nikhukhola likulu okhuba eshitsafu eshialindwa, halali bo babulilanga oluchendo ebimanyisio bibie."},{"id":33,"translation":"Naye niye owaloonga eshilo nende eshitere, nende eliuba nende omwesi, bioosi bibenganga khulunyaali lwabotokhana nibimwitsoomia."},{"id":34,"translation":"Nafu shikhwakholelakhwo Omundu yesiyesi imbeli wuwo okhumenya tsinyanga tsioosi tawe, kho koo ewe nofwa, kho nabo nibo balimenya tsinyanga tsioosi?"},{"id":35,"translation":"Buli Omundu alipila lifwa, ne khulabatema khumabii nende amalayi, ne ewefu niwa mwesi mulikalusibwa."},{"id":36,"translation":"Ne abakhayi nibakhulola, shibakhukholelanga eshindu tawe halali omubayo mbu: “Koo, uno niye uboolanga (obubii) khubanyasaye benyu?” Ne bo nibo abakhayanga ametsulisio ka Omunji wetsimbabaasi."},{"id":37,"translation":"Omundu yalongwa mubuyungubafu. Hambi hano nditsa okhubechesia ebimanyisio bianje khomulayungubasia tawe."},{"id":38,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Akabakhulakanga kano kaliba lina toto nimuli mbu muboolanga akatoto?”"},{"id":39,"translation":"Abakhayi bamanyangakhwo ebise biabalikhaywa okhwikalila omulilo okhula khu bweni bwabu nende khumikongo chiabu, ne shibalikhoonywa tawe."},{"id":40,"translation":"Ne (Isaa yeyindukho) iliboolela mapwoka mana ibang’ang’asie, ne shibalinyala okhuikalusia tawe, ne shibalihebwa obwiyangu tawe."},{"id":41,"translation":"Ne toto Abarumwa abali imbeli wuwo bakholelwa omubayo, kho balia abakholanga omubayo mubo kalibanyoola kalia akabakholelanga omubayo."},{"id":42,"translation":"Boola mbu: “Ni wina unyala okhubalinda eshilo nende eshitere ehale nende Omunji wetsimbabaasi?” Halali bo okhwitsulila Nyasaye wabu Omulesi khubabulilanga oluchendo."},{"id":43,"translation":"Koo, bali nende abanyasaye babalindanga okhulana ninafwe? Shibanyala okhwikhonya abene tawe (Abanyasaye abo), ne shibalilindwa okhurulana ninafu tawe (nikhwenya okhubasandia)."},{"id":44,"translation":"Halali khwelesia obwokholo bano nende bapapa babu okhuula obulamu bwabu nibubarambiyila. Shibalolangakhwo mbu efwe khutilanga liloba liabu nikhulitutuyia mutsimbeka tsialio? Kho koo, bo nibo balishila?"},{"id":45,"translation":"Boola mbu: “Esie ebekanyilisinjia khubufimbuli (bwa Nyasaye). Ne Abatimbe shibawulilanga omulango nibekanyilisibwa tawe.”"},{"id":46,"translation":"Ne batilungwa nende eshikhupo shilala butswa shia eshinyasio shia Nyasaye wuwo Omulesi, toto bakhaboolele mbu: “Eee baane efwe, toto khwali Abandu ababii.”"},{"id":47,"translation":"Nafu khuliraho ebichelo biobuleng’afu inyanga yeyindukho, ne Omundu yesiyesi shalikholelwa obubii kata hatiti tawe. Kata likhuwa elo nililiba nende obusiro obutiti shinga olufwa lwa khardal (olufwa lwelitoto), khulilirera, nafu khuyela obulai okhuba abamanyi bokhubala."},{"id":48,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa nende Haruni Eshiawukhasinjia, nende obulafu, nende ametsulisilio khubalia baria Nyasaye."},{"id":49,"translation":"Balia baritsanga Nyasaye wabu Omulesi khubwifise, ne bo khandi baritsanga muno inyanga yeyindukho."},{"id":50,"translation":"Ne buno ni obwitsulisio bwetsimbabaasi obwakhwabeshilia. Kho enywe mubwikananga?"},{"id":51,"translation":"Ne toto khwahelesia Ibrahim obulunjifu bubwe khale awo, ne khwali khwamumanya muno."},{"id":52,"translation":"Olwa yaboolela samwana nende Abandu bebe mbu: “Ne bino ni ebifwanani shina ebya mwikhalilangaho ebise biosi (okhubilama)?”"},{"id":53,"translation":"Nibaboola mbu: “Khwanyoola bapapa befu nibabilamanga, (kho mana fwesi khubilamanga).”"},{"id":54,"translation":"Naboola mbu: “Toto enywe nende basenywe mwali mubukori obuli habulafu.”"},{"id":55,"translation":"Nibaboola mbu: “Koo, okhwitsile khubwatoto nohomba oli mubalia bakholangasa omubayo?”"},{"id":56,"translation":"Naboola mbu: “(Shikali kario tawe) halali Nyasaye wenyu Omulesi ni Nyasaye Omulesi wa likulu nende eshialo, ulia owabiloonga. Nasi endi mulala khubaloli baako."},{"id":57,"translation":"Ne nditsuba khu Nyasaye mbu toto nditsa okhukholela eshifwanga ebifwanani bienyu bino nimwakhamala okhubifutarira mwakhatsia.\""},{"id":58,"translation":"Mana nabitonyatonya ebitonye halali eshifwanani eshikhongo shiabu kho banyoole okhushikalukhakhwo."},{"id":59,"translation":"Baboola mbu: “Ni wina ukholeele kano abanyasaye befu? Toto ye ali mubandu bamabii muno.”"},{"id":60,"translation":"Nibaboola mbu: “Khuwulile Omusiani mulala nabarumbulanga. Alangwa mbu Ibrahim.”"},{"id":61,"translation":"Nibaboola mbu: “Nakhamurere imbeli mutsimoni tsia Abandu, banyoole okhwilolela.”"},{"id":62,"translation":"Nibaboola mbu: “Koo, newe ukholeele ori Abanyasaye befu ewe Ibrahim?”"},{"id":63,"translation":"Naboola mbu: “Tawe, halali ukholele ni omukhongo wabu oyo, kho mubareebe toto nikali mbu banyala okhulomaloma.”"},{"id":64,"translation":"Nibeekalukhakhwo abene, nibaboola mbu; “Toto enywe muli Abandu bamabii.”"},{"id":65,"translation":"Mana nibakalukha mubukori bwabu bulia (nibaboola mbu): “Toto wamanya obulai mbu bino shibilomalomanga tawe.”"},{"id":66,"translation":"Naboola mbu: “Koo, mulaamanga habundu wa Nyasaye ebilabakhoonya shiosishiosi nohomba okhubakhola obubii tawe?"},{"id":67,"translation":"Ooh eshifimbwa murwe khwinywe nende ebiamulaamanga habundu wa Nyasaye. Koo shimuparangakhwo tawe?”"},{"id":68,"translation":"Nibaboola mbu: “Mumusambe mumulilo ne muhabine abanyasaye benyu toto nimuli abokhukhola likhuwa.”"},{"id":69,"translation":"Khwaboola mbu: “Ewe omulilo, ba omunyifu nomulembe khu Ibrahimu.”"},{"id":70,"translation":"Ne bamwenyela amabii, mana nikhubakhola nibaba nibo bokhunyoola obusishi muno."},{"id":71,"translation":"Ne nikhumuhabina ye nende Luti, nikhubayila khuliloba liakhwaramwo tsimbabaasi shichila ebiloonje bioosi (Sham)."},{"id":72,"translation":"Mana nikhumuhelesia Is-haka (okhuba omwana wuwe) nende Yaqub okhuba omwitsukhulu, ne boosi nikhubakhola okhuba abalayi."},{"id":73,"translation":"Nenikhubakhola okhuba abemilisi abemililanga khulikhuwa liefu, ne nikhubafimbulila okhukhola amalayi, nende okhulumilila okhulaama nende okhurusia eshihanwa shia Izakaa. Ne bali abehotselefu khwifwe."},{"id":74,"translation":"Ne Luti nikhumuhelesia oburuchi nende obumanyi, ne nikhumuhabina okhurulana nende olukongo olwakholanga amabii, toto bo bali Abandu ababii, abafunachi bamalako."},{"id":75,"translation":"Ne nikhumwinjisia mutsimbabaasi tsiefu. Toto ye yali mubakholi bamalayi."},{"id":76,"translation":"Ne Nuhu olwoyalanga imbeli awo, nafu nikhumufuchilila, nikhumuhabina ye nende Abandu bebe okhurula khubutinyu obukhongo."},{"id":77,"translation":"Mana nikhumuhabina okhurulana nende abandu bayingasia ebimanyisio biefu. Toto abo bali Abandu ababii mana nikhubasishia boosi."},{"id":78,"translation":"Nende Daudi nende Suleiman, olwa benya okhukhalaka eshina okhulondokhana nende omukunda, olwa tsimbusi tsiabandu tsialiamwo eshilo, nafu mubukhalachi bwabu obo khwali abaloli."},{"id":79,"translation":"Mana nikhumanyia Suleiman (okhushila omukofu wuwe Daudi). Ne buli mulala wabu nikhumuhelesia obukhalachi bweshina nende obumanyi. Ne nikhukhola Daudi nende tsingulu okhuba nende oburechelefu khwifwe, halala nende amayoni okhumutswenula (Nyasaye), ne endio nilwa khwakhola."},{"id":80,"translation":"Ne nikhumwechesia (Daudi) okhukasia tsingubo tsienyu tsieliyie, kho tsibalinde okhurulana nende obulwani bwenyu. Koo enywe shimuli bakhupa orio tawe?"},{"id":81,"translation":"Ne Suleiman nikhumukholela omuyeka kweyimbumbuyeka okhumuwulila kuwutsanga khukhulomesia khukhwe khushialo eshiakhwaramwo tsimbabaasi, nafu nefwe abamanyi babuli eshindu."},{"id":82,"translation":"Ne nikhumukholela amashetani akeyibilanga munyanza okhumurerera ebisole (lulu), ne bamukholelanga emilimo chindi chilali echo tawe, ne efwe khwali abalindi babu."},{"id":83,"translation":"Ne Ayubu olwa yalanga Nyasaye wuwe Omulesi mbu: “Toto esie obunyakhani bwandiila, ne ewe newe Omunji wetsimbabaasi.”"},{"id":84,"translation":"Mana nikhumuwulila ne nikhumuhiniliaho obunyakhani bubwe obo, ne nikhumuhelesia abandu bebe nende shingabo halala tsimbabaasi okhurula khwifwe, nende obwitsulisio khubilonje bioosi."},{"id":85,"translation":"Ne Ismail, nende Idris, nende Dhilkifl, boosi bali mubesumilisi."},{"id":86,"translation":"Ne nikhubenjisia mutsimbabaasi tsiefu. Toto abo bali mubandu abalayi."},{"id":87,"translation":"Ne Dhanun (Yunus) olwa yarula nasinyishe naparanga mbu shikhulamunyala tawe, mana nalaanga mushiilima mbu: “Abulaho Nyasaye wundi tawe owulali ewe. Toto esie embeele mubandu ababii.”"},{"id":88,"translation":"Mana nikhumufuchilila, ne nikhumuhabina okhurulana nende eshibeela esho. Ne endio nilwa khuhabinanga Abasuubili."},{"id":89,"translation":"Ne Zakaria olwa yalaanga Nyasaye wuwe Omulesi mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, olandekha sienyene tawe, ne newe omulayi muno wokhuhelesia.”"},{"id":90,"translation":"Mana nikhumufuchilila ne nikhumuhelesia Yahya, ne nikhumukasilia omukhaye wuwe. Toto abo bali abangu muno bokhukhola amalayi, ne bakhusabanga khubwikombi nende oburi, ne bali abehotselefu khwifwe."},{"id":91,"translation":"Ne Omukhasi welinda omubili kukwe, mana nikhumufuriramwo okhurulana nende omwoyo kwefu, mana nikhumukhola ye nende Omwana wuwe okhuba eshilolelo khubilonje bioosi."},{"id":92,"translation":"Toto omukanda kwenyu kuno ni omukanda mulala, nasi nesie Nyasaye wenyu (mulala) Omulesi, kho munaame."},{"id":93,"translation":"Nabo nibaukhana hakari wabu likhuwa liabu lino (nibakabukhana), boosi balikalukha khwifwe."},{"id":94,"translation":"Ne ulakhola ebikhole ebilayi naye nali omusuubili, obukhalabani bubwe shibulikhaywa tawe. Ne toto efwe khumuhandichilanga."},{"id":95,"translation":"Ne kamala okhukanibwa mbu, olukongo lwakhwasishia mbu bo shibalikalukha tawe."},{"id":96,"translation":"Okhuula shingala Yajuji nende Maajuji balilekhulwa, nebalikholomokha okhurula buli khutsingulu (awo indukho ilibayulile)."},{"id":97,"translation":"Ne indache yatoto olwayiliula, awo niwo wetsimoni tsiabakhayi tsilikandaala, baliboola mbu: “Abaane … khwali mubukoyani khukano, ne toto khwali Abandu ababii.”"},{"id":98,"translation":"Toto enywe nende ebiamulaamanga ebilali Nyasaye tawe, muli tsikhwi tsiomulilo kwa Jahannam, toto enywe mulikwinjilamwo."},{"id":99,"translation":"Abo babetsanga abanyasaye shibakhenjilemwo (Jahannam) tawe, nabo balikhalamwo tsinyanga tsiosi."},{"id":100,"translation":"Eliabu omo abo balibasa bokhupa obuyoka, ne shibaliwulila (elibahotselesia) tawe."},{"id":101,"translation":"Toto balia bobulayi bwefu buliulila, abo baliba ehale ninakwo (omulilo kwa Jahannam)."},{"id":102,"translation":"Shibaliwulila okhupupuchila khwakwo tawe, nabo balinyoola akemioyo chiabu chikoomba tsinyanga tsiosi."},{"id":103,"translation":"Shibalibeelesibwa nende omuresio omukhongo kulia tawe, ne Abamalaika balibabukanila nibababoolela mbu: “Ino niyo inyanga yenyu eyamwalakungwa.”"},{"id":104,"translation":"Inyanga yakhulifuumba likulu shingala khufumbanga tsimbapulo tsiahandikwakhwo. Shingala khwabaloonga olwokhuranga, khulibakalusia khandi endio. Ni indache ili khwifwe. Toto efwe ni bokhukholako."},{"id":105,"translation":"Ne toto khwahandika mu Zaburi nikhumalile okhuhandika khulubao olwalindwa (Lawhul mahfudh) mbu: “Eshialo shino (shilichelamwa) nende Abasumba banje abalayi.”"},{"id":106,"translation":"Toto mukano kalimwo amachelo khubandu balaamanga Nyasaye."},{"id":107,"translation":"Ne shikhwakhuruma halali obe tsimbabaasi khubandu boosi."},{"id":108,"translation":"Boola mbu: “Esie toto efimbulilungwa mbu Nyasaye wenyu ni Nyasaye mulala butswa, kho enywe mumalile okhuba abeesilamu?”"},{"id":109,"translation":"Ne nibaloba, boola mbu: “Eboosiliye obulayi, ne engorerwe mbu kali ahambi nohomba kali ehale kalia akamulakungwa.”"},{"id":110,"translation":"Toto ye amanyile likhuwa elia habulafu, ne amanyile akamufisanga."},{"id":111,"translation":"Ne engorerwe, khaundi kano naamatemo khwinywe nohomba obwokholo khubise ebititi."},{"id":112,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, khalaka eshina khubwatoto. Ne Nyasaye wefu Omulesi niye Omunji wetsimbabaasi, Owusabungwa obukhoonyi khu ako kamuboolanga akobubeyi.\""}]},{"id":22,"verses":[{"id":1,"translation":"Enywe Abandu, rie Nyasaye wenyu Omulesi. Toto omuseso kweyinyanga yeyindukho ni likhuwa likhongo."},{"id":2,"translation":"Inyanga yamuliyilola (indukho eyo), buli mama ununinjia aliibilila Omwana wanuninjia, ne buli uli inda, ilirula, ne olilola Abandu ni bamerire, nabo shibamerire tawe halali eshinyasio shia Nyasaye nishio shili eshilulu."},{"id":3,"translation":"Ne Mubandu balimwo bayingananga khu Nyasaye nibabula obumanyi, ne baloondanga khu buli shetani omukhayi."},{"id":4,"translation":"(Shetani oyo) yalachilwa mbu yesiyesi umukhola okhuba omwitsa, toto ye alamukosia, ne alamulunjisia khushinyasio shiomulilo omululu."},{"id":5,"translation":"Enywe Abandu, ni muli mubukanakani okhulondokhana nende okhulamusibwa (kho muhenje shingala khwabalonga), toto efwe khwabaloonga okhurula khwiloba (Adam), mana nikhubaloonga okhurulana nende amatsi kolwibulo, mana (nikhubalonga) mwaba amalika, mana nibiba eshitonye shieyinyama shilonjekhanga nende shilalonjekhanga tawe, kho khunyoole okhubeenosilia, nafu khwikhasinjia mutsimbeleshelo eshiakhwenya okhula ebise biashio, mana khumurusiemwo nimuli Abana, mana khandi mule okhukubuya. Ne mwinywe baliho bafwitsanga, ne mwinywe baliho bosibungwa khulubaka lwokhusakhula okhula bakorwe okhumanya shiosishiosi nabeelenje omumanyi. Ne olola liloba nilihotselesie tsi, ne olwa khuliishilinjia amatsi hekelu walio, lisakasinjia nilikhusia nende okhumesia buli imbia yomumela omulayi."},{"id":6,"translation":"Endio nilwokhuba mbu Nyasaye niye watoto, ne toto mbu Ye alamusinjia abafu. Ne mbu Ye nomunyali wabuli eshindu."},{"id":7,"translation":"Ne mbu toto indukho ilitsa, obukanakani bubulaho tawe, ne toto mbu Nyasaye alilamusia abali mubilindwa."},{"id":8,"translation":"Ne mubandu baliho abayingananga khu Nyasaye nibabula obumanyi tawe, nohomba obulunjifu nohomba eshitabu shiobulafu."},{"id":9,"translation":"Abashukhasinjia amakosi kabu mushireka khulwokhukosia Abandu ehale nende injila ya Nyasaye, balinyoola khushialo eshinyasio, ne khulitisia shiamulala wabu inyanga yeyinduukho eshinyasio shiomulilo."},{"id":10,"translation":"Kano nilwokhuba akemikhono chiabu chiaranjilisia, ne mbu toto Nyasaye shakholelanga Abasumba bebe obubii tawe."},{"id":11,"translation":"Ne Mubandu baliho balaamanga Nyasaye khundulo. Obulayi nibumuulila, abukumakhwo. Ne obutinyu nibumunyoola, akalukhana khubweni bubwe, yatiba khushialo nende mwikulu. Okho nikho okhutiba okhwa habulafu."},{"id":12,"translation":"Alamanga ebilali Nyasaye, ebilakhamukhola eshindu eshibii nohomba okhumukhoonya tawe. Obo nibo obukori buli ehale muno."},{"id":13,"translation":"Alaamanga bilia ebia obubii bwabio buli hambi muno ninaye okhushila obukhoyi bwabio. Ni ebihabini ebibii po, ne ni ebikho ebibii muno."},{"id":14,"translation":"Toto Nyasaye alinjisia balia abasuubila mana nibakhola amalayi mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo hasi wachio. Toto Nyasaye akholanga shiayenya."},{"id":15,"translation":"Ulia uparanga mbu Nyasaye shalimuhabina (Omurumwa wuwe) tawe khushialo nende mwikulu, awo aboye omukoye hekulu mana yemiche, mana alolekhwo ebifwanga bibie ebo nibiyiniaho kalia kamusinyisiyie."},{"id":16,"translation":"Ne endi nilwakhwayishia (Ikurani) tsinyaali tsinoosia amakhuwa kali habulafu, ne toto Nyasaye alunjisinjia owayenya."},{"id":17,"translation":"Toto balia abasuubila, nende balia Abayahudi, nende Abasabai, nende Abakiristo, nende Abajusi nende abatsokaasia Nyasaye, toto Nyasaye alikhalaka eshina hakari wabu inyanga yeyindukho. Toto Nyasaye nomuloli po wabuli eshindu."},{"id":18,"translation":"Koo, shololangakhwo mbu biinamilanga Nyasaye buli bili mwikulu nende khushialo, nende eliuba nende omwesi, nende tsing’ining’ini nende efikulu, nende emisala, nende tsisolo, nende abaanji mubandu? Ne abaanji bakhoyeshela eshinyasio. Ne ulia wa Nyasaye atutuyia, abulaho umuhelesia eshiribwa. Toto Nyasaye akholanga shingala yenya."},{"id":19,"translation":"Babili bano bafunananga shichila Nyasaye wabu Omulesi. Kho, balia bakhaya balitetelwa tsingubo tsiomulilo, ne baliyombolwa hekulu wemirwe chiabu amatsi karabachilanga."},{"id":20,"translation":"Khumatsi ako, bilisalulusibwa ebili munda mwabu nende likhoba liomubili kwabu lioosi."},{"id":21,"translation":"Ne balinyoola tsindabushi tsiebichuma."},{"id":22,"translation":"Buli olwabalienya okhurulamwo shichila obululu, balikalusibwamwo butswa. Baliboolelwa mbu: “Pile eshinyasio shiokhuyia.”"},{"id":23,"translation":"Toto Nyasaye alinjisia balia abasuubila mana nibakhola amalayi mumikunda chomwikulu chiburanga hasi wachio emialo. Balifwalamwo ebirone biokhumikhono ebie idhahabu nende ebisole (lulu), ne ebifwalo biabu biliba bia hariri (ebirerere bimesamesa)."},{"id":24,"translation":"Ne balilunjisibwa okhutsia khumakhuwa amalayi, ne balilunjisibwa khunjila ya ulia witsoomibungwa muno."},{"id":25,"translation":"Toto balia bakhaya mana nibekalila (Abandu) injila ya Nyasaye nende Omusikiti kwoluyali, okwakhwarereraho Abandu boosi okhuba nashilala, khubalia bekhalangamwo nende abacheni. Ne buli yesiyesi wenya okhukholamwo obukori nende obubii, khulimuhelesia eshinyasio shiokhuumisia."},{"id":26,"translation":"Ne (yitsulila) olwa khwekhasia obulai Ibrahim habundu weyinzu, mana nikhumuboolela mbu: “Olanzokasiakhwo nende shiosishiosi tawe, ne tswenula inzu yanje khulwa balia bayibotokhananga nende balia benamanga nende okhusujuda (baretsanga obweni bwabu hasi).”"},{"id":27,"translation":"Ne nikhumuboolela mbu: “Saalania likhuwa mubaandu okhulondokhana nende likhuwa lia Hijja, balakhwitsila nibachenda ne abaandi nibali hekulu weyisolo yang’aya (khumachong’e kokhunjila), tsileetsa okhurula buli khunjila eya hale.”"},{"id":28,"translation":"Khobanyoole okhwilolela akobukhonyi khubo, ne khobamete okhwitsulila elira lia Nyasaye mutsinyanga tsimanyikhane khulwa kalia akabakabile mutsisolo tsiebilenje bine. Kho, lie khutsisolo etso, ne liisie ulia uli khubusandi, omutakha."},{"id":29,"translation":"Mana boosie ebibii biabu, mana bakhole akabalakana nende Nyasaye mumioyo chiabu, ne babotokhane inzu ya khale (Al-Kaaba)."},{"id":30,"translation":"Ne endio nilwa kali. Ne ulia uhetsanga oluyali ebindu bioluyali ebia Nyasaye, obo nobulayi khuye khu Nyasaye wuwe Omulesi. Ne mufuchililwa okhulia tsisolo halali tsilia etsia musoomelungwa (mukurani). Kho, mana be ehale nende eshifwolo shiebifwanani, ne be ehale nende amakhuwa kobuchishi."},{"id":31,"translation":"Mwitswenushile khu Nyasaye okhubula okhumutsokaasia. Ne ulia utsokaasia Nyasaye, ali shinga ukwile okhurula hekulu mana amayoni nikamupusula yemwene, nohomba omuyeka nikumukhuyunga habundu ehale muno."},{"id":32,"translation":"Ne ni endio. Ne ulia uhetsanga oluyali ebilolelo bia Nyasaye, elo toto nilikhuwa liokhuria Nyasaye mumioyo."},{"id":33,"translation":"Ne (mutsisolo etso) mulimo nende akobukhoonyi khwinywe okhula ebise bimanyikhane, ne habundu wokhubisinzila (ebiayo ebo) ni khunzu yakhale ilia (Meka)."},{"id":34,"translation":"Ne buli omukanda khwakukasilia habundu wokhusinzila owemilukha. Kho, balirumbule elira lia Nyasaye khubia abakabile mutsisolo etso etsia amakulu kane. Mana Nyasaye wenyu ni Nyasaye mulala butswa. Kho, mwilekhulile Ye butswa, ne bila akomwikhoyo abehotselefu."},{"id":35,"translation":"Balia olwa Nyasaye narumbulwa, emioyo chiabu chiritsanga muno, ne besumilisinjia khukabanyoolanga, ne balumililanga okhulaama, ne khubilia ebiakhubakabile bahininjia eshihanwa."},{"id":36,"translation":"Ne tsingamia, tsing’ombe, tsimbusi nende amakoondi bieshihanwa khwabakholela okhuba ebimanyisio bia Nyasaye. Mubio mulimwo nende obulayi obunji. Kho, rumbule elira lia Nyasaye olwa biemanga olunyaali (okhusinzwa), ne olwa bikwitsanga nolubafu. Kho, lie khubio, ne liisie abamanani balasabanga tawe nende abasabanga. Endio nilwakhwabikhola okhubawulila kho munyoole okhupa orio."},{"id":37,"translation":"Tsinyama tsiatsio shitsiulilanga Nyasaye tawe, nohomba amatsayi katsio, halali oburi bwenyu khu Nyasaye nibwo bumuulilanga. Ne endio nilwa yabikhola okhubawulila khomunyoole okhumwitsoomia khulwa okhubalunjisia khuno. Ne bila akomwikhoyo abakholi bamalayi."},{"id":38,"translation":"Toto Nyasaye alindanga balia basuubila. Toto Nyasaye shiyachama buli ulia omukhobi, owulakhupanga orio tawe."},{"id":39,"translation":"Basubulwa okhulwana balia abakhuyungwa shichilabo baranjilwe. Ne toto Nyasaye niwobunyali muno bwokhubakhoonya."},{"id":40,"translation":"Balia barusibwa mutsinzu tsiabu munjila ilali yatoto tawe mbushichila baboolele mbu: “Omulesi wefu ni Nyasaye.” Ne Nyasaye akhayanga okhulinda Abandu abandi mubo khubandi, toto amahekalu kakhafunakwe muno, nende amakanisa, nende tsinzu tsiamalaamo, nende emisikiti chirumbulungwamwo elira lia Nyasaye muno. Toto Nyasaye alakhoonya ulia umukhoonya. Toto Nyasaye niwa amaani muno, Omushili."},{"id":41,"translation":"Balia olwakhubatinyisia obulai khushialo, nibalumilila okhulaama nende okhurusia eshihanwa shia Izakaa, ne balomesia okhukhola amalayi, ne bakania okhukhola amabii, ne amakalushilo kamakhuwa koosi kali khu Nyasaye."},{"id":42,"translation":"Ne nibakhuyingasia, bamala okhuyingana imbeli wuwo Abandu ba Nuhu nende A’d nende Thamud."},{"id":43,"translation":"Nende Abandu ba Ibrahim nende Abandu ba Luti."},{"id":44,"translation":"Nende Abandu ba Madyana, ne Musa yesi yayingasibwa, mana nehelesia abakhayi ebise, mana nebara mumukhono. Kho eshinyasio shianje shiali shirie?"},{"id":45,"translation":"Ne nitsingongo tsinga tsiakhwasishia, etsiakholanga amabii, mana ebitsafu biabu nibibakwakho, nende amatikho ka amaatsi (ebisima) kalekhwa nende tsinzu tsiesichikha."},{"id":46,"translation":"Koo, shibachendangakhwo khushialo tawe khobanyoole emioyo chiokhuparira nohomba amarwi kokhuwulilila? Toto tsimoni shitsiwofulanga tawe, halali emioyo chili mubilifu nicho chiwofulanga."},{"id":47,"translation":"Ne bakhuyungubasinjia mbu orere eshinyasio, halali Nyasaye shalafunaka indache yiyie tawe. Ne toto inyanga ndala ewa Nyasaye wuwo Omulesi ili shinga emika iyelefu shingala enywe mubalanga."},{"id":48,"translation":"Ne nitsingongo tsinga tsiandahelesia ebise natsio nitsikholanga amabii, mana netsira mumukhono, ne ewanje niwo amakalushilo."},{"id":49,"translation":"Boola mbu: “Enywe Abandu, esie endisa omwikanyilisi wenyu owahabulafu.\""},{"id":50,"translation":"Kho, balia basuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi, balinyoola obulesheli nende omukabo kweshiroonyo."},{"id":51,"translation":"Ne balia balumililanga okhuyingasia ebimanyisio biefu, abo nibo abandu bomumulilo."},{"id":52,"translation":"Ne shikhwarumakhwo imbeli wuwo Omurumwa nohomba Omunabii, halali olwa asoma, Shetani aretsanga obutswatswani mumasomo ako. Halali Nyasaye arusinjia aka Shetani aretsangamwo mana Nyasaye atinyisie tsinyaali tsitsie, ne Nyasaye ni Owaamani, Owamachesi muno."},{"id":53,"translation":"Kho akhole kalia aka Shetani aretsangamwo okhuba amatemo khubalia abali nende obulwale mumioyo chiabu nende balia aba emioyo chiabu chioma. Ne toto abamabii bali mubukori nende obuyingani bwa hale."},{"id":54,"translation":"Ne mbu khobamanye balia abahebwa obumanyi mbu ni obwatoto okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi mana babusuubile kho emioyo chiabu chimwihotselesilie. Ne toto Nyasaye niye ulunjisinjia balia abasuubila khunjila ingololofu."},{"id":55,"translation":"Ne abakhayi balatsilila okhuba nende eshibeyibeyi khulwa elo (lia wetsa nalio) okhuula shinga indukho iliboolela mapwoka nohomba shibetsele eshinyasio shia inyanga ingumba (ibula obulayi bwosibwosi)."},{"id":56,"translation":"Obwami inyanga eyo buliba obwa Nyasaye, alikhalaka eshina hakari wabu, kho balia basubila mana nibakhola ebikhole ebilayi baliba mumikunda chomwikulu chobwokholo."},{"id":57,"translation":"Ne balia bakhaya mana nibayingasia ebimanyisio biefu, abo baliba nende eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":58,"translation":"Ne balia bawuya shichila idini ya Nyasaye mana niberwa nohomba nibafwa, toto Nyasaye alibakabila omukabo omulayi. Toto Nyasaye niye omukabi weemikabo omulayi muno okhushila abakabi boosi."},{"id":59,"translation":"Alibenjisia habundu wabalichama. Ne toto Nyasaye ni omumanyi muno, omwihotselefu muno."},{"id":60,"translation":"Ne ni endio, ne ulia urunga likhobo shinga akholelwe obubii, mana khandi nakholelwa obubii, toto awo Nyasaye alamuhabina. Toto Nyasaye ni Omunji wokhubeela, ne ni Omunji wobulesheli."},{"id":61,"translation":"Endio nilwokhuba mbu Nyasaye yenjisinjia eshilo mushitere, ne yenjisinjia eshitere mushilo, ne toto Nyasaye ni Omuwulili omulai po, Owokhulola muno."},{"id":62,"translation":"Ne endio nilwokhubera mbu toto Nyasaye niye Owatoto, ne mbu bia balaamanga bilali Nyasaye tawe nibio ebilali biatoto, ne toto Nyasaye niye Owahekulu, Omukhongo."},{"id":63,"translation":"Shololanga mbu Nyasaye yeshinjia amatsi okhurula hekulu, mana liloba likalukhane okhuba obukondo bwobunyasi, toto Nyasaye ni Omwihotselefu, Owokhumanya muno."},{"id":64,"translation":"Ni ebibie bioosi bili mwikulu nende khushialo. Toto Nyasaye niye Omuyinda muno, Owokhwitsoomibwa muno."},{"id":65,"translation":"Koo, shololangakhwo mbu Nyasaye yabikhola okhubawulila ebili khushialo nende ebininungwakhwo ebiburanga munyanza khubuchami bubwe, ne yatililila likulu mbu lilakwa khuliloba tawe halali khubuchami bubwe. Toto Nyasaye niwetsimbabaasi nende obukoosia muno khubandu."},{"id":66,"translation":"Ye niye owabahelesia obulamu, mana nabafwisia, mana khandi alibalamusia. Toto Omundu ni omukhayi muno wamalayi."},{"id":67,"translation":"Buli omukanda khwakukholela emilukha chakwo echiakutilanga. Kho, toto balashilana ninawe mulikhuwa lino tawe. Ne langa khunjila ya Nyasaye wuwo Omulesi, toto ewe oli khunjila ingololofu."},{"id":68,"translation":"Ne nibatsililila okhuyingana ninawe, boola mbu: “Nyasaye amanyile muno kamukholanga.”"},{"id":69,"translation":"Nyasaye alikhalaka eshina hakari wenyu inyanga yeyindukho khu kalia koosi akamukabukhanangakho."},{"id":70,"translation":"Shomanyilekhwo mbu Nyasaye amanyile akali mwikulu nende mushialo tawe? Toto ako kali mushitabu. Toto ako khu Nyasaye ni amaangu."},{"id":71,"translation":"Ne balamanga ebilali Nyasaye, ebilarumilwakho eshifune tawe, nende ebia balamanyire tawe. Ne ababii balibula yesiyesi ubakhoonya tawe."},{"id":72,"translation":"Ne nibasomelwa tsinyaali tsiefu tsili habulafu, olalola obweni bwabakhayi nibwechesinjia obusinyifu. Babetsanga ahambi muno okhutsunushila balia ababasomelanga tsinyali tsiefu. Koo! Ebaboolelekho amabii muno okhushila ako? Ni omulilo. Nyasaye yabalakakhwo balia abakhaya, ne ni amakalushilo amabii muno."},{"id":73,"translation":"Enywe Abandu! Mukhupilwa amachelasio, kho karechelesie. Toto balia abamulamanga abalali Nyasaye tawe shibalinyala okhuloonga kata isi tawe, kata nibekhunga’sia khulwa likhuwa elo. Ne kata isi nibanuula eshindu, shibanyala okhushikalusia okhurula khuyo tawe. Ni omuteshele muno ukhaabanga nende ukhaabungwa."},{"id":74,"translation":"Shibahelesinjia Nyasaye oluyali shingala kenyekhana tawe. Toto Nyasaye ni wa Amaani, Owokhushila."},{"id":75,"translation":"Nyasaye alobolanga Abarumwa Mubamalaika nende Mubandu. Toto Nyasaye niwokhuwulila muno, Owokhulola obulai po."},{"id":76,"translation":"Amanyile akali imbeli wabu nende akali inyuma wabu, ne ni ewa Nyasaye wa amakhuwa koosi kalikalusibwa."},{"id":77,"translation":"Enywe abasuubila, iname, ne re hasi obwenu bwenyu, ne laame Nyasaye wenyu Omulesi, ne khole amalayi, mwakhaba murio mwanyoola okhubura."},{"id":78,"translation":"Ne mukhalabanile Nyasaye shingala kenyekhana okhumukhalabanila. Ye niye owabaawula. Ne shiyabahelesia amakhuwa amasiro mudini tawe. Emilukha chia papa wenyu Ibrahim, niye wabalanga Abasalamu khale awo, nende mu Kurani muno mwesi mwalangwamo murio, kho Omurumwa abe omuloli khwinywe, nanyu mube abaloli khubandu. Kho, lumilile okhulaama, ne rusie eshihanwa shia Izakaa, ne tiile Nyasaye naamani muno. Ye niye Omwami wenyu. Ne ni Omwami omulayi muno uli arie uno! Ne ni omukhoonyi omulayi muno uli arie!"}]},{"id":23,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto Abasuubili bamala okhubura."},{"id":2,"translation":"Balia abehotselesinjia mukhulaama (mukhuswaliya) khwabu."},{"id":3,"translation":"Nende balia aberetsanga ehale nende amakhuwa kabulamwo oluchendo."},{"id":4,"translation":"Nende balia abarusinjia eshihanwa shia Izakaa."},{"id":5,"translation":"Nende balia abalindanga ebiekenyi biabu."},{"id":6,"translation":"Halali khubakhasi babu nohomba balia abemikhono chiabu emilunji chiatila, kho abo shibafunanibwa tawe."},{"id":7,"translation":"Ne ulia wenya kalali kano tawe, abo nibo babura eshichelo."},{"id":8,"translation":"Nende balia bahenganga ebiabachelekhwa nende indakano yabu."},{"id":9,"translation":"Nende balia balumiililanga khumalaamo kabu (iswala)."},{"id":10,"translation":"Abo nibo balichelama (balibukula)."},{"id":11,"translation":"Nibo abalichelama Firdaus mwikulu, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":12,"translation":"Ne toto khwaloonga Omundu okhurulana nende liloba."},{"id":13,"translation":"Mana nikhumulonga okhurulana nende amatsi kolwibulo, akarebwa habundu ehenzefu muno."},{"id":14,"translation":"Mana nikhukalonga okhuba lilika, mana nikhulonga lilika okhuba eshitonye shieyinyama, mana nikhulonga eshitonye shieyinyama okhubamwo ebikumba, mana nikhufunikha ebikumba inyama, mana nikhumukhola okhuba eshilonje shindi. Ni woluyali muno Nyasaye, Omulonji omulayi muno umalayo."},{"id":15,"translation":"Mana toto enywe olunyuma lwa ako mulifwa."},{"id":16,"translation":"Mana toto enywe mulilamusibwa inyanga yeyindukho."},{"id":17,"translation":"Ne toto khwalonga hekulu wenyu tsinjila saba, ne efwe shikhwali abebilila eshilonje shiosishiosi tawe."},{"id":18,"translation":"Ne khweshia amatsi kayelele okhurula mwikulu mana nikhukawotselesia khwiloba, ne toto efwe khuli nende obunyali bwokhukayiniaho."},{"id":19,"translation":"Khu amatsi ako nikhubamesilia emikunda chietsitende nende tsizabibu, munyoolangamwo ebiamo ebinji biamulitsanga."},{"id":20,"translation":"Nende omusala kurulanga khushikulu shia Sinai, kurusinjia amafura okhuba kokhutongwamwo khubalia."},{"id":21,"translation":"Ne toto mutsisolo mulimwo nende ameeko, khubanywesinjia khubilia bili mutsinda tsiatsio, ne munyoolangamwo obukhoonyi obunji, ne etsindimwo mutsiliitsanga."},{"id":22,"translation":"Ne hekulu watsio nende khubwaro muchingungwa."},{"id":23,"translation":"Ne toto khwaruma Nuhu khubandu bebe, mana naboola mbu; “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye. Mubula nyasaye wundi owulali Ye tawe, kho shimuritsangakhwo tawe?\""},{"id":24,"translation":"Mana omukanda kwabakhongo babakhayi mubandu bebe nikuboola mbu; “Uno shini shiosishiosi tawe halali omundu shinga enywe, yenyanga okhwikhola omulayi khwinywe, ne Nyasaye yenyanga (okhubechesia), yakheshiye Abamalaika. Efwe shikhwawulilakhwo kano khubakofu befu bakhale tawe."},{"id":25,"translation":"Uno shali shiosishiosi tawe halali ni Omundu uli nende lilalu. Mumulindilile butswa hatiti.\""},{"id":26,"translation":"(Nuhu) naboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, habina esye, toto bano bamalile okhukhaya.”"},{"id":27,"translation":"Mana nikhumufimbulila mbu; “Kasia eliaro imbeli wetsimoni tsiefu nende obufimbuli bwefu. Kho olwa likhuwa liefu liliula, mana lichiko libitikhe amatsi, awo injisiamwo okhurula mubuli tsimbia bibili bibili, nende Abandu bobo, halali ulia owelikhuwa lilie liamala okhubura (mbu oyo yakhasishe). Kho olaboola ninasi khubalia abakholela obubii emioyo chiabu tawe. Toto abo balasishibwa.”"},{"id":28,"translation":"Ne olwa witsa okhunyoola obwihotselefu ewe nende abali halala ninawe mubwaro obo, boola mbu; “Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye owakhuhabina efwe okhurulana nende Abandu ababii.”"},{"id":29,"translation":"Ne boola mbu; “Nyasaye wanje, nzishia habundu wetsimbabaasi, ne toto ewe newe omulayi muno wokhwishia.”"},{"id":30,"translation":"Toto mukano kalimwo ameeko amakhongo, ne toto efwe khwali bokhubakholela amatemo."},{"id":31,"translation":"Mana nikhurera inyuma wabu Abandu bandi."},{"id":32,"translation":"Mana nikhubarumila Abarumwa okhurula mubo okhubaboolela mbu; “Laame Nyasaye, mubula nyasaye wundi owulali Ye tawe, shimuritsangakhwo tawe?”"},{"id":33,"translation":"Mana omukanda kwabakhongo babakhayi mubandu bebe okwakhaya nikuyingasia omukhung’ano kweyindukho, mana nikhubayindiasia khubulamu bwo khushialo, baboola mbu; “Uno shini shiosishiosi tawe halali ni Omundu shinga enywe, alitsanga ebia mulitsanga, ne anywetsanga ebia munywetsanga."},{"id":34,"translation":"Ne nimuloonda Omundu butswa shinga enywe, mulaba musishile."},{"id":35,"translation":"Koo, abalakanga mbu nimumalile okhufwa mwaba liloba nende ebikumba, mbu mulilamusibwa?"},{"id":36,"translation":"Shikanyalikhana tawe, shikanyalikhana tawe, akamulakungwa ako."},{"id":37,"translation":"Toto buno ni obulamu bwokhushialo, khufwitsanga nekhumenyanga, ne efwe shikhulilamusibwa tawe.\""},{"id":38,"translation":"Toto uno ni Omundu wachishila sa Nyasaye obubeyi, ne efwe shikhumusuubila tawe."},{"id":39,"translation":"Yaboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, habina esye khulwa bayingasiyie.\""},{"id":40,"translation":"Naboola mbu: “Ahambi hano betsa okhwiyitsulisia.”"},{"id":41,"translation":"Mana oluyoka nilubabukula khubwatoto mana nikhubakhola shinga amakokha kabengabenganga khumatsi, nibakorera ehale Abandu ababii."},{"id":42,"translation":"Mana nikhurera inyuma wabu Abandu bandi."},{"id":43,"translation":"Ne kubulao omukanda kunyala okhuranjilisia indukho yakwo nohomba okhusitia imbeli."},{"id":44,"translation":"Mana nikhuruma Abarumwa befu, mulala inyuma wowundi. Buli omukanda shingala Omurumwa wabu yaboolela, bamuyingasia. Nikhubalondiakho abandi mubo khubandi, mana nikhubakhola okhuba tsingano. Kho lekha bakorere ehale Abandu balasuubilanga tawe."},{"id":45,"translation":"Mana nikhuruma Musa nende Omusiani wabu Haruni halala nende ebimanyisio biefu, nende ebifune bili habulafu."},{"id":46,"translation":"Khwabaruma khu Firauni nende Abandu baye abakhongo, halali bo nibelola, ne nibaba Abandu abafuuru."},{"id":47,"translation":"Nibaboola mbu; “Khusuubile Abandu babili bano balisa shinga efwe, ne Abandu babu ni Abasumba befu?”"},{"id":48,"translation":"Mana nibabayingasia mana nibaba mubalia abasishibwa."},{"id":49,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu khobanyoole okhulunjikha."},{"id":50,"translation":"Ne nikhukhola Omwana wa Mariamu nende nyina okhuba eshimanyisio, ne nikhubahelesia amelushilo habundu wachingukha hali nende obwihotselefu nende tsisebele tsia amatsi."},{"id":51,"translation":"\"Enywe Abarumwa, lie ebilibwa ebilayi ne mukhole amalayi. Toto esie endi Omumanyi muno khukamukholanga."},{"id":52,"translation":"Ne toto omukanda kwenyu kuno ni omukanda mulala, nasi Esie endi Nyasaye wenyu Omulesi, kho muurie.”"},{"id":53,"translation":"Mana nibabusia hakari wabu likhuwa lino tsimbeka tsikabukhane. Buli omukanda nikusangalila akakwali ninako."},{"id":54,"translation":"Kho baleshe sa mubukoyani bwabu okhula shinga ebise biula."},{"id":55,"translation":"Baparanga mbu bilia ebia khubahelesinjia, omwandu nende abana."},{"id":56,"translation":"Nibio bia khubaranjilisinjia khubulayi, halali abeene shibamanyile tawe."},{"id":57,"translation":"Toto balia behotselesinjia khulwa okhuria Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":58,"translation":"Nende balia abasuubilanga ebimanyisio bia Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":59,"translation":"Nende balia abalatsokaasinjia Nyasaye wabu Omulesi tawe."},{"id":60,"translation":"Nende balia barusinjia ebia bahebwa emioyo chiabu nichiririre mbu toto balikalukha ewa Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":61,"translation":"Abo nibo abanguyilanga amakhuwa amalayi, ne nibo bakaranjililanga."},{"id":62,"translation":"Nafu shikhutukhanga omundu akaalanyala tawe, ne khuli nende eshitabu eshiboolanga katoto, nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":63,"translation":"Halali emioyo chiabu chili mubukoyano nende ako, ne bali nende ebikhole biabakholanga ebilali ebio tawe (ebia Abandu abalayi bakholanga)."},{"id":64,"translation":"Okhula shinga khwitsa okhutila (nende okhura mushinyasio) balia bali mubwokholo mubo, awo niwo wabalitsa okhulilikana."},{"id":65,"translation":"“Mulalilikana inyangayino tawe, toto enywe shimulaona okhurulana ninafu tawe."},{"id":66,"translation":"Toto mwasomelungwa tsinyaali tsianje, halali enywe mwakalukhanga inyuma khubisisilo bienyu."},{"id":67,"translation":"Nimuyikholera obufuru, nimuyilomalomakhwo eshilo (khu Ikurani) nimulechele.\""},{"id":68,"translation":"Koo, shibaparangakhwo amakhuwa (akayetsa nako Omurumwa Muhammad), nohomba kabetsela akaletsela bapapa babu beyimbeli tawe?"},{"id":69,"translation":"Nohomba shibamanya Omurumwa wabu tawe, kho nishichila bamuyingasinjia?"},{"id":70,"translation":"Nohomba baboolanga mbu (Omurumwa uno) ni omulalu? Halali yabetsela khubwatoto, ne abaanji mubo obwatoto bwabasinya."},{"id":71,"translation":"Ne obwatoto bulondanga obwikombi bwabu, likulu nende eshialo biakhabiyile nende ebilimwo bioosi. Halali khwabarerera ametsulisio kabu, halali bo beretsanga ehale nende ametsulisio kabu."},{"id":72,"translation":"Nohomba obasabanga omurungo? Halali omurungo kwa Nyasaye wuwo Omulesi nikwo omulayi, ne niye Omukabi omulayi muno umalayo."},{"id":73,"translation":"Ne toto ewe obalanganga khunjila ingololofu."},{"id":74,"translation":"Ne toto balia balasuubilanga mwikulu tawe, beretsanga ehale nende injila (ingololofu) eyo."},{"id":75,"translation":"Ne kata khubabeelanga tsimbabaasi mana khubarusiliaho obutinyu bwabali ninabo, bakhatsililile mubukori bwabu, nibakoyanile."},{"id":76,"translation":"Ne toto khwabahelesia eshinyasio (eshilulu) halali shibakalushila Nyasaye wabu Omulesi tawe, ne shibehotselesia tawe."},{"id":77,"translation":"Okhula shingala khwabekulila omuliango kweshinyasio eshilulu, awo niwo Abandu bawesiakho omwoyo muno."},{"id":78,"translation":"Ne Ye niye owabalonjela tsimbulililo nende tsindolelo nende emioyo, ne hatiti muno okhupa orio khwenyu."},{"id":79,"translation":"Naye niye owabaswania khushialo, ne ni ewuwe wamulikhung’asibwa."},{"id":80,"translation":"Ye niye uhelesinjia obulamu khandi niye ufwisinjia, ne amakalukhano keshilo nende eshitere ni akeke. Koo, shimuparangakhwo tawe?"},{"id":81,"translation":"Halali baboolanga shingala Abandu bali imbeli baboolanga."},{"id":82,"translation":"Baboolanga mbu; “Koo, olwa khuliba nikhufwile mana khube liloba nende ebikumba, mbu khokhulilamusibwa?"},{"id":83,"translation":"Toto khwalakwa kano nende bapapa befu bakhale. Kano ni tsingano tsiakhale butswa.\""},{"id":84,"translation":"Boola mbu; “Liloba nende ebilimwo bioosi ni bia wina toto nikali mbu mumanyile?”"},{"id":85,"translation":"Balaboola mbu; “Ni bia Nyasaye.” Boola mbu: “Koo, shimwitsulilangakhwo tawe?”"},{"id":86,"translation":"Boola mbu, \"Ni wina Omwami Omulesi wamakulu saba nende Omulesi weshisaala shiobwami eshikhongo?\""},{"id":87,"translation":"Balaboola mbu; “Ni bia Nyasaye.” Boola mbu; “Kho koo, shimuritsanga tawe?”"},{"id":88,"translation":"Boola mbu; “Ni wina womumukhono kukwe bulimwo obwami bwa buli eshindu, naye niye ulindanga, ne sishilindungwa eshia alenyele tawe, toto nimumanyile (mumbolelekhwo)?\""},{"id":89,"translation":"Balaboola mbu: “Obunyali obo nibwa Nyasaye.” Boola mbu; “Kho mukatibungwa murie?”"},{"id":90,"translation":"Kho, khubarerere obwatoto halali toto abo ni ababeyi."},{"id":91,"translation":"Nyasaye abula Omwana yesiyesi, nohomba abulao nyasaye wundi halala ninaye tawe. Kabetsanga kario, buli nyasaye yakhabukule eshiayaloonga, ne abandi mubo bakhashilile abandi. Toto Nyasaye ali ehale nende okhufumia khwabamufuminjia okho."},{"id":92,"translation":"Omumanyi wakalia kefisile nende akali habulafu, ne ali hekulu muno wa akabamutsokasinjia halala ninaye."},{"id":93,"translation":"Boola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, ni unzechesia eshinyasio shiabalakungwa."},{"id":94,"translation":"Nyasaye wanje Omulesi, olaasaasia halala nende Abandu ababii abo tawe.\""},{"id":95,"translation":"Ne toto Efwe khuli noobunyali bwokhukhwechesia akakhwabalaka."},{"id":96,"translation":"Ikalila amabii khukhukhola amalayi, efwe khumanyile muno akababoolanga."},{"id":97,"translation":"Ne boola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, ndilinda khwiwe okhurulana nende eshibeyibeyi shia Mashetani."},{"id":98,"translation":"Ne ndiliinda khwiwe Nyasaye wanje Omulesi kalasitakhwo tawe.\""},{"id":99,"translation":"Okhuula olwa lifwa liulila mulala wabu, aboola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, ngalusia khushialo."},{"id":100,"translation":"Khenyoole okhukhola amalayi kandalekha.\" (Abamalaika balimukalusia mbu); “Shikanyalika tawe,” ni likhuwa butswa lialomalomanga ye mwene. Ne imbeli wabu buliwo obulamu bwemakombe okhula inyanga yokhulamusibwa."},{"id":101,"translation":"Olwa olwika lulifurwamwo, awo olwikho shilulibaho inyanga eyo tawe, ne shibalireebana tawe."},{"id":102,"translation":"Kho balia abamalayi kabu kaliba amasiro, abo nibo balibura."},{"id":103,"translation":"Ne balia abamalayi kabu kaliba amangu, abo betibia abeene, ne baliikhala mumulilo tsinyanga tsioosi."},{"id":104,"translation":"Omulilo kulinyibulula obweni bwabu, mana bayiniye elwani emino chibulakhwo inyama nibasinyishe muno."},{"id":105,"translation":"Koo, shimwasomelungwa ta tsinyali tsianje nanyu nimutsiyingasia?"},{"id":106,"translation":"Baliboola mbu; “Nyasaye wefu Omulesi, obubii bwefu bwakhuyinga muno, mana nikhuba abandu abakori."},{"id":107,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, khurusie mumulilo kuno (okhukalusie khushialo khukhole amalayi), ne nikhukalulishila khandi, khulaba ababii.\""},{"id":108,"translation":"Aliboola mbu; “Nyiremwo tsi! Ne mulalomalomia tawe.”"},{"id":109,"translation":"Toto omukanda kwaliwo kwabasumba banje kwaboolanga mbu; “Nyasaye wefu Omulesi, khusuubile, kho khuleshele ebionono biefu ne okhubeele tsimbabaasi. Nawe newe Owetsimbabaasi okhushila boosi.”"},{"id":110,"translation":"Mana nimubakholela amachayo, mana okhula shinga babakoyania okhunzitsulila, ne mwabatsekhanga."},{"id":111,"translation":"Toto Esie ebarunjile inyanga yino khulwa okhwifwila khwabu. Toto abo nibo abalibura."},{"id":112,"translation":"Aliboola mbu; “Mwekhala ebise biyela birie khushialo, khukhubala khwemika?”"},{"id":113,"translation":"Baliboola mbu; “Khwekhalamwo inyanga ndala nohomba ebise muyinyanga, kho reba balia ababalanga.”"},{"id":114,"translation":"Aliboola mbu; “Enywe shimwekhalamwo tawe halali ebise bititi butswa, toto mumanyangakhwo sa!"},{"id":115,"translation":"Koo, muparanga mbu khwabaloonga eshikhaya butswa, ne mbu enywe shimulikalusibwa khwifwe tawe?"},{"id":116,"translation":"Niwoluyali Nyasaye Omwami watoto, abulaho ulaamungwa khubwatoto halali Ye, Nyasaye weshisaala shiobwami shioluyali."},{"id":117,"translation":"Ne ulia ulaamanga halala nende Nyasaye nyasaye wundi, ye abula eshifune okhukhola ario, ne toto okhubalilwa ebikhole bibie khuli khu Nyasaye wuwe Omulesi. Ne toto abakhayi shibalibura tawe."},{"id":118,"translation":"Ne boola mbu; “Nyasaye wanje Omulesi, ndeshela ne umbeele tsimbabaasi. Newe toto omulayi muno wababeeli, Owetsimbabaasi muno.\""}]},{"id":24,"verses":[{"id":1,"translation":"(Ino) ni Isura eyakhweshia. Ne nikhulachilamwo (amakhuwa amanji). Ne nikhwishiamwo tsinyaali tsinoosinjia khomunyoole okhwitsulila."},{"id":2,"translation":"Omuyeyi omukhasi nende omuyeyi omusatsa, bakhupe buli mulala wabu emisharuti imia. Ne mulabalolela eshisa tawe khukhubusia lilako lia Nyasaye lino nimuba toto mwasuubila Nyasaye nende inyanga yeyindukho. Ne kulole eshinyasio shiabu esho omukanda mubasuubili."},{"id":3,"translation":"Omusatsa omuyeyi (omutseke) shateeshinjia tawe halali omukhasi omuyeyi (omutseke), nohomba omukhasi utsokaasinjia Nyasaye. Ne omukhasi omuyeyi shateeshibungwa tawe halali nende omusatsa omuyeyi, nohomba utsokaasinjia Nyasaye. Ne ako kakaanibwa khubasuubili."},{"id":4,"translation":"Ne balia bachishilanga abakhasi abatswenufu (mbu bayeyele) mana bakhaye okhureera abaloli bane, mubakhuye emisharuti amakhumi munane, ne obuloli bwabu bulafuchililwa tawe mutsinyanga tsitsanga. Ne abo nibo abarulanga mumalako."},{"id":5,"translation":"Halali balia abasaba eshileshelo olunyuma lwa ako, mana nibakhola ebikhole ebilayi. Toto Nyasaye ni omunji wobulesheli, omunji wetsimbabaasi."},{"id":6,"translation":"Ne balia abachishilanga abakhasi babu (obuyeyi), ne babula abaloli halali bo abeene, awo obuloli bwa mulala wabu bulaba okhurusia obuloli mara khane khukhwitsuba khu Nyasaye mbu toto ye ali mubaboolanga obwatieli."},{"id":7,"translation":"Ne olwa kharano yetsube mbu eshilaamo shia Nyasaye shibe khuye nikali mbu ali mubabeyi."},{"id":8,"translation":"Ne omukhasi (uchishilwe obuyeyi) eshinyasio shilamurulakhwo khulwa okhurusia obuloli amakhabi kane khukhwitsuba khu Nyasaye mbu toto (omusatsa uno) ali mubalia baboolanga obubeyi."},{"id":9,"translation":"Ne olwa kharano (yetsube) mbu liruma lia Nyasaye libe khuye (omukhasi mwene) nikali mbu (omusatsa oyo) ali mubalia ababoolanga obwatieli."},{"id":10,"translation":"Ne chikhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye khwinywe nende tsimbabaasi tsitsie, ne mbu toto Nyasaye ni omunji wobulesheli, Owamachesi muno."},{"id":11,"translation":"Toto balia betsa nende obubeyi obo, abo ni omukanda mulala mwinywe. Mulapara mbu ni obubii khwinywe tawe, halali ni obulayi khwinywe. Buli mulala wabu alanyoola akayakhola khumabii ako. Ne ulia wetukha ebuleka ikhongo walio, alinyoola eshinyasio eshikhongo."},{"id":12,"translation":"Shichila shina olwa mwawulila amakhuwa kano abasatsa nende abakhasi abasuubili nibalapara mumioyo chiabu amalayi tawe? Mana baboole mbu: “Buno ni obuchiishi buli habulafu.”"},{"id":13,"translation":"Shichila shina nibalareera abaloli bane? Ne olwa bakhaywa okhureera abaloli bane, abo imbeli wa Nyasaye nibo ababeyi."},{"id":14,"translation":"Ne chikhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye khwinywe nende tsimbabaasi tsitsie khushialo nende mwikulu, toto eshinyasio eshikhongo shiakhabanyoolele shichila kalia akamwiyinjisiemwo."},{"id":15,"translation":"Olwa mwabukula (obubeyi obo) nende tsinimi tsienyu mana nimuboola nende eminwa chienyu akamulamanyile tawe, ne nimupara mbu ni likhuwa lititi, khane nilikhongo imbeli wa Nyasaye."},{"id":16,"translation":"Ne olwa mwawulila, mbu shina nimulaboola mbu: “Shikhukhoyekhane okhuboola kano tawe. Obutswenufu ni obubwo. Buno ni obuchishi obukhongo”?"},{"id":17,"translation":"Nyasaye abachelela mbu mulakhatemakhwo khandi okhukhola shinga kano tawe, toto nimuba mbu muli Abasuubili."},{"id":18,"translation":"Ne Nyasaye abenoosilinjia tsinyaali (tsitsie), ne Nyasaye niye Omumanyi po, Owamachesi muno."},{"id":19,"translation":"Toto balia abachamanga mbu obubii busaalane khubalia basuubila, balinyoola eshinyasio shiokhuumisia khushialo nende mwikulu. Ne Nyasaye niye umanyile muno, ne enywe shimumanyile tawe."},{"id":20,"translation":"Ne chikhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye khwinywe nende tsimbabaasi tsitsie (obutobela bwakharulilewo obukhongo), ne toto Nyasaye ni Omwihotselefu po, Owetsimbabaasi muno."},{"id":21,"translation":"Enywe Abasuubili, mulaloonda amaseenelo ka Shetani tawe. Ne ulia uloonda amaseenelo ka Shetani, toto ye alomesinjia eshifwabi nende amabii. Ne chikhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye nende tsimbabaasi tsitsie khwinye, shiyakhatswenukhekhwo mwinywe kata mulala tawe. Halali Nyasaye atswenulanga owayenya. Ne Nyasaye ni Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":22,"translation":"Ne baletsuba tawe balia abebikhole ebilayi nende balia bali nende obunyali mwinywe okhukhaya okhukhoonya abekho babu, abamanani nende balia bawuya bali khunjila ya Nyasaye. Ne baleshele ne bebilile. Shimwachamakhwo mbu Nyasaye abaleshele tawe? Ne Nyasaye ni Wobulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":23,"translation":"Toto balia bachishilanga abakhasi abatswenufu abakorerwe (amabii) Abaisilamu, bali nende eshitsubo khushialo nende mwikulu, ne bali nende eshinyasio eshikhongo."},{"id":24,"translation":"Inyanga yetsinimi tsiabu nende emikhono chiabu, nende ebileenje biabu bilibarusilia obuloli khukalia akabakholanga."},{"id":25,"translation":"Inyanga eyo Nyasaye alibarunga habwene omurungo kwabu kwatoto, ne balimanya mbu toto Nyasaye niye owa obwatoto buli habulafu."},{"id":26,"translation":"Abakhasi ababii nibabasatsa ababii, ne abasatsa ababii nibabakhasi ababii. Ne abakhasi abalayi nibabasatsa abalayi, ne abasatsa abalayi nibabakhasi abalayi. Abo bali ehale nende kabasungungwakhwo. Abo balinyoola eshileshelo nende omukabo omulayi."},{"id":27,"translation":"Enywe Abasuubili, mulenjila mutsinzu tsilali etsienyu tawe okhuula musabe omunwa kwokhwinjilamwo, ne mubarusilie amashesio beenetsio. Obo ni obulayi khwinywe khomwanyoola okhwitsulila."},{"id":28,"translation":"Ne nimulanyoolamwo omundu tawe, mulenjilemwo tawe okhula muchamilwe. Ne nimuboolelwa mbu “Kalushe (wamurula)”, kalushe. Obo ni obutswenufu khwinywe. Ne Nyasaye amanyile muno akamukholanga."},{"id":29,"translation":"Shinobubii khwinywe okhwinjila mutsinzu tsilamenyungwamwo tawe (shinga tsihoteli nende amaluka) etsilimwo ebiobukhoonyi khwinywe. Ne Nyasaye amanyile akamuretsanga habulafu nende akamufisanga."},{"id":30,"translation":"Boolela abasuubili abasatsa mbu beenamie tsimoni tsiabu, ne baliinde ebiekenyi biabu. Obo ni obutswenufu khubo. Toto Nyasaye amanyile koosi akabakholanga."},{"id":31,"translation":"Ne boolela Abasuubili abakhasi beenamie tsimoni tsiabu, ne baliinde ebiekenyi biabu, ne balalolesia emibili chiabu halali bilia ebilolekhanga (obweni nende ebikalamo nende ebisisilo biebilenje), ne babusie ebitambaya biabu okhula khubilifu biabu, ne balalolesia oburone bwabu tawe halali khubasatsa babu, nohomba basamwana, nohomba samwana abasatsa babu, nohomba abana babu, nohomba abana babasatsa babu, nohomba abasiani babu, nohomba abana bomusiani wabu, nohomba abana bomukhana wabu, nohomba abakhasi bashiabwe, nohomba balia bemikhono chiabu emisatsa chiatila, nohomba abasatsa abakhulundu ababula obwikombi (khubakhasi), nohomba abana bashili okhumanya amakhuwa keshiekenyi shiabakhasi. Ne balatuya ebilenje biabu hasi mbu khobimanyikhane ebiabafisile muburone bwabu tawe. Ne sabe eshileshelo mweesi khu Nyasaye enywe Abasuubili khomunyoole okhubura."},{"id":32,"translation":"Ne bashe abakhasi bafwilwa mwinywe nende abalayi mubarumwa benyu abasatsa, nende abarumwa abeshikhasi benyu. Nibali abatakha, Nyasaye alabayindiasia khubulayi bubwe. Ne Nyasaye ni Omuyinda, Omumanyi muno."},{"id":33,"translation":"Ne beyikalile nende eshifwabi balia abalanyoola shiokhuteshilia tawe okhula shingala Nyasaye alabayindiasia khumikabo chichie. Ne balia benyanga okhuhandichilwa (indakano yokhwinunula) mubalia abemikhono chienyu chieshisatsa chiatila, mubahandichile nimulola obulayi mubo. Ne mubahelesie khumwandu kwa Nyasaye okwa yabahelesia, ne mulanichilisia abarumwa benyu beshikhasi okhukhola amakhuwa kobuyeyi tawe, nibenya okhutong’a abatswenufu, khulwa okhukhaba obulamu bwokhushialo. Ne ulia witsa okhubanichilisia, awo Nyasaye olunyuma lwa okhunichilisibwa khwabu okho, ni Omuunji wobulesheli, Omuunji wetsimbabaasi."},{"id":34,"translation":"Ne toto khwabeshilia tsinyaali tsia habulafu nende amachelasio khumakhuwa kabalia baranjilila imbeli wenyu nende amachelo khubalia abaria Nyasaye."},{"id":35,"translation":"Nyasaye ni obulafu bwomwikulu nende khushialo. Obulafu bubwe buli shinga eshichibi (shirebungwa mukari washio itaa) shilikhwo itaa ili muchumuni, ichumuni ili shinga ing’ining’ini imesanga, yashibungwa khumusaala kwetsikhabi kwa zaitun, okulali kwebukwe nohomba kwa mumbo tawe, amafura kakwo kabetsanga hambi muno okhung’enang’ena kata omulilo nikushili okhukatiila. Obulafu hekulu wobulafu. Nyasaye alunjisinjia khubulafu bubwe owayenya, ne Nyasaye akhupilanga abandu amachelasio, ne Nyasaye ni Omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":36,"translation":"Mutsinzu etsia Nyasaye yalomesia tsihebwe oluyali ne lirumbulwemwo elira lilie, bamutswenunililemwo itsuli nende ingoloobe."},{"id":37,"translation":"Abasaatsa balia aba inganga nohomba okhukusia, shikhubatokasinjia okhwitsulila Nyasaye tawe nende okhulumilila okhulaama (iswala) nende okhurusia eshihanwa shia Izakaa tawe. Baritsanga inyanga yemioyo chilikalukhana nende tsimoni."},{"id":38,"translation":"Kho Nyasaye wabu Omulesi abarunge amalayi khukalia akabakhola, ne abametele khumikabo chichie, ne Nyasaye akabilanga owayenya ebibula okhubala."},{"id":39,"translation":"Ne balia bakhaya, ebikhole biabu bili shinga amaweruweru mushialo shiolumila. Owobuloo akapariranga mbu ni amatsi, okhula olwa akatsiila, shakanyola nikali shiosishiosi tawe, mana anyoole Nyasaye awo, mana amurunje omurungo kwaye kwa habwene, ne Nyasaye ni Omwangu wokhubala."},{"id":40,"translation":"Nohomba shinga efiilima munyanza ya amaatsi amanji, akafunikhungwa nende amarunda hekulu wamarunda, ne hekulu wako kaliwo amaleesi, efiilima hekulu wefiilima. Narusia omukhono kukwe, shaabakho kata ahambi okhukulola tawe. Ne owa Nyasaye alahelesia obulafu ta, shabeetsanga&nbsp;nobulafu&nbsp;tawe."},{"id":41,"translation":"Koo, shololangakhwo mbu bitswenulanga Nyasaye ebili mwikulu nende khushialo, nende amayoni olwa kafimbulanga tsimbaya tsiako, buli shilala mwibio shiamanya isaala yashio nende injila yashio yokhumutswenula. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno wa kabakholanga."},{"id":42,"translation":"Ne ni obwa Nyasaye obwami bwomwikulu nende khushialo, ne ewa Nyasaye ni wamakalushilo kabioosi."},{"id":43,"translation":"Koo, shololangakhwo mbu Nyasaye ayilaanga amaleesi mana akare halala, mana akakhole libunjikho tawe? Mana olalola ifula nirula hakari wako, naye yeshinjia okhurula hekulu khutsingulu etsia amaleesi ifula yamachina mana yope khuyo owayenya, ne ayiyile ehale nende owayenya. Okhumiesukha khwelikulu khubetsangasa hambi muno okhuwofusia tsimoni."},{"id":44,"translation":"Nyasaye akalukhaninjia eshilo nende eshitere. Toto mu ako, kalimwo ameko khubandu abamachesi."},{"id":45,"translation":"Ne Nyasaye yaloonga buli isolo okhurulana nende amatsi. Etsindi mutsio tsichendelanga inda yatsio, ne etsindi tsichendelanga amakulu kabili, ne etsindi natsio tsichendelanga amakulu kane. Nyasaye aloonganga shiayenya. Toto Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":46,"translation":"Toto khweshia tsinyaali tsinoosinjia. Ne Nyasaye alunjisinjia owayenya khunjila ingololofu."},{"id":47,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Khusuubile Nyasaye nende Omurumwa, ne khuwulile.” Mana abandi mubo olunyuma lwa kano bakhayanga. Ne abo shibali basuubila tawe."},{"id":48,"translation":"Ne nibalangwa khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe kho abakhalachile eshina, abandi mubo shibabukulangamwo oluchendo tawe."},{"id":49,"translation":"Ne nibali mbu nibo bali khubwatoto, bamwitsilanga lwangu nibehotselesiye."},{"id":50,"translation":"Koo, bali nende obulwale mumioyo chiabu, nohomba bali nende tsinganakani, nohomba baritsanga mbu Nyasaye nende Omurumwa wuwe balabakholela obubii! Halali abo nibo ababii."},{"id":51,"translation":"Toto likhuwa lia abasuubili olwa balangwa khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe kho abakhalachile eshina, nookhuboola mbu: “Khuwulile ne khutilile amalako.” Ne abo nibo abalibura."},{"id":52,"translation":"Ne balia batila amalako ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe mana nibahelesia oluyali Nyasaye nende okhumuria, abo nibo bokhubura."},{"id":53,"translation":"Ne betsubanga khulira lia Nyasaye, okhwitsuba khwabu okhukhongo muno mbu nobalomesia (okhurula okhutsia liyie), toto bo balarula. Boola mbu: “Muletsuba tawe, okhuwulila khwenyu khwamanyikhana. Toto Nyasaye amanyile muno akamukholanga.”"},{"id":54,"translation":"Boola mbu: “Wulile Nyasaye ne muwulile Omurumwa, ne nimukhaya, kali khuye ako kayetuukha, ne kali khwimywe akamwatuukhwa. Ne nimumuwulila, mulalunjikha. Ne shibulaho eshindi khumurumwa halali okhusia okhwa habulafu."},{"id":55,"translation":"Nyasaye yalaka balia basubila mwinywe mana nibakhola ebikhole ebilayi mbu alabakhola okhuba abalenji be khushialo, shingala yakhola balia abaliho imbeli wabu. Ne toto alabatinyisilia idini yabu eya yabachamila, ne alabakalukhanilia omulembe okhurula khubuyendi bwabu. Bamulamenje nibalamutsokasiakhwo nende shiosishiosi tawe. Ne balia balakhaya, olunyuma lwa ako, abo nibo bafunakanga amalako kefu."},{"id":56,"translation":"Ne mulumilile okhulaama (okhuswaliya) nende okhuyinia eshihanwa shia Izaka, ne muwulile Omurumwa khomunyoole okhuhebwa tsimbabaasi."},{"id":57,"translation":"Mulakhaparakhwo mbu balia bakhaya balashila Nyasaye khushialo tawe. Eshimenyo shiabu ni mumulilo, toto ni amakalushilo amabii muno."},{"id":58,"translation":"Enywe abasuubila, balia abemikhono chienyu emilunji chiatila nende balia bashili okhukubuya mwinywe basame omunwa kwokhwinjila amakhabi kataru; inyuma weyiswala yomumabwibwi (alfajr), nende ebise biamufwalulanga tsingubo tsienyu eshitere nende inyuma wa iswala yeshiloo (ya isha). Bino ni ebise bitaru bwobwiyangu khwinywe. Shinobubii khwinywe nohomba khubo ebise bilali ebo okhwinjila mubikoro bienyu nibalasabile omunwa kwokhwinjila tawe. Mubotokhananga mwo abeene khubeene. Endio nilwa Nyasaye abeenosilinjia tsinyaali tsitsie. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":59,"translation":"Ne Abana nibakhamala okhukubuya, basabe omunwa kwokhwinjila, shingala balia abali imbeli wabu basaba omunwa kwokhwinjila. Endio nilwa Nyasaye abenoosilinjia tsinyaali tsitsie, ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":60,"translation":"Ne abakhasi abashiele balia babula omwoyo kwokhutekha, shinobubii khubo tawe okhura hasi tsingubo tsiabu, halali balechesia oburone bwabu tawe. Ne nibeyikalila bakhaya okhutsira hasi nibo obulayi khubo. Ne Nyasaye ni Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":61,"translation":"Shini obubii ta khumuwofu, nohomba khumulema, nohomba khumulwale, nohomba shini obubii khwinywe okhulia mutsinzu tsienyu nohomba mutsinzu tsiabasenywe, nohomba mutsinzu tsiabasiani benyu, nohomba mutsinzu tsiabakhana benyu, nohomba mutsinzu tsiabasiani babu papa wenyu, nohomba mutsinzu tsiabasenje benyu, nohomba mutsinzu tsia bakhotsa benyu, nohomba mutsinzu tsiabakhana babu mama wenyu, nohomba balia abamwatila tsifunguo tsiabu, nohomba abetsa benyu. Shini obubii khwinywe okhulia halala nohomba shiamulala mulala tawe. Ne nimwinjila mutsinzu, mushesie abalimwo, amashesio okhurula khu Nyasaye ketsikhabi khandi amalayi. Endio nilwa Nyasaye abeenoosilinjia tsinyaali tsitsie khomunyoole okhumanya."},{"id":62,"translation":"Abasalamu batoto ni balia abasuubila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, ne olwa baba ninaye khulikhuwa litiila boosi shibarulanga butswa tawe okhuula bamusabe obwiyangu. Toto balia bakhusabanga obwiyangu, abo nibo basuubilanga khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne olwa balakhusaba obwiyangu khulwa emilimo chiabu chindi, ochamile owawenya mubo, ne obasabile obulesheli khu Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Omunji wetsimbabaasi."},{"id":63,"translation":"Mulakhola omulango kwomurumwa shinga omulango kwenyu abeene khu beene tawe. Toto Nyasaye amanyile balia barulanga mukhwiyiba mwinywe nibefisafisa. Kho, barie balia bakhayanga amalomesio kaye, amasila kaletsa okhubanyoola nohomba shiboolele eshinyasio shiwumisinjia."},{"id":64,"translation":"Koo wulile, ni bia Nyasaye ebili mwikulu nende khushialo. Toto ye amanyile kamuli nako, ne inyanga yabalikalusibwa ewuwe alibaboolela akabakholanga. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno wa buli eshindu."}]},{"id":25,"verses":[{"id":1,"translation":"Niwoluyali ulia oweshia Obwawukhasi (Ikurani) khumusumba wuwe mbu abe Omwikanyilisi khubandu boosi."},{"id":2,"translation":"Ulia wobwami bwomwikulu nende khushialo nobubwe, ne shiyekholela Omwana tawe, ne abula Omusanji khubwami bubwe, ne niye waloonga buli eshindu ne nashirereraho eshichelo."},{"id":3,"translation":"Ne babukula abanyasaye habundu wa Nyasaye, shibalonganga shiosishiosi tawe, halali nibo baloongungwa, ne babula obunyali khubo abeene bwokhukhola shiosishiosi, eshibii nohomba eshilayi, ne babula obunyali khulifwa nohomba obulamu, nohomba okhulamusia."},{"id":4,"translation":"Ne balia abakhaya baboola mbu: “Kano shini eshindu tawe halali ni obuchishi butswa bwayachikha, ne abandu bandi bamukhonya khwilio.” Toto (abakhayi) abo betsele nobubii nende obubeyi."},{"id":5,"translation":"Ne baboola mbu: “Tsino nitsingano tsiabakhale etsiayahandika, kho asomelungwa etsio eshilo neshitere.”"},{"id":6,"translation":"Boola mbu: “Yeshia kano ulia Owamanya akefisa mwikulu nende mushialo. Toto ye ni Omunji wobulesheli, Owobukoosia po.”"},{"id":7,"translation":"Ne baboola mbu: “Ni Omurumwa shina uno owulitsanga ebilibwa, ne achendanga khushiiro. Mana bane naleshilibwakho Malaika abe halala ninaye mubekanyilisinjia?"},{"id":8,"translation":"Nohomba naleshilibwa emiandu emisirosiro, nohomba yaba nende omukunda okwaliamwo.\" Ne Abamabii nibaboola mbu: “Enywe shimulondanga tawe halali Omundu walokwa.”"},{"id":9,"translation":"Henga shingala bakhuchelasinjia, mana nibakora, kho shibakhanyala okhula khunjila tawe (okhucherasia nende bya baboolanga)."},{"id":10,"translation":"Niwoluyali ulia niyenya alakhukholela obulayi okhushila ako, emikunda chiburangamwo emialo, mana akhuhelesie tsinzu etsia obwami."},{"id":11,"translation":"Nabo bayingananga indukho, ne khwarecheshela abayingana khu indukho omulilo omululu."},{"id":12,"translation":"Olwa balikulola nibashili ehale, baliwulila liruma liakwo nende okhusaala khwakwo."},{"id":13,"translation":"Ne olwa balisukunwamwo okhurulila habundu andiyifu nibaboyelwe, awo balisaba lifwa."},{"id":14,"translation":"Khulibaboolela mbu: “Mulasaba inyanga yino lifwa lilala tawe, halali sabe okhufwa amakhabi amanji.”"},{"id":15,"translation":"Boola mbu: “Koo, kano ni obulayi nohomba omukunda kwomwikulu kulibaho tsinyanga tsioosi okwa balakwa balia abaria Nyasaye, kube khubo omurungo nende amakalushilo?”"},{"id":16,"translation":"Balinyoolamwo akabenya, balikhalamwo tsinyanga tsioosi. Ino ni indache ya Nyasaye wuwo Omulesi yerereraho omwene, eyilisabwa."},{"id":17,"translation":"Ne inyanga yalikhung’asia abakhayi abo halala nende ababaalamanga abalali Nyasaye tawe, Nyasaye aliboola mbu: “Koo, neenywe mwakosia abandu banje bano nohomba bo nibo bakora sa injila?”"},{"id":18,"translation":"Baliboola mbu: ‘‘Obutswenufu noobubwo Nyasaye. Shikhwali nikhukhoyeshele okhubakhola abakhoonyi habundu wuwo tawe, halali ewe newe wabara mubwokholo abakhayi abo, nende basabwe mana nibebilila ametsulisio koko, ne nibaba abandu batiba.”"},{"id":19,"translation":"Mana toto Abanyasaye benyu abo (bamukatirinjia mbu mwabalamanga) babakatsula khukalia akamwaboolanga, ne shimuliihonokosia okhurulana nende eshinyasio nohomba okhunyoola obukhonyi tawe. Ne ulia ukhola amabii mwinywe, khulamutisia eshinyasio eshikhongo."},{"id":20,"translation":"Ne shikhwaruma imbeli wuwo abarumwa halali balitsanga eshiakhulia ne batsitsanga khushiro. Ne khwakholela abandi mwinywe babe amatemo khubandi, koo, khomwitsa okhwisumilisia? Ne Nyasaye wuwo Omulesi alolanga obulai muno."},{"id":21,"translation":"Ne balia abalasuubilanga okhubukanana ninafu baboola mbu: “Shichila shina nibalakhwishilia Malaika nohomba khulole Nyasaye wefu Omulesi?” Bakhola obufuru mumioyo chiabu mana nibaloba okhuloba okhukhongo."},{"id":22,"translation":"Inyanga yabalilola Abamalaika, Aboononi shibaliba nende obusangafu inyanga eyo tawe, ne baliboola mbu: “Khure ehale nende eshinyasio shiakhulenjelekhwo shino.”"},{"id":23,"translation":"Ne khulirera koosi kalia akabakhola mubikhole mana khukakhole shinga olufu lutumulilwe."},{"id":24,"translation":"Abandu bomumukunda kwomwikulu inyanga eyo baliba mushimenyo eshilayi nende habundu halayi muno wokhuwulushila."},{"id":25,"translation":"Ne inyanga yelikulu liliatikha, mana lirere amaleesi amanji, ne Abamalaika balishibwa mubunji."},{"id":26,"translation":"Obwami bwatoto inyanga eyo buliba obwa Omunji wetsimbabaasi, ne iliba inyanga indinyu khubakhayi."},{"id":27,"translation":"Ne inyanga eyo owobubii aliiluma amakhono kaye naboola mbu: “Emanyangakhwo, ndakhabukule injila halala nende Omurumwa."},{"id":28,"translation":"Abayiee! Emanyangakho sindakhabukule lebe okhuba omwitsa wanje wa mbusia ngonia tawe."},{"id":29,"translation":"Toto ye yangosia ndalekha okhuloonda ameetsulisio nikamalile okhunzulila.” Ne toto Shetani asukunanga muno Omundu."},{"id":30,"translation":"Ne Omurumwa yaboolanga mbu: “Ewe Nyasaye wanje Omulesi, toto Abandu banje bakhola Ikurani ino okhuba shinga likubili.”"},{"id":31,"translation":"Ni endiosa nilwa khwakholela buli Omurumwa omusuku okhurula mubandu ababii. Ne Nyasaye wuwo Omulesi ayela okhuba Omulunjisia nende Omukhoonyi muno."},{"id":32,"translation":"Ne Abakhayi nibaboola mbu: “Mana bane naleeshilibwa Ikurani yoosi lulala butswa.” Ni endio kho khunyoole okhutinyisia omwoyo kukwo, ne khwayihelasia obulayi."},{"id":33,"translation":"Ne shibalakhurerera okhuchelasia khwosikhwosi tawe halali khwitsa okhukhwishilia obwatoto nende okhukhurerera obukalukhasi obulayi."},{"id":34,"translation":"Balia balikhung’asibwa mafumama nibayilwa mumulilo, abo baliba habundu habii nende abakora muno injila."},{"id":35,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu, ne nikhumuwa halala ninaye Omusiani wabu Haruni okhuba omukhoonyi wuwe."},{"id":36,"translation":"Nikhubaboolela mbu: “Tsie khubandu abakatsula ebimanyisio biefu.” Mana nikhubasishia okhusishia khwene."},{"id":37,"translation":"Ne Abandu ba Nuhu, olwa bakatsula Abarumwa, khwabasishia mumatsi, nikhubakhola okhuba eshimanyisio khubandu, ne khwarecheshela abamabii eshinyasio eshilulu."},{"id":38,"translation":"Nende A’d, nende Thamud, nende Abandu ba Ra’s (bolukoba) nende tsinzibulo tsindi tsinyinji etsiali hakari wabu."},{"id":39,"translation":"Ne boosi khwabachelasilia, ne boosi khwabasishia busishia."},{"id":40,"translation":"Ne toto bano boola khulukongo olweshilibwa ifula imbii mana kho koo, shibalikhwo nibalulolanga tawe, halali bo shibasuubilanga okhulamusibwa tawe."},{"id":41,"translation":"Ne nibakhulola, bakhukholelanga omubayo, “Koo, uno niye owa Nyasaye yaruma abe omurumwa?"},{"id":42,"translation":"Toto ye yali ahambi muno okhukhukosia efwe ehale nende abanyasaye befu, khukhayanga okhwisumilisia khubo.” Ahambi hano betsa okhumanya nibalola eshimanyisio mbu ni wina owakora muno injila."},{"id":43,"translation":"Koo, walolakhwo ulia wakhola obwikombi bubwe okhuba Nyasaye wuwe? Kho koo, ewe wakhaba omuhabini wuwe?"},{"id":44,"translation":"Nohomba koo, oparanga mbu abanji mubo bawulilanga nohomba bamanyanga? Abo bali shinga tsisolo, halali bo bakora muno injila."},{"id":45,"translation":"Koo, shiwalolakhwo Nyasaye wuwo Omulesi shingala yasalaasia eshiinikha? Ne yenyanga, yakhashikholele okhwihotselesia halala, mana nikhukhola eliuba okhuba omwimilisi washio."},{"id":46,"translation":"Mana khushikalusinjia ewefu kaalah kaalah."},{"id":47,"translation":"Naye niye owabakholela eshilo okhuba ingubo, ne tsindoolo okhuba shinga okhufwa, ne nakhola eshitere okhuba shinga okhulamusibwa."},{"id":48,"translation":"Naye niye waruma omuyeka okhuba omwikhoyero imbeli wetsimbabasi tsitsie. Ne khwishinjia okhurula mwikulu amatsi amalafu."},{"id":49,"translation":"Kho khulamusilie khuko eshialo shiafwa, ne khunywesie amatsi ako bilia ebiakhwalonga, tsisolo nende abandu abanji."},{"id":50,"translation":"Ne toto khukabilanga (ifula ino) hakari wabu kho banyoole okhwitsulila. Halali Abandu abanji bakhayilanga mubukhayi butswa."},{"id":51,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhayilile buli mulukongo Omwikanyilisi."},{"id":52,"translation":"Kho, olawulila abakhayi tawe, ne lwana ninabo khuyo (Ikuruani) okhulwana okhukhongo."},{"id":53,"translation":"Naye niye ungasinjia tsinyanza tsibili, ino niyamatsi amatorotoro karusinjia obuloo, ne eyindi ino niya ichumbi indulu, ne narao eshikalilo hakari watsio eshikalilanga (kalasasania tawe)."},{"id":54,"translation":"Niye owaloonga omundu okhurula khumatsi, mana namukholela olwikho lwa amatsayi nende olwikho lwokhuteshania. Ne Nyasaye wuwo Omulesi niwobunyali muno."},{"id":55,"translation":"Ne balaamanga ebilali Nyasaye tawe, ebilabakhoonya nohomba okhubakhola obubii bwosibwosi tawe. Ne omukhayi niwokhutsia ebuleka muno ehale nende Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":56,"translation":"Ne efwe shikhwakhuruma tawe halali mbu obe urera akomwikhoyo khandi obe omwikanyilisi."},{"id":57,"translation":"Boola mbu: “Esie shebasabanga omurungo kwosikwosi khu kano tawe, halali ulia wenya sa okhutila injila itsia wa Nyasaye wuwe Omulesi.\""},{"id":58,"translation":"Ne wisiche Omulamu watoto, ulafwitsanga tawe, ne mutswenule khutsifuma tsitsie tsindayi. Naye ayela muno okhumanya tsimbi tsiabasumba bebe."},{"id":59,"translation":"Ulia owaloonga likulu nende eshialo, nende ebili hakari wabio khutsinyanga tsisasaba, mana naachingukha ekulu weshisaala shiobwami. Ni Omunji wetsimbabaasi. Kho, reba amakhuwa keke ulia wamumanya obulai."},{"id":60,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu: “Re obweni bwenyu hasi (okhusujuda) khulwa Omunji wetsimbabaasi”, baboolanga mbu: “Ni wina Omunji wetsimbabaasi? Koo, khure obweni bwefu hasi khulwa ulia wokhulomesinjia ewe butswa?” Ne kabametelanga okhwira ehale muno."},{"id":61,"translation":"Ni woluyali ulia wara tsing’ining’ini tsikhongo mwikulu, mana naramwo eliuba nende omwesi kumesanga."},{"id":62,"translation":"Naye niye wakhola eshilo nende eshitere okhuloondana, khu ulia wenya okhwitsulila nohomba niyenya okhupa orio."},{"id":63,"translation":"Ne Abasumba ba Omunji wetsimbabaasi ni balia abachendanga khushialo mubwihotselefu. Ne Abasilu nibaboola ninabo, babakalusinjia mbu: “Omulembe.”"},{"id":64,"translation":"Nende balia abamalanga ebise biabu eshilo khulwa Nyasaye wabu Omulesi, nibarerere obweni bwabu hasi ne nibemere."},{"id":65,"translation":"Nende balia baboolanga mbu: “Nyasaye wefu Omulesi! Khurusilieho eshinyasio shia Jahanam. Toto eshinyasio shiayo nishiokhutong’ao butswa."},{"id":66,"translation":"Toto eyo (Jahanam) ni habundu abii wokhuba nende wokhwikhala.\""},{"id":67,"translation":"Nende balia olwabainia emiandu, shibachiininjia nende isasia tawe, ne shibakholanga obwimani tawe, halali babetsanga hakari wa ako."},{"id":68,"translation":"Nende balia abalalamanga Nyasaye halala nende nyasaye wundi tawe, ne shiberanga Omundu wa Nyasaye yakana okhwirwa tawe halali khubwatoto, ne shibakholanga obuyeyi tawe. Ne ulia ukhola ario, alanyoola tsimbii."},{"id":69,"translation":"Alimetelwa eshinyasio inyanga yeyindukho, ne alikhalamwo tsinyanga tsioosi natutuyibwe."},{"id":70,"translation":"Halali ulia wusaba eshileshelo mana asuubile, mana akhole ebikhole ebilayi, abo Nyasaye alabakalukhanilia tsimbii tsiabu okhuba amalayi. Ne Nyasaye ni Omunji wobulesheli, wetsimbabaasi muno."},{"id":71,"translation":"Ne ulia usaba eshileshelo mana yakhola amalayi, toto oyo abetsanga asabile eshileshelo okhusaba khwatoto khu Nyasaye."},{"id":72,"translation":"Nende balia abalarusinjia obuloli bwobubeyi tawe. Ne nibabura khumakhuwa kabulamwo oluchendo, babura nende eshironyo (eshiribwa)."},{"id":73,"translation":"Nende balia olwa betsulisibwa tsinyaali tsia Nyasaye wabu Omulesi, shibatsikalilanga amarwi ta ne shibatsiwofulilanga tawe."},{"id":74,"translation":"Nende balia baboolanga mbu: “Nyasaye wefu Omulesi! Khuhelesie okhurula mubakhaye befu nende Abana befu shiokhusangasia tsimoni, ne okhukhole okhuba abemilisi ba balia abaritsanga Nyasaye.”"},{"id":75,"translation":"Abo nibo balirungwa tsinzu (tsiomwikulu) khulwa okhwisumilisia khwabu, ne balinyoolamwo amashesio nende omulembe."},{"id":76,"translation":"Balikhalamwo tsinyanga tsiosi. Awo naabundu andayi muno wokhwikhala nende wokhutong’a."},{"id":77,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi shiyakhabatebele tawe khukhayanga okhuba okhusaba khwenyu. Ne toto enywe mumalile okhukatsula (aka Nyasaye), kho (eshinyasio) shilaba butswa shiokhubanyoola.”"}]},{"id":26,"verses":[{"id":1,"translation":"Twaa, Sin, Mim."},{"id":2,"translation":"Tsino ni tsinyaali tsia Eshitabu shinoosinjia."},{"id":3,"translation":"Khaundi onyala okhwiyira shichila mbu shibaba Abasuubili tawe."},{"id":4,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhabeshilie eshimanyisio okhurula hekulu, mana amakosi kabu katong’e nikashihotselesilie."},{"id":5,"translation":"Ne shibuboolelanga obwitsulisio obuyiakha okhurula khu Omunji wetsimbabaasi tawe, halali beretsanga ehale ninabo."},{"id":6,"translation":"Toto bo bamala okhuyingasia, kho laano ahambi hano balanyoola amacheni kakalia kabakholelanga emibayo."},{"id":7,"translation":"Koo, shibalolangakhwo liloba tawe, ni emimela chinga chia khwamesiamwo, chia buli imbia indayi?"},{"id":8,"translation":"Toto mu ako kalimwo ameeko, halali abanji mubo shinibokhusuubila tawe."},{"id":9,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":10,"translation":"Ne olwa Nyasaye wuwo Omulesi yalaanga Musa, namuboolela mbu: “Tsia khubandu balia abamabii."},{"id":11,"translation":"Abandu ba Firauni. Koo, shibaritsanga Nyasaye tawe?”"},{"id":12,"translation":"(Musa) Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, esie eritsanga baletsa okhungatsula tawe."},{"id":13,"translation":"Ne eshilifu shianje shilola obusiro, ne olulimi lwanje shilurumbulanga obulayi tawe. Kho, yilila oburume (buno) khu Haruni (yesi)."},{"id":14,"translation":"Nabo bali nende likhobo khwisie, kho eritsanga mbu balanzira.”"},{"id":15,"translation":"Naboola mbu: “Shikali kario tawe. Kho tsie nende ebimanyisio biefu. Toto efwe khuli halala ninanyu, khuwulilanga."},{"id":16,"translation":"Kho tsie khu Firauni mana mumuboolele mbu: ‘Toto efwe khuli Abarumwa ba Nyasaye webiloonje bioosi."},{"id":17,"translation":"Mbu olekhule halala ninafu Abana ba Israili.’”"},{"id":18,"translation":"Naboola mbu: “Koo, shikhwakhulelela ewefu noli omwana, ne niwikhala mwifwe emika mulubaka lulwo?"},{"id":19,"translation":"Ne nokhola eshikhole shishio shilia shawakhola, ne noba mubalia abalakhupanga orio tawe.”"},{"id":20,"translation":"(Musa) naboola mbu: “Ndakhola ako olwa ndali nendi mubandu balia abakora."},{"id":21,"translation":"Mana nebelukha olwa ndali nebarire, ne Nyasaye wanje Omulesi niyambelesia obwami, ne niyakhola okhuba Mubarumwa."},{"id":22,"translation":"Ne echo nicho emikabo chiawumborolelangakhwo echia wakholela, ne wara Abana ba Israili mubusandi.”"},{"id":23,"translation":"Firauni naboola mbu: “Ne Nyasaye Omulesi webilonje bioosi oyo ni wina?”"},{"id":24,"translation":"(Musa) Naboola mbu: “Nyasaye Omulesi owaloonga likulu nende eshialo nende ebili hakari wabio, toto nimuli abokhusuubila nobwatoto.”"},{"id":25,"translation":"(Firauni) Naboolela balia abali nibamubotokhane mumbeka wuwe mbu: “Koo, shimuwulilanga tawe?”"},{"id":26,"translation":"(Musa) naboola mbu: “Nyasaye wenyu Omulesi nende Nyasaye Omulesi wa bapapa benyu abaranjilila.”"},{"id":27,"translation":"(Firauni) naboola mbu: “Toto bwene Omurumwa wenyu owamwarumilwa ni omulalu.”"},{"id":28,"translation":"(Musa) Naboola mbu: “Niye Nyasaye Omulesi wa Ebukwe nende Mumbo nende ebili hakari wabio, toto enywe nimuli mbu mwikhonyelanga obwongo.”"},{"id":29,"translation":"(Firauni) naboola mbu: “Niwitsa okhusuubila nyasaye wundi ulali esie tawe, toto nditsa okhukhukhola obe mubaboye.”"},{"id":30,"translation":"Naboola mbu: “Koo, kata nekhurerera eshindu shili mubwang’angu?”"},{"id":31,"translation":"Naboola mbu: “Nakhashirerakhwo, toto noli mubandu baboolanga obwatoto.”"},{"id":32,"translation":"Mana nasukuna hasi indabushi yiyie, lola, niikalukhana inzukha ilolekha."},{"id":33,"translation":"Ne narusia omukhono kukwe, lola, nikuba omulafu tswe khubahenganga."},{"id":34,"translation":"(Firauni) naboolela abakhongo bali nibamubotokhane mbu: “Toto uno ni omulosi umanyile muno."},{"id":35,"translation":"Yenyanga okhubarusia mushialo shienyu nende obulosi bubwe, kho muboola murie?”"},{"id":36,"translation":"Nibaboola mbu: “Mhelesie ebise ye nende omusiani wabu, ne orume mumatokho abandu bakhung’asinjia Abandu."},{"id":37,"translation":"Balakhurerera buli omulosi omukhongo umanyile muno.”"},{"id":38,"translation":"Kho, abalosi abo nibakhung’asibwa khulwa ebise nende inyanga imanyikhane."},{"id":39,"translation":"Ne Abandu nibaboolelwa mbu: “Mumalile okhukhung’ana?"},{"id":40,"translation":"Khaundi khunyala okhuloonda abalosi nikali mbu nibo nibalashila.”"},{"id":41,"translation":"Kho mana abalosi shingala boola, nibaboolela Firauni mbu: “Koo, khulanyoola omurungo nikaba mbu nefwe khushila?”"},{"id":42,"translation":"Naboola mbu: “Eeh, ne khandi mwitsa okhuba mubalia abalarebwa hambi.”"},{"id":43,"translation":"Musa nababoolela mbu: “Sukune ebiamwenya okhusukuna.”"},{"id":44,"translation":"Nibasukuna emikoye chiabu nende tsindabushi tsiabu, ne nibaboola mbu: “Khumaani ka Firauni efwe sa toto nefwe khulashila.”"},{"id":45,"translation":"Mana Musa nasukuna indabushi yiyie, mana niimilaa bioosi biabachikhanga."},{"id":46,"translation":"Awo abalosi nibakwa hasi, nibara hasi obweni bwabu (nibasujuda)."},{"id":47,"translation":"Nibaboola mbu: “Khusuubile Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":48,"translation":"Nyasaye Omulesi wa Musa nende Haruni.”"},{"id":49,"translation":"(Firauni) naboola mbu: “Mumusuubile neshili okhubasubula. Toto ye niye Omukhongo wenyu owabechesia obulosi. Kho, mwitsa okhulola. Nditsa toto okhuteta emikhono chienyu nende ebilenje bienyu buchikha, ne toto nditsa okhubabamba mwesi.”"},{"id":50,"translation":"Nibaboola mbu: “Obubii bubulaho tawe. Toto efwe khwitsa okhukalukha khu Nyasaye wefu Omulesi."},{"id":51,"translation":"Toto efwe khusuubile mbu Nyasaye wefu Omulesi alakhuleshela tsimbi tsiefu shichila efwe khubeele bokhuranjilila okhusuubila.”"},{"id":52,"translation":"Ne nikhufimbulila Musa mbu: “Rula nende abandu banje ebise bieshilo, toto enywe mwitsa okhulondwakho.”"},{"id":53,"translation":"Mana Firauni naruma abakhung’asinjia abandu mumatokho."},{"id":54,"translation":"\"Toto bano ni omukanda omutiti."},{"id":55,"translation":"Nabo toto bakhusinyisinjia muno."},{"id":56,"translation":"Nafu toto khuli abanji, ne khukholele koosi kookhukhula efwe khubashile.”"},{"id":57,"translation":"Mana nikhubarusia mumikunda nende tsisebele."},{"id":58,"translation":"Nende emiandu emisirosiro nende habundu andayi."},{"id":59,"translation":"Ne endio, mana nikhuchelamia ebio Abana ba Israili."},{"id":60,"translation":"Mana olwa eliuba liarula itsuli, nibabalondakhwo."},{"id":61,"translation":"Ne olwa emikanda chibili echo chialolana, Abandu ba Musa nibaboola mbu: “Toto efwe khutililwe.”"},{"id":62,"translation":"(Musa) Naboola mbu: “Shikali kario tawe. Toto Nyasaye wanje Omulesi ali halala ninasi, yetsa okhulunjisia.”"},{"id":63,"translation":"Mana nikhufimbulila Musa mbu: “Khupa indabushi yiyio khu inyanza.” Mana niikabukhana, ne buli elubeka niba shinga olukulu olukhongo."},{"id":64,"translation":"Mana nikhusitia hambi hao Abandu bandi abo."},{"id":65,"translation":"Mana nikhuhonokosia Musa nende balia abali halala ninaye boosi."},{"id":66,"translation":"Mana nikhusishilia mumatsi abandi abo."},{"id":67,"translation":"Toto mu ako kalimwo ameeko, halali abanji mubo shibasuubilanga tawe."},{"id":68,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":69,"translation":"Ne basomele amakhuwa ka Ibrahim."},{"id":70,"translation":"Olwa yaboolela papa wuwe nende Abandu bebe mbu: “Shina shiamulaamanga?”"},{"id":71,"translation":"Nibaboola mbu: “Khulaamanga ebifwanani, mana khutong’e hao tsinyanga tsiosi (khubilamanga).”"},{"id":72,"translation":"Naboola mbu: “Koo, bibawulilanga olwa mubilaanganga?"},{"id":73,"translation":"Nohomba bibakhonyangakhwo (nimubilaama), nohomba bibawumisinjia (nimukhaya okhubilama)?\""},{"id":74,"translation":"Nibaboola mbu: “(Shibikholanga ako tawe) halali khwanyoola bapapa befu nibakholanga bario.”"},{"id":75,"translation":"Naboola mbu: “Koo, mulolanga ebia mulaamanga ebo?"},{"id":76,"translation":"Enywe nende abakofu benyu abaranjilila?"},{"id":77,"translation":"Toto abo ni abasuku banje (abamulaamanga abo) halali Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":78,"translation":"Ulia owanoonga, naye niye ulunjisinjia."},{"id":79,"translation":"Ne niye undisinjia khandi unywesinjia."},{"id":80,"translation":"Ne nendwala, niye umboninjia."},{"id":81,"translation":"Ne niye ulifwisia ne alilamusia."},{"id":82,"translation":"Ne niye wesuubilanga mbu alindeshela ebionono bianje inyanga yomurungo."},{"id":83,"translation":"Nyasaye wanje Omulesi, mbelesia amachesi kokhukhalaka eshina ne unde halala nende abakholi bamalayi."},{"id":84,"translation":"Ne ukhole embe wokhuboolwa khubulayi nende Abandu balitsa inyuma."},{"id":85,"translation":"Ne ukhole embe mu balichelama omukunda kwomwikulu kwobwokholo."},{"id":86,"translation":"Ne oleshele papa wanje. Toto ye yali mubandu bakora."},{"id":87,"translation":"Ne olanzafia tsisoni tawe inyanga yabalilamusibwa."},{"id":88,"translation":"Inyanga yoomwandu nohomba abana shibilikhoonya shiosishiosi tawe."},{"id":89,"translation":"Halali ulia wulitsia khu Nyasaye nende omwoyo omulafu.\""},{"id":90,"translation":"Ne omukunda kwomwikulu kulisitibwa hambi nende balia baria Nyasaye."},{"id":91,"translation":"Ne Jahanam ililolosibwa khubandu ababii."},{"id":92,"translation":"Ne baliboolelwa mbu: “Bali hena balia abamwalaamanga?"},{"id":93,"translation":"Abalali Nyasaye tawe. Koo, banyala okhubakhonya nohomba bekhonye abeene?”"},{"id":94,"translation":"Kho balisukunwa omo, bo nende abakori bandi."},{"id":95,"translation":"Nende omukanda kwa Ibilisi kwoosi."},{"id":96,"translation":"Baliboola nibasolanangamwo mbu:"},{"id":97,"translation":"“Khwitsuba khu Nyasaye, toto efwe khwali mubukori bwa habulafu."},{"id":98,"translation":"Olwa khwabakholanga enywe okhuba nashilala nende Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":99,"translation":"Ne shibakhukosia tawe halali Abamabii."},{"id":100,"translation":"Kholano khubula abakhusabila tawe."},{"id":101,"translation":"Nohomba omwitsa owatoto."},{"id":102,"translation":"Abayie khunyalanga okhukalukha, khwakhabeele mubasuubili batoto.”"},{"id":103,"translation":"Toto mukano kalimwo ameeko, ne abanji mubo shinibokhusuubila tawe."},{"id":104,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":105,"translation":"Abandu ba Nuhu, bayingasia Abarumwa."},{"id":106,"translation":"Olwa Omusiani wabu (ulangwa mbu) Nuhu yababoolela mbu: “Koo, shimularia Nyasaye tawe?"},{"id":107,"translation":"Toto esie khwinywe endi Omurumwa Omwisikwa."},{"id":108,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile esie."},{"id":109,"translation":"Ne shebasabanga khu kano omurungo kwosikwosi tawe. Omurungo kwanje kuli butswa khu Nyasaye Omulesi webilonje bioosi."},{"id":110,"translation":"Kho, rie Nyasaye, ne muwulile esie.”"},{"id":111,"translation":"Nibaboola mbu: “Khukhusuubile ewe ne ni abandu abateshele nibo bakhuloondanga?”"},{"id":112,"translation":"Naboola mbu: “Emanyiile shina kalia akabakholanga?"},{"id":113,"translation":"Ne okhubalilwa ebikhole khwabu khuli butswa khu Nyasaye wanje Omulesi, abayie mumanyangakhwo."},{"id":114,"translation":"Ne esie shinditsa okhulonda Abasuubili batsie ehale tawe."},{"id":115,"translation":"Esie shendi shiosishiosi tawe halali omwikanyilisi owa habulafu.”"},{"id":116,"translation":"Nibaboola mbu: “Nolalekhana ninaafu tawe ewe Nuhu, toto olaba mubalia balalaswa amachina.”"},{"id":117,"translation":"Nuhu naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, toto Abandu banje bayingasiye."},{"id":118,"translation":"Kho, khalaka eshina hakari wanje ninabo okhukhalaka okhulayi, ne uhabine esie nende balia bali halala ninasi mubasuubili.”"},{"id":119,"translation":"Kho mana nikhumuhabina ye nende balia bali halala ninaye musafina yitsule."},{"id":120,"translation":"Mana okhurula awo, nikhusishia balia abatong’a."},{"id":121,"translation":"Toto mukano kalimwo ameeko, halali abaanji mubo shibali bokhusuubila tawe."},{"id":122,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":123,"translation":"Babu A’di boosi bayingasia Abarumwa."},{"id":124,"translation":"(Betsulisie) Olwa Omusiani wabu, Hud yababoolela mbu: “Koo, shimularia Nyasaye tawe?"},{"id":125,"translation":"Toto esie endi khwinywe Omurumwa omwisikwa."},{"id":126,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile esie."},{"id":127,"translation":"Ne shebasabanga khu kano omurungo kwosikwosi tawe. Omurungo kwanje kuli sa khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":128,"translation":"Koo, mumbakhanga buli khwitulo, eshitsulisio shiokhukhola kalia kabulamwo oluchendo."},{"id":129,"translation":"Ne mumbakhanga tsingoba mpara mbu mulimenya tsinyanga tsioosi?"},{"id":130,"translation":"Ne nimusera, museranga nobufuru."},{"id":131,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile."},{"id":132,"translation":"Ne rie ulia owabahelesia kalia akamumanyile."},{"id":133,"translation":"Yabahelesia emiruko nende Abana abasiani."},{"id":134,"translation":"Nende emikunda nende tsisebele."},{"id":135,"translation":"Toto ebaririranga eshinyasio shieyinyanga ikhongo.”"},{"id":136,"translation":"Nibaboola mbu: “Ni nashilala butswa khwifwe, nokhuchelela nohomba noobula okhukhuchelela."},{"id":137,"translation":"Kano shikali sa halali ebima biabandu bakhale."},{"id":138,"translation":"Ne efwe shikhulihebwa eshinyasio tawe.”"},{"id":139,"translation":"Mana nibamuyingasia, ne nikhubasishia. Toto mu kano kalimwo ameeko, halali abanji mubo shibali Abasuubili tawe."},{"id":140,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":141,"translation":"Babu Thamudi bayingasia Abarumwa."},{"id":142,"translation":"Olwa Omusiani wabu ulangwa mbu Swaleh yababoolela mbu: “Koo, shimuritsanga Nyasaye tawe?"},{"id":143,"translation":"Toto esie endi khwinywe Omurumwa omwisikwa."},{"id":144,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile esie."},{"id":145,"translation":"Ne shiebeenyakhwo omurungo khu kano tawe. Omurungo kwanje kuli sa khu Nyasaye Omulesi webilonje bioosi."},{"id":146,"translation":"Koo, mulalekhwa nomulembe khu kali hano kano?"},{"id":147,"translation":"Mumikunda nende tsisebele."},{"id":148,"translation":"Nende emimela nende mitende chia ebibuli bienga."},{"id":149,"translation":"Ne muyabanga mutsingulu tsinzu mukhwisangasia butswa."},{"id":150,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile esie."},{"id":151,"translation":"Ne mulaloonda amalako ka ababuririranga eshichelo tawe."},{"id":152,"translation":"Balia bakholanga obwonooni khushialo, ne shibakasinjia tawe.”"},{"id":153,"translation":"Nibaboola mbu: “Toto ewe oli mubalia abalokwa."},{"id":154,"translation":"Ewe sholi shiosishiosi tawe halali omundu butswa shinga efwe. Kho rerakhwo eshimanyisio nikakhaba mbu oboolanga obwatoto.”"},{"id":155,"translation":"Naboola mbu: “Ingamia ikhasi njieino, ibe nende ebise biayo biokhunywa, nanyu mwesi mube nende ebise ebimanyishe biokhunywa."},{"id":156,"translation":"Ne mulayitilakhwo khububii tawe, eshinyasio shieyinyanga ikhongo shiaboolela.”"},{"id":157,"translation":"Halali bo nibayiira, mana nibaba bokhwiyitsulisia."},{"id":158,"translation":"Mana eshinyasio nishibeshela. Toto mu ako kalimwo ameeko, halali abanji mubo shibasuubila tawe."},{"id":159,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye owa Amaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":160,"translation":"Abandu ba Luti bayingasia Abarumwa."},{"id":161,"translation":"Olwa Omusiani wabu (ulangwa mbu) Luti yababoolela mbu: “Koo, shimuritsanga tawe?"},{"id":162,"translation":"Toto esie endi khwinywe Omurumwa omwisikwa."},{"id":163,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile esie."},{"id":164,"translation":"Ne shindenyakhwo omurungo khu kano tawe. Omurungo kwanje kuli sa khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":165,"translation":"Koo, mubiloonje bioosi mukholanga eshifwolo abasaatsa khubasatsa?"},{"id":166,"translation":"Ne mulekhanga shia Nyasaye wenyu yabaloonjela khubakhasi benyu? Toto enywe muli abandu babura eshichelo.”"},{"id":167,"translation":"Baboola mbu: “Ewe Lut, nolalekhana ninafu tawe, olaba mubalia abalatafibwa.”"},{"id":168,"translation":"Naboola mbu: “Esie toto endi mubasinyisibwa muno nende eshikhole shienyu esho.\""},{"id":169,"translation":"Nyasaye wanje Omulesi, habina esie nende Abandu banje okhurulana nende akabakholanga kano.\""},{"id":170,"translation":"Mana nikhumuhabina ye nende Abandu bebe boosi."},{"id":171,"translation":"Halali Omushiele khubalia abekhalanga inyuma."},{"id":172,"translation":"Mana nikhusishia abandi abo."},{"id":173,"translation":"Mana nikhubakwisilia ifula, ne ni ifula imbii muno ya balia bekanyilisibwa."},{"id":174,"translation":"Toto mukano kalimwo ameeko, halali abaanji mubo shibasuubilanga tawe."},{"id":175,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":176,"translation":"Abandu bomutsuru omukhongo bayingasia Abarumwa."},{"id":177,"translation":"Olwa Shuwaib yababoolela mbu: “Koo, shimuritsangakhwo Nyasaye tawe?"},{"id":178,"translation":"Toto Esie endi khwinywe Omurumwa Omwisikwa."},{"id":179,"translation":"Kho rie Nyasaye, ne muwulile esie."},{"id":180,"translation":"Ne shebasabaanga khu kano omurungo kwosikwosi tawe. Omurungo kwanje kuli sa khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":181,"translation":"Itsusie eshichelo obulayi, ne mulaba mubalia baleeminjia tawe."},{"id":182,"translation":"Ne chele khushichelo shili habwene."},{"id":183,"translation":"Ne mulaleemilia Abandu ebindu biabu tawe, ne mulachenda khushialo nimukhola obwonooni tawe."},{"id":184,"translation":"Ne rie owabaloonga enywe nende ebiloonje biabura bioosi.\""},{"id":185,"translation":"Baboola mbu: “Toto ewe oli mubalia abalokwa."},{"id":186,"translation":"Newe sholi shiosishiosi tawe halali omundu sa shinga efwe, ne toto efwe khukhulola mbu oli mubabeyi."},{"id":187,"translation":"Kho mana khukwisilie ebitonye bia likulu toto noli mubalia baboolanga obwatieli.”"},{"id":188,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi amanyile muno akamukholanga.”"},{"id":189,"translation":"Mana nibamuyingasia, ne eshinyasio shieyinyanga yeshinikha nishiboolela. Toto esho shali eshinyasio shieyinyanga ikhongo."},{"id":190,"translation":"Toto mu ako kalimwo ameeko, halali abanji mubo shibali bokhusuubila tawe."},{"id":191,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi niye Owamaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":192,"translation":"Ne toto obo ni obwishio bwa Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":193,"translation":"Yekha nabwo Roho omwisikwa."},{"id":194,"translation":"Khu mwoyo kukwo, kho obe mubalia abekanyilisinjia."},{"id":195,"translation":"Mulusungo lwa olwarabu lwa habulafu."},{"id":196,"translation":"Ne toto kano kali mubitabu ebiaranjilila."},{"id":197,"translation":"Koo, shishiali eshimanyisio khubo tawe mbu kano bakamanya abasomi ba Abana ba Israili?"},{"id":198,"translation":"Ne khushishinjia khu ulia ulali omwarabu tawe."},{"id":199,"translation":"Mana abasoomele, shibakhamusuubile tawe."},{"id":200,"translation":"Ne endi nilwa khwinjisinjia (okhukatsula) mumioyo chia ababii."},{"id":201,"translation":"Shibayisuubilanga tawe okhula shingala balola eshinyasio eshilulu."},{"id":202,"translation":"Mana shibetsele mapwoka, nabo nibalamanyile tawe."},{"id":203,"translation":"Mana baboole mbu: “Koo, efwe khulahebwa ebise?”"},{"id":204,"translation":"Mana koo, bayungubalilanga eshinyasio shiefu?"},{"id":205,"translation":"Olola orie nikhubamenyia obulayi emika eminji."},{"id":206,"translation":"Mana kabanyoole kalia akabalakungwa."},{"id":207,"translation":"Kalibakhonya shina amalayi kabamenyibwamo?"},{"id":208,"translation":"Ne sikhwasishia olukongo lwosilwosi tawe nikhushili okhurumamwo Abekanyilisi."},{"id":209,"translation":"(Kho bibe) obwitsulisio, ne shikhwali abakhola obubii tawe."},{"id":210,"translation":"Ne Amashetani shikekha nayo tawe."},{"id":211,"translation":"Ne shikakhoyeshele tawe, ne shikakhanyala tawe."},{"id":212,"translation":"Toto abo bekalilwa okhuwulila."},{"id":213,"translation":"Kho olalaama halala nende Nyasaye abanyasaye bandi tawe, wakhetsa waba mubalia balinyoola eshinyasio."},{"id":214,"translation":"Ne wikanyilisie Abandu bobo ba ahambi."},{"id":215,"translation":"Ne ore hasi olubaha lulwo khu ulia ukhuloonda mubasuubili."},{"id":216,"translation":"Ne nibalakhuwulila tawe, boola mbu: “Esie ndiira ehale muno nende akamukholanga.”"},{"id":217,"translation":"Ne wisiche ulia owa Amaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":218,"translation":"Ulia ukhulolanga olwa wemanga."},{"id":219,"translation":"Nende okhukalukhana khukhwo mubasujudanga."},{"id":220,"translation":"Toto Ye niye Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":221,"translation":"Koo, ebaboolelekhwo ni wina wamashetani keshelangakhwo?"},{"id":222,"translation":"Keshelanga buli omuchishi omukhongo, omunji wetsimbi."},{"id":223,"translation":"Kabayililanga kalia akakaulilanga, ne abaanji mubo nababeyi."},{"id":224,"translation":"Ne abembanga amashairi nibo ababakori balondangakhwo."},{"id":225,"translation":"Koo, shololanga mbu bo bayiyayiyanga buli mwitwoma tawe?"},{"id":226,"translation":"Ne mbu bo baboolanga akabalakholanga tawe?"},{"id":227,"translation":"Halali balia basuubila mana nibakhola amalayi, mana nibetsulila Nyasaye muno, mana nibashila olunyuma lwa okhukholelwa obubii. Ne balia abakholanga obubii bakhamanye mbu ni omukalukho kuli kurie kwabalikalukha."}]},{"id":27,"verses":[{"id":1,"translation":"Twa, Sin. Etso ni tsinyaali tsia Ikurani, nende eshitabu shinoosinjia."},{"id":2,"translation":"Obulunjifu nende omwikhoyoro khubasuubili."},{"id":3,"translation":"Balia balumililanga okhulaama (iswala) nende okhurusia eshihanwa (izaaka), nabo bali nobusuubili muno bwo mwikulu."},{"id":4,"translation":"Toto balia balasuubilanga mwikulu tawe, khwabaronela ebikhole biabu, mana bayiyayiyanga."},{"id":5,"translation":"Abo nibo baliba nende eshinyasio eshibii, nabo mwikulu nibo balinyoola okhusikha muno."},{"id":6,"translation":"Ne toto ewe wechesibungwa Ikurani okhurula khu Wamachesi, Omumanyi muno."},{"id":7,"translation":"(Itsulila) olwa Musa yaboolela Abandu beyinzu yiyie mbu: “Toto esie endutsi omulilo. Bulano buri nditsa okhubarerera amacheni kali khumulilo oko, nohomba nditsa okhubarerera eshichenga shiakhanga mwakhaba murio mwanyoola okhwora (omulilo).\""},{"id":8,"translation":"Kho, olwa yakuulakhwo, yalangwa mbu: “Ali netsikhabi owuli mumulilo kuno nende ulia uli mundulo mwakwo, ne Nyasaye noomutswenufu, Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":9,"translation":"Ewe Musa, toto esie nesie Nyasaye owa Amaani, Owamachesi muno.\""},{"id":10,"translation":"Ne sukuna indabushi yiyio.” Olwa yayilola nimoolanga shinga inzokha, yakalukhana inyuma niyelukha, ne shiyalinda tawe. Nyasaye namuboolela: “Ewe Musa, olaria tawe, toto esie, Abarumwa shibabetsanga noburi imbeli wanje tawe."},{"id":11,"translation":"Halali ulia wakhola obubii, mana nakalukhania obulayi habundu wobubii, toto esie endi Omunji wobulesheli, Omunji wetsimbabaasi."},{"id":12,"translation":"Ne injisia omukhono kukwo mumufuko kwao, kularulamwo nikuli omulafu tswe bulali khububii tawe. Ni ndala khubimanyisio tisa bitsie khu Firauni nende Abandu bebe. Toto abo bali abandu abakholi ba tsimbi.”"},{"id":13,"translation":"Mana olwa ebimanyisio biefu biaboolela nibilolekhanga, baboola mbu: “Buno ni obulosi obwahabulafu.”"},{"id":14,"translation":"Mana nibabiyingasia khububii nende khubufuru, ne emioyo chiabu nichimanyile muno mbu nitoto. Kho henga indukho yabandu bakholanga obubii shinga yali."},{"id":15,"translation":"Ne toto khwahelesia Daudi nende Suleiman obumanyi, nibaboola mbu: “Okhwitsomibwa nikhwa Nyasaye owakhukholela efwe obulayi muno okhushila abaanji mubasumba bebe abasuubili.”"},{"id":16,"translation":"Ne Suleiman nabukula habundu wa Dawud, ne naboola mbu: “Enywe Abandu, khwechesibwa okhulomaloma khwa amayoni, ne khwahelesibwa mubuli eshindu, toto buno ni obulayi buli habulafu.”"},{"id":17,"translation":"Ne Suleiman nakhung’asilibwa omukanda kukwe kwabalwani okhurula mumajini, nende Abandu nende amayoni, nakwo nikureebwa mumikanda emikanda."},{"id":18,"translation":"Okhula shingala boola mwitwoma lietsindukusi, indukusi ndala niboola (okhuboolela etsiashie) mbu: “Enywe tsindukusi, injile mutsinzu tsienyu, Suleiman nende omukanda kukwe kweliyie baletsa babasenachila tawe nabo nibakorerwe.”"},{"id":19,"translation":"Mana namwenya natsekha okhurulana nende likhuwa liayo elo, naboola mbu: “Ewe Nyasaye wanje Omulesi, mbelesia amaani ekhupe orio khutsimbabasi tsiawambelesia esie nende abebusi banje, ne enyoole okhukhola ebikhole ebilayi ebiawachama, ne unyinjisie khutsimbabaasi tsitsio, mubasumba bobo abalayi.”"},{"id":20,"translation":"Mana nachenda nahenga amayoni, naboola mbu: \"Kabele karie shiendolanga Hud Hud tawe? Nohomba shililiho tawe?"},{"id":21,"translation":"Toto nditsa okhuliwa eshinyasio eshilulu, nohomba nditsa okhulisinza, nohomba lilambelesia eshifune shia habulafu.”"},{"id":22,"translation":"(Hud Hud) Shiliekhala muno tawe (niliula), niliboola mbu: “Emanyile obulai muno kolamanyile obulai tawe, ne ekhwitsile endi okhurula Sabai nende amakhuwa katoto."},{"id":23,"translation":"Toto esie enyoolele Omukhasi niye owabaruka, naye yahelesibwa mubuli eshindu, ne ali nende eshisaala eshikhongo muno shobwami."},{"id":24,"translation":"Emunyoolele ye nende Abandu bebe nibaretsanga obweni bwabu hasi khulwa eliuba, ehale nende Nyasaye, ne Shetani yabaronela ebikhole biabu mana nabeekalila Injila (ya abweene) khomana shibalunjikhanga tawe."},{"id":25,"translation":"Mbu khobaleshe okhura obweni hasi khulwa Nyasaye owurusinjia akefisile mwikulu nende mushialo, ne yamanya akamufisanga nende akamuretsanga habulafu."},{"id":26,"translation":"Nyasaye, abulaho nyasaye wundi ulali ye tawe, Omwami wa Eshisaala shiobwami eshikhongo.”"},{"id":27,"translation":"(Suleiman) naboola mbu: “Khulahenga khulole mbu obolanga habwene nohomba oli mubabeeyanga."},{"id":28,"translation":"Tsia nende Ibarua yanje ino mana obahelesie, mana wisunde hembeka, owulile shia balakalusia.”"},{"id":29,"translation":"Naboola mbu: “Enywe abakhongo, toto elakasilibwe ibarua yoluyali."},{"id":30,"translation":"Toto Irula khu Suleiman, nayo toto ni: ‘Khulira lia Nyasaye, Owetsimbabaasi, Owobukoosia."},{"id":31,"translation":"Mbu: mulakholela obufuru tawe, ne munzitsile mweesi nimumalile okhuba abasalamu.’”"},{"id":32,"translation":"Naboola mbu: “Enywe abakhongo, njelelekhwo khwikhuwa lianje lino. Shindakhabusya likhuwa liosiliosi tawe okhuula mumbesie obuloli bwenyu.”"},{"id":33,"translation":"Nibaboola mbu: “Efwe khuli abaamani nende abobulwani obukhongo. Ne okhubusia likhuwa khuli khwiwe. Kho lenga ni shina shiolabusya.”"},{"id":34,"translation":"(Omwami Bilqis) Naboola mbu: “Toto Abaami nibenjila mwitokho, balinyasinjia, ne bakholanga Abandu boluyali mwo okhuba hasi, ne endio nilwa bakholanga."},{"id":35,"translation":"Ne toto esie nditsa okhubayilila eshihanwa shisangasia mana eninde shia abarumwa baletsa ninasho.”"},{"id":36,"translation":"Kho olwa Omurumwa wuwe yoola khu Suleiman, Suleiman naboola mbu: “Koo, enywe mwenyanga okhukhonya nende omwandu? Ne bilia bia Nyasaye yamberesya ni ebilayi po okhushila ebiayabaheresya. Halali enywe musangalilanga eshihanwa shisangasia shienyu shino."},{"id":37,"translation":"Bakalushile. Toto efwe khwitsa okhubatsiila nende omukanda kwabalwani okwabalanyala okhulwana nakwo tawe, ne toto khulabarusiamwo nibali abateshele, nibatutuye.”"},{"id":38,"translation":"(Suleiman) Naboola mbu: “Enywe abakhongo, ni wina witsa okhunderera eshisala shishie shiobwami nibashili okhunzitsila nibasilime.”"},{"id":39,"translation":"Ifrit (mulala) Mumajini naabola mbu: “Esie nditsa okhukhurerera noshili okhubukha woli hao. Esie toto endi nende amaani kokhukhola endio, ne endi omwisikwa.”"},{"id":40,"translation":"Ulia uli nende obumanyi bwa Eshitabu naboola mbu: “Esie nditsa okhukhurerera noshili okhumetiametia (okhutimba) tsimoni tsitsio.” Kho olwa yalola nishiemele mubuhenzefu imbeli wuwe, naboola mbu: “Kano ni khumikabo chia Nyasaye wanje Omulesi khoyandeme mbu ekhupa orio nohomba ekhaya. Ne ulia ukhupa orio, toto ye akhupanga khululwe omwene. Ne ulia ukhaya, toto Nyasaye wanje Omulesi ni Omuyinda, Omuhani muno.\""},{"id":41,"translation":"(Suleiman) Naboola mbu: “Mumukalukhasilie eshisala shishie shobwami shino khulolekhwo mbu alashimanya nohomba yetsa okhuba mubalia abalakhashimanya tawe.”"},{"id":42,"translation":"Kho olwa yoola, naboolelwa mbu: “Koo, eshisaala shiobwami shino shili shinga eshishio?” Naboola mbu: “Shili ngashio.” Nafu khwechesibwa obumanyi naye nashiili, mana nikhuba abasalamu."},{"id":43,"translation":"Ne kalia akayalaamanga akalali Nyasaye tawe nikamwikalila. Toto ye (Bilqis) yali mubandu abakhayi."},{"id":44,"translation":"Naboolelwa mbu: “Injila munzu.” Olwayayilola, yapara mbu amatsi kaliwo, mana naninia ingubo yiyie ekulu nafimbula emiluku chichie. (Suleiman) naboola mbu: “Toto ino ni inzu yoobwelu bwakasibwa nende biwo.” (Bilqis) naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, toto esie ekholeele obubii omwoyo kwanje, ne esilime halala nende Suleiman khu Nyasaye Omulesi webilonje bioosi.”"},{"id":45,"translation":"Ne toto khwayilila babu Thamudi omusiani wabu, Swalih, nababoolela mbu: “Laame Nyasaye.” Mana lola, nibakalukhana emikanda chibili chisolananga."},{"id":46,"translation":"Naboola mbu: “Enywe Abandu banje, shichila shina muyuyushilanga amabii imbeli wamalayi? Shichila shina nimulasaba eshileshelo Nyasaye, mwakhaba murio mwanyoola okhubeelwa tsimbabaasi?”"},{"id":47,"translation":"Nibaboola mbu: “Khunyoolele lisubilo shichila ewe nende balia bali halala ninawe.” Naboola mbu: “Lisubilo lienyu (ikhabi imbii yenyu) lili khu Nyasaye, halali enywe muli Abandu bateemungwa.”"},{"id":48,"translation":"Ne bali mwitokho omo Abandu tisa abakholanga obwonooni mushialo, ne shibakasinjia liosiliosi tawe."},{"id":49,"translation":"Nibaboola mbu: “Mwitsubanile khu Nyasaye mbu khwitsa okhumutsunushila eshilo khumusere ye nende Abandu baye, ne toto khwitsa okhuboolela Omundu waye (omuchelami wuwe) mbu shikhulutsikhwo okhusikha khwabandu baye tawe, ne toto efwe khuboolanga habwene.”"},{"id":50,"translation":"Mana nibakasia ebifwanga biabu, nafu nikhukasia amakhuwa kefu nabo nibalamanyile tawe."},{"id":51,"translation":"Kho henga shingala indukho yebifwanga biabu yali, toto efwe khwabasishia nende Abandu babu boosi."},{"id":52,"translation":"Kho etso nitso tsinzu tsiabu tsiatong’a tsikhaya shichila obubii bwabu. Toto mu kano kalimwo ameeko khubandu bamanya."},{"id":53,"translation":"Mana nikhuhabina balia basuubila ne bamuritsanga."},{"id":54,"translation":"Ne Luti olwa yaboolela Abandu bebe mbu: “Mukholanga eshifwolo nimulola?"},{"id":55,"translation":"Toto enywe mwinjililanga Abasatsa mubwikombi ne mulekha abakhasi. Toto enywe muli Abandu bakholanga obusilu.”"},{"id":56,"translation":"Ne likalusio lia Abandu bebe shiliali halali okhuboola mbu: “Rusie abandu ba Luti mulitokho lienyu. Abo toto ni Abandu betswenulanga.”"},{"id":57,"translation":"Mana nikhumuhabina okhurulana nende abandu bebe, halali omukhasi wuwe, nikhumubusilia okhuba mubalia abatong’a inyuma."},{"id":58,"translation":"Mana nikhubakwisilia ifula, ne yali ifula imbii ifwana irie ino ya Abandu bekanyilisibwa!"},{"id":59,"translation":"Boola mbu: “Okhwitsomibwa nikhwa Nyasaye, ne omulembe kube khubasumba bebe abayalobola. Kho koo Nyasaye niye Omulayi nohomba balia abamumusanjinjia ninaye?”"},{"id":60,"translation":"Koo! Ni wina waloonga likulu nende eshialo mana nabeshilia amatsi okhurula mwikulu, ne khu ako nikhumesilia emikunda chilolekha obulayi? Enywe shimwali nobunyali bwokhumesia emisala chakwo tawe. Koo, aliho nyasaye wundi halala nende Nyasaye? Halali abo ni Abandu bokhutsia bushiama."},{"id":61,"translation":"Koo! Ni wina ulia wabakholela liloba okhuba habundu weshimenyo eshiyenzefu, mana naramwo emialo nende efikulu, ne naraho eshikalilo hakari wetsinyanza tsibili. Koo, aliho nyasaye wundi halala nende Nyasaye? Halali abanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":62,"translation":"Koo! Ni wina ulia uwulilanga amalilo ka ulia ukhayilwe muno, olwa amusabanga mana amurusiliekhwo obutinyu obo, ne nabakhola okhuba abalindi beshialo? Koo! Aliho nyasaye wundi halala nende Nyasaye? Matitisa nika mwitsulilanga."},{"id":63,"translation":"Koo! Ni wina ulia ubalunjisinjia mufiilima fiokhulukongo nende fiomunyanza, ne wina ulia uyilanga omuyeka okhurera amakhuwa amalayi tsimbabaasi tsitsie nitsishili okhuula (ifula)? Koo! Alihoo nyasaye wundi halala nende Nyasaye? Nyasaye ali hale muno nende kabamutsokasinjia ninako ako."},{"id":64,"translation":"Koo! Ni wina owuchachinjia ebiloonje, mana khandi abikalusia? Ne wina ulia ubakabilanga okhurula mwikulu nende khushialo? Koo! Aliho nyasaye wundi halala nende Nyasaye? Boola mbu: “Rere ebifune bienyu nikali mbu toto muboolanga obulaamba.”"},{"id":65,"translation":"Boola mbu: “Abulaho uli mwikulu nende khushialo umanyile akefisile halali Nyasaye butswa.” Nabo kata shibamanyile mbu ni liina lwabakhalamusibwe tawe."},{"id":66,"translation":"Nohomba balondelela obumanyi bwa mwikulu nibaba nende obwatoto bwa (amakhuwa) akomwikulu? Halali bo bali mubukanakani bwabu, halali bo ni abawofu khuka eyo."},{"id":67,"translation":"Ne balia bakhaya baboola mbu: “Olwa khuliba liloba, nende bapapa befu, mbu khulilamusibwa?"},{"id":68,"translation":"Toto khwalakwa kano efwe nende bapapa befu bakhale. Kano shini shiosishiosi tawe halali tsingano tsiakhale.”"},{"id":69,"translation":"Boola mbu: “Chende khushialo mana mulole shinga indukho ya abandu ababii yali.”"},{"id":70,"translation":"Ne olababeelelela tawe, ne olaba mubutinyu khulwa ebifwanga biabu biabakholanga tawe."},{"id":71,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Ne indache ino iliula liina toto nimuli mbu muboolanga obulaamba?”"},{"id":72,"translation":"Boola mbu: “Kanyala okhubanyola ahambi hano akandi muukalia akamuyungubalilanga.”"},{"id":73,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi ni wetsimbabaasi khubandu, halali abaanji mubo shibakhupanga orio tawe."},{"id":74,"translation":"Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi amanyile muno akebilifu biabu bifisanga nende akabaretsanga habulafu."},{"id":75,"translation":"Ne libulaho liefisa mwikulu nende khushialo halali lili mushitabu eshiokhwinoosia."},{"id":76,"translation":"Toto Ikurani ino ikanilanga Abaana ba Israili amaanji akabawukhanangamwo."},{"id":77,"translation":"Ne toto Ikurani ino ni obulunjifu nende tsimbabaasi khubalia abasuubila."},{"id":78,"translation":"Toto Nyasaye alikhalaka eshina hakari wabu khukhukhalaka eshina khukhwe, naye niye Owamani, Omumanyi muno."},{"id":79,"translation":"Kho wisiche Nyasaye, toto ewe oli khubwatoto bulolekha."},{"id":80,"translation":"Toto ewe shonyala okhukhola abafu bawulile omulango tawe, nohomba okhole abekala amarwi bawulila tawe olwa bakalukhananga nibeetsila."},{"id":81,"translation":"Nohomba shonyala okhulunjisia abawofu okhurula mubukori bwabu tawe, ne sholaulilisia tsinyaali tsiefu tawe halali balia abatsisuubiranga, nabo naabasalamu."},{"id":82,"translation":"Ne olwa likhuwa lilibarulila, khulibarusilia isolo okhurula mwiloba ibalomalomie mbu toto abandu bakhaya okhusuubila tsinyaali tsiefu."},{"id":83,"translation":"Ne inyanga yakhulikhung’asia okhurula mubuli Abandu omukanda kwa balia abayingasinjia ebimanyisio biefu, ne baliemibwa ebituche ebituche."},{"id":84,"translation":"Okhula shingala baliula, mana (Nyasaye) aboole mbu: “Koo, enywe mwakatsula ebimanyisio bianje nimulabimanyile obulayi tawe, nohomba nishina shiamwakholanga?”"},{"id":85,"translation":"Mana likhuwa nilibakwila khumabii kabakhola, ne baliwulela tsi."},{"id":86,"translation":"Koo, shibalolangakhwo mbu efwe khwakhola eshilo okhuba shiokhwihotselesiamwo, ne eshitere okhubakhonya okhulola? Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu basuubilanga."},{"id":87,"translation":"Ne inyanga yolwika lulifurwamwo, mana bibeyebeye bioosi ebili mwikulu nende khushialo halali ulia wa Nyasaye alichama. Ne boosi bakhamwitsile nibali abateshele."},{"id":88,"translation":"Ne olilola efikulu nopara mbu fiemele, nafio khufibura shinga amaleesi. Nibo obwiranyi bwa Nyasaye, owakasia obulayi buli eshindu. Toto ye amanyile muno akamukholanga."},{"id":89,"translation":"Balia abaliitsa namalayi, balinyoola amalayi muno okhushilakhwo ako, nabo khushibeyibeyi shieyinyanga eyo baliba nomulembe."},{"id":90,"translation":"Ne balia abalitsa nende amabii, obweni bwabu bulisindikhwa mumulilo (mana boboolelwe mbu): “Shimularungwa halali kalia akamwakholanga butswa.”"},{"id":91,"translation":"Toto ndalomesibwa mbu elaame Nyasaye Omulesi welitokho lino, owalihelesia oluyali, ne buli eshindu ni eshishie. Ne ndalomesibwa mbu embe mubasalamu."},{"id":92,"translation":"Ne mbu esoome Ikurani. Kho ulia ulunjikha, alunjikhanga khulwa ye omwene. Ne ulia ukora, boola mbu: \"Toto esie endisa mubekanyilisi.\""},{"id":93,"translation":"Ne boola mbu: “Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye. Yetsa okhubechesia khubimanyisio bibie ne mwitsa okhubimanya. Ne Nyasaye wuwo Omulesi shang’ang’alanga ehale khukamukholanga tawe.”"}]},{"id":28,"verses":[{"id":1,"translation":"Twaa, Sin, Mim."},{"id":2,"translation":"Etso ni tsinyaali tsia Eshitabu shinoosinjia."},{"id":3,"translation":"Khukhusomelanga khumakhuwa ka Musa nende Firauni khubwatoto khubandu basuubilanga."},{"id":4,"translation":"Toto Firauni yeechingula ekulu khushialo, nakhola Abandu bokhushialo emikanda emikanda. Nahelesia obuteshele omukanda mulala mwicho, yasinzanga muno Abana babu abasiani ne alekha abeshikhasi. Toto ye yali muboononi."},{"id":5,"translation":"Ne khwenya okhukholela amalayi balia abakholwa abateshele, ne khubakhole okhuba abemilisi, ne khubakhole babe abalichelama."},{"id":6,"translation":"Ne khubekhasie obulai khushialo, kho khwechesie Firauni nende Hamana nende omukanda kwabu kweliyie kalia akabaritsanga."},{"id":7,"translation":"Ne khwafimbulila nyinamwana Musa mbu: “Munuunie, ne noba nomuririra, musukune mumwalo, ne olaria tawe nohomba olabeelela tawe. Toto efwe khwitsa okhumukalusia khwiwe, ne khwitsa okhumukhola okhuba mubarumwa.”"},{"id":8,"translation":"Mana Abandu ba Firauni nibamutoola, yeetse okhuba omusuku khubo nende eshibeela. Toto Firauni nende Hamana nende omukanda kukwe kwa abalwaani bali abetsimbii."},{"id":9,"translation":"Ne omukhasi wa Firauni naboola mbu: “Eshisangasia muno tsimoni tsianje nende etsitsio, mulamwiira tawe. Anyala okhuba wobukhoonyi khwifwe nohomba khwamukhola okhuba omwana wefu.” (Yaboola ako) nabo nibalamanyilekho (shilekholekha) tawe."},{"id":10,"translation":"Ne omwoyo kwa nyina Musa nikuba omukhaya. Yali ahambi muno okhura amakhuwa kaye (Musa) habulafu khukhayanga okhuboya obulai omwoyo kukwe; kho anyoole okhuba mubalia basuubilanga."},{"id":11,"translation":"Ne naboolela omukhana wabu (Musa) mbu: “Muloondelele”, mana namulola okhurulila ehale nabo nibalamanyile tawe."},{"id":12,"translation":"Mana nikhumwikalila abanunia okhurula mukhuchaka, ne (omukhana wabu) naboola mbu: “Ebechesiekhwo abandu beyinzu abanyala okhumulela, ne betsa okhuba abalayi muno khuye?”"},{"id":13,"translation":"Mana nikhumukalusia khunyinamwana kho tsimoni tsitsie tsinyoole okhusangala, ne akhaye okhubeelela, ne amanye mbu indache ya Nyasaye niyatoto, halali Abandu abaanji shibamanyile tawe."},{"id":14,"translation":"Ne olwa yakubuya mana naba omukhongo, khwamuhelesia amachesi nende obumanyi. Ne endio nilwa khurunganga abakholi abamalayi."},{"id":15,"translation":"Niyenjila mwitokho olwa abeenelio bali mukhung’ang’aala, nanyoolamwo abasatsa babili nibakhupananga, uno niwokhurula mubandu bebe ne uno niwokhurula mubasuku bebe. Kho ulia wokhurula mubandu bebe namusaba mbu amukhonye khumusuku wuwe oyo. Musa namukhupa eshifusi shiokhushilifu mana namumala. Naboola mbu: “Chino ni milala khumilimo chia Shetani. Toto ye ni omusuku ukosinjia, owahabulafu.”"},{"id":16,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, toto esie ekholeele obubii omwoyo kwanje, kho ndeshela.” Mana nikhumuleshela. Toto ye niye Omulesheli muno, Owetsimbabaasi muno."},{"id":17,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, shingala umbeelele tsimbabaasi, shinditsa okhukhoonya Abandu ababii tawe.”"},{"id":18,"translation":"Nibumushiela mwitokho naye nali nende oburi, nahenganga eno nende elia, lola, khandi Omundu ulia wamwenyelekhwo obukhoonyi mungolobe namulanga. Musa namuboolela mbu: “Toto ewe oli omushiamu owa habulafu.”"},{"id":19,"translation":"Kho olwa yenya okhura mumukhono ulia uli omusuku wabu, naboola mbu: “Ewe Musa, wenyanga okhunzira shingala werere Omundu mungolobe? Ewe shiwenya halali okhuba omufuru khushialo ne shiwenya okhuba mubandu abalayi tawe?”"},{"id":20,"translation":"Mana Omusatsa mulala niyetsa okhurula mumbeka etsia ehale welitookho nasesemanga, naboola mbu: “Ewe Musa! Toto abakhongo bakhusanjililanga okhukhwira, kho rula, esie toto endi mubakhuchereranga amalayi.”"},{"id":21,"translation":"Mana narulamwo narire, nahengahenga, naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, habina okhurulana nende Abandu ababii bano.”"},{"id":22,"translation":"Ne olwa yatsiila ebuleka wa Madyana, naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi yetsa okhununjisia injila ya habwene.”"},{"id":23,"translation":"Ne olwa yoola khumaatsi ka Madyana, yanyoola omukanda kwa Abandu nikunywesinjia, ne nanyoola mumbeka wabu abakhasi babili bekalilanga (emiruko chiabu okhunywa), Musa naboola mbu: “Mukhabeele murie?” Boosi babili nibaboola mbu: “Shikhwakhanywesia tawe okhula shingala abayi abo banywesia, mana bakalusieyo emiruko chiabu, ne papa wefu ni omukofu muno.”"},{"id":24,"translation":"Mana (Musa) nabanywesilia, ne nakalukha okhwikhala mushinikha, naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, esie toto endi omutakha muno owenya obulayi bwawitsa okhunzishilia.”"},{"id":25,"translation":"Mulala khubeshikhana babili balia namwitsila nachenda khutsisoni, naboola mbu: “Toto papa wanje akhulanganga mbu akhurunge omurungo kwokhunywesiliye.” Mana shingala yamuulila mana namukanila amakhuwa kaye, yaboola mbu: “Olaria tawe, omalile okhuhonokokha okhurulana nende Abandu ababii abo.”"},{"id":26,"translation":"Mulala khubakhaana babili abo naboola mbu: “Ewe papa wanje, muhandiche emilimo. Toto omulayi wokhoyeshele okhuhandika emilimo ni ulia Owaamaani, Omwisikwa.”"},{"id":27,"translation":"Naboola mbu: “Esie ndenya ekhubashile mulala khubakhana banje babili bano, khulwa ukhukholele emilimo emika munane. Ne niwusia ekhumi, ni okhwenya khukhwo. Ne esie shindenya okhukhunichilisia tawe. Witsa okhunyoola nendi mubandu abalayi Nyasaye nachama.”"},{"id":28,"translation":"Naboola mbu: “Kano kali hakari wanje ninawe. Ebise biosibiosi biemala, ndalakholelwa obubii tawe. Ne Nyasaye nomwisikwa khukakhuboolanga kano.”"},{"id":29,"translation":"Olwa Musa yamala ebise ebo, mana narula nende Abandu bebe, yalola omulilo elubeka wolukulu lwa Turi, naboolela Abandu bebe mbu: ‘‘Ninde hano, toto esie endutsi omulilo. Awundi ndalabarerera amacheni okhurula khukwo nohomba eshichenga khomunyoole okhwoora.”"},{"id":30,"translation":"Olwa yakuulakhwo, nalaangwa okhurulila ebuleka womukhono musatsa wa litwoma elo, habundu wetsimbabaasi okhurula khumusaala: “Ewe Musa! Toto esie nesie Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":31,"translation":"Ne sukuna hasi indabushi yiyio.” Mana shingala yayilola niyikotiombolanga shinga inzokha, yakalukhana niyelukha ne shiyahenga inyuma tawe. Nikhumuboolela mbu: “Ewe Musa! Itsa imbeli, ne olaria tawe. Toto ewe oli mubalia bali noomulembe."},{"id":32,"translation":"Injisia omukhono kukwo mushifuko, kwitsa okhurula nikuli omulafu tswe kulali khububii tawe. Ne wifumbarire omukhono kukwo nowulila oburi. Kho bino bitsa okhuba ebimanyisio bibili birula khu Nyasaye wuwo Omulesi bitsile Firauni nende abakhongo bebe. Toto bo ni Abandu babuririranga eshichero.”"},{"id":33,"translation":"Musa naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, toto esie ndera mubo omundu, kho eritsanga mbu betsa okhunzira."},{"id":34,"translation":"Ne Omusiani wefu, Haruni ni omulomalomi omulayi muno okhuushila esie, kho murume halala ninasi abe omukhonyelesi wanje. Toto esie eritsanga mbu betsa okhungatsula.”"},{"id":35,"translation":"(Nyasaye) naboola mbu: “Khwitsa okhura amaani mumukhono kukwo okhuburira khumusiani wenyu, ne khwitsa okhubahelesia obushili, ne shibalanyala okhuboolakhwo tawe. Khulwa ebimanyisio biefu, enywe nende abaloondi benyu nenywe mulishila.”"},{"id":36,"translation":"Kho olwa Musa yabeetsela nende ebimanyisio biefu ebili habulafu, baboola mbu: “Kano shini shiosishiosi tawe halali obulosi obuchikhwa. Shikhwawulilakhwo kano khubapapa befu bakhale tawe.”"},{"id":37,"translation":"Ne Musa naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi amanyile muno ulia wetsa nende obulunjifu okhurula khuye nende ulia uliba nende okhumalilikha okhulayi khweshimenyo. Toto abamabii shibalibura tawe.”"},{"id":38,"translation":"Firauni naboola mbu: “Enywe abakhongo! Shebamanyiilekhwo Nyasaye wundi owulali esie tawe. Kho ewe Hamana nzashilia omulilo khwiloba unyumbashile munara enyoole okhulenjelela Nyasaye wa Musa, ne esie toto embara mbu aboolanga obubeyi butswa.”"},{"id":39,"translation":"Mana niyelola khushialo ye nende omukanda kukwe kwabalwani khunjila ilali yatoto tawe, ne nibapara mbu toto shibalikalusibwa khwifwe tawe."},{"id":40,"translation":"Mana nikhumutila halala nende omukanda kukwe kwokhulwana nikhubasukuna munyanza, kho henga shingala indukho yababii yali."},{"id":41,"translation":"Nikhubakhola abemilisi balanganga mumulilo, ne inyanga yeyindukho shibalihonokosibwa tawe."},{"id":42,"translation":"Ne nikhubaloondiakhwo eshilaamo khushialo khuno, ne inyanga yeyindukho bo balisyushila buli eshindu."},{"id":43,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu nikhumalile okhusishia emikanda chiaranjilila mbu shibe eshilafusia tsimoni tsiabu, ne shibe obulunjifu nende tsimbabaasi kho banyoole okhwitsulila."},{"id":44,"translation":"Ne ewe shiwali ebuleka wa Mumbo olwa khwayilila Musa amalomesio, ne shiwali mubalia baliho tawe."},{"id":45,"translation":"Halali efwe khwaloonga emikanda eminji, ne emika nichibabeela emirambi, ne shiwali omumenyanwa nende Abandu ba Madyana tawe, nobasomelanga tsinyaali tsiefu, halali nefwe khwatsishinjia."},{"id":46,"translation":"Nohomba ewe shiwali ebuleka wa eshikulu olwa khwamulanga tawe, halali nitsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi, kho wikanyilisie abandu bali nibashili okhulilwa nende Omwikanyilisi ewe noshili okhwitsa, bakhaba bario betsulila."},{"id":47,"translation":"Ne kabanyolaanga amasila khukalia kemikhono chiabu chiaranjilisia, bakhaboolele mbu: “Nyasaye wefu Omulesi! Shichila shina nolakhurumila efwe omurumwa tawe, khwaloonda tsinyaali tsitsio mana khwaba mubalia basuubila?”"},{"id":48,"translation":"Halali olwa obwatoto bwabetsela okhurula khwifwe, baboola mbu: “Shichila shina nalahebwa shingala kalia aka Musa yahebwa tawe?” Koo, shibakakhaya tawe kalia aka Musa yahebwa khale, mana nibaboola mbu: “(Bano ni) Abalosi babili bakhonyananga”, ne nibaboola mbu: “Toto efwe khubalobele boosi babili.”"},{"id":49,"translation":"Boola mbu: “Mana nekharerekhwo eshitabu okhurula khu Nyasaye eshili nende obulunjifu obulayi muno okhushila bibili bino eshiloonde, toto nimuli ababoolanga obwatoto.”"},{"id":50,"translation":"Ne nibalakhufuchilila elo tawe, kho manya mbu bo baloondanga butswa obwikombi bwa emioyo chiabu. Ne ni wina wakora muno okhushila ulia uloondanga obwikombi bwomwoyo kukwe, obubula obulunjifu oburulanga khu Nyasaye. Toto Nyasaye shalunjisinjia Abandu ababii tawe."},{"id":51,"translation":"Ne toto khwaboosilia amakhuwa kho banyoole okhwitsulila."},{"id":52,"translation":"Balia bakhwahelesia Eshitabu imbeli washio, bo bashisuubilanga."},{"id":53,"translation":"Ne nibasoomelwa (eshitabu esho), baboolanga mbu: “Khushisuubile, toto sho ni obwatoto okhurula khu Nyasaye wefu Omulesi, toto khwali nikhumalile okhusilima imbeli wa kano.”"},{"id":54,"translation":"Abo balihebwa omurungo kwabu okhuula khabili khulwa okhwifwila khwabu, ne barusinjiaho obubii khubulayi, ne barusinjia (eshihanwa) khubiakhubakabiile."},{"id":55,"translation":"Ne nibawulila amakhuwa kabulamwo oluchendo, beretsanga ehale ninako, ne baboola mbu: “Khuli nende ebikhole biefu nanyu muli nende ebikhole bienyu. Omulembe kube ninanyu. Shikhwenyanga okhuyingana nende abasilu tawe.”"},{"id":56,"translation":"Toto ewe shiwakhalunjisia owawachama tawe, halali Nyasaye nulunjisinjia owayenya, naye niye umanyile muno abalunjikhanga."},{"id":57,"translation":"Ne abakhayi baboola mbu: “Nikhuloonda obulunjifu halala ninawe, khwitsa okhukamulwa okhurulila hasi wefu.” Koo, shikhwabakasilia obulai habundu woluyali ali nende omulembe, webiamo bietsimbia tsioosi birerungwa, bibe omukabo okhurula khwifwe, halali abaanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":58,"translation":"Ne tsingongo tsinga tsiakhwasishia etsielolanga khubulamu bwatsio. Ne kalia niko amatala kabu akalekhalwamwo tawe bo nibakharula halali hatiti, nafu nefwe khwakachelama."},{"id":59,"translation":"Ne Nyasaye shiyali usishia tsingongo tawe okhula arume Omurumwa mwitokho likhongo liatsio, abasoomele tsinyaali tsiefu. Ne shikhwali abasishia tsingongo tawe halali Abandu batsio nibali ababii."},{"id":60,"translation":"Ne shiosishiosi eshiamwahelesibwa, nishiobwikhoonyi bwobulamu bwokhushialo nende oburone bwashio. Ne eshili ewa Nyasaye nishio eshilayi muno, ne nishio shilitong’a, shimwikhonyelanga obwongo tawe?"},{"id":61,"translation":"Koo, ulia wakhwalaka indache indayi eyalinyoola, ali shinga ulia wakhwahelesia obwokholo bwomushialo, mana inyanga yeyindukho aliba mubalia abalirebwa mumulilo?"},{"id":62,"translation":"Ne inyanga yalibalanga mana abareebe mbu: “Bali hena abamwanzokasinjia ninabo, abamwachikhanga?”"},{"id":63,"translation":"Balia belikhuwa liakwila baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, bano nibo bakhwakosia, khwabakosia shingala khwakora. Khubeekana imbeli wuwo. Shibalaamanga efwe tawe.”"},{"id":64,"translation":"Ne liliboolwa mbu: “Laanje abanyasaye benyu abo abamwanzokasinjia.” Mana balibalanga, ne shibalibafuchilila tawe, ne balilola eshinyasio. Abane babetsanga balunjikha!"},{"id":65,"translation":"Ne inyanga yalibalanga mana abarebe mbu: “Ni shina shamwakalusia Abarumwa?”"},{"id":66,"translation":"Amakhuwa koosi kalibakora inyanga eyo. Nabo shibalirebana tawe."},{"id":67,"translation":"Ne ulia usaba eshileshelo mana asuubile ne akhole amalayi, oyo aliba mubalia babura."},{"id":68,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi aloonganga shia yenya, ne alobolanga. Ebilonje bibula okhwiyawulila khwosikhwosi tawe. Obutswenufu nibwa Nyasaye, ne ali hekulu muno wa akabamutsokasinjia ninako."},{"id":69,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi amanyile kebilifu biabu bifisanga muno nende akabaretsanga habulafu."},{"id":70,"translation":"Naye niye Nyasaye, abulaho nyasaye wundi owulali ye tawe. Okhwitsomibwa nookhukhwe mukhuchaka nende mukhumalilikha, ne okhukhalaka eshina nookhukhwe, ne ni ewuwe niyo wamulikalusibwa."},{"id":71,"translation":"Boola mbu: “Mulola murie Nyasaye nabakholela eshilo okhutsililila okhula inyanga yeyindukho. Kho ni nyasaye shina owulali Ye ulabarerera obulafu? Koo, shimuwulilanga tawe?\""},{"id":72,"translation":"Boola mbu: “Mulola murie Nyasaye nabakholela eshitere okhutsililila okhula inyanga yeyindukho. Kho ni nyasaye shina owulali Ye ulabarerera eshilo eshia munyala okhwihotselesiamwo? Shimulolangakhwo tawe?\""},{"id":73,"translation":"Ne okhurulana nende tsimbabaasi tsitsie yabakasilia eshilo nende eshitere, mwihotselesiemwo ne mukhabilemwo emikabo chichie, ne mube murio khomunyoole okhumupila orio."},{"id":74,"translation":"Ne inyanga yalibalaanga mana abareebe mbu: “Bali hena balia abamwanzokasinjia ninabo, abamwachikhanga?”"},{"id":75,"translation":"Ne khulirusia buli mumukanda omuloli, ne khuliboola mbu: “Rere eshifune shienyu.” Ne balimanya mbu obwatoto ni bwa Nyasaye, ne kalibakora koosi pe akabachikhanga."},{"id":76,"translation":"Toto Karuni yali mulala khubandu ba Musa, mana nabakholela amabii, ne khwamuhelesia emiandu emikhongo chia tsifunguo tsiachio tsisitoyela muno abasatsa ba amaani. Olwa Abandu bebe bamuboolela mbu: “Olelola tawe. Toto Nyasaye shiyachama abelolanga tawe."},{"id":77,"translation":"Ne koonya khu kalia aka Nyasaye yakhuhelesia eshimenyo shiomwikulu, ne olebilila omukabo kukwo kwokhushialo tawe, ne khola amalayi shinga Nyasaye yakhukholela amalayi, ne olakhola obwonooni khushialo tawe. Toto Nyasaye shiyachama aboononi tawe.”"},{"id":78,"translation":"Naboola mbu: “Esie kano ndahebwa okhurulana nende obumanyi bwanje.” Shamanyilekhwo ta mbu toto Nyasaye yamala okhusishia mumikanda chia imbeli wuwe balia abali nende omwandu nende abandu abanji okhumushila? Ne aboononi shibalirebwa tsimbi tsiabu tawe."},{"id":79,"translation":"Mana niyetsela Abandu bebe nafwalile obulayi. Balia abachama obulamu bwokhushialo nibaboola mbu: “Abayie khubakho mbu nefwe abahelesibwa omwandu shingala kwa Karuni yahelesibwa, toto bwene ye niweyikhabi ikhongo.”"},{"id":80,"translation":"Ne abahelesibwa obumanyi nibaboola mbu: “Abaane enywe, omurungo kwa Nyasaye ni omulayi muno khu ulia wasuubila mana nakhola amalayi, ne shibalinyoola ako tawe halali abesumilisi.”"},{"id":81,"translation":"Mana nikhumukhola ye okhumilwa nende liloba halala nende inzu yiyie, mana nalabakhwo nende omukanda kumuhabina okhurulana nende Nyasaye tawe, ne shiyali mubehabina tawe."},{"id":82,"translation":"Mana balia abekoombanga okhuba shinga ye olwabeele nibachaaka okhuwuka mbu: “Eeh! Koo khane Nyasaye ametanga omukabo ulia owayenya mubasumba bebe, ne atutuyilinjia owayenya. Nyasaye akhayanga okhukhukholela efwe amalayi, liloba liakhakhumilile fwesi ninaye. Oh toto khane Nyasaye shabusinjia Abakhayi tawe.”"},{"id":83,"translation":"Inzu yomwikulu eyo, khuliyikholela balia abalenyanga obukhongo khushialo khuno nohomba obwoononi tawe, ne omumalilikho omulayi kuliba kwa balia baria Nyasaye."},{"id":84,"translation":"Ulia ulakhola amalayi, alinyoola omurungo omulayi okhushila amalayi kayakhola ako. Ne ulia ukhola amabii, shibalirungwa balia bakholanga amabii halali kalia akabakholanga sa."},{"id":85,"translation":"Toto ulia wakhulomesia okhuloonda Ikurani alikhukalusia habundu wokhukalukha. Boola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi amanyile muno ulia wetsa khubulunjifu nende ulia uli mubukori bulolekha.”"},{"id":86,"translation":"Ne ewe shiwali noosubilanga mbu olirererwa Eshitabu shino tawe, halali nitsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi. Kho olakhatema waba omukhonyi wa abakhayi tawe."},{"id":87,"translation":"Ne toto balakhatemaa okhukhwikalila okhuloonda tsinyaali tsia Nyasaye nitsimalile okhufimbulwa khwiwe, ne laanga khu Nyasaye wuwo Omulesi, ne olakhatema waba mubatsokaasi tawe."},{"id":88,"translation":"Ne olalaama nyasaye wundi halala nende Nyasaye tawe. Abulaho nyasaye wundi owulali Ye tawe. Buli eshindu shilisikha halali obweni bubwe. Okhukhalaka eshina khwoosi khuli khuye, ne ewuwe nawamulikalusibwa."}]},{"id":29,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim."},{"id":2,"translation":"Koo, Abandu baparanga mbu balalekhwa butswa shichila baboolanga mbu: “Khwasuubila”, nabo shibalatemungwa tawe?"},{"id":3,"translation":"Toto khwatema balia abali imbeli wabu, ne toto Nyasaye alabamanya balia abahabwene, ne toto alamanya ababeeyi."},{"id":4,"translation":"Koo, balia bakholanga amabii baparanga mbu balakhukhaya efwe (khubule okhubaheresia eshinyasio). Nookhubusia eshina okhubii muno khwababusinjia khuno."},{"id":5,"translation":"Ulia wenyanga okhubukana nende Nyasaye, toto ebise bia Nyasaye bitsa okhuula, naye niye Omuwulili muno, Omumanyi po."},{"id":6,"translation":"Ne ulia ukhalabana okhukhola amalayi, toto yekhalabanilanga omwene. Toto Nyasaye nomuyinda khubiloonje bioosi."},{"id":7,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi, toto khulibaleshela amabii kabu ne khulibarunga amalayi muno kabu kabakholanga."},{"id":8,"translation":"Ne khwachelela Omundu mbu akholele amalayi abeebusi beebe, ne nibakhunichilisia okhuusanjia nende shiosishiosi eshiobula nashio obumanyi, olabawulila tawe. Ewanje neho wamulikalukha, ne ndilibaboolela akamwakholanga."},{"id":9,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi, toto khulibenjisia mubandu abalayi."},{"id":10,"translation":"Ne mubandu baliho ababoolanga mbu: “Khusuubile Nyasaye”, ne olwa basinyisibwa khunjila ya Nyasaye, bamalanga bakhola amabii ka Abandu ako okhuba shinga eshinyasio shia Nyasaye. Ne obuhabini okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi nibuula, nibaboola mbu: “Toto efwe khubeele halala ninanyu.” Koo! Nyasaye shamanyile akali mumioyo chiabandu tawe?"},{"id":11,"translation":"Ne toto Nyasaye alara habulafu balia basuubila ne alababuula abeshikhabili."},{"id":12,"translation":"Ne balia abakhaya baboolela balia abasuubila mbu: “Loonde khunjila yefu, efwe nafu khulachinga tsimbii tsienyu.” Ne shibalinyala okhuchinga khutsimbi tsiabu shiosishiosi tawe. Toto bo ni ababeeyi."},{"id":13,"translation":"Ne toto balichinga emisiko chiabu nende emisiko chindi halala nende echiabu. Ne toto balirebwa inyanga yeyindukho khukalia akabachikhanga."},{"id":14,"translation":"Ne toto khwaruma Nuhu khubandu bebe, mana namenya nabo emika iyelefu okhuyiniakhwo emika amakhumi karano, mana amatsi nikababukula nabo nibali abamabii."},{"id":15,"translation":"Mana nikhumuhabina ye nende Abandu beisafina, ne nikhuikhola okhuba eshimanyisio khubandu."},{"id":16,"translation":"Ne Ibrahim olwa yaboolela Abandu bebe mbu: “Laame Nyasaye ne mumurie. Ako ni amalayi khwinywe ni muba nimwakhamanya."},{"id":17,"translation":"Toto, ebiamulaamanga ne mulekha Nyasaye ni ebifwanani sa, ne mukasinjia obubeyi. Toto balia abamulamanga abalali Nyasaye abo tawe shibanyala okhubahelesia enywe omukabo tawe. Kho, khaabe omukabo kwenyu ewa Nyasaye, ne mumulaame, ne mumukhupile orio. Ewuwe ni wamulikalusibwa."},{"id":18,"translation":"Ne nimuyingana, toto chiamala okhuyingana emikanda chialiho imbeli wenyu. Ne shikali khumurumwa tawe halali okhusia khwa habulafu.”"},{"id":19,"translation":"Koo, shibalolangakhwo shinga Nyasaye achachinjia ebiloonje, mana khandi alibikalusia? Toto ako khu Nyasaye ni amaangu."},{"id":20,"translation":"Boola mbu: “Chende khushialo mana mulolekhwo shingala yachaka okhuloonga efilonje, mana Nyasaye alichachia okhulonga khwokhumalilikha. Toto Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu.\""},{"id":21,"translation":"Ahelesinjia eshinyasio owayenya, ne ahelesinjia tsimbabaasi owayenya. Ne ni ewuwe ni wamulikalusibwa."},{"id":22,"translation":"Ne enywe shimunyala okhumushila (Nyasaye) khushialo nohomba mwikulu tawe, nanyu mubula omulindi nohomba omukhoonyi owulali Nyasaye tawe."},{"id":23,"translation":"Ne balia bakhaya ebimanyisio bia Nyasaye nende likhuwa lia okhubukana ninaye, abo nibo balifwa omwoyo muno khutsimbabaasi tsianje. Nabo nibo abalinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":24,"translation":"Mana amakalusio ka abandu be shikaali halali okhuboola mbu: “Mwire nohomba musaambe mumulilo.” Mana Nyasaye namuhonokosia okhurulana nomulilo oko. Toto mu ako shilimwo eshimanyisio khubandu basuubilanga."},{"id":25,"translation":"Ne naboola mbu: “Toto enywe mwakhola ebifwanani okhuba Nyasaye, ne mwachamana abeene khubeene khubulamu bwokhushialo halali inyanga yeyindukho muliikaanana abeene khubeene, ne mulitsubana, ne eshimenyo shienyu shiliba mumulilo, ne shimulinyoola wokhubahabina tawe.”"},{"id":26,"translation":"Mana Luti namusuubila, ne (Ibrahim) naboola mbu: “Toto esie ewuuya khulwa Nyasaye wanje Omulesi, toto ye niye Owamaani, Owamachesi muno.”"},{"id":27,"translation":"Mana nikhumwelesia Ishaq nende Yaqub, mana nikhukhola khulwibulo lulwe oburumwa nende Eshitabu, mana nikhumuhelesia omurungo kukwe khushialo. Ne toto ye mwikulu aliba mubandu abalayi."},{"id":28,"translation":"Ne Luti olwayaboolela Abandu bebe mbu: “Toto enywe mukholanga eshifwoolo eshia omundu yesiyesi shiyabaranjililakhwo okhukhola tawe khushialo."},{"id":29,"translation":"Koo, enywe mutsiilanga abasatsa, ne mulindanga Abandu khunjila, ne mukholanga amabii mumikhung’ano chienyu?” Kho mana amakalusio ka abandu bebe shikali halali okhuboola mbu: “Khurerere eshinyasio shia Nyasaye toto noli mubalia ababoolanga aka habwene.”"},{"id":30,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi habina okhurulana nende Abandu abonooni bano.”"},{"id":31,"translation":"Ne Abarumwa befu (Malaika) olwa betsela Ibrahim nende akomwikhoyo kalia, baboola mbu: “Toto efwe khwitsa okhusishia Abandu belitokho lino. Toto Abandu balio ni abamabii muno.”"},{"id":32,"translation":"(Ibrahim) Naboola mbu: “Toto Lut alimwo.” Ne nibaboola mbu: “Efwe khumanyile muno abalimwo. Toto khwitsa okhumuhabina ye nende beyinzu yiyie halali omukhasi wuwe, alaba mubalia balatong’a inyuma.”"},{"id":33,"translation":"Ne olwa Abarumwa befu boolela Luti, yabeelela muno khulwa bo, ne omwoyo kukwe nikulola obusiro muno khulwa bo. Nibaboola mbu: “Olaria nohomba olabeelela tawe. Toto efwe khwitsa okhukhuhabina ewe nende Abandu bobo halali omukhasi wuwo owuli mubalia balatong’a inyuma."},{"id":34,"translation":"Toto efwe khwitsa okhwishia khubandu bolukongo luno eshinyasio okhurula mwikulu shichila okhuloba khwabu.”"},{"id":35,"translation":"Ne toto khwalekhamwo eshimanyisio shia habulafu khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":36,"translation":"Ne Madiana khwaruma Omusiani wabu mbu Shuaibu, naye naboola mbu: “Enywe Abandu banje, laame Nyasaye ne murie inyanga yeyindukho, ne mulachenda khushialo nimukhola obwonooni tawe.”"},{"id":37,"translation":"Mana nibamuyingasia, mana okhurenga khweshialo nikhubeera, mama nibubashiela mutsinzu tsiabu nibali emilambo chikwile mafumama."},{"id":38,"translation":"Nende babu A’di nende Thamudi (khwabasishia). Ne enywe mwamala okhumanya obulai amatala kabu shingala kali. Ne Shetani yabaronela ebikhole biabu, mana nabekalila Injila (yamalayi) nabo bali nibalolesibwa (injila yahabwene)."},{"id":39,"translation":"Nende Karuni, Firauni nende Haman, ne toto Musa yabeetsela nende ebimanyisio ebia habulafu mana nibelola khushialo, ne shibanyala okhumushila tawe."},{"id":40,"translation":"Kho buli shiamulala wabu khwamutila nende eshinyasio khulwa tsimbii tsitsie; Abaandi mubo khwabarerera imbumbuyeka yetsimbale, ne abaandi mubo baliwo barusibwa emioyo khuluyoka, ne abaandi mubo baliwo bakhwakhola liloba okhubamila, ne abaandi mubo baliwo basishibwa munyanza. Ne Nyasaye shiyabakholela obubii tawe, halali bo abeene nibo bekholela obubii."},{"id":41,"translation":"Ifwani ya balia babukula ulali Nyasaye tawe okhuba abahabini babu ili shinga olububi lwakasia inzu. Ne toto inzu indeshele muno okhushila etsindi tsioosi ni inzu yolububi. Abaane bamanyangakhwo!"},{"id":42,"translation":"Toto bwene Nyasaye yamanya ebia balaamanga ebilali ye tawe nibalekha Nyasaye, naye niye Owaamani, Owamachesi muno."},{"id":43,"translation":"Ne okho nikhwo okhuchelaasia khwakhuchelaasilinjia Abandu, ne shibakhwinjisinjia mubwongo (okhuchelasia okho) tawe halali Abamanyi."},{"id":44,"translation":"Nyasaye yaloonga likulu nende eshialo khubwatoto. Toto mu ako shilimwo eshimanyisio khubasuubili."},{"id":45,"translation":"Soma akawafimbulilwa mushitabu, ne olumilile okhulaama. Toto okhulaama khwikalilanga eshifwolo nende tsimbi. Ne obwitsulilo bwa Nyasaye nibwo obukhongo muno. Ne Nyasaye amanyile muno akamukholanga."},{"id":46,"translation":"Ne mulayingana nende Abandu beshitabu tawe halali khukalia amalayi muno, okhuyiniakhwo balia bakhola obubii mubo. Ne boole mbu: “Khusuubile khukalia keshibwa khwifwe nende keshibwa khwinywe, ne Nyasaye wefu nende Nyasaye wenyu ni mulala butswa, nafu khuli bokhumwilekhulila.”"},{"id":47,"translation":"Ne endio nilwa khwakhwishilia Eshitabu shino, ne balia abakhwahelesia eshitabu basuubilanga mushio, ne baliho mubano balia basuubilangamwo. Ne shibakhayanga ebimanyisio biefu tawe halali Abandu abakhayi (balia benya okhufisa obwatoto)."},{"id":48,"translation":"Ne shiwali nosomangakhwo eshitabu shiosishiosi tawe Ikurani ni ishiri okhukhukhwitsira, nohomba shiwashihandikangakhwo nomulunji kukwo tawe, awo bakhabeele nende inganakani balia benyanga okhukalukhania obwatoto."},{"id":49,"translation":"Halali tsino nitsinyaali tsili habulafu mubilifu bia balia bahebwa obumanyi. Ne shibakhayanga tsinyaali tsiefu tawe halali abamabii."},{"id":50,"translation":"Ne baboola mbu: “Mana naleshilibwakhwo amangalimwa okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi!” Boola mbu: “Amangalimwa kali khu Nyasaye yenyene butswa, nesie endi butswa omwikanyilisi owa habulafu.”"},{"id":51,"translation":"Koo, shikabayelasa mbu efwe khwakhwishilia Eshitabu shino eshibasoomelungwa? Toto mu ako tsilimwo tsimbabasi nende ametsulisio khubandu basuubilanga."},{"id":52,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye ayela okhuba omuloli hakari wanje ninanyu. Amanyile kali mwikulu nende mushialo. Ne balia bafuchililanga obushiamu ne nibakhaya Nyasaye, abo nibo abalalinyoola obukhala tawe.”"},{"id":53,"translation":"Ne bakhuyungubasinjia mbu eshinyasio shiuule lwangu; ne bikhayanga okhuba ebise biarebwaho ebimanyikhane, eshinyasio shiakhaboolele. Ne toto shilibetsela mapwoka nabo nibalamanyile tawe."},{"id":54,"translation":"Bakhuyungubasinjia khushinyasio, ne kali mbu toto Jahanam yaterera abakhayi."},{"id":55,"translation":"Inyanga yeshinyasio shilibafwimba okhurulila hekulu wabu nende hasi webileenje biabu, mana aliboola mbu: “Pile kalia akamwakholanga.”"},{"id":56,"translation":"Enywe Abasumba banje basuubila, toto eshialo shianje neshibangufu, kho laame esie butswa."},{"id":57,"translation":"Buli omwoyo kulipila lifwa, mana ewefu niwamulikalusibwa."},{"id":58,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi, khulibekhasia mumukunda kwomwikulu mutsinzu etsiburanga hasi watsio emialo. Balimenyamwo tsinyaanga tsioosi. Kuno nomurungo omulayi kuli kurie kwabakholi!"},{"id":59,"translation":"Balia abesumilisia mana besikanga Nyasaye wabu Omulesi butswa."},{"id":60,"translation":"Ne nitsisolo tsinga etsilakhanyala okhuchinga omukabo kwatsio tawe, Nyasaye niutsikabilanga, nende enywe mwesi, naye niye Omuwulili muno, Omumanyi po."},{"id":61,"translation":"Ne nobareeba mbu: “Ni wina waloonga likulu nende eshialo, mana nakhola eliuba nende omwesi okhuwulila?” Toto balaboola mbu: “Nyasaye.” Kho niyena wamuirungwa (okhulama ulali Nyasae tawe)?"},{"id":62,"translation":"Nyasaye ametanga omukabo owayenya, ne atutuyilia owayenya. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":63,"translation":"Ne nobareeba mbu: “Ni wina wishinjia amatsi okhurula mwikulu, mana alamusie liloba nilimalileenje okhufwa?” Toto balaboola mbu: “Ni Nyasaye.” Boola mbu: “Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye.” Halali abaanji mubo shibamanyanga tawe."},{"id":64,"translation":"Ne obulamu bwokhushialo buno shini eshindu tawe halali amakhuwa kabulamwo oluchendo nende omubayo sa. Ne obulamu bwomwikulu nibwo obulamu bwatoto, bamanyangakhwo!"},{"id":65,"translation":"Ne nibanina muliaro (Munyanza), balaamanga Nyasaye mubutswenufu. Ne niyakhamala okhubahabina nibakhoola khulukongo, olwenolo bachaka okhumutsokaasia."},{"id":66,"translation":"Khobanyoole okhubula okhupa orio khukakhwabahelesia mbu khobekhoye, halali ahambi hano balamanya."},{"id":67,"translation":"Koo, shibalolangakhwo mbu efwe khwakhola eshialo shiabu okhuba shioluyali nende omulembe, ne Abandu bayuulungwa mumbeka mwabu? Koo, basuubilanga obushiamu, ne emikabo chia Nyasaye nichio chia bakhayanga?"},{"id":68,"translation":"Ne ni wina omubii muno oyo okhushila ulia uchishila Nyasaye obubeyi, nohomba ukhaya obwatoto nibumalile okhumuulila? Koo, Jahanam shinishio shakhabe eshimenyo shabakhayi?"},{"id":69,"translation":"Ne balia bakhalabananga okhubeela efwe, toto abo khulabalunjisia khutsinjila tsiefu. Ne toto Nyasaye ali halala nende bakholanga amalayi."}]},{"id":30,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim."},{"id":2,"translation":"Abarumi bashilwa (nende Abafarisayo khumyero)."},{"id":3,"translation":"Mushialo shili ahambi (nende Ebufarisayo), nabo olunyuma lwa okhushilwa khwabu okho bakhashile."},{"id":4,"translation":"Khu mika mititi butswa. Likhuwa nilia Nyasaye, lieyinyuma nende lieyimbeli. Ne inyanga eyo Abasuubili balisaangala."},{"id":5,"translation":"Khubuhabini bwa Nyasaye. Ahabinanga wayenya. Naye niwa Amaani muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":6,"translation":"(Ino ni) Indache ya Nyasaye. Ne Nyasaye shafunakanga indache yiyie tawe, halali Abandu abaanji shibamanyile tawe."},{"id":7,"translation":"Bamanyangakhwo hatiti butswa obulamu bwokhushialo, nabo khuko mwikulu bakakaandalila (shibamanyile amalako ka Nyasae tawe)."},{"id":8,"translation":"Shibaparangakhwo khubo abeene (balola mbu), Nyasaye shiyaloonga likulu nende eshialo nende ebili hakari wabio halali khubwatoto, nende khubise biarebwaho? Ne toto Abandu abaanji shibafuchililanga mbu balibukaana nende Nyasaye tawe."},{"id":9,"translation":"Koo, shibachendakhwo khushialo tawe balola shingala yali indukho ya balia baliho imbeli wabu? Bali aba amaani amaanji muno okhubashila, ne balimanga emikunda nibachikasia obulai po okhubashila bo. Ne Abarumwa babu babetsela nende ebifune bia habulafu. Kho Nyasaye shiyali wokhubakholela obubii tawe halali abeene nibo bekholelanga obubii."},{"id":10,"translation":"Mana indukho ya balia bakhola obubii yali mbu bakhaya tsinyali tsia Nyasaye, ne batsikholelanga omubayo."},{"id":11,"translation":"Nyasaye niye wuchachinjia obulonji mana khandi alibukalushila, mana ewuwe niwo wamulikalusibwa."},{"id":12,"translation":"Ne inyanga yeyindukho niyula, ababii baliwesiakhwo omwoyo muno."},{"id":13,"translation":"Shibaliba nende babasabila mubalia ababasaanjinjia tawe, ne khandi baliloba ababasaanjinjia abo."},{"id":14,"translation":"Ne olwayindukho iliula, inyanga eyo balikabukhanamwo."},{"id":15,"translation":"Kho balia abasuubila mana nibakhola amalayi, balisangasibwa muno mumikunda (chomwikulu)."},{"id":16,"translation":"Ne balia abakhaya mana nibayingasia tsinyaali tsiefu nende okhukhung’ana khwomwikulu, abo balikhung’asibwa khushinyasio."},{"id":17,"translation":"Kho tswenule Nyasaye olwa mwinjilanga mubise bieshilo nende shingala mwinjila mubise bia mumabwibwi."},{"id":18,"translation":"Ne okhwitsomibwa khwosi nookhukhwe mwikulu nende khushialo, nende (mumwitsomie) ebise bieyingolobe nende ebise bieshitere."},{"id":19,"translation":"Arusinjia eshilamu okhurula mushafwa, ne arusinjia eshiafwa mushilamu, ne alamusinjia liloba olunyuma lwa okhufwa khwalio, ne endio nilwa mulilamusibwa."},{"id":20,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni okhubalonga okhurulana nende liloba, mana lola muba abandu basalananga."},{"id":21,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni mbu yabalonjela abakhasi benyu okhurulana ninanyu, mbu khomunyoole obwihotselefu khubo, mana nabakholela obuyanzi nende tsimbabaasi hakari wenyu. Toto mu kano bilimwo ebimanyisio khubandu baparanga."},{"id":22,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni okhuloonga likulu nende eshialo, nende okhukabukhana tsinimi tsienyu nende obukoondo bwenyu. Toto mu kano bilimwo ebimanyisio khubandu abamanyi."},{"id":23,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni okhukona khwenyu eshilo nende eshitere, nende okhukoonya khwenyu mutsimbabaasi tsitsie. Toto mukano bilimwo ebimanyisio khubandu bawulilanga."},{"id":24,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni mbu abalolosinjia okhumiesukha khwelikulu, nikhubaramwo oburi nende okhubawa omwayo (kweyifula okhukwa), nende okhwishia amatsi okhurula mwikulu, mana nakalamusilia liloba nilimalilenje okhufwa. Toto mu kano bilimwo ebimanyisio khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":25,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni mbu likulu nende eshialo biema khubunyali bubwe, mana olwa alibalanga okhurula khushialo omulango mulala butswa, lola, mulirula mwiloba."},{"id":26,"translation":"Ni ebibie ebili mwikulu nende khushialo, ne bioosi bimuwulilanga."},{"id":27,"translation":"Ye niye wuchachinjia obulonji naye niye ulibukalushila, ne lino ni eliangu muno khuye, naye niye weyifuma indayi mwikulu nende khushialo, naye niye Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":28,"translation":"Abachelasilia imela yenyu abeene khubalia abemikhono chienyu emilunji chiatila. Mulikho nende abasaanji khu kalia akakhwabahelisia, khomana musanjilanangamwo ebihelaana, mubaritsanga shingala muritsananga abeene? Ne endi nilwakhwinoosinjia tsinyaali khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":29,"translation":"Halali balia abonoona baloonda obwikombi bwa emioyo chiabu nibabula obumanyi. Kho ni wina unyala okhulunjisia owa Nyasaye yakosia? Nabo shibaliba nende babahabina tawe."},{"id":30,"translation":"Kho chomia obulai obweni bubwo khudini ili habwene bulali okhwikotiombola tawe. Obo noobulonje bwa Nyasaye yalonjelakhwo Abandu. Okhukalukhania khubulaho khubulonje bwa Nyasaye tawe. Eyo niyo idini yatoto, halali Abandu abaanji shibamanyile tawe."},{"id":31,"translation":"Mumukalushekhwo khukhusaba eshileshelo, ne mumurie, ne mulumilile okhulaama (iswala), ne mulaba mubatsokaasi tawe."},{"id":32,"translation":"Mubalia abakabula idini yabu, mana nibaba emikanda emikanda, buli omukanda kusangalilanga shiakuli nashio."},{"id":33,"translation":"Amasila nikanyoola Abandu, nibalaama Nyasaye wabu Omulesi nibamukalukhakhwo khukhusaba eshileshelo. Ne olwa abahelesia tsimbabaasi tsitsie, awo omukanda mubo kuchaka okhutsokaasia Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":34,"translation":"Mbu khobakhaye akakhwabahelesia, kho mwikhoye, mwakhetse okhumanya."},{"id":35,"translation":"Koo, mana khwabeshiliakhwo eshifune eshisunganga akabatsokaasinjia ako?"},{"id":36,"translation":"Ne nikhuhelesia Abandu emikabo, bachisangalila. Ne niboolelwa nende amabii kemikhono chiabu chiakhola, onyoola bawesiakhwo omwoyo muno."},{"id":37,"translation":"Koo, shibalolangakhwo mbu toto Nyasaye ametanga omukabo omunji khuwayenya, ne atutuyilinjia owayenya? Toto mukano bilimwo ebimanyisio khubandu abasuubila."},{"id":38,"translation":"Kho helesia Omwikho eshiakhoyele, nende Omumanani nende uli khuluchendo. Ako ni amalayi khubalia benyanga obweni bwa Nyasaye. Ne abo nibo abalibura."},{"id":39,"translation":"Ne Riba ya muheresinjia abandu mbu khoyimeteshe nibabarunga, imbeli wa Nyasaye shiyimetekhanga tawe. Ne eshiamurusia shichila eshihanwa shia Izakaa khulwa okhwenya obweni bwa Nyasaye, abo nibo bametelungwakhwo."},{"id":40,"translation":"Nyasaye niye owabaloonga, mana khandi nabaheresia omukabo kwenyu, mana abafwisinjia mana alibalamusia mubafu. Koo, aliwo mubasaanji benyu unyala okhubakholela shiosishiosi mu kano? Obutswenufu bwoosi nobubwe, ne ali hekulu muno wa akabamutsokaasinjia ninako."},{"id":41,"translation":"Obwoononi bwaswana khungongo nende munyanza khulwa akemikhono chiabandu chiakhola, kho abatisiekhwo eshinyasio khulwa amakhuwa kandi akabakhola, bakhaba bario bakalukha (khu Nyasaye)."},{"id":42,"translation":"Boola mbu: “Chende khushialo mana mulenge shingala indukho ya balia baranjilila yali. Abaanji babu bali abatsokaasi.”"},{"id":43,"translation":"Kho lunjisia obweni bubwo khudini yalunjikha muno, inyanga ilakhekalilwa tawe nishili okhuula, eyirulanga khu Nyasaye. Inyanga eyo balikabukhana."},{"id":44,"translation":"Ulia ukhaya, okhukaya khwaye khuli khuye. Ne ulia ukhola amalayi, abo bekasilinjia amalayi abeene."},{"id":45,"translation":"Kho Nyasaye arunge balia abasubila mana nibakhola amalayi khutsimbabaasi tsitsie. Toto Ye shiyachama abakhayi tawe."},{"id":46,"translation":"Ne mubimanyisio bibie – ni mbu arumanga emiyeka echireranga akomwikhoyero kho anyoole okhubapilia enywe khu tsimbabaasi tsitsie, ne kho ebininwa byomumatsi bichende khubunyali bubwe, ne khomukoonye khumikabo chichye, kho munyoole okhupa orio."},{"id":47,"translation":"Ne toto khwaruma imbeli wuwo abarumwa khubandu babu, nibabetsela nende ebifune bilolekhanga, mana nikhuhelesia eshinyasio aboononi, ne yali indache ili khwifwe okhuhabina Abasuubili."},{"id":48,"translation":"Nyasaye niye urumanga emiyeka, mana chipurusie amaleesi, mana akasaalanie amaleesi ako mwikulu shingala yenya. Mana akakhole ebitonye ebitonye, mana olalola ifula niirula mukari mwako. Ne naayusia khu ulia owayenya mubandu bebe, awo olabalola nibasaangalile."},{"id":49,"translation":"Ne nibashili okhwishilibwa baali nibafwile omwoyo muno."},{"id":50,"translation":"Kho henga ebirulananga nende tsimbabaasi tsia Nyasaye, shingala alamusinjia liloba nilifwilenge. Toto oyo niye ulilamusia abafuu, naye ni omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":51,"translation":"Ne khurumanga omuyeka mana bakulole nikuli obukondo bwa namabuyu, bakhatsililile okhukhaya olunyuma lwa elo."},{"id":52,"translation":"Kho ewe toto shiwakhakhola abafu bawulila tawe, nohomba shonyala okhukhola abalawulilanga bawulila tawe nibamamile okhukalukhana nibatsitsanga."},{"id":53,"translation":"Ne shonyala okhulunjisia abawofu okhurula mubukori bwabu tawe. Shokholanga yawulila tawe halali ulia wasuubila mutsinyaali tsiefu. Ne abo nibo abelekhulila Nyasaye."},{"id":54,"translation":"Nyasaye niye owabaloonga okhurula mubuteshele, mana nakhola olunyuma lwa obuteshele obo amaani, mana nakhola olunyuma lwa amaani ako obuteshele nende okhukofula. (Nyasaye) alonganga shia yenya. Naye ni Omumanyi po, Omunyali muno."},{"id":55,"translation":"Ne inyanga yeyindukho olwa yiliula, aboononi baliitsuba mbu shibekhala (khushialo tawe) halali lisaa elala butswa. Ne endio nilwa bashiamibungwa."},{"id":56,"translation":"Ne balia abahebwa obumanyi nende obusuubili baliboola mbu: “Toto enywe mwamenya obulamu bwa Nyasaye yabahandichira mushitabu okhula inyanga yokhulamusibwa. Kho inyanga yokhulamusibwa njieino, halali enywe shimwaali nimwamanya tawe.”"},{"id":57,"translation":"Inyanga eyo ebichila biosibiosi shibilikhoonya abamabii tawe, ne okhusaba khwabu eshileshelo shikhulifuchililwa tawe."},{"id":58,"translation":"Ne toto khwachelasilia Abandu mu Kurani muno buli okhuchelasia, ne kata nobetsela nende eshimanyisio, toto balia bakhaya balaboola mbu: “Enywe shimuli shiosishiosi tawe halali ababeyi.”"},{"id":59,"translation":"Ne endio nilwa Nyasaye asubanga khumioyo chia balia abalamanya tawe."},{"id":60,"translation":"Kho, wisumilisie. Toto indache ya Nyasaye niyatoto. Ne toto balia abalasuubilanga munjila yobwatoto balakhatema bakhubeyiabeyia tawe."}]},{"id":31,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim."},{"id":2,"translation":"Tsino nitsinyaali tsieshitabu shiamachesi."},{"id":3,"translation":"Obulunjifu nende tsimbabaasi khubalia bakholanga amalayi."},{"id":4,"translation":"Balia balumililanga okhulaama (iswala) nende bahininjia eshihanwa (izakaa), ne abali nende obusuubili obukhongo muno khuyinyanga yeyindukho."},{"id":5,"translation":"Abo nibo bali khubulunjifu okhurula khu Nyasaye wabu, ne abo nibo abalibura."},{"id":6,"translation":"Ne mubandu balimwo balia abakulanga amakhuwa kabula oluchendo mbu kho banyoole okhukosia khunjila ya Nyasaye nibalamanyile liosi liosi tawe, ne bakholelanga injila eyo omubayo. Abo baliba nende eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":7,"translation":"Ne nibasoomelwa tsinyaali tsiefu, batsihelesinjia emikongo mukhwilola shinga balatsiwulilekhwo tawe, shinga mumarwi kabu kalimwo iwula, kho boosilie likhuwa lia eshinyasio eshilulu."},{"id":8,"translation":"Toto balia abasuubila mana nibakhola amalayi baliba nende emikunda chobwokholo mwikulu."},{"id":9,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Ni indache ya Nyasaye yatoto, naye niye Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":10,"translation":"Yalonga likulu libula tsisilo tsiamulola, ne nara khwililoba tsingulu lilabatengeyiatengeyia tawe, naye yasalasiamwo tsisolo tsiabuli imbia, ne khukwisinjia amatsi okhurula hekulu, mana nikhumesiamwo emimela emilayi echia buli imbia."},{"id":11,"translation":"Khuno nokhuloonga khwa Nyasaye, kho munzechesiekhwo nishina shiabaloonga balia abalali Ye (Nyasaye), halali abonooni bali mubukori bulolekha."},{"id":12,"translation":"Ne toto khwahelesia Luqman amachesi, nikhumuboolela mbu: “Khupila Nyasaye orio muno. Ne ulia witsa okhupa orio, oyo aba akhupanga orio khululwe omwene. Ne ulia ukhaya, ne Nyasaye ni Omuyinda Owitsomibwa muno.”"},{"id":13,"translation":"Olwa Luqman yaboolela Omusiani wuwe, namuhelesinjia amachelo, mbu: “Ewe mwana wanje, olatsokaasia Nyasaye tawe, shichila toto obutsokaasi ni obubii obukhongo.”"},{"id":14,"translation":"Ne khwachelela omundu khubebusi bebe. Nyina mwana yamuchinga khubusandi nobunyakhani, nende okhumununia khumika chibili, (khumuchelela) mbu khupila orio esie nende abebusi bo, ne amakalushilo kenyu ni khwisie."},{"id":15,"translation":"Ne nibakhunichilisia okhunzokaasia nende kalia kobula ninako obumanyi, olabawulila tawe, halali menya ninabo khubulayi, ne loonda injila ya balia abangalukhangakhwo, mana ewanje ni wamulikalusibwa, ne ndilibaboolela akamwakholanga."},{"id":16,"translation":"\"Ewe mwana wanje, toto likhuwa liosiliosi kata nilili shinga obusiro bwa yinyuma yolule, kata nilili mulukulu nohomba mwikulu, nohomba khushialo, Nyasaye alilirera. Toto Nyasaye ni omuchesi muno wamakhuwa kefisile, uli nende obumanyi bwa koosi."},{"id":17,"translation":"Ewe mwana wanje, lumilila okhulaama (Iswala) ne lomesia amalayi ne kaania amabii, ne wifwile khukalia akalakhunyoola, toto ako ni amakhuwa kakhoyeshele muno okhuloondwa."},{"id":18,"translation":"Ne olahenga Abandu neshileka tawe, ne olachenda khushialo nende isunga tawe, toto Nyasaye shiyachama buli ulia weshileka owilolanga tawe."},{"id":19,"translation":"Ne tiila okhuchenda khwa hakari, ne ishia hasi omwoyo kukwo (isauti). Toto omwoyo (isauti) kweyisishili nikwo omubii muno okhushila emioyo chioosi.”"},{"id":20,"translation":"Koo, shimulolangakhwo mbu Nyasaye yabahotselesiliya ebili mwikulu nende khushialo, mana nabetsusilia emikabo chichie echia habulafu nende echifisile? Ne mubandu balimwo abayingananga khu Nyasaye nibabula obumanyi nohomba obulunjifu, nohomba eshitabu shiobulafu."},{"id":21,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu: “Loonde aka Nyasaye yeshia,” nibaboola mbu: “Halali efwe khuloondanga akakhwanyoola nako bapapa befu.” Koo, kata Shetani nali mbu abalanganga mushinyasio shiomulilo?"},{"id":22,"translation":"Ne ulia ulekhulila Nyasaye obweni bubwe, ne nali mbu nomukholi wamalayi, toto aba amalile okhutila omukoye kwalakhalikha tawe, ne indukho yamakhuwa koosi nikhu Nyasaye."},{"id":23,"translation":"Ne ulia ukhaya, obukhayi bwaye bulakhuwa eshibeela tawe, amakalushilo kabu ni khwifwe. Awo khulibaboolela kalia kabakholanga, toto Nyasaye ni Omumanyi muno owa kalia kali mubilifu."},{"id":24,"translation":"Khubasangasinjia hatiti, mana khulibaluuma mushinyasio eshisiro."},{"id":25,"translation":"Ne nobareeba mbu: “Ni wina waloonga likulu nende eshialo?” Balaboolasa mbu: “Ni Nyasaye.” Boola mbu: “Obutswenufu bwoosi ni bwa Nyasaye.” Halali abaanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":26,"translation":"Buli eshili mwikulu nende mushialo nishia Nyasaye. Toto Nyasaye niye Omuyinda owitsomibungwa muno."},{"id":27,"translation":"Ne chibetsanga mbu emisala chioosi chili khushialo ni tsikalamu, ne tsinyanza tsikhonywa nende tsinyanza tsindi saba (tsibe obwino bwa okhuhandika), amakhuwa ka Nyasaye, shikakhaweele tawe. Toto Nyasaye ni Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":28,"translation":"Toto okhulongwa khwenyu nende okhulamusibwa khwenyu khuli shinga khwa omwoyo mulala. Toto Nyasaye ni Omuwulili muno, Omuloli muno."},{"id":29,"translation":"Shololangakhwo mbu Nyasaye yenjisinjia eshilo mushitere tawe, ne yenjisia eshitere mushilo tawe, ne nahotselesia eliuba nende omwesi, bioosi bichendanga butswa okhula inyanga yarebwaho? Ne toto Nyasaye ali nende obumanyi bwa koosi pe akamukholanga."},{"id":30,"translation":"Endio nilwokhuba mbu toto Nyasaye niye owa habweene, ne ebiabalaamanga ebilali Ye tawe nobukori. Ne toto Nyasaye niye owa hekulu, Omukhongo muno."},{"id":31,"translation":"Shololangakhwo ta mbu ebininwa bichendanga munyanza khumikabo chia Nyasaye kho anyoole okhubamanyia ebimanyisio bibie? Toto mu ako bilimwo ebimanyisio khubuli omwisumilisi owokhupa orio muno."},{"id":32,"translation":"Ne olwa amarunda kabafunikhanga shinga amaleesi, balamaanga Nyasaye mubwihotselefu muno, ne olwa abahonokosia mana abare khulukongo, abandi mubo baba hakari hakari, ne abulaho uyingasinjia ebimanyisio biefu bino, halali buli ulia omukhayi omukhongo."},{"id":33,"translation":"Enywe abandu, rie Nyasaye wenyu ne rie inyanga yomwibusi alalikhoonya Omwana wuwe tawe, nohomba omwana okhukhoonya omwibusi wuwe shiosishiosi tawe. Toto indache ya Nyasaye ni ya toto. Kho obulamu bwokhushialo bulabakatia tawe, ne owukatinjia ulia alabakatia khu Nyasaye tawe."},{"id":34,"translation":"Toto Nyasaye ali nende obumanyi bweyinyanga yeyindukho, ne yeshinjia ifula, ne amanyile eshili mulubeleshelo. Ne omundu shamanyile shiayalanyola mutsuli tawe, ne omundu shamanyile walifwila tawe. Toto Nyasaye niye omumanyi muno owamakhuwa koosi."}]},{"id":32,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Lam, Mim."},{"id":2,"translation":"Buno ni Obwishio bweshitabu shibulamwo inganakani tawe, burula khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":3,"translation":"Koo, nohomba baboolanga mbu yashikasia omwene? Halali shio shirula khu Nyasaye wuwo Omulesi, kho wikanyilisie abandu baloolilwakho nende Omwikanyilisi imbeli wuwo tawe, khobanyoole okhulunjikha."},{"id":4,"translation":"Nyasaye niye owaloonga likulu nende eshialo, nende ebili hakari wabio khutsinyanga tsisaasaba (sita). Mana naachingukha ekulu weshisaala shishie shioluyali, mubula omulindi nohomba ubasabila halali Ye, shimwitsulilangakhwo tawe?"},{"id":5,"translation":"Abusinjia amakhuwa koosi okhurula mwikulu okhutsia khushialo, mana kakalukha ewuwe khunyanga ndala sa yeshichelo shiayo ni emika iyelefu ndala khutsinyanga tsiamubalanga."},{"id":6,"translation":"Oyo niye omumanyi wamakhuwa kefisile nende akali habulafu. Owamaani, Owetsimbabaasi muno."},{"id":7,"translation":"Ulia owaloonga obulai ifwani ya buli eshindu, mana nachaka okhuloonga omundu okhurula khwiloba."},{"id":8,"translation":"Mana nakhola olwibulo lulwe (lwomundu) okhurulana nende amatsi amateshele."},{"id":9,"translation":"Mana namukasia obulai, ne namufuramwo okhurula khumwoyo kukwe, ne nabahelesia tsimbulililo, nende tsindolelo nende emioyo, ne orio inditi niyamumupilanga."},{"id":10,"translation":"Nibaboola mbu: “Koo, olwa khulikorera mwiloba (mana khube liloba) mbu khulikalusibwa okhuba ebiloonje ebiyiakha?” (Nendio) halali bo bakhaya mbu shibalibukana nende Nyasaye wabu Omulesi tawe."},{"id":11,"translation":"Boola mbu: “Alibafwisia Malaika welifwa owarebwaho khwinywe, mana mulikalusibwa ewa Nyasaye wenyu Omulesi.”"},{"id":12,"translation":"Ne ololangakhwo shingala aboononi balinamia emirwe chiabu imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi (nibaboola mbu): “Nyasaye wefu Omulesi, khumalile okhulola, ne khuwulile, kho khukalusie, khwitsa okhukhola ebikhole ebilayi, toto efwe khumanyile muno obulaamba.”"},{"id":13,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhahelesiyie buli omundu obulunjifu bubwe, halali likhuwa okhurula khwisie liatinyisibwa mbu toto ndiliitsusia omulilo kwa Jahanamm kumajini nende Abandu boosi."},{"id":14,"translation":"Kho pile (eshinyasio) khulwa mwebilila omukhung’ano kweyinyanga yenyu ino, kata fwesi khulabeebilila (mumulilo omo), kho pile eshinyasio shilawa tawe, khulwa kalia akamwakholanga."},{"id":15,"translation":"Toto abasuubilanga tsinyaali tsiefu ni balia sa olwa betsulisibwa ninatso, bakwitsanga nibeenama (nibasujuda), ne batswenulanga Nyasaye wabu Omulesi khu tsifuma tsitsie, nabo shibelolanga tawe."},{"id":16,"translation":"Tsimbafu tsiabu tsilekhananga nende obulili ebise bieshilo, ne balaamanga Nyasaye wabu Omulesi muburi nende mukhwenya, ne bayininjia eshihanwa khubilia ebia khubakabile."},{"id":17,"translation":"Ne omundu yesiyesi shamanyile kalia akayafisilwa akasangasinjia tsimoni tawe, omurungo kwa kalia akabakholanga."},{"id":18,"translation":"Koo, Omusuubili yakhaba nashilala nende Omwonooni? Shibakhaba nashilala tawe."},{"id":19,"translation":"Balia abasuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi baliba nende emikunda chomwikulu echieshimenyo eshilayi. Ni ameeshelo kobucheni bwabu khukalia akabakholanga."},{"id":20,"translation":"Ne balia bakhola obwonooni, eshimenyo shiabu ni mumulilo, buli olwa balienya okhurulamwo, balikalusibwamwo, ne baliboolelwa mbu: “Pile eshinyasio shiomulilo eshia mwayingananga.”"},{"id":21,"translation":"Ne toto khwitsa okhubapilia eshinyasio eshititi imbeli weshinyasio eshikhongo khobanyole okhukalukha."},{"id":22,"translation":"Ne ni wina omwonooni omukhongo muno okhushila ulia witsulisibungwa tsinyaali tsia Nyasaye wuwe Omulesi mana atsihelesie omukongo? Toto efwe khuli beyimongo (likhobo) khubalia bakholanga amabii."},{"id":23,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu, kho olaba nende inganakani okhubukana ninaye tawe. Mana nikhushikhola obulunjifu khubana ba Israili."},{"id":24,"translation":"Ne nikhukhola abaandi mubo abemilisi, abarukanga okhuloondana nende likhuwa liefu, olwa besumilisia, ne bali basubila muno tsinyaali tsiefu."},{"id":25,"translation":"Toto Nyasaye wuwo Omulesi niye owakhabusie hakari wabu inyanga yeyindukho khukalia akabawukhanilanga."},{"id":26,"translation":"Koo, kashili okhubamanyishila mbu ni emikanda chinga chakhwasishia imbeli wabu, baburanga mumataala kabu ako? Toto mu kano bilimwo ebimanyisio, koo shibawulilangakhwo tawe?"},{"id":27,"translation":"Koo, shibalolangakhwo mbu toto efwe khuyilanga amatsi khuliloba eliumu, mana khukamesilie ebirache ebia ebiruche biabu bilitsangakhwo nende abeene. Koo, shibalolangakhwo tawe?"},{"id":28,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Ni liina okhubusibwa okho toto nimuli mbu muboolanga akabwene?”"},{"id":29,"translation":"Boola mbu: “Inyanga yokhubusia, obusubili bwa balia abakhaya shibulibakhonya tawe, ne shibalihebwa ebise tawe.”"},{"id":30,"translation":"Kho baa ehale ninabo, ne liinda. Toto bo boosi balindanga (akabalakwa)."}]},{"id":33,"verses":[{"id":1,"translation":"Ewe Omurumwa, ria Nyasaye, ne olawulila abakhayi nende abeshikhabili tawe. Toto Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":2,"translation":"Ne loonda kalia kofimbulilungwa okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, toto Nyasaye ali nende obumanyi khu koosi akamukholanga."},{"id":3,"translation":"Ne wisiche Nyasaye, ne Nyasaye ayela muno okhuba omwisikwa."},{"id":4,"translation":"Nyasaye shiyakholakhwo omusatsa yesiyesi okhuba nende emioyo chibili mukari mumwe tawe, ne shiyakhola abakhasi benyu abamuchelaasinjia nende banyinenywe okhuba banyinenywe tawe. Ne shiyakhola Abana balali abenyu, abamukhususiye okhuba Abana benyu barulile khumikongo chienyu tawe. Ako namakhuwa kenyu okhurula muminwa chienyu butswa. Ne Nyasaye niye uboolanga obwatoto, naye niye ulunjisinjia khunjila."},{"id":5,"translation":"Balaanje khumeera kabasamwana, obo nibo obuleng’aafu khu Nyasaye. Ne nimulamanyile basamwana tawe ni Abana benyu mudini. Ne shinobutulani khwinywe khukamwitsukhanile tawe, halali ni obutulani khukalia akemioyo chienyu chikholele katong’ane. Ne Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":6,"translation":"Omurumwa akhoyesheele muno okhuranjilisibwa khubasalamu (bamusuubila) okhushila bo beene (okhula bamukomelele Omurumwa kata nibili okhurusia obulamu bwabu nende omwandu), ne Abakhaye bebe ni banyinabwe, ne abeekho bakhoyeleshelane abeene khubeene (okhuteshania, okhuchelama nende akandi shinga yako) mushitabo shia Nyasaye, okhushila Abasuubili bandi nende (Muhajirina) - halali shinobubii tawe nimukhola obulayi khubetsa benyu. Kano kamala okhuhandikwa mushitabu."},{"id":7,"translation":"Ne (itsulila) olwa khwabukula indakano khubarumwa nende khwiwe, nende khu Nuhu nende khu Ibrahim, nende khu Isah omwana wa Mariam, ne nikhubukula khubo indakano isiro."},{"id":8,"translation":"Kho areebe abatoto okhulondokhana nende obwatoto bwabu, ne yarecheshela abakhayi eshinyasio eshilulu."},{"id":9,"translation":"Enywe abasuubila, itsulile tsimbabaasi tsia Nyasaye khwinywe, olwa omukanda kwabalwani kwabeetsela, mana nikhukurumila omuyeka nende omukanda kwabalwani okwamulaalola tawe. Ne toto Nyasaye alolanga muno akamukholanga."},{"id":10,"translation":"Olwa babetsela okhurulila hekulu wenyu nende hasi wenyu, olwa tsimoni tsiang’ang’ala ne emioyo nichiula khumyorokoro, nanyu nimuchaka okhuparira Nyasaye amaparo kakabukhane."},{"id":11,"translation":"Awo Abasuubili batemwa mana nibaseswa okhuseswa okhukhongo."},{"id":12,"translation":"Ne olwa abeshikhabili nende balia abali nende obulwale mumioyo chiabu baboola mbu: “Nyasaye nende Omurumwa wuwe shibakhulaka halali obubeyi butswa.”"},{"id":13,"translation":"Ne omukanda mulala mubo olwakwaboola mbu: “Enywe abamenyanwa ba Yathribu, mubula amamenyo, kho kalushe.” Ne omukanda kundi mubo nikusaba Omurumwa obwiyangu nikuboola mbu: “Tsinzu tsiefu nitsikhaya.” Ne shitsiali tsikhaya tawe, shibenyanga eshindi tawe halali okhwilukha sa."},{"id":14,"translation":"Ne babenjililanga (omukanda kwabalwani abakhayi) hekulu wabu mutsimbeka tsioosi (tsia Madina) mana basabwe okhulwana, bakhakholele. Ne shibakhamenyele omo halali ebise bititi butswa."},{"id":15,"translation":"Ne toto bali balaka Nyasaye inyuma awo mbu shibalikalukhania emikongo chiabu beerukha tawe. Ne indakano ya Nyasaye yakharebwe."},{"id":16,"translation":"Boola mbu: “Okhwilukha shikhulabakhoonya tawe nikali mbu mwilukhanga lifwa nohomba okhwirwa, kho shimulakholwa okhuwulila obulayi tawe halali hatiti butswa.”"},{"id":17,"translation":"Boola mbu: “Ni wina unyala okhubalinda ehale nende Nyasaye nabenyela obubii nohomba nabenyela tsimbabaasi.” Ne shibalanyoola omulindi nohomba omukhoonyi owulali Nyasaye tawe."},{"id":18,"translation":"Toto Nyasaye abamanyile balia abeekalilanga mwinywe (abandi balatsia muliye tawe) nende balia baboolelanga abashiabwe mbu: ‘‘Itse khwifwe (mulatsia nende Muhammad tawe). Ne shibatsitsanga muliyie tawe halali hatiti butswa.’’"},{"id":19,"translation":"Balabakholela obwimani, halali olwa oburi bwitsa, olabalola bakhuhenganga, tsimoni tsiabu nitsibotokhana shinga ulia unyeranga nali okhufwa, halali olwa oburi buwa, babasinyisinjia nende tsinimi tsiabu tsindulu, bakholelanga obwimani amakhuwa amalayi. Abo shibasuubila tawe. Kho Nyasaye narusiaho omurungo kwebikhole biabu, ne ako ni amangu khu Nyasaye."},{"id":20,"translation":"(Okhula isayino muburi bwabu) baparanga mbu emikanda (chia abasuku) chishili okhurula. Ne emikanda echo chitsanga (khandi), bakhekombele mbu bakhabeele mushitsimi halala nende abamenyanwa bamwo (ababaduwi), barebasa amakhuwa kenyu. Ne babetsanga halala ninenyu, shibakhakhupane tawe halali hatiti butswa."},{"id":21,"translation":"Toto muli nende eshilolelo eshilayi muno mumurumwa wa Nyasaye, khu balia basubilanga Nyasaye nende inyanga yeyindukho, mana narumbula Nyasaye muno."},{"id":22,"translation":"Ne olwa Abasuubili balola omukanda kweliyie (okwabakhayi) baboola mbu: “Kano niko ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe bakhulaka, ne Nyasaye nende Omurumwa wuwe baboola obwatoto.\" Ne (likhuwa lino) shiliabameta halali obusubili nende okhwilekhulila Nyasaye."},{"id":23,"translation":"Mubasuubili balimwo abasatsa abakhola akabalakana nende Nyasaye. Abandi mubo bamala okhumala limenya liabu, ne abandi bashilindanga. Ne shibakalukhaniakhwo kata hatiti tawe."},{"id":24,"translation":"Kho Nyasaye arunje abatoto khulwa obwatoto bwabu, ne asandie abeshikhabili niyenya, nohomba abaleshele. Toto Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":25,"translation":"Ne balia abakhaya, Nyasaye yabakalusia nende liruma liabu, shibanyoolakhwo shiosishiosi khubulayi tawe. Ne Nyasaye nakhonya abasuubili mubulwani. Ne Nyasaye ni wa Amaani, Owoluyali muno."},{"id":26,"translation":"Ne niyeshia balia abakhoonya (abasuku) mubandu bahebwa Eshitabu, okhurula mutsingoba tsiabu, mana nara oburi mumioyo chiabu, abaandi babu nimubeera ne abaandi nimubatila."},{"id":27,"translation":"Ne nabakhola okhubukula liloba liabu, nende tsinzu tsiabu nende omwandu kwabu, nende habundu wamwali nimushili okhusenakhwo tawe. Ne Nyasaye nomunyali wabuli eshindu."},{"id":28,"translation":"Ewe Omurumwa, boolela abakhaye bobo mbu: “Ni kali mbu mwenyanga obulamu bwokhushialo nende oburone bwabwo, itse ebasubule khulekhane omulekhano omulayi."},{"id":29,"translation":"Ne ni kakhaba mbu mwenya Nyasaye nende Omurumwa wuwe nende inzu yomwikulu, awo toto Nyasaye yarecheshela abakholi bamalayi mwinywe omurungo omukhongo.”"},{"id":30,"translation":"Enywe Abakhaye abomurumwa, ulia witsa okhukhola mwinywe eshifwolo shia habulafu, alametelwa eshinyasio okhula khabili. Ne kano ni amangu khu Nyasaye."},{"id":31,"translation":"Ne ulia mwinywe witsa okhuwulila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, mana akhole amalayi, khwitsa okhumuhelesia omurungo kukwe okhula khabili, ne khwamurecheshela omukabo omulayi."},{"id":32,"translation":"Enywe Abakhasi abomurumwa, enywe shimuli shinga yesiyesi mubakhasi bandi tawe, kakhaba mbu muria Nyasaye, kho mulatoratosia okhulomaloma tawe, kho ulia uli nende obulwale mumwoyo kukwe aletsa yekomba tawe. Ne boole amakhuwa amalayi."},{"id":33,"translation":"Ne ikhale mutsinzu tsienyu, ne mulechesia oburone bwenyu shingala beechesinja abakhasi betsinyanga tsiobusilu tawe, ne mulumilile okhulaama ne murusie eshihanwa, ne muwulile Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Nyasaye yenya okhubayiniakhwo eshifwolo enywe Abandu be Inzu, nende okhubatswenula muno."},{"id":34,"translation":"Ne yitsulile akasomungwa mutsinzu tsienyu mutsinyali tsia Nyasaye nende amachesi (amakhuwa komurumwa). Toto Nyasaye ni Omumanyi wa amakhuwa kefisile, ne ni Omumanyi wamakhuwa koosi."},{"id":35,"translation":"Toto Abasalamu Abasatsa nende Abasalamu Abakhasi, nende Abasuubili Abasatsa nende Abasuubili Abakhasi, nende Abasatsa bawulilanga nende Abakhasi bawulilanga, nende Abasatsa baboolanga obwatoto nende Abakhasi baboolanga obwatoto, nende Abasatsa besumilisinjia nende Abakhasi besumilisinjia, nende abehotselesinjia Abasatsa nende Abakhasi behotselesinjia, nende Abasatsa barusinjia eshihanwa nende Abakhasi barusinjia eshihanwa, nende Abasatsa bafunganga saumu nende Abakhasi bafunganga saumu, nende Abasatsa abalindanga ebiekenyi biabu nende Abakhasi balindanga ebiekenyi biabu, nende Abasatsa barumbulanga Nyasaye muno nende Abakhasi barumbulanga Nyasaye muno, Nyasaye yabarecheshela eshileshelo nende omurungo omukhongo."},{"id":36,"translation":"Shikakhoyeshele khumusuubili Omusatsa nohomba khumusubili Omukhasi, olwa Nyasaye nende Omurumwa wuwe bamala okhubusia likhuwa, (bo) babe nende likhuwa lindi mukhubusia okho tawe. Ne ulia ulawulila Nyasaye nende Omurumwa wuwe tawe, toto aba akorere obukori buli habulafu."},{"id":37,"translation":"Ne itsulila olwa waboolela ulia wa Nyasaye yakholela obulayi nawe wesi nomukholela obulayi mbu: “Tila Omukhasi wuwo, ne orie Nyasaye (olamulekha tawe).\" Ne nofisa mushilifu shishio aka Nyasaye yenya okhura habulafu, ne noria amakhuwa kabandu, ne Nyasaye niye ukhoyeshele muno omurie. Kho olwa Zaid yamala okhulekhana ninaye (omukhaye wuwe), khwakhubashila ewe kho bulaba obutinyu khubasuubili okhuteshia abakhasi ba Abana babu bokhulela olwabalaba nibalabenya tawe. Ne lilako lia Nyasaye niliokhukholwa."},{"id":38,"translation":"Obutulani bubulaho khumurumwa okhukhola amakhuwa aka Nyasaye yamusubula. Ne endio imela ya Nyasaye khubalia boosi baranjilila khale, ne lilako lia Nyasaye ni likhuwa liamala okhubusibwa mbu liliba lirio."},{"id":39,"translation":"Balia boosinjia oburume bwa Nyasaye, ne bamuritsanga ye, ne shibaritsanga yesiyesi tawe halali Nyasaye. Ne Nyasaye niye Omubali webikhole biebilonje uyera butswa."},{"id":40,"translation":"Mohammad shini samwana yesiyesi mubasatsa benyu tawe, halali ni Omurumwa wa Nyasaye ne niwokhumalilikha mubarumwa. Ne Nyasaye nomumanyi muno wa buli eshindu."},{"id":41,"translation":"Enywe abasuubila, rumbule Nyasaye okhurumbula okhunji."},{"id":42,"translation":"Ne mumutswenule itsuli nende ingolobe."},{"id":43,"translation":"Ye niye ubarereranga tsimbabaasi, nende Abamalaika bebe (babasabiranga) kho abayinie mushilima okhutsia mubulafu, naye niwetsimbabaasi muno khubasubili."},{"id":44,"translation":"Amashesanio kabu inyanga yabalibukana ninaye kaliba mbu “Mulembe.” Ne yabarecheshela omurungo omulayi."},{"id":45,"translation":"Ewe Omurumwa, toto efwe khwakhuruma obe Omuloli nende Owokhurera akomwikhoyo nende Omwikanyilisi."},{"id":46,"translation":"Ne obe omulanji khunjila ya Nyasaye, khubuchami bubwe, nende itaa yokhurera obulafu."},{"id":47,"translation":"Ne helesia Abasubili akomwikhoyo mbu bali nende emikabo emikhongo chirulanga khu Nyasaye."},{"id":48,"translation":"Ne olawulila abakhayi nende abeshikhabili tawe, ne olateba amasinyisio kabu tawe, ne wisiche Nyasaye, ne Nyasaye ayela okhuba omwisikwa."},{"id":49,"translation":"Enywe abasuubila, nimuteshia abakhasi abasuubili mana mubaleshe nimushili okhubatilakhwo, eda ibula khubo yamulababalila tawe. Mubahelesiekho shokhubasangasia ne mubaleshe okhulekhana okhulayi."},{"id":50,"translation":"Ewe Omurumwa, khukhusubulila Abakhasi bao abawahelesia omurungo kwabu, nende balia abomukhono kukwo omulunji kwatila mubalia ba Nyasaye yakhuhelesia, nende Abakhana bomusiani wabu papa wuwo, nende Abakhana ba senje wuwo, nende Abakhana bakhotsa wuwo, nende Abakhana bomukhana wabu mama wuwo, balia abawuuya ninawe, nende omukhasi omusuubili niyehelesia omwene eshikhaya khumurumwa, Omurumwa mwene niyenya okhumuteshia. Elo ochamilwa ewe butswa, shini khubasuubili bandi tawe. Toto khwamala okhubenoosilia akakhwabalachila khubakhasi babu nende abemikhono chiabu emisatsa chiatila, kho bulaba obusiro khwiwe tawe. Ne Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":51,"translation":"Ositie ebuleka owawenya mubo, ne obukule owawenya. Ne niwenya ulia owawara elubeka, shinobubii khubo tawe. Okhukhola endio khwitsa okhuchila tsimoni tsiabu tsisangale, ne balabeelela tawe, ne babe nobuchami khushilia shiobahelesia abo boosi. Ne Nyasaye amanyile kali mumioyo chienyu, ne Nyasaye ni Omumanyi po, Omwihotselefu."},{"id":52,"translation":"Nomalile okhuba nende (abakhaye boli nabo bano) shochamilwa (okhuteshia) abakhasi nohomba okhubakalukhania nende abakhasi bandi tawe kata obulayi bwabu nibukhuchamisia, halali ulia uli mumukhono kukwo omulunji. Ne Nyasaye ni Omuloli wa buli eshindu."},{"id":53,"translation":"Enywe Abasuubili, mulenjile mutsinzu tsia Omurumwa tawe halali okhuula shinga mufuchililwa okhutsia okhulia, obulali okhulinda eshilibwa shiye tawe. Halali nimulangwa, injile ne nimumala okhulia musalaane (mubweo), ne mulekhala okhupa tsimbakha tawe, shichila likhuwa elo liasinyisinjia Omurumwa, naye yalolanga tsisoni, ne Nyasaye shalolanga tsisoni okhuboola obwatoto tawe. Ne nimureeba eshindu (abakhaye baye) mubareebele inyuma weshikalilo (ipasia). Okhukhola kano khwitsa okhwosia emioyo chienyu nende emioyo chiabu. Ne shimukhoyeshela okhumusinyisia Omurumwa wa Nyasaye tawe nohomba okhuteshia Abakhasi baye ye niyakhafwa tawe. Toto likhuwa lino ni tsimbi tsikhongo imbeli wa Nyasaye."},{"id":54,"translation":"Nimura habulafu shiosi shilia nohomba nimufisa, toto bwene Nyasaye yamanya buli eshindu."},{"id":55,"translation":"Shini tsimbi khubo (abakhasi) okhulolana nende basabwe tawe, nohomba Abana babu beshisiani, nohomba Abasiani babu, nohomba Abana babasiani babu, nohomba Abana babakhana babu, nohomba Abakhasi shinga bo, nohomba balia abemikhono chiabu emilunji chiatila, ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omuloli muno wabuli eshindu."},{"id":56,"translation":"Toto Nyasaye nende Abamalaika bebe basabilanga Omurumwa (tsimbabaasi). Enywe abasuubila, musabile (Omurumwa) ne mushesie omulembe muno."},{"id":57,"translation":"Toto balia basinyisinjia Nyasaye nende Omurumwa wuwe, Nyasaye abatsuba khushialo nende mwikulu, ne yabarecheshela eshinyasio (shietsisoni) shokhututuyia."},{"id":58,"translation":"Ne balia basinyisinjia Abasuubili Abasatsa nende Abasuubili Abakhasi khukabalakholele tawe, toto bamala okhuchinga obuchishi obukhongo nende tsimbii tsilolekha."},{"id":59,"translation":"Ewe Omurumwa, boolela Abakhasi bao, nende Abakhana bao, nende Abakhasi babasuubili, beishiliekhwo obulayi tsingubo tsiabu, okhukhola endio khulachila bamanyishe, kho balasinyisibwa tawe, ne Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":60,"translation":"Ne Abeshikhabili nende balia bali nende obulwale mumioyo chiabu, nende balia abasalasinjia obubii mulukongo, nibalalekha tawe, toto khwitsa okhubasasiakhwo ewe, ne shibetsa okhwikhala omo ahambi ninawe tawe halali khubise bititi butswa."},{"id":61,"translation":"Bali nende eshilamo. Wosiwosi wabalolekhana, batilwe mana berwe okhwirwa khwatoto."},{"id":62,"translation":"Eyo niimero ya Nyasaye khubalia baraanjilila. Ne sholinyoolela imero ya Nyasaye obukalukhani tawe."},{"id":63,"translation":"Abandu bakhurebanga okhulondokhana nende indukho, boola mbu: “Obumanyi bwayo buli khu Nyasaye butswa, ne nishina shitsa okhukhumanyisia mbu khawundi indukho ili ahambi?”"},{"id":64,"translation":"Toto Nyasaye yara eshilamo khubakhayi, ne yabarecheshela omulilo kusambanga muno."},{"id":65,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga tsioosi, ne shibalinyoola omuhelwa nohomba omukhonyi tawe."},{"id":66,"translation":"Inyanga yobweni bwabu bulikalukhanibwa mumulilo, baliboola mbu: “Abaane, khumanyangakhwo khwawulila Nyasaye, mana khwawulila Omurumwa.”"},{"id":67,"translation":"Ne baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, toto efwe khwaulila Abaami befu nende Abakhongo befu, mana nibakhukosia Injila."},{"id":68,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, bahelesie eshinyasio eshikhabili, ne obaheresye eshilamo eshikhongo.”"},{"id":69,"translation":"Enywe Abasuubila, mulaba shinga balia abasinyisia Musa, mana Nyasaye namutswenula ehale nende kababoola, naye yali weshiribwa imbeli wa Nyasaye."},{"id":70,"translation":"Enywe balia basuubila, rie Nyasaye, ne boole amakhuwa katoto."},{"id":71,"translation":"Alabakasilia ebikhole bienyu ne alabaleshela ebionoono bienyu. Ne ulia uwulila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, toto alaba naburire okhubura okhukhongo."},{"id":72,"translation":"Toto efwe khwalolesia amalako kefu khu likulu nende eshialo nende efikulu, mana nibikhaya okhukachinga mana nibikaria, mana Omundu nakachinga. Toto ye ni omwonooni omukhongo, omusilu muno."},{"id":73,"translation":"Kho Nyasaye anyoole okhuhelesia eshinyasio abeshikhabili Abasatsa nende abeshikhabili Abakhasi, nende abatsokaasi beshisatsa nende abatsokaasi beshikhasi, ne aleshele abasubili abasatsa nende abasubili abakhasi. Ne toto Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."}]},{"id":34,"verses":[{"id":1,"translation":"Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye, ulia owebili mwikulu nende mushialo ne bibie, ne mwikulu okhwitsomibwa nokhukhwe, naye ni Owamachesi, Omumanyi muno."},{"id":2,"translation":"Amanyile kenjilanga mushialo nende karulangamwo, nende kekhanga okhurula mwikulu nende kaninangamwo, naye ni Owetsimbabaasi muno, Omulesheli po."},{"id":3,"translation":"Ne abakhayi baboola mbu: “Indukho eyo shilikhwitsila tawe.” Boola mbu: “Shineendio tawe? Nditsuba khu Nyasaye wanje Omulesi, toto ilibetsela, Omumanyi wakefisile, sishifisanga khuye tawe kata eshili nende obusiro shinga bweyindukusi, mwikulu nohomba khushialo, nohomba eshititi okhushila esho, nohomba eshikhongo muno, halali bioosi ebo bili mushitabu shinoosinjia.”"},{"id":4,"translation":"Kho arunje balia abasuubila mana nibakhola ebikhole ebilayi. Abo balinyoola obulesheli nende omukabo kwoluyali."},{"id":5,"translation":"Ne balia bakhalabana okhuyingasia ebimanyisio biefu, nibalola mbu betsa okhukhushila, abo balinyoola eshinyasio eshibii shiobululu."},{"id":6,"translation":"Ne balia bahebwa obumanyi, bamanya mbu kalia keshibwa khwiwe okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi ni katoto, nako kalunjisinjia khunjila ya Owamaani, witsomibungwa muno."},{"id":7,"translation":"Ne balia abakhaya baboola mbu: “Koo, khubechesiekhwo Omusatsa ubaboolelanga mbu olwa muliba nimurandulwe (nimubolele) ebitonye ebitonye mbu mulikalusibwa mwaba ebiloonje ebiyiakha?"},{"id":8,"translation":"Koo, yachiishila Nyasaye obubeyi nohomba ali nende lilalu? Halali balia abalasubila mwikulu tawe bali mushinyasio nende obukori bwa ehale muno."},{"id":9,"translation":"Koo, shibalolangakhwo akali imbeli wabu nende akali inyuma wabu aka ekulu nende eshialo? Khwenyanga, khwakhalomesiye liloba liabamila nohomba khwakhabakwisiyiekhwo ebitonye bia likulu. Toto mu ako bilimwo ebimanyisio khubuli Omusumba, Owekanila (yasaba eshileshelo)."},{"id":10,"translation":"Ne toto khwahelesia Dawud emikabo okhurula khwifwe: “Enywe tsingulu, kalusie omwoyo halala ninaye, nende enywe amayoni, mwesi.” Ne nikhumutoratosilia eshichuma."},{"id":11,"translation":"Nikhumuboolela mbu: “Kasia (tsingubo tsiebichuma) tsibambalifu, ne olunjisie obulayi khukhuliimasia. Ne mukhole ebikhole ebilayi. Toto esie endolanga obulai muno akamukholanga.”"},{"id":12,"translation":"Ne Suleiman khwamukholela omuyeka (kwatsitsanga) oluchendo lwakwo lweyitsuli (luyela oluchendo) lwomwesi mulala, nende oluchendo lwakwo lweyingolobe luyela oluchendo lwo mwesi mulala, mana nikhumusalulila ishaba. Ne mumajini (khwalimwo) nende kalia kakholanga emilimo imbeli wuwe khubuchami bwa Nyasaye wuwe Omulesi, ne buli wira ebuleka khumalomesio kefu mubo, khumutisia eshinyasio shiomulilo kwakhanga."},{"id":13,"translation":"Bamukholelanga eliayenya, shinga olukoba lweliye, nende ebifwanani, nende masinia amakhongokhongo, nende emifuria emikhongo chilarusibungwa habundu wachio tawe, (nikhubaboolela mbu): “Enywe Abandu ba Daudi, khole ebikhole ebilayi khulwa okhupa orio (khutsimbabaasi tsiamwahebwa). Ne ni batiti mubasumba banje bakhupanga orio."},{"id":14,"translation":"Ne olwa khwamubusilia okhufwa (olwa yafwa), abulaho wabechesia lifwa lilie halali isolo yomwiloba, eyalia indabushi yiyie. Kho shingala yakwa, Amajini nikamanya nikaboola mbu kabetsanga nikamanya amakhuwa kefisile, shikakhamenyele mushinyasio shiokhututuyibwa esho tawe."},{"id":15,"translation":"Toto mushimenyo shia (Abandu beshialo sha) Sabai shialimwo eshimanyisio. Emikunda chibili, omukhono omulunji nende omukaata. “Lie khumukabo kwa Nyasaye wenyu Omulesi, ne khupe orio. Eshialo eshilayi, ne Nyasaye Omulesi Omulesheli muno.”"},{"id":16,"translation":"Halali bo nibaloba, mana nikhubarerera amatsi amanji (nikabiyia tsindalo tsiabu), ne nikhubakalukhanilia habundu wemikunda chiabu echo emikunda chindi chibili echia ebiamo ebilulu bia obukhwakhwa, nende emisala mititi chia mikunasi."},{"id":17,"translation":"Khwabarunga kano shichila obuyingani bwabu, nafu shikhuhelesinjia eshinyasio tawe halali khu ulia ukhaya."},{"id":18,"translation":"Ne hakari wabu nende tsingongo tsilia etsia khwahelesia tsikhabi, khwaraho tsingongo tsilolekhana, mana nikhuramwo ebihulushilo bioluchendo. “Chendemwo eshilo neshitere nomulembe.”"},{"id":19,"translation":"Halali nibaboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, raho oluchendo olurambi hakari wetsinjendo tsiefu”, mana nibakholela emioyo chiabu obubii. Kho nikhubakhola tsingano, nikhubasalaasia emikanda chikabukhane. Toto mu kano kalimwo ameeko khubalia abefwilanga, abakhupanga orio muno."},{"id":20,"translation":"Ne toto Ibilisi nakhola amaparo keke khubo okhuba katoto, kho nibamuloondakhwo, halali omukanda kwa Abasuubili."},{"id":21,"translation":"Naye shiyali nende obunyali bwosibwosi khubo tawe, halali kho khumanye mbu ni wina usuubila mwikulu ne ni wina uba nende eshibeyibeyi. Ne Nyasaye wuwo Omulesi niye wokhulinda obulai buli eshindu."},{"id":22,"translation":"Boola mbu: “Lanje balia abamuboolanga mbu ni abanyasaye balali Nyasaye tawe. Babula shiosishiosi kata shiobusiro shinga indukusi mwikulu nohomba khushialo, ne babulamwo obusaanji (mwikulu nende mushialo), naye abula omukhoonyi mubo."},{"id":23,"translation":"Ne okhusabila khwosikhwosi shikhulikhoonya tawe imbeli wuwe halali khu ulia ulichamilwa, okhula shinga lwoburi bulirusibwa mumioyo chiabu baliboola mbu: “Nyasaye wenyu Omulesi aboolele mbu shina?” Nabo baliboola mbu: “Obwatoto, naye niye Owa hekulu, Omukhongo.”"},{"id":24,"translation":"Boola mbu: “Ni wina ubahetsanga emikabo okhurula mwikulu nende khushialo?” Boola mbu: “Nyasaye.” Ne (baboolele): “Toto efwe nohomba enywe khuli khubulunjifu nohomba khubukori obuli habulafu.”"},{"id":25,"translation":"Boola mbu: “Shimulirebwa ebionoono bia efwe khwakhola tawe, nohomba efwe shikhulirebwa aka enywe mukholanga tawe.”"},{"id":26,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi alikhukhung’asia, mana alikhukhalachila eshina hakari wefu khubwatoto, naye niye Owukhalakanga eshina obulai muno, Omumanyi muno.”"},{"id":27,"translation":"Boola mbu: “Muumanyiekhwo balia bamutsokasinjia naye okhuba abasaanji (bebe).” Shikanyalikhana tawe, halali Ye niye Nyasaye yenyene, owa Amaani, Owamachesi muno."},{"id":28,"translation":"Ne sikhwakhuruma halali khubandu boosi, obaboolere amakhuwa koomwikhoyo, Omwikanyilisi, halali Abandu abanji shibamanyile tawe."},{"id":29,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Iliba lina indache yino, nimuli ababoolanga obulaamba?”"},{"id":30,"translation":"Boola mbu: “Muli nende ebise bialakwa, inyanga eya mulalisita imbeli wayio kata isaa ndala nohomba shimuliyiranjilila tawe.”"},{"id":31,"translation":"Ne balia abakhaya nibaboola mbu: “Shikhulasuubila Ikurani ino tawe, nohomba ebitabu bilia bieshibwa imbeli wayio.” Ne nolilolakhwo shinga aboononi olwa baliemibwa imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi, olwa balikalusania amakhuwa abeene khubeene. Abateshele baliboolela balia belola abakhongo mbu: “Mukhayanga okhuba enywe, toto efwe khwakhabeele Abasuubili.”"},{"id":32,"translation":"Abelola okhuba abakhongo baliboolela abateshele balia mbu: “Koo, nefwe khwabekalila obulunjifu nibumalile okhuboolela? Tawe, enywe abeene nenywe mwali aboononi.”"},{"id":33,"translation":"Abateshele balia nibaboolela balia abelola abakhongo mbu: “Halali mwakholanga ebifwanga eshitere nende eshilo, olwa mwakhulomesinjia okhukhaya Nyasaye nende okhumukholela Abasanji.” Nabo balichisa okhwiyitsulisia olwa balilola eshinyasio, ne khulira eminyororo mumakosi kabalia bakhaya. Shibarungungwa akandi tawe halali kabo bakholanga."},{"id":34,"translation":"Ne shikhwarumakho Omwikanyilisi mulukongo lwosilwosi, halali abeene lwo abalikho nashio baboola mbu: “Toto efwe khukhaya akamwarumwa ninako ako.”"},{"id":35,"translation":"Ne nibaboola mbu: “Efwe khuli nende omwandu omunji nende abana, ne efwe shikhulihebwa eshinyasio tawe.”"},{"id":36,"translation":"Boola mbu: “Toto Nyasaye wanje Omulesi yekulilanga omukabo owayenya, ne atutuyilinjia (owa yenya), halali Abandu abanji shibamanyile tawe.”"},{"id":37,"translation":"Ne shini omwandu kwenyu nohomba abana benyu ebitsa okhubara ahambi ninafu khuyingasi tawe, halali ulia wasuubila mana nakhola amalayi. Kho abo balinyoola omurungo kumeeteshe khukalia akabakholanga, ne baliba nomulembe mubikoro biomwikulu."},{"id":38,"translation":"Ne balia bakhalabananga okhuyingasia tsinyaali tsiefu nibalola mbu balakhushila, abo balirerwa mushinyasio."},{"id":39,"translation":"Boola mbu: “Toto Nyasaye wanje Omulesi abambulilanga omukabo owayenya mubasumba bebe, ne atutuyilinjia (owayenya). Ne shiosishiosi shiamuhana, ye alashikalusiaho, naye niye Omukabi Omulayi muno okhushila abakabi boosi.”"},{"id":40,"translation":"Ne (betsulile) Inyanga yaalibakhung’asia boosi, mana aboolele Abamalaika mbu: “Koo, bano babalaamanga?”"},{"id":41,"translation":"Baliboola mbu: “Oli ehale nende obulemefu bwosibwosi, newe omuhelwa wefu, shini abo tawe, halali bo balaamanga Amajini, ne abaanji mubo bakasuubilanga.”"},{"id":42,"translation":"Kho nyanga yino abulaho ulanyala okhukhoonya owashie khubulayi nohomba khububii. Ne khuliboolela balia bakhola obubii mbu: “Pile eshinyasio shiomulilo, shilia eshiamwayingananga.”"},{"id":43,"translation":"Ne nikhubasomela tsinyaali tsiefu etsia habulafu, nibaboola mbu: “Uno shini shiosishiosi tawe halali omusatsa wenya okhubasitia ehale nende aka bapapa benyu balaamanga.” Ne baboola mbu: “Kano shini shiosishiosi tawe halali obubeyi obwachikhwa.” Ne baboola balia bakhaya olwa obwatoto bwabetsela mbu: “Buno shineshindu tawe halali obulosi obwa habulafu.”"},{"id":44,"translation":"Ne shikhwabahelesia ebitabu biabasomanga tawe, nohomba shikhwabarererakhwo omwikanyilisi yesiyesi imbeli wuwo tawe."},{"id":45,"translation":"Ne balia bali imbeli wabu bayingasia. Ne bashili okhula ebuleka ndala wa ekhumi, ewa khwahelesia abo, bayingasia Abarumwa banje. Kho eshinyasio shianje shiali shirie?"},{"id":46,"translation":"Boola mbu: “Toto esie ebachelelanga likhuwa elala butswa, mbu mweme shichila Nyasaye, babili babili, nende shiamulala shiamulala, mana mupare obulai.\" Owashienywe uno abula lilalu. Ye ni omwikanyilisi sa wenyu, eshinyasio eshilulu nishishiili okhuula."},{"id":47,"translation":"Boola mbu: “Omurungo kwebasaba oko ni okwenyu enywe. Omurungo kwanje kuli sa khu Nyasaye butswa, naye ni omuloli wabuli eshindu.”"},{"id":48,"translation":"Boola mbu: “Toto Nyasaye wanje Omulesi, arusinjia obukori khubwatoto, naye ni Omumanyi muno wa akefisile.”"},{"id":49,"translation":"Boola mbu: “Obwatoto bwitsile, ne obubeyi shibularera amacheni tawe ne shibulakalusia (amaani kabwo) tawe.”"},{"id":50,"translation":"Boola mbu: “Nikali mbu engorere, toto esie engora sa khulwanje omwene. Ne nelunjikha, nishichila ka Nyasaye wanje yafimbulilanga. Toto ye ni Omuwulili muno, owuli ahambi.”"},{"id":51,"translation":"Ne ololangakhwo shingala baliba nibabeyabeya, halali balibula amelushilo tawe, ne balitililwa abundu ahambi."},{"id":52,"translation":"Ne baliboola mbu: “Khumusuubile (Nyasaye)”, halali bakhanyala barie okhubunyoola (obwisilamu eyo) habundu ehale eyo?"},{"id":53,"translation":"Ne bamala okhumukhaya (Nyasaye) khale. Ne basukuna ehale amakhuwa kalalolekha tawe okhurula habundu ahale (khu Nyasaye)."},{"id":54,"translation":"Ne baliikalilwa hakari wabu nende kalia akabekomba, shingala abaashiabwe bekalilwa khale. Toto abo balitsingi nende inganakani yokhurera eshibeyibeyi."}]},{"id":35,"verses":[{"id":1,"translation":"Okhwitsomibwa khwoosi ni khwa Nyasaye owaloonga likulu nende eshialo, owakhola Abamalaika Abarumwa betsimbaya tsibili tsibili, nende tsitaru tsitaru nende tsine tsine. Ametanga khukhuloonga shinga yenya. Toto Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":2,"translation":"Tsimbabaasi tsia Nyasaye yekulila Abandu, abulaho unyala okhutsiikalila. Ne etsia yekalila, abulaho unyala okhutsirera nalali Ye tawe. Naye niwamaani, Owamachesi muno."},{"id":3,"translation":"Enywe Abandu, yitsulile tsimbabaasi tsia Nyasaye khwinywe. Koo, aliho omuloonji wundi owulali Nyasaye owubahelesinjia omukabo okhurula mwikulu nende mwiloba? Abulaho nyasaye wundi owulali Ye tawe, kho mukalukhanibungwa hena?"},{"id":4,"translation":"Ne nibakhuyingasia, bamala okhuyingasibwa Abarumwa balia abaali imbeli wuwo, ne amakhuwa koosi kalikalusibwa khu Nyasaye."},{"id":5,"translation":"Enywe Abandu, toto indache ya Nyasaye niya habwene, kho obulamu bwokhushialo bulabakatia tawe, ne alabakatia omubeyi omukhongo ulia mwalekha Nyasaye tawe."},{"id":6,"translation":"Toto Shetani ni omusuku wenyu, kho mumukhole omusuku. Toto ye alanganga omukanda kukwe okhuba Mubandu bomumulilo."},{"id":7,"translation":"Balia bakhaya baliba nende eshinyasio eshilulu. Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi balinyoola eshileshelo nende omurungo omukhongo."},{"id":8,"translation":"Kho ulia waronelwa ebikhole bibie ebibii, mana nabilola okhuba ebilayi, toto Nyasaye akosinjia owayenya, ne alunjisinjia owayenya. Kho omwoyo kukwo kulafwa okhubeela okhubabeelela tawe. Toto Nyasaye amanyile muno kabakholanga."},{"id":9,"translation":"Ne Nyasaye niye uyilanga omuyeka mana kutuumule amaleesi, mana kukoosie khushialo shiafwa, mana nikhulamusilia khuko liloba nilimalilenje okhufwa, ne ni endio nilwa okhulamusibwa mubafu (khuliba)."},{"id":10,"translation":"Ulia wenya obukhoongo, (amanye mbu) obukhoongo bwoosi nibwa Nyasaye. Amakhuwa amalayi kaninanga nikamutsila, ne eshikhole eshilayi ashichingulanga. Ne balia bakholanga ebifwanga biamabii balinyoola eshinyasio eshilulu, ne ebifwanga biabu bilitsia akhaya."},{"id":11,"translation":"Ne Nyasaye yabaloonga enywe okhurula khuliloba, mana nende okhurulana nende indonyande yamatsi kolwibulo, mana nabakhola okhuba Abasatsa nende Abakhasi. Ne Omukhasi yesiyesi shachinganga inda nohomba shiyebulanga tawe halali khubumanyi bubwe. Ne shahelesibwa olubaka lwokhumenya nohomba okhututuyilibwa olubaka lulwe tawe, halali koosi kali mushitabu. Toto ako ni amangu khu Nyasaye."},{"id":12,"translation":"Ne tsinyanza tsibili tsino shitsiakhaba nashilala tawe, ino niyamaatsi amamilimili keshiuya, nokanywa kakholomokha obulayi khumwoyo, ne eyindi eyo niyekeichumbi amalulu. Ne okhurula mukoosi mulitsangamwo inyama inzelemu, ne murusinjiamwo ebirone biamwifwalanga. Ne olalolamwo amaaro nikakhalakaniamwo kho mukhaabemwo tsimbabaasi tsitsie, ne khomunyoole okhupa orio."},{"id":13,"translation":"Yenjisinjia eshilo mushitere ne yenjisia eshitere mushilo, ne yakhola eliuba nende omwesi okhumuwulila, bioosi bichendanga okhula ebise biarebwaho. Oyo niye Nyasaye wenyu Omulesi owuli nende obwami. Ne balia abamulaamanga abalali Ye, babula shiosishiosi tawe kata shinga akhakhoba kha hekulu wa olufwa lwa itende."},{"id":14,"translation":"Nimubasaba, shibalabawulila amasayo kenyu tawe. Ne kata nibabawulila, shibalabakalusia tawe. Ne inyanga yeyindukho balibeekana okhubatsokaasia khwenyu okho, ne abulaho wakhakhuboolela shingala kali okhushila Omumanyi wa koosi tawe."},{"id":15,"translation":"Enywe Abandu, enywe muli abatakha khu Nyasaye, ne Nyasaye niye Omuyinda witsomibungwa muno."},{"id":16,"translation":"Niyenya, nabarusiaho, narera ebilonje bindi ebiyakha."},{"id":17,"translation":"Ne likhuwa elo shilili litinyu khu Nyasaye tawe."},{"id":18,"translation":"Ne Omundu shalichinga omusiko kwa owundi tawe. Ne ulia uliyingwa okhuchinga shalichinjilwa kata hatiti tawe, kata nali omwikho wuwe. Toto ewe wikanyilisinjia balia abaritsanga Nyasaye wabu Omulesi nabo nibashiili okhumulola ne balumililanga okhulaama (iswala). Ne ulia witswenula, yetswenulilanga omwoyo kukwe omwene, ne amakalushilo kali khu Nyasaye."},{"id":19,"translation":"Ne shibakhaba nashilala omuwofu nende ulolanga tawe."},{"id":20,"translation":"Nohomba efiilima nende obulafu."},{"id":21,"translation":"Nohomba eshinikha nende obubafu."},{"id":22,"translation":"Ne shibakhaba nashilala abalamu nende abafuu tawe. Nyasaye awulilisinjia owayenya, nawe shonyala okhuwulilisia bali mubilindwa tawe."},{"id":23,"translation":"Ewe oli butswa omwikanyilisi."},{"id":24,"translation":"Toto efwe khwakhuruma khubwatoto obe wokhuhana akomwikhoyo nende omwikanyilisi. Ne kubulaho omukanda kwosikwosi okhula omwikanyilisi yoolamwo."},{"id":25,"translation":"Ne nibakhuyingasia, bamala okhuyingasia balia abali imbeli wuwo. Abarumwa babu babeetsela nende ebifune bili habulafu, nende mutsimbapulo nende ebitabu biobulafu."},{"id":26,"translation":"Mana nendila balia bakhaya. Mana eshinyasio shianje shiali shirie?"},{"id":27,"translation":"Koo, shololangakhwo mbu Nyasaye yeshinjia amatsi okhurula mwikulu mana nikhukarusilia ebiamo bikabukhane obukondo bwabio, ne mutsingulu tsilimwo tsinyaali tsindafu nende tsinzakhanyu, etsiobukoondo bukabukhane, ne etsindi tsimali muno?"},{"id":28,"translation":"Ne Mubandu nende tsisolo tsimoolanga nende tsisolo tsindi tsikabukhane obukondo, endio. Toto balia baritsanga Nyasaye Mubasumba bebe nibalia abamanya. Toto Nyasaye niwa Amaani, Omulesheli muno."},{"id":29,"translation":"Toto balia basomanga eshitabu shia Nyasaye mana nibalumilila okhulaama mana nibarusia eshihanwa khubilia ebiakhubakabile mubwifisi nende mubwang’ang’u basubilanga inganga eyilalisikha tawe."},{"id":30,"translation":"Kho abarunge omurungo kwabu omulaamba, ne abametele okhurula khu tsimbabaasi tsitsie. Toto Ye ni Omulesheli muno, Owokhupa orio inyinji."},{"id":31,"translation":"Ne eshitabu shiakhwakhwishilia mubufimbuli nishio eshiatoto, shifuchilisania nende bilia bialiho imbeli washio. Toto Nyasaye yamanya muno Abasumba bebe, ne abalolanga muno."},{"id":32,"translation":"Mana nikhuchelamia eshitabu balia abakhwawula mubasumba befu. Ne mubo baliho bakholela obubii emioyo chiabu, ne balimwo bali hakarikari, ne mubo baliho belushilanga amakhuwa amalayi khubuchami bwa Nyasaye. Obo nibo obulayi obukhongo."},{"id":33,"translation":"Emikunda chilaliwa tawe balinjilamwo, balironwa ebirone bieyidhahabu nende ilulu, ne ebifwalo biabu mwo biliba bia hariri."},{"id":34,"translation":"Ne baliboola mbu: “Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye owakhurusiliaho eshibeela. Toto Nyasaye wefu Omulesi ni Omulesheli muno, owokhupa orio inyinji."},{"id":35,"translation":"Ulia khulwetsimbaasi tsitsie yakhura efwe habuundu wokhumenya khatsotso. Shikhulinyoolwamwo nende eminyakhano tawe ne shikhulinyolwamwo nende amachong’e tawe.\""},{"id":36,"translation":"Ne balia bakhaya balinyoola omulilo kwa Jahannam, shibalikhalachilwa eshina baafwamwo tawe, ne shibalitutuyilibwa eshinyasio shiakwo tawe, ne endio nilwa khulirunga buli omukhayi."},{"id":37,"translation":"Ne omo balikhupamwo obuyoka: “Nyasaye wefu Omulesi khurusiemwo, khwitsa okhukhola amalayi kalali kalia akakhwakholanga tawe.” “Shikhwabahelesiamwo ebise biomundu okhwitsulila, ne khandi mana Omwikanyilisi naabetsela? Kho mana pile, ne Ababii babula ubahabina.”"},{"id":38,"translation":"Toto Nyasaye nomumanyi wakefisa, komwikulu nende khushialo. Toto ye ni Omumanyi muno wa kali mufilifu."},{"id":39,"translation":"Ye niye wabakhola okhuba abalindi bokhushialo. Kho ulia ukhaya, buli khuye obukhayi bubwe. Ne shikhumetelanga abakhayi okhukhaya khwabu Nyasaye halali okhusilwa muno, ne okhukhaya khwa abakhayi shikhubametanga shiosishiosi tawe halali okhusikha."},{"id":40,"translation":"Boola mbu: “Mulolangakhwo abamusanjinjia benyu abo, abamulaamanga habundu wa Nyasaye? Munzechesiekhwo nibuleka shina yokhushialo yabaloonga, nohomba balikho nende obusanji bwosibwosi mwikulu? Nohomba khwabahelesia eshitabu mana bali nende ebifune bili habulafu okhurulamwo? Ne abamabii shibalakananga halali obubeyi butswa.”"},{"id":41,"translation":"Toto Nyasaye niye wikalilanga likulu nende eshialo bikhaye okhurulaho. Ne birulaangaho, abulaho wakhabiikalila halali Ye. Toto ye ni Omuholo muno, Omunji Wobulesheli."},{"id":42,"translation":"Ne betsuba khu Nyasaye eshitsubo shiabu eshikhongo mbu omwikanyilisi nabetsela mbu balaba abalunjifu muno okhushilakhwo omukanda kundi kwosikwosi. Ne olwa Omwikanyilisi yaboolela, shiyabametela shiosishiosi tawe halali okhwira ehale muno."},{"id":43,"translation":"Khulwa obufuru bwabu khushialo nende okhukhola ebifwanga ebibii. Ne ebifwanga ebibii shibikalushilanga tawe halali khu ulia wabikhola. Ne shibalindanga tawe halali omulukha kwa balia abaranjilila khale. Ne sholanyoola obukabukhani khumilukha chia Nyasaye tawe, ne sholanyoola obukalukhasio khumilukha chia Nyasaye tawe."},{"id":44,"translation":"Koo, shibachendangakhwo khushialo mana balolakhwo shinga indukho ya balia bali imbeli wabu yali, ne bali nende amaani muno okhushila bo? Ne shibulaho shinyala okhushila Nyasaye mwikulu nende khushialo. Toto ye ni Omumanyi muno, Omunyali po."},{"id":45,"translation":"Ne Nyasaye abukulilanga Abandu khukabakholanga, shiyakhaleshelekhwo khushialo khuno isolo yosiyosi tawe, halali ababikhanga okhula ebise biarebwaho. Kho olwebise biabu biliula (balirungwa), toto Nyasaye alolanga muno Abasumba bebe."}]},{"id":36,"verses":[{"id":1,"translation":"Ya, Sin."},{"id":2,"translation":"Nditsuba khu Ikurani yamachesi."},{"id":3,"translation":"Toto ewe oli mulala khubarumwa."},{"id":4,"translation":"Owuli khunjila ingololofu."},{"id":5,"translation":"Khuno nookhwishia khwa Nyasaye Owamani, Owobukoosia muno."},{"id":6,"translation":"Mbu kho wikanyilisie abandu ba basamwana balekanyilisibwa tawe, mana nabo bali mubukoyani."},{"id":7,"translation":"Obwatoto likhuwa liamala okhubura khubaanji mubo, mana shibasuubilanga tawe."},{"id":8,"translation":"Toto efwe khwaboya mwikosi mwabu nemikoye okhuula khubinwanwa, mana emirwe chiabu chilisa hekulu."},{"id":9,"translation":"Mana nikhura imbeli wabu eshikalilo khandi inyuma wabu eshikalilo, mana nikhufunikha tsimoni tsiabu mana shibalolanga tawe."},{"id":10,"translation":"Ne ninashilala sa khubo, obekanyilisie nohomba obule okhubekanyilisia, shibalisuubila tawe."},{"id":11,"translation":"Toto ewe wikanyilisinjia ulia uloondanga ametsulisio mana naria Omunji Wetsimbabaasi, khukefisile, kho muboolere koomwikhoyo keshileshelo nende omurungo omulayi."},{"id":12,"translation":"Toto efwe khulamusinjia abafu, ne khuhandikanga kabakholanga nende kabalekha inyuma. Ne buli eshindu khwashibikha obulai muno mushitabu shinoosinjia."},{"id":13,"translation":"Ne bakanile imbakha nobachelasilia Abandu bolukongo, olwa betselwa nende Abarumwa."},{"id":14,"translation":"Olwa khwabarumila babili, nibabakatsula mana nikhubametela owakhataru. Nibaboola mbu: “Toto efwe khurumilwe khwinywe.”"},{"id":15,"translation":"Nibaboola mbu: “Enywe mulisa Abandu shinga efwe, ne (Nyasaye) Omunji Wetsimbabaasi shiyeshiakhwo shiosishiosi tawe, ne enywe mukatinjia butswa.”"},{"id":16,"translation":"Baboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi amanyile mbu efwe toto khurumilwe khwinywe."},{"id":17,"translation":"Ne khubula elindi tawe halali okhusia khuli habulafu.”"},{"id":18,"translation":"Baboola mbu: “Efwe toto khulolanga lisubiro khwinywe. Nimulalekhana ninafu tawe, toto khulabalasa amachina, ne toto mulanyoolwa nende eshinyasio eshikhongo okhurula khwifwe.”"},{"id":19,"translation":"Baboola mbu: “Lisubiro lwenyu lili khwinywe. Khulwa sa mbu mwitsulisibwe? Halali enywe muli sa abandu babura eshichelo?”"},{"id":20,"translation":"Mana omusatsa mulala niyetsa okhurula mumbeka wolukongo olo nayuukanga muno, naboola mbu: “Enywe abandu banje, loonde Abarumwa bano."},{"id":21,"translation":"Loonde balia abalabasabanga omurungo tawe, nabo abeene nabalunjifu."},{"id":22,"translation":"Ne khulwa shina ndalalaama ulia wanoonga tawe, ne ewuwe niwamulikalusibwa."},{"id":23,"translation":"Koo, endiile abanyasaye bandi balali Ye tawe? Nyasaye Omunji wetsimbabaasi niyanyenyela amabii, okhusaba khwenyu shikhulaakhoonya shiosishiosi tawe, nohomba shibakhahabina tawe."},{"id":24,"translation":"Toto mana esie endio emba endi mubukori bwa habulafu."},{"id":25,"translation":"Toto esie esuubiile khu Nyasaye wenyu Omulesi, kho rechelesie.”"},{"id":26,"translation":"Naboolelwa mbu: “Injila mumukunda kwomwikulu.” Naboola mbu: “Abayie abandu banje bamanyanga khwo."},{"id":27,"translation":"Shingala Nyasaye wanje Omulesi yandesheele mana niyanda mubalia abahelesibwa oluyali.”"},{"id":28,"translation":"Ne shikhweshiakhwo khubandu be imbeli wuwe omukanda kweliyie okhurula mwikulu, ne shikhwali beshia tawe."},{"id":29,"translation":"Lwali butswa oluyoka lulala, lola, bali bamalile okhusuma."},{"id":30,"translation":"\"Abaane, ebeelelela abandu banje. Omurumwa yesiyesi shiyabetselanga tawe okhula bamubayile.\""},{"id":31,"translation":"Koo, shibalolangakhwo nemikanda chinga chakhwasishia imbeli wabu? Abo toto shibali babakalushila tawe."},{"id":32,"translation":"Ne toto boosi balikhung’asibwa barerwe imbeli wefu."},{"id":33,"translation":"Ne eshimanyisio khubo ni liloba [eliumu] liafwa, khulilamusinjia mana khuchesemwo imele yabaliitsanga."},{"id":34,"translation":"Ne nikhukasiamwo emikunda chia tsitende nende tsizabibu, ne nikhukasiamwo tsisebele."},{"id":35,"translation":"Kho balie khubiamo bie, nende aka emikhono chiabu chilakholele tawe. Koo, shibakhupanga orio tawe!"},{"id":36,"translation":"Obutswenufu nibwa Nyasaye waloonga eshisatsa neshikhasi bioosi khubimelanga mwiloba, nende enywe abeene, nende ebiabalamanyile tawe."},{"id":37,"translation":"Ne eshilo neshimanyisio shindi khubo, olwa khurusinjiamwo eshiteere, ne lola, baba mushiilima."},{"id":38,"translation":"Ne eliuba lichendanga khushichelo shalio. Esho nisho eshichelo shia Nyasaye Owamaani, Omumanyi muno."},{"id":39,"translation":"Ne Omwesi khwakurereraho ameshelo okhula kukalukhe kube shingala likhamari liumile."},{"id":40,"translation":"Eliuba shiniliula khumwesi nohomba eshilo okhubura eshitere tawe, nabo bioosi bibotokhananga khutsinjila tsiabio."},{"id":41,"translation":"Ne ni eshimanyisio khubo mbu efwe khwachinga olwibulo lwabu musafina yitsule."},{"id":42,"translation":"Ne nikhubalonjela okhurula khufwani eyo ebiabaninangakhwo."},{"id":43,"translation":"Ne nikhwenya, nikhubasishia mumatsi, ne abulaho ubakhoonya nohomba shibahabinwa tawe."},{"id":44,"translation":"Halali tsimbabaasi tsirulanga khwifwe, nende omwikhoyo kwebise bititi."},{"id":45,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu: “Mwilinde ehale nende kali imbeli wenyu nende kali inyuma wenyu, khomunyoole okhubeelwa tsimbabaasi.”"},{"id":46,"translation":"Ne sishiboolelanga eshimanyisio shiosishiosi mubimanyisio bia Nyasaye wabu Omulesi, halali shibabukulangamwo oluchendo tawe."},{"id":47,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu: “Hane khubilia bia Nyasaye abakabile\", Abakhayi baboolelenga Abasuubili mbu: “Koo, khulisie balia ba Nyasaye niyenya nabalisia? Toto enywe muli mubukori bwa habulafu.”"},{"id":48,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Kamukhulakanga kano kalirulila lina, nimuli toto abahabwene?”"},{"id":49,"translation":"Shibalindanga halali oluyoka lulala butswa lulibabukula nabo nibali mukhusolana."},{"id":50,"translation":"Mana shibalinyoola okhulaamila nohomba shibalikalukha khubandu babu tawe."},{"id":51,"translation":"Na olwa olwika lulifurwamwo, balirula mubilindwa nibelushila ewa Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":52,"translation":"Baliboola mbu: “Abayie! Wina ukhulamusiyie okhurula wakhubeele nikhukonele. Kano niko aka Omunji wetsimbabaasi yalaka, ne Abarumwa nibaboola katoto.”"},{"id":53,"translation":"Ne shiluliba halali oluyoka lulala butswa, ne lola, boosi balikhung’asibwa imbeli wefu."},{"id":54,"translation":"Mana olwa lelo abulaho yesiyesi ulikholelwa amabii kosikosi, ne shimulirungwa halali kalia kamwakholanga."},{"id":55,"translation":"Toto abandu ba mumukunda kwomwikulu lelo bali khumilimo khubusangafu."},{"id":56,"translation":"Bo nende abakhaye babu nibali mubinikha bayeshele khubisaala biobwokholo."},{"id":57,"translation":"Balinyolamwo tsimbia tsioosi tsiebiamo, ne balinyoolamwo buli eshiabeenya."},{"id":58,"translation":"“Omulembe” nilikhuwa lilirula khu Nyasaye Omulesi, Wobukoosia muno."},{"id":59,"translation":"Ne enywe abetsimbii mwiyawule olwalelo."},{"id":60,"translation":"Koo, shindalakana ninanyu enywe Abandu mbu mulalaama Shetani tawe? Toto ye ni Omusuku wenyu owa habulafu."},{"id":61,"translation":"Ni mbu munaame esie. Ino niyo injila ingololofu."},{"id":62,"translation":"Ne khubwatoto ye yakosia omukanda omukhongo mwinywe, koo shimwekhonyerangakhwo obwongo tawe?"},{"id":63,"translation":"Mana ino niyo Jahanam yamwalakungwa."},{"id":64,"translation":"Injilemwo lelo shingala mwakhayanga."},{"id":65,"translation":"Olwa lelo khulatimbia eminwa chiabu, ne emikhono chiabu chilaboola ninafu, ne ebilenje biabu bilarusia obuloli khu kalia kabakholanga."},{"id":66,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhatimbiyie tsimoni tsiabu baba nibashilanila injila halali bakhalutsi barie?"},{"id":67,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhabakalukhaniye ifwani nibali hao butswa, mana shibakhanyalile okhutsia nohomba okhukalukha tawe."},{"id":68,"translation":"Ne wakhukofusia, khumukalusinjia inyuma mubulonji, mana koo, shibeekhonyerangakhwo obwongo tawe?"},{"id":69,"translation":"Ne shikhwamwechesia [Muhammad] amashairi tawe, ne elo shilienyekhana khuye tawe. Shino ni eshitsulisio nende Ikurani iretsanga abulafu."},{"id":70,"translation":"Kho shikanyilisilie ushili omulamu, ne likhuwa libure khubakhayi."},{"id":71,"translation":"Koo, shibalolangakhwo mbu khwabaloonjela okhurulana khumilimo chia emikhono chiefu tsisolo tsiemiruko, etsia barukanga."},{"id":72,"translation":"Ne nikhubanguyisilia etsindi mutsisolo etso tsiabaninangakhwo, ne etsindi batsiliitsaanga."},{"id":73,"translation":"Ne bo banyoolanga mutsisolo etso akobukhonyi nende ebinywebwa, kho mana shibakhupanga orio tawe?"},{"id":74,"translation":"Ne batila abanyasaye bandi habundu wa Nyasaye mbu khobanyoole obukhoonyi."},{"id":75,"translation":"Shibalinyala okhubakhonya tawe halali abo nibo baliba abasikari babu olwa balikhwitsila."},{"id":76,"translation":"Mana amakhuwa kabu kalakhubelesia tawe. Toto efwe khwamanya kabafisanga nende kabaretsaanga habulafu."},{"id":77,"translation":"Ne omundu shalolanga ta mbu khwamuloonga okhurulana nende indonyande ya amatsi kolwibulo, ne lola awosa, naaba omuseeri wa habulafu."},{"id":78,"translation":"Ne nakhuchelasilia, naye yebilila okhulongwa khukhwe. Mana naboola mbu: “Ni wina oyo ulilamusia ebikumba nibimalile okhubulungukha?”"},{"id":79,"translation":"Boola mbu: “Alibilamusia ulia wabiloonga olwokhuranjilila, naye ni Omumanyi muno wabuli okhuloonga khwoosi."},{"id":80,"translation":"Ulia wabakholela okhunyoola omulilo okhurula khumusala omubisi, mana nimunyoola okhubwana omulilo okhurulana ninakwo.\""},{"id":81,"translation":"Koo, waloonga likulu nende eshialo shanyala okhulonga bafwana ninabo tawe? Khulwa shina, naye niye Omuloonji Omukhongo, Omumanyi muno?"},{"id":82,"translation":"Toto likhuwa lilie niyenya eshindu, ashiboolela butswa mbu: “Ba!” Ni shiba."},{"id":83,"translation":"Mana yatswenukha ulia wobwami bwa buli eshindu buli mumukhono kukwe, ne ewuwe niwo wamulikalusibwa."}]},{"id":37,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khubemaanga khulunyaali."},{"id":2,"translation":"Nende khu balia bakaninjia amabii."},{"id":3,"translation":"Nende khu balia basoomanga obwitsulisio."},{"id":4,"translation":"Toto Nyasaye wenyu nimulala butswa."},{"id":5,"translation":"Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo nende ebili hakari wabio. Ne ni Nyasaye Omulesi we ebukwe tsioosi."},{"id":6,"translation":"Toto efwe khwarona likulu lia hambi (liokhushialo) khuburone bwetsing’ining’ini tsikhongo."},{"id":7,"translation":"Nende okhulilinda okhurulana nende buli shetani omukhayi."},{"id":8,"translation":"Balanyoola okhuwulila ebilonje bioluyali bia hekulu muno tawe, ne balasungwayo okhurulila buli mumbeka."},{"id":9,"translation":"Nibaloondungwa, ne bali nende eshinyasio shilaliwa tawe."},{"id":10,"translation":"Halali ulia upusulanga eshindu eshititi, ne mana shimulondangakhwo eshichenga shiomulilo shimesamesanga."},{"id":11,"translation":"Barebekhwo mbu: “Koo, abo ni baloongwa okhuloongwa okhutinyu muno okhushila ebilonje bindi biakhwaloonga?” Toto efwe khwabaloonga okhurula khuliloba litilanga."},{"id":12,"translation":"Halali owukanga, nabo bakholanga omubayo sa."},{"id":13,"translation":"Ne nibetsulisibwa, shibetsulilanga tawe."},{"id":14,"translation":"Ne nibalola eshimanyisio, nibakhola omubayo sa."},{"id":15,"translation":"Ne baboola mbu: “Kano shini shiosishiosi tawe halali ni obulosi butswa buli habulafu."},{"id":16,"translation":"Mbu olwa khulifwa mana khwamala khwaba liloba nende ebikumba, kho toto khulilamusibwa?"},{"id":17,"translation":"Kata bapapa befu bakhale?”"},{"id":18,"translation":"Boola mbu: “Eeh! Nanyu nimuli batutuyibwe.\""},{"id":19,"translation":"Luliba sa oluyoka lulala butswa, ne hawo, lola, balichaka okhulengalenga."},{"id":20,"translation":"Baliboola mbu: “Abayiee, ino niyo inyanga yomurungo.”"},{"id":21,"translation":"Ino niyo inyanga yeyindukho yamwakhayanga."},{"id":22,"translation":"Khung’asie boosi bakhola amabii nende abakhasi babu, nende balia boosi babalaamanga."},{"id":23,"translation":"Abalali Nyasaye tawe. Mana bachomie khunjila yomulilo kwa Jahannam."},{"id":24,"translation":"Mana beemie. Toto bo balarebwa."},{"id":25,"translation":"“Mubeele murie? Shichila shina shimukhoonyananga tawe?”"},{"id":26,"translation":"Halali olwa lelo belekhulile muno Nyasaye."},{"id":27,"translation":"Balihengana abeene khubeene mana bachake okhurebana."},{"id":28,"translation":"Baliboola mbu: “Toto enywe mwakhwitsilanga okhurulila omukhono omulunji.”"},{"id":29,"translation":"Balibakalusia mbu: “Halali enywe abeene shimwali Abasuubili tawe."},{"id":30,"translation":"Efwe shikhwali nobunyali khwinywe tawe, halali enywe abeene mwali abakori."},{"id":31,"translation":"Mana khumalile okhukhoyeshela likhuwa lia Nyasaye wefu Omulesi. Toto efwe khulapila butswa eshinyasio."},{"id":32,"translation":"Kho khwabakosia eshichila mbu fwesi khwali abakori.”"},{"id":33,"translation":"Toto abo inyanga eyo balisaanga halala mushinyasio."},{"id":34,"translation":"Endio nilwa khulikholela Abamabii."},{"id":35,"translation":"Toto bo olwa baboolelungwa mbu: “Abulaho nyasaye wundi ehale nende Nyasaye”, nibakhola obufuru."},{"id":36,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Toto efwe khuleshe sa abanyasaye befu okhubeela omukaasi wa amashairi wuno, omulalu?”"},{"id":37,"translation":"Halali ye yetsa khubwatoto, ne nafuchilisania nende Abarumwa."},{"id":38,"translation":"Toto enywe mulipila eshinyasio eshilulu."},{"id":39,"translation":"Ne shimulirungwa tawe, halali kalia akamwakholanga."},{"id":40,"translation":"Halali Abasumba ba Nyasaye abalobole."},{"id":41,"translation":"Abo nibo balinyoola omukabo omubiishe."},{"id":42,"translation":"Ebiamo. Nabo balihebwa oluyali."},{"id":43,"translation":"Mumikunda chomwikulu chobwokholo."},{"id":44,"translation":"Baliba khubisaala nibahengane."},{"id":45,"translation":"Balirererwa buli luno nende lulia eshisanda shieshinywebwa shieyisebele."},{"id":46,"translation":"Eshinywebwa eshilafu, eshimilimili khubalia banywetsanga."},{"id":47,"translation":"Shibula obubii bwosibwosi, ne shishibameesinjia tawe."},{"id":48,"translation":"Ne baliba nende Abakhasi balalengangakho abalali abasatsa babu tawe, betsimoni tsindayi muno."},{"id":49,"translation":"Abakhasi shinga amabuyu kaliindwa obulai muno."},{"id":50,"translation":"Balilengana abeene khubeene mana bachake okhureebana."},{"id":51,"translation":"Aliboola omubooli mulala mubo: “Toto esie ndali nende omwitsa."},{"id":52,"translation":"Yambolelanga mbu: 'Toto ewe oli mubafuchililanga?"},{"id":53,"translation":"Mbu nikhufwa, khwaba liloba nende ebikumba, mbu toto khulirungwa?'”"},{"id":54,"translation":"Aliboola mbu: “Koo, enywe mulenganga (mumulilo)?”"},{"id":55,"translation":"Kho alihenga ne alimulola hakari wa Jahannam."},{"id":56,"translation":"Aliboola mbu: “Wallahi (nditsuba khu Nyasaye mulala)! Wali ahambi muno okhungosia."},{"id":57,"translation":"Chikhayanga okhuba emikabo chia Nyasaye wanje Omulesi, ndakhabeele mubalia abenjisibwamwo."},{"id":58,"translation":"Koo! Efwe shikhulifwa tawe?"},{"id":59,"translation":"Halali okhufwa khwefu khwokhuranga, nafu shikhulinyoola eshinyasio tawe.\""},{"id":60,"translation":"Toto khuno nikho okhubura okhukhongo."},{"id":61,"translation":"Ne shinga kano, nikabakhole balia bakhola."},{"id":62,"translation":"Koo, okhubukanilwa endi shinokhulayi, nohomba omusaala kwa Zaquum?"},{"id":63,"translation":"Toto efwe khwakukhola okhuba eshinyasio khubalia abamabii."},{"id":64,"translation":"Toto oko ni omusaala kurulanga hakari wa Jahannamu."},{"id":65,"translation":"Ebibuli bia ebiamo biakwo bili shinga emirwe chia mashetani."},{"id":66,"translation":"Toto abo balilia ebiamo ebo mana betsusie khubio tsinda tsiabu."},{"id":67,"translation":"Mana khu ako bahelesibwe amaatsi kayile karabachila."},{"id":68,"translation":"Mana obwatoto amakalushilo kabu kaliba Jahannam."},{"id":69,"translation":"Toto bo banyoola basabwe nibakora."},{"id":70,"translation":"Nabo nibakhola lwangu okhuloonda amaseenelo kabu."},{"id":71,"translation":"Ne khubwatoto bamala okhukora imbeli wabu abandu bakhale abaanji."},{"id":72,"translation":"Ne toto efwe khwabarumila abekanyilisi."},{"id":73,"translation":"Mana henga olole shingala yali indukho yabalia abekanyilisibwa."},{"id":74,"translation":"Halali Abasumba ba Nyasaye abalobole."},{"id":75,"translation":"Ne toto Nuhu yakhulaanga, ne efwe khuli abalayi po bokhufuchilila."},{"id":76,"translation":"Ne nikhumuhabina ye halala nende Abandu be okhurulana nende amasila amakhongo."},{"id":77,"translation":"Mana nikhukhola olwibulo lulwe okhutoong’a."},{"id":78,"translation":"Mana nikhumuleshela ifuma indayi khubetsa inyuma wuwe."},{"id":79,"translation":"Omuleembe kube khu Nuhu mushialo shioosi."},{"id":80,"translation":"Toto endio nilwa khurunganga abakholi bamalayi."},{"id":81,"translation":"Toto ye ali Mubasumba befu Abasuubili."},{"id":82,"translation":"Mana Abandi abo nikhubasishia mumatsi."},{"id":83,"translation":"Ne toto Ibrahim yali mumukaanda kukwe."},{"id":84,"translation":"Olwa yetsela Nyasaye wuwe Omulesi nende omwoyo kukwe kwoosi."},{"id":85,"translation":"Olwa yaboolela papa wuwe nende Abandu bebe mbu: “Ni shina shiamulamaanga?"},{"id":86,"translation":"Eminyasaye chiobubeyi echilali Nyasaye nichiamwenyanga?"},{"id":87,"translation":"Mupariranga shina Nyasaye Omulesi webilonje bioosi?”"},{"id":88,"translation":"Mana nasitia tsimoni okhuhenga tsing’ining’ini."},{"id":89,"translation":"Naboola mbu: “Toto esie endwala.”"},{"id":90,"translation":"Nabo nibamulekha nibamufutarira omukongo."},{"id":91,"translation":"Mana nabwondela eminyasaye chiabu. Nachiboolela mbu: “Shichila shina shimuliitsanga tawe?"},{"id":92,"translation":"Mubeele murie wamulalomalomanga tawe?”"},{"id":93,"translation":"Mana nachikalukhanila nachikhupa nomukhono omulunji."},{"id":94,"translation":"Mana nibamwitsila lwangu lwangu."},{"id":95,"translation":"Naboola mbu: “Enywe mulaamanga ebindu bia mwiraanyanga abeene?"},{"id":96,"translation":"Ne Nyasaye niye wabaloonga halala nende akamukholanga ako.\""},{"id":97,"translation":"Nibaboola mbu: “Muumbashile eshiumbashe mana mumusukune mumulilo.”"},{"id":98,"translation":"Kho benya okhumukholela amabii, halali nikhubakhola bo okhuba ba hasi muno."},{"id":99,"translation":"Ne naboola mbu: “Toto esie ewuya enzia ewa Nyasaye wanje Omulesi, Ye alalunjisia.\""},{"id":100,"translation":"\"Ewe Nyasaye wanje Omulesi, mbelesia ulia uli mubakholi bamalayi.\""},{"id":101,"translation":"Mana nikhumuboolera koomwikhoyo, komwana omwihotselefu muno."},{"id":102,"translation":"Olwa yoola eshichelo shiokhuchenda ninaye, yamuboolela mbu: “Ewe mwana wanje, toto esie endutsi mumaloro mbu ekhusinzanga, kho hengamwo, olola orie?” Naboola mbu: “Ewe papa wanje, khola shinga oloomesibungwa, witsa okhuunyoola Nyasaye nachama, nendi mubalia befwiilanga.”"},{"id":103,"translation":"Kho boosi babili olwa belekhulila Nyasaye, mana namukonelia obweni."},{"id":104,"translation":"Nikhumulanga mbu: “Ewe Ibrahim!"},{"id":105,"translation":"Toto omalile okhukhola habwene khumaloro kalia. Toto endio nilwa khurunganga Abakholi bamalayi."},{"id":106,"translation":"Toto kano ni amatemo kali habulafu.”"},{"id":107,"translation":"Mana nikhumuhelesia eshisinzo shioluyali."},{"id":108,"translation":"Mana nikhumuleshela ifuma indayi khubetsa inyuma."},{"id":109,"translation":"Omulembe kube khu Ibrahim."},{"id":110,"translation":"Endio nilwa khurunganga Abakholi bamalayi."},{"id":111,"translation":"Toto ye ali Mubandu befu basuubila."},{"id":112,"translation":"Ne nikhumuboolera koomwikhoyo, kokhwibulwa khwa Is’haaq, abe Omurumwa womubandu Abalayi."},{"id":113,"translation":"Mana nikhumuhelesia tsikhabi ye nende Is’haaq. Ne mulwibulo lwabu, nibarulamwo Abandu abalayi nende balia bekholela amabii habulafu."},{"id":114,"translation":"Ne toto khwakholela obulayi Musa nende Harun."},{"id":115,"translation":"Nikhubahabina halala nende Abandu babu okhurulana nende obutinyu obukhongo."},{"id":116,"translation":"Mana nikhubakhonya nibaba nibo abashili."},{"id":117,"translation":"Ne nikhuhelesia babili abo Eshitabu shinoosinjia."},{"id":118,"translation":"Mana nikhubalunjisia khunjila ingololofu."},{"id":119,"translation":"Mana nikhubaleshela ifuma indayi khubalia betsa inyuma wabu."},{"id":120,"translation":"Omulembe kube khu Musa nende Harun."},{"id":121,"translation":"Toto endio nilwakhurunganga abalayi."},{"id":122,"translation":"Toto babili abo bali Mubasumba befu Abasuubili."},{"id":123,"translation":"Ne toto Elyas yali Mubarumwa."},{"id":124,"translation":"Olwa yaboolela Abandu bebe mbu: “Shimuritsanga tawe?"},{"id":125,"translation":"Mulaamanga Baal (eshimoosi shieidhahabu) ne mulekha omuloonji omulayi mwene?"},{"id":126,"translation":"Nyasaye wenyu Omulesi nende wa bapapa benyu bakhale.”"},{"id":127,"translation":"Mana nibamuyingasia. Ne toto balikhung’asibwa (mumulilo)."},{"id":128,"translation":"Halali Abasumba ba Nyasaye Abatswenulwa."},{"id":129,"translation":"Mana nikhumuleshela ifuma indayi khubalia betsa inyuma wuwe."},{"id":130,"translation":"Omulembe kube khu Ilyas."},{"id":131,"translation":"Toto endio nilwa khurunganga Abalayi."},{"id":132,"translation":"Toto ye ali Mubasumba befu Abasuubila."},{"id":133,"translation":"Ne toto Luti ali Mubarumwa."},{"id":134,"translation":"Olwa khwamuhabina halala nende Abandu baye boosi."},{"id":135,"translation":"Halali omukhasi omushiele owali mubatong’a inyuma (mubasishibwa)."},{"id":136,"translation":"Mana nikhusishia abandi abo."},{"id":137,"translation":"Ne toto enywe mubaburangakhwo mumabwibwi."},{"id":138,"translation":"Nende eshilo, mana kho shimukharetsangakhwo mubwongo tawe?"},{"id":139,"translation":"Ne toto Yunus yali mulala khubarumwa."},{"id":140,"translation":"Olwa yelushila muliaro litsule."},{"id":141,"translation":"Mana nibasanjilana mumakhuwa, mana nikamukwiila obubi."},{"id":142,"translation":"Mana inyeni nimumila naye nali ufunaanibwa."},{"id":143,"translation":"Ne akhayanga okhuba mubalia abatswenulanga Nyasaye."},{"id":144,"translation":"Yakhamenyele munda mwayo okhuula inyanga yokhulamusibwa mubafu."},{"id":145,"translation":"Mana nikhumusukuna khulukuku, naye nali omulwale."},{"id":146,"translation":"Ne nikhumumesilia omumela kwelihondo."},{"id":147,"translation":"Mana nikhumuruma khubandu iyelefu imia ndala nohomba bashilaho awo."},{"id":148,"translation":"Mana nibasuubila, ne nikhubara mubwokholo okhula okhufwa khwabu."},{"id":149,"translation":"Ne bareebe mbu: “Nyasaye wuwo Omulesi niye uli nende abana abakhana nabo bali nende abana abasiani?"},{"id":150,"translation":"Nohomba khwaloonga Abamalaika okhuba beshikhasi nabo nibalolanga?”"},{"id":151,"translation":"Ne toto manya mbu khububeyi bwabu baboolanga mbu:"},{"id":152,"translation":"“Nyasaye yebula”, ne toto bo nababeyi."},{"id":153,"translation":"Oh, yalobola abana beshikhana okhushila beshisiani?"},{"id":154,"translation":"Baane muli murie? Mubusinjia murie?"},{"id":155,"translation":"Oh, shimuparangakhwo tawe?"},{"id":156,"translation":"Nohomba muli nende eshifune shia habulafu?"},{"id":157,"translation":"Mana nakharerekhwo eshitabu shienyu, nikali mbu muboolanga obwatoto."},{"id":158,"translation":"Ne baraho olwikho hakari waye nende Amajini, ne Amajini kamala okhumanya mbu toto (baboolanga bario) balikhung’asibwa (mumililo)."},{"id":159,"translation":"Obutswenufu ni bwa Nyasaye ehale nende akabamuchishilanga ako."},{"id":160,"translation":"Halali Abasumba ba Nyasaye Abatswenulwa."},{"id":161,"translation":"Mana toto enywe nende abamulamanga."},{"id":162,"translation":"Shimunyala okhubakosia tawe."},{"id":163,"translation":"Halali ulia ulinjila mumulilo."},{"id":164,"translation":"Ne habulaho yesiyesi mwifwe, halali ali nende habundu wuwe amanyikhane."},{"id":165,"translation":"Ne toto efwe nefwe khwemaanga olunyaali."},{"id":166,"translation":"Ne toto nefwe batswenulanga (Nyasaye) muno."},{"id":167,"translation":"Ne baliho balia baboolanga mbu:"},{"id":168,"translation":"“Khubeetsangakhwo nende ametsulisio ka Abandu bakhale (bebitabu)."},{"id":169,"translation":"Toto khwakhabeele Abasumba ba Nyasaye Abatswenulwa.”"},{"id":170,"translation":"Halali (olwa eshitabu shiabetsela) bashikhaya, mana hambi hano balitsa okhumanya."},{"id":171,"translation":"Ne toto likhuwa liefu liamala okhuranjilila khubasumba befu Abarumwa."},{"id":172,"translation":"Mbu abo toto nibo balihabinwa."},{"id":173,"translation":"Ne omukanda kwefu kwabalwani niko kulishila."},{"id":174,"translation":"Kho baleshe butswa khubise bititi."},{"id":175,"translation":"Ne bahenje butswa, mana hambi hano balitsa okhulola."},{"id":176,"translation":"Koo, eshinyasio shiefu nishio shiabayungubanilanga?"},{"id":177,"translation":"Kho olwa eshinyasio eshio shilibeshela mushikuri shiabu, iliba itsuli imbi muno khubalia bekanyilisibwa."},{"id":178,"translation":"Ne baleshe sa khubise bititi."},{"id":179,"translation":"Ne henga butswa, mana hambi hano balitsa okhulola."},{"id":180,"translation":"Nyasaye wuwo Omulesi, Nyasaye Owaamaani, nomutswenufu muno ehale nende kabamuchishilanga ako."},{"id":181,"translation":"Ne omulembe kube khubarumwa."},{"id":182,"translation":"Ne okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."}]},{"id":38,"verses":[{"id":1,"translation":"Swad. Nditsuba khu Ikurani eyili nende ametsulisio."},{"id":2,"translation":"Halali Abakhayi bali mukhwilola nende obuyingani."},{"id":3,"translation":"Ni emikanda chinga chia khwasishia imbeli wabu, mana nibalanga owubakhonya, ne ebise biokhuwonokokha biali biburire."},{"id":4,"translation":"Ne bawuka mbu yabetsera omwikanyilisi okhurula mubo, mana nibaboola mbu: “Uno ni Omulosi Omubeyi muno."},{"id":5,"translation":"Eh! Akholele Abanyasaye okhuba Nyasaye mulala yenyene! Toto kano ni amakhuwa khokhuchenyia muno.”"},{"id":6,"translation":"Mana Abakhongo mubo nibarula nibababoolela mbu: “Tsie mana mwisumilisie khubanyasaye benyu. Toto endio nilwakenyekhana."},{"id":7,"translation":"Efwe shikhwawulilakhwo kano mushima shiefu shiokhumalilikha tawe. Kano shineshindu tawe halali ni obuchishi butswa."},{"id":8,"translation":"Mbu niye butswa weshilibwa amekanyilisio mwifwe?” Halali abo bali nende obukanakani khu amekanyilisio kanje, ne mana bashili okhupila eshinyasio shianje tawe."},{"id":9,"translation":"Nohomba bali nende ebiachi bietsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi, Owamaani, Khakaba?"},{"id":10,"translation":"Nohomba bo bali nende obwami bwomwikulu nende khushialo, nende ebili hakari wabio? Khomana banine tsinjila tsiokhutsia eyo."},{"id":11,"translation":"Okwo nikwo omukanda kwabalwani kulishililwa eyo mumikanda (chia abakhayi)."},{"id":12,"translation":"Bayingana inyuma wabu Abandu ba Nuhu, nende babu A’di nende Firaun owali nende ebiumbashe."},{"id":13,"translation":"Nende Thamud nende Abandu ba Luti nende Abandu bomumutsuru. Echo nichio emikanda."},{"id":14,"translation":"Abo boosi bayingasia Abarumwa mana nibakhoyeshela eshinyasio."},{"id":15,"translation":"Ne bano shiabalindangasa ni oluyoka lulala butswa olulali lwokhubukhamwo tawe."},{"id":16,"translation":"Nabo baboolanga mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, khurerere lwangu eshinyasio shiefu inyanga yeyindukho nishili okhuula.”"},{"id":17,"translation":"Wisumilisie khukababoolanga ako, ne witsulile Omusumba wefu Daudi owamaani. Toto ye yali omunji wokhusaba eshileshelo."},{"id":18,"translation":"Ne toto khwahotselesia ebikulu halala ninaye nibitsoomia ingolobe nende mumabwibwi halala ninaye."},{"id":19,"translation":"Ne kata amayoni kakhung’asibwa emikanda nemikanda, koosi kali amehotselefu khuye."},{"id":20,"translation":"Ne nikhumeta amaani obwami bubwe, ne nikhumuhelesia amachesi nende obumanyi bwokhubusia omuse."},{"id":21,"translation":"Ne koo, lwakhulilakhwo olukano lwaabasoolani olwa baniina liisisi nibeinjila munzu yokhulamilamwo?"},{"id":22,"translation":"Olwa benjila wa Daudi, naye narenga khubo, nibaboola mbu: “Olaria tawe, efwe khuli abasoolani babili, mulala wefu akoseele owashie, kho khukhalachile eshina khubwatoto, ne olakwila elubeka tawe, ne khulunjisie khunjila yobwatoto."},{"id":23,"translation":"Toto uno ni Omusiani wefu, ali nende amakondi amakhasi amakhumi tisa nende tisa, nasi endisa nende likondi lilalasa lieshikhasi, mana aboolanga mbu: 'Mbelesia elilio elo ekhuruchile' (nasi shindenya tawe). Mana yashilile khumakhuwa.”"},{"id":24,"translation":"Naboola mbu: “Toto ye akhukholeele obubii okhusaba likondi lilio okhumeta khukeke. Ne toto abeyisanga abanji bakholelananga obubii abeene khubeene, halali balia basuubila mana nibakhola amalayi, ne nibatiti sa mubo.” Mana Daudi nalola mbu khumukholeele amatemo, nasaba eshileshelo khu Nyasaye wuwe Omulesi, mana nakwa hasi okhwihotselesia khu Nyasaye wuwe nende okhumukalushila."},{"id":25,"translation":"Mana nikhumuleshela ako, ne toto ye ewefu ali nende eshisaala shia hambi muno ninafu nende habundu halayi wokhukalukha."},{"id":26,"translation":"Ewe Daudi, toto efwe khwakhukhola okhuba omwemelesi wefu khushialo, kho khalaka emise chia Abandu khubwatoto, ne olalonda obwikombi bwomwoyo bwakhukosia ehale nende injila ya Nyasaye tawe. Toto balia bakoranga ehale nende injila ya Nyasaye balinyoola eshinyasio eshilulu khulwa okhubula oluchendo khwabu mu Inyanga yokhubalilwa efikhole."},{"id":27,"translation":"Ne shikhwaloonga likulu nende eshialo, nende ebili hakari wabio eshikhaya tawe. Ako ni amaparo ka balia abakhaya. Kho eshinyasio eshilulu shiomulilo shilinyoola balia Abakhaya."},{"id":28,"translation":"Nohomba khukhole balia basubila babe shinga balia bakholanga amabii khushialo, nohomba khukhole abaria Nyasaye shinga abetsimbii?"},{"id":29,"translation":"Eshitabu shino shakhwakhwishilia ewe ni sha tsikhabi tsinyinji kho banyoole okhupaara mutsinyaali tsiashio, ne abandu ba amachesi banyoole okhuwulila."},{"id":30,"translation":"Ne khwahelesia Dawudi Suleiman yali Omusumba omulayi muno, toto ye yali omunji wokhukalushila Nyasaye."},{"id":31,"translation":"Olwa yalolwesibwa mubise bya ingolobe (lasiri) tsinyumbu tsia tsimbiro mana khandi tsindai po."},{"id":32,"translation":"Mana naboola mbu: “Toto esie ndachama ebindu ebilayi okhushila okhwitsulila Nyasaye wanje Omulesi\", okhula (tsifarasi etso) nitsikhamukha mushirima (Suleiman niyenya mbu atsilole khandi)."},{"id":33,"translation":"\"Tsikalusie khwisie.” Mana nachaka okhutsitilakhwo mwikosi nende khubilenje."},{"id":34,"translation":"Ne toto khwatema Suleiman, nenikhura omubili khushisaala shishie, mana nakalukha okhusaba eshileshelo."},{"id":35,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, ndeshela, ne mbelesia obwaami bwomundu wundi alalinyoola inyuma wanje tawe. Toto ewe newe Omuwani watoto.”"},{"id":36,"translation":"Mana nikhukhola omuyeka okhumurumushila, kwachendanga khubulomesi bubwe hosi hosi ayenya okhuula."},{"id":37,"translation":"Mana nikhukhola amashetani okhumurumushila, koosi kombakhanga nende keyibilanga mumatsi."},{"id":38,"translation":"Nende akaandi kaboyungwa khuminyororo."},{"id":39,"translation":"Shino ni eshihanwa shiefu. Kho mana rusia nohomba shitiile, shibula eshichelo."},{"id":40,"translation":"Ne toto ye ewefu ali nende eshisaala shia hambi muno nefwe, nende habundu halayi muno wokhukalukha."},{"id":41,"translation":"Ne yitsulila Omusumba wefu Ayub, olwa yalanga Nyasaye wuwe Omulesi mbu: “Toto esie Shetani yanderere obusinyifu nende obusandi.”"},{"id":42,"translation":"Nyasaye namuboolela mbu: “Sieba hasi eshilenje shishio (isebele nirundukha hasi awo). Kano namatsi amanyifu kokhwisinga nende kokhunywa.”"},{"id":43,"translation":"Mana nikhumuhelesia Abandu bebe nende abandi shinga abo, nende tsimbabaasi tsirula khwifwe, nende eshitsulisio khubaandu bobwongo."},{"id":44,"translation":"“Ne bukula mumukhono kukwo liisaka omukhupile (omukhaye wuwo khulwokhwitsuba khwa wetsuba khumabii kayakhola), ne olafunaka eshitsubo tawe.\" Toto khwamunyoola nali Omwifwiili, Omusumba Omulayi muno. Toto ye yali wokhukalukha khwifwe muno khukhusaba eshileshelo."},{"id":45,"translation":"Ne yitsulila Omusumba wefu Ibrahim nende Is’haaq nende Yaqub bali ba amaani nende amachesi."},{"id":46,"translation":"Toto efwe khwabalobola khulikhuwa lilayi muno liokhwitsulila mwikulu."},{"id":47,"translation":"Ne toto abo bali khwifwe Mubandu abaule abalayi."},{"id":48,"translation":"Ne yitsulila Ismail, nende Alyasa nende Dhul-kifli, ne abo boosi bali Mubandu abalayi."},{"id":49,"translation":"Kano ni ametsulisio, ne toto bwene balia baria Nyasaye habundu wabu wokhukalukha aliba alayi muno."},{"id":50,"translation":"Emikunda chomwikulu echilaliwa tawe, echiabekulilwa emiliango chiachio."},{"id":51,"translation":"Omo baliyiekhamwo nibalaanga ebiamo ebinji nende ebinywebwa ebilayi po."},{"id":52,"translation":"Ne baliba nabakhaye babu abalengangasa abasatsa babu butswa, abolubaka lulala."},{"id":53,"translation":"Kano niko kamwalakwa [okhunyoola] inyanga yokhubalilwa ebikhole."},{"id":54,"translation":"Toto kuno niko omukabo kwefu okulawetsaanga tawe."},{"id":55,"translation":"Endio nilwa kaliba, ne toto balia baruumanga olwakho lwa Nyasaye amakalushilo kabu kaliba amabii."},{"id":56,"translation":"Jahannam balinjilamwo, naho ni habundu abii muno wokhukonawo."},{"id":57,"translation":"Endio nilwa kaliba, mana banywemwo amatsi kayia pa nende kamafila."},{"id":58,"translation":"Nende ebinyasio bindi ngabino ebinji."},{"id":59,"translation":"Kuno nikwo omukanda kulinjila halala ninanyu, balibula okhwinjisibwa obulayi. Toto abo balinjila mumulilo."},{"id":60,"translation":"Baliboola mbu: “Enywe nenywe mubula amwinjila halayi, nenywe mwachila nikhunyoola eshinyasio, kho muli habundu abii muno wokhutong'a.”"},{"id":61,"translation":"Baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, balia bachila nikhunyoola kano bameete eshinyasio amakhabi khabili mumulilo.”"},{"id":62,"translation":"Mana ababii balia balireeba mbu: “Kabeele karie wakhulalolanga Abandu bakhwabalilanga mubabii mumulilo kuno?"},{"id":63,"translation":"Koo, khwababayila nohomba tsimoni tsiefu nitsilalolanga tawe?\""},{"id":64,"translation":"Toto khuno nokhusolana khwatoto khwa Abandu bomumuliro."},{"id":65,"translation":"Boola mbu: “Esie endisa Omwikanyilisi, ne abulaho Nyasaye wundi tawe owulali Nyasaye mulala Owamani muno."},{"id":66,"translation":"Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo, nende bili hakari wabio, Owamaani muno, Omunji weshileshelo.”"},{"id":67,"translation":"Boola mbu: “Kano ni amacheni amakhongo muno aka enywe mukhayanga."},{"id":68,"translation":"Ka enywe mubula ninako oluchendo [enywe nanyu mukakhayanga]."},{"id":69,"translation":"Shindali nende obumanyi bwa ebilonje ebikhongo bioluyali olwabiayingananga tawe."},{"id":70,"translation":"Ndahebwa obufimbuli shichila esie endi Omwikanyilisi owa habulafu."},{"id":71,"translation":"Olwa Nyasaye wuwo Omulesi yaboolela Abamalaika mbu: 'Esie ndalalonga Omundu okhurula khuliloba."},{"id":72,"translation":"Kho olwandalamukasia obulai, mana emufuremwo omwoyo okhurulana ninasi, kho murerere obweni bwenyu hasi.'”"},{"id":73,"translation":"Mana Abamalaika boosi nibara hasi obweni halala."},{"id":74,"translation":"Halali Iblisi nakhola obufuru, mana naba mubakhayi."},{"id":75,"translation":"Nyasaye namureeba mbu: “Ewe Iblisi, shina shikhukayiile okhura hasi obweni khulwa shienonjele nende emikhono chianje? Okholele obufuru nohomba oli mubakhongo?”"},{"id":76,"translation":"Iblisi naboola mbu: \"Esie endi omulayi muno okhumushila ye. Waloonga esie okhurulana khu muliro, naye nomuloonga okhurula khuliloba.”"},{"id":77,"translation":"Nyasaye namuboolela mbu: “Mana rulamwo, ewe toto olonderwe."},{"id":78,"translation":"Ne toto eshilaamo shianje shikhulikhwo okhula inyanga yomurungo.”"},{"id":79,"translation":"Iblis naboola mbu: \"Nyasaye wanje Omulesi, mbelesia obwiyangu ndalafwa tawe okhula inyanga yokhulamusibwa mubafu.\""},{"id":80,"translation":"Nyasaye namuboolela mbu: “Mana oli mubahelesibwe obwiyangu."},{"id":81,"translation":"Okhula ebise bieyinyanga imanyishe.”"},{"id":82,"translation":"Iblis naboola mbu: “Nditsuba khumaani koko, toto nditsa okhubakosia boosi [Abana ba Adam]."},{"id":83,"translation":"Halali Abasumba bobo abatswenulwa mubo.”"},{"id":84,"translation":"Nyasaye naboola mbu: “Toto, ne emboolanga obwatoto."},{"id":85,"translation":"Ndiliitsusia Jahannam khu ewe nende balia boosi balikhuloondakhwo mubo.”"},{"id":86,"translation":"Boola mbu: “Esie shebarebanga omurungo kwosikwosi tawe nohomba esie shendi wokhunichilisia tawe."},{"id":87,"translation":"Kano ni ametsulisio butswa khubiloonje bioosi."},{"id":88,"translation":"Ne toto mulamanya amacheni kayo ahambi hano.\""}]},{"id":39,"verses":[{"id":1,"translation":"Okhwishibwa khweshitabu shino khurulana nende Nyasaye Owamani, Owamachesi muno."},{"id":2,"translation":"Toto efwe khwakhwishilia eshitabu shino khubwatoto, kho laama Nyasaye yenyene mubutswenufu khu Dini yiyie butswa."},{"id":3,"translation":"Toto Idini yabwene imberi wa Nyasaye niobusalamu butswa. Ne balia abeliindanga khu ulali Nyasaye tawe nibaboolanga mbu: “Shikhubalamaanga tawe halali bakhusitie ahambi muno nende Nyasaye”, toto Nyasaye alibusia omuse hakari wabo khu kalia akabawukhanangamwo. Toto Nyasaye shaluunjisinjia Omundu owuli omubeeyi, omukhayi tawe."},{"id":4,"translation":"Ne Nyasaye alenyanga okhuba nende Omwana, yakhawule mubiloonje bibie owayenya, obutswenufu nobubwe. Niye Nyasaye mulala, Omushili."},{"id":5,"translation":"Yaloonga likulu nende eshialo khubwatoto, afuunikhanga eshiloo khushiteere ne afuunikhanga eshiteere khushiloo, ne yakhola eliuba nende omwesi mubiikhonyele, bioosi bichendanga khubise biarebwaho. Manye mbu niye Owamaani, Omulesheli muno."},{"id":6,"translation":"Yabaloonga enywe okhurulana nende Omundu mulala, mana namurusiamwo owashie, mana nabarerera ebiruche ebisatsa nende ebikhasi tsimbia munane. Abaloonganga mutsinda tsia banyinenywe okhuloonga khulondokhane nende okhuloonga khundi mubiilima bitaru. Oyo niye Nyasaye wenyu Omulesi. Obwami nobubwe. Abulaho Nyasaye wundi owulali ye tawe. Kho nanyu mulinjibungwa heena?"},{"id":7,"translation":"Nimukhaya, toto Nyasaye ni omuyinda khwinywe. Ne shachamilanga Abasumba bebe obukhayi tawe. Ne nimumukhupila orio, alabafuchilila elo, ne Omundu shalichinga obusiro bwo owashie tawe. Mana mulikalukha ewa Nyasaye wenyu Omulesi, ne alibaboolela akamwakholanga. Toto ye ni Omumanyi muno khu kali mubilifu."},{"id":8,"translation":"Ne Omundu nanyoola amasila kosikosi, asaba Nyasaye wuwe Omulesi namukalushila. Ne namuhelesia tsimbabaasi okhurula ewuwe, yebilila akayasabanga imbeli, mana atsokasie Nyasaye nende Abanyasaye bandi mbu kho akosie Abandu ehale nende injila yiyie. Boola mbu: “Wikhoye nende obukhayi bubwo hatiti. Toto ewe oli mubaandu bomumulilo.”"},{"id":9,"translation":"Koo, ulia ulaamanga Nyasaye wuwe mubwihotselefu eshilo narerere obweni hasi ne niyeemere nali noburi khu inyanga imalilishi, ne nasuubilanga okhunyoola tsimbabaasi tsia Nyasaye wuwe Omulesi. Boola mbu: “Bakhaba nashilala abamanyile nende abalamanyile tawe?” Toto abachesi nibo betsulilanga butswa."},{"id":10,"translation":"Boola mbu: “Enywe Abasumba banje basuubila, rie Nyasaye wenyu Omulesi. Balia bakhola amalayi khushialo khuno balinyoola amalayi, ne eshialo shia Nyasaye neshibangufu. Toto abesumilisi balihebwa omurungo kwabu mubwitsufu okhubura eshichelo.”"},{"id":11,"translation":"Boola mbu: “Esie ndalomesibwa okhulaama Nyasaye nemutswenulila Idini."},{"id":12,"translation":"Ne ndalomesibwa mbu embe weyimbeli mubasalamu.”"},{"id":13,"translation":"Boola mbu: “Esie eritsaanga eshinyasio shia inyanga ikhongo nekhaya okhuloonda ka Nyasaye wanje Omulesi.”"},{"id":14,"translation":"Boola mbu: “Ni Nyasaye butswa niwenaamanga nemutswenushila mu dini yanje."},{"id":15,"translation":"Kho laame shia mwenya owulali Ye tawe.” Boola mbu: “Toto abatiba ni balia beetibia abeene nende abandu babu inyanga yeyindukho. Koo, manye mbu okho nikho okhutiba khwa habulafu.”"},{"id":16,"translation":"Baliba nende emibunjikho chiomulilo hekulu nende hasi wabu. Endio nilwa Nyasaye arisinjia Abasumba bebe. Enywe abasumba banje khaarie."},{"id":17,"translation":"Ne balia basita ehale nende bioosi ebilali Nyasaye; khobalabilama tawe, mana nibakalukha khu Nyasaye, bali nende eshikhoyero, kho boolera abasumba banje akeshikhoyero."},{"id":18,"translation":"Balia bawulilanga amakhuwa mana baloonda lilai muno liako. Abo nibo ba Nyasaye yalunjisia. Ne abo nibo bamachesi."},{"id":19,"translation":"Ne koo, ulia wamala okhukhoyeshela okhunyoola likhuwa lieshinyasio (shia Nyasaye), mana ewe oli nobunyali bwokhuhabina uli mumulilo?"},{"id":20,"translation":"Halali balia baria Nyasaye wabu Omulesi balinyoola tsigorofa ebikoro biombakhwa hekulu webindi, emialo chiburanga hasi watsio. Ino niindache ya Nyasaye, ne Nyasaye shakalukhasinjia indache yiye tawe."},{"id":21,"translation":"Koo, shololangakhwo mbu Nyasaye yeshia amaatsi okhurula mwikulu, mana nakabusia mutsifututu mwiloba, mana nakamesilia emimela chiaukhane obukondo, mana chiume chikalukhane chibe namabuyu, mana achikhole amasakaria. Toto mu ako shilimwo eshitsulisio khubandu bamachesi."},{"id":22,"translation":"Koo, ulia wa Nyasaye yaanguyia eshilifu shishie shiachama obusalamu, mana naba mubulafu burulanga ewa Nyasaye wuwe Omulesi (yakhaba nashilala nende ulia womwoyo omumu?) Kho, eshinyasio eshikhongo shili khubemioyo emiumu chaletsulilanga Nyasaye tawe. Abo bali mubukori obwa habulafu."},{"id":23,"translation":"Nyasaye yeshia amakhuwa amalayi muno, eshitabu shietsinyaali tsifwanana, tsiakalushilwa, tsirenjinjia amasero ka balia abaria Nyasaye wabu Omulesi, mana khandi amasero kabu nende emioyo chiabu bianguye khulwa okhwitsulila Nyasaye. Obo nibo obulunjifu bwa Nyasaye alunjisinjia khubwo owayenya. Ne owa Nyasaye akosia, abulaho umulunjisia tawe."},{"id":24,"translation":"Koo, ulia wishinga khubweni bubwe okhurulana nende eshinyasio eshibii shia inyanga yeyindukho (aliba nashilala nende abalayi)? Mana ababii baliboolelwa mbu: “Pile kalia kamwakholanga.”"},{"id":25,"translation":"Balia abali imbeli wabu bakhaya, mana eshinyasio nishibetsela munjila yabalamanyile tawe."},{"id":26,"translation":"Mana Nyasaye nabakhofia eshinyasio shiobuteshele mubulamu bwokhushialo. Ne eshinyasio shieyinyanga yeyindukho neshikhongo muno, bamanyangakhwo!"},{"id":27,"translation":"Ne toto khwachelasilia Abandu mu Ikurani ino buli imbia yamachelasio kho banyoole okhwitsulila."},{"id":28,"translation":"Ikurani yolwarabu ibulamwo okhwikotiombola; khobanyoole okhuria Nyasaye."},{"id":29,"translation":"Nyasaye achelasia omusatsa uli nende Abaami balakholelanga halala tawe, basolananga sa, nende omusatsa uli nende Omwami mulala sa. Koo, bakhaba nashilala? Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye. Halali abaanji babu shibamanyile tawe."},{"id":30,"translation":"Toto ewe olifwa, nabo toto boosi balifwa."},{"id":31,"translation":"Mana toto enywe inyanga yeyindukho imbeli wa Nyasaye wenyu Omulesi mulisoolana."},{"id":32,"translation":"Kho ni wina omwonooni muno okhushila ulia owakatilia Nyasaye, ne nakhaya obwatoto nibumwitsile? Koo, Jahannamu shini habundu wokhumenya wa abakhayi?"},{"id":33,"translation":"Ne ulia owetsa nende obwatoto mana nabufuchilila muno. Abo nibo abaria Nyasaye."},{"id":34,"translation":"Balinyoola biabeenya imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi. Oko niko omurungo kwa abakholi bamalayi."},{"id":35,"translation":"Kho Nyasaye abaleshele amabii kabakhola, ne abarunje omurungo kwabu khulwa amalayi muno kabakholanga."},{"id":36,"translation":"Koo, Nyasaye shali uyela omusumba wuwe tawe? Ne bakhurisinjia khubalia abalali ye tawe. Ne owa Nyasaye akosia, oyo abulaho umulunjisia tawe."},{"id":37,"translation":"Ne owa Nyasaye alunjisia, shali nende umukosia tawe. Koo, Nyasaye shali niye Owamaani, Oweyimongo (wokhurunga likhobo) tawe?"},{"id":38,"translation":"Ne nobareeba mbu ni wina waloonga likulu nende eshialo, balaboola mbu: “Ni Nyasaye.” Boola mbu: “Koo, mulola murie biamulaamanga ebilali Nyasaye, Nyasaye niyenya okhuuwumisia esie, abanyasaye abo banyala okhuiniaho amabii keke ako? Nohomba niyanyenyela tsimbabaasi, bo bakhekalila tsimbabaasi tsitsie etso?” Boola mbu: “Nyasaye yambela, ne khuye bamwisiche bokhwisika.”"},{"id":39,"translation":"Boola mbu: “Enywe Abandu banje, khole shinga mwenya, esie siesi ekholanga kekhoyeshere. Mulitsa okhumanya."},{"id":40,"translation":"(Mbu) Ni wina ulitsirwa nende eshinyasio shiokhumuhelesia tsisoni, ne shilimunyola eshinyaasio shilaliwa tawe.”"},{"id":41,"translation":"Toto khwakhwishilia eshitabu khulwa abandu boosi nende khubwatoto. Kho ulia ulunjikha, nikhululwe omwene. Ne ulia ukora, khandi toto kalikhuye. Ne ewe sholi omwemeresi wabu tawe."},{"id":42,"translation":"Nyasaye afwisinjia emioyo ebise biokhufwa khwachio, ne chilafwile (chibukulungwa) ebise biokhukona khwachio, mana atiile chilia echiahandichilwa okhufwa ne alekhule echindi echo okhula ebise biachio biachahandichilwa. Toto mu ako kalimwo ameeko khubandu baparanga."},{"id":43,"translation":"Nohomba babukula abalali Nyasaye okhuba bokhubasabila? Boola mbu: “Kata nikali mbu babula obunyali bwa shiosishiosi, ne khandi shibekhonyelanga obwongo tawe?”"},{"id":44,"translation":"Boola mbu: “Okhusabila khwoosi ni khwa Nyasaye. Nobubwe obwami bwomwikulu nende khushialo, mana ewuwe niwomulikalusibwa.”"},{"id":45,"translation":"Ne Nyasaye narumbulwa yenyene butswa, emioyo chiabalia abalasuubilanga inyanga yeindukho chisiukhanga. Ne abandi nibarumbulwa abalali ye, obalola nibasangala."},{"id":46,"translation":"Boola mbu: “Ewe Nyasaye wanje, owaloonga likulu nende eshialo, Omumanyi wa kalalolekhanga tawe nende kalolekhanga, ewe newe uliawukhasia hakari wabasumba bobo khukalia akabakabukhananga.”"},{"id":47,"translation":"Ne abamabii babetsanga nende bioosi bili mushialo nende khandi ebindi shinga ebo, toto bakhabirusiye okhwinunula okhurulana nende eshinyasio eshibii shieyinyanga yeyindukho. Ne kabaliloloshela ewa Nyasaye kalia akabalali niberecheshele tawe."},{"id":48,"translation":"Ne bulibaloloshela obubii bwakabakholanga, mana kalibaterera kalia kabakholeranga omubayo."},{"id":49,"translation":"Ne Omundu nanyoola amasila, akhusaba efwe. Mana nikhumuwa tsimbabasi tsirula khwifwe, aboola mbu: “Toto esie ehelesibwe kano okhurulana nende amachesi kanje.” Halali ako ni amatemo, habula Abandu abaanji shibamanyile tawe."},{"id":50,"translation":"Toto baboola ako balia bali imbeli wabu mana shikabakhonyakhwo akabakholanga tawe."},{"id":51,"translation":"Mana obubii bwakabakhola nibubanyoola, ne balia abetsimbi mubano kalibanyoola amabii kabakhola, nabo shibalishila tawe."},{"id":52,"translation":"Koo, shibamanyile mbu Nyasaye akabanga emikabo mubunji nende khushichelo owayenya? Toto mu kano kalimwo ameeko khubandu basuubilanga."},{"id":53,"translation":"Boola mbu: “Enywe Abasumba banje bekholela obubii, mulawesia omwoyo khutsimbabaasi tsia Nyasaye tawe. Toto Nyasaye aleshelanga ebionoono bioosi. Toto ye niye Omulesheli muno, Omukoosia po.”"},{"id":54,"translation":"Ne mukalushile Nyasaye wenyu Omulesi mana mwilekhule khuye eshinyasio nishishili okhubetsela mana mukhaywe okhuhonokosibwa tawe."},{"id":55,"translation":"Ne loonde amalayi muno akamweshilibwa okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi, eshinyasio nishishili okhubapwoka nanyu nimulamanyile tawe."},{"id":56,"translation":"Mana omundu yaletsa yaboola mbu: “Abayie ndiyitsulisia khukambura ewa Nyasaye. Ne toto esie ndali mubokhukhola omubayo muno.”"},{"id":57,"translation":"Nohomba aboole mbu: “Toto Nyasaye yanunjisinjia, ndakhabeele mubalia bamuria.”"},{"id":58,"translation":"Nohomba aboole ebise bialola eshinyasio mbu: “Abayie nengalusibwayo, nemba mubandu abalayi.”"},{"id":59,"translation":"Shikanyalikhana tawe. Toto ebimanyiso bianje biakhwitsila, mana nobikhaya, nokhola obufuru, ne noba mubakhayi."},{"id":60,"translation":"Ne inyanga yeyindukho olilola balia bachishila Nyasaye wabu Omulesi obweni bwabu nibumaliye ti. Koo, mu Jahannamu shinishio eshimenyo shiabafuru?"},{"id":61,"translation":"Ne Nyasaye alihabina balia abamuria khulwokhubura khwabu, shibalinyoolwa nobubii bwosibwosi tawe, ne shibalibeelela tawe."},{"id":62,"translation":"Nyasaye niye waloonga buli eshindu, naye niye omulindi wa buli eshindu."},{"id":63,"translation":"Niye uli nende tsifunguo tsielikulu nende eshialo, ne balia bakhaya ebimanyisio bia Nyasaye, abo nibo balitiba."},{"id":64,"translation":"Boola mbu: “Owulali Nyasaye niye wamunomesinjia okhulaama enywe Abasilu?”"},{"id":65,"translation":"Ne toto wafimbulilwa ewe nende balia abaliho imbeli wuwo mbu notsokaasia Nyasaye, toto ebikhole bibio bioosi bilakwa akhaya, ne toto oliba Mubandu basikha."},{"id":66,"translation":"Halali laama butswa Nyasaye mana obe mubalia bakhupanga orio."},{"id":67,"translation":"Ne shibahelesia Nyasaye oluyali shingala kenyekhana tawe, ne eshialo shiosi shiliba mumukhono kukwe, ne likulu lilikanyakanyibwa liaba mumukhono kukwe omulunji. Okhwitsomibwa nookhukhwe, ne ali hekulu muno ehale nende akabamutsokaasinjia ninako ako."},{"id":68,"translation":"Ne olwika lulifurwamwo, mana bifwe bioosi ebili mwikulu nende khushialo halali ulia wa Nyasaye alichama, mana khandi lulifurwamwo olundi, mana lola, bioosi bilibukha biachaka okhuhenga."},{"id":69,"translation":"Mana eshialo shiliakha khubulafu bwa Nyasaye washio Omulesi, ne Eshitabu shilirebwa imbeli, ne Abarumwa nende Abaloli balirerwa, mana eshina shilibusibwa hakari wabu khubwatoto, nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":70,"translation":"Mana buli shiamundu alirungwa mubwitsufu akayakholanga, naye (Nyasaye) yamanya muno kabakholanga."},{"id":71,"translation":"Ne abakhayi baliyilwa mujahannamu mumikanda, okhula shingala baliyuulakhwo, awo emiliango chayo chiliikulwa, ne abemeresi bayo balireeba mbu: “Koo, Abarumwa shibabetselakhwo okhurula mwinywe tawe? Nibabasoomelanga tsinyaali tsia Nyasaye wenyu Omulesi, ne nibabekanyilisianjia okhubukanana nende inyanga yenyu ino?” Baliboola mbu: “Kali kario, halali likhuwa lieshinyasio liakhoyeshela abakhayi.”"},{"id":72,"translation":"Baliboolelwa mbu: “Injile mumiliango chia Jahannamu mumenyemwo tsinyanga tsioosi.” Awo ni habundu ambii muno wokhumenya wabafuru."},{"id":73,"translation":"Ne balia abaria Nyasaye wabu Omulesi baliyilwa mumukunda kwomwikulu mumikanda, okhula shingala balikuulakhwo, emiliango chiakwo chiliba nichimaliile okhwikulwa. Abemeresi bachio baliboola mbu: “Omuleembe kube ninanyu. Muli abalayi. Injilemwo mumenyemwo tsinyanga tsioosi.”"},{"id":74,"translation":"Baliboola mbu: “Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye ukhuhelesiye kayakhulaka, ne akhulesheele eshialo okhumenya mumukunda kwomwikulu nikhutsiamwo wakhwenya.” Oko noomurungo omulayi muno khubakholi (bamalayi)!\""},{"id":75,"translation":"Ne olilola Abamalaika nibabotokhananga eshisala shioluyali shia Nyasaye, nibatswenulanga Nyasaye wabu Omulesi khutsifumia tsioluyali tsitsie, mana eshina shilibusibwa hakari wabu khubwatoto, ne baliboola mbu: “Okhwitsomibwa khwoosi nikhwa Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."}]},{"id":40,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Okhwishibwa khweshitabu shino khurula khu Nyasaye Owamaani, Omumanyi muno."},{"id":3,"translation":"Uleshelanga tsimbi khandi ufuchililanga eshileshelo, Oweshinyasio eshilulu, Omuhaani. Abulaho nyasaye tawe halali Ye, ne ewuwe niwo wokhukalukha."},{"id":4,"translation":"Shibakatsulanga ebimanyisio bia Nyasaye tawe halali balia bakhaya, kho okhuchendana khwabu khushialo khulakhukatia tawe."},{"id":5,"translation":"Imbeli wabu, Abandu ba Nuhu nende emikanda chindi chiakhaya okhuloonda ka Nyasaye, ne buli omukanda kwali nende amahababa kokhutila Omurumwa wabu, mana nibayingana khubukori khobanyoole okhukalukhania obwatoto, mana nebatiila, kho eshinyasio shianje shiali shirie?"},{"id":6,"translation":"Ne endi nilwa liakhoyeshela likhuwa lia Nyasaye wuwo Omulesi khubakhayi, mbu toto bo ni Abandu bomumulilo."},{"id":7,"translation":"Ne balia bachinganga eshisala shioluyali shia Nyasaye (Arsh) nende bali mutsimbeka tsiashio bamutswenulanga Nyasaye wabu Omulesi khutsifumia tsitsie tsioluyali, ne bamusuubilanga, ne basabilanga eshileshelo balia basuubila nibaboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, waswania buli eshindu tsimbabaasi nende obumanyi, kho baleshele balia abasaba eshileshelo mana nibaloonda injila yiyio, ne obekalile eshinyasio shiomulilo."},{"id":8,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, ne obenjisie mumikunda chomwikulu chilaliwa tawe chia wabalaka, nende balia bakhola amalayi mubebusi babu, nende abakhasi babu nende olwibulo lwabu. Toto ewe newe Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":9,"translation":"Ne obekalile amabii. Ne owawikalila amabii inyanga eyo, toto oliba omubeelele tsimbabaasi. Ne okho nikho okhubura okhukhongo.”"},{"id":10,"translation":"Toto balia bakhaya balilangwa mana baboolelwe mbu: “Toto okhusinya khwenyu Nyasaye ni okhukhongo okhushila shinga mwesinya abeene, olwa mwalangungwa khubusuubili nanyu nimukhaya.”"},{"id":11,"translation":"Baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, wakhufwisia khabili, ne wakhulamusiyia khabili, mana khufuchilile tsimbi tsiefu, kho injila yokhurula ilihowo?”"},{"id":12,"translation":"Ako ni endio, okhubeela Nyasaye niyalaamungwa yenyene, mwakhayanga. Ne natsokaasibwa, mwasuubilanga. Mana okhubusia omuse ni khwa Nyasaye wa hekulu muno, Omukhongo."},{"id":13,"translation":"Ye niye ubalolosinjia ebimanyisio bibie, ne abeshilinjia okhurula hekulu emikabo. Ne abulaho witsulilanga kano halali ulia umukalushila (khukhusaba eshileshelo)."},{"id":14,"translation":"Kho sabe Nyasaye nimumutswenulila Idini yiyie, kata abakhayi nibasinyikha."},{"id":15,"translation":"Niye webichelo bia hekulu muno, mwene eshisala shioluyali, arumanga Roho (malaika Jibril) khubunyali bubwe khuwayenya mubasumba bebe khulwa okhubekanyilisia inyanga yokhubukana."},{"id":16,"translation":"Inyanga ya baliema balolokhana, shibulaho shiosishiosi shiliifisa khu Nyasaye tawe. “Obwami ni bwa wina Inyanga yino? Ni bwa Nyasaye Mulala, Omushili.”"},{"id":17,"translation":"Nyanga yino buli Omundu alarungwa kayakholanga. Olwa lelo okhukholilwa obubii khubulaho. Toto Nyasaye ni Omwangu wokhubala (ebikhole)."},{"id":18,"translation":"Ne bekanyilisie inyanga ili ahambi, olwa emioyo chiliula khwiporokotio nabo nibayinjilwe neshibeela, abamabii shibaliba nende Omwitsa nohomba ubasabila yawulilwa tawe."},{"id":19,"translation":"Yamanya okhukatia khwetsimoni nende ka ebilifu bifisanga."},{"id":20,"translation":"Ne Nyasaye abusinjia khubwatoto, ne balia babalaamanga abalali Nyasaye tawe shibabusinjia shiosishiosi tawe. Toto Nyasaye ni Omuwulili muno, Omuloli muno."},{"id":21,"translation":"Shibachendangakhwo khushialo mana balola indukho yabalia bali imbeli wabu yali irie tawe? Bali nende amaani amaanji okhubashila, nende ebikhole ebikhongo khushialo, mana Nyasaye nabatila obutinyu khutsimbi tsiabu, mana shibalikho nende wokhubakhonya okhurulana nende eshinyasio shia Nyasaye tawe?"},{"id":22,"translation":"Endio nilwokhuba mbu Abarumwa babu babetselanga nende ebifune bia habulafu mana nibakhaya, ne Nyasaye nabatila. Toto ye niwa amaani, weshinyasio eshilulu."},{"id":23,"translation":"Ne toto khwaruma Musa halala nende ebimanyisio biefu nende ebifune bia habulafu."},{"id":24,"translation":"Khu Firauni, nende Hamana nende Qarun, mana nibaboola mbu: “Uno ni omulosi omubeyi muno.”"},{"id":25,"translation":"Olwa yabeetsela nende obwatoto okhurula khwifwe, baboola mbu: “Yire abana abasiani ba balia basuubila ninaye, mana muleshe abana babu abakhana.” Ne ebifwanga bia abakhayi shibili wosiwosi tawe halali mubukori."},{"id":26,"translation":"Ne Firauni naboola mbu: “Ndeshe ndire Musa mana alanje Nyasaye wuwe Omulesi. Esie toto eritsanga ye okhukalukhania idini yenyu nohomba akhole amabii khushialo.”"},{"id":27,"translation":"Ne Musa naboola mbu: “Esie toto ndilinda khu Nyasaye wanje Omulesi, khandi Nyasaye wenyu Omulesi, okhurulana nende buli Omufuuru ulasuubilanga inyanga yokhubalilwa (ebikhole) tawe.”"},{"id":28,"translation":"Mana Omusatsa mulala omusuubili mubandu ba Firauni owafisa obusuubili bubwe naboola mbu: “Koo, mwira butswa Omusatsa shichila mbu aboolanga sa mbu Omulesi wanje ni Nyasaye, ne abetseele nende obwatoto okhurula khu Nyasaye wenyu Omulesi. Ne nali mbu nomubeyi, obubeyi bubwe obwo buli khuye. Ne nali owatoto, akandi mukaamulakanga ako kalamunyoola enywe. Toto Nyasaye shalunjisinjia ulia wabura eshichelo, Omubeyi muno tawe."},{"id":29,"translation":"Enywe abandu banje, obwami nobwenyu nyangayino, mushilile khushialo. Kho, ni wina ulikhuhabina efwe okhurulana nende eshinyasio shia Nyasaye nishilikhwitsila?” Firauni naboola mbu: “Esie shebaboolelanga liosiliosi tawe halali lilia liendolanga, ne esie shebalunjisinjia tawe halali khunjila yobulunjifu.”"},{"id":30,"translation":"Ne wasuubila oyo naboola mbu: “Enywe abandu banje, esie ebaririranga shinga tsinyanga tsia Emikanda."},{"id":31,"translation":"Shinga Abandu ba Nuhu, nende ba Aad, nende Thamud nende balia ababaloondakhwo. Ne Nyasaye shiyeenyelanga Abandu bebe obubii tawe."},{"id":32,"translation":"Ne enywe abandu banje, esie ebaririranga inyanga yetsimbungu."},{"id":33,"translation":"Inyanga yamulikalukhana inyuma, shimuliba nende wokhubalinda ehale nende Nyasaye tawe. Ne ulia wa Nyasaye akosia, shali nende umulunjisia tawe."},{"id":34,"translation":"Ne toto Yusuf yamala okhubetsela nende obwinosi bwa habulafu, halali enywe nimutsilila okhuba nende tsinganakani khukalia akayamurerera, okhuula shinga yafwa, nimuboola mbu: “Nyasaye shalirerakho Omurumwa wundi tawe.” Endio nilwa Nyasaye akosinjia ulia owabura eshichelo, wikanakaninjia."},{"id":35,"translation":"Balia bayingananga khubimanyisio bia Nyasaye nibabula amatililo, neshisinyisio eshikhongo imbeli wa Nyasaye nende imbeli wabasuubili. Endio nilwa Nyasaye asubanga buli omwoyo kwa omufuru wisunganga.\""},{"id":36,"translation":"Mana Firauni naboola mbu: “Ewe Hamana, nyumbashila ingasi (munara) kho enyoole okhuulila khutsinjila."},{"id":37,"translation":"Tsinjila tsielikulu, khenyoole okhulola Nyasaye wa Musa, ne toto esie emuparira sa mbu ni omubeyi.” Ne endio ni lwa Firauni yakholelwa alole ebikhole bibie ebibii okhuba ebilayi, mana niyekalilwa Injila (yatoto). Ne ebifwanga bia Firauni shibiamukhoonya tawe halali okhumusishia."},{"id":38,"translation":"Ne owasuubila oyo naboola mbu: “Enywe abandu banje, nondekhwo ebalunjisie injila yobolunjifu."},{"id":39,"translation":"Enywe abandu banje, toto obulamu bwokhushialo khuno ni omwikhoyo omutiti, ne toto mwikulu nisho eshimenyo shietsinyanga tsioosi."},{"id":40,"translation":"Ulia ukhola amabii, shalirungwa halali amabii. Ne ulia ukhola amalayi mubasatsa nohomba mubakhasi nali omusuubili, abo nibo balinjila mumukunda kwomwikulu, balihebwamwo emikabo chibula eshichelo."},{"id":41,"translation":"Enywe abandu banje, muli murie, ebalanganga khukhuhonokokha, nanyu munaanganga okhutsia mumulilo?"},{"id":42,"translation":"Munaanganga mbu ekhaye Nyasaye mana emutsokaasie khukengorerwe, nasi ebalanganga khu owa Amaani, Owobulesheli muno."},{"id":43,"translation":"Toto owamunanjilanga okhumulaama shakhoyesheele okhukholelwa omulango khushialo khuno nohomba mwikulu tawe, ne efwe fwesi khulikalusibwa ewa Nyasaye. Ne toto balia babura eshichelo nibo Abandu bomumulilo."},{"id":44,"translation":"Mana mulitsulila kebaboolelanga kano, ne esie endeshela likhuwa lianje Nyasaye. Toto Nyasaye alolanga muno Abasumba bebe.”"},{"id":45,"translation":"Mana Nyasaye namuliinda okhurulana nende ebifwanga ebibii biabamukholela, mana eshinyasio eshibii muno nishiulila Abandu ba Firauni."},{"id":46,"translation":"Omulilo barerungwamwo itsuli nende ingoloobe. Ne olwa indukho iliula, baliboolelwa mbu: “Injisie Abandu ba Firauni mushinyasio eshilulu mno.”"},{"id":47,"translation":"Ne olwa balireebana mumulilo, mana abateshele babolere abafuru mbu: “Toto efwe khwabaloondangakhwo. Mana munyala okhukhututuyiliakhwo eshindu shititi mumulilo kuno?”"},{"id":48,"translation":"Abafuru baliboola mbu: “Toto efwe fwesi khulimwo. Toto Nyasaye amalile okhubusia eshina hakari wa abasumba bebe.”"},{"id":49,"translation":"Balia bali mumulilo baliboolela abalindi bomulilo kwa Jahannam mbu: “Khusabilekhwo Nyasaye wenyu Omulesi akhututuyiliekhwo eshinyasio kata inyanga ndala sa.”"},{"id":50,"translation":"Baliboola mbu: “Abarumwa shibabeetselanga nende ebifune bia habulafu tawe?” Baliboola mbu: “Kali kario.” Mana baliboolelwa mbu: “Sabe (Nyasaye wenyu). Halali amalaamo kabakhayi ni amakhaya imbeli wa Nyasaye.”"},{"id":51,"translation":"Toto efwe khulihabina Abarumwa befu nende balia basuubila khushialo, nende inyanga yabaloli balieema."},{"id":52,"translation":"Inyanga yebichila biabakhayi shibiliwulilwa tawe, ne balinyoola eshitsubo, ne balinyoola eshimenyo eshibii muno."},{"id":53,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa obulunjifu ne nikhuchelamia Abana ba Israili Eshitabu."},{"id":54,"translation":"Shilimwo obulunjifu nende ametsulisio khubandu bamachesi."},{"id":55,"translation":"Kho, wisumilisie. Toto aka Nyasaye yalaka kalirulila. Ne saba eshileshelo khumabii ko, ne mutswenule Nyasaye wuwo Omulesi khutsifumia tsitsie tsindaye ingoloobe nende itsuli."},{"id":56,"translation":"Toto balia bayingananga ekulu wa ebimanyisio bia Nyasaye nibabula amatililo kabeetsela, ebilifu biabu nebikhaya halali benyanga obukhongo ne shibanyala okhubuulila tawe. Kho wilinde khu Nyasaye. Toto Ye ni Omuwulili po, Omuloli muno."},{"id":57,"translation":"Toto okhulongwa khwelikulu nende eshialo nokhukhongo muno okhushila okhulongwa khwa abandu, halali abandu abaanji shibamanyile tawe."},{"id":58,"translation":"Ne omuwofu nende owulolanga shibahelaana tawe, nohomba balia abasuubila mana nibakhola amalayi bakhayelana nende abetsimbi? Mwitsulilanga hatiti muno."},{"id":59,"translation":"Toto indukho iliula, ibula obukanakani tawe, halali Abandu abaanji shibasuubilanga tawe."},{"id":60,"translation":"Ne Nyasaye wenyu Omulesi yaboola mbu: “Sabee, ndalabahelesia. Toto balia belolanga baalekha okhuulaama esie balinjila mumulilo nibatutuye.”"},{"id":61,"translation":"Nyasaye niye wabakholela eshilo muhulushilemwo, ne eshitere mulolele. Toto Nyasaye ni wetsimbabaasi khubandu, halali Abandu abaanji shibakhupanga orio tawe."},{"id":62,"translation":"Oyo niye Nyasaye wenyu Omulesi, owaloonga buli eshindu. Abulaho nyasaye wundi owulali Ye tawe, kho ni hena wamuhenjibungwa?"},{"id":63,"translation":"Ne endio nilwa baliinjibwa mubukori balia abakhayanga ebimanyisio biefu."},{"id":64,"translation":"Nyasaye niye wabakholela eshialo okhuba eshimenyo, ne likulu okhuba eshiumbashe, mana nabahelesia ifwani indayi muno, ne nabahelesia emikabo emilayi muno. Oyo niye Nyasaye wenyu Omulesi. Kho niwoluyali, Nyasaye Omulesi webilonje bioosi."},{"id":65,"translation":"Naye nomulamu watoto. Abulaho nyasaye wundi owulali Ye tawe. Kho mumusabe mubutswenufu. Okhwitsomibwa nikhwa Nyasaye Omulesi webilonje bioosi."},{"id":66,"translation":"Boola mbu: “Toto esie ndakanibwa okhulaama biamulamaanga ebilali Nyasaye tawe olwa obulafu bwanzitsila okhurula khu Nyasaye wanje Omulesi. Ne elomesibwe mbu ndilekhulile Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":67,"translation":"Niye wabaloonga okhurula khwiloba, mana okhurula khumaatsi kolwibulo, okhutsia okhuba lilika lia matsayi, okhula shingala murulamwo abatoro, okhula shingala muula abakali, okhula shingala muba abakofu. Ne mwinywe baliho abafwisibungwa nibashili abatiti. Ne khumuule khubise biamwalachilwa, khomunyoole okhwikhonyela obwongo."},{"id":68,"translation":"Niye ulamusinjia, ne niye ufwisiinjia. Ne niyenya okhukhola likhuwa, aboolanga butswa mbu: “Ba” niliba."},{"id":69,"translation":"Shololanga balia bayingananga ekulu webimanyisio bia Nyasaye shinga balinjibungwa ehale tawe?"},{"id":70,"translation":"Ne balia bakhaya Eshitabu nende kalia kakhwaruma nako Abarumwa befu, ahambi hano balitsa okhumanya."},{"id":71,"translation":"Olwa baliboywa mwikosi mwabu emikoye nende eminyororo nibakhwesululwa."},{"id":72,"translation":"Mumaatsi kayia pa (hamiim), mana basambwe mumulilo."},{"id":73,"translation":"Mana baliboolelwa mbu: “Bali hena abamwasaanjinjia esie ninabo?"},{"id":74,"translation":"Abalali Nyasaye.” Baliboola mbu: “Bakhukorerekhwo. Halali shikhwalaamanga shiosishiosi inyuma hao tawe.” Endio nilwa Nyasaye akosinjia Abakhayi."},{"id":75,"translation":"Ako nilwokhuba mbu mwasangalanga khushialo khunjila ilali ya habwene tawe nende shingala mwelolanga."},{"id":76,"translation":"\"Injile mumiliango chia Jahannamu, mumenyemwo tsinyanga tsioosi. Kho habundu ambii muno wokhumenya ni wa abafuru!\""},{"id":77,"translation":"Kho wisumilisie, toto aka Nyasaye yalaka kaliba. Ne nikhukhwechesia khu kalia kakhwabalaka nohomba nikhukhufwisia, nikhwifwe butswa niwo wabalikalusibwa."},{"id":78,"translation":"Ne toto khwaruma Abarumwa imbeli wuwo, abandi khwakhuboolela ne abandi shikhwakhuboolela tawe. Ne Omurumwa shiyakharerere eshimanyisio shiosishiosi tawe halali khumunwa kwa Nyasaye. Mana lilako lia Nyasaye lwaliliitsa, lilibusibwa khubwatoto, ne awo Abakori balisikha."},{"id":79,"translation":"Nyasaye niye wabalonjela ebiruche, ebindi bibachingenge ne ebindi mulitsenje."},{"id":80,"translation":"Ne munyoolanga obukhoonyi khubio, ne bibamalilanga obusiro buli mumioyo chienyu, ne muchingungwa khubio nende biomumatsi."},{"id":81,"translation":"Ne abechesinjia ebimanyisio bibie, kho nibimanyisio shina bia Nyasaye biamukhayanga?"},{"id":82,"translation":"Shibachendangakhwo khushialo mana balola indukho ya balia bali imbeli wabu yali irie tawe? Bali abaanji, ne bali namaani amaanji nende ebikhole ebikhongo khushialo okhubashila. Ne koosi kabakholanga shikabakhoonya shiosishiosi tawe."},{"id":83,"translation":"Kho olwa Abarumwa babu babetsela nende ebifune bia habulafu, basaangalila butswa obumanyi bwa baali ninabwo, mana nikabolela kalia akabakholelanga omubayo."},{"id":84,"translation":"Olwa balola eshinyasio shiefu, baboola mbu: “Khusuubiile Nyasaye mulala yenyene, ne khwikanile biakhwatsokaasinjia (Nyasaye) ninabio.”"},{"id":85,"translation":"Halali obusuubili bwabu obo shibwabakhoonya eshindu tawe olwa balola eshinyasio shiefu. Eyo ni imelo ya Nyasaye yamala okhubura khubasumba bebe, mana eyo Abakhayi nibasikha."}]},{"id":41,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Ameshio kano karula khu Omunji Wetsimbabaasi, Wobukoosia muno."},{"id":3,"translation":"Eshitabu shie tsinyali tsiashio tsienoosibwa, shisomungwa mulwarabu khubandu bamanyile."},{"id":4,"translation":"Shiboolanga koomwikhoyo nende okhwikanyilisia, halali abaanji bakhaya okhubukulamwo oluchendo, mana shibasuubilanga tawe."},{"id":5,"translation":"Ne baboola mbu: “Emioyo chiefu chiafunikhwa khukokhulanjilanga ako, ne amarwi kefu kekala, ne hakari wefu ninawe shilio eshikalilo, kho khola, toto fwesi khukholanga.”"},{"id":6,"translation":"Boola mbu: “Toto esie endisa Omundu shinga enywe, enyolanga obufimbuli mbu toto Nyasaye wenyu ni Nyasaye mulala, kho lunjishe khuye ne mumusabe eshileshelo, ne eshinyasio eshikhongo shilinyoola balia abatsokaasinjia Nyasaye."},{"id":7,"translation":"Balia balarusinjia eshihanwa shia Izaka tawe, ne bakhaya okhusuubila inyanga yeyindukho.”"},{"id":8,"translation":"Toto balia basuubila mana nibakhola amalayi bali nomurungo kulaliwa tawe."},{"id":9,"translation":"Boola mbu: “Toto enywe mukhayanga ulia waloonga eshialo khutsinyanga tsibili, ne mumusaasinjia nende abanyasaye bandi. Oyo niye Nyasaye Omulesi webiloonje biosi.”"},{"id":10,"translation":"Ne yaramwo tsingulu hekulu washio, ne naramwo tsikhabi, ne nachelamwo emikabo chabio khutsinyanga tsine, kano kali habwene muno khubarebanga."},{"id":11,"translation":"Mana naachoma khumakulu nako nikali omwosi, nakaboolela nende eshialo mbu: “Itse nimuchamile nohomba nimukhayile.” Nibiboola mbu: “Khwitsile nikhuli abawulili.”"},{"id":12,"translation":"Mana naloonga amakulu saba khutsinyanga tsibili, mana nahelesia buli likulu amakhuwa kalio, mana nikhurona likulu lieshialo khu tsitaa nende khubulindi. Esho nishio eshichelo shia Nyasaye Owamaani, Omumanyi muno."},{"id":13,"translation":"Ne nibalakabukulamwo oluchendo tawe, boola mbu: “Ebekanyisilia eshinyasio sholuyoka shinga shiali sha A’ad nende Thamud."},{"id":14,"translation":"Olwa betselwa nende Abarumwa okhurulila imbeli wabu nende inyuma wabu, nibaboolelwa mbu: 'Mulalaame shiosishiosi tawe halali Nyasaye.' Nibaboola mbu: 'Nyasaye wefu Omulesi alenya, yakharumile Abamalaika, kho toto efwe khukhayile akamwarumwa ninako ako.’”"},{"id":15,"translation":"Mana Abandu ba A’ad bali abafuru khushialo munjila ilali yatoto tawe, mana nibaboola mbu: \"Wina ushila efwe amaani?\" Shibalolanga mbu Nyasaye wabaloonga ali namaani okhubashila tawe? Ne bakhayanga ebimanyisio biefu."},{"id":16,"translation":"Mana nikhubarumila omuyeka kweyimbumbuyeka khutsinyanga tsiamasila, kho banyoole okhupila eshinyasio shiokhubafulafusia mubulamu bwokhushialo, ne eshinyasio shie indukho ni shokhufulafusia okhukhongo muno, nabo shibalihabinwa tawe."},{"id":17,"translation":"Nabo Abandu ba Thamud khwabalunjisia halali nibachama obuwofu okhushila obulunjifu, mana omulilo kweshinyasio shieshifulafusio nikubabukula khu kalia kabakholanga."},{"id":18,"translation":"Mana nikhuhabina balia abasuubila, nabo balitsingi nibaria Nyasaye."},{"id":19,"translation":"Ne inyanga yabasuku ba Nyasaye balikhung’asibwa okhutsia mumulilo, nibakabulwa mumikanda chaukhane."},{"id":20,"translation":"Okhula olwa balikuulakhwo (omulilo oko), amarwi kabu nende tsimoni tsiabu, nende amaseelo kabu bilirusia obuloli khu koosi pe kabakholanga."},{"id":21,"translation":"Ne balireeba amaseelo kemibili chiabu mbu: “Shina shichila nimuyinia obuloli khwifwe?” Kaliboola mbu: “Nyasaye owulomalominjia buli eshindu akhulomalomiyie. Naye niye owamulonga olwokhuranga, ne ewuwe niwamulikalusibwa.\""},{"id":22,"translation":"Shimwali nimunyala okhwifisa tawe, kho amarwi kenyu nende tsimoni tsienyu, nende amaseelo kenyu okhurusia obuloli ekulu wenyu, halali mwaparanga mbu toto Nyasaye shiyamanya amaanji kamukholanga tawe."},{"id":23,"translation":"Ako niko amaparo kenyu kamwapariranga Nyasaye wenyu Omulesi, kamusishiye, mana nimuba mubalia abasikha."},{"id":24,"translation":"Kho, nibefwila, omulilo niwo habundu wabu wokhumenya. Ne nibasaba eshileshelo, shibaliba mubalileshelwa tawe."},{"id":25,"translation":"Mana nikhubahelesia abetsa, mana nibabaronela ke imbeli nende inyuma wabu, mana likhuwa nilibusibwa khubo, babe halala nende amahanga kabura imbeli wabu, okhurulana nende Amajini nende Abandu, toto abo nibo bali basikha."},{"id":26,"translation":"Ne Abakhayi baboola mbu: “Mularechelesia Ikurani ino tawe, ne khupe oluyoka lwamabii khuyo khomunyoole okhushila.”"},{"id":27,"translation":"Mana toto khulabapilia eshinyasio eshilulu balia bakhaya, ne toto khulabarunga omurungo omubii khukabakholanga."},{"id":28,"translation":"Oko niko omurungo kwa abasuku ba Nyasaye, Omulilo. Eyo niyo inzu yabu yabalimenyamwo tsinyanga tsioosi, omurungo kwabu khu kalia akabakhayanga ebimanyisio biefu."},{"id":29,"translation":"Ne abakhayi baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, khwechesie balia bakhukosinjia mu Majini nende Mubandu, khubakhole babe hasi webilenje biefu khobabe mubandu bahasi muno.”"},{"id":30,"translation":"Toto balia baboola mbu: “Omulesi wefu ni Nyasaye\", mana nibalunjikha, Abamalaika balabeeshelanga mana bababoolele mbu: “Mularie tawe nohomba mulabeelela tawe, ne sangalile omukunda komwikulu okwamwalakungwa."},{"id":31,"translation":"Efwe khuli abalina benyu khubulamu bwokhushialo nende mwikulu. Ne bilimwo bioosi pe bie mioyo chenyu chikombanga, ne omo mulinyoolamwo bioosi biamwenya."},{"id":32,"translation":"Obucheni bwokhubukanilwa okhurula khu Nyasaye Omulesi, Omulesheli muno, wobukoosia po.”"},{"id":33,"translation":"Ne wina oyo wamakhuwa amalayi muno okhushila ulia ulanganga khu injila ya Nyasaye mana akhole amalayi, mana aboole mbu toto esie endi halala nabasalamu?"},{"id":34,"translation":"Ne obulayi shibuyelana nende obubii tawe, runga obubii khu lilia lilayi, kho bibe shinga ulia woli naye obusuku ni omwitsa wo wa mbusia ngonia."},{"id":35,"translation":"Ne shibakhanyoola obulayi buno tawe halali balia bokhwifwila, ne shiyakhanyoola tawe halali ulia weyikhabi indayi ikhongo."},{"id":36,"translation":"Ne Shetani nakhubeyiabeyia neshibeyibeyi, wishinje khu Nyasaye. Toto ye niye Omuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":37,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni eshilo nende eshitere, nende eliuba nende omwesi, mulare obweni bwenyu hasi khulwa eliuba nohomba omwesi tawe, ne re obweni bwenyu hasi khulwa Nyasaye ulia wabiloonga toto nikali mbu mumulaamanga Ye yenyene sa."},{"id":38,"translation":"Ne nibakhola obufuru, manya mbu bioosi ebili ewa Nyasaye bimutswenulanga eshilo neshitere, nabio shibichong’anga tawe."},{"id":39,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni mbu toto ewe ololanga liloba nilili (liniongofu) liabuyukha. Ne nikhulirakhwo amatsi, olola nilirenga emirombo nichirulamwo. Toto ulia walilamusia niye ulilamusia abafu. Toto Ye ni Omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":40,"translation":"Toto balia bakoyasinjia obwatoto buli mubimanyisio biefu shibakhakhwifise tawe. Kho ulia ufubwa mumulilo ali obulayi okhushila ulia witsa nomulembe inyanga yeyindukho? Khole shamwenya. Toto Ye alolanga muno kamukholanga."},{"id":41,"translation":"Toto balia bakhaya ametsulisio olwa kabetsela (balisishibwa), ne toto neshitabu shiamaani, shioluyali."},{"id":42,"translation":"Obukori shibwakhashitsila okhurulila inyuma washio nohomba imbeli washio tawe, sheshibwa nende Omuchesi, Owitsomibungwa muno."},{"id":43,"translation":"Koboolelungwa kano ni kalia kaboolelwa Abarumwa betsa imbeli wuwo. Ne toto Nyasaye wuwo Omulesi ni wobulesheli, ne ni weeshinyasio eshilulu."},{"id":44,"translation":"Ne khukholanga Ikurani ino mulusungo olucheni, bakhaboolele mbu: “Shichila shina tsinyali tsiayo shitsiaukhanibwa tawe? Lwakhaba lurie olusungo olucheni, naye Omurumwa nomwarabu?” Boola mbu: “Ikurani ino ni obulunjifu nende eshihonia khu usuubila. Ne balia balasuubila tawe, mumarwi kabu bilimwo ebiakeekala, nayo khubo ni obuwofu. Abo balangungwa nabo bali ehale.\""},{"id":45,"translation":"Ne toto khwahelesia Musa Eshitabu, mana nibaukhanamwo. Ne lilabetsanga likhuwa liaranjilila okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi tawe, bakhabusilibwe eshina, ne toto abo bali mushibeyibeyi shiobuyendi."},{"id":46,"translation":"Owukhola amalayi, yekholelanga omweene. Ne ukhola amabii, kali khuye mweene. Ne Nyasaye wuwo Omulesi shakholelanga Omundu obubii tawe."},{"id":47,"translation":"Obumanyi bwokhumanya inyanga yeyindukho bukalusibwa butswa khuye (Nyasaye). Ne ebiamo shibirulanga mubimuli biabio, nohomba omukhasi shiyakhabelekha inda nohomba yebule tawe halali Nyasaye namanyile. Ne inyanga yaalibalanga mana abareebe mbu: “Bali hena abamwasanjinjia esie ninabo?” Baliboola mbu: “Khufuchilila mbu abulaho yesiyesi mwifwe uyinia obuloli khu kano.”"},{"id":48,"translation":"Mana nibabakorakhwo balia ababalamanga, ne nibaba nende obwatoto mbu babula wabelushila."},{"id":49,"translation":"Omundu shachong'anga okhusaba amasayo amalayi tawe, ne amabii nikamunyoola, afwa omwoyo muno."},{"id":50,"translation":"Ne nikhumupilia tsimbabaasi tsiefu niyakhamala okhunyakhanakhwo, toto alaboola mbu: “Kano niko kekhoyeshele, ne shembara indukho nilibaho tawe, ne nengalusibwa khu Nyasaye wanje Omulesi, toto esie endi nende obulayi muno ewuwe.” Khuliboolela abakhayi kabakholanga, ne toto khuli bahelesia eshinyasio eshisiro."},{"id":51,"translation":"Ne nikhuhelesia omundu obwokholo, akalukhana niyera ehale yenyene. Ne amabii nikamunyoola, asaba amasayo amarambi."},{"id":52,"translation":"Boola mbu: “Mulola murie nikali mbu kano karula khu Nyasaye, mana mukakhaye, ni wina omukori muno okhushila ulia wamainji nende okhuloba khuli ehale?”"},{"id":53,"translation":"Khulabechesia ebimanyisio biefu mutsimbeka tsia hekulu muno tsia likulu lia hasi, nende mwenyewe abeene, okhula kabamanyikhanile habulafu mbu kano nikatoto. Koo, Nyasaye wuwo Omulesi shayela tawe mbu toto niye omuloli muno wa buli eshindu?"},{"id":54,"translation":"Manye mbu toto abo bali mutsinganakani khukhubukana nende Nyasaye wabu Omulesi. Manye mbu toto Nyasaye yatererera buli eshindu."}]},{"id":42,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Ayn, Sin, Qaf."},{"id":3,"translation":"Endi nilwa khukhufimbulilanga obufimbuli ewe nende balia abaliho imbeli wuwo. Nyasaye ni Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":4,"translation":"Nebibie bili mwikulu nende mushialo, naye niye Owahekulu muno, Woluyali."},{"id":5,"translation":"Likulu lili hambi muno okhwatikhanamwo hekulu eyo, ne Abamalaika batswenulanga Nyasaye wabu Omulesi nibamwitsomia khuluyali lulwe, ne basabilanga bali khushialo eshileshelo. Manya mbu Nyasaye niye Omulesheli po, Owobukoosia muno."},{"id":6,"translation":"Ne balia abekholela abalindi bandi abalali Ye tawe, Nyasaye niye omulindi wabu watoto, ne ewe sholi omwemeli wabu tawe."},{"id":7,"translation":"Ne endio nilwa khwakhufimbulila Ikurani mulusungo lwolwarabu, kho wikanyilisie Abandu ba nyina tsingongo (Makka) nende abali mutsimbeka tsiayio, ne okanyilisie inyanga yokhukhung’asibwa Abandu boosi ibula obukanakani tawe. Omukanda kundi kuliba mumukunda kwomwikulu ne okundi kuliba mumulilo."},{"id":8,"translation":"Ne Nyasaye yenyanga, yakhabakholele boosi omukanda mulala, halali yenjisinjia owayenya mutsimbabaasi tsitsie, ne ababii shibaliba nende omuliindi nohomba omukhonyi tawe."},{"id":9,"translation":"Nohomba babukula abalindi bandi abalali Nyasaye tawe? Nyasaye niye omulindi watoto, naye niye ulamusinjia abafuu, naye niye Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":10,"translation":"Ne shiosishiosi shiamwawukhanamwo, obukhalachi eshina buashio buli khu Nyasaye. Oyo niye Nyasaye Omulesi wanje, niye wa ndiisikanga, ne ni ewuwe ni wengalukhanga."},{"id":11,"translation":"Omulonji welikulu nende eshialo, niye owabaloonga omukhasi nende omusatsa, nende tsisolo tsiosi tsisatsa nende tsikhasi, abametelelangakhwo ario. Shibulaho shiosishiosi shili shinga Ye, naye ni Omuwulili muno, Omuloli muno."},{"id":12,"translation":"Niye mwene tsifunguo tsielikulu nende eshialo, ahelesinjia owayenyele omukabo omunji ne atutuyilia owayenya. Toto Ye ni Omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":13,"translation":"Nyasaye yabalachila mudini ka yalachila Nuhu nende kakhwakhufimbulila ewe, nende kakhwalachila Ibrahim nende Musa nende Isa, mbu tile idini obulai muno, ne mulakabukhana khuyo tawe. Ni amasiro khubatsokaasi akobalanjilanga ako. Nyasaye alobolaanga ewuwe wayenya, ne alunjisinjia umukalushila."},{"id":14,"translation":"Ne shibaakabukhana tawe halali nibakhanyoola obumanyi khulwa eshikhalikhali shiali hakari wabu. Ne likhayanga okhuba likhuwa liaranjilila okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi liokhusitia okhuula khundukho, bakhakhalachilwe eshina. Ne toto balia banyoola Eshitabu khubalia baliho imbeli wabu bashikanakanilanga nibakoyana."},{"id":15,"translation":"Kho khwako, balanje, ne lunjikha shinga walomesibwa, ne olaloonda okhwenya khwabu tawe. Ne boola mbu: “Esuubile ka Nyasaye yeshia mubitabo, ne elomesibwe okhukhola obuleng’afu hakari wenyu, ne Nyasaye niye Omulesi wefu nende Omulesi wenyu, khuli nende ebikhole biefu nanyu muli nende ebikhole bienyu, liakhuyinganilakhwo libulaho hakari wefu tawe. Ne Nyasaye alikhukhung’asia fwesi halala. Ne amakalushilo ni ewuwe.”"},{"id":16,"translation":"Ne balia bayingananga khu Nyasaye nibamalile okhufuchililwa, okhuyingana khwabu nokhukhaya imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi, ne basinyishilwa, ne bali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":17,"translation":"Nyasaye niye weshia Eshitabu khubwatoto nende eshichelo, ne ni shina shiokhumanyia ewe mbu khaundi indukho ili ahambi?"},{"id":18,"translation":"Abalasuubilanga tawe bachiyungubanilanga benya mbu yitse lwangu, ne abasuubili bayiria muno, ne bamanya mbu toto ni ya habwene. Koo, manya mbu balia bayingananga ekulu wa inyanga ye indukho eyo bali mubukori bwa ehale muno."},{"id":19,"translation":"Nyasaye nomwihotselefu khubasumba bebe, akabanga omukabo owayenya, naye niye Owamaani, Owoluyali muno."},{"id":20,"translation":"Yesiyesi wenya lichesa liomwikulu, khulamumetela khulichesa elo. Ne ulia wenya lichesa liokhushialo, khulamuhelesia khulio, ne abula shiosishiosi mwikulu."},{"id":21,"translation":"Nohomba bo bali nende abanyasaye babatsokaasinjia, babakaasilia amalako keyidini ya Nyasaye alachifuchilila tawe? Ne likhayanga okhuba likhuwa liokhwaukhasia, bakhakhalachilwe eshina, ne toto ababii bali nende eshinyasio eshilulu."},{"id":22,"translation":"Olilola aboononi nibali abari muno khukabakhola, nako kaliboolela butswa. Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi baliba mumikunda chio mwikulu, baliba nende shiabenya shiosishiosi imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi. Oko nikwo omukabo omukhongo."},{"id":23,"translation":"Ako niko ka omwikhoyo ka Nyasaye aboolera Abasumba bebe basuubila mana nibakhola amalayi. Boola mbu: “Esie shebarebanga omurungo kwosikwosi tawe halali obuheli khubeekho.” Ne ukhola lilayi, khumumetela lilayi. Toto Nyasaye nomulesheli, wokhukalusia orio ikhongo muno."},{"id":24,"translation":"Nohomba baboolanga mbu: “Achishilinjia Nyasaye amakhuwa kobubeyi kabulaho.” Ne Nyasaye niyenya, naasuba khumwoyo kwo. Ne Nyasaye yosinjia obukori, ne atinyisia obwatoto khumakhuwa keke. Toto ye ni Omumanyi muno khukali mubilifu."},{"id":25,"translation":"Naye niye ufuchililanga okhusaba eshileshelo khwa Abasumba be, ne aleshelanga tsimbi, ne yamanya muno akamukholanga."},{"id":26,"translation":"Ne niye ufuchililanga balia basuubila mana nibakhola amalayi, ne abametalanga emikabo chichie, ne abakhayi bali neshinyasio eshilulu."},{"id":27,"translation":"Ne Nyasaye ahelesinjia Abasumba bebe omukabo omunji, bakhakholile obufuru khushialo. Halali yeshinjia khushichelo shiayenya. Toto ye yamanya obulayi Abasumba bebe, ne abalolanga."},{"id":28,"translation":"Naye niye wishinjia ifula abandu nibawesiyekhwo omwoyo muno. Ne aswaninjia tsimbabaasi tsitsie, naye niye omulindi watoto, witsomibungwa muno."},{"id":29,"translation":"Ne mubimanyisio bibie nokhulongwa khwelikulu nende eshialo, nende tsisolo tsiayaswaniamwo, naye ali nobunyali muno bwokhubikhung’asia niyenya."},{"id":30,"translation":"Ne amasila kosikosi kamunyoola, karulana nende kemikhono chienyu chikholele, ne aleshelanga amanji."},{"id":31,"translation":"Ne enywe shimwakhashila khushialo tawe, ne mubula omulindi nohomba ubakhonya ulali Nyasaye tawe."},{"id":32,"translation":"Ne mubimanyisio bibie ni ebiilukhanga khumatsi nibitsia nibikalukha shinga tsingulu."},{"id":33,"translation":"Niyenya, nayenzesia omuyeka, ni bitong’a halala nibiemele khunyanza. Toto muako bilimwo ebimanyisio khubuli wisumilisianjia muno, omukhupi muno wa orio."},{"id":34,"translation":"Nohomba abitibie mumatsi khukabakhola, ne aleshelanga amanji."},{"id":35,"translation":"Ne khobamanye balia bayingana ekulu webimanyisio biefu mbu babula habundu wabelushila tawe."},{"id":36,"translation":"Ne bioosi biamwahebwa ni omwikhoyo kwobulamu bwokhushialo. Ne bili ewa Nyasaye nebilayi bilaliwa tawe khubalia basuubila mana nibesika Nyasaye wabu Omulesi yenyene."},{"id":37,"translation":"Ne balia beyikalilanga ebionono ebikhongo nende eshifwolo, ne nibasinyisibwa baleshelanga."},{"id":38,"translation":"Ne balia bafuchililanga Nyasaye wabu Omulesi mana balaamanga (baswaliyanga) khatsotso, ne amakhuwa kabu basanjilananga, ne bahananga khubia khubakabile."},{"id":39,"translation":"Nende balia olwa bakholelwa obusuku, behabinanga."},{"id":40,"translation":"Ne omurungo kwa amabii ni amabii shinga ako. Kho ulia uleshela, mana yakasia omulembe, omurungo kukwe kuli khu Nyasaye. Toto ye shiyayanza abetsimbi tawe."},{"id":41,"translation":"Ne balia behabinanga nibakholelwe amabii, babula injila yokhufunaanibwa tawe."},{"id":42,"translation":"Bafunaanibungwa ni balia bakholelanga abandu amabii, ne bakholanga obufuru khushialo munjila ilali yatoto tawe. Abo balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":43,"translation":"Ne ulia wifwila mana yaleshela, toto ako niko amakhuwa kenyekha."},{"id":44,"translation":"Ne wa Nyasaye akosia, abula omulindi ulali Ye tawe. Ne olilola abamabii olwa balilola eshinyasio, baliboola mbu: “Koo, ilikhowo injila yosiyosi yakhunyala okhukalusibwakhwo?”"},{"id":45,"translation":"Ne olibalola nibayilwa mumulilo, nibehotselesiye mubuteshele, bahenganga mefisa. Ne Abasuubila baliboola mbu: “Toto balia abasikha nibalia beesishia abeene nende Abandu babu inyanga yeyindukho.” Koo, manya mbu toto balia betsimbi baliba khushinyasio shilaliwa tawe."},{"id":46,"translation":"Ne shibaliba nende abalindi babahabina tawe halali Nyasaye. Ne owa Nyasaye akosia, oyo abula injila yosiyosi."},{"id":47,"translation":"Fuchilile Nyasaye wenyu Omulesi nishili okhuboolela Inyanga ileyikalilwa tawe, irulanga khu Nyasaye. Shimuliba nende wamwilushila tawe, ne shimuliba nende eshibekalila tawe."},{"id":48,"translation":"Ne nibakhaya, efwe shikhwakhuruma obe omulindi wabu tawe. Shikali khwiwe halali okhusia oburume butswa. Ne toto efwe nikhupilia omundu tsimbabaasi okhurula khwifwe, atsisangalilanga. Ne obubii nibumunyoola khu kakholele omwene, toto Omundu oyo akhayanga muno."},{"id":49,"translation":"Obwami bwomwikulu nende khushialo ni bwa Nyasaye. Alonganga shinga yenya. Ahelesinjia owayenya abana abakhana, ne ahelesia owayenya abasiani."},{"id":50,"translation":"Nohomba amusaasilie abasiani nabakhana. Ne akholanga owayenya okhuba omukumba. Toto ye Nomumanyi muno, Omunyali muno."},{"id":51,"translation":"Ne omundu shiyakhalomalomesibwa nende Nyasaye tawe halali khubufimbuli, nohomba okhurulila inyuma weshiikalilo, nohomba okhuruma Omurumwa mana amufimbulile khubunyali bwe shiayenya. Toto Ye ni wa hekulu muno, Owamachesi muno."},{"id":52,"translation":"Ne endio nilwa khwakhufimbulila Ikurani khubunyali bwefu. Shiwali niwamanya mbu Eshitabu ni shina tawe, nohomba Obusuubili. Halali nikhushikhola obulafu, khulunjisia khushio owakhwenya mubasumba befu. Ne toto ewe olunjisinjia khunjila ingololofu."},{"id":53,"translation":"Injila ya Nyasaye wa bioosi bia mwikulu nende bia khushialo nebibie. Koo, manye mbu amakhuwa koosi kalikalukha khu Nyasaye."}]},{"id":43,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Nditsuba khu Eshitabu shinoosinjia."},{"id":3,"translation":"Toto efwe khwachikhola Ikurani yolwarabu khomunyoole okhumanya."},{"id":4,"translation":"Ne toto eyo ili nende amaandiko karula khwifwe, niyoluyali, eyamachesi."},{"id":5,"translation":"Koo, khuleshe okhubetsulisia mana khwibilile mbu shichila muli Abandu babura eshichelo?"},{"id":6,"translation":"Ne ni Abarumwa benga bakhwaranjilila okhuruma khubandu bakhale?"},{"id":7,"translation":"Ne abulaho Omurumwa yesiyesi wabetselanga halali bamukholelanga omubayo."},{"id":8,"translation":"Ne khwasishia balia abali nende amaani okhushila bo. Ne okhuchelaasia khwa Abandu ba khale khwamala okhubura."},{"id":9,"translation":"Ne nobareba mbu: “Ni wina waloonga likulu nende eshialo?” Toto balaboola mbu: “Nyasaye Owamaani, Omumanyi muno niye wabiloonga.”"},{"id":10,"translation":"Ulia wabakwalasilia liloba shinga obulili, mana nabarereramwo tsinjila khomunyoole okhulunjikha."},{"id":11,"translation":"Ne ni ulia wishinjia amaatsi okhurula mwikulu khushichelo, nikhukalamusilia liloba liafwa, ne endio nilwa mulirusibwamwo."},{"id":12,"translation":"Ne niye owaloonga buli eshindu eshisatsa nende eshikhasi, mana nabakasilia ebininwamwo biomumaatsi nende tsisolo tsiamuninangakhwo."},{"id":13,"translation":"Kho mwikhale obulayi khumikongo chiatsio, mana mwitsulile emikabo chia Nyasaye wenyu Omulesi nimwakhamala okhwikhalakhwo obulayi, mana muboole mbu: “Obutswenufu nibwa ulia owakhuanguyilia bino mbu khubikhonyele, ne shikhwakhakholele abeene kano tawe."},{"id":14,"translation":"Ne toto khulikalukha ewa Nyasaye wefu Omulesi.”"},{"id":15,"translation":"Ne mubasumba bebe bamukholelanga omukabo. Toto Omundu nomukhayi owahabulafu muno khumikabo chia Nyasaye."},{"id":16,"translation":"Nohomba yebukulila Abana abakhaana mubiloonje bibie biayaloonga, mana nabawulila enywe Abana abasiani?"},{"id":17,"translation":"Ne yesiyesi mubo naboolelwa khukabachelasinjiakhwo Nyasaye Owetsimbabaasi, obweni bubwe bumaliyanga ti, ne yetsulamwo oburuma."},{"id":18,"translation":"Koo, ulia wakhusibwa muburone, ne shanyala okhwinoosia obulai nayingananga tawe?"},{"id":19,"translation":"Ne bakhola Abamalaika abali abasumba ba Omunji Wetsimbabaasi mbu naabakhasi! Koo, balolakhwo okhulongwa khwabu? Obuloli bwabu bulihandikwa ne balireebwa."},{"id":20,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Omunji Wetsimbabaasi yenyanga, efwe shikhwakhabalaamile tawe.” Shibamanyile ako tawe. Babula liababoola halali obubeyi butswa."},{"id":21,"translation":"Koo, khwabahelesiakhwo eshitabu imbeli wa shino, mana batilananga ninashio nibashiloonda?"},{"id":22,"translation":"Halali baboola mbu: “Toto efwe khwanyoola bapapa befu nibaloondanga idini yabu yilobole, ne efwe khuloondanga mubilenje biabu.”"},{"id":23,"translation":"Ne endio shikhwarumakhwo imbeli wuwo omwikanyilisi mulukongo lwosilwosi tawe, halali balia bali mubwokholo baboola mbu: “Efwe khwanyoola bapapa befu nibaloondanga idini yabu ilobole, nafu khuloondanga mubilenje biabu.”"},{"id":24,"translation":"Naboola mbu: “Kata nebarerera kobulunjifu obulayi okhushila biamwanyoola basenywe nibali ninabwo?” Nibaboola mbu: “Efwe toto khukhayile sa akamwarumwa ninako ako.”"},{"id":25,"translation":"Mana nikhubatila khumabii kabakhola. Kho hengakhwo, indukho yabakhayi shingala yali."},{"id":26,"translation":"Ne olwa Ibrahim yaboolela Samwana nende Abandu bebe mbu: “Toto esie endi ehale muno nende kamulaamanga ako."},{"id":27,"translation":"Halali ulia owalonga esie niye ulalunjisia.”"},{"id":28,"translation":"Ne nalikhola lino okhuba likhuwa liatong’a khulwibulo lulwe khobanyoole okhukalukha."},{"id":29,"translation":"Halali khwasangasia bano nende abebusi babu okhula shinga obwatoto bwaboolela nende Omurumwa wa habulafu."},{"id":30,"translation":"Ne olwa obwatoto bwaboolela, baboola mbu: “Buno ni obulosi, ne efwe toto khubukhayile.”"},{"id":31,"translation":"Ne nibaboola mbu: “Shichila shina Ikurani ino nileshibwa khumusatsa omukhongo mumatokho amakhongo kabili kano?”"},{"id":32,"translation":"Koo, abo nibo bakabanga tsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi? Efwe khwabakabila obulamu bwabu bwokhushialo hakari wabu, ne nikhuninia abaandi mubo okhushila abaandi khubichelo kho abaandi mubo banyoole okhukholela abaandi emilimo. Ne tsimbabaasi tsia Nyasaye wuwo Omulesi tsishila bioosi biabakhung’asinjia."},{"id":33,"translation":"Ne bikhayanga okhuba mbu abandu banyala okhuba omukanda mulala, khwakhakholele balia abakhaya Nyasaye wabu Omulesi tsinzu tsiabu okhuba nende ebitsafu bia ifedha nende tsingasi tsiabu tsioosi tsiabaninilanga."},{"id":34,"translation":"Nende emiliango chietsinzu tsiabu nende ebitanda biabayiekhangakhwo."},{"id":35,"translation":"Nende oburone. Halali ako shini shiosishiosi tawe, halali ni omwikhoyo kwobulamu bwomushialo butswa. Ne mwikulu ili ewa Nyasaye wuwo Omulesi niya balia abaria Nyasaye."},{"id":36,"translation":"Ne ulia wikhola omuwofu khumakhuwa ka Nyasaye, khulamukholela Shetani abe omwitsa ulalekhana ninaye tawe."},{"id":37,"translation":"Ne toto bo babekalilanga injila muno, ne abeene baparanga mbu balunjika."},{"id":38,"translation":"Okhula shinga balikhwitsila, baliboola mbu: “Oh, manyanga bibetsanga ehale hakari wanje ninawe shinga ebukwe nende mumbo. Oli omwitsa omubii muno.”"},{"id":39,"translation":"Ne khulwo khuba mbu mwakhola obubii, shibulaho shilabakhoonya enywe olwa lelo mbu musanganga mwesi mushinyasio."},{"id":40,"translation":"Koo, onyala okhukhola abekala amarwi bawulile, nohomba onyala okhulunjisia abawofu bali mubukori bwa habulafu?"},{"id":41,"translation":"Ne kata nikhukhuhiniaho, toto efwe khwitsa okhubarunga imongo."},{"id":42,"translation":"Nohomba khulakhwechesia akakhwabalaka, nafu toto khuli nende obunyali khubo."},{"id":43,"translation":"Mana tilana nende akawafimbulilwa, toto ewe oli khunjila ingololofu."},{"id":44,"translation":"Ne toto kano ni ametsulisio khwiwe nende khubandu bao, ne mulitsa okhurebwa."},{"id":45,"translation":"Ne reba Abakhwaruma imbeli wuwo mubarumwa befu, koo, khwakhola abanyasaye bandi balamwe balali Nyasaye Owetsimbabaasi tawe?"},{"id":46,"translation":"Ne toto khwaruma Musa nende ebimanyisio biefu khu Firauni nende abakhongo baye, mana naboola mbu: “Esie toto endi Omurumwa wa Nyasaye Omulesi webilonje bioosi.”"},{"id":47,"translation":"Olwa yabetsela nende ebimanyisio biefu, lola, nibachaka okhubitseshela khumubayo."},{"id":48,"translation":"Ne shikhwabechesia eshimanyisio shiosishiosi tawe, halali neshikhongo muno okhushila eshindi shilia, mana nikhubatila khushinyasio khobanyoole okhukalukha."},{"id":49,"translation":"Nibaboola mbu: “Ewe omulosi, khusabile Nyasaye wuwo Omulesi indache yayakhulaka, (nakhurusiliaho eshinyasio shino luno), efwe toto khulalunjikha.”"},{"id":50,"translation":"Olwa khwabarusiliaho eshinyasio esho, lola habwene nahabwene nibafunaka indache."},{"id":51,"translation":"Firauni nalaanga mubandu bebe nababoolela mbu: “Enywe Abandu banje, shendi Omwami welitokho lia Misri, ne emialo chino chiburanga hasi wanje. Koo, shimulolangakhwo tawe?"},{"id":52,"translation":"Nohomba esie shendi noluyali okhushila omuteshele uno, ulanyala okhwinoosia amakhuwa obulayi tawe?"},{"id":53,"translation":"Ne shichila shina nalafwalwa ebifwalo bia mumakhono, bieyidhahabu, nohomba yetse nende Abamalaika halala ninaye (bokhumukhoonya)?”"},{"id":54,"translation":"Mana nabayila Abandu bebe mana nibamufuchilila, toto abo bali Abandu abakori."},{"id":55,"translation":"Kho olwa bakhusinyisia, khwabatila obutinyu mana nikhubasishia mumaatsi boosi."},{"id":56,"translation":"Ne nikhubakhola okhuba abaranjilili nende eshilolelo khubandu beyinyuma."},{"id":57,"translation":"Ne olwa Omwana wa Mariam yachelasibwa (nende Adam), lola, Abandu bo boopa oluyoka khulwa elo."},{"id":58,"translation":"Mana nibaboola mbu: “Abanyasaye befu nibo abalayi nohomba Ye?” Ne shibakhuchelasilia bario tawe halali amayinji butswa. Ne abo ni Abandu bokhusolana butswa."},{"id":59,"translation":"Naye (Isa) shali nobunyali tawe halali yali Omusumba wakhwahelesia tsimbabaasi mana nikhumukhola eshilolelo khubana ba Israili."},{"id":60,"translation":"Ne khwenyanga, khwakharerere Abamalaika khushialo nibaloondana."},{"id":61,"translation":"Ne toto ye (Isa) ni eshimanyisio shieyinyanga yeyindukho. Kho mulakhatema mwakanakana khwelio tawe, ne munondekhwo. Ino niyo injila ingololofu."},{"id":62,"translation":"Ne toto Shetani alakhatema yabekalila tawe. Toto ye ni Omusuku wenyu owa habulafu."},{"id":63,"translation":"Ne olwa Isa yetsa nende ebifune bia habulafu, yaboola mbu: “Toto ebeetsele nende amachesi nende okhubenoosilia kalia akamukabukhanangamwo, kho rie Nyasaye mana muuwulile esie."},{"id":64,"translation":"Toto Nyasaye niye Omulesi wanje nende Omulesi wenyu, kho mumulaame yenyene butswa. Ino niyo injila ingololofu.”"},{"id":65,"translation":"Mana emikanda nichikabukhana abeene khubeene. Kho eshinyasio shieyinyanga indulu shiliba khu balia bakhola amabii."},{"id":66,"translation":"Koo, shina shiabaliindanga, halali indukho ibetsele mapwoka nabo nibalamanyile tawe."},{"id":67,"translation":"Abeetsa ba mbusia ngonia inyanga eyo baliba Abasuku abeene khubeene, halali balia abaria Nyasaye."},{"id":68,"translation":"Enywe Abasumba banje, shimulaba noburi inyanga yino tawe, neshimulabeelela tawe."},{"id":69,"translation":"Balia Abasuubila ebimanyisio biefu mana nibelekhuula khu Nyasaye (nibaba abasalamu)."},{"id":70,"translation":"\"Injile mumukunda kwomwikulu enywe nende abakhaye benyu musangasibwemwo.\""},{"id":71,"translation":"Balihelesibwa luno nende lulia ebisanda nende ebikaye bia idhahabu, ne bilibamwo bia emioyo chikombanga nende ebisangasia tsimoni, ne enywe mulimenyamwo tsinyaanga tsioosi."},{"id":72,"translation":"Oko niko omukunda kwomwikulu (Janna) okwamulihebwa khulwa kamwakholanga."},{"id":73,"translation":"Mulibaamwo nende ebiamo ebinji biamulilia khubio."},{"id":74,"translation":"Toto abetsimbi baliba mushinyasio shia mumulilo kwa Jahannam tsinyanga tsioosi."},{"id":75,"translation":"Shibalihulusibwa okhurulana nende eshinyasio esho tawe, ne omo baliwesiakhwo omwoyo (okhurulamwo) muno."},{"id":76,"translation":"Ne shikhwabakholela amabii tawe, halali boo abeene nibo bali abamabii."},{"id":77,"translation":"Ne balikhupa oluyoka nibalanga: “Ewe Malik! Boolela Nyasaye wuwo Omulesi akhufwisie.” Naye alibaboolela mbu: “Enywe toto omo butswa nimwamulamenya.”"},{"id":78,"translation":"Toto khwabetsela nende obwatoto, halali abanji mwinywe mwali mwakhaya obwatoto."},{"id":79,"translation":"Nohomba babusia amalako kabu. Ne toto nefwe babusinjia."},{"id":80,"translation":"Nohomba baparanga mbu efwe shikhuwulilanga akobwifisi nende kokhumonyana kabu tawe? Eeh tawe. Abarumwa befu bali ninabo bahandikanga kabakholanga."},{"id":81,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye abetsanga nende Omwana, nesie wakhabeele weyimbeli okhumulaama.”"},{"id":82,"translation":"Ni omutswenufu Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo, Nyasaye Omulesi weshisaala shioluyali ehale nende koosi kabamureetsangakhwo."},{"id":83,"translation":"Ne baleshe bakoyaane nibabaya, okhula shinga balinyoolana nende inyanga yabalakwa."},{"id":84,"translation":"Naye niye Nyasaye mwikulu khandi ni Nyasaye mushialo, naye niye Omuchesi, Omumanyi muno."},{"id":85,"translation":"Ni woluyali ulia owuli nobwami bwomwikulu nende mushialo, nende bioosi bilimwo, ne niye uli nobumanyi bwebise bieyindukho, ne ewuwe ni wamulikalusibwa."},{"id":86,"translation":"Ne abamulaamanga abalali Ye tawe babula obunyali bwokhusabila Omundu eshileshelo, halali ulia wobuloli bwatoto, nabo bamanya."},{"id":87,"translation":"Ne nobareeba mbu ni wina wabaloonga bo? Toto bweene balaboola mbu: \"Ni Nyasaye.\" Kho ni hena wabakalukhanibungwa?"},{"id":88,"translation":"Ne okhuboola khukhwe (Omurumwa) mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, bano ni Abandu balasuubila tawe.”"},{"id":89,"translation":"Kho baleshele ne baboolele amakhuwa komuleembe. Baliitsa okhumanya!"}]},{"id":44,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Nditsuba khushitabu shinoosinjia."},{"id":3,"translation":"Toto efwe khwashishia mushilo shietsikhabi, toto efwe khuli abekanyilisi."},{"id":4,"translation":"Toto eshilo esho buli likhuwa eliamachesi linoosibungwa."},{"id":5,"translation":"Likhuwa lirula khwifwe, toto efwe nefwe Abaruma."},{"id":6,"translation":"Tsimbabaasi okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, toto Ye ni Omuwulili po, Omumanyi muno."},{"id":7,"translation":"Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo, nende bioosi bili hakari wabio, toto nimuli mbu mwasuubila noobwatoto."},{"id":8,"translation":"Abulaho Nyasaye wundi halali Ye tawe, alamusinjia ne afwisinjia. Nyasaye wenyu Omulesi khandi owabasenywe beyimbeli."},{"id":9,"translation":"Halali bo bali mutsinganakani, babayanga sa."},{"id":10,"translation":"Kho linda inyanga yelikulu liakharusie omwosi kulolekha."},{"id":11,"translation":"Kulifunikha Abandu, shino ni eshinyasio eshilulu."},{"id":12,"translation":"\"Nyasaye wefu Omulesi, khuyiniliekhwo eshinyasio, toto efwe khulasuubila.\""},{"id":13,"translation":"Okhwitsulila khwabu khubakhoonya shina bulano, ne toto Omurumwa Omwinoosia yamala okhubeetsela."},{"id":14,"translation":"Mana nibamuhelesia omukongo, nibaboola mbu: “Uno yechesibwa, naye ni Omulalu.”"},{"id":15,"translation":"Toto efwe khwitsa okhuyiniaho eshinyasio hatiti, ne toto enywe mulakalukha shinga mwali."},{"id":16,"translation":"Inyanga yakhulikhupa eshikhupo eshikhongo, toto efwe khulibarunga imongo."},{"id":17,"translation":"Ne toto efwe khwakholela Abandu ba Firauni amatemo imbeli wabu, ne yaboolela Omurumwa woluyali."},{"id":18,"translation":"Naboola mbu: “Mumbe (akeekhoyeshele), Abasumba ba Nyasaye, toto esie endi Omurumwa omwisikwa khwinywe."},{"id":19,"translation":"Ne mulakholela Nyasaye obufuru tawe. Toto esie ndalabarerera ebifune biyela."},{"id":20,"translation":"Ne esie ndiliinda khu Nyasaye wanje Omulesi khandi Nyasaye wenyu Omulesi mulandasa amachina tawe."},{"id":21,"translation":"Ne nimulasuubila tawe, be ehale ninasi.”"},{"id":22,"translation":"Nasaba Nyasaye wuwe Omulesi mbu: “Toto bano ni Abandu abamabii.”"},{"id":23,"translation":"Mana Nyasaye naboola mbu: “Rula nende Abasumba banje eshilo. Toto enywe mulalondwakhwo."},{"id":24,"translation":"Ne oleshe inyanza endio ngayilekhaane. Toto abo ni omukanda kweliyie kwitsa okhusishibwa.”"},{"id":25,"translation":"Ne balekha emikunda chinga nende tsisebele?"},{"id":26,"translation":"Nende emimela nende obwami bwoluyali."},{"id":27,"translation":"Nende obwokholo bwabasangalilanga."},{"id":28,"translation":"Endio nilwa kali, mana nikhuhelesia ako Abandu bandi."},{"id":29,"translation":"Ne likulu nohomba eshialo shibialila khulwa bo tawe, ne shibahebwa ebise tawe."},{"id":30,"translation":"Ne toto khwahabina Abana ba Israili okhurulana nende eshinyasio shiokhubatutuyia."},{"id":31,"translation":"Okhurulana nende Firauni, toto ye yali Omufuru mubalia babura eshichelo."},{"id":32,"translation":"Ne toto khwabalobola khumachesi kefu, okhushila ebilonje bindi bioosi."},{"id":33,"translation":"Ne nikhubahelesia ebimanyisio biefu, amatemo kalolekha."},{"id":34,"translation":"Toto bano baboolanga mbu:"},{"id":35,"translation":"“Khubulaho okhufwa khundi tawe halali okhufwa khweimbeli sa, ne efwe shikhulilamusibwa tawe."},{"id":36,"translation":"Mana lamusiekhwo basefwe nikali mbu muboolanga habwene.”"},{"id":37,"translation":"Koo, abo naabalayi muno nohomba Abandu ba Tuba’ nende balia baliho imbeli wabu bakhwasishia? Toto abo bali abamabii."},{"id":38,"translation":"Ne efwe shikhwaloonga likulu nende bioosi bilimwo khumubayo tawe."},{"id":39,"translation":"Shikhwabiloonga tawe halali khubwatoto, ne abaanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":40,"translation":"Toto inyanga yokhubusia eshina ni ebise biabu biabarererwaho boosi."},{"id":41,"translation":"Inyanga yomwitsa omukhoonyi shalikhoonya owashie nende shiosishiosi tawe, ne shibalihabinwa tawe."},{"id":42,"translation":"Halali ulia owa Nyasaye alihelesia tsimbabaasi. Toto ye niwa Amaani, Owobukoosia muno."},{"id":43,"translation":"Toto omusaala kwa Zaqum."},{"id":44,"translation":"Ni eshiakhulia shia owetsimbi."},{"id":45,"translation":"Shinga amafura kasalulusibwe karabachilanga munda."},{"id":46,"translation":"Shinga okhurabachila khwa amatsi kayile pa."},{"id":47,"translation":"Baliboolelwa mbu: “Mumutile mana mumusukune hakari womulilo kwa Jahim."},{"id":48,"translation":"Mana muyombole khumurwe kukwe eshinyasio shia amaatsi karabachilanga."},{"id":49,"translation":"Pila.. toto (mbu newe welolanga), newe Omwami, Woluyali?"},{"id":50,"translation":"Toto kano niko kamwakanakanangakhwo.'”"},{"id":51,"translation":"Toto abaria Nyasaye baliba habundu womulembe."},{"id":52,"translation":"Mumikunda chomwikulu nende mutsisebele."},{"id":53,"translation":"Balifwala tsingubo tsinderere tsinyangu tsia hariri..nende tsisiro .. nibahengana."},{"id":54,"translation":"Endio nilwo lwakaliba, ne khulibabashila mahurul-ain (abakhana bomwikulu)."},{"id":55,"translation":"Bali laangamwo ebiamo bietsimbia tsioosi nibekhaale nomulembe."},{"id":56,"translation":"Omo shibalipilamwo lifwa tawe, halali okhufwa khwokhuranga. Ne Nyasaye alibalinda okhurulana nende eshinyasio shia Jahim."},{"id":57,"translation":"Tsino nitsimbabaasi okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":58,"translation":"Ne efwe khwaikhola (Ikurani) okhuba inyangu khululimi lulwo kho banyoole okhwitsulila."},{"id":59,"translation":"Kho liinda, bosi toto baliindanga butswa."}]},{"id":45,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Okhwishibwa khweshitabu shino khurula khu Nyasaye Owaamani, Owamachesi muno."},{"id":3,"translation":"Toto khulikulu nende khushialo biliwo ebimanyisio khubalia basuubila."},{"id":4,"translation":"Nende mukhuloongwa khwenyu, nende tsisolo tsiayaswaania, ebimanyisio bilimwo khubandu basuubilanga muno."},{"id":5,"translation":"Ne okhubusania khweshilo nende eshitere nende omukabo kwa Nyasaye yeshinjia okhurula hekulu, mana nalamusia khukwo eshialo okhurula mulifwa liashio, nende okhubotokhana khwomuyeka, ebimanyisio bilimwo khubandu bekhonyelanga obwongo."},{"id":6,"translation":"Tsino ni tsinyaali tsia Nyasaye khukhusomelanga khubwatoto, ne makhuwa shina kabanyala okhusuubila nikalali ka Nyasaye nende ebimanyisio bibie tawe?"},{"id":7,"translation":"Eshinyasio eshikhongo shilinyoola buli omubeyi po, wetsimbi muno."},{"id":8,"translation":"Awulilanga tsinyaali tsia Nyasaye nitsisomwa khulwa ye, niyekhulumamia khukalia kayakaywa, niyelola opara mbu shaatsiwulilekhwo tawe. Kho musuubisie eshinyasio eshilulu."},{"id":9,"translation":"Ne namanya eshindu shiosishiosi mutsinyaali tsiefu nashikhonga okhuba omubayo. Abandu abo nibo baliba nende eshinyasio shiokhututuyibwa."},{"id":10,"translation":"Inyuma wabu ni Jahannam, kabakhola shikalibakhoonya shiosishiosi tawe, nohomba balia babakhola okhuba abalindi, ne baliba neshinyasio eshikhongo."},{"id":11,"translation":"Buno ni obulunjifu, ne balia bakhaya ebimanyisio bia Nyasaye wabu Omulesi balinyoola eshinyasio eshilulu eshibii."},{"id":12,"translation":"Nyasaye niye wakhola inyanza ibarumushile kho ebininwa bichendemwo khubunyali bubwe, ne kho mukhaabemwo omukabo kukwe, kho munyoole okhupa orio."},{"id":13,"translation":"Niye wakhola bibarumushile ebili mwikulu nende mushialo bioosi okhurula khuye. Toto mu ako bilimwo ebimanyisio khubandu baparanga."},{"id":14,"translation":"Boolela abasuubila mbu baleshele balia abalasuubilanga tsinyanga tsia Nyasaye tawe, kho anyoole okhubarunga Abandu khukabakholanga."},{"id":15,"translation":"Ulia ukhola amalayi, yekholelanga omwene, ne ukhola amabii kali khuye, mana mulikalusibwa ewa Nyasaye wenyu Omulesi."},{"id":16,"translation":"Ne toto khwahelesia Abana ba Israili Eshitabu, nende amalako nende oburumwa, mana nikhubakaba emikabo emilayi, ne nikhubakholela obulayi muno okhushila Abandu boosi."},{"id":17,"translation":"Mana nikhubahelesia amalako kalolekha kali habulafu, ne shibawukhana tawe halali nibakhanyoola obumanyi, khulwe ishinda yali hakari wabu. Toto Nyasaye wuwo Omulesi alibusia eshina hakari wabu inyanga yeyindukho khukabawukhananga."},{"id":18,"translation":"Mana nikhukhura ewe khunjila ya amakhuwa kano, kho iloondekhwo, ne olaloonda obwikombi bwa balia balamaanyile tawe."},{"id":19,"translation":"Abo shibalikhukhonyakhwo shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe, ne toto abonooni ni abetsa abeene khubeene, ne Nyasaye ni Omwitsa wa balia bamuria."},{"id":20,"translation":"Bino ni ebimanyisio bia Abandu okhulolelakhwo, nende obulunjifu nende tsimbabaasi khubandu basubilanga nobwatoto."},{"id":21,"translation":"Nohomba abakholi betsimbii baparanga mbu khwakhabakhole shinga balia abasuubila mana nibakhola amalayi, nashilala okhumenya khwabu nende okhufwa khwabu? Ni obubii buli burie bwababusinjia."},{"id":22,"translation":"Ne Nyasaye yaloonga likulu nende eshialo khubwatoto, ne khobuli Omundu arungwe khukayakhola, nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":23,"translation":"Koo, walolakhwo ulia wakhola obwikombi bubwe okhuba nyasaye wuwe mana Nyasaye namukosia, kata nali nende obumanyi, mana naasuba khumarwi keke nende khumwoyo kukwe, ne nara khutsimoni tsitsie shiokhutsisuba kho owakhamulunjisia ni wina nalali Nyasaye tawe, shimwitsulilangakhwo?"},{"id":24,"translation":"Ne baboola mbu: “Buno ni obulamu bwokhushialo, khufwitsanga ne khumenyanga, ne shibulaho shikhusishia tawe halali tsinyanga.” Ne babula obumanyi bwako, halali baparanga butswa."},{"id":25,"translation":"Ne nibasomelwa tsinyaali tsiefu tsia habulafu, babula eshifune halali baboola mbu: “Lamusiekhwo bapapa befu nikali mbu muboolanga akatoto.”"},{"id":26,"translation":"Boola mbu: “Nyasaye niye ubalamusinjia khandi niye ulibafwisia, mana alibakhung’asia inyanga yeyindukho ibulamwo obukanakani tawe, halali Abandu abanji shibamanyile tawe.\""},{"id":27,"translation":"Ne obwaami bwomwikulu nende khushialo nibwa Nyasaye, ne inyanga yeyindukho olwa yiliula, abonooni bakhasikhe."},{"id":28,"translation":"Ne olilola buli omukanda nikusikame hasi, buli omukanda kulilangwa okhutsia okhusoma eshitabu shiakwo. Lelo mularungwa kamwakholanga."},{"id":29,"translation":"Eshitabu shiefu shino shiboolanga khwinywe khubwatoto, toto efwe khwahandikanga akamwakholanga."},{"id":30,"translation":"Ne balia basuubila mana nibakhola amalayi, Nyasaye wabu Omulesi alibenjisia mutsimbabaasi tsitsie. Okho nikho okhubura khwa habulafu."},{"id":31,"translation":"Ne balia bakhaya baliboolelwa mbu: “Shimwasomelungwakho tsinyaali tsianje mana nimuba nende obufuru mumioyo chienyu, mana nimuba Abandu ababii?\""},{"id":32,"translation":"Ne olwa liboolwa mbu: \"Toto indache ya Nyasaye niyahabwene, ne inyanga yeindukho ibula tsinganakani\", nanyu muboola mbu: \"Khukorerwe indukho eyo. Khuparirisinjiakhwo butswa, ne khubula obusubili bwatoto.”"},{"id":33,"translation":"Mana obubii bwabakhola bwakhabaloleshele, ne kalibolela kalia akabakholelanga omubayo."},{"id":34,"translation":"Baliboolelwa mbu: “Olwalelo khubebilila shingala enywe mwebilila omukhung’ano kweyinyanga yenyu ino. Eshimenyo shienyu nimumulilo, ne mubula babahabina."},{"id":35,"translation":"Khulwo khuba enywe mwakholelanga tsinyaali tsia Nyasaye omubayo mana obulamu bwokhushialo nibubakatilisia.” Kholeelo shibalirusibwamwo tawe nohomba shibalileshelwa tawe."},{"id":36,"translation":"Kho okhwitsomibwa nikhwa Nyasaye Omulesi we likulu, Omulesi weshialo, Omulesi webilonjo bioosi."},{"id":37,"translation":"Ne obukhongo ni obubwe butswa yenyene, mwikulu nende khushialo, naye ni owa Amaani, Omuchesi muno."}]},{"id":46,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha, Mim."},{"id":2,"translation":"Okhwishibwa khweshitabu khurula khu Nyasaye owa Amaani, Omuchesi muno."},{"id":3,"translation":"Shikhwaloonga likulu nende eshialo nende bioosi bili hakari wabio halali khubwatoto nende ebise biarebwaho. Ne balia bakhaya shibabukulanga oluchendo mukabekanyilisibungwa tawe."},{"id":4,"translation":"Boola mbu: “Mulolangakhwo biamulamanga bilali Nyasaye, munzechesie ni shina shabialonga shili khushialo, nohomba bali nende obulala khu walonga likulu, mundererekhwo eshitabu eshialiho imbeli wa shino, nohomba eshimanyisio shiosishiosi shiobumanyi nikali mbu muboolanga obwatoto?”"},{"id":5,"translation":"Ni omukori omukhongo uli arie ushilakhwo ulamaanga abalali Nyasaye tawe, abalalibafuchilila okhula inyanga yeyindukho tawe, nabo kata bakorerwe obusabi bwabu obo."},{"id":6,"translation":"Ne olwa Abandu balikhung’asibwa, baliba abasuku khubo, ne balikaana okhulamwa khwabu okho."},{"id":7,"translation":"Ne nibasomelwa tsinyaali tsiefu etsili habulafu, abakhayi baboolanga nibakhalola obwatoto mbu: “Buno ni obulosi bwa habulafu.”"},{"id":8,"translation":"Nohomba baboolanga mbu: “Yekasiliasa omwene”, boola mbu: “Nikali mbu ndekasilia omwene, enywe shimulikhoonyakhwo shosishosi imbeli wa Nyasaye tawe. Ye amanyile muno kamutiabukhanga. Ye niye omuloli hakari wanje ninenyu, naye ni Omunji wobulesheli, Owetsimbabasi muno.”"},{"id":9,"translation":"Boola mbu: “Esie shendi omwishemuli (wokhwibukhasa) mubarumwa tawe, ne engorwa ngala ndilikholwa nohomba enywe. Enondanga butswa kefimbulilungwa nende Nyasaye. Ne shendi shiosishiosi tawe halali omwikanyilisi wa habulafu.”"},{"id":10,"translation":"Boola mbu: “Mulola murie nikali mbu kano karula khu Nyasaye, mana mukakhaye, mana abeho omuloli okhurula mubaana ba Israili khukali shinga kano, mana nasuubila, nanyu mukhaye?” Toto Nyasaye shalunjisinjia betsimbi tawe."},{"id":11,"translation":"Ne abakhayi baboolela abasuubila mbu: “Kano kabetsanga mbu namalayi, shibakhakhuranjilile efwe tawe.” Ne olwabakhaya okhulunjikha khuko, baboola mbu: “Buno ni obubeyi bwa khale.”"},{"id":12,"translation":"Ne imbeli wuwe shaliho eshitabu shia Musa, shiobulunjifu nende tsimbabaasi, ne shino ni eshitabu shitinyisia, shiolulimi olwarabu kho shikanyilisie abetsimbi ne shisuubisie abakholi bamalayi."},{"id":13,"translation":"Toto balia baboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi ni Allah (Nyasaye)”, mana nibaba abalunjifu, shibaliba nobuyendi tawe ne shibalibeelela tawe."},{"id":14,"translation":"Abo nibo Abandu bomwikulu, balimenyamwo tsinyanga tsioosi, omurungo khukabakholanga."},{"id":15,"translation":"Khwalomesia omundu akholele abebusi bebe babili amalayi. Nyinamwana yamuchinga munda khukhusanda ne namwibula khukhunyakhana. Okhumuchinga munda nende okhumuleshesia okhununa ni emiesi amakhumi kataru. Okhula ngala yola omundu omukhongo mana niyola emika amakhumi kane, naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, nyalila enyoole okhupa orio khumikabo chichio chiawambelesia nende khubebusi banje, ne ekhole amalayi kakhuchamisia, ne ungasilie olwibulo lwanje, esie toto ndikanile khwiwe, ne esie toto endi mubasalamu.”"},{"id":16,"translation":"Abo nibo bakhulifuchilila ebikhole biabu biabakholanga, ne khulibaleshela tsimbii tsiabu, ne baliba mubandu bomwikulu. (Ino ni) Indache yatoto yabalakungwa."},{"id":17,"translation":"Ne ulia wekhanila abebusi bebe babili, nababoolela mbu: “Murisinjia mbu ndililamusibwa, ne lwabura olwibulo olunji neshili okhubaho”, ne abebusi abo basabanga obukhoonyi khu Nyasaye nibaboola mbu: “Abaane ewe suubila, toto indache ya Nyasaye niyatoto”, naye aboola mbu: “Ni shina shino? Tsikhali butswa tsingano tsia abakhale.”"},{"id":18,"translation":"Abo nibo bamakhuwa kabu kabusibwa mubandu babura imbeli wabu Mumajini nende Abandu. Toto abo banyoola okhusikha."},{"id":19,"translation":"Ne boosi baliba nende ebichelo biawukhane khukabakhola, kho abarunje ebikhole biabu mubwitsufu, nabo shibalikholelwa obubii tawe."},{"id":20,"translation":"Ne inyanga yabakhayi balirerwa mumulilo, baliboolelwa mbu: “Mwamala okhubukula ebilayi bienyu khubulamu bwokhushialo, mana nimubwikhoyela, kho lelo luno mularungwa eshinyasio shietsisoni khulwa okhukhola obufuru khwenyu khushialo khunjila ilali yatoto tawe, nende khulwa amabii kenyu kamwakholanga.”"},{"id":21,"translation":"Ne itsulila omusiani wababu A’d, olwa yekanyilisia abandu be khumatulo koluyeshe, ne toto abekanyilisi abanji babura imbeli nende inyuma wuwe, nibaboola mbu: “Mulalaama shiosishiosi tawe halali Nyasaye. Esie toto ebaririranga eshinyasio shieinyanga ikhongo.”"},{"id":22,"translation":"Baboola mbu: “Okhwitsile okhukhura ehale nende (amalamo ka) abanyasaye befu? Khakhurererakhwo kokhulakanga ako noli mubalia baboolanga obwatoto.”"},{"id":23,"translation":"Yaboola mbu: “Toto obumanyi bweinyanga eyo buli khu Nyasaye, ne eboosilinjia butswa kendumilwe ninako, halali esie ebalolanga mbu muli abandu bakholanga obusilu.”"},{"id":24,"translation":"Mana olwa bashilola (shinga) lileesi niliitsilanga amatwoma kabu, baboola mbu: “Lileesi lino nilia okhukhukwisilia ifula?” Khane nikalali kario tawe, halali kano nikamwerushilanga, omuyeka kulimwo eshinyasio eshilulu."},{"id":25,"translation":"Kusishia buli eshindu khubunyali bwa Nyasaye wakwo Omulesi, mana nibiba mbu shishikhalolekhana tawe halali tsinzu tsiabu butswa. Endio nelwakhurunganga Abandu betsimbi."},{"id":26,"translation":"Ne toto khwabamenyiamwo obulayi, shibili shinga khwabamenyia enywe tawe, mana nikhubahelesia tsimbulililo nende tsindolelo nende emioyo, mana amarwi kabu nohomba tsimoni tsiabu nohomba emioyo chiabu shibiabakhonyakhwo shiosishiosi tawe shichila bo bakhayanga ebimanyisio bia Nyasaye mana ebiabakholelanga omubayo nibibaterera."},{"id":27,"translation":"Ne toto khwasishia tsingongo tsisubilana ninanyu, nekhwatsirumila ebimanyisio bakhaba bario banyoola okhukalukha."},{"id":28,"translation":"Mana nibalabahabinakhwo balia ababalamanga abalali Nyasaye tawe. Halali babakorakhwo, ne obo nibwo obubeyi bwa bachikhanga."},{"id":29,"translation":"Ne olwa khwachomia omukanda kwa majini okhwitsa khwiwe okhuwulilisia Ikurani. Olwa bayuwulila, baboola mbu: “Ulilisie.” Olwa yamalwa okhusoomwa, bakalushila abaashiabwe okhubekanyilisia."},{"id":30,"translation":"Baboola: “Enywe abashiefwe, toto efwe khuwulile eshitabu shiarumwa inyuma wa Musa shifuchilisania nende kalia kaliho imbeli wuwe, ne shilunjisinjia khubwatoto nende khunjila ingololofu."},{"id":31,"translation":"Enywe Abandu befu, fuchilile omulanji wa Nyasaye, ne mumusuubile (Nyasaye), alabaleshela tsimbi tsienyu, ne alabekalila eshinyasio eshilulu."},{"id":32,"translation":"Ne ulafuchilila omulanji wa Nyasaye tawe, shalishila khushialo tawe ne shaliba nende abalimuliinda imbeli wuwe tawe. Abo bali mubukori obwa habulafu.”"},{"id":33,"translation":"Koo, shibalolanga mbu toto Nyasaye owalonga likulu nende eshialo, ne shiyachong’a khulwa okhubilonga tawe, mbu ni omunyali muno wokhulamusia abafu? Nendio. Ye toto nomunyali muno wabuli eshindu."},{"id":34,"translation":"Ne inyanga yabakhayi balirerwa khumulilo, mana bareebwe mbu: “Kano shikali katoto?” Baliboola mbu: “Ni toto khwitsuba khu Nyasaye wefu Omulesi.” Baliboolelwa mbu: “Mana pile eshinyasio khulwa okhukhaya khwenyu khwamwakhayanga.”"},{"id":35,"translation":"Kho wifwile shinga befwila Abarumwa bokhwifwila okhukhongo muno, ne olabayungubanilia tawe. Toto inyanga yabalilola kabalakungwa, baliba shinga shibamenyakhwo khushialo halali lisaa lilala butswa mushitere. Ngako kaboolele. Kho, shibasishibungwa tawe halali Abandu ababii."}]},{"id":47,"verses":[{"id":1,"translation":"Balia bakhaya mana nibekalila injila ya Nyasaye, alikosia (alinyasia) ebikhole biabu."},{"id":2,"translation":"Ne balia basuubila, mana nibakhola amalayi, mana nibasuubila khukeshibwa khu Mohammad, nako ni obwatoto okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi, alabaleshela tsimbi tsiabu, ne alabakaasilia obulamu bwabu."},{"id":3,"translation":"Ako nilwokhuba mbu abakhayi baloonda obukori, ne balia abasuubila baloonda obwatoto okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi. Endio nilwa Nyasaye achelasilinjia Abandu ifwani yabu."},{"id":4,"translation":"Ne nimubukana nende abakhayi, khuye amakosi kabu okhula shinga mubatosia, mubaboye emikoye. Okhula hawo munyala okhubalekhula khubulayi, nohomba benunule, okhula shinga liyie liwa. Ne endio, Nyasaye yenyanga yakhabashilile omwene, halali yenya okhubatema abeene khubeene. Ne balia berwa khunjila ya Nyasaye, shalikosia (shalinyasia) ebikhole biabu tawe."},{"id":5,"translation":"Alabalunjisia, ne alabakaasilia obulamu bwabu."},{"id":6,"translation":"Ne alabenjisia mumukunda kwomwikulu kwa yabamanyia."},{"id":7,"translation":"Enywe Abasuubila, nimuhabina Nyasaye, yesi alabahabina, ne alatinyia amakulu kenyu."},{"id":8,"translation":"Ne balia bakhaya, khubo ni okhutiba, ne alikosia (alinyasia) ebikhole biabu."},{"id":9,"translation":"Endio nilwokhuba mbu basila aka Nyasaye yeshia mana nanyasia ebikhole biabu."},{"id":10,"translation":"Shibachendakhwo khushialo balola indukho ya balia bali imbeli wabu tawe? Nyasaye yabasishia, ne abakhayi bano, balikholelwa shinga endio."},{"id":11,"translation":"Endio nilwokhubeela Nyasaye nomuliindi wabasuubili, ne toto abakhayi babula omuliindi."},{"id":12,"translation":"Toto Nyasaye alinjisia Abasuubila mana nibakhola amalayi mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo. Ne balia bakhaya, bekhoyanga nibalia shinga ebiayo biliitsanga, ne mumulilo nishio eshimenyo shiabu."},{"id":13,"translation":"Ne tsingongo tsinga tsiali na amaani amanji okhushila olukongo lulwo luno lwakhutafia, khwabasishia, ne abulaho wabahabina tawe."},{"id":14,"translation":"Koo, ulia uli nende obulafu okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi, yakhaba shinga ulia wakaasilibwa amabii keke akalole mbu naamalayi, mana nibaloonda eshihonya shyabu?"},{"id":15,"translation":"Ifwani yomukunda kwomwikulu kwarecheshelwa abaria Nyasaye, emialo chilimwo chia amatsi kabulamwo obutukhulu, nende emialo chia amabeele kalaboyanga tawe, nende emialo chia amalwa keshiuya khubanywi, nende emialo chiobuushi obulafu tswe, ne balimwo nende tsimbia tsioosi tsiebiamo, nende obulesheli okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi, bakhaba shinga balia baliba mumulilo tsinyanga tsioosi, nibanywesibwa amatsi kayile pa, nikateta amala kabu?"},{"id":16,"translation":"Ne mubo baliwo bakhurechelesinjia, mana nibarula woli, bareebanga balia bahebwa obumanyi mbu: “Ni shina shiayakhaboola bulaano?\" Abo nibo ba Nyasaye yekala emioyo chiabu, mana nibaloonda eshihonya shie emioyo chiabu."},{"id":17,"translation":"Ne balia balunjikha, yabameta obulunjifu mana nabanyalila okhumuria."},{"id":18,"translation":"Kho balikho nende shiabalindanga halali ni indukho ilibapwoka. Ne toto ebimanyisio biayo biamala okhwitsa. Ne indukho eyo niyiliboolela, okhwitsulila khwabu khulibakhonya shina?"},{"id":19,"translation":"Ne manya mbu abulaho ukhoyeshele okhulaamwa khubwatoto halali Nyasaye. Ne saba eshileshelo khulwa tsimbi tsitsio, nende khulwa abasuubili beshisatsa nende abasuubili abeshikhasi. Ne Nyasaye amanyire kamukholanga wamutsire eshitere nende kamukholanga eshiro nimwakhakalukha wamumenyanga."},{"id":20,"translation":"Ne Abasuubili baboolanga mbu: “Shichila shina nileshibwa isura?” Ne niyishibwa isura yelilako mana khwarumbulamwo okhupana, olalola balia bemioyo chiabu chilimwo obulwale bakhuhenganga shinga ulia womwoyo kukwe kurula nafwitsanga, halali nobulayi khubo."},{"id":21,"translation":"Okhutila amalako ka Nyasaye nende (okhusunga) amakhuwa amalayi. Ne likhuwa nilimalile okhusuubilwa (lilako lieliye), babetsanga bobwatoto khu Nyasaye, bwakhabere obulayi khubo."},{"id":22,"translation":"Ne muparanga nimuhelesia Nyasaye omukongo mbu mulakhola obwonooni khushialo nende okhwira olwikho?"},{"id":23,"translation":"Abo nibo ba Nyasaye yaheresia eshilamo, mana nabekasia amarwi, mana nawofusia tsimoni tsiabu."},{"id":24,"translation":"Ne shibaparangakhwo Ikurani ino tawe, nohomba emioyo chiabu chilikhwo amakafuli kachio."},{"id":25,"translation":"Toto balia bakalukha inyuma nibakhamala okhumanya obulunjifu, Shetani yabarechekha khuburono bwa khushialo ne nabakatia mbu baliba nobulamu oburambi."},{"id":26,"translation":"Ako nikhulwokhuba mbu baboolela balia balenyanga okhuwulila aka Nyasaye yeshia tawe mbu: “Khwitsa okhubawulila mumakhuwa kandi”, ne Nyasaye amanyile akefisile mumioyo chiabu."},{"id":27,"translation":"Ne kaliba karie olwa Abamalaika balibafwisia, nibaboopa obweni bwabu nende emikongo chiabu?"},{"id":28,"translation":"Ako nilwokhuba mbu balooonda kasinyisia Nyasaye ne nibakhaya kamusangasia, mana nakwisia ebikhole biabu."},{"id":29,"translation":"Nohomba baparanga balia abali nobulwale mumioyo chiabu mbu Nyasaye shalira habulafu obusuku bwabu tawe?"},{"id":30,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhakhwechesiye bo, ne wakhabamanyile khubimanyisio biabu. Ne toto olabamanya butswa khukhulomaloma khwabu. Ne Nyasaye yamanya muno ebikhole bienyu."},{"id":31,"translation":"Ne toto khulabatema okhula khumanye abalwani khunjila ya Nyasaye mwinywe, nende abesumilisi, ne khulabatema mumakhuwa kenyu."},{"id":32,"translation":"Toto balia bakhaya mana nibekalila injila ya Nyasaye, mana nibayingania Omurumwa, obulunjifu nibumalile okhubabela habulafu, shibalikholakho Nyasaye eshindu shiosishiosi tawe, ne alikwisia ebikhole biabu."},{"id":33,"translation":"Enywe abasuubila, tiile amalako ka Nyasaye nende Omurumwa, ne mulanyasia ebikhole bienyu tawe."},{"id":34,"translation":"Toto balia bakhaya mana nibekalila injila ya Nyasaye mana nibafwa nibali abakhayi, Nyasaye shalibaleshela tawe."},{"id":35,"translation":"Kho mulatendeya mwasaba omulembe tawe, ne enywe nenywe balashila, ne Nyasaye ali ninanyu, ne shalabeema omurungo kwebikhole bienyu tawe."},{"id":36,"translation":"Toto obulamu bwokhushialo nomubayo nende amakhuwa kabulamwo obukhala, ne nimusuubila mana mwaria Nyasaye, alabahelesia omurungo kwenyu, ne shalabareeba emiandu chienyu tawe."},{"id":37,"translation":"Nabareba echo (emiandu chienywe), mana abatilile, muleemana, ne alarusia obusuku bwenyu habulafu."},{"id":38,"translation":"Enywe mbabano mulangungwa muhane khunjila ya Nyasaye, ne mwinywe balimwo bemananga. Ne wimana, yemananga khububii bumutsila omwene. Ne Nyasaye nomuyinda, nanyu muli abatakha. Ne nimukhaya, Nyasaye alarera Abandu bandi balali enywe tawe, mana shibaliba shinga enywe tawe."}]},{"id":48,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto efwe khwakhwikulila obushili bwa habulafu."},{"id":2,"translation":"Kho Nyasaye akhuleshele ebionoono bibio biaranjilila nende biamalilikha, ne akhwitsusilie emikabo chichie, ne akhulunjisie khunjila ingololofu."},{"id":3,"translation":"Ne akhuhabine obuhabini bwa amaani."},{"id":4,"translation":"Niye weshia obuyeenzefu mumioyo chia abasuubili; kho anyoole okhubameeta obusuubili hekulu wobusuubili bwabu. Ne omukaanda kwabalwani beliyie kwomwikulu nende kwokhushialo ni kwa Nyasaye, ne Nyasaye niye Omumanyi po, Owamachesi muno."},{"id":5,"translation":"Kho yenjisie Abasuubili abasatsa naabakhasi mumikunda chiomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsiosi, mana abaleshele tsimbi tsiabu, ne okho imbeli wa Nyasaye nikho okhubura okhukhongo."},{"id":6,"translation":"Ne abahelesie eshinyasio abeshikhabili abasatsa naabakhasi, nende abatsokaasinjia Nyasaye abasatsa nabakhasi, abapariranga Nyasaye amaparo amabii. Kuliboolela omukalukhano omubii, ne Nyasaye yabasinyishila, mana nabatsuba, ne nabarecheshela omulilo kwa Jahannam, ne ni amakalushilo amabii muno."},{"id":7,"translation":"Ne abalwani beliyie bo mwikulu nende bomushialo ni ba Nyasaye, ne Nyasaye ni wa amaani, Owamachesi muno."},{"id":8,"translation":"Toto efwe khwakhuruma obe Omuloli, Omuboli wa amakhuwa koomwikhoyo, Omwikanyilisi."},{"id":9,"translation":"Kho musuubile Nyasaye nende Omurumwa wuwe, ne mumukhoonye, ne mumuwe eshiribwa, ne mwitsomie Nyasaye itsuli nende ingolobe."},{"id":10,"translation":"Toto balia bakhunganga omukhono toto bonganga Nyasaye omukhono. Omukhono kwa Nyasaye kuli hekulu wemikhono chiabu. Ne ulia ufunakanga indakano, afunaka khulwo okhuumisia omwoyo kukwe. Ne ulia ukhola kalia akayalaka Nyasaye, (Nyasaye) alamuhelesia omurungo omukhongo."},{"id":11,"translation":"Ababeduwi (abamenyi bomumasokholio) batong’a inyuma balakhuboolela mbu: “Omwandu kwefu nende Abandu befu bakhutiyisiye, kho khusabile eshileshelo.” Baboolanga netsinimi tsiabu akalali mumioyo chiabu tawe. Boola mbu: “Ni wina unyala okhumukhoonya imbeli wa Nyasaye niyenya okhubaha eshinyasio nohomba niyenya okhubaha amalayi, nohomba niyenya okhubaha amabii? Ne Nyasaye amanyile muno kamukholanga."},{"id":12,"translation":"Halali mwapara mbu Omurumwa nende Abasuubili shibalakalushila Abandu babu tawe, mana nikasangasia emioyo chienyu. Mana nimupara amaparo amabii muno, mana nimuba Abandu basikha.”"},{"id":13,"translation":"Ne ulia ulasuubila Nyasaye nende Omurumwa wuwe tawe, toto efwe khwarecheshela abakhayi omulilo omululu."},{"id":14,"translation":"Ne obwami bwo mwikulu nende mushialo ni bwa Nyasaye, aleshelanga wayenya, ne asandia wayenya, ne Nyasaye ni Omunji wobulesheli, Omukoosia muno."},{"id":15,"translation":"Abatonga inyuma baliboola mbu: “Nimutsia okhubukula omwandu kweliyie (ghanima), leshe khutsie ninanyu.\" Benyanga okhukalukhania amakhuwa ka Nyasaye. Boola mbu: “Shimulakhulondakhwo tawe, endio nilwa Nyasaye yamala okhuboola imbeli awo.” Kho balaboola mbu: “Enywe muli neshikhalikhali ninafu”, halali shibali bamanya tawe halali hatiti."},{"id":16,"translation":"Boolela batong’anga inyuma mubamenyi bomumasokholio (Ababeduwi) mbu: “Mwitsa okhulangwa mutsie khubandu ba amaani po, mukhupane ninabo nohomba balonde amalako. Ne nimuwulila mwaloonda, Nyasaye alabarunga omurungo omulayi. Ne nimukhaya shinga mwakhaya imbeli awo, Nyasaye alabaha eshinyasio eshilulu.”"},{"id":17,"translation":"Omuwofu shafunanibwa tawe, nohomba omulema shafunanibwa tawe, nohomba omulwale shafunanibwa tawe. Ne uloonda ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe, Nyasaye alamwinjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo hasi wachio. Ne ukhaya, alamuhelesia eshinyasio eshilulu."},{"id":18,"translation":"Toto Nyasaye yachamila Abasuubili olwa bakhuunga omukhono hasi womusaala. Mana Nyasaye namanya kali mumioyo chiabu, mana nabeshilia obuyeenzefu, ne naabarunga obushili bwa hambi."},{"id":19,"translation":"Nende omwandu omunji kweliyie kwabalabukula, ne Nyasaye niwaamani, Owamachesi muno."},{"id":20,"translation":"Nyasaye yabalaka okhunyoola omwandu omunji kweliyie, mana abaranjilisiye kuno mbeli, mana niyekalila emikhono chiabandu okhuboolakhwo, ne shibe eshimanyisio khubasuubili, ne abalunjisie khunjila ingololofu."},{"id":21,"translation":"Ne okundi (yetsa okhubahelesia) kwamushili okhunyoola tawe, Nyasaye yamala okhukutereera. Ne Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":22,"translation":"Ne abakhayi balwananga ninanyu, bakhelushe nibakalukha inyuma, mana shibakhanyoolele owubalinda nohomba ubahabina tawe."},{"id":23,"translation":"(Eyo niyo) Imelo ya Nyasaye eyabura khale, ne sholinyoola mu imelo ya Nyasaye obukalukhani tawe."},{"id":24,"translation":"Ye niye wekalila emikhono chiabu okhuboolakhwo, ne emikhono chienyu okhuboolakhwo, mulitokho lia Makka, niyakhamala okhubaha enywe obushili khubo. Ne Nyasaye alolanga po kamukholanga."},{"id":25,"translation":"Abo nibo bakhaya, mana nibabekalila okhwinjila mumusikiti kwoluyali, ne nibekalila eebiayo biokhusinzwa okhuula habundu wabio. Ne babulanga okhuba abasatsa abasuubili nende abakhasi abasuubili, abamulamanyile tawe, mwakhalwanile ninabo, mana mwenjila mububii okhurulana ninabo nimulamanyile tawe. Kho Nyasaye yenjisie owayenya mutsimbabaasi tsitsie. Ne bakabukhananga, toto khwakhahelesie abakhayi mubo eshinyasio eshilulu."},{"id":26,"translation":"Olwa abakhayi bara mumioyo chiabu oburuma, oburuma bwobusilu, mana Nyasaye niyeeshia obuyeenzefu khumurumwa wuwe nende khubasuubili. Ne nabalomesia likhuwa liokhumuria, ne toto nibo bali balikhoyeshele nende beenelio, ne Nyasaye yamanya muno buli eshindu."},{"id":27,"translation":"Ne toto Nyasaye yakhola amaloro komurumwa wuwe okhuba katoto. Toto mulenjila mumusikiti kwoluyali Nyasaye nachama – mumulembe, nimubechele emirwe chienyu nohomba nimututuyie liswi. Shimularia tawe. Mana yamanya kamulamanya tawe, mana nabaha imbeli wa kano obushili bwa hambi."},{"id":28,"translation":"Niye waruma Omurumwa wuwe khubulunjifu nende idini yatoto, kho ayihelesie obushili khutsidini tsioosi. Ne Nyasaye niye Omuloli uyela."},{"id":29,"translation":"Muhammad ni Omurumwa wa Nyasaye. Ne balia bali halala ninaye, bali nende amaani khubakhayi, ne babeelanilanga tsimbabaasi abeene khubeene. Olabalola nibeenama (rukuu), nibara hasi obweni po nibakoonya emikabo nende obuchami okhurula khu Nyasaye. Ebimanyisio biabu bili khubweni bwabu, okhurulana nende okhura hasi obweni bwabu (nibasujuda). Endio nilwa ili ifwani yabu mutawurati. Ne ifwani yabu mu injili, bali shinga omumela kwarusia imbandu yakwo, mana niikuyelesia amaani, mana nikunera, nikwema obulayi namasafu kakwo, mana nikusangasia abalima, kho asinyisie khukwo abakhayi. Nyasaye yalaka balia abasuubila mana nibakhola amalayi mubo, obulesheli nende omurungo omukhongo."}]},{"id":49,"verses":[{"id":1,"translation":"Enywe Abasuubila, mularanjilila imbeli wa Nyasaye nende Omurumwa wuwe tawe, ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye ni Omuwulili muno, Omumanyi muno."},{"id":2,"translation":"Enywe Abasuubili, mulalomaloma khumioyo chiehekulu okhushila Omurumwa tawe, ne mulasunga naye noluyoka shinga okhulomaloma khwenyu abeene khubeene tawe; ebikhole bienyu bietsa biabiya nimukorerwe."},{"id":3,"translation":"Toto balia beshinjia emioyo chiabu hasi nibalomaloma nomurumwa, abo nibo ba Nyasaye yoosia emioyo chiabu khulwa okhumuria. Bali nende eshileshelo nende omurungo omukhongo."},{"id":4,"translation":"Toto balia bakhukhuumanga noli munzu, abanji babu shibekhonyelanga obwongo tawe."},{"id":5,"translation":"Ne besumilisinjia okhula shinga orula, bwakhabeele obulayi khubo. Ne Nyasaye nomulesheli, Owetsimbabaasi muno."},{"id":6,"translation":"Enywe Abasuubili, owetsimbi nabeetsela nende likhuwa, muliliinjemwo obulai, muletsa mwaumisia abandu mukhukorwa tawe, mana mwetsa mweyitsulisia khukamukholele."},{"id":7,"translation":"Ne manye mbu Omurumwa wa Nyasaye ali mwinywe. Abaloondanga enywe mumakhuwa amanji, mwakhanyakhane. Halali Nyasaye yabakhola okhuchama obusuubili, mana naaburona mumioyo chienyu, ne nakhola obukhayi nende obukori nende obufuru okhubasinya. Abo nibo abakololofu."},{"id":8,"translation":"Emikabo okhurula khu Nyasaye nende obwokholo. Ne Nyasaye ni Omumanyi po, Owamachesi muno."},{"id":9,"translation":"Ne emikanda chibili chabasuubili nichikhupana, khole omulembe hakari wachio. Ne mulala muchio nikuranga okwashie, kulwaane okhuula kukalushe khumalako ka Nyasaye. Ne nikukalukha hasi, rere omulembe hakari wachio khubwatoto, ne muchiyaale khubuleeng’afu. Toto Nyasaye yachama abakholanga obuleeng’afu."},{"id":10,"translation":"Toto Abasuubili ni abaananda, kho rere omulembe hakari wa abana benyu. Ne rie Nyasaye kho munyole okhuhelesibwa tsimbabaasi."},{"id":11,"translation":"Enywe Abasuubila, abasatsa balalechelesia abatsa bashiabwe tawe, banyala okhuba abalayi okhubashila. Nohomba abakhasi balalechelesia abashiabwe tawe, banyala okhuba abalayi okhubashila. Ne mulanyekana tawe, ne mulalaangana amera kokhutsalasania tawe. Eliira liibi muno nokhurula mumalako ka Nyasaye nimumalilenje okhusuubila. Ne balia balekanila tawe, abo nibo ababii."},{"id":12,"translation":"Enywe abasuubila, mwire ehale muno nende okhuparirisia. Toto okhuparirisia khundi ni ebionooni. Ne mulanonelesania tawe, ne mulamoonyana tawe. Koo, omundu yakhachama okhulia inyama yomulambo kwomusiani wabu ufwile? Shimunyala okhuchama elo tawe. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye nomunji wobulesheli, Owobukoosia po."},{"id":13,"translation":"Enywe abandu, toto efwe khwabaloonga okhurula khumusatsa nomukhasi, ne nikhubakhola amahaanga nende tsimbia, khomunyoole okhumanyana. Toto owoluyali muno mwinywe imbeli wa Nyasaye ni ulia owamuria (Nyasaye) muno. Toto Nyasaye niye Omumanyi muno, Mwene amakhuwa koosi."},{"id":14,"translation":"Abandu bomumasookholio baboola mbu: “Khwasuubila.” Bola mbu: “Mushili okhusuubila, halali boole mbu ‘khwinjile mubwisilamu’, khulwa obusubili bushili okhwinjila mumioyo chienyu tawe. Ne nimuwulila ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe, shalabalemilia shiosishiosi mubikhole bienyu tawe. Toto Nyasaye nomulesheli po, wobukoosia muno.\""},{"id":15,"translation":"Toto Abasuubili nibalia basuubila Nyasaye nende Omurumwa wuwe, mana nibalaba netsinganakani tawe, mana nibakhalabana khunjila ya Nyasaye khumiandu chiabu nende emioyo chiabu. Abo nibo abobwatoto."},{"id":16,"translation":"Boola mbu: “Koo, mwechesinjia Nyasaye idini yenyu, ne Nyasaye yamanya bioosi bili mwikulu nende mushialo. Ne Nyasaye nomumanyi muno wabuli eshindu?”"},{"id":17,"translation":"Bakhuminanga mbu benjila mubusalamu. Boola mbu: “Mulaamina khulwokhwinjila khwenyu mubusalamu tawe, halali Nyasaye niye wabenyela amalayi, nabalunjisia khubusuubili nimuli mbu muli abobwatoto.”"},{"id":18,"translation":"Toto Nyasaye yamanya akefisa mwikulu nende mushialo, ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."}]},{"id":50,"verses":[{"id":1,"translation":"Qaaf. Nditsuba khukurani yoluyali."},{"id":2,"translation":"Bawukanga mbu Omwikanyilisi yabeetsela okhurula mubo! Abakhayi nibaboola mbu: “Po, kano nikokhuchenyia."},{"id":3,"translation":"Mbu nikhulifwa mana khube liloba, okhukalukha okho khuli ehale (shikhunyalikhana tawe).”"},{"id":4,"translation":"Toto khwamanya shiosishiosi shilemukha khusialo mubo, ne khuli nende eshitabo eshibikhanga koosi."},{"id":5,"translation":"Halali bakhaya obwatoto olwabwabeetsela, mana abo bali mubukoyanu."},{"id":6,"translation":"Shibalolangakhwo likulu hekulu wabu, shingala khwaliumbakha mana nikhulirona, shililikhwo nolwafwa tawe?"},{"id":7,"translation":"Ne liloba khwalikwaalasia mana nikhuliramwo tsingulu, mana nikhumesiakhwo buli imbia yemimela emilayi."},{"id":8,"translation":"Kho shibe eshilolelo nende eshitsulisio khu buli omusumba ukalukha khu Nyasaye."},{"id":9,"translation":"Ne khweshia amaatsi ketsikhabi okhurula mwikulu, nikhukamesilia emikunda nende imele ichesungwa."},{"id":10,"translation":"Nende emitende emirambi chilikhwo ebibuli (chiebulana mubunji)."},{"id":11,"translation":"Omukabo khubasumba banje, mana nikhulamusia khuko eshialo shiali nishifwile, ne ni endio nilwa Abandu balilamusibwa."},{"id":12,"translation":"Bakhaya imbeli wabu Abandu ba Nuhu, nende Abandu ba Rasi nende ba Thamud."},{"id":13,"translation":"Nende ba Aa’d, nende ba Firauni nende Abana babu Luti."},{"id":14,"translation":"Nende abamenyi ba Aikat (bomumasokholio), nende Abandu ba Tubaa, boosi bakhaya Abarumwa mana kabekanyilisibwa nikabanyoola."},{"id":15,"translation":"Ne muparanga khwachong’a olwa khwabaloonga olwo khuranga? Halali bo bali nobukoyani khukhuloongwa okhuyiakha."},{"id":16,"translation":"Ne toto khwaloonga Omundu, ne khwamanya shimubeyibeyinjia mumwoyo kukwe, nafu khuli ahambi muno khuye okhushila omusi kwo mwikosi we."},{"id":17,"translation":"Olwa Abamalaika babili balibukana, owundi niyekhala omukhono omulunji ne owundi omukaata."},{"id":18,"translation":"Shiyakhaboola liosiliosi tawe halali hali nende omulenji werechekha obulayi muno (owuhandikanga)."},{"id":19,"translation":"Ne tsisaalila tsiokhurula omwoyo tsiliitsa khubwatoto. Ako niko kawerukhanga."},{"id":20,"translation":"Ne olwika lulifurwamwo, eyo niyo inyaanga yokhunyola amabii kalakwa."},{"id":21,"translation":"Ne buli Omundu aliitsa nali nende Omuliindi nende Omuloli."},{"id":22,"translation":"Aboolelwe mbu: “Toto ewe wali wang’ang’ala ehale nende kano, mana khukhuyiniyekhwo shiakhwikalilanga okhulola, kho okhulola khukhwo nyanga yino nokhulayi muno.”"},{"id":23,"translation":"Ne owashie aliboola mbu: “Wendi ninaye uno amalile okhurechekhwa.”"},{"id":24,"translation":"(Nyasaye aboole): “Sukune mumulilo buli omukhayi po, omwandakanyu."},{"id":25,"translation":"Owikalilanga amalayi, wabura eshichelo, owobukanakani."},{"id":26,"translation":"Ulia watsokaasia Nyasaye nende abanyasaye baandi, kho mumusukune mushinyasio eshilulu.”"},{"id":27,"translation":"Owashe aliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, esie shindamukosia tawe halali ye yali mubukori obwa ehale.”"},{"id":28,"translation":"Nyasaye aliboola mbu: “Mulasolana imbeli wanje tawe, ndamala okhubarumila amekanyilisio."},{"id":29,"translation":"Liumaho likalukhanibungwa imbeli wanje tawe, ne esie shekholelanga Abasumba banje obubii tawe.”"},{"id":30,"translation":"Inyanga yakhulireba (omuliro kwa) Jahannam mbu: “Witsuule?” Nayo ilikalusia mbu: “Abaandi baliwo umete?”"},{"id":31,"translation":"Ne omukunda kwomwikulu (Janna) kulisitibwa hambi khu baria Nyasaye."},{"id":32,"translation":"Kano niko kamulakungwa khu ulia ukalukha muno khu Nyasaye mana niyelinda po."},{"id":33,"translation":"Ulia waria Nyasaye khukefisile, mana niyetsa nende omwoyo omulunjifu."},{"id":34,"translation":"\"Injilemwo nomulembe, ino ni inyanga yokhumenya obulaliwa tawe.”"},{"id":35,"translation":"Balinyoolamwo shiosishiosi shiabeenya, ne khuli nende ebindi ebinji."},{"id":36,"translation":"Ne ni tsingongo tsinga tsiakhwasishia imbeli wabu, bali nende amaani okhushila bano! Mana nibayiya khushialo muno, koo banyolakhwo wabelushila?"},{"id":37,"translation":"Toto mu ako, shilimwo eshitsulisio khu ulia uli nomwoyo nohomba owareka eshirwi naye naaliho obulai (nalolanga)."},{"id":38,"translation":"Ne toto khwaloonga likulu nende eshialo nende bioosi bilimwo khutsinyanga tsisasaba, ne shikhwanyoola obuchonyi bwosibwosi tawe."},{"id":39,"translation":"Kho, wisumilisie khukababoolanga, ne mutswenule Nyasaye wuwo Omulesi khutsifumia tsitsie tsindayi eliuba nilishili okhurula nende nilishili okhukwa."},{"id":40,"translation":"Ne mutswenule khandi eshilo nende niwakhamala okhumurerera obweni hasi (okhusujuda)."},{"id":41,"translation":"Ne rechelesia inyanga yomulaanji alilanga okhurulila habundu ahambi."},{"id":42,"translation":"Inyanga yabaliwulila oluyoka lwomulango kwa toto. Eyo niyo inyanga yokhurula (mubilindwa)."},{"id":43,"translation":"Toto efwe nefwe balamusinjia khandi bafwisinjia, ne ewefu niwa amakalushilo."},{"id":44,"translation":"Inyanga yeshialo shiliatikha barula lwangu lwangu. Okhukhung’asibwa okho khuliba okhwangu khwifwe."},{"id":45,"translation":"Efwe khumanyile muno kababoolanga, ne ewe shobarukanga na amaani tawe. Kho wikhoonyele Ikuran okhwitsulisia balia abaria ambii akalakwa (okhurulila inyanga yeyindukho)."}]},{"id":51,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khumuyeka (imbumbuyeka) kusalaasinjia,"},{"id":2,"translation":"Nende kuchinganga emikuku,"},{"id":3,"translation":"Nende kuwutsanga khubwangu,"},{"id":4,"translation":"Okukabaanga shinga kulomesibwe."},{"id":5,"translation":"Toto kamulakungwa nikahabwene."},{"id":6,"translation":"Ne toto Inyanga yomurungo ilibaho."},{"id":7,"translation":"Nditsuba khulikulu lili nende tsinjila,"},{"id":8,"translation":"Toto enywe muli mumakhuwa kawukhaane."},{"id":9,"translation":"Ukalukhanibwa okhurula khubwatoto akalukhanibwa."},{"id":10,"translation":"Abachishi balisishibwa."},{"id":11,"translation":"Balia bakoyanila mubusilu."},{"id":12,"translation":"Barebanga mbu: “Ni lina inyanga yomurungo?”"},{"id":13,"translation":"Inyanga eyo balinyoola eshinyasio shiomulilo."},{"id":14,"translation":"“Pile eshinyasio shienyu shino eshamwayungubalilanga.”"},{"id":15,"translation":"Toto balia baria Nyasaye baliba mumikunda chomwikulu nende tsisebele."},{"id":16,"translation":"Ne balibukula ka Nyasaye abahele, toto imbeli awo abo bali abakholi bamalayi."},{"id":17,"translation":"Bakonanga hatiti eshilo."},{"id":18,"translation":"Ne eshilo nishitsia okhushia, balamanga nibasaba eshileshelo."},{"id":19,"translation":"Ne mumiandu chiabu omukabo kwa abasabi nende balasabanga kwalimwo."},{"id":20,"translation":"Ne khushialo biliwo ebimanyisio khubasuubila toto."},{"id":21,"translation":"Nende khumibili chienyu. Koo, shimulolangakhwo tawe?"},{"id":22,"translation":"Ne mwikulu kuliyo omukabo kwenyu, nende kamulakungwa."},{"id":23,"translation":"Kho, nditsuba khu Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo, mbu toto kano nikahabwene shinga enywe muboolanga."},{"id":24,"translation":"Koo, lwakhuulilakhwo olukano lwa abacheni ba Ibrahim boluyali?"},{"id":25,"translation":"Olwa benjila ewuwe nibaboola mbu: “Mulembe.” Naye nabakalusia mbu: “Mulembe muno Abandu bengorerwe.”"},{"id":26,"translation":"Natsia khubandu be, niyetsa nende eshimosi shianera."},{"id":27,"translation":"Nabasitilia hambi eshiakhulia, nabareba mbu: “Shimulitsanga tawe?”"},{"id":28,"translation":"Naba noburi khubo, nibamuboolela mbu: “Olaria tawe.” Ne nibamubolera komwikhoyo koomusiani wobumanyi po."},{"id":29,"translation":"Nilwa omukhasi wuwe yabachoma, nawuka, niyepama obweni, naboola mbu: “Esie omushiele mana omukumba ndakhebula endie?”"},{"id":30,"translation":"Nibaboola mbu: “Endio nilwa kali, nilwa Nyasaye wuwo Omulesi aboolele. Toto niye Owamachesi muno, Omumanyi po.”"},{"id":31,"translation":"Naboola mbu: “Murumilwe shina enywe Abarumwa?”"},{"id":32,"translation":"Nibabola mbu: “Toto efwe khurumilwe khubandu abetsimbi."},{"id":33,"translation":"Khubalasile amachina keliloba."},{"id":34,"translation":"Karebwakhwo eshimanyisio okhurula ewa Nyasaye wuwo Omulesi khulwa balia babura eshichelo.”"},{"id":35,"translation":"Kho khwarusiamwo Abasuubili balimwo."},{"id":36,"translation":"Ne shikhwanyoolamwo halali inzu ndala yonyene yabasalamu."},{"id":37,"translation":"Ne nikhulekhamwo eshimanyisio khubalia baritsanga eshinyasio eshilulu."},{"id":38,"translation":"Ne khulukano lwa Musa, olwa khwamuruma khu Firauni nende ebifune bia habulafu."},{"id":39,"translation":"Nakhola obufuru khumaani keke naboola mbu: “Oli omulosi nohomba omulalu.”"},{"id":40,"translation":"Ne nikhumutila nende omukanda kukwe kwabalwani, nikhubasukuna munyanza naye nali ufunaanibwa."},{"id":41,"translation":"Ne (okhusishibwa khwa) Abandu ba A’ad, olwa khwabarumila omuyeka omukumba."},{"id":42,"translation":"Shikwalekha shiosishiosi shiakwaburakhwo tawe, halali nikushikhola shinga eshindu shionoonibwe obubii muno."},{"id":43,"translation":"Ne Abandu ba Thamudi, olwa baboolelwa mbu: “Mwikhoye khubise bititi.”"},{"id":44,"translation":"Ne nibakhaya okhulonda amalako ka Nyasaye wabu Omulesi, mana likulu nilibakhupa nabo nibalolanga."},{"id":45,"translation":"Mana shibanyala okhwema tawe, ne shibanyala okhwihabina tawe."},{"id":46,"translation":"Ne Abandu ba Nuhu imbeli eyo. Toto bali Abandu baruuma eshichelo."},{"id":47,"translation":"Ne likulu khwaliumbakha khumaani, ne toto efwe khuli nobunyali obushila ako."},{"id":48,"translation":"Ne liloba khwaliala, ne khuli abaali abalayi balibarie efwe!"},{"id":49,"translation":"Ne mubuli eshindu khwaloonga eshisaatsa neshikhasi kho munyoole okhwitsulila."},{"id":50,"translation":"Kho ilushile ewa Nyasaye. Toto esie endi omwikanyilisi wenyu owa habulafu okhurulana ninaye."},{"id":51,"translation":"Ne mulakholela Nyasaye nyasaye wundi tawe. Toto esie endi omwikanyilisi wahabulafu okhurulana ninaye."},{"id":52,"translation":"Ne endio, shiyabetsela Omurumwa yesiyesi balia bali imbeli wabu tawe halali baboola mbu: “Oyo ni Omulosi nohomba Omulalu.”"},{"id":53,"translation":"Ne koo, baboolanila kano? Halali bo ni Abandu baruma muno eshichelo."},{"id":54,"translation":"Mana lekhana ninabo, nawe sholafunaanibwa tawe."},{"id":55,"translation":"Ne itsulisia. Toto ametsulisio kakhoonyanga Abasuubili."},{"id":56,"translation":"Ne shindaloonga Amajini nende Abandu tawe halali khulwa baalame esie."},{"id":57,"translation":"Shebenyakhwo omukabo tawe, ne shindenya bandisie tawe."},{"id":58,"translation":"Toto Nyasaye niye Omukabi muno, Owamani amanji muno."},{"id":59,"translation":"Ne toto balia abamabii, bali nende tsimbi tsiabu shinga tsimbi tsia abaashiabwe, kho balaayungubasia tawe."},{"id":60,"translation":"Kho eshinyasio eshikhongo shili khubalia bakhaya okhurulana nende inyanga yabu yabalakwa."}]},{"id":52,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khulukulu lwa Tur (olwa Nyasaye yalomalomiliakho omurumwa Musa)."},{"id":2,"translation":"Nende khushitabu shiahandikwa."},{"id":3,"translation":"Khuliseelo liabambulwa."},{"id":4,"translation":"Nende khunzu yombakhwa (ya abamalaika balamilangamwo mwikulu)."},{"id":5,"translation":"Nende khushitsafu shiachingulwa (likulu lili eshitsafu shie eshialo)."},{"id":6,"translation":"Nende khunyanza yetsula (omulilo)."},{"id":7,"translation":"Toto eshinyasio shia Nyasaye wuwo Omulesi shilibaho (khubakhayi)."},{"id":8,"translation":"Abulaho ulishiikalila tawe."},{"id":9,"translation":"Inyanga yelikulu lilirenga okhurenga khwene."},{"id":10,"translation":"Ne efikulu lwa filikhulukha nifichenda okhuchenda khwa toto."},{"id":11,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubayingani."},{"id":12,"translation":"Balia babayanga mumakhuwa kobusilu."},{"id":13,"translation":"Inyanga yabaliluumwa mumulilo okhulumwa okhutinyu."},{"id":14,"translation":"Baliboolelwa mbu: “Kuno nikwo omulilo kwa mwaingananga."},{"id":15,"translation":"Koo, buno ni obulosi nohomba shimulolangasa tawe?"},{"id":16,"translation":"Injilemwo, mwisumirisie nohomba mukhaye okhwisumirisia, ninashilalasa khwinywe. Toto enywe murungungwa sa kamwakholanga.\""},{"id":17,"translation":"Toto balia baria Nyasaye baliba mumikunda chomwikulu nende mubwokholo."},{"id":18,"translation":"Nibasangalila khuka Nyasaye wabu Omulesi abahele, ne Nyasaye wabu Omulesi alibahonokosia okhurulana nende eshinyasio shiomulilo."},{"id":19,"translation":"“Lie, ne nywe mumwikhoyo khukalia kamwakholanga.”"},{"id":20,"translation":"Ne baliyeekha khubifumbi bwioluyali, bilondokhane khulunyaali, ne khulibabashila abakhana bomwikulu (Hurul ain)."},{"id":21,"translation":"Ne balia basuubila mana olwibulo lwabu nilubaloondakhwo khukhusuubila, khulibabukanania, ne shikhulibalemilia khubikhole biabu shiosishiosi tawe. Buli Omundu alitililwa khushiayakhola."},{"id":22,"translation":"Ne khulibametela buli imbia yebiamo nende yeyinyama shingala benya."},{"id":23,"translation":"Balihelesaniamwo efikombe fia okhung’inang’ina filimwo eshinywebwa shibulamwo eshifwabi nohomba tsimbii tawe."},{"id":24,"translation":"Ne Abakholi babu balibabotokhananga, bang’inang’ina opara mbu bo nebisole bifunikhwe obulai mufikombe fyokhung’inang’ina."},{"id":25,"translation":"Ne balihengana nibareebananga."},{"id":26,"translation":"Baliboola mbu: “Toto efwe khwali khale nabandu befu nikhwaria muno."},{"id":27,"translation":"Mana Nyasaye nakhukhonya, nakhuhonia okhurulana nende eshinyasio shiomulilo omululu."},{"id":28,"translation":"Toto efwe khwamulamanga (khushialo) Ye yenyene butswa. Toto ye niye Omulayi muno, wetsimbabasi muno.”"},{"id":29,"translation":"Kho yitsulisia, ne khumikabo chia Nyasaye wuwo sholi Omulosi nohomba Omulalu tawe."},{"id":30,"translation":"Nohomba baboolanga mbu: “Uno ni omukaasia wamashairi, wakhulindanga lifwa limuulile.”"},{"id":31,"translation":"Boola mbu: “Yiisiriesa lifwa, toto esie siesi endi halala ninanyu mukhulindilisia kalibanyola okhurulana nende eshinyasio shia Nyasaye.”"},{"id":32,"translation":"Nohomba amaparo kabu niko kabarumanga kario, nohomba bo ni Abandu abafuru butswa?"},{"id":33,"translation":"Nohomba baboolanga mbu: “Wakasia kano (Ikurani)”, halali bo shibasuubilangasa tawe!"},{"id":34,"translation":"Mana barerekhwo amakhuwa shinga kano, nikali mbu baboolanga akatoto."},{"id":35,"translation":"Nohomba shibaalongwakhwo nende shiosishiosi tawe, nohomba bo nibo baloonganga (kata nibelonga abeene)?"},{"id":36,"translation":"Koo! Nibo baloonga likulu nende eshialo? Halali babula obulaamba tawe."},{"id":37,"translation":"Nohomba bali nende libishilo lia Nyasaye wuwo Omulesi, nohomba nibo abemeli ba buli eshindu?"},{"id":38,"translation":"Nohomba bali netsingasi tsiokhurechelesiliakhwo? Mana omurechelesi wabu oyo arerekhwo ebifune bilolekha."},{"id":39,"translation":"Nohomba Nyasaye ali nabakhana nanyu muli nabasiani?"},{"id":40,"translation":"Nohomba obarebanga bakhurunge, nabo balolanga obusiro muno okhurunga omurungo oko?"},{"id":41,"translation":"Nohomba bamanyile akefisa mana bakahandikanga?"},{"id":42,"translation":"Nohomba benyanga okhukhukholela ebifwanga? Halali balia bakhaya nibo abalakholelwa ebifwanga."},{"id":43,"translation":"Nohomba bali nende nyasaye wundi owulali Nyasaye tawe? Nyasaye nomutswenufu ehale nende bia bamutsokasinjia ninabio."},{"id":44,"translation":"Ne nibalolanga lileesi lieshinyasio nilikwa okhurula hekulu, bakhaboolele mbu ni amalesi kachingane."},{"id":45,"translation":"Kho baleshe butswa okhuula olwa balibukaana nende inyanga yabu yabalisishilibwamo."},{"id":46,"translation":"Inyanga ya ebifwanga biabu shibikhabakhoonye shiosishiosi tawe, ne shibalihabinwa tawe."},{"id":47,"translation":"Ne toto balia abakhola amabii, balinyoola eshinyasio shindi shilali shino tawe. Ne abaanji mubo shibamanyile tawe."},{"id":48,"translation":"Ne linda okhubusia omuse khwa Nyasaye wuwo Omulesi. Toto ewe oli mutsimoni tsiefu, ne mutswenule khulwokhumwitsomia Nyasaye wuwo Omulesi olwa oba niwema."},{"id":49,"translation":"Ne eshilo khandi omutswenule nende olwa tsing’ining’ini tsitsia."}]},{"id":53,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khu ing’ining’ini olwa ikhamuukhanga."},{"id":2,"translation":"Owashienywe uno shiyakora nohomba shiyakhola kano mukhwitsukhanila tawe."},{"id":3,"translation":"Ne shaboolanga khubwikombi bubwe tawe."},{"id":4,"translation":"Halali ni obufimbuli bwafimbulilungwa butswa."},{"id":5,"translation":"Yechesibwa nende Owamaani amanji."},{"id":6,"translation":"Owalongwa okhulongwa okhulayi mana nakololokha."},{"id":7,"translation":"Naye ali ebuleka wa hekulu muno wekulu lia hasi."},{"id":8,"translation":"Mana nasuta ehambi nende omurumwa, ne nameta khandi okhusuta ehambi."},{"id":9,"translation":"Naba shinga oburambi bwa akari wetsimbeka tsibili tsiatsiyingo tsibiri nohomba ahambi muno."},{"id":10,"translation":"Mana namufimbulila Omusumba wuwe kalia akayafimbula."},{"id":11,"translation":"Omwoyo shikwaboola obubeyi khukakwalola tawe."},{"id":12,"translation":"Koo, mumuyingasinjia khukayalola?"},{"id":13,"translation":"Mana toto (Omurumwa) yamulolakhwo (Jibril) khandi."},{"id":14,"translation":"Mushisina shio musaala (mkunazi) kwokhumalilikha muno (omusala kuno kuli mwikulu lia msafu)."},{"id":15,"translation":"Ahambi nende omusaala oko, kuliwo omukunda kwomwikulu kwamenywamwo."},{"id":16,"translation":"Olwa kwafimbwa omusaala oko (khubunyali bwa Nyasaye) nende shiakufiimba (shilamanyishe mbu ni shina halali Nyasaye butswa niumanile)."},{"id":17,"translation":"Tsimoni shitsiesundukha tawe nohomba shitsiabura eshichelo tawe."},{"id":18,"translation":"Toto yalola khubimanyisio ebikhongo bia Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":19,"translation":"Koo, mwalolakhwo Laata nende Uzza?"},{"id":20,"translation":"Nende Manata, owundi wakhataru?"},{"id":21,"translation":"Koo, nenywe muli nabasiani Naye ali nabakhaana?"},{"id":22,"translation":"Toto okho ni okhukaba okhubi muno."},{"id":23,"translation":"Ako namerasa kamwakulikha enywe nende basenywe, Nyasaye shiyeshiakhwo shiosishiosi khumeera ako tawe. Balondangasa amaparo nende shie mioyo chiabu chienya. Ne toto obulunjifu bwabetsela okhurula khu Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":24,"translation":"Mbu Omundu anyoolanga shia yekombanga?"},{"id":25,"translation":"Nyasaye sa niye mwene mwikulu nende eshialo."},{"id":26,"translation":"Ne ni Abamalaika benga bali mwikulu, abokhusabila khwabu shikhulikhoonya yesiyesi tawe, halali khuwa Nyasaye achamile mana namufuchilila?"},{"id":27,"translation":"Toto balia balasuubilanga mwikulu tawe balanganga Abamalaika amera keshikhasi."},{"id":28,"translation":"Ne babula shibamanyile khu ako tawe, balondanga butswa amaparo. Ne toto okhuparirisia shikhukhoonyanga shiosishiosi imbeli wobwatoto tawe."},{"id":29,"translation":"Lekhana nende ulia uhelesia omukongo ametsulisio kefu, ne shiyenya shosishosi tawe halali obulamu bwokhushialo."},{"id":30,"translation":"Awo niwo obumanyi bwabo bulira. Toto Nyasaye wuwo Omulesi niye umanyile muno ulia wakora ehale nende injila ye, naye amanyile muno ulia walunjikha."},{"id":31,"translation":"Ne nibia Nyasaye bioosi bili mwikulu nende mushialo, kho abarunge betsimbi khukabakholanga ne abakhola amalayi abarunge obulayi."},{"id":32,"translation":"Balia beikalilanga okhukhola ebionono ebikhongo nende akeshifwabi, halali orwonono orutiti titi. Toto Nyasaye wuwo Omulesi obulesheli bwe nobubambalifu. Ye abamanyile muno, olwa yabaloonga okhurula khuliloba, nende ngamwali mutsinda tsia banyinenywe. Kho muleelole abatswenufu tawe. Ye amanyile muno owamuria."},{"id":33,"translation":"Koo! Walolakhwo ulia ufutariranga (ulobanga obwisilamu nibwakhamulila)?"},{"id":34,"translation":"Nayinia shitutu mana niyemana."},{"id":35,"translation":"Koo, akhali nende obumanyi khu kefisile, mana akalolanga?"},{"id":36,"translation":"Nohomba shiyabolelwakhwo khukali mubitabu bia Musa."},{"id":37,"translation":"Nende Ibrahim wosia indache?"},{"id":38,"translation":"Mbu Omundu shalichinga tsimbi tsiowashie tawe?"},{"id":39,"translation":"Ne Omundu shalinyoola halali kalia kayakhola."},{"id":40,"translation":"Ne toto ebikhole bibie bililolekha."},{"id":41,"translation":"Mana alirungwa omurungo kukwe kwoosi nikwitsule."},{"id":42,"translation":"Ne toto khu Nyasaye wuwo Omulesi niwo akaliweela."},{"id":43,"translation":"Ne toto niye ureranga okhutsekha nende okhulila."},{"id":44,"translation":"Naye toto niye owufwisinjia nende ulamusinjia."},{"id":45,"translation":"Ne toto ye niye waloonga eshisatsa nende eshikhasi."},{"id":46,"translation":"Okhurulana nende imwo yolwibulo nimitswa."},{"id":47,"translation":"Netoto mbu kali khuye okhulamusibwa khandi."},{"id":48,"translation":"Ne toto niye uyindiasinjia nende ukholanga ebindu okhuhela."},{"id":49,"translation":"Ne toto niye Nyasaye Omulesi wetsing’ining’ini tsia Shiira (Ing’ining’ini ya abakhayi balaamanga)."},{"id":50,"translation":"Ne toto niye wasishia A’ad beimbeli."},{"id":51,"translation":"Nende Tsamudi shibalekhwa tawe."},{"id":52,"translation":"Nende Abandu ba Nuhu abaliho imbeli. Toto bali ababii muno abatsimbi po."},{"id":53,"translation":"Nende tsingongo (tsia abandu ba Luti), yatsichingula hekulu mana natsilakasia mafumama."},{"id":54,"translation":"Nitsifuunikhwa nende biatsifuunikha."},{"id":55,"translation":"Mana ni emikabo shina chia Nyasaye wuwo Omulesi chiokanakananga?"},{"id":56,"translation":"Uno ni omwikanyilisi, mubekanyilisi beyimbeli."},{"id":57,"translation":"Inyanga yeyindukho ili hambi."},{"id":58,"translation":"Owumao wakhaibuula owulali Nyasaye."},{"id":59,"translation":"Ne amakhuwa kano (Ikurani) nikamuukanga (mbu karula wa Nyasaye)?"},{"id":60,"translation":"Ne mutsekhanga, ne shimulilanga tawe?"},{"id":61,"translation":"Nanyu muli mubukoyani?"},{"id":62,"translation":"Kho re obweni bwenyu hasi khulwa Nyasaye, ne mumulaame."}]},{"id":54,"verses":[{"id":1,"translation":"Indukho ili hambi okhwitsa, ne omwesi kwabukhamwo (tsinyanga tsia Omurumwa Muhammad)."},{"id":2,"translation":"Ne nibalola eshimanyisio shiosishiosi bashifutarira nibaboola mbu: “Buno nobulosi butsilililanga.”"},{"id":3,"translation":"Ne baingasia, ne nibaloonda eshihonya shiabu, ne buli likhuwa liemekhwa."},{"id":4,"translation":"Ne toto kamala okhuboolela amakhuwa kalimwo okhwalaba."},{"id":5,"translation":"Amachesi kafung’anile, halali amekanyilisio shikakhoonya eshindu khubo tawe."},{"id":6,"translation":"Mana lekhana ninabo (nibalobere okhulunjikha). Inyanga yalilaanga omulaanji khushindu shilamanyishe tawe."},{"id":7,"translation":"Tsimoni tsiabwe tsilihenga hasi. Balirula mubilindwa opara mbu nitsisiche tsisaalanibwe."},{"id":8,"translation":"Nibelushila Omulaanji oyo, ne Abakhayi baliboola mbu: “Inyanga ino ni indinyu.”"},{"id":9,"translation":"Abandu ba Nuhu bakhaya bo nibashili, nibayingasia Omusumba wefu, nibamuboolela mbu nomulalu mana nibamwalabila."},{"id":10,"translation":"Mana nasaba Nyasaye wuwe Omulesi, naboola mbu: “Toto esie ekhailwe, kho habina.”"},{"id":11,"translation":"Mana nikhwikula emiliango chomwikulu khu maatsi kayombokhanga."},{"id":12,"translation":"Ne nikhufutula liloba nikhukhola emialo (emichela), amaatsi nikabukanana (kamwikulu nende kamwiloba) khulikhuwa liali nilibusibwe (okhusishibwa abandu ba Nuhu mumaatsi)."},{"id":13,"translation":"Ne nikhubachinga khushietsimbao nende emisumari (Isafina)."},{"id":14,"translation":"Shiatsitsanga khubwemeresi bwefu, okhuba ni omurungo khu balia abakhaya ka Nyasaye."},{"id":15,"translation":"Ne toto bwene khwachikhola okhuba eshimanyisio. Ne koo, aliwo witsulila?"},{"id":16,"translation":"Kho eshinyasio shianje shiali shirie, nende okhwikanyilisia khwanje?"},{"id":17,"translation":"Ne toto efwe khwakhola Ikurani ibe inyangu khubwitsulisio, ne koo aliwo witsulila?"},{"id":18,"translation":"Babu A’di bakhaya, kho eshinyasio shianje shiali shirie nende okhwikanyilisia khwanje?"},{"id":19,"translation":"Toto efwe khwabarumila omuyeka kweyimbumbuyeka khutsinyanga tsimbi tsilondokhaane."},{"id":20,"translation":"Nikusiula Abandu opara mbu nebisichiri biemisala chisiulilwe."},{"id":21,"translation":"Mana eshinyasio shianje shiali shirie nende amekanyilisio kanje?"},{"id":22,"translation":"Ne toto efwe khwakhola Ikurani ibe inyangu khubwitsulisio. Ne koo, aliwo witsulila?"},{"id":23,"translation":"Abandu ba Thamudi bayingasia Abekanyilisi."},{"id":24,"translation":"Nibaboola mbu: “Khuloonde omundu namundu urula mwifwe. Efwe mana khuba khulaba mubukori bwa habulafu."},{"id":25,"translation":"Niye butswa yenyene okhurula mwifwe wamakanyiliso keshela? Halali uno nomubeyi omukhongo, omufuru.”"},{"id":26,"translation":"Nibamanye mutsuli niwina omubeeyi omukhongo, omufuru."},{"id":27,"translation":"Toto efwe khwitsa okhubarumila ingamia ikhasi khulwa okhubatema, mana bahenge butswa ne wifwile."},{"id":28,"translation":"Ne baboolele mbu amatsi kalakabwa hakari wabu (nende ingamia) mana inyanga yabu yokhunywa amatsi ne iyaga yindi ye ingamia."},{"id":29,"translation":"Mana nibalaanga omundu wabu, niyetsa mana nayisinza."},{"id":30,"translation":"Kho eshinyasio shianje shiali shirie nende okhwikanyilisia khwanje?"},{"id":31,"translation":"Toto efwe khwabarumila olwang’a lulala lwonyene, nibaba shinga ebitiisi biokhumbashila olukaka."},{"id":32,"translation":"Ne toto efwe khwakhola Ikurani okhuba inyangu khubwitsulisio, ne koo aliwo witsulila?"},{"id":33,"translation":"Abandu ba Luti bayingasia Abekanyilisi."},{"id":34,"translation":"Toto efwe khwabarumila eshifulumutu shiamachina, halali abaloondi ba Luti, khwabahabina mumabwibwi."},{"id":35,"translation":"Tsimbabaasi okhurula khwifwe. Endio nilwa khurunganga ulia ukhupanga orio muno."},{"id":36,"translation":"Ne toto ye yabekanyilisilia eshinyasio shiefu, halali bo bali netsinganakani khumekanyilisio ako."},{"id":37,"translation":"Ne toto benya mbu abahelesie abacheni be, mana nikhubawofusia tsimoni tsiabu, nikhubaboolela mbu: “Pile eshinyasio shianje nende amekanyilisio.”"},{"id":38,"translation":"Ne toto shiabeeshela eshinyasio shitsililila mumabwibi."},{"id":39,"translation":"Kho mana pile eshinyasio shianje nende amekanyilisio."},{"id":40,"translation":"Ne toto khwakhola Ikurani okhuba inyangu khubwitsulisio, ne koo aliwo witsulila?"},{"id":41,"translation":"Ne toto Abekanyilisi betsela Abandu ba Firauni."},{"id":42,"translation":"Bakhaya ebimanyisio biefu bioosi pe, mana nikhubatila omutilo kwa Wamaani, Wobunyali po."},{"id":43,"translation":"Ne Abakhayi benyu bali nende amaani okhushila abo baranjilila, nohomba kahandikwa mubitabu mbu enywe mubule okhufunaanibwa tawe?"},{"id":44,"translation":"Nohomba baboolanga mbu: “Efwe khuli abaanji khulishila butswa.”"},{"id":45,"translation":"Abanji abo balashilwa ne balakalukha inyuma tsimbilo."},{"id":46,"translation":"Halali inyanga yeyindukho niyabalakwa. Ne indukho ni isiro muno mana khandi indulu pa."},{"id":47,"translation":"Toto Abetsimbi bali mubukori nende mubulalu."},{"id":48,"translation":"Inyanga yabalikhwesurulwa mafumama khubweni bwabu nibasukunwa mumulilo, baliboolelwa mbu: “Pile omutilo kwomulilo kwa Saqar.”"},{"id":49,"translation":"Toto efwe buli eshindu khwashiloonga khushichelo shiabura inyuma."},{"id":50,"translation":"Ne likhuwa liefu nililala butswa, shinga okhulimba nende okhulimbula tsimoni."},{"id":51,"translation":"Ne toto khwasishia abashienywe, kho alikho mwinywe witsulilanga?"},{"id":52,"translation":"Ne koosi kabakhola kali mubitabu."},{"id":53,"translation":"Ne liosiliosi lititi nende likhonga liahandikwa."},{"id":54,"translation":"Toto balia baria Nyasaye baliba mumikunda chomwikulu nende emialo."},{"id":55,"translation":"Mushikhalo shiatoto, ewa Omwami, Omunyali muno."}]},{"id":55,"verses":[{"id":1,"translation":"Owetsimbabaasi tsinyinji."},{"id":2,"translation":"Yechesia Ikurani."},{"id":3,"translation":"Yaloonga Omundu."},{"id":4,"translation":"Namwechesia okhwinoosia."},{"id":5,"translation":"Eliuba nende Omwesi bichendanga khubise (Nyasaye yabiraho kho abandu bamanye khubio ebise, tsinyanga, amawichi nende emyaka)."},{"id":6,"translation":"Ne emilandula nende emisaala binamilanga Nyasaye."},{"id":7,"translation":"Ne yachingula likulu (nalikhola okhuba eshitsafu shye eshialo) ne naraho eshichelo."},{"id":8,"translation":"Kho mulatutuyia eshichelo tawe."},{"id":9,"translation":"Ne muchele habwene, ne mulaleemia eshichelo tawe."},{"id":10,"translation":"Ne eshialo yashiraho khulwa ebiloonje."},{"id":11,"translation":"Shilimwo ebiamo nende emitende chili nende ebibuli."},{"id":12,"translation":"Nende imele yamakhoba nende amasafu ka raihan (kawunyanga obulayi)."},{"id":13,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":14,"translation":"Yaloonga Omundu okhurula khwiloba shinga liokhuloonjela tsinyungu."},{"id":15,"translation":"Ne naloonga Al-Jan (papa wa amajini) okhurula khumulilo kubula omwosi."},{"id":16,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":17,"translation":"Nyasaye Omulesi we ebukwe tsibili nende we mumbo tsibili."},{"id":18,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":19,"translation":"Yalekhulila tsinyanza tsibili tsibukananga."},{"id":20,"translation":"Hakari watsio shiliho eshikalilo tsilasasania tawe."},{"id":21,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":22,"translation":"Mutsinyaanza etso ebisole (lulu) birulangamwo nende ebiendo (marjan)."},{"id":23,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":24,"translation":"Ne bioosi ni ebibie bichendanga khumaatsi shinga efikulu."},{"id":25,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":26,"translation":"Bioosi bili khushialo biliwa."},{"id":27,"translation":"Ne bulitong’a obweni bwa Nyasaye wuwo Omulesi Woluyali nende Obuhani."},{"id":28,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":29,"translation":"Bioosi bili mwikulu nende mushialo bisabanga Nyasaye, buli ebise atsililisinjia amakhuwa."},{"id":30,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":31,"translation":"Khulibabalila kamwakholanga mana khubarunje, enywe ebilonje bibili (amajini nende abandu)."},{"id":32,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":33,"translation":"Enywe Amajini nende Abandu, nimunyala okhunyeleela elwanyi welikulu nende eshialo, nakhanyeleele. Shimunyala okhunyeleela tawe okhurusiakho murumushire amaani katoto (ne mulanyola hena amani ako)."},{"id":34,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":35,"translation":"Mularumilwa tsinzesele tsiomulilo nende ebichuma bisaalululwe, mana shimulahonokokha tawe."},{"id":36,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":37,"translation":"Olwelikulu liliatikha mana libe eliakhanyu shinga amafura kasalululwe."},{"id":38,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":39,"translation":"Inyanga eyo abulao ulireebwa tsimbi tsitsie tawe, omundu nohomba lijini."},{"id":40,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":41,"translation":"Abetsimbi balimanyikhana khubimanyisio biabu, nibatilwa khulwotosi nende ebisisilo."},{"id":42,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":43,"translation":"Ino niyo Jahannamu ya ababii bayingasinjia."},{"id":44,"translation":"Bakhabotokhanengemwo nende mumatsi kamwo akayia paa."},{"id":45,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":46,"translation":"Ne ulia waria okhwemibwa imbeli wa Nyasaye wuwe Omulesi aliba nemikunda chibili."},{"id":47,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":48,"translation":"Emikunda chilimwo emisaala chiamasaka amarakalafu."},{"id":49,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":50,"translation":"Tsisebele tsilimwo tsibili tsikhulukusinjia."},{"id":51,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":52,"translation":"Mumikunda echo bilimwo ebiamo bioosi bibili bibili."},{"id":53,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":54,"translation":"Baliyekha khubulili obwa amarungeti kabwo kakwalaala, ne ebiamo biemikunda echo bilieleela ahambi."},{"id":55,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":56,"translation":"Ne mukari omo abakhasi balimwo beliinda, shibatilwakhwo nende omundu nohomba lijini tawe."},{"id":57,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":58,"translation":"Opara mbu bo ni lichina lia yaqut nende ebisole ebilafu (marjan)."},{"id":59,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":60,"translation":"Koo, omurungo kwobulayi kwakhakhaya okhuba obulayi?"},{"id":61,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":62,"translation":"Ne okhushilakhwo hao chilimwo emikunda chindi chibili."},{"id":63,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":64,"translation":"Chiamasafu kelima ti."},{"id":65,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":66,"translation":"Tsilimwo tsisebele tsibili tsielima."},{"id":67,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":68,"translation":"Ebiamo bilimwo, mitende nende rumana."},{"id":69,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":70,"translation":"Mukari omo balimwo abakhasi abalayi abawulili."},{"id":71,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":72,"translation":"Abakhasi abalayi betsimoni tsikhongo, balarulanga munzu tawe."},{"id":73,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":74,"translation":"Shibatilwakhwo nomundu nohomba lijini tawe."},{"id":75,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":76,"translation":"Baliyekha khubifumbi bioluyali biobukondo bwamasafu nende emikeka chianabwa obulayi."},{"id":77,"translation":"Kho emikabo shina chia Nyasaye wenyu Omulesi chiamukhayanga?"},{"id":78,"translation":"Ni lietsikhabi elira lia Nyasaye wuwo Omulesi, Woluyali nende Obuhani."}]},{"id":56,"verses":[{"id":1,"translation":"Olwa eshikhole shilikholekha (olweyindukho iliula)."},{"id":2,"translation":"Abulaho uliyingasia okhwikholekha khwashio tawe."},{"id":3,"translation":"Shiishinjia (okhwinjisia abakhayi mumuliro) shinininjia (okhuninia abakhola amalai mwikulu)."},{"id":4,"translation":"Olwa eshialo shilirenjibwa obutinyu."},{"id":5,"translation":"Ne olwefikulu filisiebwa busiebwa."},{"id":6,"translation":"Fiaba shinga olufu lutumukha."},{"id":7,"translation":"Nanyu muliba tsimbia tsitaru."},{"id":8,"translation":"Abandu bomukhono omulunji. Koo, ni babu wina abo Abandu bomukhono omulunji?"},{"id":9,"translation":"Ne Abandu bomukhono omukaata. Koo, nibabu wina abo bomukhono omukaata?"},{"id":10,"translation":"Ne beyimbeli baliba imbeli."},{"id":11,"translation":"Abo nibo bali hambi muno (nende Nyasaye)."},{"id":12,"translation":"Mumikunda chiomwikulu chobwokholo."},{"id":13,"translation":"Omukabo omukhongo mubaali imbeli."},{"id":14,"translation":"Nende mutiti mubeyinyuma."},{"id":15,"translation":"Baliba khubifumbi biaronwa."},{"id":16,"translation":"Baliyiekhakhwo nibalengane."},{"id":17,"translation":"Balikhalabanilwa nende Abasiani bolusoolili lulawa tawe."},{"id":18,"translation":"Nibachinjile bikombe nende tsibinika nende tsigilasi, tsilimwo ebinywebwa okhurula musebele ingwalafu."},{"id":19,"translation":"Shibilibatsunia omurwe nohomba shibilibamesia tawe."},{"id":20,"translation":"Nende ebiamo biabayanza."},{"id":21,"translation":"Nende inyama yeliyoni shingala bekombanga."},{"id":22,"translation":"Nende Abakhasi bomwikulu abalahenganga abalali abasatsa babu tawe, abetsimoni tsindayi."},{"id":23,"translation":"Bali shinga ebisole bialiindwa obulai."},{"id":24,"translation":"Omurungo khukabakholanga."},{"id":25,"translation":"Shibaliwulilamwo keshifwabi nohomba ketsimbi tawe."},{"id":26,"translation":"Halali amakhuwa komulembe konyene."},{"id":27,"translation":"Ne Abandu bomukhono musatsa, nishina shilinyoola Abandu bomukhono musatsa?"},{"id":28,"translation":"Baliba khumisaala chibulaho amawa."},{"id":29,"translation":"Nende ebikoko biloondane."},{"id":30,"translation":"Nende eshiinikha eshikhongo."},{"id":31,"translation":"Nende amaatsi kakhulukusia."},{"id":32,"translation":"Nende ebiamo ebinji."},{"id":33,"translation":"Shibiwetsanga nohomba shibikalilungwa tawe."},{"id":34,"translation":"Nende obulili bwachingulwa ekulu."},{"id":35,"translation":"Toto efwe khwabaloonga abakhasi bomwikulu (hurul ain) okhulonga khwa toto obuyia."},{"id":36,"translation":"Mana nikhubakhola abashisila."},{"id":37,"translation":"Bachamana nende Abasatsa babu abayelana ninabo."},{"id":38,"translation":"Khulwa Abandu bomukhono musatsa."},{"id":39,"translation":"Omukabo omukhongo khubaali imbeli."},{"id":40,"translation":"Ne omukabo omukhongo khubaali inyuma."},{"id":41,"translation":"Abandu bomukhono mukhasi. Koo, ni shina shilinyoola Abandu bomukhono mukhasi?"},{"id":42,"translation":"Baliba mumuyeka kwomulilo nende amatsi kayia pa."},{"id":43,"translation":"Nende eshinikha shiomwosi omumali ti."},{"id":44,"translation":"Shishili shiokhunyoolamwo obunyifu nohombo obwihotselefu tawe."},{"id":45,"translation":"Toto abo bali, khale awo bamenyanga, shinga benya mubwokholo."},{"id":46,"translation":"Ne baali nibakhaila khubionoono ebikhongo."},{"id":47,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Nikhumala khwafwa mana khwaba liloba nende ebikumba, mbu toto efwe khulilamusibwa?"},{"id":48,"translation":"Nohomba bapapa befu bakhale?”"},{"id":49,"translation":"Boola mbu: “Toto balia abeyimbeli nende beinyuma."},{"id":50,"translation":"Toto balikhuung’aasibwa khulwa ebise bieyinyanga yarechekhwa yamanyikha."},{"id":51,"translation":"Khandi toto enywe abakori abakhayi."},{"id":52,"translation":"Mulilia toto khumusala kwa zaqqum."},{"id":53,"translation":"Mulikwitsusia mutsinda tsienyu."},{"id":54,"translation":"Ne mana mulinywa amaatsi kayile pa!"},{"id":55,"translation":"Ne mulikanywa shinga ingamia inywetsanga nili nende obuloo."},{"id":56,"translation":"Obo nobucheni bwokhubukaniIwa bwabu inyanga yomurungo.\""},{"id":57,"translation":"Nefwe khwabaloonga enywe, shichilanga shina nimulasuubila tawe?"},{"id":58,"translation":"Koo, mulolangakhwo amatsi kolwibulo kamwitikhanga?"},{"id":59,"translation":"Koo nenywe mukaloonganga nohomba nefwe abaloonji?"},{"id":60,"translation":"Efwe khwabarecheshela lifwa, nafu shikhushilungwa tawe."},{"id":61,"translation":"Okhukalukhania abaandi balali enywe, ne khubalonje enywe ebilonje biamulamanyile tawe."},{"id":62,"translation":"Ne toto mwamala okhumanya okhulongwa khwa ambeli, neshina shichilanga nimuletsulila tawe?"},{"id":63,"translation":"Ne mulolangakhwo emimela chiamuraakanga?"},{"id":64,"translation":"Nenywe muchimesinjia nohomba nefwe khuchimesinjia?"},{"id":65,"translation":"Ne khwenyanga, khwakhachikholele chiakhaya okhurakhwo shiosishiosi tawe, mwatong’a nimung’ang’alile."},{"id":66,"translation":"Nemuboola mbu: “Toto efwe khusandibungwa khushakhurusinjia."},{"id":67,"translation":"Halali efwe khwimilwe.”"},{"id":68,"translation":"Koo, mulolangakhwo amaatsi kamunywetsanga?"},{"id":69,"translation":"Ni enywe mukeshinjia okhurula mumaleesi nohomba nefwe bakeshiinjia?"},{"id":70,"translation":"Khwenyanga, khwakhakakholele keyichumbi, nikakhabanga mbu simuupanga orio tawe?"},{"id":71,"translation":"Mulolangakhwo omulilo kwamwashinjia?"},{"id":72,"translation":"Nenywe mwaloonga omusaala kwakwo nohomba nefwe baloonga?"},{"id":73,"translation":"Efwe khwakukhola okhuba eshitsulisio nende kwokhukhoonya balia bali mushitsimi."},{"id":74,"translation":"Kho litswenule elira lia Nyasaye wuwo Omulonji, Omukhongo."},{"id":75,"translation":"Ne toto nditsuba khubise bietsing’ining’ini tsikwitsanga."},{"id":76,"translation":"Ne toto shino neshitsubo eshikhongo, mumanyangakhwo toto."},{"id":77,"translation":"Toto eyo ni Ikurani yoluyali."},{"id":78,"translation":"Mushitabu shialindwa."},{"id":79,"translation":"Shashitilangakhwo tawe halali Omutswenufu."},{"id":80,"translation":"Sheshibwa okhurula khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":81,"translation":"Ne kano namakhuwa kamulekanga?"},{"id":82,"translation":"Amwakhopele orio khumukabo kwenyu (kwa abahele) nanyu mwikhola mbu muyingananga?"},{"id":83,"translation":"Kaliba karie olwa omwoyo kuliuula khulukamukamu (mwikolomero)?"},{"id":84,"translation":"Ne enywe ebise ebo muhenganga."},{"id":85,"translation":"Ne efwe khuli ahambi muno ninanyu, nanyu shimukhulolanga tawe."},{"id":86,"translation":"Ne enywe nikakhabanga mbu shimulirungwa tawe."},{"id":87,"translation":"Kalusiekhwo omwoyo oko nikali mbu muboolanga obwatoto."},{"id":88,"translation":"Ne naliba mubalia basutibwa hambi nende Nyasaye."},{"id":89,"translation":"Kuliba omwikhoyo nende ebiokhuunya obulai, nende emikunda chomwikulu chobwokholo."},{"id":90,"translation":"Ne naliba mubandu bomukhono omusatsa."},{"id":91,"translation":"Ni omulembe khwiwe owuli Mubandu bomukhono musatsa."},{"id":92,"translation":"Ne naliba Mubayingani Abakori."},{"id":93,"translation":"Obucheni bwokhubukaniIwa bubwe buliba amaatsi kayile pa!"},{"id":94,"translation":"Nende okhwinjisibwa mumulilo kwa Jahim."},{"id":95,"translation":"Toto buno nibo obwatoto bwokhwisikwa."},{"id":96,"translation":"Kho litswenule elira lia Nyasaye wuwo Omulesi, Woluyali."}]},{"id":57,"verses":[{"id":1,"translation":"Bitswenulanga Nyasaye bili mwikulu nende mushialo, naye niye Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":2,"translation":"Nobubwe obwami bwo mwikulu nende khushialo. Niwelesinjia obulamu, khandi niye ufwisinjia, naye ni omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":3,"translation":"Ye niye wokhuranga na niye wokhumalilikha, naye niye owahabulafu nende owulalolekha, naye niye Omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":4,"translation":"Niye waloonga likulu nende eshialo khutsinyanga sita, mana nachingukha ekulu weshisaala shioluyali, yamanya shinjilanga mwiloba nende shirulangamwo, nende shikholomokhanga okhurula mwikulu nende bininanga hekulu, naye ali ninanyu wosiwosi wamuli. Ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":5,"translation":"Obwami bwo mwikulu nende khushialo nobubwe, ne ewa Nyasaye ni wamakhuwa koosi kakalusibwa."},{"id":6,"translation":"Yenjisinjia eshilo mushitere, ne yenjisinjia eshitere mushilo, naye niye umanyile muno kali mubilifu."},{"id":7,"translation":"Suubile khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe, ne murusie khubia Nyasaye yamukhola okhuba abalindi. Kho, balia basuubila mwinywe, mana nibarusia (emiandu), baliba nende omurungo omukhongo."},{"id":8,"translation":"Ne muli murie mulasuubilanga khu Nyasaye tawe ne Omurumwa abalaanganga mbu musuubile khu Nyasaye wenyu Omulesi, naye toto yamala okhubukula indache yenyu, toto nimuli abasuubili?"},{"id":9,"translation":"Ye niye wishilinjia omusumba wuwe tsinyaali tsinoosinjia, kho tsibarusie mubiilima nitsibeenjisia mubulafu, ne toto Nyasaye khwinywe ni Omwihotselefu, Owobukoosia muno."},{"id":10,"translation":"Muli murie mularusinjia (emiandu mwachiila) khunjila ya Nyasaye, ne nibia Nyasaye bioosi bili khushialo nende mwikulu? Shibali nashilala tawe owayiinia mwinywe nikhushili okhwikula Makka, mana nalwaana. Abo bali nende omurungo omukhongo okhushila balia bayinia Makka niyikulwe, mana nibalwana. Ne boosi Nyasaye yabalaka amalayi. Ne Nyasaye amanyile koosi pe kamukholanga."},{"id":11,"translation":"Ni wina wuhelesia Nyasaye likofi lilayi, ne amurunge omurungo kumeteshe, ne anyoole omurungo kwobuhaani muno?"},{"id":12,"translation":"Inyanga yolilola abasuubili abasatsa nabakhasi, obulafu bwabu buli imbeli wabu, nende omukhono kwabu omusaatsa, omwikhoyo kwenyu lelo neemikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, mulikhalamwo tsinyanga tsioosi. Okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":13,"translation":"Inyanga ya abeshikhabili abeshisatsa nende abeshikhasi baliboolela abasuubili mbu: “Mukhuliinde khunyoole okhubukulakhwo mubulafu bwenyu.” Lisisi lili nende omuliango lilirebwa hakari wabu: mukari wakwo tsilibamwo tsimbabaasi, na elwanyi wakwo okhurulila elubeka eyo shiliba eshinyasio."},{"id":14,"translation":"Balibalaanga nibababoolela mbu: “Abayiee shikhwali ninanyu?” Balibaboolela mbu: “Nabweene, halali enywe mwechemela abeene nimwirechekha okhulinda (amasila kakhunyole efwe), nimukanakana, ne obwikombi bwa emioyo chienyu nibumukatia, okhula shingala likhuwa lia Nyasaye lietsa, mana Omubeyi wulia nababeya okhukhaya okhuloonda Nyasaye."},{"id":15,"translation":"Kho, inyanga yino sishilabukulwa shiosishiosi khwinywe shokhubanunula tawe, nohomba khu balia abakhaya. Eshimenyo shienyu ni mumulilo, nimwamukhoyeshele. Ne ni habundu abii muno wokhukalukha.”"},{"id":16,"translation":"Ne koo, ebise bishili okhula khubasuubila emioyo chiabu chiihotselesie khulwokhwitsulila Nyasaye nende khulwa amakhuwa ka toto keshibwa? Ne balaba ta shinga balia abahebwa Eshitabu bali imbile wabu, ne nibaba nende ebise ebirambi, emioyo chiabu nichiba emiumilanu, ne abaanji babu nibokhurula mumalako."},{"id":17,"translation":"Manye mbu Nyasaye alamusinjia liloba nilimalilenje okhufwa. Toto khubenoosiliye ebimanyisio biefu khomunyoole okhwikhonyela obwongo."},{"id":18,"translation":"Toto balia abaininjia muno eshihanwa shia Izakaa abasatsa nabakhasi, mana bahelesie Nyasaye likofi lilayi, balimetelwakhwo amakhabi, ne balinyoola omurungo kwobuhani omulayi muno."},{"id":19,"translation":"Ne balia basuubila Nyasaye nende Abarumwa bebe, abo nibo abobwatoto, nende abaloli imbeli wa Nyasaye wabu Omulesi. Abo balinyoola omurongo kwabu nende obulafu bwabu. Ne balia bakhaya, mana nibaingasia ebimanyisio biefu, abo nibo Abandu bomumulilo kwa Jahim."},{"id":20,"translation":"Manye mbu obulamu bwokhushialo nomubayo, nende amakhuwa kabulamwo obukhala, nende okhwirona, nende okhwilaya abeene khubeene, nende okhushilana okhukhaba emiandu eminji nende Abana. Bili shinga ifula yemimela chiayio chiasangasia abalimi, mana chitse chiume chikalukhane ochilole nichili namabuyu, mana chibe amasakaria. Ne mwikulu shiliyo eshinyasio eshikhongo, nende obulesheli nende okhufuchililwa okhurula khu Nyasaye. Ne obulamu bwokhushialo shini shiosishiosi tawe halali omwikhoyo kwobubeyi."},{"id":21,"translation":"Ilushile eshileshelo shia Nyasaye wenyu Omulesi nende omukunda kwomwikulu, oburakalafu bwakwo buli shinga oburakalafu bwelikulu nende eshialo, kwarecheshelwa Abasuubila Nyasaye nende Abarumwa bebe. Etso nitso tsimbabaasi tsia Nyasaye ahelesinjia owayenya. Ne Nyasaye ali netsimbabaasi tsinyinji."},{"id":22,"translation":"Ne amasila kosikosi shimwakhanyoola khushialo nohomba mwinywe abeene halali khwamala okhukaandika mushitabu nikhushiili okhukaloonga. Toto ako khu Nyasaye ni amangu."},{"id":23,"translation":"Khomukhaye okhubeelela khushiamulanyolele, ne mukhaye okhwilola khushiabahelesiye. Ne Nyasaye shiyachama buli omufuru wilolanga tawe."},{"id":24,"translation":"Balia bemananga, ne balomesinjia Abandu okhuba abeemani. Ne ulia ufutara, amanye mbu toto Nyasaye niye Omuyinda, Owitsomibungwa muno."},{"id":25,"translation":"Ne toto khwaruma Abarumwa befu nende ebimanyisio binoosinjia, ne nikhubeshilia eshitabu nende eshichelo kho Abandu beeme khubwatoto, ne nikhwishia eshichuma shili namaani amanji nende obukhoonyi khubandu, kho Nyasaye amanye ni wina umuhabina nende Abarumwa bebe khumakhuwa kefisile. Toto Nyasaye niwa Amaani, Omushili muno."},{"id":26,"translation":"Ne toto khwaruma Nuhu nende Ibrahim, mana nikhura mulwibulo lwabu oburumwa nende Eshitabu, mana baliwo abasuubila mubo, ne abaanji mubo barulanga mumalako."},{"id":27,"translation":"Mana nikhubalondiakhwo Abarumwa abaanji inyuma wabu, ne nikhulondiakho Isa (Yesu) Omwana wa Mariam, ne nikhumuwa Injili, ne nikhura mumioyo chia abaloondi bebe eshisa nende tsimbabaasi. Nabwo “obusirasoti” abeene nibo babuchachia sa. Sikhwabalachila elo tawe, halali okhukonya tsimbabaasi tsia Nyasaye. Halali shibaalondanga kenyekhana tawe. Mana balia basuubila mubo khwabawa omurungo kwabu, ne abanji mubo nibokhurula mumalako."},{"id":28,"translation":"Enywe abasuubila, rie Nyasaye, ne suubile Omurumwa wuwe. Yetsa okhubahelesia emikabo chibili mutsimbabaasi tsie, ne alabahelesia obulafu bwokhuchendela, ne alabaleshela. Naye Nyasaye ni Omulesheli muno, Omunji wetsimbabaasi."},{"id":29,"translation":"Kho Abandu ba Eshitabu bamanye mbu babula obunyali khutsimbabaasi tsia Nyasaye tawe, ne mbu tsimbabaasi tsioosi tsili mumukhono kwa Nyasaye. Ahelesinjia owayenya. Ne Nyasaye niwetsimbabaasi tsinyinji."}]},{"id":58,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto Nyasaye awulile amakhuwa komukhasi urebananga ninawe okhulondokhana nende Omusatsa wuwe, ne alilila Nyasaye wuwe, ne Nyasaye awulilanga amakalusanio kenyu. Toto Nyasaye ni Omuwulili muno, Omuloli po."},{"id":2,"translation":"Balia bachelasinjia Abakhasi babu nende banyinabwe mwinywe, abo shini banyinabwe tawe. Banyinabwe ni balia ababeebula. Ne toto abo baboolanga likhuwa libii muno khandi liobubeyi. Ne toto Nyasaye niwokhubeela muno, Omulesheli po."},{"id":3,"translation":"Ne balia bachelasinjia Abakhasi babu nende banyinabwe mana nibakalukha inyuma (okhukhola) akababoolele (mbu shabalikhola ta), banunule Omurumwa nibashili okhutilanakhwo (omusatsa nende omukhasi). Endio nilwa mwikanyilisibwa khu (makhuwa) ako. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno khukoosi kamukholanga."},{"id":4,"translation":"Ne ulanyoola omurumwa wokhununula tawe, afunge saumu emiesi chibili chilondane nibashili okhutilanakhwo. Ne ulanyalilwa ako tawe, alisie abamanani amakhumi kasaasaba. Endio kho musuubile khu Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne etso nitso tsinzakho tsia Nyasaye, ne Abakhayi balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":5,"translation":"Ne toto balia bayingasinjia Nyasaye nende Omurumwa wuwe, balinyoola eshifimbwa murwe shinga balia baranjilila, ne toto khwamala okhubeeshilia ebimanyisio bilolekha, ne abakhayi bakhanyoole eshinyasio shiokhututuyia."},{"id":6,"translation":"Inyanga ya Nyasaye yakhabalamusie boosi pe mana ababoolele koosi kabakhola, Nyasaye yakabikha, nabo bakebilila, ne Nyasaye nomuloli muno wabuli eshindu."},{"id":7,"translation":"Shololangakhwo mbu Nyasaye yamanya bioosi bili mwikulu nende mushialo, shikhwakhaba okhwimoonya khwa Abandu bataru tawe halali Nyasaye niwokhune khubo, nohomba khwabane halali Ye (Nyasaye) ni wakharano khubo, nohomba babe batiti khubo nohomba abanji khu abo halali ali ninabo wosiwosi wa bali, mana alibaboolela kabakholanga inyanga yeyindukho. Toto Nyasaye nomumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":8,"translation":"Shololangakhwo balia bakanibwa okhwimoonyelesia, mana nibakalushila kabakanibwa, ne bemoonyelesinjia khumakhuwa katsimbii nende obusuku, nende okhuruma tsinzakho nende okhuloba okhutiila amalako komurumwa. Ne nibakhwitsila, shibakhushesinjia shingala Nyasaye wuwo akhushesinjia tawe, ne baboolanga mumioyo chiabu mbu: “Sichila shina Nyasaye nalakhwelesia eshinyasio khukakhuboolanga kano tawe?” Mana omulilo kwa Jahanam kulibayela, balinjilamwo! Ne awo ni habundu abii muno wokhukalukha."},{"id":9,"translation":"Enywe abasuubila, nimwimoonyelesia, mleemoonyelesia khutsimbi nende okhuruma tsinzakho nende okhuloba okhutiila amalako komurumwa tawe. Ne mwimoonyelesie khumalayi nende okhuria Nyasaye, ne rie Nyasaye owamulikhung’asibwa imbeli wuwe."},{"id":10,"translation":"Toto okhwimoonyelesia khurulanga khu Shetani, kho asinyisie Abasuubili. Halali shanyala okhubawumisia tawe halali khubunyali bwa Nyasaye. Ne Nyasaye butswa niwa abasuubili besiche."},{"id":11,"translation":"Enywe Abasuubili, nimuboolelwa habundu wookhwikhala mbu: “Site mukasie obwiyangu”, site mukaasie obwiyangu, Nyasaye alabahelesia obwiyangu. Ne nimuboolelwa mbu: “Rule mutsie mumiero”, rule. Nyasaye achingulanga ekulu tsingasi balia basuubila mwinywe nende balia abahebwa obumanyi, mubichelo biawukhane, ne Nyasaye amanyile muno kamukholanga."},{"id":12,"translation":"Enywe Abasuubili, nimumumoonyelia Omurumwa, ranjilisie eshihanwa nimushili okhumumoonyelia khwenyu okho. Endio nibo obulayi khwinywe nende obutswenufu muno. Ne nimulanyoola shokhurusia tawe, toto bwene Nyasaye ni Omulesheli muno, Owetsimbabaasi po."},{"id":13,"translation":"Muritsanga okhuyinia ebihanwa imbeli wokhumonyelia khwenyu okho? Ne nimulakhola murio tawe, mana Nyasaye afuchilile okhwikanila khwenyu, lumilile okhulaama (iswala), ne yinie eshihanwa shia izakaa, ne rie Nyasaye nende Omurumwa wuwe, ne Nyasaye ni Omumanyi muno khukamukholanga."},{"id":14,"translation":"Shololanga ta balia bakhola obulina nende Abandu ba Nyasaye yasinyishila? Shibali mwinywe tawe khandi shibali mubo (abayahudi) tawe. Ne betsubanga khububeyi nibamanyile."},{"id":15,"translation":"Nyasaye yabarecheshela eshinyasio eshilulu. Toto kabakholanga ni amabii muno."},{"id":16,"translation":"Bakhola ebitsubo biabu okhuba ingabo, mana nibekalila injila ya Nyasaye, kho bali neshinyasio shiokhututuyibwa."},{"id":17,"translation":"Emiandu nende Abana babu shibilibakhoonya shiosishiosi imbeli wa Nyasaye tawe. Abo nabandu bomumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":18,"translation":"Inyanga ya Nyasaye alibalamusia boosi, ne balimwitsubila shinga bamwitsubilanga enywe, ne baparanga mbu bali abwene. Koo, toto abo nibo ababeyi."},{"id":19,"translation":"Shetani yabeekhalamwo mana nabeebilisia ametsulisio ka Nyasaye. Oko niko omukanda kwa Shetani. Koo, toto omukanda kwa Shetani niko kwasikha."},{"id":20,"translation":"Toto balia bekalilanga amakhuwa ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe, abo baliba neshifimbwa murwe shimalayo."},{"id":21,"translation":"Nyasaye yabusia mbu: “Toto nisie ulishila, nende abarumwa banje.” Toto Nyasaye Niwa amaani, Woluyali."},{"id":22,"translation":"Shiwakhanyoola Abandu basuubila Nyasaye nende inyanga imalilishi, nibayanzanga po balia abaloba Nyasaye nende Omurumwa wuwe tawe, kata nibakhaba basaabwe, nohomba Abana baabu, nohomba Abasiani babu, nohomba Abakhasi babu. Abo Nyasaye yara mumioyo chiabu obusuubili, ne nabahelesia amaani khu roho okhurula khuye. Ne alibenjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Nyasaye yabafuchilila, nabo nibamufuchilila. Abo nibo bomukanda kwa Nyasaye. Koo, toto bwene omukanda kwa Nyasaye niko kulishila."}]},{"id":59,"verses":[{"id":1,"translation":"Bitswenulanga Nyasaye bioosi bili Mwikulu nende bili Mushialo. Naye Niwamani, Owamachesi muno."},{"id":2,"translation":"Niye warusia Abakhaya abokhurula mu balia bahebwa Eshitabu okhurula Mutsinzu tsiabu, ebise biokhurusibwa khwabo khwaambeli. Shimwaparakhwo mbu banyala okhurula tawe, nabo nibapara mbu tsingoba tsiabu tsilabekalila ehale nende Nyasaye. Halali Nyasaye yabetsela munjila yabalamanyile tawe, ne nara obuyendi obukhongo mumioyo chiabu, banyasinjia tsinzu tsiabu khumikhono chiabu, nende emikhono chiabasuubili, kho paremwo enywe abetsimoni."},{"id":3,"translation":"Ne kalaba mbu Nyasaye shiyabahandichila okhurula tawe, yakhabahelesiye eshinyasio khushialo, ne inyanga imalilishi bakhabe nende eshinyasio shio mumulilo."},{"id":4,"translation":"Ako nilwokhubeela mbu bomela omirwe amakhuwa ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Ne ulia wumila Nyasaye omurwe, toto Nyasaye niweshinyasio eshilulu."},{"id":5,"translation":"Omusala kwosikwosi kwamwarema, nohomba kwamwalekha nikwemele khushisina shiakwo, nikhumunwa kwa Nyasaye, ne kho afimbie omurwe abarulanga mumalako."},{"id":6,"translation":"Ne omwandu kwa Nyasaye yahelesia Omurumwa wuwe okhurula khubo, shimwakulwanila okhwikhonyela tsifarasi nohomba tsingamia tawe. Halali Nyasaye ahelesinjia Abarumwa bebe obunyali khu yesiyesi wayenya. Ne Nyasaye nomunyali muno wabuli eshindu."},{"id":7,"translation":"Ne omwandu kwa Nyasaye yahelesia Omurumwa wuwe okhurula khubandu betsingongo, nikwa Nyasaye nende Omurumwa, nende Abeekho, nende Abafwilwa, nende Abamanani nende bananjila, kho kukhaye okhubotokhanila sa mubayinda mwinywe. Ne shia Omurumwa abahelesia, shibukule. Ne shiabakaya, shileshe. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye niweshinyasio eshilulu."},{"id":8,"translation":"Nikwa Abamanani abawuyi abaloondwa mutsinzu tsiabu nibanulwa omwandu kwabu, bakhabanga amalayi okhurula khu Nyasaye nende obuchami, ne bahabinanga Nyasaye nende Omurumwa wuwe. Abo nibo abatieli."},{"id":9,"translation":"Ne balia bali namatala nende obusuubili imbeli wabu, bayanza balia babeetsela, ne shibali nobwimani mumioyo chiabu tawe khushabahelesibwa, ne beyimanga kata nibali mbu bo nibakhoyeshele. Ne ulia wiikaliwa obwimani bwomwoyo kukwe, abo nibo ababura."},{"id":10,"translation":"Ne balia betsa inyuma wabu baboolanga mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, khuleshele efwe nende Abana befu abakhuranjilila mubusuubili, ne olara mumioyo chiefu ishinda khubalia basuubila tawe. Nyasaye wefu Omulesi, toto oli Omwihotselefu, Owetsimbabaasi muno.”"},{"id":11,"translation":"Shololangakhwo abeshikhabili baboolelanga abashiabwe abakhaya ka Nyasaye abokhurula mubandu bahebwa Eshitabu mbu: “Nimurusibwa, toto khularula halala ninanyu. Ne shikhularia (yesiyesi ukhukayira efwe okhurula ninenyu) tawe. Ne nimukhuywa, toto khulabahabina.” Ne Nyasaye aininjia obuloli mbu toto bo bakatinjia."},{"id":12,"translation":"Nibarusibwa, shibalarula halala ninabo tawe. Ne nibakhuywa, shibalabahabina tawe. Ne nibatema okhubahabina, toto balabelukha muno mana shibalahabinwa tawe."},{"id":13,"translation":"Toto enywe muli eshirisio eshikhongo mumioyo chiabu okhushila Nyasaye. Ako ni khulwa okhuba mbu bo ni Abandu balamanyile shiosishiosi tawe."},{"id":14,"translation":"Shibalakhuyananga ninanyu boosi halala tawe, halali mutsingongo tsietsingoba nohomba inyuma wamasiisi. Emielo chiabu abeene khubeene ni emisiro. Opara mbu bali halala, ne emioyo chiabu chiakabukhanamwo. Ako ni khulwokhuba mbu abo ni Abandu balekhonyelanga obwongo tawe."},{"id":15,"translation":"Bali shinga balia bali imbeli wabu hatiti, banyola obubii bwa amakhuwa kabu, ne balinyoola eshinyasio eshilulu."},{"id":16,"translation":"Shinga Shetani olwayaboolela Omundu mbu: “Khaya ka Nyasaye”, ne olwa yakhaya, (Shetani) yaboola mbu: “Esie toto endi ehale ninawe, esie toto ndaria Nyasaye Omulesi webilonje bioosi.”"},{"id":17,"translation":"Ne niiba indukho yabu babili mbu toto bo balimumulilo tsinyanga tsioosi, ne oko niko omurungo kwa Abamabii."},{"id":18,"translation":"Enywe abasuubila, rie Nyasaye, ne buli shia mundu ahenge nishina shiayekasilia khulwa mutsuli. Ne rie Nyasaye. Toto Nyasaye nomumanyi po khukamukholanga."},{"id":19,"translation":"Ne mulaba shinga balia bebilila Nyasaye mana nabakhola nibeyibilila abeene tawe. Abo nibo abarulanga mumalako."},{"id":20,"translation":"Shibayelana tawe Abandu bomulilo nende Abandu bomwikulu. Abandu bomwikulu nibo abalibura."},{"id":21,"translation":"Khuleshinjiakho Ikurani ino khushikulu, wakhashilutsi nishiriire muno nishiatikhana khulwokhuria Nyasaye. Ne endio nilwa khuchelasilinjia Abandu bakhaba bario banyoola okhupara."},{"id":22,"translation":"Ye niye Nyasaye, abulao nyasaye wundi ulali Ye tawe. Omumanyi wakefisa nende kalolekha, naye ni Omunji wetsimbabaasi, Omukoosia muno."},{"id":23,"translation":"Ye niye Nyasaye, abulao nyasaye wundi ulali Ye tawe. Omwaami, Woluyali, Womulembe, Omureri Womulembe, Uchesinjia amakhuwake omwene, Owaamani, Ukholanga liayenya, Omukhongo, obutswenufu ni bwa Nyasaye, ali ehale nende akabamusanjinjia."},{"id":24,"translation":"Ye niye Nyasaye Omuloonji, Omukaasi, Uretsangakhwo obukoondo, ali nende ameera amalayi muno. Bimutswenulanga bioosi bili mwikulu nende mushialo, naye niye Woluyali, Owamachesi muno."}]},{"id":60,"verses":[{"id":1,"translation":"Enywe Abasuubila, mulakhola Abasuku banje nende Abasuku benyu okhuba abeetsa tawe, mwabachama tawe, ne toto bamala okhukhaya obwatoto bwamwitsila. Bekalilanga Omurumwa nende enywe okhusuubila khu Nyasaye wenyu Omulesi, olwa murulanga khulwa okhulwaana khunjila yanje, nende okhukhaaba obuchami bwanje. Mukholanga nabo obwitsa mubwifisi, nasi emanyile muno kamukholanga mubwifisi nende mubwang’ang’u. Ne ukhola ario mwinywe, toto aba yamala okhukora injila ya habwene."},{"id":2,"translation":"Nibetsukhana babashila, nibaba Abasuku benyu, ne balaboosiakhwo emikhono chiabu nende tsinimi tsiabu khububii, ne bekombanga mbu mube abakhayi."},{"id":3,"translation":"Abeekho benyu nohomba Abana benyu shibilibakhoonya shiosishiosi tawe. Inyanga yeyindukho alibakabukhasia hakari wenyu ninabo, ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":4,"translation":"Toto enywe muli nende eshilolelo eshilayi muno khu Ibrahim nende balia abali ninaye. Olwa baboolela Abandu babu mbu: “Toto efwe khuli ehale muno ninanyu nende biamulaamanga bilali Nyasaye tawe, khubakhayile, ne obusuku nende ishinda biloleshe hakari wefu ninanyu okhuula shinga mulisuubila khu Nyasaye mulala”, halali amakhuwa ka Ibrahim yaboolela samwana mbu: “Toto nditsa okhukhusabila eshileshelo. Ne shendi nobunyali bwosibwosi khu Nyasaye tawe.\" Nyasaye wefu Omulesi, newe butswa wakhwisichile, ne ni ewuwo butswa wakhuliinjile, ne ni ewuwo butswa wakhulikalukha."},{"id":5,"translation":"Nyasaye wefu Omulesi, olakhukholela amatemo okhurula khubakhayi tawe, ne khuleshele ebionoono biefu, Nyasaye wefu Omulesi. Toto ewe newe Owamaani, Omuchesi muno.”"},{"id":6,"translation":"Toto muli neeshilolelo eshilayi muno mubo, khu ulia wikoombanga okhulolana nende Nyasaye nende inyanga imalilishi. Ne ulia ukhaya, toto Nyasaye niye Omuyinda, Owitsomibuungwa muno."},{"id":7,"translation":"Yakhaba ario Nyasaye yara obuyanzi hakari wenyu nende abasuku benyu. Ne Nyasaye nomunyali muno, ne Nyasaye ni Omulesheli po, Owobukoosia muno."},{"id":8,"translation":"Nyasaye shabakaaninjia balia balabalwaninjia khudini, ne shibabarusia mutsinzu tsienyu mbu mubakholele amalayi tawe, nende okhubakholela obuleng’aafu. Toto Nyasaye yayanza balia bakholaanga obuleng’aafu."},{"id":9,"translation":"Ne toto abakaninjia okhukhola obwitsa bwa mbusia ngonia nende balia babalwaninjia khudini, mana nibabarusia mutsinzu tsienyu, mana nibakhoonya okhulondwa khwenyu, okhubakhola abalina benyu ba mbusia ngonia. Ne balia balabakhola okhuba abetsa babu ba mbusia ngonia, abo nibo abetsimbii."},{"id":10,"translation":"Enywe abasuubila, Abakhasi Abasubili abawuyi nibabeetsela, mubaree khumareebo, Nyasaye niye umanyile muno obusuubili bwabu. Nimunyoola mbu nabasuubili, mulabakalusia mubakhayi tawe. Bo shibakwaanila Abasaatsa abo tawe, ne abasatsa abo shibakwanile ninabo tawe, ne mukalusilie abasatsa abo shiabarunga (ikhwe), shinobubii enywe okhubateshia tawe nibili mbu mubahelesia omurungo kwabu. Ne mulakhayira okhuteshia abakhasi benyu bahandachila mubukhayi tawe. Ne reebe shiamwarunga, nabo bareebe shiabarunga. Ako niko amalako ka Nyasaye abusia hakari wenyu. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":11,"translation":"Ne Omukhasi yesiyesi mwinywe niyakhakalushila abakhayi, mana nimulwana nende abakhayi, nimunyoola omwandu kweliyie, muhelesie balia babakhasi babu babalekha, omwandu kuyelana nende okwabarunga, ne murie Nyasaye wamusuubilanga."},{"id":12,"translation":"Ewe Omurumwa, Abakhasi abasuubili nibakhwitsila nibakhulaka mbu shibalatsokaasia shiosishiosi nende Nyasaye tawe, ne shibaleeba tawe, nohomba shibalayeya tawe, nohomba shibaleera Abana babu tawe, nohomba shibalarera akokhuchikha akarulana hakari wemikhono nende ebilenje biabu tawe, nohomba shibalakhaya amalako koko akamubulayi tawe, lakana ninabo, ne obasabile eshileshelo khu Nyasaye. Toto Nyasaye Nomulesheli muno, Wobukoosia po."},{"id":13,"translation":"Enywe Abasuubila, mulakhola obulina nende balia ba Nyasaye yasinyishila tawe. Bamala okhuwesia omwoyo khumakhuwa komwikulu, shinga abakhayi bawesia omwoyo khubandu bomubilindwa."}]},{"id":61,"verses":[{"id":1,"translation":"Bitswenulanga Nyasaye bioosi bili mwikulu nende mushialo, naye niye Woluyali, Owamachesi muno."},{"id":2,"translation":"Enywe Abasuubili, shichila shina muboolanga akamulakhola tawe?"},{"id":3,"translation":"Ni eshisinyo eshikhongo imbeli wa Nyasaye okhuboola kamulakhola."},{"id":4,"translation":"Toto bwene Nyasaye yayanza balia abalwananga khunjila yiyie khulunyaali shinga lisisi liatilana."},{"id":5,"translation":"Ne olwa Musa yaboolela Abandu bebe mbu: “Enywe Abandu banje, shichila shina musinyisinjia, ne toto mwamanya mbu esie endi Omurumwa wa Nyasaye khwinywe?” Ne olwa barula khunjila, Nyasaye nakosia emioyo chiabu. Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu abakori tawe."},{"id":6,"translation":"Yitsulila olwa Isa (Yesu), Omwana wa Mariam yaboola mbu: “Enywe Abana ba Israeli, esie endi Omurumwa wa Nyasaye khwinywe, efuchilila obwatoto bwendi nabo okhurula mutaurati, nende okhubahelesia akomwikhoyo kookhwitsa Omurumwa unondakhwo ulangwa mbu Ahmad.\" Olwa yabeetsela nende ebifune bia habulafu, baboola mbu: “Buno nobulosi bulolekha.”"},{"id":7,"translation":"Ne wina wetsimbi muno, okhushilakhwo ulia uchishila Nyasaye obubeyi, naye alangungwa mubusalamu? Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu ababii tawe."},{"id":8,"translation":"Benyanga okhusumia obulafu bwa Nyasaye neeminwa chiabu, ne Nyasaye alatinyia obulafu bubwe kata abakhayi nibalachama tawe."},{"id":9,"translation":"Niye owaruma Omurumwa wuwe nende obulunjifu nende idini ya toto kho achihelesie obushili khu tsidini tsindi, kata Abatsokaasi nibalachama tawe."},{"id":10,"translation":"Enywe Abasuubili, koo, ebamanyiekhwo inganga yitsa okhubahonia okhurulana nende eshinyasio eshilulu?"},{"id":11,"translation":"Musubilenje Nyasaye nende Omurumwa wuwe, ne mukhalabanenje khunjila ya Nyasaye khumiandu chienyu nende emioyo chienyu. Ako ni amalayi khwinywe nikaba mbu mwakhamanya."},{"id":12,"translation":"Alabaleshela ebionoono bienyu, ne alabenjisia mumikunda chomwikulu chiburanga emialo hasi wachio, nende eshimenyo eshilayi mumikunda chia Eden. Okho nikhwo okhubura okhukhongo."},{"id":13,"translation":"Ne eshindi shibachamisia: obukhoonyi okhurula khu Nyasaye nende obushili buli hambi, ne bila Abasuubili akomwikhoyo."},{"id":14,"translation":"Enywe Abasubili, be abahabini ba Nyasaye, shinga Isa (Yesu) yareeba abechi bebe mbu: “Ni wina omuhabini wanje khu Nyasaye?” Abechi bebe nibaboola mbu: “ Efwe khuli abahabini ba Nyasaye.” Mana nikusuubila omukanda mulala mubana ba Israil, ne omukanda kundi nikukhaya. Kho, nikhukhoonya kulia okwasuubila khubasuku bakwo, mana nibaba abashili."}]},{"id":62,"verses":[{"id":1,"translation":"Bitswenulanga Nyasaye, ebili mwikulu nende mushialo, Omwami, Woluyali, Owamaani, Owamachesi muno."},{"id":2,"translation":"Ye niye waruma Omurumwa mubandu bakorwa okhusooma nende okhuhandika, abasoomele tsinyaali tsitsie, ne abatswenule, ne abechesie Eshitabu nende amachesi, kata nibaali inyuma awo mubukori bulolekha."},{"id":3,"translation":"Ne abandi bashili okhuliimaana ninabo, naye niye Owamaani, Omuchesi po."},{"id":4,"translation":"Etso nitsimbabaasi tsia Nyasaye, ahelesinjia owa yenya. Ne Nyasaye niwetsimbabaasi tsinyinji."},{"id":5,"translation":"Abahebwa Eshitabu shia Itaurati mana nibalashiloonda tawe, bali shinga isishili ichinjile ebitabu. Ifwani imbii muno ni Abandu bakhaya amakhuwa ka Nyasaye. Ne Nyasaye shalunjisinjia Abandu ababii tawe."},{"id":6,"translation":"Bola mbu: “Enywe Abayahudi, nimuparanga mbu enywe muli abahelwa ba Nyasaye okhushila Abandu boosi, mwikoombe liifwa nikali mbu muboolanga obwatoto.”"},{"id":7,"translation":"Ne shibanyala okhwikomba liifwa tawe khulwa akemikhono chiabu chiaranjilisia okhukhola. Ne Nyasaye yamanya muno ababii."},{"id":8,"translation":"Bola mbu: “Toto liifwa liamwilukhanga elo, lilibanyoola, mana mulikalusibwa khumumanyi wa kefisa nende kalolokhanga, ne alibaboolela koosi kamwakholanga.”"},{"id":9,"translation":"Enywe Abasuubili, nikulangwa omulaango kwa amalaamo inyanga ya chirano, ilushile okhwitsulila Nyasaye, ne leshe inganga. Endio nobulayi khwinywe nikali mbu mumanyile."},{"id":10,"translation":"Ne amalaamo nikakhamalwa, saalaane khushialo, ne koonye khumikabo chia Nyasaye, ne mwitsulile Nyasaye muno, mwakhaba murio mwanyoola okhubura."},{"id":11,"translation":"Ne nibalola inganga nohomba amakhuwa kabula obukhala, bakelushila, ne bakhulekha niwemele. Boola mbu: “Akali ewa Nyasaye ni amalayi muno okhushila amakhuwa kabula obukhala nende inganga, ne Nyasaye niye Omukabi omulayi okhushila boosi bakabanga.”"}]},{"id":63,"verses":[{"id":1,"translation":"Abeshikhabili nibakhwitsila nibaboola mbu: “Toto efwe khusuubila mbu ewe oli Omurumwa wa Nyasaye”, ne Nyasaye amanyile mbu toto ewe oli Omurumwa wuwe, ne Nyasaye ayininjia obuloli mbu toto abeshikhabili nababeyi."},{"id":2,"translation":"Bakhola ebitsubo biabu okhuba ingabo, mana nibekalila injila ya Nyasaye. Ni amabii muno akabakholanga."},{"id":3,"translation":"Ako nikhulwokhuba mbu basuubila mana khandi nibakhaya, mana Nyasaye naasuba emioyo chiabu, mana bo shibamanyile tawe."},{"id":4,"translation":"Ne nobalola, emibili chiabu chikhuchamisia. Ne nibaboola, orechelesia amakhuwa kabu, opara mbu ni emisala chiyeshibwe. Baparanga mbu buli oluyoka lwosilwosi lupwa luli khubo. Abo nibo Abasuku, ba meso ninabo. Nyasaye yabatsuba. Bakosibuungwa barie?"},{"id":5,"translation":"Ne nibaboolelwa mbu: “Itse Omurumwa abasabile eshileshelo”, bayuyia emirwe chiabu, ne obalola nibashukhana nibakhola obufuru."},{"id":6,"translation":"Ninashilala khubo, nobasabila eshileshelo nohomba nolekha, Nyasaye shiyakhabaleshela tawe. Toto Nyasaye shalunjisinjia abonooni tawe."},{"id":7,"translation":"Nibo baboolonga mbu: “Mulahelesie emikabo balia abali halala nomurumwa tawe, okhula bamwilushe.” Ne Nyasaye ni Mwene ebiachi biomwikulu nende mushialo. Halali abeshikhabili shibamanyile tawe."},{"id":8,"translation":"Baboolanga mbu: “Nikhukalukha Madina, toto abamaani balaloondamwo abateshele.” Ne amaani ni ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe, nende Abasuubili. Halali Abeshikhabili shibamanyile tawe."},{"id":9,"translation":"Enywe Abasuubili, omwandu nende Abana benyu bilachila mwebilila okhumurumbula Nyasaye tawe. Ne yesiyesi ukhola ario, aba ali mubatiba."},{"id":10,"translation":"Ne rusie eshihanwa mumiandu chiakhwabahelesia, liifwa nilishili okhuulila mulala wenyu, mana aboole mbu: “Abaayiee Nyasaye wanje Omulesi, nolametakhwo tsinyanga atiti, ndarusia muno eshihanwa, mana ndaba mubandu abalayi.”"},{"id":11,"translation":"Ne Nyasaye shanyala okhumeta Omundu ebise liifwa lilie niliakhoola tawe. Ne Nyasaye nomumanyi muno khukamukholanga."}]},{"id":64,"verses":[{"id":1,"translation":"Bitswenulanga Nyasaye bioosi bili mwikulu nende mushialo, obwami nobuubwe nende oluyali, naye ni Omunyali muno wa buli eshindu."},{"id":2,"translation":"Ye niye Owabaloonga, ne mwinywe balimwo Abakhayi khandi mwinywe balimwo Abasuubili. Ne Nyasaye alolanga muno kamukholanga."},{"id":3,"translation":"Yalonga likuli nende eshialo khubwatoto mana nabahelesia obukoondo, ne nakhola obukondo bwenyu obo okhuba obulayi muno. Ne ewuwe niwo wamulikalukha."},{"id":4,"translation":"Yamanya ebili mwikulu nende mushialo, ne yamanya kamukholanga mubwifisi nende mubwang’ang’u. Ne Nyasaye nomumanyi muno khukali mubilifu."},{"id":5,"translation":"Shikabetselakhwo amacheni kabakhayi abaali imbeli wenyu tawe, bapila obubii bwa amakhuwa kabu, mana baliba nende eshinyasio eshilulu."},{"id":6,"translation":"Endio nilwokhubeela mbu Abarumwa babu babetselanga nende obwatoto bwa habulafu mana nibamiena mbu: “Omundusa akhuluunjisie efwe!” Mana nibakhaya, nibafutara, mana Nyasaye nalabateba tawe. Ne Nyasaye nomuyinda witsomibungwa muno."},{"id":7,"translation":"Abakhayi bapara mbu shibalilamusibwa tawe. Boola mbu: “Shinendio tawe! Nditsuba khu Nyasaye wanje Omulesi mbu toto mulilamusibwa mana toto muliboolelwa kamwakhola. Ne ako khu Nyasaye ni amangu.”"},{"id":8,"translation":"Kho suubile Nyasaye nende Omurumwa wuwe, nende obulafu bwa khweshia. Ne Nyasaye nomumanyi po khukamukholanga."},{"id":9,"translation":"Inyanga lwa alibakhung’asia khu inyanga yomukhung’aano, eyo niyo inyanga yokhukhobana. Ne ulia usuubila Nyasaye mana akhole amalayi, alamuleshela tsimbi tsitsie, ne alimwinjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":10,"translation":"Ne balia bakhaya mana nibayingasia ebimanyisio biefu, abo nibo Abandu bomumulilo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi, ne ni habundu abii muno wokhukalukha."},{"id":11,"translation":"Ne amasila kosikosi shiketsanga tawe halali khumunwa kwa Nyasaye. Ne usuubila khu Nyasaye, alunjisia omwoyo kukwe. Ne Nyasaye ni Omumanyi muno wabuli eshindu."},{"id":12,"translation":"Ne loonde amakhuwa ka Nyasaye nende Omurumwa. Ne nimuloba, toto eshili khumurumwa wefu ni okhusia butswa oburume obuli habulafu."},{"id":13,"translation":"Naye ni Nyasaye, abulaho nyasaye wundi owulali Ye tawe, ne Abasuubili besiche butswa Nyasaye."},{"id":14,"translation":"Enywe Abasuubila, toto mubakhasi benyu nende abana benyu balimwo abasuku benyu, kho be meso ninabo. Ne nimubeela ne mwakhaya okhura mumakani, ne mwaleshela, toto bwene Nyasaye ni Omulesheli po, Owobukoosia muno."},{"id":15,"translation":"Toto emiandu chienyu nende abaana benyu namatemo. Ne Nyasaye ali nende omurungo omukhongo."},{"id":16,"translation":"Kho rie Nyasaye shinga munyalilwa, ne muwulile mana muloonde (amalako), ne rusie eshihanwa, nobulayi khumioyo chienyu. Ne ulia uhonokosibwa ehale nende obwimani bwa omwoyo kukwe, abo nibo Ababura."},{"id":17,"translation":"Nimuhelesia Nyasaye likofi lilayi, alabametelakhwo, ne alabaleshela ebionono, ne Nyasaye ni Omunji wokhupa orio, Omwihotselefu."},{"id":18,"translation":"Owamanya akefisile nende akali habulafu, Owamaani, Owamachesi muno."}]},{"id":65,"verses":[{"id":1,"translation":"Ewe Omurumwa, nimulekha Abakhasi, mubaleshe nebekhale eda yabu, ne mubale tsinyanga tsia eda, ne rie Nyasaye Omulesi wenyu. Mulabarusia mutsinzu tsiabu tawe, nohomba balarulamwo tawe, halali nibakhola eshifwabi shilolekha. Ne etso ni tsinzakho tsia Nyasaye, ne uruuma tsinzakho tsia Nyasaye, obwatoto aba yekholele obubii. Shomanyile tawe, awundi Nyasaye anyala okhurera likhuwa lindi olunyuma lwa kano."},{"id":2,"translation":"Ne nibakhamala eda yabu, mubakalushile mumenye ninabo khubulayi, nohomba mubaleshe nomulembe. Ne mulaanje abaloli abesikwa mwinywe, ne mukhole obuloli khulwa Nyasaye. Endio nilwa mulachilwa khu balia basuubila Nyasaye nende inyanga imalilishi. Ne uria Nyasaye, alamukholela injila yokhurula mumatinyu."},{"id":3,"translation":"Ne alamuhelesia omukabo kukwe munjila ya alamanyile tawe. Ne wisika Nyasaye, Nyasaye alamuyela. Toto Nyasaye yosinjia amalako keke, yamala okhura khubuli eshindu eshichelo."},{"id":4,"translation":"Ne balia bema okhuswamila mubakhasi benyu, nimukanakana, awo eda yabu ilaba emiesi chitaru, nende balia abalaaswamilakhwo tawe. Ne balia abali inda, eda yabu iwa mukhwibula khwabu. Ne uria Nyasaye, amwanguyisilinjia amakhuwa keke."},{"id":5,"translation":"Ako niko amalako ka Nyasaye yamwishilia. Ne ulia uria Nyasaye, alaleshelwa ebionono bibie, ne alamuhelesia omurungo omukhongo."},{"id":6,"translation":"Mubamenyie mutsinzu tsiamumenyangamwo, ne mulabasandia khomubakholele obutinyu tawe. Ne nibali nobusiro (tsinda), mubahelesie obukhoonyi okhula shingala beboolola (bebula). Ne nibabanunilia Abana benyu, mubahelesie omurungo kwabu, ne mumenyane khubulayi. Ne nimulola obusiro, Omukhasi wundi amununilie."},{"id":7,"translation":"Wobunyali arusie okhulondokhana nobunyali bubwe, ne ulanyalilwa tawe arusie khu shia Nyasaye amuheele. Nyasaye shanichilisinjia Omundu tawe halali khushia amuheelesiye. Nyasaye alarera obwangu olunyuma lwa obusiro."},{"id":8,"translation":"Ne tsingongo tsinga tsiafunaka amalako ka Nyasaye watsio Omulesi nende Abarumwa bebe, mana nikhutsikhola okhukalusia amarebo khubikhole biatsio, ne nikhutsihelesia eshinyasio eshilulu?"},{"id":9,"translation":"Mana nitsipila obubii bwamakhuwa katsio, ne indukho yamakhuwa katsio niba okhusikha."},{"id":10,"translation":"Nyasaye yabarecheshela eshinyasio eshilulu, kho rie Nyasaye enywe Abamachesi abasuubila. Toto Nyasaye yabeshilia ametsulisio."},{"id":11,"translation":"Omurumwa ubasoomelanga tsinyaali tsia Nyasaye tsinoosinjia, kho arusie balia abasuubila mana nibakhola amalayi okhurula mubilima abayile mubulafu. Ne usuubila khu Nyasaye mana nakhola amalayi, alamwinjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, balimenyamwo tsinyanga tsioosi. Toto Nyasaye alaba amuhelesiyie omukabo omulayi muno."},{"id":12,"translation":"Nyasaye niye owaloonga amakulu saba, nende liloba khushichelo esho, amalako ke kekhanga hakari wabio, kho mumanye mbu toto Nyasaye ni Omunyali muno wabuli eshindu, ne toto Nyasaye yatereera buli eshindu khubumanyi bubwe."}]},{"id":66,"verses":[{"id":1,"translation":"Ewe Omurumwa! Mbushina nokaana eshia Nyasaye yakhufuchilila? Okhaabanga okhuchamisia Abakhaye bobo. Ne Nyasaye ni Omulesheli po, Wetsimbabasi muno."},{"id":2,"translation":"Toto Nyasaye yamala okhubarereraho injila yokhurimbulula ebitsubo bienyu, ne Nyasaye ni Omwami wenyu, naye ni Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":3,"translation":"Ne olwa Omurumwa yaboolela mulala khubakhaye be likhuwa mubwifisi, mana omukhaye oyo shingala yalirusia habulafu, ne Nyasaye namanyia Omurumwa, yamubila akandi ne nawulelela akandi. Olwa yamuboolela ario, omukhaye oyo naboola mbu: “Wina ukhuboolele kano?” Omurumwa naboola mbu: “Omumanyi uli nende amakhuwa koosi niye umboolele.”"},{"id":4,"translation":"Nimulasaba eshileshelo khu Nyasaye tawe, enywe babili emioyo chienyu chilenjila mubwonooni. Ne nimukhonyana khulwo okhukholela Omurumwa amabii, mumanye mbu toto Nyasaye niye omuhabini wuwe, nende Jibril, nende abasuubili abakholi bamalayi, ne okhumeta khwako Abamalaika balamukhoonya."},{"id":5,"translation":"Nabalekha, Nyasaye wuwe Omulesi anyala okhumukalukhasirya Abakhaye bandi habundu wenyu, Abalayi okhushila enywe, Abehotselefu, Abasuubili, Abarechelefu, Abekanili, Abalaami, Abakholi bamalayi, nashikoko nende abakhaana bashili okhutekhakhwo."},{"id":6,"translation":"Enywe Abasuubila, mwihonokosie enywe abeene nende Abandu benyu okhurulana nomulilo kwetsikhwi tsiakwo ni Abandu nende amachina. Abemeresi bakwo ni Abamalaika abalulu aba amaani. Shibakhayanga okhukhola lia Nyasaye ababoolele tawe, ne bakholanga liabalomesibwe."},{"id":7,"translation":"Enywe Abakhayi, mulayinia ebichila olwa lelo tawe. Toto murungungwa sa kamwakholanga."},{"id":8,"translation":"Enywe Abasuubila, sabe eshileshelo khu Nyasaye eshileshelo shia toto. Nyasaye wenyu alabaleshela tsimbi tsienyu, ne alabenjisia mumikunda chomwikulu chiburangamwo emialo, inyanga ya Nyasaye alalifimbia omurwe ta Omurumwa wuwe nende Abasuubili bali halala naye. Obulafu bwabu buliba imbeli wabu, nende elubeka womukhono musatsa, baliboola mbu: “Nyasaye wefu Omulesi, khwitsusilie obulafu bwefu, ne okhuleshele ebionono biefu. Toto ewe oli Omunyali muno wabuli eshindu.\""},{"id":9,"translation":"Ewe Omurumwa, lwaana abakhayi nende abeshikhabili, ne obe omumilanu khubo, ne eshimenyo shiabu ni mumulilo, ne ni habundu abii muno wokhukaluka."},{"id":10,"translation":"Nyasaye yachelasilia Abandu abakhayi, omukhasi wa Nuhu nende Omukhasi wa Luti, bali mumikhono chia abasumba befu babili, abakholi bamalayi, mana nibabakhoba, halali okhukhoba okho nikhulabakhoonya shiosishiosi tawe, nibaboolelwa mbu: “Injile mumulilo halala nende abenjila.”"},{"id":11,"translation":"Ne Nyasaye yachelasilia balia abasuubila, Omukhasi wa Firauni, olwa yaboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi nyumbashila inzu ewuwo mumukunda kwomwikulu, ne uhabine okhurulana nende Firauni nende ebikhole bibie, ne uhabine okhurulana nende abandu abonooni.”"},{"id":12,"translation":"Nende Mariam Omukhana wa Imran, welinda omubili kukwe, ne nikhumufuramwo okhurulana nende roho wefu, nafuchilila amakhuwa ka Nyasaye wuwe Omulesi, mana naba mubehotselesinjia (khulwa Nyasaye)."}]},{"id":67,"verses":[{"id":1,"translation":"Niwoluyali ulia wobwaami bwoosi buli mumukhono kukwe, naye ni Omunyali muno wabuli eshindu."},{"id":2,"translation":"Owaloonga lifwa nende obulamu khulwa okhubateema mbu ni wina mwinywe ukhola amalayi muno, naye niye Owaamaani muno, Omunji wobulesheli."},{"id":3,"translation":"Niye owalonga amakulu saba keyichikhane. Shiwakhalolakhwo mubuloonji bwa Omunji Wetsimbabaasi obwawukhani tawe. Kho kalusiakhwo tsimoni! Olalolakhwo obuleemefu bwosibwosi?"},{"id":4,"translation":"Mana khandi kalusia tsimoni tsitsio olwakhabili, tsilakhukalushila omwene nitsibeelele, natsio nitsichoonyele."},{"id":5,"translation":"Ne toto bwene khwarona likulu lieshialo elia hambi nende tsitaa, ne nikhutsikhola okhuba eshikhupo khumashetani, ne khwabarecheshela eshinyasio shiomulilo kwakhanga muno."},{"id":6,"translation":"Ne balia bakhaya okhuloonda ka Nyasaye wabu Omulesi, balinyoola eshinyasio shia Jahannam, ne ni abundu ambii muno wookhuweera."},{"id":7,"translation":"Olwa balisukunwamwo, balikuwulila nikuwoola ne nikupupuchila."},{"id":8,"translation":"Kukhaaba okhukhalikhamwo khulwoburuma. Buli olwa Omukanda kusukunwamwo, abemeresi bakwo babareeba mbu: “Omwikanyilisi shiyabetselakhwo tawe?”"},{"id":9,"translation":"Baliboola mbu: “Ata, toto bwene abekanyilisi bakhwitsila ne nikhubaingasia, ne nikhuboola mbu: “Nyasaye shiyeshiakhwo shiosishiosi tawe, enywe amukhali butswa mubukori obukhongo.”"},{"id":10,"translation":"Ne baliboola mbu: “Khubetsanga bokhuwulila nohomba bamachesi, shikhwakhabere mubandu bomulilo tawe.”"},{"id":11,"translation":"Kho mana balifuchilila tsimbi tsiabu, kho mana babe ale muno abandu bomumulilo."},{"id":12,"translation":"Toto bwene balia baria Nyasaye wabu Omulesi mukabalalolanga tawe, bali nende obulesheli nende omurungo omukhongo."},{"id":13,"translation":"Ne lomalome amakhuwa kenywe mumwoyo kwa asi nohomba mumwoyo kwa ekulu, toto Ye amanyile muno akali mubilifu."},{"id":14,"translation":"Yakhakhaywa okhumanya owaloonga, naye niye omumanyi wamakhuwa kefisile, mwene amakhuwa koosi?"},{"id":15,"translation":"Niye owabakholela liloba okhuba eliangu khubukhala bwenyu. Kho chendekhwo mutsimbeka tsialio tsioosi, ne lie khumiandu chichie. Ne ewuwe niwamulilamusibwa okhutsia."},{"id":16,"translation":"Mparanga mbu muli nomulembe okhurulana nende ulia uli hekulu mbu shanyala okhubayibisia muliloba nalio nilirenga tawe?"},{"id":17,"translation":"Nohomba mparanga mbu muli nomulembe okhurulana nende ulia uli hekulu, mbu shanyala okhubarumila omuyeka kweyimbumbuyeka kwetsimbaale tawe? Ne mulimanya butswa mbu amekanyilisio kanje kali karie."},{"id":18,"translation":"Ne toto bwene bamala okhukatsula balia bali imbeli wabu, kho mana okhusinyikha khwanje khwali khurie?"},{"id":19,"translation":"Nohomba shibalolangakhwo amayoni hekulu wabu shingala kabambulanga tsimbaya nende kafumbanga halala tawe? Shakatilililanga tawe halali Omunji Wetsimbabaasi. Toto bwene Ye ni Omuloli muno wabuli eshindu."},{"id":20,"translation":"Ne ni wina oyo unyala okhuba omukanda kwenyu kwabalwani kwokhubahabina owulali Omuunji wetsimbabaasi tawe? Toto bwene abakhayi shibali khushiosishiosi tawe halali mukhukatania."},{"id":21,"translation":"Nohomba niwina oyo unyala okhubahelesia omuhandu, Ye niyekalila omuhandu kukwe? Halali abo bahandila sa khubufuru nende okhwira ehale."},{"id":22,"translation":"Koo, ulia uchendanga niyetukumula nabushila khubweni bwe, nomulunjifu muno nohomba ulia uchendanga shiluunji khunjila ingololofu?"},{"id":23,"translation":"Boola mbu: “Ye niwabaloonga olwambeli, nabahelesia tsimbulililo nende tsindolelo, nende emioyo. Ne oriomuno yenyu ni inditi muno.”"},{"id":24,"translation":"Boola mbu: “Ye niye wabasaalasia khushialo, na ewuwe niwa mulikhung’asibwa.”"},{"id":25,"translation":"Ne baboolanga mbu: “Ni liina kamulakanga kano, nikali mbu muboolanga obwatoto?”"},{"id":26,"translation":"Boola mbu: “Obumanyi bwe inyanga eyo buli khu Nyasaye, nasi shendi halali omwikanyilisi wa habulafu.”"},{"id":27,"translation":"Olwa balilola kabalakwa nikakhoola, obweni bwa abakhayi bulisinyikha, ne baliboolelwa mbu: “Kano niko kamwasabaanga muno.”"},{"id":28,"translation":"Boola mbu: “Mulola murie Nyasaye niyasishia halala nende bali ninasi, nohomba nakhubeela tsimbabaasi, ni wina ulilinda abakhayi okhurulana nende eshinyasio eshilulu?”"},{"id":29,"translation":"Boola mbu: “Ye niye Omunji wetsimbabaasi, khwamusuubila, ne niye wakhwesika. Ne mulimanya ni wina uli mubukori bulolekha.”"},{"id":30,"translation":"Boola mbu: “Mulola murie amaatsi kenyu nikakhama, ni wina ulabarerera amaatsi kakhulukusinjia?”"}]},{"id":68,"verses":[{"id":1,"translation":"Nun. Nditsuba khulukalamu nende kabahandikanga."},{"id":2,"translation":"Ewe khumikabo chia Nyasaye wuwo Omulesi sholi omulalu tawe."},{"id":3,"translation":"Ne toto bwene oli nomurungo omukhongo kulaliwa tawe."},{"id":4,"translation":"Ne toto bwene oli nende ebima ebilayi muno."},{"id":5,"translation":"Hambi ano olalola, nabo bosi nibalole."},{"id":6,"translation":"Ni wina mwinywe womurwe omubii."},{"id":7,"translation":"Toto Nyasaye wuwo Omulesi niye umanyile muno ulia wakora okhurula khunjila yiyie, ne amanyile muno abali khubulunjifu."},{"id":8,"translation":"Olaloonda abakatsulanga tawe."},{"id":9,"translation":"Bekombanga mbu olaba omuteshere (khudini yiyio) kho nabo bakhutoratosilie (amakhuwa kabo)."},{"id":10,"translation":"Ne olaloonda buli ulia witsubanga muno, owulekungwa tawe."},{"id":11,"translation":"Ulekanga muno abandu, uyiyayiyanga natswatswania."},{"id":12,"translation":"Omwikalili muno wamalayi, urumanga tsinzakho, owetsimbi po."},{"id":13,"translation":"Womwoyo omwangaranu, owe ikholo isiro."},{"id":14,"translation":"Khulwokhubeela ali nende emiandu nende Abana."},{"id":15,"translation":"Nibasomelwa tsinyaali tsiefu nibaboola mbu: “Etso nitsingano tsiabakhale.”"},{"id":16,"translation":"Khulamurakhwo eshimanyisio khuliulu lilie."},{"id":17,"translation":"Ne toto bwene khulabatema shinga khwatema Abandu bomukunda, olwa betsuba mbu: “Toto khulauna okhukuchesa obulachweya.”"},{"id":18,"translation":"Ne nibalaboola mbu “Nyasaye nachama” tawe."},{"id":19,"translation":"Awo, eshikhole shiamaraba, okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi nishikholekha khumukunda oko nabo nibali mutsindoolo."},{"id":20,"translation":"Nikuba shinga eshiilima eshikhongo."},{"id":21,"translation":"Nibalaangana mumabwibwi nibushiele."},{"id":22,"translation":"Mbu: “Tsie itsuli mumukunda kwenyu nimuli toto mbu mutsitsanga okhuchesa.”"},{"id":23,"translation":"Ne nibarula nibasungana mubwimoonyo."},{"id":24,"translation":"“Alakhabenjirirakhwomwo (mumukunda) omumanani yesiyesi inyanga yino tawe.”"},{"id":25,"translation":"Ne nibatsia nibasuubile muno nibeelolanga mbu bali noobunyali."},{"id":26,"translation":"Olwa bakulola, baboola mbu: “Toto bwene khukorere."},{"id":27,"translation":"Halali efwe khwimilwe.”"},{"id":28,"translation":"Omulayi muno mubo naboola mbu: “Shebaboolelekhwo tawe mbu, khulwa shina mulatswenula Nyasaye tawe?”"},{"id":29,"translation":"Nibaboola mbu: “Obutswenufu nibwa Nyasaye wefu Omulesi. Toto efwe khuli abonooni.”"},{"id":30,"translation":"Nibakalukhana abeene khubeene okhufunanania."},{"id":31,"translation":"Nibaboola mbu: “Abaane efwe! Khuburire eshichelo."},{"id":32,"translation":"Awundi Nyasaye wefu Omulesi alakhukalukhasiria amalayi okhushila kano. Toto efwe khukalushila Nyasaye wefu Omulesi.”"},{"id":33,"translation":"Endio nilwa eshinyasio shili. Ne eshinyasio sheyindukho neshikhongo muno, bamanyangakhwo bayie!"},{"id":34,"translation":"Toto bwene balia abaria Nyasaye wabu baliba nende emikunda chomwikulu chobwokholo ewa Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":35,"translation":"Ne, khwakhakhola abasalamu shinga aboononi?"},{"id":36,"translation":"Mukhabeele murie? Mubusinjia murie?"},{"id":37,"translation":"Nohomba muli neshitabu shiamusomangamwo?"},{"id":38,"translation":"Mbu mulanyoolamwo akamwayanza?"},{"id":39,"translation":"Nohomba muli neebiitsubo khwifwe, ebiliboosia khu inyanga yeyindukho, mbu toto bwene mulinyoola koosi pe kamubusinjia?"},{"id":40,"translation":"Barebe mbu: “Ni wina mubo Omwimilisi wa kano?”"},{"id":41,"translation":"Nohomba bali nende abasaanji? Mana barere abasaanji babu abo nikali mbu baboolanga akatoto."},{"id":42,"translation":"Inyanga lwomuluku (kwa Nyasaye) kulifunulwa, ne balilangwa okhurerera Nyasaye obwenu bwabu hasi (okhusujuda), ne shibalinyalilwa tawe."},{"id":43,"translation":"Tsimoni tsiabu tsilihenga hasi, tsisoni tsilibalia muno, toto bwene balaangungwa okhurerera Nyasaye obweni bwabu hasi (nibali khushialo) nibali abalamu muno."},{"id":44,"translation":"Kho ndeshela balia bakatsulanga likhuwa lino, khulabasitia khushinyasio kalahakalaha munjila yabalamanyile tawe."},{"id":45,"translation":"Ne ndalabahelesia ebise. Toto amaraba kanje ni amasiro."},{"id":46,"translation":"Nohomba obasabanga omurungo, nabo bakhayungwa eshichelo esho khulwa neeshisiro?"},{"id":47,"translation":"Nohoma bali nende kefisa kabahandikanga?"},{"id":48,"translation":"Kho linda okhula shinga Nyasaye wuwo Omulesi yetsa okhubusia eshina, ne olaba ta shinga omundu weyimonye (omurumwa Yunus) tawe, olwa yalaanga nafwinyiikhe."},{"id":49,"translation":"Tsikhayanga okhumuulila tsimbabaasi okhurula khu Nyasaye wuwe Omulesi, yakhasalilwe khulukuku nafunanibwa."},{"id":50,"translation":"Halali Nyasaye wuwe Omulesi namwawula, mana namukhola okhuba mubandu abalayi."},{"id":51,"translation":"Ne abakhayi bali hambi muno okhukhureresia khu tsimoni tsiabu, olwa bawulila ametsulisio ka Nyasaye. Ne baboolanga mbu: “Toto bwene ye ni omulalu.”"},{"id":52,"translation":"Ne amakhuwa kano (Ikurani) shikali halali ni ametsulisio khubiloonje bioosi."}]},{"id":69,"verses":[{"id":1,"translation":"Eliatoto (lilirurila)."},{"id":2,"translation":"Ne eliatoto (lilirurila) elo ni shina?"},{"id":3,"translation":"Ne nishina shikhumanyia eliatoto elo?"},{"id":4,"translation":"Abandu ba Tsamudi nende A’ad bakatsula amasila karenjinjia omwoyo."},{"id":5,"translation":"Mana Abandu ba Tsamudi basishibwa nende amasila amakali."},{"id":6,"translation":"Ne Abandu ba A’ad basishibwa nomuyeka kweyimbumbuyeka."},{"id":7,"translation":"Okwayabarumila khubilo saba nende tsinyanga munane tsilondokhana, olola Abandu nibalambalile shinga emisala chia mitende emikhaya."},{"id":8,"translation":"Kho ololangakhwo yesiyesi mubo watong’a?"},{"id":9,"translation":"Ne Firauni niyetsa nende abali imbeli wuwe, nende tsingongo tsiakalukhanibwa hasi niba hekulu, okhurulana nende tsimbi tsiabu."},{"id":10,"translation":"Nibakhaya okhuloonda Omurumwa wa Nyasaye wabu Omulesi, ne mana nabakhamara obutinyu muno."},{"id":11,"translation":"Toto olwa amaatsi ketsula, khwabachinga Muliaro."},{"id":12,"translation":"Khulwokhukhola ako kabe eshitsulisio khwinywe, ne shikawulile eshirwi shiokhuwulila."},{"id":13,"translation":"Olwa olwika lulifurwamwo okhufurwa khulala."},{"id":14,"translation":"Ne eshialo nende efikulu olwa bilichingwa, mana biswakwe okhuswakwa khulala."},{"id":15,"translation":"Inyanga eyo niyo olwe indukho ilirulila."},{"id":16,"translation":"Ne likulu lilirandukha, nalio inyanga eyo liliba liteshele."},{"id":17,"translation":"Ne Abamalaika baliba khundulo khwalio, ne munane mubo balichinga eshifumbi shiobwami shia Omulesi wuwo hekulu wabu."},{"id":18,"translation":"Inyanga eyo mulirebwa habulafu mwesi, ne shibulaho shiosishiosi shiliifisa mwinywe."},{"id":19,"translation":"Kho ulia ulihebwa eshitabu shishie nomukhono omuluunji, aliboola mbu: “Itse musomekhwo eshitabu shianjie."},{"id":20,"translation":"Toto bwene ndali ndamanya ndilinyola okhurebwa ebikhole bianje.”"},{"id":21,"translation":"Kho aliba mubulamu buchamisia."},{"id":22,"translation":"Mumukunda kwomwikulu kwa hekulu."},{"id":23,"translation":"Ebiamo biakwo bili ahambi."},{"id":24,"translation":"“Lie mana munywe mubusangafu okhurulana nende kamwaranjilisia mutsinyanga tsiabura (khushialo).”"},{"id":25,"translation":"Ne ulia ulihebwa eshitabo shishie nomukhono omukhasi, aliboola mbu: “Manyanga ekhaya okhuhebwa eshitabu shianje."},{"id":26,"translation":"Mana kata ekhayanga okhumanya shinga ndilirebwa ebikhole bianje."},{"id":27,"translation":"Aaah bayee liakhaberesa lifwa elala (ndakhaya okhulamusibwa)."},{"id":28,"translation":"Emiandu chianje shichiakhoonya shiosishiosi tawe."},{"id":29,"translation":"Obwami bwanje buuwerekhwo!”"},{"id":30,"translation":"Mumubukule mana mumuboye."},{"id":31,"translation":"Mana mumusukune mumulilo."},{"id":32,"translation":"Mana mumuboyokanie nomunyororo kweshichelo shiemikhono amakhumi saba."},{"id":33,"translation":"Toto bwene shiyali yasuubila Nyasaye woluyali tawe."},{"id":34,"translation":"Ne shiyatinyisinjia okhulisia abamanani tawe."},{"id":35,"translation":"Mana lwalelo ano abula Omulina."},{"id":36,"translation":"Nohomba eshiakhulia halali ghislin (amafila)."},{"id":37,"translation":"Shibashiliitsanga tawe halali Abandu betsimbi."},{"id":38,"translation":"Ne nditsuba khubia mulolanga."},{"id":39,"translation":"Nende khubia mulalolanga tawe."},{"id":40,"translation":"Toto bwene namakhuwa ka Omurumwa Owoluyali."},{"id":41,"translation":"Ne shinamakhuwa ka omwimbi wa mashairi tawe. Obusubili bwenyu nibutiti po."},{"id":42,"translation":"Nohomba shinamakhuwa komufumu tawe. Okhwitsulila khwenyu nokhutiti muno."},{"id":43,"translation":"Keshibwa okhurula khu Nyasaye Omulesi webiloonje bioosi."},{"id":44,"translation":"Ne akhuchishilanga amakhuwa kandi."},{"id":45,"translation":"Toto khwakhamutilile nende omukhono omulunji."},{"id":46,"translation":"Mana khwakhamukhalache omusi omukhongo kwomwoyo."},{"id":47,"translation":"Ne awumao yesiyesi mwinywe wakhakhwikaliile."},{"id":48,"translation":"Ne ako ni amachelo khubaria Nyasaye."},{"id":49,"translation":"Ne toto bwene khwamanya mbu mwinywe balimwo abakhayi."},{"id":50,"translation":"Ne toto bwene abakhayi baliyitsulisia."},{"id":51,"translation":"Ne toto nobwatoto bubulamwo tsinganakani."},{"id":52,"translation":"Kho mana tswenula elira lia Nyasaye wuwo Woluyali."}]},{"id":70,"verses":[{"id":1,"translation":"Omureebi yereeba okhulondokhana nende eshinyasio eshiakharulile."},{"id":2,"translation":"Khubakhayi alibulaho ulishiikalila."},{"id":3,"translation":"Okhurula khu Nyasaye Omwene hekulu tsiachelekhana."},{"id":4,"translation":"Abamalaika nende Roho baninanga nibatsia ewuwe khunyanga ya eshichelo shiayo ni emika tsiyelefu amakhumi karano."},{"id":5,"translation":"Kho wisumilisie okhwisumilisia okhulayi."},{"id":6,"translation":"Toto abo bayilolanga mbu ili ehale."},{"id":7,"translation":"Nafu khuyilolanga mbu ili ahambi."},{"id":8,"translation":"Inyanga yelikulu liliba shinga eshichuma shisalululwe."},{"id":9,"translation":"Ne tsingulu tsiliba shinga obwoya bwelikondi."},{"id":10,"translation":"Ne omulina shalireeba omulina wuwe tawe."},{"id":11,"translation":"Balilolesibwa balolane. Omwononi yakhekombe okhwinunula okhurulana nende eshinyasio shieyinyanga eyo khulwokhuyinia Abana be."},{"id":12,"translation":"Nende omukhaye wuwe, nende Omusiani wabu."},{"id":13,"translation":"Nende abeekho baye abamukhonyanga."},{"id":14,"translation":"Nende bioosi bili mushialo, mana elo limuhonokosie."},{"id":15,"translation":"Shikali kario tawe! Toto oko ni omulilo omululu."},{"id":16,"translation":"Kunyibululanga muno lisero lyomurwe."},{"id":17,"translation":"Kulilaanga buli wafutara mana natsia."},{"id":18,"translation":"Wabunjelesinjia omwandu naakubiikha."},{"id":19,"translation":"Toto Omundu yaloongwa nokhuyungubala."},{"id":20,"translation":"Nanyoolwa namasila, yetswulikania."},{"id":21,"translation":"Ne nanyoolwa na amalayi, yemana po."},{"id":22,"translation":"Okhuiniakhwo abalamanga (iswala)."},{"id":23,"translation":"Balia bakholelanga eshinani amalaamo kabu (iswala) obulachweya tawe."},{"id":24,"translation":"Nende balia bomumwandu kwabu kulimwo omukabo omulobole."},{"id":25,"translation":"Khu usaba nende khu uritsanga okhusaba."},{"id":26,"translation":"Nende balia basuubilanga inyanga yomurungo."},{"id":27,"translation":"Nende balia baritsanga muno eshinyasio shia Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":28,"translation":"Toto eshinyasio shia Nyasaye wabu Omulesi sishili shawakhasuubila okhuhonokokhamwo tawe."},{"id":29,"translation":"Nende balia abalindanga ebiekenyi biabu."},{"id":30,"translation":"Okhuyiniakhwo khubakhaye baabu, nohomba balia babaruka bali mumikhono chiabu emisatsa. Toto abo shibafunanibwa tawe."},{"id":31,"translation":"Ne balia abokhwenya kalali kano tawe. Abo nibo babura eshichelo."},{"id":32,"translation":"Nende balia balindanga obulayi obwisikwa nende indakano yabu."},{"id":33,"translation":"Nende balia bemanga shilunji khubuloli bwabu."},{"id":34,"translation":"Nende balia balindanga iswala yabu."},{"id":35,"translation":"Abo nibo balihelesibwa oluyali nende amalayi mumikunda chomwikulu."},{"id":36,"translation":"Bali barie abakhayi, abakhwitsilanga mubunji nibakhunga’nga’lilakhwo butswa."},{"id":37,"translation":"Emikanda nemikanda, na mukhono musatsa nende namukhono mukhasi."},{"id":38,"translation":"Koo, buli yesiyesi yekombanga mbu alinjila mumukunda kwomwikulu kwobwokholo?"},{"id":39,"translation":"Shikali kario tawe! Toto efwe khwabalonga okhurulana nende eshiabamanyile."},{"id":40,"translation":"Nditsuba khu Nyasaye, Omulesi webukwe nende mumbo, toto efwe khuli nobunyali."},{"id":41,"translation":"Bwokhukalukhasia abalayi bashilakhwo abo, nafu shikhwakhashilwa tawe."},{"id":42,"translation":"Kho baleshe mubukalakala nende emibayo chiabu, okhula lwabalinyoolana nende inyanga yabalakwa."},{"id":43,"translation":"Inyanga yabakharule mubilindwa tsimbiro opara mbu belukhanga okhutsia khumasanamu."},{"id":44,"translation":"Obweni bwabu bulihenga hasi, tsisoni tsilibafumbeela. Eyo niyo inyanga yabalakungwa."}]},{"id":71,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto efwe khwaruma Nuhu khubandu bebe mbu: “Wikanyilisilie abandubo, eshinyasio eshilulu nishishili okhuboolela.”"},{"id":2,"translation":"Naboola mbu: “Enywe Abandu baanje, toto esie endi Omwikanyilisi wenyu wahabulafu."},{"id":3,"translation":"Mbu mumulaame Nyasaye, ne mumurie, ne muwulile esie."},{"id":4,"translation":"Alabaleshela tsimbi tsienyu, ne alabameta tsinyanga okhula indukho yenyu. Toto indukho ya Nyasaye niyuula, yibetsanga yulile. Abaane nimwakhamanyilekhwo!”"},{"id":5,"translation":"Naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, esie enaanjile Abandu banje eshilo nende eshitere."},{"id":6,"translation":"Habula omulaango kwanje shikwabametela shiosishiosi tawe halali okhwilukha."},{"id":7,"translation":"Ne toto buli olwa ndabalanganga mbu khonyoole okhubaleshela, bara tsinzala tsiabu mumarwi kabu, nibefunikha muno tsingubo tsiabu, nibekhulumamia, nibooma emirwe obutinyu muno."},{"id":8,"translation":"Mana khandi toto nebalanga mubwang’aang’u."},{"id":9,"translation":"Mana khandi nebakhuumila obutinyu, mana khandi nebalaanga mubwifisi muno."},{"id":10,"translation":"Ne nebaboolela mbu: 'Sabe Nyasaye wenyu Omulesi eshileshelo, toto Ye ni Omunji wokhuleshela."},{"id":11,"translation":"Alabarerera ifula ikwe nilondokhana."},{"id":12,"translation":"Ne alabahelesia Omwandu nende abana, ne alabahelesia emikunda nende emialo."},{"id":13,"translation":"Muli murie wamulahetsanga Nyasaye eshiriibwa tawe?"},{"id":14,"translation":"Ne toto yabaloonga likhabi khwikhabi."},{"id":15,"translation":"Shimulolanga shingala Nyasaye yalonga amakulu saba nikalondokhaane tawe?"},{"id":16,"translation":"Ne nakhola omwesi okhubamwo obulafu, ne nakhola eliuba okhuba itaa."},{"id":17,"translation":"Ne Nyasaye yabamesia khwiloba shinga emimela."},{"id":18,"translation":"Khandi alibakalusiamwo, ne khandi alibarusiamwo mwesi burusia."},{"id":19,"translation":"Ne Nyasaye yabakholela eshialo okhuba shinga omukeka."},{"id":20,"translation":"Khomunyoole okhucheendamwo khutsinjila tsimbambalifu.’”"},{"id":21,"translation":"Nuhu naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, toto bo baakhayile nibaloonda ulia owa omwandu kukwe nende omwana wuwe shibiamumetelakhwo shiosishiosi tawe halali okhusikha."},{"id":22,"translation":"Ne nibakhola ebifwanga ebikhongo."},{"id":23,"translation":"Ne nibaboola mbu: ‘Mlakhalekhakhwo abanyasaye benyu tawe. Ne mlakhalekhakhwo Wada, nohomba Suwa, nohomba Yaghutsa, nohomba Ya’uka nohomba Nasra tawe.’"},{"id":24,"translation":"Ne toto bo bamala okhukosia abaanji, ne olametela balia abetsimbi tawe halali obukori.”"},{"id":25,"translation":"Okhurulana nende tsimbi tsiabu berwa namatsi, mana nibenjisibwa mumulilo, ne shibanyoola ababahabina owulali Nyasaye tawe."},{"id":26,"translation":"Ne Nuhu naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi, olalekhakhwo khushialo abamenyakhwo yesiyesi mubakhayi tawe."},{"id":27,"translation":"Toto Ewe nobalekhakhwo, balakosia Abasumba bobo, ne shibalebula tawe halali abonooni abakhayi po."},{"id":28,"translation":"Nyasaye wanje Omulesi, ndeshela esie nende abebusi banje, nende ulia wenjila munzu yanje Omusuubili, nende balia boosi abasubila abasatsa nende abakhasi. Ne olameta abonooni shiosishiosi tawe halali okhusikha.”"}]},{"id":72,"verses":[{"id":1,"translation":"Boola mbu: “Enyoolele obufimbuli mbu toto omukanda mulala kwa Majini kwarechelesia, nikuboola mbu: ‘Efwe toto bwene khuwulile Ikurani yokhuchenyia po!"},{"id":2,"translation":"Ilunjisinjia khubulunjifu, mana khuyisuubile, ne shikhulisaasia Nyasaye wefu Omulesi nende shiosishiosi tawe."},{"id":3,"translation":"Ne toto bwene Nyasaye wefu Omulesi niwoluyali olukhongo, shiyekholela omukhasi nohomba omwana tawe."},{"id":4,"translation":"Ne khubwatoto abasilu mwifwe baboolanga khu Nyasaye obubeyi obunji muno."},{"id":5,"translation":"Ne efwe toto khwaparanga mbu Abandu nende Amajini shibanyala okhuboola obubeyi khu Nyasaye tawe."},{"id":6,"translation":"Ne toto bwene Abasatsa okhurula mubandu, bakhabanga okhwilinda khubasatsa beshijini, mana nibabameta obusiro obunji."},{"id":7,"translation":"Ne toto abo baparanga shingala muparanga mbu, Nyasaye shaliruma yesiyesi tawe."},{"id":8,"translation":"Ne toto khwatila khulikulu, nikhunyoola lietsula abalindi abalulu, nende tsing’ining’ini tsiomulilo."},{"id":9,"translation":"Ne toto bwene khwekhalangamwo nikhurechelesia. Ne ulatsia okhurechelesia bulaano, alabukana nende tsing’ining’ini tsiomulilo omululu."},{"id":10,"translation":"Ne toto efwe shikhumanyile tawe nibenyelwa amabii abali khushialo, nohomba Nyasaye wabu Omulesi yabenyela obulunjifu."},{"id":11,"translation":"Ne toto bwene mwifwe balimwo abakholi bamalayi, ne abaandi balimwo balali bario tawe. Toto khuli emikanda chikabukhane."},{"id":12,"translation":"Ne toto efwe khwamanya mbu shikhunyala okhushila Nyasaye khushialo tawe, ne shikhunyala khwerukha khwamushila tawe."},{"id":13,"translation":"Ne toto efwe olwa khawulila obulunjifu, khwabusuubila. Ne usuubila mu Nyasaye wuwe Omulesi, sharitsanga okhwibilwa nohomba obusilo obunji tawe."},{"id":14,"translation":"Ne toto mwifwe balimwo Abasalamu nende abalekha katoto. Ne balia basilima, abo nibo baloonda obulunjifu."},{"id":15,"translation":"Ne balia balekha obwatoto, baliba tsikhwi tsia omulilo kwa Jahannam."},{"id":16,"translation":"Ne balunjikhanga khunjila yatoto, khwakhabanywesie amaatsi amaanji."},{"id":17,"translation":"Kho khubateme khuko. Ne ulia uhelesia ametsulisio ka Nyasaye wuwe Omulesi omukongo, alanyoola eshinyasio eshilulu.'”"},{"id":18,"translation":"Ne toto emisikiti ni chia Nyasaye, kho mulalaama halala nende Nyasaye shiosishiosi tawe."},{"id":19,"translation":"Ne toto olwa Omusumba wa Nyasaye yasinjila namulaama, (amajini) ako kali hambi muno okhumufwinya!"},{"id":20,"translation":"Boola mbu: “Toto esie enamanga sa Nyasaye wanje Omulesi, ne shemutsokaasinjiakhwo nende yesiyesi tawe.”"},{"id":21,"translation":"Boola mbu: “Esie embula obunyali bwokhubawumisia nohomba okhubalunjisia tawe.”"},{"id":22,"translation":"Boola mbu: “Toto abulaho yesiyesi unyala okhuuninda okhurulana nende eshinyasio shia Nyasaye tawe, ne shindilinyoola wandakhelushila tawe halali khuye.\""},{"id":23,"translation":"Halali okhusia (amakhuwa) okhurula khu Nyasaye nende oburume bubwe. Ne uloba okhutiila ka Nyasaye nende Omurumwa wuwe, toto alinyoola Omulilo kwa Jahannam, alimenyamwo tsinyanga tsioosi."},{"id":24,"translation":"Okhula olwa balilola kabalakungwa, balimanya mbu ni wina omuteshele muno mubukhoonyi nende omuleemu muno khushichelo."},{"id":25,"translation":"Boola mbu: “Esie engorwa kamulakungwa kano mbu kali ahambi nohomba Nyasaye wanje Omulesi alakasitia ehale.”"},{"id":26,"translation":"Omumanyi wakefisile, ne shafunulilanga yesiyesi akefisa keke tawe."},{"id":27,"translation":"Halali ulia wayachamila Mubarumwa. Ne toto oyo amwelesinjia abalindi imbeli wuwe nende inyuma wuwe."},{"id":28,"translation":"Kho anyoole okhumanya mbu toto bosia oburume bwa Nyasaye wabu Omulesi, naye yaterera obulayi akabali ninako, ne yamanya obubasio bwa buli eshindu."}]},{"id":73,"verses":[{"id":1,"translation":"Ewe Owifimbile!"},{"id":2,"translation":"Bukha mushilo shioosi, halali hatiti butswa!"},{"id":3,"translation":"Eshitonye shiashio nohomba oleemiekhwo hatiti."},{"id":4,"translation":"Nohomba ometekhwo, ne osoome Ikurani mushiroonyo."},{"id":5,"translation":"Toto efwe khwitsa okhukwishilia likhuwa lisiro."},{"id":6,"translation":"Toto okhubukha eshilo, omwoyo kukwalalanga muno, ne amakhuwa kashio kabetsanga amalunjifu muno."},{"id":7,"translation":"Ne toto bwene ewe obetsanga nende okhubotokhana okhunji mushitere."},{"id":8,"translation":"Kho lirumbule elira lia Nyasaye wuwo Omulesi, ne irushila elala khuye."},{"id":9,"translation":"Nyasaye Omulesi webukwe nende mumbo, abulaho nyasaye wundi owulali Ye tawe, khomukhole Omwisikwa wuwo."},{"id":10,"translation":"Ne wifwile khukababoolanga, ne bawuyekhwo mubulayi."},{"id":11,"translation":"Ne ndeshela abaingani abali mubwokholo, ne obahelesie obwiyangu butiti."},{"id":12,"translation":"Toto bwene efwe khuli nende tsirimba tsisiro nende omulilo omululu."},{"id":13,"translation":"Nende eshilibwa shirekamanga mumworokoro nende eshinyasio eshilulu."},{"id":14,"translation":"Inyanga lwa eshialo shilirenga nende tsingulu tsiosi, ne tsingulu tsilibulungukha shinga olufu."},{"id":15,"translation":"Toto efwe khwabarumila Omurumwa abe Omuloli khwinywe, shingala khwarumila Firauni omurumwa."},{"id":16,"translation":"Halali Firauni naalatila amalako ka Omurumwa oyo tawe, mana nikhumutila okhutila khweshinyasio."},{"id":17,"translation":"Ne shingala mukhayanga, muliba murie inyanga ya abana balimela tsimbutsi?"},{"id":18,"translation":"Awo likulu liliatikha! Ne awo kayalachisilia kaliikholekha."},{"id":19,"translation":"Toto bwene kano ni ametsulisio. Kho, owenya, atiile injila ya Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":20,"translation":"Toto Nyasaye wuwo Omulesi yamanya mbu ewe wemanga nolaama ahambi eshilo shioosi, nohomba eshitonye shiashio nohomba mukhuwa khwashio, nende omukanda kulia kuli halala ninawe. Ne Nyasaye niye ureranga eshilo neshitere. Yamanya mbu shimunyala okhumanya okhushibala obulai tawe, mana nabaleshela tsimbi tsienu. Kho soome shiamunyalilwa mukurani. Yamanya mbu mwinywe balimwo abalwale, ne abandi basamulanga khushialo nibakhaaba khutsimbabaasi tsia Nyasaye. Nabo abandi bakhupananga khunjila ya Nyasaye. Kho soome shiamunyalilwa mushio, mana mulaame iswala obulachweya, ne muhane eshihanwa, ne muhelesie Nyasaye likofi lilayi. Ne lilayi liosiliosi liamwiranjilisilia abeene, mulilinyoola ewa Nyasaye nilili lilayi khandi lia omurungo omukhongo muno. Ne sabe Nyasaye eshileshelo. Toto Nyasaye ni Omunji wokhuleshela, Owetsimbabaasi muno."}]},{"id":74,"verses":[{"id":1,"translation":"Ewe Owifumbesiye mutsingubo."},{"id":2,"translation":"Bukha mana wikanyilisie!"},{"id":3,"translation":"Ne witsoomie Nyasaye wuwo Omulesi."},{"id":4,"translation":"Ne olafie tsingubo tsitsio."},{"id":5,"translation":"Ne owuuye keshifwolo."},{"id":6,"translation":"Ne olarusia nosuubile okhwenya eshinji tawe."},{"id":7,"translation":"Ne wisumilisie khulwa Nyasaye wuwo Omulesi."},{"id":8,"translation":"Mana olwa olwika lulifurwamwo."},{"id":9,"translation":"Kho inyanga eyo iliba inyanga indinyu muno."},{"id":10,"translation":"Khubakhayi shiiliba inyangu tawe."},{"id":11,"translation":"Ndekha nende wandaloonga sienyene."},{"id":12,"translation":"Mana nemuhelesia emiandu eminji."},{"id":13,"translation":"Nende abaana balolekha."},{"id":14,"translation":"Ne nemukasilia amakhuwa obulayi muno."},{"id":15,"translation":"Mana khandi yekombanga mbu emumeete."},{"id":16,"translation":"Shikali kario tawe! Toto ye yakholelanga eshileka muno amakhuwa kefu (Ikurani)."},{"id":17,"translation":"Nditsa okhumuha eshinyasio shialanyala okhwisumilisia tawe."},{"id":18,"translation":"Toto ye yapara mana napanga shinga atuta."},{"id":19,"translation":"Mana nasishibwa okhurulana shingala yapanga okhututa."},{"id":20,"translation":"Khandi mana nasishibwa okhurulana shingala yapanga okhututa."},{"id":21,"translation":"Mana naheenga."},{"id":22,"translation":"Mana nakhunia obweni, nasinyikha."},{"id":23,"translation":"Mana niyechesia obwatoto omukongo, mana nakhola obufuru."},{"id":24,"translation":"Naboola mbu: “Bino shine shindu tawe halali obulosi bwainibwa khubandu bandi."},{"id":25,"translation":"Kano shini shiosishiosi tawe halali namakhuwa kabandu sa.”"},{"id":26,"translation":"Ndakhamwinjisie mumulilo omululu kwa Saqar."},{"id":27,"translation":"Ne ni shina shilikhumanyia omulilo kwa Saqar oko?"},{"id":28,"translation":"Shikutonyinjia inyama, ne shikulekhanga tawe."},{"id":29,"translation":"Kumamulanga liselo liomubili."},{"id":30,"translation":"Kulikhwo nende (Abamalaika) ekhumi nende tisa."},{"id":31,"translation":"Ne shikhwakhola abalindi bomulilo halali ni Abamalaika, ne shikhwakhola isaabu yabu eyo halali okhubeyiabeyia Abakhayi, kho babe nobulaamba balia bahebwa Eshitabu, ne Abasuubila bamete obusuubili. Ne balaba nokhukanakana balia bahebwa Eshitabu nende Abasuubila tawe. Ne khobaboole balia bali nobulwale mumioyo chiabu nende Abakhayi mbu: “Nyasaye yenyanga shina, okhurulana nende okhuchelasia khuno?” Endio nilwa Nyasaye akosinjia owayenyele, nalunjisia owayenya. Ne awumao umanyile omukanda kweliyie kwa Nyasaye wuwo Omulesi halali Ye omwene. Ne kano shini shiosishiosi tawe halali ni ameetsulisio khubandu."},{"id":32,"translation":"Tawe, nditsuba khumwesi."},{"id":33,"translation":"Nende khushilo nishiwa."},{"id":34,"translation":"Nende khumabwibwi olwa bushietsanga."},{"id":35,"translation":"Toto omulilo oko nimulala khumakhuwa amakhongo muno."},{"id":36,"translation":"Nende amekanyilisio khubandu."},{"id":37,"translation":"Kho ulia wenya mwinywe, aranjilile nohomba amalilishe."},{"id":38,"translation":"Buli omundu alitiilwa khulwa amakhuwa kayakhola."},{"id":39,"translation":"Halali Abandu bomukhono omusatsa."},{"id":40,"translation":"Baliba mumikunda chiomwikulu nibarebananga."},{"id":41,"translation":"Amakhuwa ka Abandu betsimbii."},{"id":42,"translation":"“Ni shina shiachila nimwinjila mumulilo kwa Saqar?”"},{"id":43,"translation":"Baliboola mbu: “Efwe shikhwali mubaswaliyanga tawe."},{"id":44,"translation":"Ne shikhwalisinjia abamanani tawe."},{"id":45,"translation":"Ne khwali nikhweibila halala nende balia beyibila mutsimbi."},{"id":46,"translation":"Ne khwali khwakatsulanga inyanga yomurungo."},{"id":47,"translation":"Okhula shinga liikhuwa liatoto (lifwa) liakhuulila.”"},{"id":48,"translation":"Kho okhusabila khwomusabi shikhulibakhoonya shiosishiosi tawe."},{"id":49,"translation":"Mana bali barieena abahelesinjia omukongo ameetsulisio kano?"},{"id":50,"translation":"Opara mbu bo nitsisishili tsisundusibwe."},{"id":51,"translation":"Tsilukhanga italanyi."},{"id":52,"translation":"Mbu buli omundu mubo yenyanga ahebwe eshitabu shishie okhurula mwikulu."},{"id":53,"translation":"Shikali kario tawe! Halali shibaritsanga aka Mwikulu tawe."},{"id":54,"translation":"Shikali kario tawe! Toto kano ni ametsulisio."},{"id":55,"translation":"Kho, ulia wenya, yetsulile."},{"id":56,"translation":"Ne shibakhetsulila tawe okhuula Nyasaye achame. Ye niukhoyeshele okhuribwa, khandi ni Wobulesheli muno."}]},{"id":75,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khuinyanga yeyinduukho."},{"id":2,"translation":"Ne nditsuba khumwoyo kwa okhwifunaania."},{"id":3,"translation":"Koo, omundu aparanga mbu shikhulikhung’asia halala ebikumba bibie tawe?"},{"id":4,"translation":"Khulwa shina! Efwe khunyala okhura habwene tsinyali tsia tsinzala tsitsie."},{"id":5,"translation":"Habula omundu yenyanga sa okhutsililila okhukhola amabii khutsinyanga tsili imbeli waye."},{"id":6,"translation":"Arebanga mbu: “Iliba lina inyanga yeyindukho?”"},{"id":7,"translation":"Mana olwa imoni iling’ang’aala."},{"id":8,"translation":"Ne olwa omwesi kulitilana."},{"id":9,"translation":"Ne olwa eliuba nende omwesi bilihambasibwa."},{"id":10,"translation":"Inyanga eyo Omundu aliboola mbu: “Amelushilo kali yena?”"},{"id":11,"translation":"Tawe! Wokhwilushila wosiwosi abulaho tawe!"},{"id":12,"translation":"Inyanga eyo ewa Nyasaye wuwo Omulesi niiliba habundu wokhutong’ao."},{"id":13,"translation":"Inyanga eyo omundu aliboolelwa kayaranjilisia nende kayamalilishia."},{"id":14,"translation":"Halali buli omundu yemanyile omwene muno."},{"id":15,"translation":"Kata narusia ebichila ebiinji."},{"id":16,"translation":"Olabuyungubasilia (obufimbuli bwa Nyasaye) olulimi lulwo tawe, khulwokhubusooma lwangu lwangu tawe."},{"id":17,"translation":"Toto kali khwifwe okhubukhuung’asia (mushilifu shishio) halala nende okhukhukhola obusome."},{"id":18,"translation":"Kho nikhwakhabusooma, londelela okhusooma khwabuo."},{"id":19,"translation":"Mana kali khwifwe okhubwinoosia (khwiwe)."},{"id":20,"translation":"Shikali kario tawe! Halali enywe mwayanza obulamu bwokhushialo."},{"id":21,"translation":"Ne mulekhanga obulamu bwomwikulu."},{"id":22,"translation":"Obweni inyanga eyo bulimesamesa."},{"id":23,"translation":"Buliheenga Nyasaye wabwo Omulesi."},{"id":24,"translation":"Ne obweni bundi inyanga eyo bulisinyikha po."},{"id":25,"translation":"Bulimanya mbu buulilwe nende shifunakanga olukongofuma."},{"id":26,"translation":"Shikali kario tawe! Olwa omwoyo kuliula khushikumba shielikosi."},{"id":27,"translation":"Mana kareebwe mbu: “Ni wina umusilikha?”"},{"id":28,"translation":"Ne omwene namanya mbu toto bwene okho nikho okhufwa."},{"id":29,"translation":"Ne olwa emiluku chilitilana halala okundi khukundi."},{"id":30,"translation":"Inyanga eyo niyo yebindu bioosi biliyilwa ewa Nyasaye wuwo Omulesi."},{"id":31,"translation":"Mana shiyafuchilila (aka Nyasaye), nohomba shiyaswaliya tawe."},{"id":32,"translation":"Halali yakatsula mana nafutara."},{"id":33,"translation":"Mana natsia khubandu baye niyesunga."},{"id":34,"translation":"Oh abaane koo ewe! Oh abaane koo ewe!"},{"id":35,"translation":"Mana khandi oh abaane koo ewe! Oh abaane koo ewe!"},{"id":36,"translation":"Koo, omundu aparanga mbu anyala okhulekhwa butswa eshikhaya?"},{"id":37,"translation":"Koo, shiyali indonyande yamatsi kolwibulo kamitsungwa tawe?"},{"id":38,"translation":"Mana naba amalika, mana Nyasaye namuloonga namukaasia obulayi muno."},{"id":39,"translation":"Mana nakhola okhurulanamwo tsimbia tsibili: abasatsa nende abakhasi."},{"id":40,"translation":"Kho koo, oyo shali omunyali muno wokhulamusia abafu tawe?"}]},{"id":76,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto biabura ebise ebirambi khumundu, olwa yaali naalali eshindu shirumbulwa tawe."},{"id":2,"translation":"Toto efwe khwaloonga Omundu okhurulana nende imwo yobulamu, yesasania, (yomusatsa nende omukhasi) khulwokhumutema, kho nikhumukholaye okhuwulila muno, nende okhulola po."},{"id":3,"translation":"Toto efwe khwamulunjisia kunjira ilunjifu, niyenya asubire Nyasaye mana abe wokhupa orio, nohomba alonde khunjira ya obukhayi (alobe injira ya Nyasaye)."},{"id":4,"translation":"Toto efwe khwarecheshela Abakhayi eminyororo, nende tsirimba nende omulilo omululu."},{"id":5,"translation":"Toto Abandu abalayi balinywa eshinywebwa shiasasibwamwo ‘kafura’."},{"id":6,"translation":"Ne Isebele ya Abandu ba Nyasaye balinywamwo, bali ikhola ikhulukusie mubunji."},{"id":7,"translation":"Bakholanga kabalaka, ne baritsanga inyanga yobusiro bwayio buliswana."},{"id":8,"translation":"Ne balisinjia eshilibwa shia abene bashiyanza Abamanani, nende Abafwilwa nende Ababoye."},{"id":9,"translation":"“Toto efwe khubalisinjia khulwokhwenya obweni bwa Nyasaye, shikhubenyakhwo omurungo nohomba orio muno tawe."},{"id":10,"translation":"Toto efwe khuritsaanga okhurulana khu Nyasaye wefu Omulesi, inyanga yobutinyu nende Omusando.”"},{"id":11,"translation":"Kho mana Nyasaye alibashinga okhurulana nende obusiro bwe inyanga eyo, ne alibakhola okhulolekha obulayi po, khandi abasangafu."},{"id":12,"translation":"Ne alibarunga omukunda kwomwikulu nende tsingubo tsieshironyo, khulwa okhwifwila khwabu."},{"id":13,"translation":"Omo baliyekha khubisaala bioluyali, shibalilolamwo omubasu omululu nohomba omunyiri omululu tawe."},{"id":14,"translation":"Ne ebiinikha biliba ahambi ninabo, ne ebiamo biamwo bilieletsanga muno."},{"id":15,"translation":"Ne balitendelwa khubindu bie ifedha nende bikombe bia tsigilasi."},{"id":16,"translation":"Tsihilasi tsia ifedha inzwenufu shinga shiwoo, tsiachelwa khushichelo."},{"id":17,"translation":"Ne omo balinywesibwamwo eshinywebwa shasasibwamwo itangawizi."},{"id":18,"translation":"Eyo isebele iliyo ilangwa mbu Salsabil."},{"id":19,"translation":"Ne balibetsela luno nende lulia okhubatenda abasiani bashili ababukha. Nobalola, olapara mbu bo ni tsisole tsing'enang'ena tsiomunyanza tsiasaalasibwa."},{"id":20,"translation":"Ne nolenga eyo, olalola obwokholo nende obwaami obukhongo."},{"id":21,"translation":"Hekulu wabu tsiliba tsingubo tsia Hariri (tsingwalafu) tsiobukondo bwamasafu, ne balifwala emikasa chieyifedha, ne Nyasaye wabu Omulesi alibanywesia eshinywebwa eshilafu muno."},{"id":22,"translation":"(Alibaboolela mbu) “Toto kuno nikwo omurungo kwenyu, ne okhukhalabana khwenyu khufuchililwe.”"},{"id":23,"translation":"Toto efwe khwakhwishilia Ikurani indutu, indutu."},{"id":24,"translation":"Kho linda okhula shingala Nyasaye wuwo Omulesi alabusia eshina, ne olaulila yesiyesi mubo owetsimbi nohomba omukhayi tawe."},{"id":25,"translation":"Ne itsulila elira lia Nyasaye wuwo Omulesi nibushia nende nibwila."},{"id":26,"translation":"Ne mushilo murerere obweni hasi, ne mutswenule oluwono olurambi lweshilo."},{"id":27,"translation":"Toto Abandu bano bachama obulamu bwokhushialo, ne balekhanga inyuma wabu inyanga isiro."},{"id":28,"translation":"Efwe khwabaloonga, ne nikhubaramwo amaani, ne nikhwenya, khunyala okhukalukhasia abandi bali shingabo."},{"id":29,"translation":"Toto bwene kano ni ametsulisio. Kho, owenya, atiile injila itsia ewa Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":30,"translation":"Ne shimwakhenya tawe okhula Nyasaye achame. Toto bwene Nyasaye niye Omumanyi muno, Owamachesi po."},{"id":31,"translation":"Yenjisinjia owayenya mutsimbabasi tsitsie, ne abamabii yabarecheshela eshinyasio eshilulu."}]},{"id":77,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khuchirumungwa kaala!"},{"id":2,"translation":"Nende chiwutsanga obutinyu."},{"id":3,"translation":"Nende chimitsanga ifula isalana!"},{"id":4,"translation":"Nende abamalaika bekhanga okhwaukhasia amalayi nende amabii."},{"id":5,"translation":"Nende abamalaika bekhanga nende obufimbuli."},{"id":6,"translation":"Bube khubo eshichila nohomba amekanyilisio."},{"id":7,"translation":"Toto bwene kamulakungwa kaliba!"},{"id":8,"translation":"Olwa tsing’ining’ini tsilisumibwa."},{"id":9,"translation":"Ne olwa likulu liliatisibwa."},{"id":10,"translation":"Ne olwa efikulu filipurusibwa."},{"id":11,"translation":"Ne olwa Abarumwa balikhung'asibwa kubise bilala."},{"id":12,"translation":"Khulwa inyanga shina eyo yasutibwa imbeli?"},{"id":13,"translation":"Khulwa inyanga yokhwaukhania."},{"id":14,"translation":"Ne shina shikhumanyia inyanga yokhwaukhania?"},{"id":15,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":16,"translation":"Shikhwasishia abaranjilila?"},{"id":17,"translation":"Mana nikhubalondiakhwo abeinyuma?"},{"id":18,"translation":"Endio nilwakhukholanga Abandu ababii."},{"id":19,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakhayi."},{"id":20,"translation":"Shikhwabaloonga okhurulana nende amatsi kalekungwa?"},{"id":21,"translation":"Mana nikhukara habundu ayenzefu alayi."},{"id":22,"translation":"Okhula ebise bimanyishe."},{"id":23,"translation":"Mana nikhuraho ebise, ne nifwe abamanya ebise bikhoyeshele."},{"id":24,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":25,"translation":"Shikhwakhola liloba libe liokhukhung’asia tawe?"},{"id":26,"translation":"Abalamu nende abafu?"},{"id":27,"translation":"Ne nikhuramwo efikulu efirambi (fiokhutinyisia liloba), ne nukhubanywesia amatsi amalayi."},{"id":28,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":29,"translation":"Tsie khushinyasio shiamwakatsulanga."},{"id":30,"translation":"Tsie mushinikha (shiomwosi) shiamarafi kataru."},{"id":31,"translation":"Sishirera eshinikha shiosishiosi tawe, ne sishikhonya shiosishiosi okhurulana nende omulilo tawe."},{"id":32,"translation":"Omulilo oko kusukunanga tsinzesele shinga tsinzu tsikhongo."},{"id":33,"translation":"Shinga tsingamia tsia namabuyu."},{"id":34,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":35,"translation":"Ino ni inyanga yabalaliboola shiosishiosi tawe."},{"id":36,"translation":"Nohomba shibalifuchililwa okhurusia eshichila tawe."},{"id":37,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":38,"translation":"Ino niyo inyanga yobwawukhani, khubakhung’asiye nende abeyimbeli."},{"id":39,"translation":"Kho, nimuli nende liokhututa, nakhatutekho."},{"id":40,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":41,"translation":"Toto abaria Nyasaye baliba mubiinikha nende tsisebele."},{"id":42,"translation":"Nende ebiamo mubuli biabenyanga muno."},{"id":43,"translation":"Lie, ne munywe mumwikhoyo khukalia kamwakholanga."},{"id":44,"translation":"Toto endio nilwakhurunganga abakholi bamalayi."},{"id":45,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":46,"translation":"Lie, ne mwikhoye hatiti. Toto enywe muli abamabii muno."},{"id":47,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":48,"translation":"Ne nibabolerwa mbu: “Inamile Nyasaye”, shibenamanga tawe."},{"id":49,"translation":"Eshinyasio eshikhonga inyanga eyo shiliba khubakatsulanga."},{"id":50,"translation":"Mana nimakhuwa shina olunyuma lwa kano akabalasuubila?"}]},{"id":78,"verses":[{"id":1,"translation":"Barebananga hekulu wa shina?"},{"id":2,"translation":"Hekulu wa amacheni amakhongo ako."},{"id":3,"translation":"Kalia akabawukhanangamwo."},{"id":4,"translation":"Tawe! Lekha butswa. Ahambi hano baletsa okhumanya."},{"id":5,"translation":"Mana khandi tawe lekha butswa. Ahambi hano baletsa okhumanya."},{"id":6,"translation":"Shikhwakhola liloba okhuba shinga obulili?"},{"id":7,"translation":"Ne efikulu okhuba tsisiilo?"},{"id":8,"translation":"Ne ni khubaloonga tsimbia tsibili (eshisatsa neshikhasi)?"},{"id":9,"translation":"Ne nikhukhola okhukona khwenyu okhuba okhuwuluukha?"},{"id":10,"translation":"Ne nikhukhola eshilo okhuba eshifwalo?"},{"id":11,"translation":"Ne nikhukhola eshitere okhuba shiokhukhalabanila obulamu?"},{"id":12,"translation":"Ne nikhumbakha hekulu wenyu amakulu saba aka amaani."},{"id":13,"translation":"Ne nikhukasia itaa yobulafu obunji (eliuba)."},{"id":14,"translation":"Ne nikhwishia amatsi karulanga mubunji okhurula mumaleesi."},{"id":15,"translation":"Kho khurusie khuko imele nende emimela."},{"id":16,"translation":"Nende emikunda chiemisala chiatilana."},{"id":17,"translation":"Toto inyanga yobwaukhasi yarebwaho khubise."},{"id":18,"translation":"Inyanga yolwika lulifurwamwo, nanyu muliitsa mumikanda."},{"id":19,"translation":"Ne likulu liliikulwa liaba shinga emiliango."},{"id":20,"translation":"Ne efikulu filisiulwa fiaba shinga amaweruweru."},{"id":21,"translation":"Toto Jahannamu iliindanga muno!"},{"id":22,"translation":"Ni habundu wokhumenya wa Ababura eshichelo (shia Nyasaye)."},{"id":23,"translation":"Balimenyamwo tsinyanga netsinyanga."},{"id":24,"translation":"Shibalipilamwo shiosishiosi eshinyifu nohomba eshinywebwa tawe."},{"id":25,"translation":"Halali amatsi kayile pa nende amafila."},{"id":26,"translation":"Nomurungo kubayela."},{"id":27,"translation":"Toto bo shibasubilanga mbu khuliba nende inyanga yokhurebwa ebikhole tawe."},{"id":28,"translation":"Ne bakatsulanga muno ebimanyisio biefu."},{"id":29,"translation":"Ne buli eshindu khwashimanya obulai muno mubuhandiche."},{"id":30,"translation":"Kho pile! Shikhulabameta shiosishiosi tawe halali eshinyasio!"},{"id":31,"translation":"Toto abaria Nyasaye nibo abalibura."},{"id":32,"translation":"(Balinyoola) emikunda (chomwikulu) nende tsizabibu."},{"id":33,"translation":"Nende abakhana bayelana ninabo."},{"id":34,"translation":"Nende tsigilasi tsitsule (ebinywebwa ebilayi)."},{"id":35,"translation":"Shibaliwulilamwo obusilu nohomba okhukatsulana tawe."},{"id":36,"translation":"Omurungo okhurula khu Nyasaye wuwo Omulesi, okhuhebwa khuyela."},{"id":37,"translation":"Nyasaye Omulesi welikulu nende eshialo nende bioosi bilimwo, Omunji wetsimbabaasi, shibalinyala okhulomaloma imbeli wuwe tawe."},{"id":38,"translation":"Inyanga ya Roho (Jibril) alisinjila nende Abamalaika khulunyaali. Shalilomaloma yesiyesi tawe okhuyiniakhwo ulia ulifuchililwa nende Omunji wetsimbabaasi, ne aliboola obulaamba bwonyene."},{"id":39,"translation":"Eyo niyo inyanga yatoto. Ne owenya, atile injila akalushile Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":40,"translation":"Toto efwe khubekanyisilia eshinyasio shili ahambi okhuula. Inyanga yomundu alilola kayakhola omwene. Ne Omukhayi aliboola mbu: “Manyanga ndakhabeele liloba!”"}]},{"id":79,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khubamalaika bakhunyulanga (emioyo cha bakhayi) nende amaani."},{"id":2,"translation":"Nende balia barusinjia (emioyo chiabasuubili) kaala."},{"id":3,"translation":"Nende balia bakulukhanga mwikulu bukulukha."},{"id":4,"translation":"Nende balia bashilananga tsimbilo (nende emioyo chiabasuubili okhuyila mwikulu)."},{"id":5,"translation":"Nende balia bachesinjia amakhuwa (emioyo emibii nichinyoola eshinyasio, ne emilayi nichisangaasibwa)."},{"id":6,"translation":"Inyanga yolwika lulifurwamwo lweyimbeli (lulirenjia buli eshindu)."},{"id":7,"translation":"Ne olwika lundi lulilondakhwo."},{"id":8,"translation":"Inyanga eyo emioyo chilirengarenga khuburi."},{"id":9,"translation":"Tsimoni tsiachio tsilikhookha (tsilihenga hasi)."},{"id":10,"translation":"(Abakhayi) baboolanga mbu: “Khulikalusibwa toto shinga khwali (khulilamusibwa)?"},{"id":11,"translation":"Olwakhuliba ebikumba biabulungukha?”"},{"id":12,"translation":"Baboola mbu: “Okhukalusibwa okho khulibulamwo obukhala (khwifwe)!”"},{"id":13,"translation":"Kho toto okhulamusibwa okho ni oluyoka lulala lwonyene."},{"id":14,"translation":"Hawo na hawo buli eshiloonje shiliba mushikuri eshiya."},{"id":15,"translation":"Koo! Lwakhuulilakhwo olukano lwa Musa?"},{"id":16,"translation":"Olwa Nyasaye wuwe Omulesi yamulanjila mulitwoma lioluyali lia T’uwaa."},{"id":17,"translation":"“Tsia ewa Firauni. Toto ye yaburirira."},{"id":18,"translation":"Omuboolele mbu: 'Koo, chama obe Omutswenufu?"},{"id":19,"translation":"Ekhwimilile khu Nyasaye wo Omulesi onyoole okhumuria.'”"},{"id":20,"translation":"Mana namwechesia ebimanyisio ebikhongo muno."},{"id":21,"translation":"Ne nakatsula mana nakhaila elala."},{"id":22,"translation":"Khandi nakalukha inyuma, nakhola eshinani (okhukania Abandu balafuchilila Musa tawe)."},{"id":23,"translation":"Nakhung’asia Abandu nalaanga."},{"id":24,"translation":"Naboola mbu: “Nesie nyasaye wenyu omulesi ohuli hekulu muno.”"},{"id":25,"translation":"Kho Nyasaye namutila namuhelesia eshinyasio khukayaboola kokhumalilikha (‘nesie Nyasaye wenyu omukhongo’), nende kayaranjilila (‘abulaho Nyasaye wundi owulali esie’)."},{"id":26,"translation":"Toto esho neshimanyisio khubalia baria Nyasaye."},{"id":27,"translation":"Koo! Nobutinyu okhubaloonga enywe nohomba likulu? Ye niye waliumbakha!"},{"id":28,"translation":"Yalichingula hekulu, nalikasia obulayi muno."},{"id":29,"translation":"Ne nara eshilima mushilo shiayio, ne nayiniamwo eshitere."},{"id":30,"translation":"Okhurula awo nakwalasia liloba."},{"id":31,"translation":"Narusiamwo amatsi kalio nende emimela."},{"id":32,"translation":"Ne efikulu nafitinyia mwiloba."},{"id":33,"translation":"Bibe biokhwisangasia bwenyu nende ebiayo bienyu."},{"id":34,"translation":"Olwamatinyu amakhongo kaliula,"},{"id":35,"translation":"Inyanga eyo omundu aliitsulila kayakhola."},{"id":36,"translation":"Ne Jahannamu ililolesibwa yalolekha khu ulola."},{"id":37,"translation":"Kho ulia waburirira mubufuru."},{"id":38,"translation":"Mana nachama muno obulamu bweshialo."},{"id":39,"translation":"Toto Jahannamu ni habundu wuwe wokhumenya!"},{"id":40,"translation":"Ne ulia waria okhwema imbeli wa Nyasaye wuwe Omulesi, mana nakaania omwoyo kukwe eshihonya."},{"id":41,"translation":"Toto oyo Omukunda kwomwikulu nikuliba habundu wuwe wokhumenya!"},{"id":42,"translation":"Bakhurebanga ebise bieyindukho biliba lina?"},{"id":43,"translation":"Ne shiomanyile shiosishiosi khubio khobabolere tawe."},{"id":44,"translation":"Obumalilishi bweyinyanga eyo buli khu Nyasaye wuwo Omulesi."},{"id":45,"translation":"Toto ewe oli butswa Omwikanyilisi khu ulia owaria inyanga eyo."},{"id":46,"translation":"Olwa baliyilola inyanga eyo, balikaala mbu shibaamenyakhwo (khushialo) tawe halali ingolobe ndala nohomba eshitere shiayo."}]},{"id":80,"verses":[{"id":1,"translation":"Yakhulusia obweni mana nafutara."},{"id":2,"translation":"Mbu omuwofu yamwitsila!"},{"id":3,"translation":"Ne nishina shikhumanyia ye awundi anyala okhwitswenula?"},{"id":4,"translation":"Nohomba aletsulisibwa mana ametsulisio kamukhoonye?"},{"id":5,"translation":"Ne ulia wilola neshileka."},{"id":6,"translation":"Nawe niye oworeerekhwo eshinani?"},{"id":7,"translation":"Shikali khwiwe tawe nakhaya okhutswenukha."},{"id":8,"translation":"Ne ulia ukhwitsila neshinani."},{"id":9,"translation":"Naye naririre."},{"id":10,"translation":"Niye woshulila likosi?"},{"id":11,"translation":"Shikali kario tawe! Toto kano nametsulisio."},{"id":12,"translation":"Ulia uchama, akeetsulile."},{"id":13,"translation":"Kali mutsimbapulo tsioluyali."},{"id":14,"translation":"Tsiachingulwa hekulu, tsinzwenufu."},{"id":15,"translation":"Tsili mumikhono chia Abamalaika Abahandichi."},{"id":16,"translation":"Boluyali, abalayi muno."},{"id":17,"translation":"Omundu yasikha! Nishina shimukholanga naba omukhayi?"},{"id":18,"translation":"Yamulongwa okhurula khushina?"},{"id":19,"translation":"Okhurulana nende indonyande ya amaatsi kolwibulo, yamuloonga mana namupangila amakhuwa ke."},{"id":20,"translation":"Mana namwanguyilisilia Injila."},{"id":21,"translation":"Mana namufwisia, mana namura mushilindwa."},{"id":22,"translation":"Mana nalichama, alimulamusia."},{"id":23,"translation":"Tawe! Ashili okhumala kayamulomesia."},{"id":24,"translation":"Kho Omundu ahenjekhwo eshilibwa shishie."},{"id":25,"translation":"Toto efwe khwayomboola amatsi buyomboola."},{"id":26,"translation":"Ne nikhwaarula liloba bwaarula."},{"id":27,"translation":"Ne nikhumesiamwo imele."},{"id":28,"translation":"Nende tsizabibu nende eliani liamasafu."},{"id":29,"translation":"Nende emizaituna nende mitende."},{"id":30,"translation":"Nende emikunda chiemisala chiasitanakhwo obulayi."},{"id":31,"translation":"Nende ebiamo, nende olwayilo lwemiruko."},{"id":32,"translation":"Khulwa okhwisangasia khwenyu nende ebiruche bienyu."},{"id":33,"translation":"Mana shingala omwayukho kulia kuliitsa."},{"id":34,"translation":"Inyanga yomundu alimwilukha omusiani wabu."},{"id":35,"translation":"Nende nyinamwana nende samwana."},{"id":36,"translation":"Nende omukhaye wuwe nende abana be."},{"id":37,"translation":"Buli shiamulala aliba nende akeke kamuyela."},{"id":38,"translation":"Inyanga eyo obweni bundi buling’enang’ena."},{"id":39,"translation":"Bulitsekha nibusangalile."},{"id":40,"translation":"Ne obweni bundi inyanga eyo buliba nende olufu."},{"id":41,"translation":"Eshilima tititi shilibufunikha."},{"id":42,"translation":"Abo nibo Abakhayi abakholi betsimbi."}]},{"id":81,"verses":[{"id":1,"translation":"Olwa eliuba lilifumbwafubwa."},{"id":2,"translation":"Ne olwa tsing’ining’ini tsilikwa."},{"id":3,"translation":"Ne olwa tsingulu tsilirusibwaho."},{"id":4,"translation":"Ne olwa tsingamia tsili inda tsililekhwa."},{"id":5,"translation":"Ne olwa tsisolo tsiomwiswa tsilikhung’asibwa."},{"id":6,"translation":"Ne olwa tsinyanza tsiliakha omulilo."},{"id":7,"translation":"Ne olwa emioyo chililimasibwa."},{"id":8,"translation":"Ne olwa omukhana wayabilwa omulamu alireebwa."},{"id":9,"translation":"Khulibii shina liayererwa?"},{"id":10,"translation":"Ne olwa Ebitabu bilisaalasibwa."},{"id":11,"translation":"Ne olwa likulu lilirusibwaho."},{"id":12,"translation":"Ne olwa omulilo kwa Jahannamu kulimetwa omwakho (khukutsiririre okhwaakha)."},{"id":13,"translation":"Ne olwa omukunda kwomwikulu kulisitibwa ahambi."},{"id":14,"translation":"Buli omundu alimanya shiayakhola."},{"id":15,"translation":"Nditsuba khutsing’ining’ini tsikalukhanga inyuma."},{"id":16,"translation":"Tsitsitsanga, mana khandi tsifisa."},{"id":17,"translation":"Ne olweshilo shitsitsanga nishichelela."},{"id":18,"translation":"Ne eshialo nishitsia okhushia."},{"id":19,"translation":"Toto kano ni amakhuwa komurumwa woluyali."},{"id":20,"translation":"Owamaani, owa ingasi yoluyali, ewa Mwene Eshisala shiobwami."},{"id":21,"translation":"Uwuwulilungwa eyo mana khandi omwisikwa."},{"id":22,"translation":"Ne owashienywe uno shali omulalu tawe."},{"id":23,"translation":"Ne toto bwene yamulola (Jibril) netsimoni tsie elubeka wa hekulu muno welikulu lia hasi ili habulafu."},{"id":24,"translation":"Naye shali omwimani khumakhuwa kefisa tawe."},{"id":25,"translation":"Ne kano shikali amakhuwa ka Shetani walondwa tawe."},{"id":26,"translation":"Kho mutsitsanga yena?"},{"id":27,"translation":"Ikurani ino ni eshitsulisio butswa khubiloonje bioosi."},{"id":28,"translation":"Khu yesiyesi mwinywe wenyanga okhulunjikha."},{"id":29,"translation":"Ne enywe shimulenya tawe halali okhuula Nyasaye yenye, Omulesi webiloonje bioosi."}]},{"id":82,"verses":[{"id":1,"translation":"Olwe likulu lilisambukha."},{"id":2,"translation":"Ne olwa tsing’ining’ini tsilibulungukha."},{"id":3,"translation":"Ne olwa tsinyanza tsiliarulwa."},{"id":4,"translation":"Ne olwa ebilindwa biliyabululwa."},{"id":5,"translation":"Buli omundu alimanya shayakhola imbeli nende mukhumalilikha."},{"id":6,"translation":"Ewe Omundu, ni shina shiakhukatia waalekha Nyasaye wuwo Omulesi, Woluyali?"},{"id":7,"translation":"Ulia wakhuloonga, mana naakhukasia obulayi, nakhuleng’ania."},{"id":8,"translation":"Nakhukasia mulikondo liomwene yachama."},{"id":9,"translation":"Shikali kario tawe! Halali enywe mukatsulanga Inyanga yomurungo."},{"id":10,"translation":"Ne toto bwene muli nende Abalindi."},{"id":11,"translation":"Abahandichi aboluyali."},{"id":12,"translation":"Bamanya koosi kamukholanga."},{"id":13,"translation":"Toto abakholi bamalayi baliba mubwokholo."},{"id":14,"translation":"Ne toto abakholi betsimbi baliba mumulilo."},{"id":15,"translation":"Balinjilamwo inyanga yomurungo."},{"id":16,"translation":"Ne shibalinyalilwa okhurulamwo tawe."},{"id":17,"translation":"Ne ni shina shilakhumanyia inyanga yomurungo eyo?"},{"id":18,"translation":"Khandi ni shina shilakhumanyia inyanga yomurungo eyo?"},{"id":19,"translation":"Inyanga yomundu alikhaywa okhukhoonya owundi shiosishiosi, ne inyanga eyo okhulomesia khwoosi khuliba khwa Nyasaye yenyene."}]},{"id":83,"verses":[{"id":1,"translation":"Bali khushibi abakalakala, beshichelo!"},{"id":2,"translation":"Balia abeene nibechelela khubandu, benyanga betsusilibwe."},{"id":3,"translation":"Nabo nibachelela abandu khushichelo nohomba khuratili, nibakatia."},{"id":4,"translation":"Koo, shibaparangakhwo mbu toto bakhayabululwe mubafu?"},{"id":5,"translation":"Khulwa inyanga ikhongo."},{"id":6,"translation":"Inyanga yabandu baliema khulwa Nyasaye Omulesi webilonje bioosi."},{"id":7,"translation":"Shikali kario tawe (shinga olwa mukholanga)! Toto bwene amaandiko ka (ebikhole bia) abamabii kali mushitabu shilangwa mbu Sijjiin."},{"id":8,"translation":"Ne ni shina shikhumanyia Sijjiin ino?"},{"id":9,"translation":"Ni eshitabu shiahandikwamwo (ebikhole bia abonooni)."},{"id":10,"translation":"Eshinyasio eshikhongo inyanga eyo shiliba khubakhayi."},{"id":11,"translation":"Balia bakatsulanga inyanga yeyindukho."},{"id":12,"translation":"Ne shibachikatsulanga inyanga eyo tawe okhuyiniakhwo buli wabura eshichelo, omukholi wetsimbi."},{"id":13,"translation":"Nasoomelwa ebimanyisio biefu naboola mbu: “Etso ni tsingano etsia abakhale!”"},{"id":14,"translation":"Shikali kario tawe! Habula emioyo chiabu chakhupa tsindebelende okhurulana khu kalia kabakholanga."},{"id":15,"translation":"Shikali kario tawe! Toto bwene abo inyanga eyo baliikalilwa okhunyoola emikabo chia Nyasaye wabu Omulesi."},{"id":16,"translation":"Ne mana bakhenjile mumulilo!"},{"id":17,"translation":"Mana baboolelwe mbu: “Kano niko kamwakhayanga.”"},{"id":18,"translation":"Shikali kario tawe (shingala mukholanga)! Toto bwene amaandiko ka (ebikhole bia) abamalayi kali mushitabu shilangwa mbu I’liyyin."},{"id":19,"translation":"Ne nishina shilikhumanyia I’liyyin ino?"},{"id":20,"translation":"Ni eshitabu shiahandikwamwo."},{"id":21,"translation":"Bakhashilole balia abarebwa hambi nende Nyasaye."},{"id":22,"translation":"Toto bwene abakholi bamalayi baliba mubwokholo."},{"id":23,"translation":"Baliikhala khubifumbi bioluyali nibahenga."},{"id":24,"translation":"Olibamanyila khukhumesamesa khwobweni bwabu okhurulana khubwokholo."},{"id":25,"translation":"Balinywesibwa ebinywebwa ebilayi biasubwa."},{"id":26,"translation":"Eshisubo shiabio shiliwunya obulayi shinga imisk. Ne khulwa okhunyoola kano, bashilane balia abenya okhushilana."},{"id":27,"translation":"Ne shiasasibwamwo mu (amaatsi ka) Tasniim."},{"id":28,"translation":"(Tasniim eyo) ni Isebele yabalia abali hambi nende Nyasaye balinywamwo."},{"id":29,"translation":"Toto bwene abakholi betsimbi batsekhaanga abasuubili."},{"id":30,"translation":"Ne olwa baburanga ewa bali, babakhondiolanga nibechesania."},{"id":31,"translation":"Ne nibakalukha mubandu babu, bakalukha nibasangaalile."},{"id":32,"translation":"Ne nibabalola, baboola mbu: “Toto bano nibo bakora.”"},{"id":33,"translation":"Nabo abo shibarumwa okhuba abalindi babu tawe."},{"id":34,"translation":"Kho olwa lelo Abasuubila nibo abatsekha Abakhayi."},{"id":35,"translation":"Nibekhaale khubifumbi nibahenga."},{"id":36,"translation":"Ne koo, Abakhayi barunjilwe khukabakholanga?"}]},{"id":84,"verses":[{"id":1,"translation":"Olwa likulu liliarukha."},{"id":2,"translation":"Ne olwa liliwulila Nyasaye walio Omulesi, shingala lialachilwa okhumuwulila."},{"id":3,"translation":"Olwa liloba lilikwalaasibwa."},{"id":4,"translation":"Mana liarusia bioosi bilimwo liaba likhaya."},{"id":5,"translation":"Ne olwa liliwulila Nyasaye walio Omulesi, shingala lialachilwa okhumuwulila."},{"id":6,"translation":"Ewe omundu, toto ewe okhalabananga muno okhutsia ewa Nyasaye wuwo Omulesi, mana olibukana ninaye."},{"id":7,"translation":"Kho ulia owulihebwa eshitabu shishie nomukhono kukwe omulunji."},{"id":8,"translation":"Oyo okhubalilwa (ebikhole) khukhwe khuliba okhwangu."},{"id":9,"translation":"Ne alikalushila abandu bebe naasangalile."},{"id":10,"translation":"Ne ulia ulihelesibwa eshitabu shishie namukongo wuwe."},{"id":11,"translation":"Oyo alisaba okhusikha."},{"id":12,"translation":"Ne alinjila mumulilo."},{"id":13,"translation":"Toto ye yali mubandu bebe niyasaangala."},{"id":14,"translation":"Toto ye yaparanga mbu shalikalukha khandi tawe."},{"id":15,"translation":"Tawe! Toto bwene Nyasaye wuwe Omulesi yamulolanga muno!"},{"id":16,"translation":"Ne nditsuba khubwakhanyu bweliuba nilitsia okhukwa."},{"id":17,"translation":"Nende khushilo nende shia shibuusinjia."},{"id":18,"translation":"Nende khumwesi shingala kukhongoyanga."},{"id":19,"translation":"Toto bwene mwitsa okhunina eshisia khushisia!"},{"id":20,"translation":"Bali barie abalasuubilanga tawe?"},{"id":21,"translation":"Ne nibasoomelwa Ikurani, shibaretsanga obweni hasi tawe."},{"id":22,"translation":"Halali balia abakhaya bayingananga butswa."},{"id":23,"translation":"Ne Nyasaye amanyile muno akababisanga mukari mwabu."},{"id":24,"translation":"Kho baboolere akeshinyasio eshilulu!"},{"id":25,"translation":"Halali balia basuubila mana nibakhola amalayi. Abo baliba nende omurungo kulawa tawe."}]},{"id":85,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khulikulu lili nende ameeshelo ketsing’ining’ini tsikhongo!"},{"id":2,"translation":"Nende khuinyanga yalakwa!"},{"id":3,"translation":"Nende khumuloli nende shikholelwa obuloli!"},{"id":4,"translation":"Basishibwa Abandu ba Omutaro."},{"id":5,"translation":"Omulilo kwetsikhwi tsinyinji."},{"id":6,"translation":"Olwa bali nibekhale awo (khumulilo)."},{"id":7,"translation":"Nabo nibo abaloli khu kalia kabakholelanga Abasuubili."},{"id":8,"translation":"Nabo shibalolakhwo khubo obubii bwosibwosi tawe habula okhusuubila khwabu khu Nyasaye, Owamaani, Owitsomibungwa muno."},{"id":9,"translation":"Uli nende obwami bwomwikulu nende khushialo, ne Nyasaye nomuloli muno wabuli eshindu."},{"id":10,"translation":"Toto balia bara Abasuubili Abasatsa nende Abasuubili Abakhasi mumarechekho, mana nibalekanila tawe, abo balinyoola eshinyasio shiomulilo kwa Jahannam, ne balinyoola eshinyasio eshiokhusambwa."},{"id":11,"translation":"Toto bwene balia basuubila mana nibakhola amalayi, balinyoola emikunda chiburangamwo emialo hasi wachio, ne okho nikho okhubura okhukhongo."},{"id":12,"translation":"Toto bwene eshinyasio shia Nyasaye wuwo Omulesi neshilulu."},{"id":13,"translation":"Toto Ye aranjilisinjia, khandi niye ukalusinjia."},{"id":14,"translation":"Naye niwobulesheli po, owobuyanzi muno."},{"id":15,"translation":"Oweshifumbi shia obwami, Owoluyali."},{"id":16,"translation":"Owukholanga muno akayenya."},{"id":17,"translation":"Koo, wawulilakhwo olukano lwa abalwani beliyie?"},{"id":18,"translation":"Aba Firauni nende Thamudi?"},{"id":19,"translation":"Halali abakhayi bali mukhukatsula butswa."},{"id":20,"translation":"Ne Nyasaye yabaterera munyuma mwabu."},{"id":21,"translation":"Halali ino ni Ikurani yoluyali."},{"id":22,"translation":"Ili khulupao lwalindwa."}]},{"id":86,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khulikulu nende shokhwitsa eshilo!"},{"id":2,"translation":"Ne nishina eshikhumanyia mbu nishina esho shitsanga eshilo?"},{"id":3,"translation":"Ing’ining’ini yili nende obulafu obunji."},{"id":4,"translation":"Buli shiamundu ali nende umuhenganga."},{"id":5,"translation":"Kho Omundu ahenge yalongwa okhurulana nende shina?"},{"id":6,"translation":"Yalongwa okhurulana nende amatsi karulanga nikamitsikha."},{"id":7,"translation":"Karulanga hakarikari wa mulukongofuma nende natsimbafu."},{"id":8,"translation":"Toto bwene Nyasaye ali nende obunyali bwokhumukalusia."},{"id":9,"translation":"Inyanga ya kalia kefisa kalirebwa habulafu."},{"id":10,"translation":"Abwene aho shaliba nende amaani nohomba Omuhabini tawe."},{"id":11,"translation":"Nditsuba khulikulu lili nende amakalushilo!"},{"id":12,"translation":"Nende liloba liarukhanga!"},{"id":13,"translation":"Toto bwene lino nilikhuwa liokhwawukhasia."},{"id":14,"translation":"Nalio shilili emibayo tawe."},{"id":15,"translation":"Toto bwene abo batutanga bututa."},{"id":16,"translation":"Ne siesi endutanga bututa."},{"id":17,"translation":"Mana bahelesie ebise abakhayi kaala kaala."}]},{"id":87,"verses":[{"id":1,"translation":"Tswenula elira lia Nyasaye wuwo Omulesi, Owoluyali, Owa hekulu muno."},{"id":2,"translation":"Ulia owaloonga mana naleng’aasia obulai."},{"id":3,"translation":"Ulia wabusia amakhuwa mana nalunjisia."},{"id":4,"translation":"Ulia wamesia olwayilo."},{"id":5,"translation":"Mana nalukhola olumila olumali."},{"id":6,"translation":"Khulakhusomesia mana sholibilila tawe."},{"id":7,"translation":"Halali aka Nyasaye achama. Toto Ye amanyile akali habulafu nende kefisile."},{"id":8,"translation":"Ne khutsia okhukhwanguyilisia kabe amangu."},{"id":9,"translation":"Kho itsulisia, nikali mbu okhwitsulisia okho khukhoonya."},{"id":10,"translation":"Yetsa okhwitsulila ulia uria."},{"id":11,"translation":"Ne yetsa okhwira ehale nako (ametsulisio ako) omukori."},{"id":12,"translation":"Ulia ulinjila mumulilo omukhongo muno."},{"id":13,"translation":"Mana shalifwamwo nohomba shalilamukhamwo tawe."},{"id":14,"translation":"Toto yamala okhubura ulia wetswenula."},{"id":15,"translation":"Mana niyetsulila elira lia Nyasaye wuwe Omulesi mana naswaliya."},{"id":16,"translation":"Halali enywe mwayanza mana nimuranjilisia muno obulamu bwokhushialo!"},{"id":17,"translation":"Ne obulamu bwomwikulu nobulayi ne nibwokhutong'a muno."},{"id":18,"translation":"Toto kano kali mubitabo bia imbeli."},{"id":19,"translation":"Ebitabu bia Ibrahim nende Musa."}]},{"id":88,"verses":[{"id":1,"translation":"Koo, kamala okhukhwitsila amacheni kamasila kalifundesia Abandu?"},{"id":2,"translation":"Obweni inyanga eyo bulihotselesia."},{"id":3,"translation":"Bukholele emilimo buchoonyele."},{"id":4,"translation":"Bulinjila mumulilo kwakhanga."},{"id":5,"translation":"Bulinywesibwa amatsi keyisebele karabachilanga."},{"id":6,"translation":"Shibalinyolamwo eshiakhulia tawe halali shiamawa."},{"id":7,"translation":"Sishikhomesinjia ta ne sishimalanga inzala tawe."},{"id":8,"translation":"Inyanga eyo obweni bundi buliba nibunula."},{"id":9,"translation":"Buliba nibuchamiile okhukhalabana khwabwo."},{"id":10,"translation":"Baliba mumikunda chomwikulu chia hekulu choluyali."},{"id":11,"translation":"Shonyala okhuwulilamwo akeshifwabi tawe."},{"id":12,"translation":"Mukariomo ilimwo isebele ikhulukusinjia."},{"id":13,"translation":"Ebifumbi bilimwo bia hekulu."},{"id":14,"translation":"Nende tsigilasi tsiarebwa khulala."},{"id":15,"translation":"Nende emitoo olunyaali olunyaali."},{"id":16,"translation":"Nende emikeka chiaalwa."},{"id":17,"translation":"Koo, shibahengangakhwo ingamia shingala yaloongwa tawe?"},{"id":18,"translation":"Nende likulu shingala liachingulwa?"},{"id":19,"translation":"Nende tsingulu shingala tsiatisibwa hasi?"},{"id":20,"translation":"Nende liloba shingala liakwalasibwa?"},{"id":21,"translation":"Kho itsulisia! Katoto ewe oli Omwitsulisi butswa."},{"id":22,"translation":"Ewe sholi wokhubanichilisia tawe."},{"id":23,"translation":"Halali ulia ukalukha inyuma nakhaya."},{"id":24,"translation":"Kho Nyasaye alimuhelesia eshinyasio eshikhongo muno!"},{"id":25,"translation":"Toto ewefu niwo wamakalushilo kabu."},{"id":26,"translation":"Mana khandi toto okhubalilwa amakhuwa kabu khuli khwifwe!"}]},{"id":89,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khubise biomumabwibwi."},{"id":2,"translation":"Nende khubilo ekhumi."},{"id":3,"translation":"Nende khu bibili bibili nende khushilala shilala."},{"id":4,"translation":"Nende khushilo shinga shiburanga."},{"id":5,"translation":"Kho, mu kano shilimwo eshitsubo khumuchesi?"},{"id":6,"translation":"Shiwalolakhwo shinga Nyasaye wuwo Omulesi yakhola Abandu ba A’di tawe?"},{"id":7,"translation":"Abandu ba Iram, eyali nende tsinzu tsindambi?"},{"id":8,"translation":"Aba Nyasaye alalongakhwo shinga bo khushialo tawe."},{"id":9,"translation":"Nende Thamudi abakasinjia tsinzu mumatwoma?"},{"id":10,"translation":"Nende Firauni wetsinzu shinga tsisiilo?"},{"id":11,"translation":"Abakhola tsimbi muno khushialo?"},{"id":12,"translation":"Nibetsusiamwo obwononia?"},{"id":13,"translation":"Mana Nyasaye wuwo Omulesi nabakhupa eshiboko shieshinyasio."},{"id":14,"translation":"Toto Nyasaye wuwo Omulesi abahenganga nabalindilile."},{"id":15,"translation":"Ne Omundu olwa Nyasaye wuwe Omulesi amutema namuhelesia emiandu nende obwokholo, amalanga aboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi yambelesiye oluyali!”"},{"id":16,"translation":"Ne namutema mana amuleemie omukabo kwe, naboola mbu: “Nyasaye wanje Omulesi yandutuyia!”"},{"id":17,"translation":"Shikali kario tawe! Halali enywe shimuhenganga abana bafwilwa neshisa tawe."},{"id":18,"translation":"Ne shimutinyisaninjia okhulisia abamanani tawe."},{"id":19,"translation":"Ne mulitsanga emiandu chia abafwilwa okhulia khwatoto."},{"id":20,"translation":"Ne mwayanza emiandu obuyanzi obuunji muno."},{"id":21,"translation":"Shikali kario tawe! Olwa eshialo shilifunakwa ebitonye ebitonye."},{"id":22,"translation":"Ne aliitsa Nyasaye wuwo Omulesi nende Abamalaika olunyali olunyali."},{"id":23,"translation":"Ne omulilo kwa Jahannamu kulireerwa inyanga eyo, omundu inyanga eyo alitsulila, halali okhwitsulila okho shikhulimukhoonya shiosishiosi tawe."},{"id":24,"translation":"Aliboola mbu: “Manyanga, ndakharanjisiliyie ebikhole ebilayi khulwa obulamu bwanje (bwemakombe)!”"},{"id":25,"translation":"Mana inyanga eyo abulaho yesiyesi ulihelesia eshinyasio shinga eshinyasio shishie."},{"id":26,"translation":"Ne yesiyesi shaliboya shinga okhuboya khukhwe tawe."},{"id":27,"translation":"Ewe omwoyo omwihotselefu!"},{"id":28,"translation":"Kalukha khu Nyasaye wuwo Omulesi noli nende obuchami, ne khandi nochamilwe."},{"id":29,"translation":"Kho injila halala nende Abasumba banje."},{"id":30,"translation":"Mana winjile mumukunda kwanje kwomwikulu."}]},{"id":90,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khulitokho lino!"},{"id":2,"translation":"Ne ewe oli omwibule omulekhule welitokho lino."},{"id":3,"translation":"Nende khumwibusi nende shiayebula."},{"id":4,"translation":"Toto bwene khwaloonga omundu khubusandi."},{"id":5,"translation":"Koo, aparanga mbu abulaho omundu yesiyesi umunyala?"},{"id":6,"translation":"Aboola mbu: “Ndasamba eshiachi shiomwandu.”"},{"id":7,"translation":"Kho aparanga mbu abulaho yesiyesi umulolanga?"},{"id":8,"translation":"Koo, shikhwamuhelesia tsimoni tsibili tawe?"},{"id":9,"translation":"Nende olulimi nebinwa bibili?"},{"id":10,"translation":"Ne nikhumumanyia tsinjila tsioosi tsibili?"},{"id":11,"translation":"Ne shiyeruma khunjila yebisikirasio tawe."},{"id":12,"translation":"Ne nishina shikhwechesia okhumanya injila yebisikirasio?"},{"id":13,"translation":"Nokhukhola omurumwa abe omulekhule."},{"id":14,"translation":"Nohomba okhulisia inyanga yeyinzala."},{"id":15,"translation":"Omwana omufwilwa omwikho."},{"id":16,"translation":"Nohomba omumanani omushisandu."},{"id":17,"translation":"Mana abe mubalia basuubila mana nibachelelana okhwifwila ne nibachelelana okhulolanila eshisa."},{"id":18,"translation":"Abo nibo Abandu bomukhono musaatsa."},{"id":19,"translation":"Ne balia bakhaya ebimanyisio biefu, abo nibo Abandu bomukhono mukhasi."},{"id":20,"translation":"Ekulu wabu kuliba omulilo omululu kwekalilwa buli tsimbeka."}]},{"id":91,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khuliuba nende obulafu bwalio!"},{"id":2,"translation":"Nende khumwesi shingala kuliloondangakho!"},{"id":3,"translation":"Nende khushitere olwa shiteranga!"},{"id":4,"translation":"Nende khushiro olwa shifuumanga eshitere!"},{"id":5,"translation":"Nende khulikulu nende ulia waliumbakha!"},{"id":6,"translation":"Nende khuliloba nende ulia walikwalasia!"},{"id":7,"translation":"Nende khu mwoyo nende ulia wakuleng’aasia!"},{"id":8,"translation":"Mana nakumanyisia injila ya amabii nende ya amalayi."},{"id":9,"translation":"Toto bwene yamala okhubura ulia wakutswenula."},{"id":10,"translation":"Ne toto bwene yamala okhusikha ulia wakulekhula."},{"id":11,"translation":"Babu Tsamudi bayingasia (omurumwa wabu) khulwa okhubeela obufuru bwabu."},{"id":12,"translation":"Olwa yanguya ulia womwoyo omumu muno mubo."},{"id":13,"translation":"Aho Omurumwa wa Nyasaye nababoolela mbu: \"Ingamia ino ni ya Nyasaye, muyileshe inywe amatsi kayio ne mulayira tawe.\""},{"id":14,"translation":"Mana bamala bamukatsula, ne nibayisinza. Khulwako Nyasaye wabu Omulesi nabasishia khulwokhubeela tsimbi tsiabu nabamala boosi."},{"id":15,"translation":"Naye sharitsanga akarulilaho tawe."}]},{"id":92,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khu shilo olwashifunikhanga!"},{"id":2,"translation":"Nende khushiteere olwa shiteeranga!"},{"id":3,"translation":"Nende khuwaloonga eshisatsa nende eshikhasi!"},{"id":4,"translation":"Toto bwene okhukhalabana khwenyu khwaukhane."},{"id":5,"translation":"Kho, ulia urusia mana naaria Nyasaye,"},{"id":6,"translation":"Mana naasubila muno kalia akali amalayi,"},{"id":7,"translation":"Khwitsa okhumuwanguyisilia kabe amangu."},{"id":8,"translation":"Ne ulia ukhola obwimani, mana niyelola mbu yeyerere."},{"id":9,"translation":"Mana nakatsula amalayi po,"},{"id":10,"translation":"Khwitsa okhumuwanguyisilia kabe amasiro!"},{"id":11,"translation":"Ne omwandu kukwe kulimukhonya shina olwa aliba nasikhanga?"},{"id":12,"translation":"Toto bwene kali khwifwe okhwechesia obulunjifu."},{"id":13,"translation":"Ne toto bwene kali khwifwe ka mutsuli (akhera) nende kokhuranjilila."},{"id":14,"translation":"Kho ebekanyisilie omulilo kwakhanga obutinyu!"},{"id":15,"translation":"Shalikwinjilamwo tawe halali Omubii muno!"},{"id":16,"translation":"Ulia wakatsula mana nafutara omukongo."},{"id":17,"translation":"Ne ulia waria Nyasaye alireebwa ehale ninakwo."},{"id":18,"translation":"Ulia urusinjia omwandu kukwe khulwa okhwitswenula."},{"id":19,"translation":"Ne shikali mbu aliho yesiyesi wamukholela amalayi lano khamurunje tawe."},{"id":20,"translation":"Halali nokhukhaaba obweni bwa Nyasaye wuwe Omulesi, Oweekulu muno."},{"id":21,"translation":"Naye yakhachame!"}]},{"id":93,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khu isenya (okhurula itsuli okhula eshitere)!"},{"id":2,"translation":"Nditsuba khushilo olwa shinjilanga!"},{"id":3,"translation":"Nyasaye wuwo shiyakhulekha tawe, nohomba shiyakhusinyishila tawe."},{"id":4,"translation":"Ne obulamu bwomwikulu nobulayi khwiwe okhushira bwa khushialo."},{"id":5,"translation":"Ne Nyasaye wuwo Omulesi alakhuwa okhula ochame."},{"id":6,"translation":"Shiyakhunyoola noli omufwilwa mana nakhuwa eshimenyo?"},{"id":7,"translation":"Ne nakhunyoola niwakora, mana nakhulunjisia?"},{"id":8,"translation":"Ne nakhunyoola noli omumanani mana nakhuyindiasia?"},{"id":9,"translation":"Kho omwana omufwilwa, olamufuolafia tawe!"},{"id":10,"translation":"Naye usaba olamuwusa tawe!"},{"id":11,"translation":"Ne obwokholo bwa Nyasaye wuwo Omulesi obuboole."}]},{"id":94,"verses":[{"id":1,"translation":"Shikhwakhubambulila eshilifu shishio tawe?"},{"id":2,"translation":"Ne nikhukhuruula omusiko kukwo?"},{"id":3,"translation":"Kwali nikwafunaka omukongo kukwo?"},{"id":4,"translation":"Ne nikhura hekulu okhurumbulwa khukhwo?"},{"id":5,"translation":"Ne toto halala nende obusiro buliho obwangu."},{"id":6,"translation":"Toto halala nende obusiro buliho obwangu."},{"id":7,"translation":"Kho, nonyoola obwiyangu, khola eshinani."},{"id":8,"translation":"Ne yenya muno ewa Nyasaye wuwo Omulesi."}]},{"id":95,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khu tini nende zaituni!"},{"id":2,"translation":"Nende khulukulu lwa Sinai!"},{"id":3,"translation":"Nende khulitokho lino liomulembe po!"},{"id":4,"translation":"Khubwatoto khwaloonga Omundu okhuloonga okhulayi muno."},{"id":5,"translation":"Mana nikhumukalusia hasi muno okhushila abali hasi!"},{"id":6,"translation":"Halali balia Abasuubila mana nibakhola amalayi. Abo balinyoola omurungo kulawa tawe."},{"id":7,"translation":"Mana nishina nikhwakhamala shilakhukhola okhukatsula inyanga yomurungo?"},{"id":8,"translation":"Nyasaye shali niye wukhalakanga eshiina obulai muno okhushila abakhalakanga eshina boosi?"}]},{"id":96,"verses":[{"id":1,"translation":"Soma khulira lia Nyasaye wuwo Omulesi owaloonga."},{"id":2,"translation":"Yaloonga Omundu okhurulana nende lilika."},{"id":3,"translation":"Soma! Ne Nyasaye wuwo Omulesi ni Omuhani Okhushila boosi."},{"id":4,"translation":"Ulia wechesia nende ikalamu."},{"id":5,"translation":"Yechesia Omundu kalia akayalali namanyile tawe."},{"id":6,"translation":"Shikali kario tawe! Toto Omundu abetsanga omufuru."},{"id":7,"translation":"Niyelola mbu yeyera omwene."},{"id":8,"translation":"Toto khu Nyasaye wuwo Omulesi niho wamakalushilo."},{"id":9,"translation":"Olutsikhwo ulia ukaninjia?"},{"id":10,"translation":"Omusumba nalaama?"},{"id":11,"translation":"Omulutsikhwo ye naba nali khubulunjifu?"},{"id":12,"translation":"Nohomba nalomesia okhuria Nyasaye?"},{"id":13,"translation":"Omulutsi kakhabanga ayingana mana akalukhe inyuma?"},{"id":14,"translation":"Shamanyilekho ta mbu toto Nyasaye alolanga?"},{"id":15,"translation":"Tawe! Nalalekha tawe, khulamukhwesulula khwiswi lia imberi woomurue."},{"id":16,"translation":"Liswi lia imberi woomurue libeyi, lietsimbi!"},{"id":17,"translation":"Ne mana alange abayekhalanga ninabo!"},{"id":18,"translation":"Nafu khulalanga Zabania (abasikari bomulilo)!"},{"id":19,"translation":"Tawe! Olamuwulila tawe! Ra obweni hasi (nosujudila Nyasaye), ne mwisitiekhwo!"}]},{"id":97,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto efwe khwayishia (Ikurani) mushilo shioluyali."},{"id":2,"translation":"Ne nishiina shilakhumanyia mbu nishina eshilo shioluyali?"},{"id":3,"translation":"Eshilo shioluyali ni shiobukhala muno okhushila emiesi iyelefu."},{"id":4,"translation":"Abamalaika bekhanga nende Roho mushilo esho khumunwa kwa Nyasaye wabu Omulesi nende buli likhuwa."},{"id":5,"translation":"Eshilo esho nomulembe okhuula mumabwibwi."}]},{"id":98,"verses":[{"id":1,"translation":"Shibali Abakhayi mubandu beshitabu nende Abatsokaasi bokhulekha akabali ninako okhuula kaboolele amenoosio."},{"id":2,"translation":"Omurumwa okhurula khu Nyasaye ubasomelanga tsimbapulo tsindafu."},{"id":3,"translation":"Mukari mwatsio kalimwo amahandiko kakololokha."},{"id":4,"translation":"Ne shibakabukhana balia bahebwa eshitabu halali nibakhamala okhuulilwa nende amenoosio."},{"id":5,"translation":"Nabo shibalomesibwa shiosishiosi tawe halali okhulaama Nyasaye nibamutswenulila idini, Abandu abalunjifu, ne balumilile okhulaama iswala, ne barusie eshihanwa shia izaka. Ne eyo niyo idini yema obulayi muno."},{"id":6,"translation":"Toto balia bakhaya mu bandu beshitabu nende mubatsokaasi balinjila mumulilo kwa Jahannamu, bamenyemwo tsinyanga tsioosi. Ebio nibio ebiloonje ebibii mubilonje bioosi."},{"id":7,"translation":"Toto balia abasuubila mana nibakhola amalayi, ebio nibio ebilonje ebilayi mubilonje bioosi."},{"id":8,"translation":"Omurungo kwabu ewa Nyasaye wabu Omulesi ni emikunda chilaliwa tawe, echiburangamwo emialo. Ako nikhu ulia uritsanga Nyasaye wuwe Omulesi."}]},{"id":99,"verses":[{"id":1,"translation":"Olwa liloba liliseswa okhuseswa khwalio!"},{"id":2,"translation":"Ne olwa liloba liliyinia emisiko chialio!"},{"id":3,"translation":"Ne Omundu aliboola mbu, \"Libeele lirie?”"},{"id":4,"translation":"Inyanga eyo liliboola amakhuwa kalio."},{"id":5,"translation":"Khulwa okhuba Nyasaye wuwo Omulesi alifimbulile!"},{"id":6,"translation":"Inyanga eyo Abandu balirula nibakabukhane emikanda khobalolesibwe ebikhole biabu!"},{"id":7,"translation":"Kho ulia ukhola amalayi shinga obusiro bwoluloolo, yakhakalole!"},{"id":8,"translation":"Ne ulia ukhola amabii shinga obusiro bwoluloolo, yakhakalole!"}]},{"id":100,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khutsifarasi tsitsitsaanga tsimbilo nitsiyesaana."},{"id":2,"translation":"Nitsirusia tsinzesele tsiomulilo khukhupa ebilekeyi biatsio hasi."},{"id":3,"translation":"Nende etsiseeranga liye itsuli."},{"id":4,"translation":"Ne eno nitsitumuula olufu."},{"id":5,"translation":"Mana tsyule hakari womukanda (kwa abasuku)."},{"id":6,"translation":"Toto Omundu ni omukhayi muno wa (tsimbabaasi tsia) Nyasaye wuwe Omulesi."},{"id":7,"translation":"Ne toto ye mwene ni omuloli muno khu elo!"},{"id":8,"translation":"Ne toto ye ali neshinani muno shiokhuyanza omwandu!"},{"id":9,"translation":"Kho koo shamanyilekho olwa ebili mubilindwa bilipukululwa tawe?"},{"id":10,"translation":"Ne kakhung’asibwe akali mubilifu?"},{"id":11,"translation":"Toto Nyasaye wabu Omulesi inyanga eyo aliba nende amakhuwa kabu boosi!"}]},{"id":101,"verses":[{"id":1,"translation":"Eshikhong’ondanga!"},{"id":2,"translation":"Eshikhong’ondanga ni shina?"},{"id":3,"translation":"Ne nishiina shilakhumanyia mbu eshikhong’ondanga nishina?"},{"id":4,"translation":"Inyanga yabandu baliba shinga tsimburukuru tsisaalanibwe."},{"id":5,"translation":"Ne tsingulu tsiliba shinga obwoya bwelikondi busakhululwe!"},{"id":6,"translation":"Kho ulia weshichelo shishie shiliba eshisiro,"},{"id":7,"translation":"Oyo aliba mubulamu buchamisia."},{"id":8,"translation":"Ne ulia weshichelo shishie shiliba eshiangu,"},{"id":9,"translation":"Oyo eshimenyo shishie shiliba mumulilo kwa Hawiya!"},{"id":10,"translation":"Ne nishina shikhumanyisia mbu nishina esho?"},{"id":11,"translation":"Ni omulilo kwakhanga muno!"}]},{"id":102,"verses":[{"id":1,"translation":"Okhukonya ebinji khubakoyaniyie."},{"id":2,"translation":"Okhula mulile mutsing’ani!"},{"id":3,"translation":"Shikali kario tawe! Mulitsa okhumanya."},{"id":4,"translation":"Mana khandi shikali kario tawe! Mulitsa okhumanya!"},{"id":5,"translation":"Shikali kario tawe! Mumanyangakhwo okhumanya khwatoto."},{"id":6,"translation":"Toto bwene mulilola Jahannam!"},{"id":7,"translation":"Mana khandi toto bwene muliyilola nende imoni yatoto."},{"id":8,"translation":"Mana khandi toto mulirebwa inyanga eyo okhulondokhana nende obwokholo."}]},{"id":103,"verses":[{"id":1,"translation":"Nditsuba khufise!"},{"id":2,"translation":"Toto bwene omundu ali mu khusikha (abula inganga)."},{"id":3,"translation":"Halali balia basuubila, mana nibakhola amalayi, ne nibachelanila okhwema khubwatoto, ne nibachelanila okhwifwiila."}]},{"id":104,"verses":[{"id":1,"translation":"Eshinyasio eshikhongo shilinyoola buli umoonyanga khubikhole nende khumakhuwa!"},{"id":2,"translation":"Ulia wabunjelesia omwandu mana nakubala."},{"id":3,"translation":"Aparanga mbu omwandu kukwe kulimutonyia tsinyanga tsioosi!"},{"id":4,"translation":"Shikali kario tawe! Toto alikhuyungwa mu Hutwama."},{"id":5,"translation":"Ne nishina shilakhwechesia mbu Hutwama nishina?"},{"id":6,"translation":"Ni omulilo kwa Nyasaye okwawafibwa."},{"id":7,"translation":"Okuninanga khumioyo."},{"id":8,"translation":"Toto oko baliikalilwamwo."},{"id":9,"translation":"Khutsisiilo tsiarambiyibwa po."}]},{"id":105,"verses":[{"id":1,"translation":"Koo, shiwalolakhwo shinga Nyasaye wuwo Omulesi yakhola Abandu beyinzofu balia?"},{"id":2,"translation":"Shiyakhola ebifwanga biabu biabiiya?"},{"id":3,"translation":"Mana nabarumila amayoni emikanda nemikanda."},{"id":4,"translation":"Mana nikabalasila amachina keliloba liomumulilo."},{"id":5,"translation":"Mana nabakhola shinga obunyasi bunyanyilwe!"}]},{"id":106,"verses":[{"id":1,"translation":"Khulwa omunalo kwa Abakuraish."},{"id":2,"translation":"Okhunala khwabu tsinjendo tsieyirotso nende tsieshirumbi."},{"id":3,"translation":"Khomana balaame Nyasaye Omulesi owe Inzu ino."},{"id":4,"translation":"Ulia ubaliisinjia ninabelenje inzala, mana nabahelesia omulembe okhurulana nende oburi."}]},{"id":107,"verses":[{"id":1,"translation":"Koo! Olutsikhwo ulia ukananga omurungo kwa inyanga ya indukho?"},{"id":2,"translation":"Ni ulia uluumanga (usindikhanga) Omwana omufwilwa."},{"id":3,"translation":"Ne shakholangakhwo eshinani shokhulisia omutakha tawe."},{"id":4,"translation":"Oooh, eshinyasio eshikhongo shili khubalia balaamanga."},{"id":5,"translation":"Balia beyibilisinjia okhulaama khwabu."},{"id":6,"translation":"Balia belolosinjia."},{"id":7,"translation":"Ne bekalilanga obukhonyi."}]},{"id":108,"verses":[{"id":1,"translation":"Toto khwakhuhelesia obulayi obunji."},{"id":2,"translation":"Kho laama ne osinze khulwa Nyasaye wuwo Omulesi."},{"id":3,"translation":"Toto ulia ukhusila niye ulakhalishilwa muno (olwibulo nende amakhuwa keke)."}]},{"id":109,"verses":[{"id":1,"translation":"Boola mbu: “Enywe Abakhayi!"},{"id":2,"translation":"Shelaamanga shiamulaamanga tawe."},{"id":3,"translation":"Ne enywe shimulaamanga owelaamanga tawe."},{"id":4,"translation":"Ne esie shindililaama shiamulaamanga tawe."},{"id":5,"translation":"Ne enywe shimulaamanga owelaamanga tawe."},{"id":6,"translation":"Enywe muli nende idini yenyu, nasi endi nende idini yanje.”"}]},{"id":110,"verses":[{"id":1,"translation":"Olwa obuhabini bwa Nyasaye nende obwikuli buliitsa,"},{"id":2,"translation":"Ne nolola Abandu nibenjila mudini ya Nyasaye mumikanda."},{"id":3,"translation":"Awo tswenula Nyasaye wuwo Omulesi khutsifumia tsitsie tsindayi, ne omusabe eshileshelo. Toto bwene niye Omulesheli muno."}]},{"id":111,"verses":[{"id":1,"translation":"Chiasikha emikhono chibili chia Abu Lahab, naye mwene nasikha."},{"id":2,"translation":"Omwandu kukwe shikwamukhoonya tawe nohomba ebiayakhalabanila."},{"id":3,"translation":"Aliinjila mumulilo kupupuchilanga."},{"id":4,"translation":"Nende Omukhasi wuwe omuchinji muno wetsikhwi."},{"id":5,"translation":"Mwikosi mumwe alirebwamwo omukoye kwaborolwa."}]},{"id":112,"verses":[{"id":1,"translation":"Boola mbu, “Ye ni Nyasaye mulala yenyene."},{"id":2,"translation":"Nyasaye owisikungwa."},{"id":3,"translation":"Shiyebula nohomba shiyebulwa tawe."},{"id":4,"translation":"Ne abulaho uyelana ninaye kata mulala.\""}]},{"id":113,"verses":[{"id":1,"translation":"Boola mbu, “Ndishinga khu Nyasaye Omulesi owa amabwibwi."},{"id":2,"translation":"Okhurulana nende obubii obwa bilia ebia yaloonga."},{"id":3,"translation":"Nende okhurulana nende obubii bwa eshilima shia eshilo olwashinjilanga."},{"id":4,"translation":"Nende okhurulana nende obubii bwa balia abeshikhasi bafuririranga muno mumafundikho."},{"id":5,"translation":"Nende okhurulana nende obubii bwa weshikhalikhali olwaaba nakhola eshikhalikhali.\""}]},{"id":114,"verses":[{"id":1,"translation":"Bola mbu, “Ndishiinganga khu Nyasaye, Omulesi wa Abandu."},{"id":2,"translation":"Omwami wa Abandu."},{"id":3,"translation":"Nyasaye wa Abandu."},{"id":4,"translation":"Okhurulana nende obubii bwa (Shetani) ureranga obuyendi, owikhunanga muno."},{"id":5,"translation":"Uretsanga obuyendi mubilifu bia Abandu,"},{"id":6,"translation":"Okhurula mu Majini nende Abandu.\""}]}]
