[{"id":1,"verses":[{"id":1,"translation":"Ebpunan ku matya su ingalan nu Allahu Taala a malimu (sa dunya) a sangat i kalimu nin (sa gay a mawli)."},{"id":2,"translation":"Su langun nu bantugan (Alhamdulillah) na lekanin bu a Allahu Taala a pedtiyakap kanu sakalyan alam."},{"id":3,"translation":"Malimu a sangat i kalimu nin."},{"id":4,"translation":"Sekanin bu i datu kanu kawma nu gay a mawli."},{"id":5,"translation":"Seka bu (Allah) i pedsimban endu seka bu (Allah) i bangeniyan nami sa tabang."},{"id":6,"translation":"Tutulu kami (Allah) sa kanu lalan a matidtu."},{"id":7,"translation":"Lalan nu silan antu a inikalimu nengka (manga palityala), di kena su lalan nu silan antu a nalipungetan nengka, endu kena su silan antu a nangatading (manga Yahudi endu Nasrani)."}]},{"id":2,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem (su Allah bu i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Su entuba a kitab (Qur’an) na dala kanduwa-duwa nin, nakadalem sa lekanin su tutulu kanu manga taw a magilek sa lekanin (Allah)."},{"id":3,"translation":"Su silan antu a manga taw na balityalan (bangimbenalen) nilan su dala mailay nu mata nilan, (surga, naraka) endu ipedtindeg nilan su sambayang endu su ini-rizki nami kanilan na penggastun nilan."},{"id":4,"translation":"Endu su silan a manga taw a balityalan (bangimbenalen) nilan su nganin a nakatulun sa leka (Muhammad), endu su nganin a nakatulun a nawna pan sa leka, endu su gay a mawli na baginugutan nilan sa talutup (di gapinda kanu atay nilan)."},{"id":5,"translation":"Silan antu a manga taw a nakambetad kanu tutulu ebpun kanu Kadenan nilan, endu silan ba i manga taw a naka-untung (sa dunya-akhirat)."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal su silan a manga mig-kafir na magidsan pan i panging-gileken silan ataw ka dili, na di bun mangimbenal (kanu langun a napananggit nengka ebpun kanu Allah)."},{"id":7,"translation":"Tinutupan nu Allah su manga pusung nilan endu su manga kapegkakineg nilan endu inumbalan nu Allah su kapegka-ilay nilan sa sapeng, sa kanilan den su siksa a sangat a masla."},{"id":8,"translation":"Endu su kaped kanu manga taw na pedtalu sa nalityala (nangimbenal) kami sa Allah endu sa gay a mawli, sa ula-ula a di kena silan bamalityala (bangimbenal)."},{"id":9,"translation":"Ibagakala nilan su Allah endu su manga namalityala (nangimbenal), na dala gapagakalan nilan ya tabya na su manga ginawa nilan, sa ula-ula a di nilan egkagedam."},{"id":10,"translation":"Nakadalem kanu manga pamusungan (nu manga munafiq) i sakit (kamunafiq), na inumanan nu Allah sa kanilan i namba a sakit, endu kanilan su siksa a masakit sabap kanu nganin a kaaden nilan a kapendalbut nilan."},{"id":11,"translation":"Endu amayka pedtalun kanilan: da kanu baminasa kanu kalupan, na ya nilan kadtalu: sekami i pakagkapiya."},{"id":12,"translation":"Tanudan! Ka saben-sabenal a silan a manga taw i baminasa, ugayd na di nilan egkagedam."},{"id":13,"translation":"Endu amayka pedtalun kanilan: palityala (pangimbenal) kanu sa mana su kinapalityala (kinapangimbenal) nu manga taw, ya nilan kadtalu: enduken ka pakapalityala (pakapangimbenal) kami sa mamba sa manga taw a dala ugangen nin, (di mataw), Tanudan! silan i dala ungangen nin, ugayd na dili nilan katawan."},{"id":14,"translation":"Endu amayka madsumbak nilan su manga namalityala (namangimbenal), ya nilan kadtalu: nalityala (nangimbenal) kami, endu amayka makalu silan kanu manga egkanga-unutan nilan na ya nilan kadtalu: saben-sabenal na sekami na tagapeda nu, saben-sabenal na bagungaten (pedsudyan) nami bu silan."},{"id":15,"translation":"Su Allah i bagungat kanilan endu papendaya kanilan, kanu katadingan nilan sa manduwa-duwa silan."},{"id":16,"translation":"Silan a manga taw na inisambi nilan su katadingan sa tutulu, na dala silan maka-untung kanu dagangan nilan, endu dala maaden silan sa matutulu."},{"id":17,"translation":"Upaman nilan na mana bun silan minyag sa apuy, guna su nasalindawan nin su nganin a embala-bala sa kanilan na ini-awa nu Allah su sigay nin, sya den silan matagu kanu malibuteng sa di den silan maka-ilay."},{"id":18,"translation":"Manga bisu, maw, pisek silan (kanu bantang) na silan na di makambalingan (kanu bantang)."},{"id":19,"translation":"Ataw ka ya upaman nu entu a manga taw na dadtem ebpun sa langit a nadalem lun i malibuteng endu palti endu kilat, ibetad nilan su manga lima nilan sya kanu manga tangila nilan (endu di nilan makineg) sabap kanu kilat, kagilekan sa kapatay, endu su Allah na balibet kanu manga kafir (sinumupak)."},{"id":20,"translation":"Paydu bu gayd i di kaped-sayab nu kilat kanu kapeg-kailay nilan, uman kalinawagan silan nu kilat na lumalakaw menem silan, amayka nalibutengan silan na makatindeg menem silan, umana bu ka pigkahanda nu Allah i maawa su kakineg nilan, kailay nilan, sabena-sabenal na su Allah na egkagaga nin i langun nu enggaga-isa."},{"id":21,"translation":"Hay! Sekanu a manga taw, simba nu su Kadenan nu a minaden sa lekanu, endu kanu manga taw a nangawna sa lekanu, malemu-lemu sa lekanu i kagilek nu sa lekanin a Allah."},{"id":22,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu kanu lupa a nakabelat endu su langit a pimbalay nin endu pinatulun nin sa lekanu su ulan a ebpun sa langit na pinambuat nin i manga unga sa rizki sa lekanu, na da kanu mangumbal sa manga salepeng nu Allah a pedsimban sa ula-ula a sekanu na katawan nu."},{"id":23,"translation":"Endu amayka ya nu kaaden i penduwa-duwa kanu (Arab, Yahudi, Nasrani) kanu nganin a initulun nami (a Qur’an) kanu ulipen nami (Muhammad) na enggay kanu sa satiman bu a surah a pagidsan nin, endu tawag nu su manga tabangay nu a salakaw kanu Allah amayka ya nu kaaden i bantang kanu."},{"id":24,"translation":"Amayka di nu manggalebek endu di nu den a benal manggalebek na ikagilek nu su apuy a ibalaleg lun na manga taw endu manga watu (barahala) nilan, inipagadil kanu manga kafir."},{"id":25,"translation":"Panudtul ka (pakalilini ka) (Muhammad) kanu silan a manga taw a namalityala (namangimbenal) endu minggalebek silan sa manga mapya i saben-sabenal na aden kanilan i manga surga a pedtuga (pelagilay) sa kababan nin i manga lawas a ig, uman silan rizkiyan sa manga unga na kayu na ya nilan madtalu na man bun ba su nawna antu a nakawma sa lekitanu, initalingguma kanilan su rizki a makadsusulagida, endu aden kanilan lu sa surga i manga kaluma a suti, endu silan a manga taw kanu surga na taman sa taman (dayun sa dayun)."},{"id":26,"translation":"Saben-sabenal su Allah na di nin ikaya i kapangupama nin sa upaman, apiya pan mana bu tagenek, u di na labi lawan pan lun su manga namalityala (namangimbenal) na katawan nilan su Haqq (bantang) na ebpun kanu Allah, su manga kafir menem na ya nilan kadtalu: ngin i kahanda nu Allah sa namba a upaman? Sa pakatadin sa madakel a pakatutulu bun sa madakel, na dala gatadin ya tabya na su manga taw a faasiq (baladusa)."},{"id":27,"translation":"A su silan antu a manga taw a binaluba nilan (da nilan tumana) su pasad sa Allah sa ulyan na kinapalut nin endu pedtebpeden nilan su nganin a inisugu nu Allah i kapadsumpat lun (su kadsusuled) endu baminasa silan kanu kalupan sa entu ba silan a manga taw a nangalugi."},{"id":28,"translation":"Panun i kapeg-kafir nu sa kanu Allah sa ula-ula ya nu kaaden na manga minatay kanu, na inuyag kanu nin (sya sa dunya) mawli na imatayan kanu nin, mawli na uyagen kanu menem (kanu kabangkit sa dunya), mawli na lu kanu langun sa lekanin (Allah) makambalingan."},{"id":29,"translation":"Sekanin (Allah) i minaden sa lekanu kanu nganin a dalem nu lupa sa langun, mawli na migkahanda lu sa langit, binaluy nin menem su pitu lapis a langit, sekanin (Allah) kanu langun nu enggaga-isa na katawanin."},{"id":30,"translation":"Kanu kutika antu a pidtalu nu Kadenan nengka (Muhammad) kanu manga malaikat i saben-sabenal na saki na mangaden ako sya sa lupa sa khalifah (bangsa manusya), ya pidtalu nu manga malaikat: enduken ka bangaden ka pan sa manusya a endupang bu sya sa lupa endu mapatuga silan sa lugu? Sa ula-ula a sekami (malaikat) na pedtasbih kami a pebpugi sa leka endu pedsutin nami seka, ya pidtalu (nu Allah): saben-sabenal na saki i labi a mataw kanu nganin a di nu katawan."},{"id":31,"translation":"Pinamandu (nu Allah) si Adam sa manga ingalan sa langun nin mawli na ini-adul (ini-ayag) menem kanu manga malaikat na pidtalu nin, panudtul nu sa laki su manga ngala nilan, amayka ya nu kaaden i bantang."},{"id":32,"translation":"Ya nadtalu nu manga malaikat: mahasuti ka a Kadenan nami dala katawan nami ya tabya na su inipamandu nengka sa lekami, saben-sabenal na seka i Kadenan nami a mapulu a maungangen."},{"id":33,"translation":"Pidtalu (nu Allah): Hay Adam! Pamanudtul ka kanilan su manga ngalan nilan, guna mapanudtul nu Adam kanilan i manga ngalan nilan na pidtalu (nu Allah): di kena ba pidtalu ku sa lekanu i saben-sabenal na saki i labi a mataw kanu dala pan mailay na mata sa langit endu lupa, endu katawan ku pan su langun na ipebpayag nu endu su nganin a ya nu kaaden na ibagena nu."},{"id":34,"translation":"Endu pidtalu nami kanu manga malaikat: sugyudi nu si Adam, na sinemugyud su langun a malaikat ya tabiya a da sugyud na su Iblis, mibpalaw endu mimamasela, endu nabaluy sekanin a kaped kanu manga kafir."},{"id":35,"translation":"Endu pidtalu nami (Allah): Hay Adam! endu su kaluma nin i tana kanu den sya sa surga, pangankan kanu sa endaw i kyug nu, di nu pedsikeni i nya ba a kayu, ka mabaluy kanu sa makuyug kanu manga taw a manga dupang."},{"id":36,"translation":"Sinasat silan duwa nu Shaytan, inapas nin sa makalyu silan duwa sa surga, endu pidtalu nami: embaba kanu lu sa lupa, a mamagukag kanu bu. Aden bun kadtakena nu lu sa lupa endu kagkakalilinyan nu sa taman sa di kanu makaganat sa dunya."},{"id":37,"translation":"Na tinalima ni Adam su mga bityala ebpun kanu pedtiyakap sa lekanin (Allah) saben-sabenal na sekanin (Allah) na banawbat a sangat a malimu (sa gay a mawli)."},{"id":38,"translation":"Endu pidtalu nami: embaba kanu ebpun sa sulga, na amayka makawma su tutulu ku sa lekanu na entayn i taw a unutan nin su tutulu ku na da gilek nin sa ka-naraka endu di malidu i ginawa nin kanu kaganat nin (kapatay nin)."},{"id":39,"translation":"Endu su silan a manga taw a mig-kafir endu pinandalbut nilan su manga tanda nami (manga ayatan) na silan su manga taw a kigkuwan kanu naraka, silan kanu entuba na dayun sa dayun (taman sa taman)."},{"id":40,"translation":"Sa kanu tupu nu manga Israel na tademi nu su limu ku a inikalimu ku sa lekanu endu tuman nu su pasad nu, ka tumanen ku su pasad ku sa lekanu, endu saki (Allah) i pangandam nu."},{"id":41,"translation":"Endu palityalay nu (pangimbenal nu) su nganin a initulun ku a (Qur’an) a nakaayun kanu kitab a Taurat, na da kanu enggula sa sekanu bun i mawna a sumupak, endu di nu pebpasa su manga tanda ku (manga ayatan) sa paydu a alaga endu saki (Allah) i ikagilek nu."},{"id":42,"translation":"Endu di nu lumapisi su bantang sa kalbut (batal) endu di nu ibpagena su bantang sa ula-ula a sekanu na egkangatawan nu."},{"id":43,"translation":"Endu itindeg nu su sambayang endu itunay nu su zakat endu ruku’ kanu salta kanu manga taw a bameruku’."},{"id":44,"translation":"Ngintu ka ipedsugu nu kanu manga taw su kanggalebek sa mapya na belipatanan nu su manga ginawa nu, inunta na pembatyan nu bun su kitab, ngintu ka di nu gapamikil?"},{"id":45,"translation":"Patabang kanu sa kakwa nu kanu kahanda nu, edsabar kanu endu edsambayang kanu, duwa ka biyas anan a sangat i kawgat nin, ya tabiya na siya kanu manga magilek."},{"id":46,"translation":"Silan antu a manga taw a ga-antap nilan i saben-sabenal na silan na mapangadap nilan su pedtiyakap kanilan (Allah), endu saben-sabenal na silan na lu bun silan sa lekanin (Allah) makambalingan."},{"id":47,"translation":"Sekanu a manga tupu na Israel, tademi nu su limu ku a inikalimu ku sa lekanu, endu saben-sabenal na saki na inilabi ku sekanu kanu manga taw kanu timpu nu."},{"id":48,"translation":"Endu ikagilek nu su gay a di kabalasan nu isa a ginawa su isa a ginawa sa enggaga-isa (di makadtatabanga) endu di matalima lun su ka-safa'at endu di maka-pangawn su manga tamuk endu di den silan kadtabangan."},{"id":49,"translation":"Endu kanu kutika a linepas nami sekanu kanu manga tagapeda ni Fir’awn, a ipa-penggugunanam nilan sa lekanu su sangat i kawag nin a siksa, sa banumbalin nilan su manga wata nu a manga mama endu papegkayan nilan su manga wata nu a manga babay, su entu a egkanggula nu na batalwan a masla intu a ebpun kanu pedtiyakap sa lekanu (Allah)."},{"id":50,"translation":"Endu su kutika a pinadsisi nami sa lekanu su lagat, na linepas nami sekanu endu inegeled nami su manga tagapeda ni Fir’awn sa ula-ula a gailay (gambamatan) nu."},{"id":51,"translation":"Endu kanu kutika a pibpasadan nami si Musa sa patpulu ka magabi, mawli na ya nu sinimba na sapi kanu ulyan nin, sa ula-ula a sekanu na nakalalim (nakadsalimbut)."},{"id":52,"translation":"Mawli na linasam nami pa mun sekanu kanu ulyan nu entuba ka endu malemu-lemu sa lekanu i kadsukur nu."},{"id":53,"translation":"Endu kanu kutika a kina-enggay nami kani Musa sa kitab (Taurat) endu Furqaan (mapadsenggaya sa mapya endu mawag), ka endu malemu-lemu sa lekanu su katutulu."},{"id":54,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu nu Musa kanu manga kawm in: Hay! kawm ku, saben-sabenal na sekanu na nadsalimbut nu su manga ginawa nu sabap kanu kina simba nu sa sapi, na edtawbat kanu ku Kadenan nu (Alllah) sa imatayi nu su manga ginawa nu ka entuba i makagkapiya sa lekanu, ka tawbaten kanu nin (Allah), saben-sabenal sa lekanin na sekanin i banawbat a sangat a malimu."},{"id":55,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu nu: Hay Musa! Di kami den a benal balityala (bangimbenal) sa leka, taman a di nami mailay su Allah sa mapayag, na sinayab kanu na kilat, sa ula-ula a sekanu na gailay (gambamatan) nu."},{"id":56,"translation":"Mawli na pinambwat nami sekanu kanu ulyan nu kinapatay nu, ka endu malemu-lemu sa lekanu i kadsukur."},{"id":57,"translation":"Endu pinasilungan nami sekanu sa gabun endu inetulun nami sa lekanu i panginginumen a mamis endu papanuk a manawt, na kan kanu ebpun kanu manga mapya a nganin a inirizki nami sa lekanu, endu di kena kami nilan pidsalimbut, ugayd na ya nilan kaaden kanu manga ginawa nilan na pedsalimbuten nilan."},{"id":58,"translation":"Endu pidtalu nami: ludep kanu sa niya ba a dalpa (Baytal Muqaddas) na kan kanu sa mapya sa endaw i taman a kalinyan nu, ludep kanu sa bengawan sa sugyud kanu, sa ya nu edtalu na ampun kami, ka ampunen nami su kabaradusan nu, endu edsisinggumanan nami (sa pahala) su manga taw a bangapiyanan."},{"id":59,"translation":"Na sinalin nu manga taw a nanalimbut su kadtalu, sa salakaw kanu pidtalu kanilan, na initulun nami sa kanu silan a nanalimbut su siksa a ebpun sa langit sabap sa kanu nganin a kaaden nilan a kapedsupak."},{"id":60,"translation":"Endu kanu kutika a pinangenyan ni Musa (lu sa Allah) su kawm nin sa ig, na ya nami pidtalu (Allah): ibetay nengka i tungked nengka san sa manga watu, na sinumumpit i sapulo endu duwa a buwal, saben-sabenal na natawan na uman isa (ataw ka lumpukan) i baginuman nin, kan kanu endu inum kanu ebpun kanu rizki nu Allah, endu da kanu belalakaw siya kanu lupa sa makabinasa kanu."},{"id":61,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu nu kani Musa: Hay! Musa, di kami den a benal makatigkel sa pegken a isa timan bu, na pangeni kami kanu pedtyakap sa leka (Allah) sa pambuwaten nin sa lekami i makebpun kanu nganin a babagetun nengka sa lupa a embalangan nu pegken a kakamun endu paninu, ya pidtalu (nu Musa): ngintu ka pedsambiyan nu su mapya sa di kena ged mapya!? Embaba kanu lu sa apiya ngin a dalpa (Misr) ka saben-sabenal na lekanu su nganin a bangenin nu, endu ya nilan nadsalengkat na su kalusakan endu kamiskin endu lipunget nu Allah, su namba na sabap sa saben-sabenal a kaaden nilan a kapegkafir kanu manga tanda (ayatan) nu Allah, endu bamunun nilan su manga nabi sa di paka dayt (wagib) endu su namba na sabap kanu nganin a kinasupak nilan endu kaaden nilan a kabanibaba."},{"id":62,"translation":"Saben-sabenal na su silan a bamalityala (bamangimbenal) endu su silan a Yahudi endu Nasrani endu su lumpukan nu manga tagapeda nu kaped kanu manga nabi a nalityala (nangimbenal) sa Allah endu gay a mawli endu minggalebek sa mapya na aden sa kanilan i balas lu kanu pedtiyakap kanilan (Allah), endu da gilek nilan, endu da lidu na ginawa nilan."},{"id":63,"translation":"Endu kanu kutika a kinamalan nami su pasad nu (sa simba nu su Allah) endu inipulu nami sa lekanu su palaw (palaw na Tur), kamali nu su nganin a inenggay nami sa lekanu endu tademi nu su nganin a nakadalem lun, ka malemu-lemu sa lekanu i kagilek nu (sa Allah)."},{"id":64,"translation":"Mawli na tinaligkudan nu kanu ulyan nu entuba (su kapasadan), na u di kena bu su kalbihan nu Allah sa lekanu endu limu nin na dili ebplis na maaden kanu sa kuyug kanu manga nalugi."},{"id":65,"translation":"Endu saben-sabenal a natawan nu su silan a tinalasak nilan su gay nu saptu (bangwa sa seda sa gay na saptu), na ya nami pidtalu sa kanilan: embaluy kanu a ubal a namakalusak (kahanda nu Allah na nabaluy silan a ubal)."},{"id":66,"translation":"Na binaluy nami a pangagi kanilan, endu kanu makatundug sa kanilan, endu indawan kanu manga magilek sa Allah."},{"id":67,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu ni Musa kanu kawm in: saben-sabenal na su Allah na pedsugun kanu nin sa sumbali kanu sa sapi, ya nilan pidtalu: nginan pendama-ngiyasen kami nengka? Ya nin (Musa) pidtalu: belindung aku sa Allah sa maaden aku sa kaped kanu manga untengaw (ignuranti)."},{"id":68,"translation":"Ya nilan pidtalu: pangeni kami nengka kanu pedtiyakap sa leka (Allah) sa ipayag nin sa lekami u ngin sekanin (sapi), ya nin pidtalu: saben-sabenal na ya nin pidtalu (Allah) na sekanin su sapi a di kena ged matuwa endu di kena bun ged manguda, uged na nasasangan kanu pageletan nu namba, na enggalebek nu su nganin a ipedsugu sa lekanu."},{"id":69,"translation":"Ya nilan pidtalu: ipangeni kami nengka kanu pedtiyakap sa leka (Allah) sa ipayag nin sa lekami u ngin i warna nin (sapi), ya nin pidtalu: saben-sabenal na ya nin pidtalu (Allah) na sekanin su sapi a binaning ged a mapedes i warna nin a makapakalilini nin su manga bemedtulik lun."},{"id":70,"translation":"Ya nilan pidtalu: pangeni kami nengka kanu pedtiyakap sa leka (Allah) sa ipayag nin sa lekami u ngin sekanin (sapi), saben-sabenal na su manga sapi na makandadalagida sa lekami, na saben-sabenal na amayka magkahanda nu Allah na di den ebplis na matutulu kami."},{"id":71,"translation":"Ya nin pidtalu (Musa): saben-sabenal na pidtalu nu Allah sekanin a sapi na di kena ibangangawid endu di kena ibamubu sa lupa, da tila nin endu da simbul na warna nin, ya nilan nadtalu: saguna na initingguma nengka su bantang, na sinumbali nilan (su sapi), sa ula-ula a malu-malu di nilan manggalebek."},{"id":72,"translation":"Endu kanu kutika a minimatay kanu sa isa a ginawa, na inidsesendela nu su entuba, endu su Allah na palyu nin su nganin a kaaden nu a ibagena nu."},{"id":73,"translation":"Na pidtalu nami (Allah): betay nu sekanin (su inimatayan nilan) sa sabad sa lekanin (sapi a inipasumbali sa kanilan), ka uyagen nu Allahu endu makapailay nin sa lekanu su manga tanda nin, na malemu-lemu sa lekanu i kapamikir nu."},{"id":74,"translation":"Mawli na migkategas su manga pamusungan nu kanu ulyan nu namba na mana sekanin watu ataw ka minuna pan sa watu, saben-sabenal na kaped kanu watu i pembusisi ebpun sa lekanin su manga lawas na ig, endu saben-sabenal na kaped lun i pembubutekad na belyu ebpun lun i ig, endu saben-sabenal na kaped lun i gaulug sabap sa gilek sa Allah, endu da kanu Allah i makadtalipenda nin su nganin a penggalebeken nu."},{"id":75,"translation":"Ngintu ka gapanganganay nu i makapalityala (makapangimbenal) pan silan sa lekanu (su manga Yahudi), endu saben-sabenal na sabad kanilan na gakineg nilan su kadtalu nu Allah, mawli na pasibayn nilan su entuba kanu ulyan nu kina sabut nilan lun sa ula-ula a silan na katawan nilan."},{"id":76,"translation":"Endu amayka madsumbak nilan (Yahudi) su silan a namalityala (namangimbenal) na ya nilan kadtalu: nalityala (nangimbenal) kami, endu amayka menem ka mangabulig silan (Yahudi), ya nilan madtalu: ngintu ka ipembitiyala nu pan silan kanu inenggay nu Allah sa lekanu (Taurat) ka endu mabaluy nilan a tindeg lu kanu pedtyakap (Allah) sa lekanu, ngintu di nu gapamikir?"},{"id":77,"translation":"Ataw ka di nilan (Yahudi) katawan i saben-sabenal na su Allah na katawan nin su nganin a ibagena nilan endu nganin a ipebpayag nilan?"},{"id":78,"translation":"Endu kaped kanilan i di mataw semulat endu di maka batya, di nilan katawan i kitab (a Taurat) ya tabiya na antapan endu dala kanilan ya tabiya na kapangantap."},{"id":79,"translation":"Na bawgan sa naraka i makwa nu silan a ibanulat nilan su kitab sa ukit nu manga lima nilan, mawli na ya nilan edtalun: su nyaba na nakebpun kanu Allah, ka endu nilan mabpasa sa alaga a paydu, na bawgan sa naraka silan sabap kanu nganin a inisulat nu manga lima nilan, endu bawgan sa naraka silan sabap kanu nganin a gapantyali nilan."},{"id":80,"translation":"Endu ya nilan kadtalu: di tanu man a benal makanaraka ya tabiya na paydu bu a manga gay, edtalu ka (Muhammad) ngintu nangaden kanu sa pasad lu sa Allah? Na di den a benal balengkasen (binasan) nu Allah su pasad, ataw ka pedtetebwan nu su Allah sa nganin a i di nu katawan?"},{"id":81,"translation":"Di kena maytu kanu antapan nilan, ka entayn i enggalebek sa mawag endu nalibet den sekanin nu mawag nin, na entuba i manga kigkwan sa naraka, sa silan lu ba na dayun sa dayun."},{"id":82,"translation":"Endu su silan a nalityala (nangimbenal) endu minggalebek sa manga mapya na entuba su manga kigkwan sa surga, sa silan lu ba na dayun sa dayun."},{"id":83,"translation":"Endu kanu kutika a kinapamaluli nami sa pasad kanu tupu nu Israel sa di kanu sumimba ya tabya na kanu Allah endu su duwa a lukes nu na ebpyapyanan, endu su pagali, endu su manga ilu, endu su manga miskinan endu ya nu edtalu kanu manga taw na mapya, endu itindeg nu su sambayang, endu itunay nu su zakat, mawli na tinaligkudanan nu, ya tabiya na paydu bu sa lekanu (mibpalituman), sa ula-ula a sekanu na banaligkud (sa kapasadan)."},{"id":84,"translation":"Endu kinamalan nami su pasad nu (tupu nu Israel) sa di kanu embunu-bunu endu di palyun (bugon) nu sabad sa lekanu su sabad kanu dalpa nilan, mawli na minayun kanu sa ula-ula a sekanu na gadsaksyan nu."},{"id":85,"translation":"Mawli na sekanu na pembunun nu sabad sa lekanu su sabad, endu babelyun (pembugon) nu su lumpukan a ebpun sa lekanu kanu dalpa nin, papedtusan nu sa kanilan su kadusan endu kapamagukag, endu amayka matingguma kanu nilan sa manga byag na bangunen nu silan sa ula-ula a sekanin (kabagawn) na iniharam sa lekanu i kabugaw sa kanilan, ngintu balityalan (bangimbenalen) nu su sabad kanu kitab na pegkafiran nu su sabad!? Na dala balas nu entayn i enggalebek sa namba sa lekanu ya tabya na kalusakan sa dunya, endu sa gay a mawli na lu silan papembalinganen kanu sangat i kapasang a siksa, endu kena su Allah i pakalimpang kanu nganin a penggalebeken nu."},{"id":86,"translation":"Entuba i manga taw a tinumu nilan i uyag- uyag sa dunya kumin kanu gay a mawli, na di papegkapegkagen sa kanilan su siksa sa ula- ula a silan na di den kadtabangan."},{"id":87,"translation":"Endu saben-sabenal na inanggay nami kani Musa su kitab (Taurat) endu pinatundug nami kanu ulyan nin i manga sinugu endu inenggay nami kani Eisa a wata ni Maryam su manga tanda endu binagel nami sekanin sa ukit ni Jibril, na ngintu ka uman makawma sa lekanu su sinugu a di kalilinyan nu manga ginawa nu na mimamasla kanu, su kaped a sinugu na papendalbuten nu, endu su kaped menem na bamunun nu."},{"id":88,"translation":"Ya nilan kadtalu: su pamusungan nami anya na di makasabut, di kena bun (tig nu Allah), ugayd na namulkan silan nu Allah sabap kanu kapedsupak nilan, na paydu ged i pangimbenalen nilan."},{"id":89,"translation":"Endu engguna matingguma silan nu kitab (Qur’an) a ebpun sa Allah a nagayun kanu nganin a lu sa kanilan (kitab a Taurat), endu ya nilan kaaden kanu nauna (a da pan makawma su Qur’an) na ya nilan kadtalu na katabanan tanu su silan a manga kafir, na engguna nilan kasabuti na migkafir silan, na su mulka nu Allah na salta kanu manga kafir."},{"id":90,"translation":"Ngin den a kawag i nganin a nakasambi nilan kanu manga ginawa nilan sa pegkafir silan kanu nganin a initulun nu Allah sa kapedsupak kanu initulun nu Allah (a kanabi endu Qur’an) a kalbihan kanu entayn i migkahanda kanu manga ulipen nin, na gadayt kanilan su lipunget (nu Allah) a namaguntul, endu kanu manga kafir su siksa a bamelusak."},{"id":91,"translation":"Endu amayka edtalun kanilan (Yahudi) i palityala (pangimbenal) kanu nganin a initulun nu Allah, ya nilan kadtalu: ya nami bu palityalan (pangimbenalen) na su initulun sa lekami endu pegkafir silan kanu salakaw lun, sa ula-ula a sekanin i bantang a nagayun kanu nganin a lu kanilan (Taurat), edtalu ka (Muhammad): na ngintu ka bamunun nu su manga nabi nu Allah kanu nauna amayka ya nu kaaden i baginugut (bangimbenal)?"},{"id":92,"translation":"Saben-sabenal a initingguma sa lekanu ni Musa i manga tanda, mawli na sinimba nu su sapi sa ulyan nin (kinaganat nin), sa ula-ula a sekanu na manga salimbuten."},{"id":93,"translation":"Endu kanu kutika a kinamalan nami su pasad nu (a kapadtyunut kanu Musa) endu inipulu nami sa lekanu su palaw a Tur, sa kamali nu su inenggay sa lekanu sa mabagel endu pakikineg nu, ya nilan kadtalu: pinakikineg nami endu sinemupak kami endu pinasenep kanu manga pusung nilan i kasimba sa sapi sabap kanu kapegkafir nilan, edtalu ka i ngin den a kawag su nganin a ipedsugu sa lekanu nu kabalityala (kabangimbenal) nu, amayka ya nu kaaden i bamalityala (bangimbenal)."},{"id":94,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): amayka ya nin kaaden i silan i kigkuwan sa gay a mawli sa da makaludep lun a salakaw sa lekanu kanu manga taw, na panganganay nu su kapatay amayka ya nu kaaden i manga bantang."},{"id":95,"translation":"Endu di nilan den a benal mapanganganay su entuba (kapatay) sa dayun sa dayun sabap kanu nganin a nanggalebek nilan, endu su Allah bu i labi a mataw kanu manga salimbuten."},{"id":96,"translation":"Endu di den ebplis na melay nengka (Muhammad) kanilan i subla a lilini ebpun kanu manga taw sa uyag-uyag, endu kanu manga namedsakutu, ya kyug nu isa sa kanilan na makapagumul sa sangibu lagun, a kena sekanin makapatangka sa lekanin kanu siksa i kababagumul sa lekanin, endu su Allah na gailay nin su nganin a penggalebeken nilan."},{"id":97,"translation":"Edtalu ka (Muhạmmad) kanu entayn i egkuntla (sumatru) kanu Jibril na saben-sabenal na sekanin i nakadtapik (sa Qur’an) kanu pusung nengka sabap kanu sugut nu Allah, a nagayun (su Qur’an) kanu nganin lu sa kanilan (Taurat-Injil) endu tutulu, endu pakagkapiya kanu ginawa nu manga bamalityala (bangimbenal)."},{"id":98,"translation":"Entain i egkuntla (sumatru) kanu Allah endu kanu manga malaikat nin endu kanu manga sugu nin endu kani Jibril endu kani Mikail, na saben-sabenal na su Allah na kuntla (satru) nu manga kafir."},{"id":99,"translation":"Endu saben-sabenal na initulun nami sa leka (Muhammad) su manga tanda a manga mapayag, endu dala egkafir lun ya tabya na su manga namelyu kanu agama nu Allah."},{"id":100,"translation":"Uman silan ebpasad sa pasad na baluban nu sabad sa kanilan, ugaid na ya kadakelan sa kanilan na di balityala (bangimbenal)."},{"id":101,"translation":"Endu guna makawma sa kanilan su sinugu ebpun kanu Allah a nagayun bun kanu Taurat na initulak ku sabad kanilan a aden kitab nin (Yahudi) su kitab nu Allah na tinaligkuidan nilan sa mana nilan di katawan."},{"id":102,"translation":"Endu inunutan nilan (Yahudi) su nganin a banalun nu manga shaytan kanu kinandatu nu Sulayman, endu da egkafir su Sulayman ugayd na su manga shaytan na migkafir, ibamandu nilan su sih'r (kapamungkayd), endu su nakatulun kanu duwa a malaikat lu sa Babil sa (Iraq) si Harut endu si Marut, su duwa malaikat na di kena silan bamandu sa sih'r (kapamungkayd) sa isa kataw taman a di nilan madtalu i sekami na bamatalu, na da kanu pegkafir, na bangagyan nilan sa kanilan duwa su nganin a kapabpitas kanu tiwalay (manga pasemu), endu kena silan pakagked sabap kanu entu sa isa kataw ya tabya (a manggula) na kahanda nu Allah, endu bangagyan nilan su nganin a pakabinasa sa kanilan endu di pakagkapya sa kanilan, natawan nilan i taw a mamasa sa namba a ilmu na da den mapya nin lu sa akhirat, (nagugul tanan su galebek in) endu ngin den i kawag, umana bu ka ya nilan kaaden na katawan nilan."},{"id":103,"translation":"Umana bu ka saben-sabenal na silan na nalityala (nangimbenal) silan endu nagilekan silan (sa Allah) na su balas a lu ganat sa Allah na sangat i kapya nin umana bu ya nilan kaaden i katawan nilan."},{"id":104,"translation":"Hay! sekanu a bamalityala (bangimbenal) di nu pedtalwa kanu Rasulullah i raa-ena (tyakapi kami) endu ya nu edtalu na angapi kami, endu pakikineg kanu, endu aden kanu manga kafir i siksa a sangat a masakit."},{"id":105,"translation":"Di kalilinyan nu silan a migkafir a ebpun kanu manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani) endu su manga namedsakutu i makatulun sa lekanu su mapya a ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), endu su Allah i pedtentu kanu limu nin kanu magkahanda nin, sekanin a Allah i kigkuwan kanu kalbihan a masla."},{"id":106,"translation":"Su nganin a ibagawa nami kanu ayat ataw ka babelipatanan nami na ipedtingguma nami i labi a mapya kumin sa lekanin ataw ka makaupama lun, ngintu di nengka katawan i saben-sabenal na su Allah kanu langun u enggaga-isa na egkagaga nin."},{"id":107,"translation":"Ngintu di nengka katawan i saben-sabenal na su Allah na sekanin i kigkuwan kanu pitu lapis a langit endu lupa, endu dala sa lekanu i salakaw kanu Allah a pedtuganul endu pedtabang?"},{"id":108,"translation":"Ngintu ya nu galinyan na kaidsan nu su sinugu sa lekanu!? sa mana kina idsa kanu Musa kanu nawna, endu entayn i ya nin lamigen na su kagkafir kanu kapalityala (kapangimbenal) na entuba i taw a natading kanu lalan a matidtu."},{"id":109,"translation":"Ya gapanganganay nu satru nu agama Islam na makambalingan kanu sa kanu ulyan nu kinapalityala (kinapangimbenal) nu sa manga kafir sa kadengki intu a nakabpun sa kanu manga ginawa nilan sa ulyan nu nganin a napayag sa kanilan su bantang, na ampun nu endu pasagadi nu silan, taman sa itingguma nu Allah kanilan su atulan nin (siksa), saben-sabenal na su Allah kanu langun a enggaga-isa na egkagaga nin."},{"id":110,"translation":"Endu itindeg nu su sambayang endu inggay nu su zakat endu su nganin a ipedtatangguna nu kanu manga ginawa nu a mapya na matun nu lu sa Allah, saben-sabenal na su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na pakailay."},{"id":111,"translation":"Endu ya nilan (Yahudi endu Nasrani) pidtalu na di den a benal makaludep sa surga ya tabya na Yahudi ataw ka manga Nasrani, entuba na gapanganganay nilan, edtalu ka (Muhammad): inggay nu i tindeg nu amayka ya nu kaaden i manga bantang kanu."},{"id":112,"translation":"Di kena maytu kanu antapan nilan ka entayn i sinemangkup kanu Allah sa ula-ula a mibpya-pya, na lekanin su balas nin lu sa kanu pedtyakap sa lekanin (Allah) endu dala gilek sa kanilan endu dala lidu na ginawa sa kanilan."},{"id":113,"translation":"Endu ya pidtalu nu manga Yahudi i kena su manga Nasrani i bantang (sa agama), endu ya pidtalu nu manga Nasrani na kena su manga Yahudi i bantang (sa agama), sa pembatyan nilan su kitab (nilan), maytu bun ba i kadtalu nu silan antu a (manga pasasakutu) a dili manga mataw sa makaupama kanu kadtalu nilan (Yahudi endu Nasrani), na su Allah bu i makakukum sa kanilan lu sa gay a mawli kanu nganin a kaaden nilan a di nilan bamagayunan."},{"id":114,"translation":"Endu entayn i labi a salimbuten kumin kanu entayn i sinemapal kanu manga masgit a tademan lu ba su ngala nu Allah endu pagatulen nin i kageba nin lun, entuba a manga taw na di egkadayt sa kanilan i kaludep (sa masjid) ya tabya na manga magilek, aden kanilan sa dunya i kalusakan endu aden kanilan sa gay a mawli i siksa a masla."},{"id":115,"translation":"Endu kanu Allah i sebangan endu sedepan, apiya endaw kanu semangul na makasangul kanu sa Allah endu langkap (su limu nin) endu labi a mataw (gatagu sa ginawa nilan endu galebekan nilan)."},{"id":116,"translation":"Endu ya nilan pidtalu (manga Yahudi endu Nasrani): su Allah na nangaden sa wata, mahasuti su Allah, ugayd na lekanin su nganin a nadalem kanu pitu lapis a langit endu lupa, su langun sa lekanin na baginugut."},{"id":117,"translation":"Midtebu kanu manga langit endu lupa, endu amayka bagukul sa galebekan na ya nin bu pedtalun kanu entuba: aden ka na maaden sekanin."},{"id":118,"translation":"Endu ya pidtalu nu manga taw a di manga mataw: umana bu ka di tanu imbityala nu Allah ataw ka ka-enggan tanu nin sa ayat, maytu bun ba i kadtalu nu manga taw a nawna sa kanilan sa mana su kadtalu nilan, mindadalagida i pamusungan nilan, saben-sabenal na ini-payag nami su manga ayatan kanu manga taw ka endu matagu sa ginawa nilan."},{"id":119,"translation":"Saben-sabenal na sekami na sinugu nami seka (Muhammad) sa bantang (Islam) a makapakalilini ka endu makapanginggilek ka, endu di ka kaidsan kanu manga taw a kigkuwan kanu naraka."},{"id":120,"translation":"Endu di ka den a benal kalilinyan nu manga Yahudi endu su manga Nasrani, taman a di nengka unutan su agama nilan, edtalu ka (Muhammad) i saben-sabenal na su tutulu nu Allah na entuba i tidtu a tutulu, amayka unutan nengka silan kanu kyug nilan sa ulyan nu kinauma nu ilmu sa leka, na dala den makwa nengka ebpun sa Allah a temuganul endu dala pan temabang sa leka."},{"id":121,"translation":"Su silan a inenggan nami silan sa kitab a pembatyan nilan sa tidtu a kapembatya lun, endu entayn i pegkafir lun na silan i nangalugi."},{"id":122,"translation":"Hay sekanu a manga tupu nu Israel! Tademi nu su limu ku a inikalimu ku sa lekanu, endu saben-sabenal na saki na inilabi ku sekanu kumin kanu sakalyan alam."},{"id":123,"translation":"Endu ikagilek nu su gay (gay a kagkukum) a dili kabalasan nu isa a ginawa su isa a ginawa sa enggaga-isa endu dili matalima ebpun sa lekanin su kapamangun endu di makangguna sa lekanin su shafa'at endu di den silan kadtabangan."},{"id":124,"translation":"Endu kanu kutika a binatalu si Ibrahim nu pedtyakap sa lekanin (Allah) sa manga kadtalu na sinampulna nin su entuba (manga batalu), (tig nu Allah): saben-sabenal na saki i pembaluy sa leka kanu manga taw sa gaunutan, ya nin (Ibrahim) pidtalu: endu ebpun kanu mawli a taw ku? Ya nin (Allah) pidtalu: di masampay su pasad ku nu manga salimbuten."},{"id":125,"translation":"Endu kanu kutika a binaluy nami su walay nu Allah (Baytullahil Haram) sa pembabalinganan nu manga taw endu katatanan, endu pamaluy kanu sa kanu nadtindegan ni Ibrahim sa gadsambayangan, endu inepangalintabun nami kani Ibrahim endu Ismail i kasuti nilan duwa kanu walay ku (Baytullahil Haram) kanu bamelibet sa ka'bah (bamedtawaf) endu su bamedtana, endu su bameruku’ a pedsugyud."},{"id":126,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu nu Ibrahim: Kadenan ku baluy ka i nya ba a dalpa sa lilintad endu rizki ka su manga taw nin kanu manga unga nu kayu, su entayn i malityala (mangimbenal) sa Allah endu gay a mawli, ya nin pidtalu (Allah): endu entayn i migkafir na pagkakalilinin sekanin sa paydu, mawli na idasek ku sekanin sa siksa sa apuy, endu ngin den a kawag bagulyan."},{"id":127,"translation":"Endu kanu kutika a ipebpulu ni Ibrahim su manga tumetegkes (manga tumideng kanu walay nu Allah (Ka'bah) silan kani Ismail, (ya nilan pidtalu): Hay Kadenan nami! Talima ka sa lekami, saben-sabenal na seka i labi a pakakineg endu labi a mataw."},{"id":128,"translation":"Hay Kadenan nami! Baluy kami duwa a sumangkup sa leka endu su manga mawli a taw sa sumangkup sa leka endu ipailay nengka sa lekami su langun na ukitan nami endu tawbat kami nengka, saben -sabenal na seka i labi a banawbat a labi a malimu."},{"id":129,"translation":"Hay Kadenan nami! Pambwati ka silan sa sinugu a ebpun sa kanilan sa mabatya nin sa kanilan su manga ayatan nengka, a makapamandu nin sa kanilan su kitab endu su katulangedan endu makasuti sa kanilan, saben-sabenal na seka i labi a mapulu a labi a matulanged."},{"id":130,"translation":"Endu entayn i kabensyan nin su agama ni Ibrahim na ya tabiya na sinalimbut nin i ginawa nin, endu saben-sabenal na pinamili nami sekanin sya sa dunya, endu saben-sabenal na sekanin sa gay a mawli na dala ka-ebplis nin na maped kanu manga mapya."},{"id":131,"translation":"Kanu kutika pidtalu sa lekanin nu pedtyakap sa lekanin (Allah) i sangkup ka (Ibrahim), ya nin pidtalu: sinumangkup aku kanu pedtyakap kanu sakalyan alam."},{"id":132,"translation":"Pinanutuman sa entuba ni lbrahim su manga wata nin endu si Ya'kub: Hay wata ku! Saben-sabenal na su Allahu na pinamili nin sa lekanu su agama (Islam), na di kanu den a benal matay ya tabiya na ula-ula a sekanu na manga Muslim kanu."},{"id":133,"translation":"Ataw ka ya nu kaaden na natabu kanu (nailay nu) su kinapatay nu Ya'kub, kanu kutika a pidtalu nin kanu manga wata nin: ngin i simban nu kanu ulyan ku? Ya nilan pidtalu: ya nami simban na su Kadenan nengka endu Kadenan nu manga kalukesan nengka Ibrahim endu si lsmail endu si Ishaq a Kadenan a isa nin bu, sa ula-ula a sekami sa lekanin na manga Muslim."},{"id":134,"translation":"Entuba a manga taw na naypus den sa kanilan su galebek nilan, lekanin su nganin a galebekan nin, endu lekanu su nganin a galebekan nu, endu di kanu kaidsan kanu nganin a kaaden nilan a penggalebeken nilan."},{"id":135,"translation":"Endu ya nilan pidtalu (Yahudi endu Nasrani): aden nu su manga ginawa nu sa Yahudi ataw ka Nasrani ka matutulu kanu, edtalu ka (Muhammad): Di! Su agama nu Ibrahim na matidtu endu di kena kaped kanu manga balasakutu."},{"id":136,"translation":"Edtalu nu (manga mu'min) i nalityala (nangimbenal) kami sa Allah endu kanu nganin a initulun sa lekami endu kanu nganin a initulun kanu Ibrahim endu Ismail endu Ishaq endu Ya'kub endu kanu manga katupwan nilan endu kanu nganin a initingguma kanu Musa endu Eisa endu kanu nganin a initingguma kanu manga nabi ebpun kanu pedtyakap (Allah) kanilan, di nami ipembida i isa kanilan, sa ula-ula a sekami sa lekanin na sinumangkup."},{"id":137,"translation":"Na amayka nalityala (nangimbenal) silan sa mana su pinalityalan (pinangimbenalan) nu na saben-sabenal na natutulu silan, endu amayka tinaligkudan nilan na silan man a nan na umpalak, na di den ebplis na padtamanen sa leka nu Allah (su kabanikut nilan), endu sekanin i labi a pakakineg a labi a mataw."},{"id":138,"translation":"Su agama nu Allah (Islam) na entayn i labi a mapya kumin kanu Allah i agama, sa ula-ula a sekami sa lekanin na bamedsimba."},{"id":139,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu ipebpalawa kami nu pan sa Allah sa ula-ula a sekanin i pedtyakap sa lekami (Allah) endu pedtyakap sa lekanu (Allah), lekami su manga galebekan nami na lekanu i manga galebekan nu, sa ula-ula a sekami sa lekanin na bamagikhlas."},{"id":140,"translation":"Ataw ka ya nu pedtalun na si Ibrahim endu si Ismail endu si Ishaq endu si Ya'kub endu su manga katupwan nilan na ya nin kaaden na Yahudi ataw ka Nasrani, edtalu ka (Muhammad): ngintu silan i labi a mataw ataw ka su Allah!? Endu entayn i labi i salimbuten kanu entayn i ipagena nin su nadsaksyan nin (a natawan nin) a ebpun kanu Allah, endu dala kanu Allah i kapegkalimpang kanu nganin a penggalebeken nu."},{"id":141,"translation":"Su entuba a maginged (umat) na namedsagad kanu nawna sa lekanu, kanilan su nganin a nanggalebek nilan, endu lekanu su nganin a nanggalebek nu, endu di makaidsa sa lekanu su nganin a kaaden nilan a penggalebeken nilan."},{"id":142,"translation":"Di ebplis na edtalun nu manga da sabutin ebpun kanu manga taw (Yahudi) u ngin i napadtaligkud sa kanilan sa kanu qiblat nilan (Baytul Maqdis) a ya nilan kaaden na pedsangulan nilan? Edtalu ka (Muhammad): kanu Allah su sebangan endu sedepan, tutulun nin entayn i magkahanda nin sa kanu lalan a matidtu."},{"id":143,"translation":"Endu metu bun a binaluy nami sekanu a maginged (umat) a labi a mapya ka endu kanu maaden a manga saksi kanu manga taw, endu maaden su sinugu sa lekanu sa saksi, endu da nami baluya su qiblat a pedsangulan nengka ya tabya na endu nami katawan u entayn i bagunut kanu sinugu kanu entayn i semulang sa lekanin endu apya ya nin kaaden (i kapebpalin sa qiblat) na masela ya tabya na su silan a tinutulu nu Allah, endu kena ya kaaden nu Allah i dadagen nin su palityala (kabangimbenal) nu, saben-sabenal na su Allah kanu manga taw na labi a penggagaw a labi a malimu."},{"id":144,"translation":"Saben-sabenal na gailay nami su kapedtingada nengka (Muhammad) sa langit na di ebplis na pasangulen nami seka sa qiblat a galinyan nengka, na isangul nengka den su beneng nengka sa kanu Masjidil Haram endu apiya endaw kanu maaden na isangul nu su manga beneng nu kanu qiblat endu saben-sabenal na su silan a naenggan sa kitab, na di ebplis na katawan nilan i saben-sabenal na sekanin i benal a nakebpun kanu pedtyakap kanilan (Allah) endu dala sa Allah i limpangan nin i penggalebeken nilan."},{"id":145,"translation":"Endu apiya inenggay nengka kanu silan a natingguma na kitab (Yahudi endu Nasrani) i langun na tanda na di nilan unutan i qiblat nengka endu kena nengka bagunutan su qiblat nilan endu dala kanu sabad sa kanilan i kaunut kanu qiblat nu sabad, endu amayka unutan nengka i kyug nu manga ginawa nilan sa ulyan na kinauma sa leka na kataw, saben-sabenal na seka metun na nakuyug kanu manga taw a manga salimbuten."},{"id":146,"translation":"Su silan a inenggay nami sa kanilan su kitab (Yahudi endu Nasrani), na katawan nilan su entuba sa mana kataw nilan kanu manga wata nilan, endu saben-sabenal na su lumpukan sa kanilan na ibagena nilan su bantang sa ula-ula a katawan nilan."},{"id":147,"translation":"Su bantang na ebpun kanu pedtyakap sa leka (Allah), na di ka den a benal bagadena su ginawa nengka sa makuyug kanu manga taw a penduwa-duwa."},{"id":148,"translation":"Endu uman i maginged (umat) na aden sa kanılan i pedsangulan, na egkuya-kuya kanu sa manga mapya, apiya endaw kanu maaden na limuden kanu nu Allah langun, saben-sabenal na su Allah kanu langun na enggaga-isa na labi a pakagaga."},{"id":149,"translation":"Endu apiya endaw ka nakalyu na isangul nengka i beneng nengka sa Masjidil Haram (sa kadsambayang), endu saben-sabenal na su entuba na di ebplis na bantang a ebpun kanu pedtyakap sa leka (Allah) endu dala sa Allah i kapegkalimpang kanu nganin a penggalebeken nu."},{"id":150,"translation":"Endu apiya endaw ka nakalyu na isangul nengka i beneng nengka sa Masjidil Haram (sa kadsambayang) endu apiya endaw kanu na isangul nu i manga beneng nu sa Masjidil Haram, ka endu di maaden sa lekanu kanu manga taw i tindeg ya tabiya na su manga namedsalimbut ebpun sa kanilan, na di nu ipegkagilek silan endu saki nu i ikagilek, ka endu masampulna ku i limu ku sa lekanu endu malemu-lemu i katutulu nu."},{"id":151,"translation":"Sa mana kinapapayt nami sa lekanu sa sugu a ebpun sa lekanu a pembatya sa lekanu sa kanu manga tanda (ayatan) nami, endu pedsuti sa lekanu endu bamandu sa lekanu sa kitab endu ungangen, endu ibamandu nin sa lekanu su nganin a kaaden nu a di nu katawan."},{"id":152,"translation":"Na tademi aku nu ka tademan ku sekanu, endu edsukuri aku nu endu da kanu pegkafir."},{"id":153,"translation":"Hay sekanu a manga bamalityala (bamangimbenal)! Patabang kanu (sa Allah) sa ukit na katigkel endu kadsambayang, saben-sabenal na su Allah na salta kanu manga matigkel."},{"id":154,"translation":"Endu di nu pedtalu kanu entayn i nabunu sa lalan sa Allah i manga minatay ka manga bibyag, ugayd na di nu egkagedam."},{"id":155,"translation":"Endu di ebplis na batalun nami sekanu sa enggaga-isa a kanggilek endu kanggutem endu kagkulang nu manga tamuk endu kapatay endu kagkulang nu manga unga (nu manga pamulan), endu pakalilini ka (Muhammad) su manga matigkel."},{"id":156,"translation":"Su silan (matigkel) a amayka masugat silan na bataluan, ya nilan kadtalu: saben-sabenal na sekami na kanu Allah, endu saben-sabenal na sekami na lu sa lekanin (Allah) pembalingan."},{"id":157,"translation":"Entuba silan na salta sa kanilan i manga sagyahatra (salawat) a ebpun kanu pedtyakap sa kanilan (Allah) endu limu, endu entuba silan i manga natutulu."},{"id":158,"translation":"Saben-sabenal na su Safa' endu su Marwah (dua a palaw masiken sa Ka'bah) na kaped kanu manga tanda nu Allah, na entayn migkagi sa baytallah ataw ka nag-umrah na dala dusa nin i kalakaw (kad-say) nin sa pageletan nilan duwa (palaw) endu entayn i edtetebu sa mapya, na saben-sabenal na su Allah na masukur endu labi a mataw."},{"id":159,"translation":"Saben-sabenal na su silan a ibagena nilan su nganin a initulun nami a manga mapayag, endu tutulu sa ulyan na kinapayag nami lun kanu manga taw sya sa kitab, entuba silan i gamulkan nu Allah endu gamulkan silan nu manga pakamulka (malaikat, nabi, endu manga taw)."},{"id":160,"translation":"Ya tabiya na su silan a manga namedtawbat endu nagumbaya endu inipayag nilan (su nganin a inepagena nilan), na entuba silan i tawbaten ku endu saki (Allah) i labi a banawbat a labi a malimu."},{"id":161,"translation":"Saben-sabenal na su silan a migkafir endu minatay silan a manga kafir na salta kanilan su mulka nu Allah endu su manga malaikat endu su langun nu manga taw."},{"id":162,"translation":"Dayun sa dayun silan kanu entuba sa di pakapegkagen sa kanilan su siksa endu di silan papendayan (sa gay a mawli)."},{"id":163,"translation":"Endu su Kadenan nu na Kadenan a isa bu (Allah) da kadenan ya tabiya sekanin a malimu (kanu langun nu kaaden nin) a labi a malimu (kanu manga naginugut sa lekanin sa gay a mawli)."},{"id":164,"translation":"Saben-sabenal sya kanu kinapamaluy kanu manga langit endu lupa, endu su kambida nu magabi endu malamag endu su bagedan a balalaguy sa lagat kanu nganin a pakangguna kanu manga taw endu su nganin a pinatuga nu Allah a ebpun sa langit a ig, na inuyag nin sabap lun su lupa kanu ulyan nu kinapatay nin, endu pinambuwad nin kanu lupa i uman i melanap- lanap endu su kapebpalin-palin nu sambel endu su gabun a inipapayt kanu pageltan nu langit endu lupa, na manga tanda intu kanu maginged (umat) a pakapamikil."},{"id":165,"translation":"Endu kaped kanu manga taw na bangaden silan sa salakaw kanu Allah a manga pagidsan nin, galilinyan nilan su entuba sa mana lilini nilan kanu Allah, endu su silan a namalityala (namangimbenal) na labi i lilini nilan kanu Allah, umana bu ka mailay nu manga salimbuten su gay a kailay nilan kanu siksa sa saben-sabenal na su bagel na kanu Allah langun, endu saben-sabenal na su Allah na mapedes i kasiksa."},{"id":166,"translation":"Kanu kutika (lu sa gay a mawli) a kabpukas nu silan a inunutan kanu silan a minunut, na mailay nilan su siksa, endu natebped sa kanilan i manga sabapan (na kalipwas nilan)."},{"id":167,"translation":"Endu ya pidtalu nu manga namangunut: umana bu ka saben-sabenal na aden sa lekitanu i kambalingan na lemipwas tanu sa kanilan, sa mana kinalipwas nilan sa lekitanu, manan ba i kapailay nu Allah kanu manga galebekan nilan, sa sendit nilan den, endu da sa kanilan i kalyu sa naraka."},{"id":168,"translation":"Hay sekanu a manga taw! Kan kanu kanu nganin sya kanu lupa sa halal a mapya, endu di nu bagunuti i manga sangkad nu manga shaytan, saben-sabenal na su shaytan na satru nu a mapayag."},{"id":169,"translation":"Ya nin bu ipdsugu sa lekanu na mawag endu maledsik endu nu kapanebu-tebuwan su Allah sa di nu katawan."},{"id":170,"translation":"Endu amayka edtalun sa kanilan i unuti nu su nganin a initulun nu Allah, ya nilan pidtalu: ugayd na ya nami bu unutan na su nganin a nalayaman nami kanu manga kalukesan nami, kena ba ya kaaden nu manga kalukesan nilan a dala gapamikil nilan a enggaga-isa endu di pamakatuntul."},{"id":171,"translation":"Endu ya upaman nu silan a manga kafir na mana su bananawag sa kanu nganin a di pakakineg ya tabya na su kabangenggat endu kabanawag, bisu a maw a pisek, na silan na di pamakapamikil."},{"id":172,"translation":"Hay sekanu a manga namalityala (namangimbenal): kan kanu ebpun kanu manga mapya a nganin a inirizki nami sa lekanu endu edsukur kanu sa kanu Allah amayka ya nu kaaden i sekanin i padsimban nu."},{"id":173,"translation":"Ya nin bu iniharam sa lekanu na su minatay (ayam a da masumbali) endu lugu endu sapu na kembut endu su nganin a sinumbali sa salakaw sa Allah, endu entayn i nakasendud a di kena pedsalimbut endu di kena bagukag na dala dusa nin (amayka kuman), saben-sabenal na su Allah na bangampun a malimu."},{"id":174,"translation":"Saben-sabenal na su silan a ibagena nilan su nganin a initulun nu Allah a ebpun kanu kitab endu bamasan nilan (su ayatan) sabap lun sa alaga a paydu, entuba silan na dala gakan nilan sya kanu manga tiyan nilan ya tabiya na apuy endu di imbityala silan nu Allah sa gay a mawli endu di nin silan sutin, endu kanilan i siksa a malipedes."},{"id":175,"translation":"Entuba silan na inilabi nilan i katadingan sa tutulu, endu siksa sa ampun, na ngin den a katigkel i kanilan sa apuy."},{"id":176,"translation":"Su namba (balas nu kinapagena sa ilmu) na sabap sa saben-sabenal na su Allah na initulun nin su kitab sa bantang, endu saben-sabenal na su silan a mimbida-bida kanu kitab, na di ebplis na sya sa kanu kaumpalak a mawatan (sa bantang)."},{"id":177,"translation":"Di kena mapya i kasangul nu kanu manga beneng nu tampal sa sebangan endu sedepan, ugayd na ya mapya na su entayn i nalityala (nangimbenal) sa Allah endu gay a mawli endu malaikat endu kitab endu su manga nabi, endu su inenggay nin i tamuk nin sa kyug nin sa kanu manga pagali nin endu su manga ilu endu su manga miskinan endu su wata na lalan (su natangen sa lalan sabap sa kadadalay) endu su manga bamangeni endu su manga ganga-aun, endu midsambayang endu minenggay sa zakat endu tinumuman sa pasad nilan amayka mibpasad silan endu su manga matigkel kanu kadadalay nilan endu kanu kutika nu kadalu, entuba silan i namembantangan, endu entuba silan a manga magilek sa Allah."},{"id":178,"translation":"Sekanu a manga bamaginugut inibpalyugat sa lekanu i qisaas (kapakayd kanu minunu sa pinakaydan nin kanu binunu nin) sya kanu manga pinamunu, su daludaya na daludaya, endu su ulipen sa ulipen, su babay sa babay, na entayn i inampun sa lekanin nu suled nin na unutan i makagkapya (di mabunu) endu itapenay sa lekanin sa mapya (kasalan), entuba na kinapagkapegkag a ganat kanu pedtyakap sa lekanu (Allah) endu limu, na entayn i temalasak (edtibaba) kanu ulyan nu entuba na lekanin su siksa a masakit."},{"id":179,"translation":"Endu lekanu sya kanu qisaas i uyag-uyag, hay sekanu a aden manga akal nin, ka malemu-lemu sa lekanu i kagilek nu (sa Allah)."},{"id":180,"translation":"Iniwagib sa lekanu i amayka nakawma kanu isa sa lekanu su kapatay, i amayka aden natagak nin a mapya (tamuk) i kapanutuma sa duwa a mimbata endu su manga pagali sa mapya, bantang kanu manga magilek (sa Allah)."},{"id":181,"translation":"Na entayn i sumambi sa lekanin (su tutuma) sa ulyan nu nganin a nakineg nin, na su dusa nin na kanu manga nanambi bu sa lekanin (kanu tutuma), saben-sabenal na su Allah i labi a pakakineg a mataw."},{"id":182,"translation":"Na entayn i nagilekan sa kanu nanutuma sa makadsulamig ataw ka makandusa, na inumbayan nin sa pageletan nilan na dala dusa nin, saben-sabenal na su Allah na labi a mangampun a malimu."},{"id":183,"translation":"Hay sekanu a manga namalityala (namangimbenal)! Iniwagib sa lekanu su kabpuwasa (Ramadhan), sa mana kinawagib kanu silan a nawna sa lekanu, ka endu malemu-lemu sa lekanu i kagilek nu (sa Allah)."},{"id":184,"translation":"Manga gay a gambilang-bilang, na entayn i ya nin kaaden sa lekanu i pendalu, ataw ka sa lakawan, bilangenin i da nin kabpuwasay, ka ebpuwasan nin sa manga gay a kaped endu nya kanu manga pakagaga sa lekanin (kabpuwasa) na kasalan a kapakan sa manga miskinan, na entayn i edtebu sa mapya na entuba i labi a mapya sa lekanin, endu su kabpuwasa nu na labi a mapya sa lekanu, amayka ya nu kaaden i katawan nu."},{"id":185,"translation":"Ulan-ulan nu Ramadhan i initulun lu ba su Qur’an a tutulu sa kanu manga taw endu manga mapayag (a manga tanda) kanu tutulu, endu papedsenggaya (sa bantang endu sulak), na entayn i makadsaksi sa lekanu kanu ulan-ulan (a kinaludep nu Ramadhan) na ebpuwasan nin su entuba, endu entayn i pendalu ataw ka sa lakawan na ebpuwasan nin sa manga gay a kaped, ya kalinyan nu Allah sa lekanu na malemu, endu di nin kalinyan sa lekanu i malegen, ka endu nu matalutup su bilangan nu kapebpuwasa kanu ulan-ulan (Ramadhan) endu madsela-sela nu su Allah kanu nganin a initulu nin sa lekanu, endu malemu-malemu sa lekanu i kadsukur nu."},{"id":186,"translation":"Endu amayka idsan ka (Muhammad) nu manga ulipen ku makapantag sa laki, na saben-sabenal na saki na masiken, pedsawalen ku su pangeni nu bangeni amayka nangeni sa laki, na taliman nilan i manga kasuguwan ku endu malityala (mangimbenal) silan sa laki ka malemu-lemu sa kanilan i katidtu nilan."},{"id":187,"translation":"Pinamakay sa lekanu sa magabi (nu Ramadhan) i kambalagyuma sa kanu manga kaluma nu, silan i manga balegkas nu endu sekanu i balegkas nilan, natawan nu Allah i saben-sabenal na sekanu na ya nu kaaden na bagakalan nu i manga ginawa nu na tinawbat endu inampun kanu nin (Allah), na saguna na imbalagyuma nu silan endu pangeni nu su nganin a inipambagi nin sa lekanu (mawli a taw), endu kan kanu endu inum kanu taman sa di egkapayag sa lekanu su kintel a maputi ebpun kanu kintel a maytem pagyal (a tidtu), mawli na sampulna nu su puwasa nu taman sa magabi (kasedep nu senang) endu di nu ipembalagyuma silan sa sekanu na pedtangen sya sa masgit, entuba i manga dulunan nu Allah, na di nu semikeni, manan ba ikapayag nu Allah sa kanu manga tanda nin kanu manga taw, ka malemu-lemu sa sa kanilan i kagilek."},{"id":188,"translation":"Endu di nu keman su manga tamuk nu sa pamageletan nu sa mawag endu di nu ipedsisimenga entuba lu sa kukuman, endu makan nu kaped sa lekanu su tamuk nu manga taw sa kabaldusan endu sekanu na katawan nu."},{"id":189,"translation":"Ibagidsa nilan sa leka (Muhammad) su ulan-ulan, edtalu ka i manga waktu nu manga taw endu kagkagi endu di kena ya mapya i katingguma nu kanu manga walay sa semungu sa taligkudan ugayd na ya mapya na su magilek (sa kanu Allah) endu ludep kanu sa manga walay lu kanu manga bengawan nin endu ikagilek nu su Allah, ka malemu-lemu sa lekanu i kauntung."},{"id":190,"translation":"Endu embunuwa kanu sa lalan sa Allah kanu silan a pembunuwa sa lekanu endu da kanu banibaba, saben-sabenal na su Allah na di nin kalinyan i manga matibaba."},{"id":191,"translation":"Endu bunu nu silan sa apya endaw nu kasampenan silan, endu palyu nu silan kanu pinalyuan nilan sa lekanu (Makkah), endu kabanangkada na labi a mapasang kumin sa kapamunu, na di nu silan ipembunuwa lu sa Masjidil Haram taman sa di kanu nilan ipembunuwa lu ba, na amayka imbunuwa kanu nilan na bunu nu silan ka manan ba i balas nu manga kafir."},{"id":192,"translation":"Na amayka minenda silan na saben-sabenal na su Allah i labi a bangampun a malimu."},{"id":193,"translation":"Endu imbunuwa nu silan taman sa dala den maaden a sakutu endu maaden su agama (Islam) a kanu Allah amayka minenda silan na dala ukag ya tabiya na kanu manga salimbuten."},{"id":194,"translation":"Su ulan-ulan a inipagaga sa lekanu nu Allah i kaludep sa haram (Makkah) na sambi nu ulan-ulan a pinelen kanu lu ba nu manga pasasakutu, endu su manga iniharam lu ba i kambunuwa na aden lun i qisaas (kapaked kanu namungked sa nganin a pinaked nin kanu nagkedan), na anteyn i edtibaba sa lekanu na edtibabay nu sa mana kinadtibaba nilan sa lekanu endu ikagilek nu su Allah endu tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah na salta kanu manga magilek (sa Allah)."},{"id":195,"translation":"Endu embaranggya kanu sa lalan sa Allah, endu di nu ipedtagu kanu manga lima nu i makabinasa, na ebpya-pya kanu, ka saben-sabenal na su Allah na galinyan nin i manga bamangapyanan."},{"id":196,"translation":"Endu sampulna nu su kapegkagi endu kabag-umrah sa kanu Allah, na amayka napelen kanu (kanu kapedsampulna lun), na su nganin a malemu (sa lekanu) kanu panunumbalin, endu di nu temabungawi su manga ulu nu taman sa di mawma su ukul nin (kapedsumbali), na entayn i yanin kaaden sa lekanu i pendalu ataw ka aden sa lekanin i simuket kanu ulu nin, na ebpyansa sekanin sa kabpwasa ataw ka kapanadeqah ataw ka kapanumbali, na amayka nakadtakena kanu na entayn i mag-umrah sa ulan-ulan na kapegkagi na su nganin a malemu a panunumbalin, na entayn i di makatun (sa panunumbalin) na kabpuwasa sa telu gay sya kanu kapegkagi, na pitu timan amayka makauli kanu, na su entuba na sapulu gay a sampulna, su entuba na kanu entayn i da maaden su pamilya nin sa Haram, endu ikagilek nu su Allah endu tuntayi nu i su Allah na mapedes i kasiksa."},{"id":197,"translation":"Su kapegkagi na manga ulan-ulan a talanged, na entayn i pibpalyugatan nin (su ginawa nin) sya sa lekanin (manga ulan-ulan) su kapegkagi na da kapembalagyuma endu da kapedsupak endu da kapendalampawya sa kanu kapegkagi endu su nganin a penggalebeken nu na katawan nu Allah endu embalutu kanu, na ya mapya a lutu na gilek (sa Allah) endu ikagilek aku (Allah) nu sekanu a aden manga akal nin."},{"id":198,"translation":"Dala sa lekanu i dusa sa kabanganganay sa kanu kalbihan ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), na amayka midsalingganat kanu ebpun sa Arafah na tademi nu su Allah lu sa tanda nu Haram (Muzdalifah), endu tademi nu sekanin sa mana su initutulu nin sa lekanu endu amayka ya nu kaaden kanu nawna na di ebplis na kaped kanu kanu manga tading."},{"id":199,"translation":"Mawli na edsalingganati nu su pidsalingganatan nu manga taw, endu pangeni kanu sa ampun kanu Allah, ka saben-sabenal na su Allah na labi a mangampun a malimu."},{"id":200,"translation":"Na amayka napasad nu su manga galebek nu na tademi nu su Allah sa mana su katadem nu sa manga lukes nu, ataw ka minuna pan a tadem, na ped kanu manga taw i pedtalu: Hay pedtyakap sa lekami (Allah)! inggay nengka sa lekami sya sa dunya, na dala sa lekanin lu sa gay a mawli i umun."},{"id":201,"translation":"Endu kaped sa kanilan i ya nin pedtalu: Hay pedtyakap sa lekami (Allah)! Enggay kami sya sa dunya sa mapya endu sa gay a mawli sa mapya endu lepas kami nengka kanu siksa nu apuy."},{"id":202,"translation":"Entuba na kanilan i umun ebpun kanu nganin a napantyali nilan endu su Allah na labi a mangagan i kagkwinta."},{"id":203,"translation":"Endu tademi nu su Allah kanu gay a gambilang-bilang (lu sa Mina), na entayn i bamagayas sa duwa gay na dala dusa nin endu entayn i enggagawli (sa telu gay) na dala dusa nin kanu entayn i nagilekan, endu ikagilek nu su Allah endu tuntayi nu i saben-sabenal na lu kanu sa lekanin mabulig."},{"id":204,"translation":"Endu kaped sa kanu manga taw (munafiq) i kalinyan nengka i kadtalu nin sa uyag-uyag sa dunya, endu pedsaksyan nin kanu Allah su nganin a dalem na pamusungan nin, na silan na labi a malat i kapagukag."},{"id":205,"translation":"Endu amayka makataligkud (sa leka Muhammad) na lumakaw sya kanu kalupan sa endu makapaminasakan lun endu mabinasa nin i pinamumula endu manga pipis (binatang), na su Allah na di nin kalinyan i kabinasan."},{"id":206,"translation":"Endu amayka edtalun sa lekanin i ikagilek nengka su Allah na makwa sekanin nu kamamasela sa makandusa, na nasasangan sa lekanin i pegkalaw-kalaw (a apuy), endu di ebplis na mawag a kadtakenan."},{"id":207,"translation":"Endu kaped kanu manga taw i ebpasan nin su ginawa nin sa kabanganganay kanu lilini nu Allah endu su Allah na malimu kanu manga ulipen."},{"id":208,"translation":"Hay sekanu a manga bamalityala (bamangimbenal)! Ludep kanu sa Islam sa langun, endu di nu munuti su manga sangkad nu Shaytan, saben-sabenal na sekanin sa lekanu na satru a mapayag."},{"id":209,"translation":"Na amayka makiding (matading) kanu sa ulyan nu kinawma nu manga tanda (Qur’an) sa lekanu na tuntayi nu ka saben-sabenal na su Allah na mapulu a mawngangen."},{"id":210,"translation":"Ngintu bangangapa silan? Ya tabya na itingguma nu Allah sa kanilan i masilung a ebpun sa dadtem endu su malaikat, endu naukul su ganggula, endu lu bun sa Allah pakambalingan su manga enggaga-isa."},{"id":211,"translation":"Idsa nengka (Muhammad) kanu tupu nu Israel u pila i naka-enggay nami kanilan a tanda a mapayag? Endu entayn i sambyan nin su limu nu Allah kanu ulyan nu nganin a kinawma nin sa lekanin, na saben-sabenal na su Allah na mapasang i kasiksa."},{"id":212,"translation":"Pinagkapya kanu silan a namegkafir su uyag-uyag sa dunya endu pedsudyan nilan su manga namalityala (namangimbenal), endu su silan a manga inikagilek nilan (su Allah), kanu pulu nilan su gay a mawli endu su Allah i berizki kanu entayn i magkahanda nin sa dala lun i kapegkwinta."},{"id":213,"translation":"Ya kaaden nu manga taw na lumpukan a isa na inipapayt nu Allah su manga nabi sa mapakalilini (mamanudtul) endu mapakagilek, endu inipadtapik nin (Allah) sa kanilan i kitab a bantang ka endu silan makakukum sya kanu nganin a naumpalakan nilan, endu dala mimbida-bida sa kanu kitab ya tabya na su silan a inenggan sa entuba sa kanu ulyan nu kinawma nu manga tanda sa kanilan, sa dengki i kanu pamageletan nilan, na tinitulu nu Allah su silan a namalityala (namangimbenal) kanu nganin a pimbida-bidan nilan ebpun kanu bantang sa kahanda nin, endu su Allah i pedtutulu sa entayn i magkahanda nin sa lalan a matidtu."},{"id":214,"translation":"Ataw ka na-antap nu i makaludep kanu sa surga sa di makatingguma sa lekanu i mana su kanilan antu a nawna sa lekanu, a nadakenan silan na mapasang endu dalu endu lininug silan taman sa madtalu nu sinugu (rasul) endu su silan a manga bamalityala (bamangimbenal) a ped in: kanu i tabang nu Allah? Saben-sabenal na su tabang nu Allah na masupeg."},{"id":215,"translation":"Ibagidsa nilan sa leka (Muhammad) u ngin i embaranggyan nilan? Edtalu ka: su nganin a embaranggyan nu ebpun sa mapya na kanu duwa a mimbata (lukes nu), endu manga pagali nu endu manga ilu, endu manga miskinan, endu su natalay (wata sa lalan), endu nganin a penggalebeken nu a mapya na saben-sabenal su Allah i labi a mataw lun."},{"id":216,"translation":"Inibpalyugat sa lekanu i kambunuwa (jihad) sa apya pn gabensyan nu, endu aden antu na su gabensyan nu a enggaga-isa na entu bun ba i mapya sa lekanu, endu aden antu na su galinyan nu a enggagai-sa na entuba i mawag sa lekanu, endu su Allah i mataw na sekanu na di nu katawan."},{"id":217,"translation":"Ibagidsa nilan sa leka (Muhammad) su manga ulan-ulan a haram i kambunuwa lun, edtalu ka (Muhammad) i kambunuwa kanu entuba (Muharram- Rajab- Zul-Qa'dah- Zul-Hijjah) na masla (kabaladusan), endu su kasangkada sa kanu lalan nu Allah endu su kagkafir lun, endu su kapalyu kanu manga taw sa Masjidil Haram na muna i kasla nin (a kabaladusan) sa Allah, endu su kasakutu na ya masla sa kabunu, endu di nilan pindan i kabunu nilan sa lekanu taman sa di kanu nilan makapalyu kanu agama nu amayka magaga nilan, endu entayn i lumyu kanu agama nin sa lekanu na matay sa kafir sekanin, na entuba silan i nabinasa i manga galebek nilan sya sa dunya endu sa gay a mawli, endu entuba silan i kigkuwan kanu apuy sa silan kanu entuba na dayun sa dayun."},{"id":218,"translation":"Saben-sabenal na su silan a manga bamalityala (bamangimbenal), endu su silan a namembakwit endu nameng-jihad sa lalan sa Allah, na silan i pakapanganganay kanu limu nu Allah endu su Allah i labi a bangampun a malimu."},{"id":219,"translation":"Ibagidsa nilan sa leka (Muhammad) su makalangut endu kandalemet, edtalu ka i nadalem lun i dusa a masla endu manga pakangguna kanu manga taw, endu su kadusan nin na ya masla kumin kanu kapantag nin, endu ibagidsa nilan sa leka u ngin i ipambaranggya nilan, edtalu ka i kapamelasam, manan ba i kapebpayag nu Allah sa lekanu kanu manga ayatan nin ka endu malemu-lemu sa lekanu i kapamikir nu-"},{"id":220,"translation":"Sya kanu dunya endu gay a mawli, endu ibagidsa nilan sa leka i makapantag sa kanu manga ilu, edtalu ka i kapagungaya sa kanilan i mapya, endu amayka edsimbula nu silan na pagali nu bun silan, endu su Allah i mataw kanu pembinasa kanu bagumabaya, endu umana ka pigkahanda bu nu Allah na makambuku sa lekanu, saben-sabenal na su Allah na labi a mapulu a mataw."},{"id":221,"translation":"Endu di nu bangaluma su manga babay a bamedsakutu taman sa di silan malityala (mangimbenal), endu di ebplis na su ulipen a babay a balityala (bangimbenal) na labi a mapya sa babay a banakutu apiya kalini-lini sa lekanu, endu di nu mapagkaluma i manga mama banakutu, taman sa di malityala (mangimbenal), endu su ulipen a mama a balityala na labi a mapya sa mama a banakutu, apiya kalini-lini sa lekanu, entuba silan na bangenggat sa kanarakan, endu su Allah na bangenggat sa kasurgan endu ampun sa sugut nin, endu ipebpayag nin su manga tanda nin kanu manga taw ka endu malemu-lemu sa kanilan i kagkalendem nilan (sa Allah)."},{"id":222,"translation":"Endu ibagidsa nilan sa leka (Muhammad) su babay a hayd (lugu na babay a belyu uman sawlan), edtalu ka i entuba na simuket, tangkay nu su manga babay kanu timpu na kabelyu na lugu nin sa uman sawlan, endu di nu pedsikeni silan taman sa di silan masuti, amayka masuti silan na tingguma nu silan sa kanu suguwan nu Allah sa lekanu, saben-sabenal na su Allah na kalilinyan nin su taw a balatawbat endu balasuti."},{"id":223,"translation":"Su manga kaluma nu na pamamulanan nu na tingguma nu su pamamulanan nu sa endaw i kyug nu, endu iuna nu kanu manga ginawa nu (su mapya), endu ikagilek nu su Allah, endu tuntayi nu i sekanu na mabalatemu nu sekanin, endu pakalilini ka su manga bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":224,"translation":"Endu di nu mamaluya su kadsapa (sa Allah) sa makasapal sa lekanu sa kapamyapya nu, endu kagilek nu (sa Allah), endu kapagkapya nu sa pageletan nu manga taw, endu su Allah i labi a pakakineg a mataw."},{"id":225,"translation":"Di kanu kwintan nu Allah kanu kinadsapa nu (a kena tangga), ugayd na kwintan kanu nin kanu nganin a nakaganat kanu pamusungan nu, endu su Allah i labi a bangampun a malimu."},{"id":226,"translation":"Kanu silan (a manga mama) a pedsapa sa di kambalagyuma kanu manga kaluma nilan, i kapangangapa sa pat ulan, na amayka edsunud silan, na saben-sabenal na su Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":227,"translation":"Endu amayka midtakena sa kanilan i kambelag, na saben-sabenal na su Allah i labi a pakakineg a mataw."},{"id":228,"translation":"Endu su manga babay a nabelag, na ibagangapa nilan su manga ginawa nilan sa makatelu mahayd (makalyu sa kanilan su lugu a galayaman a belyu uman sawlan), endu di kapakayan sa kanilan i kapagena nilan sa kanu nganin a binaluy nu Allah kanu dalem na manga wawatan nilan amayka ya nilan kaaden i balityala (bangimbenal) silan sa Allah endu gay a mawli, endu su manga kaluma nilan bun i labi a egkawagib a makasuli sa kanilan amayka pegkyug silan sa kapagumbaya, endu kanilan (nga babay) i kawagib, sa mana su kinawagib kanilan sa mapya, endu aden kanilan (manga mama) i ebpangkatan (a mapulu) kanu manga babay, endu su Allah i labi a mapulu a mawngangen."},{"id":229,"translation":"Su kambelag na makaduwa, katinggamu sa mapya ataw ka kambelag sa mapya, endu di mapakay sa lekanu (a mama) i kumwa kanu sa kanu nganin a nakasunggud nu a enggaga-isa, ya tabya na kagilekan silan duwa (edtiwalay) sa di nilan makapatindeg su atulan nu Allah, na amayka inikagilek nu i di nilan makapatindeg su atulan nu Allah na dala dusa nilan duwa sya kanu nganin a katendan kanu sunggudan nin (imbalingan nin su sunggudan nin) entuba i dulunan nu Allah na di nu temalasaka, endu entayn i temalasak sa dulunan nu Allah na entuba silan i manga salimbuten."},{"id":230,"translation":"Na amayka binelag nin sekanin (sa ikatelu) na di mapakay sa lekanin sa kanu ulyan taman sa di makagkaluma (su babay) sa kaluma a salakaw sa lekanin (su nawna a kaluma), na amayka binelag sekanin (nu nawli a mama a nakapangaluma sa lekanin) na dala dusa nilan duwa sa edsulya (embalingana) silan (kanu nawna a kaluma nin), amayka naantap nilan duwa i makatindeg nilan duwa su dulunan nu Allah endu entuba su dulunan nu Allah a ipebpayag nin kanu lumpukan a pamakataw (pamakatuntay)."},{"id":231,"translation":"Endu amayka belagen nu su manga kaluma nu sa nasampay nilan su tedtab (iddah), na (pamili kanu) suli nu silan sa mapya ataw ka pa belagen nu silan sa mapya, endu di nu sumuli silan sa kabinasan a ipamungkayd nu, endu entayn i enggalebek sa entuba na saben-sabenal na sinalimbut nin i ginawa nin, endu di nu bagadena su tanda nu Allah sa damangyas, endu tademi nu su limu nu Allah sa lekanu, endu su nganin a initulun nin sa lekanu a kitab endu ungangen a ibangindaw nin sa lekanu, endu ikagilek nu su Allah, endu tuntayi nu ka saben-sabenal na su Allah kanu langun nu enggaga-isa na mataw."},{"id":232,"translation":"Endu amayka nabelag nu su manga babay (sa mababa sa telu ka belagan) sa nasampay nilan su tedtab (iddah) nilan, na di nu mungena silan sa kagkaluma nilan kanu manga kaluma nilan, amayka namagayun silan kanu pageletan nilan sa mapya, entuba na indawan sa kanu entayn i ya nin kaaden sa lekanu i balityala (bangimbenal) sa Allah endu gay a mawli, na entuba i labi a malimpyu sa lekanu endu labi a suti sa lekanu, endu su Allah i pakataw na sekanu na di nu katawan."},{"id":233,"translation":"Endu su manga ina a papedsusu kanu manga wata nilan sa duwa lagun a sampulna, kanu entayn i nakagkahanda sa masampulna nin i kapapedsusu, endu (wagib kanu lukes a mama) i kambaranggyan nin silan (su manga ina a nabelag a papedsusu sa wata), endu kapambalegkas sa kanilan sa mapya, da ebpalyugati i ginawa ya tabya na su magaga nin, di egkaydan su ina sabap kanu wata nin, endu di egkaydan su ama sabap kanu wata nin, endu palyugat kanu bangiwalis i upama nu entuba, amayka nakagkahanda silan duwa sa kapa-enda (kanu wata sumusu) sa pinagayunan nilan duwa, endu pinagumpungan na dala dusa nilan duwa, endu amayka ya nu nagkahanda i kapasusu nu kanu manga wata nu (sa kaped) na dala bun dusa nu amayka inenggay nu su nganin a inenggay (inibayad) nu sa mapya, endu ikagilek nu su Allah, endu tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na pakailay."},{"id":234,"translation":"Endu su silan a pebpatay ebpun sa lekanu (a manga mama) endu natagak nilan i manga kaluma, na ipangangapa nilan i manga ginawa nilan sa pat ulan endu sapulu gay, na amayka masampay nilan su timpu nilan na dala dusa nu (manga ina ama ataw ka pedtyakap kanilan) sya kanu nganin a pinggalebek nilan sa kanu manga ginawa nilan a mapya (kapapangaluma), endu su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na mataw."},{"id":235,"translation":"Endu dala dusa nu sya kanu nganin a kapanindil nu sa kapanganakan kanu manga babay (dalem na iddah ataw ka timpu a di mapakay pangaluman) ataw ka inipagena nu kanu manga ginawa nu, natawan nu Allah i saben-sabenal na sekanu na katademan nu su silan (a manga babay), ugayd na di nu silan ipebpasada sa masulen ya tabiya na kadtalu a mapya, endu di nu pedtinggapasi i kapalut kanu kawing taman a di mawma nu kitab su timpu nin (iddah ataw ka lumpakan), endu tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah na katawan nin i sya kanu manga ginawa nu, na abungi nu i entuba endu tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah na labi a bangampun a matigkel."},{"id":236,"translation":"Dala dusa nu amayka binelag nu su manga babay sa dala nu pan makambalagyuma silan, ataw ka dala nu pan makanggay sa kanilan su sunggudan, endu pagkakalini nu silan (manga tamuken) sa kanu tamuk a kasasangan lun endu gasimpitan sa kasasangan lun, sa kalilini a mapya, bantang sa kanu manga bangapyanan"},{"id":237,"translation":"Endu amayka binelag nu silan kanu unan nu kambalagyuma nu sa kanilan sa saben-sabenal na naka-enggay nu sa kanilan su sunggudan, na sabad kanu nganin a nakaenggay nu, ya tabya na lemasam silan ataw ka lemasam su sya sa lima nin su kinapalut sa kawing (babay), endu su kalasam nu i labi a masiken sa gilek (sa Allah), endu di nu lumipatani i kadsakaw-sakaw kanu pageletan nu, endu saben-sabenal na su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na pakailay."},{"id":238,"translation":"Palihala nu su manga sambayang, endu su sambayang a Asr, endu tindeg kanu sanget kanu Allah sa balityala/gagilekan."},{"id":239,"translation":"Na amayka gagilekan kanu na lakaw kanu ataw ka egkuda kanu, amayka nakatana kanu den na tademi nu su Allah sa mana inipamandu nin sa lekanu su nganin a kaaden nu a di nu katawan."},{"id":240,"translation":"Endu su silan a bamebpatay ebpun sa lekanu sa egkatagak nilan i manga kaluma na pangalintabun kanu manga kaluma nilan sa makagkakalini sa salagun salakaw sa kababelyu, na amayka linumyu silan na dala dusa nu sya kanu nganin a pinggula nilan kanu manga ginawa nilan a mapya, endu su Allah i labi a mapulu a mataw (nyaba a ayatan napasad na ayat antu a ayatul Meeraath, endu su pat ulan endu sapulu gay)."},{"id":241,"translation":"Endu kanu manga binelag i kapegkakalini a mapya, bantang kanu manga magilek (sa Allah)."},{"id":242,"translation":"Manan ba i kapebpayag nu Allah sa lekanu sa kanu manga tanda nin, malemu-lemu sa lekanu i kapagitung nu."},{"id":243,"translation":"Ngintu di nengka katawan (Muhammad) su silan a linemyu kanu manga walay nilan a ngibwan, sa abung kanu kapatay, na pidtalu sa kanilan nu Allah i ebpatay kanu mawli na uyagen nin silan, saben-sabenal na su Allah i kigkwan sa kalbihan/kapyanan kanu manga taw, ugayd na kadakelan sa kanu manga taw na di silan pedsukur."},{"id":244,"translation":"Endu embunuwa kanu sa lalan sa Allah endu tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah na labi a pakakineg a mataw."},{"id":245,"translation":"Entayn i pautangen nin su Allah sa utang a mapya na takepen nin i entuba sa lekanin sa madakel a katakep endu su Allah i pegkegkem endu pebpalad, endu lu sa lekanin kanu pembalingan."},{"id":246,"translation":"Ngintu di nengka katawan (Muhammad) su manga egkangaunutan ebpun kanu tupu nu Israel sa ulyan nu Musa, kanu timpu a pidtalu nilan kanu nabi nilan i pambuwati kami sa egkaunutan sa kambunuwa nami sa lalan sa Allah, ya nin pidtalu: ngintu inipangalu-kalu nu i amayka ibpalyugat sa lekanu i kambunuwa na di kanu embunuwa!? Ya nilan pidtalu: dala sa lekami i di kami embunuwa sa lalan sa Allah, sa saben-sabenal na pinalyu kami sa manga walay nami endu manga wata nami, na engguna ibpalyugat sa kanilan su kambunuwa na tinaligkudanan nilan ya tabya na paydu sa kanilan, endu su Allah i labi a mataw kanu manga salimbuten."},{"id":247,"translation":"Endu ya pidtalu sa kanilan nu nabi nilan: saben-sabenal na su Allah na pinambuwat nin sa lekanu si Talut a gaunutan, ya nilan pidtalu: panun i kaaden sa lekanin nu kadatu sa ula-ula a sekami i labi a dayt a endatu kumin sa lekanin, endu dala enggi sa malwag a tamuk (madakel)? Ya nin pidtalu: saben-sabenal na su Allah i namili sa lekanin sa lekanu endu inumanan nin sekanin sa madakel a ilmu endu lawas (a mabagel), endu su Allah i minenggay sa kadatu kanu entayn i magkahanda nin, endu su Allah i labi a mawlad (i limu nin) a mataw."},{"id":248,"translation":"Endu pidtalu sa kanilan nu nabi nilan: saben-sabenal na ya tanda na kadatu nin na katingguma sa lekanu nu Tabut sa kalilintad, ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), endu su nangadsama ebpun kanu nganin a naganatan nu tupu ni Musa endu tupu ni Harun a pananggiten nu malaikat, saben-sabenal na sya kanu entuba i tanda sa lekanu amayka ya nu kaaden i bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":249,"translation":"Engguna ipengganat ni Talut su manga tantara (sundalu) nin na pidtalu nin: saben-sabenal na su Allah i pembatalu sa lekanu sa lawas na ig, na entayn i minum lun na di kena kuyug salaki, endu su entayn i di minum lun na silan i kuyug sa laki, ya tabiya na entayn i makup sa saka akupan sya kanu lima nin, na mininum silan lun ya tabiya na paydu kanilan, na engguna nilan matepas su entuba sa sekanin endu su silan a manga namalityala (namangimbenal) sa lekanin na ya nilan pidtalu: dala bagel tanu saguna a gay kanu Jalut endu kanu manga tantara (sundalu) nin, ya pidtalu nu silan a nangantap sa saben-sabenal na silan na mabalatemu nilan su Allah: pila ebpun kanu lumpukan a paydu i tinumaban sa lumpukan a madakel sa kahanda nu Allah, endu su Allah na salta kanu manga matigkel."},{"id":250,"translation":"Endu engguna nilan edsangula si Jalut endu su manga tantara (sundalu) nin, na ya nilan pidtalu: Kadenan nami! Penu kami sa katigkel, endu pakatimamel ka su manga ay nami, endu tabangi kami kanu lumpukan a manga kafir."},{"id":251,"translation":"Tinabanan nilan (manga bamaginugut) silan (a manga kafir) sa kahanda nu Allah endu binunu ni Daud si Jalut, endu inenggan sekanin nu Allah sa kadatu endu kawngangen endu pinakatawan nin sa lekanin ebpun kanu nganin a egkagkahanda nin, endu di kena bu su pangalaw nu Allah sa kanu manga taw sa su sabad kanilan kanu sabad, na di ebplis na mabinasa su kalupan ugayd na su Allah i kigkuwan sa kalbihan sa kanu sakalian alam."},{"id":252,"translation":"Su entuba na manga tanda nu Allah, pembatyan nami sa leka (Muhammad) sa bantang, endu saben-sabenal na seka na di ebplis na luyug ka kanu manga sinugu."},{"id":253,"translation":"Su silan a manga sinugu na inilabi nami su sabad kanilan kanu sabad, ebpun kanilan i inimbityalay nu Allah, endu inipulu nin su sabad kanilan sa manga ebpangkatan, endu inenggay nami kani Eisa a wata mama ni Maryam i manga tanda, endu pimbagelan nami sekanin (Eisa) sabap kani Jibril, umana bu ka migkahanda su Allah na da makambubunuwa su silan sa ulyan nilan, kanu ulyan nu nganin a kinawma kanilan nu manga tanda, ugayd na mimbida-bida silan, na ebpun kanilan su entayn i nalityala (nangimbenal) endu ebpun kanilan su entayn i migkafir, umana bu ka migkahanda su Allah na di silan makambubunuwa ugayd na su Allah na penggulan nin i nganin a kagkahanda nin."},{"id":254,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Imbaranggya nu su nganin a inirizki nami sa lekanu sa unan a kapegkatingguma nu gay a da pendagang endu da kabpakat endu da kadtatabanga, endu su manga kafir na silan i manga salimbuten."},{"id":255,"translation":"Su Allah, da wagib a pedsimban, ya tabiya na sekanin, a uyag- uyag a baninindeg sa ginawa nin, di sekanin egkakwa na tulatud endu katulug, lekanin su nganin a sya kanu manga langit endu su nganin a sya kanu kalupan, endu entayn i makadtabang lu sa lekanín (a Allah) ya tabya na su sugut nin, katawan nin su nganin a sya sa kasangulan nilan endu su nganin a sya kanu taligkudan nilan, endu da nilan katawi su enggaga-isa (a ilmu nu Allah) ya tabya na su nganin a pigkahanda nin, endu malapat nu Kursi nin su manga langit endu lupa, endu di kalegenan su Allah sa kapedtuldu nin sa kanilan duwa, endu sekanin i labi a mapulu a masla."},{"id":256,"translation":"Da ipedtegela sya kanu agama (Islam), saben-sabenal na napayag i tidtu kanu nakasibay, na entayn i egkafir kanu Tagut (pedsimban ataw ka banaligan sa ginawa a salakaw kanu Allah) endu malityala (mangimbenal) sa Allah na nakakapet sa malanut a di magetas, endu su Allah i labi a pakakineg a mataw."},{"id":257,"translation":"Su Allah i pedtabang kanu silan a bamalityala (bamangimbenal), a babelyun nin silan ebpun sa kalibutengan sa malinawag, endu su silan a namegkafir na ya pedtabang sa kanilan na manga Tagut (pedsimban ataw ka banaligan sa ginawa a salakaw kanu Allah) a babelyun nin silan ebpun sa malinawag sa malibuteng, silan i kigkuwan sa apuy, silan sya kanu entuba na dayun sa dayun."},{"id":258,"translation":"Ngintu da nengka katawi (Muhammad) su mibpalawa kani Ibrahim kanu Kadenan nin, inenggan sekanin nu Allah sa kadatu, kanu kutika a ya pidtalu ni Ibrahim: su Kadenan ku na banguyag endu bangimatay, ya nin pidtalu (Namrud): saki na banguyag endu bangimatay, ya pidtalu ni Ibrahim: na saben-sabenal na su Allah na papedsebangen nin su senang sa kanu sebangan, na pasebang ka sa sedepan, na napenek silan sa tinabanan su migkafir, endu su Allah na di nin tutulun su lumpukan nu manga salimbuten."},{"id":259,"translation":"Ataw ka mana si (Uzair) a nasagadan nin i dalpa a nawlug i manga atepin (nageba a dala taw nin a nakalundub), ya nin pidtalu: panun i kauyag sa lekanin (dalpa) nu Allah kanu ulyan nu kinapatay nin (kinageba nin)? Na inimatayan sekanin nu Allah sa naka magatus lagun, mawli na pinambuwat nin sekanin, pidtalu nin (Allah): nakapila i kina lalayun nengka? Ya nin nadtalu: nalalayun aku sa nakasagay ataw ka sabad sa gay, pidtalu nin (Allah): ugayd na nalalayun ka sa nakamagatus lagun, na ilay ka su pegken nengka endu su baginumen nengka ka dala edsalin, endu ilay ka su kuda nengka, endu di ebplis na baluyen nami seka a tanda sa kanu manga taw, endu ilay ka su tulan (nu kuda) u panun i kapapamagulita nami lun, mawli na bawsan nami su entuba sa sapu, na engguna mapayag sa lekanin, na ya nin pidtalu: katawan ku i saben-sabenal na su Allah kanu langun nu enggaga-isa na pakagaga."},{"id":260,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu ni Ibrahim: Kadenan ku ipailay nengka sa laki u panun i kauyag nengka sa kanu manga namamatay, ya nin (Alllah) pidtalu: ngintu di ka balityala (bangimbenal)? Ya nin (Ibrahim) pidtalu: bangimbenal aku, ugayd na endu pedtakena su pamusungan ku, ya nin (Allah) pidtalu: kwa ka sa pat timan a papanuk sa baluy ka sa matimu sa leka, mawli na baluy ka kanu uman i palaw ebpun kanilan su satebped, mawli na enggat ka silan, ka mawma ka nilan sa malengkas a kablakaw, endu tuntayi ka su Allah i labi a mapulu a mawngangen."},{"id":261,"translation":"Inupaman su silan antu a pembaranggyan nilan i manga tamuk nilan sa lalan sa Allah na mana satiman a lagas a minetu sa pitu sapak, uman isa ka sapak na magatus ka unud, endu su Allah na takepen nin kanu entayn i magkahanda nin, endu su Allah na labi a mawlad (i limu nin) a mataw."},{"id":262,"translation":"Su silan antu a pembaranggyan nilan i manga tamuk nilan sa lalan sa Allah, mawli na di nilan tundugan su nganin a nakambaranggya nilan sa kapamanula endu makagkayd, kanilan i balas nilan lu sa pedtyakap kanilan (Allah), endu da gilek nilan, endu da sa kanilan i malidu i ginawa nilan."},{"id":263,"translation":"Su kadtalu a mananaw endu kaampun na labi a mapya kumin kanu sadaqah a pedtundugan sekanin sa makagkayd, endu su Allah i labi a kawasa a mamelasam."},{"id":264,"translation":"Hay sekanu a manga namalityala (namangimbenal)! Di nu pembinasa su manga sadaqah nu sa kapamanula endu makagkayd, sa mana su pembaranggyan nin i tamuk nin sa mata nu manga taw, endu di balityala (bangimbenal) sa Allah endu sa gay a mawli, na ya nin upaman na lakungan a aden budta nin na nasugat sekanin na ulan (na da nasama lun a budta), na natagak nin i sekanin sa mategas a matilak, da magaga nilan a enggaga-isa ebpun kanu nganin a pinggalebek nilan, endu su Allah na di nin tutulun su lumpukan a manga kafir."},{"id":265,"translation":"Endu ya upaman nu silan a pembaranggyan nilan i manga tamuk nilan sa lilini sa kasuwat nu Allah, endu ipembagel sa kanu manga ginawa nilan, na mana su benday sa bukulud a nasugat sekanin na ulan, na natakep su unga nin, na u di gasugat na ulan na nasasangan den, endu su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na pakailay."},{"id":266,"translation":"Ngintu ya kyug nu isa sa lekanu na maaden sa lekanin i pamumulan a kayu kulma endu manga anggul a belagilay sa kababanin i manga lawas a ig, aden sa lekanin sya kanu entuba i langun na manga unga, na nasugat sekanin na kinagkatwa, endu aden sa lekanin i manga mawli a taw a manga lubay, na nasugat sekanin (pamulan) na lipules a aden lun i apuy na nangatutung, manan ba i kapebpayag nu Allah sa lekanu sa kanu manga tanda nin ka endu malemu-lemu sa lekanu i kapamikir nu."},{"id":267,"translation":"Hay sekanu a bamalityala (bamangimbenal)! Embaranggya kanu ebpun kanu manga mapya a napantyali nu, endu ebpun kanu nganin a babagetun nami sa lekanu ebpun sa lupa, endu di nu egkahanda su mawag ebpun kanu entuba sa embaranggyan nu, endu di kena sekanu i pakakwa lun, ya tabya na ebpipidengan nu su entuba, endu tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah na labi a kawasa a kapedta-pedta."},{"id":268,"translation":"Su Shaytan na banginggileken kanu nin sa kapegkanasisita (kasimpit na gatamanan) endu pedsugun kanu nin sa kasingit, endu su Allah na pebpasadan kanu nin sa ampun a ebpun sa lekanin endu kalbihan (kapyanan), endu su Allah na labi a mawlad (i limu) a mataw (kanu gatamanan nu manga ulipen nin)."},{"id":269,"translation":"Ibagenggay nin su ungangen kanu entayn i magkahanda nin, endu entayn i naenggan sa ungangen na saben-sabenal na naenggan sa mapya a madakel, endu dala makagkalendem ya tabya na su manga aden akal nin."},{"id":270,"translation":"Endu su nganin a nakambaranggya nu ebpun kanu baranggya, ataw ka nakadsamaya nu ebpun kanu samaya na saben-sabenal na su Allah na katawan nin su entuba, endu dala kanu manga salimbuten i manga makadtabang."},{"id":271,"translation":"Amayka ipayag nu su manga sadaqah nu na mapya bun sekanin endu amayka ipagena nu endu inggay nu kanu manga pakanasisita na labi a mapya sa lekanu, endu pakapunas sa lekanu kanu manga dusa nu, endu su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na katawan nin."},{"id":272,"translation":"Da sa leka (Muhammad) i katutulu sa kanilan, ugayd na su Allah i pedtutulu sa entayn i kagkahanda nin, endu su nganin a pembaranggyan nu a mapya, na kanu manga ginawa nu, endu da pembaranggyan nu ya tabya na panunugat sa kanu Allah, endu su nganin a pembaranggyan nu a mapya na ipedtapenay sa lekanu (i balas nin), sa ula-ula a di kanu madsalimbut."},{"id":273,"translation":"Kanu manga pakanasisita a nangaungen sa kambunuwa sa lalan sa Allah, di silan pakagaga belalakaw kanu lupa sa maantap silan nu di manga mataw sa manga kawasa sabap sa katigkel, katawan nengka silan kanu manga tanda nilan a di silan mamangeni sa kanu manga taw sa tegel, endu su nganin a ipembaranggya nu a mapya, na saben-sabenal na su Allah kanu entuba na mataw."},{"id":274,"translation":"Su silan a pembaranggya sa manga tamuk nilan sa magabi endu malamag sa masulen endu mapayag na kanilan i balas nilan kanu pedtyakap kanilan (Allah), endu da gilek nilan endu da sa kanilan i kapegkalidu na ginawa."},{"id":275,"translation":"Su silan a pegkan sa iseg (riba) na di silan makatindeg ya tabiya na mana su katindeg nu inansukan na Shaytan, su entuba na kagina saben-sabenal na silan na ya nilan pedtalun na ya bu man kapendagang na mana kababagisega, endu pinamakay nu Allah su kabpasay endu iniharam nin i kababagisega, na entayn i nawma sekanin na indawan a ebpun kanu pedtyakap sa lekanin (Allah) na minenda, na lekanin su nganin a nawna endu su galebekan nin na lu sa Allah, endu entayn i midsaluman na silan i kigkwan kanu apuy sa silan sya kanu entuba na dayun sa dayun."},{"id":276,"translation":"Pembinasan nu Allah su kababagisega endu babagetun nin su manga sadaqah, endu su Allah na di nin kalinyan su langun nu kafir a baladusa."},{"id":277,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namalityala (namangimbenal) endu minggalebek sa manga mapya, endu inetindeg nilan su sambayang endu inenggay nilan su zakat, kanilan i balas nilan kanu pedtyakap kanilan (Allah), endu da gilek sa kanilan endu da sa kanilan i kapegkalidu na ginawa."},{"id":278,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Ikagilek nu su Allah, endu itagak nu su nganin a nasama a kababagisega amayka ya nu kaaden na bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":279,"translation":"Na amayka di nu enggulan na tuntayi nu su kabunu a ebpun kanu Allah endu su sinugu nin, endu amayka edtawbat kanu na lekanu su manga ulu nu manga tamuk nu, sa di kanu makadsalimbut, endu di kanu madsalimbut."},{"id":280,"translation":"Endu amayka ya nin kaaden i aden lun i kamalegenan (su minutang) na kapangangapa sa kalemwan, endu su kapedsadaqah nu i labi a mapya sa lekanu amayka ya nu kaaden i katawan nu."},{"id":281,"translation":"Endu ikagilek nu su gay a ka-uli nu sa Allah, mawli na itapenay kanu umani isa a ginawa su nganin a nanggalebek nin, sa di silan madsalimbut."},{"id":282,"translation":"Hay sekanu a manga bamalityala (bamangimbenal), amayka mamagutanga kanu sa utang lu kanu ukul a pinggungalanan na isulat nu su entuba, endu isulat nu pasusulat sa pageletan nu sa bantang, endu di ebpalapalaw su pasusulat sa kasulat nin sa mana su nganin a pinakatawan sa lekanin nu Allah, endu ya edtalu (kanu kapasadan) na su minutang, endu ikagilek nin su Allah a pedtiyakap sa lekanin, endu di nin kulangan su entuba sa enggaga-isa, na amayka ya kaaden nu minutang i di mataw sumulat, ataw ka malubay ataw ka di makagaga sekanin muntul (males), na ya edtalu na su egkasaligan sa lekanin sa bantang endu padsaksi kanu sa duwa kataw ebpun kanu manga mama nu, na amayka di egkaaden i duwa kataw a mama, na sakataw a mama endu duwa kataw a babay ebpun kanu entayn i egkasuwatan nu kanu manga saksi, sa kalimban su isa kanilan duwa, na makapatadem nu isa sa kanilan duwa su isa, endu di ebpalaw su manga saksi amayka tinawag silan, endu da kanu pembungasen sa kasulat nu sa kanu entuba sa manawt ataw ka matiwalu kanu timpu nin, entuba i bantang kanu Allah endu matidtu kanu kapedsaksi, endu masiken a di nu kanduwa-duwa (kapangantap), ya tabiya na maaden sa kapendagang a sagugunay a papedtalyungen nu kanu pageletan nu, na dala sa lekanu i dusa sa di nu makasulat su entuba, endu padsaksi kanu amayka ebpasaya kanu, endu di egkaydan su pasusulat endu saksi, endu amayka enggulan nu na saben-sabenal a ikalyu nu sa inugut sa Kadenan nu, endu ikagilek nu su Allah ka pamandun kanu nin endu su Allah kanu langun nu enggaga-isa na mataw."},{"id":283,"translation":"Endu amayka ya nu kaaden i sa lakawan a da egkatun nu a pasusulat na sanda a egkasagedan (nu inutangan), na amayka egkasaligan nu sabad sa lekanu su sabad na itunay nu nasaligan su salig sa lekanin, endu ikagilek nin su Allah a pedtiyakap sa lekanin, endu di nu magema su kadsaksi ka entayn i ipagema nin su entuba na saben-sabenal sa lekanin na mindusa su pamusungan nin, endu su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na mataw."},{"id":284,"translation":"Kanu Allah su nganin a sya kanu manga langit endu nganin a sya kanu lupa, endu amayka ipayag nu su nganin a sya kanu manga ginawa nu ataw ka isulen nu su entuba na kwintan sa lekanu su entuba nu Allah, na ampunen nin su entayn i magkahanda nin, endu siksan nin su entayn i magkahanda nin, endu su Allah kanu langun nu enggaga-isa na pakagaga."},{"id":285,"translation":"Nalityala (nangimbenal) su sinugu (Muhammad) kanu nganin a initulun sa lekanin a ebpun kanu pedtiyakap sa lekanin (Allah), endu su manga bamalityala (bamangimbenal), umani isa na nalityala (nangimbenal) sa Allah endu sa manga malaikat nin endu su manga kitab nin endu su manga sinugu nin, di nami papembidayan su pageletan nu isa ebpun kanu manga sinugu nin, endu pidtalu nilan i nakineg nami endu naginugut kami, ampun kami pedtiyakap sa lekami (Allah), endu sa leka i pedtamanan."},{"id":286,"translation":"Da ibpalyugat nu Allah kanu ginawa ya tabya na magaga nin, lekanin su nganin a mapya a napantiyali nin, endu lekanin su nganin a mawag a napantyali nin, pedtiyakap sa lekami (Allah) di kami sumiksa amayka nalimpangan nami, ataw ka nalimban kami, pedtyakap sa lekami (Allah) dika mapapananggit sa lekami i mapasang sa mana su inipapananggit nengka kanu silan a nawna sa lekami, pedtyakap sa lekami (Allah) di kami mapadtapik sa nganin a da ipenggaga nami lun, endu lasam kami nengka endu ampun kami nengka endu ikalimu kami nengka, seka i pedtuganul sa lekami na tabangi kami kanu lumpukan a manga kafir."}]},{"id":3,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem (su Allah i labi mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Su Allah, da Kadenan ya tabya na sekanin a bibiyag a baninindeg (Allah)."},{"id":3,"translation":"Initulun nin sa leka (Muhammad) su kitab (Qur’an) sa bantang a paka-ayun kanu nganin a lu sa lekanin (Taurat), endu initulun su Taurat endu Injil."},{"id":4,"translation":"Nawna a tutulu sa kanu manga taw, endu initulun nin su Furqan (papedsenggaya sa bantang endu mawag), su silan a migkafir kanu manga tanda nu Allah na kanilan i siksa a malipedes, endu su Allah na labi a mapulu a kigkwan sa kasuli."},{"id":5,"translation":"Saben-sabenal na su Allah na da makapagena sa lekanin a enggaisa sya sa lupa endu sya sa langit."},{"id":6,"translation":"Sekanin (Allah) i papebpalas sa lekanu sya kanu manga wawatan (nu manga ina) sa panun i egkahandan nin, da kadenan ya tabya sekanin a labi a mapulu a mataw."},{"id":7,"translation":"Sekanin i napatulun sa leka (Muhammad) sa kitab (Qur’an) a ebpun lun i manga tanda a manga mapayag a silan i punswan nu kitab, endu su kaped na makadsusulagida, na makapantag kanu silan a sya kanu manga pamusungan nilan i kadsulamig (ebpun kanu bantang) na ya nilan unutan na su nganin a nakadsulagida ebpun lun sa lilini sa batalwan, endu lilini sa kanu kapasangul kanu ma'na a di mapayag sa lekanin, endu dala mataw sa sangul nin (ma'na) nya tabiya na su Allah, endu su manga balibisan sya sa kanu kinagkataw na ya nilan madtalu: nalityala (nangimbenal) kami sa lekanin, sa langun nin na ebpun kanu pedtyakap kanilan (Allah), endu da makagkalendem ya tabya na su aden manga akal nin."},{"id":8,"translation":"Pedtyakap sa lekami (Allah) di ka mapasibay su manga pamusungan nami sa ulyan nu kinatutulu nengka sa lekami, endu inggay nengka sa lekami ebpun sa leka i limu, saben-sabenal na seka i bangenggay."},{"id":9,"translation":"Pedtyakap sa lekami (Allah) saben-sabenal na seka i pedtimu kanu manga taw kanu gay a da kapenduwa-duwa lun, saben-sabenal na su Allah na di nin supaken i pasad nin."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal na su silan a migkafir na di makangguna sa kanilan i manga tamuk nilan endu manga wata nilan sa kanu Allah sa enggaga-isa, endu entuba silan i laleg kanu apuy."},{"id":11,"translation":"Mana su galebek nu pamilya ni Fir’awn endu su silan a nawna kanilan, pinandalbut nilan su manga tanda nami na siniksa silan nu Allah sabap kanu manga kadusan nilan, endu su Allah na malipedes i siksa."},{"id":12,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanu silan a namegkafir i di ebplis na tabanan kanu endu limuden kanu sa naraka, endu sangat a mawag a pegkalebenan."},{"id":13,"translation":"Saben-sabenal na naaden sa lekanu i tanda kanu duwa a lumpukan a mimbalatemwa (mimbunuwa sa Badr), su isa a lumpukan na pembunuwa sa lalan sa Allah, endu su salakaw a kafir (a lumpukan), sa egkailay nilan (nu manga bamalityala) silan sa takep kanilan sa kailay nu mata, endu su Allah na ipedsukel nin su tabang nin sa kanu entayn i magkahanda nin, saben-sabenal na sya kanu entuba i ibaratan kanu manga kigkwan sa manga kapegkailay."},{"id":14,"translation":"Pibpalasan sa kanu manga taw i kakyug sa kalilini sa manga babay endu manga wata endu manga tamuk a madakel a bulawan endu pilak endu kuda a malayam endu manga binatang endu pamulanan, su entuba na kapegkakalini sa uyag-uyag sa dunya, endu su Allah na aden sa lekanin i mapya a egkaulyan."},{"id":15,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) u ngintu panudtulen ku sa lekanu i labi a mapya kumin kanu entuba? Kanu silan a inikagilek nilan su pedtyakap kanilan (Allah) i manga surga belagilay sa kababan nin i manga lawas na ig sa dayun sa dayun silan sya kanu entuba, endu manga kaluma a suti endu lilini a ebpun sa Allah endu su Allah na pakailay kanu manga ulipen."},{"id":16,"translation":"Su silan a nya nilan kadtalu: pedtyakap sa lekami (Allah), saben-sabenal na sekami na nalityala (nangimbenal) kami na ampun ka sa lekami su manga dusa nami endu dalindingi kami nengka kanu siksa sa naraka."},{"id":17,"translation":"Manga masabar, endu manga bantang, endu manga bamaginugut endu manga bamembaranggya, endu manga babagampun sa kulimpusan nu magabi."},{"id":18,"translation":"Pidsaksyan nu Allah i saben-sabenal na sekanin na da kadenan ya tabya sekanin, endu su malaikat, endu su manga bala-ilmu a baninindeg sa bantang, da kadenan ya tabya na sekanin a labi a mapulu a mawngangen."},{"id":19,"translation":"Saben-sabenal na su agama kanu Allah na Islam, endu da embida-bida su silan a inenggan sa kitab ya tabya na ulyan nu nganin a kinawma sa kanilan nu ilmu sa katipwan sa pageletan nilan, endu entayn i egkafir sa kanu manga tanda nu Allah na saben-sabenal na su Allah na mangagan i kwinta."},{"id":20,"translation":"Na amayka ibpalawa ka nilan (Muhammad) na edtalu ka: inisangkup ku su beneng ku sa Allah endu su entayn i minunut sa laki, endu edtalu ka kanu silan a inenggan sa kitab endu su kena manga sabut i ngintu sinemangkup kanu? na amayka sinemangkup silan na sabenal-sabenal a natutulu silan, endu amayka tinemaligkud silan na ya bu palyugat sa leka na kapedsampay, endu su Allah na labi a pakailay kanu manga ulipen."},{"id":21,"translation":"Saben-sabenal na su silan a bamegkafir kanu manga tanda nu Allah endu bamunun nilan su manga nabi sa kena bantang endu pembunun nilan su silan a bamedsugu sa bantang ebpun kanu manga taw, na panudtul ka (Muhammad) sa kanilan i siksa a masakit."},{"id":22,"translation":"Entuba silan i nabinasa i manga galebekan nilan sya sa dunya endu gay a mawli endu da sa kanilan i makadtabang."},{"id":23,"translation":"Ngintu da nengka mailay su silan a inenggan sa umun ebpun kanu kitab, inenggat silan lu sa kanu kitab nu Allah (Taurat) ka endu makaatul kanu pageletan nilan, mawli na tinemaligkud su lumpukan ebpun kanilan sa ula-ula a silan na namembalawag."},{"id":24,"translation":"Su entuba na sabap sa saben-sabenal na silan na nya nilan pidtalu: di kami a benal makumbil nu naraka ya tabya na manga gay a mambilang-bilang, endu nasimpang silan sa kanu agama nilan sa kanu nganin a kaaden nu antapan nilan."},{"id":25,"translation":"Na panun u amayka limuden nami silan kanu gay a da ka-ebplis nin lu ba, endu makatapenay kanu uman i ginawa su nganin a napantyali nin, na silan na di madsalimbut."},{"id":26,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay Kadenan ku a kigwan sa kadatu! Ibagenggay nengka su kadatu kanu entayn i kagkahanda nengka, endu ibagawa nengka su kadatu ebpun kanu entayn i kagkahanda nengka, sya kanu lima nengka i makagkapya, endu papegkapulun nengka su entayn i kagkahanda nengka, endu ibelusak nengka su entayn i kagkahanda nengka, saben-sabenal na seka kanu langun nu enggaga-isa na pakagaga."},{"id":27,"translation":"Ibeludep nengka su magabi kanu malamag endu Ibeludep nengka su malamag kanu magabi endu ibelyu nengka su bibyag ebpun kanu minatay, endu ibelyu nengka su minatay ebpun kanu bibyag endu berizkiyan nengka su entayn i kagkahanda nengka sa di kagkwinta."},{"id":28,"translation":"Di baluyn nu manga bamalityala (bamangimbenal) su manga kafir sa manga tagapeda a salakaw kanu manga bamalityala (bamangimbenal) endu entayn i enggalebek sa kanu namba dala sa kanu Allah (katalima kanu manga galebek nin) sya kanu enggaga-isa ya tabya na kagilekan kanu sa kanilan sa gilek endu pebpagingaten kanu nu Allah sa ginawa nin endu lu sa Allah i pedtamanan."},{"id":29,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): amayka ipagena nu su nganin a sya kanu pamusungan nu ataw ka ipebpayag nu su entuba na katawan su entuba nu Allah, endu katawan nin su nganin a sya kanu langit endu su nganin a sya sa lupa endu su Allah kanu langun nu enggaga-isa na pakagaga."},{"id":30,"translation":"Su gay a mapaluli nu uman i ginawa su nganin a nanggalebek nin a mapya sa sugat, endu su nganin a nanggalebek nin a mawag, ya nin mapanganganay na umana bu ka saben-sabenal na su pageletan nin (ginawa) endu su pageletan nin (mawag) na timpu a mawget, endu pebpagingaten kanu nu Allah sa ginawa nin, endu su Allah na labi a malimu kanu manga ulipen."},{"id":31,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): amayka ya nu kaaden i egkalilinyan nu su Allah na unuti aku nu, ka kalilinyan kanu nu Allah endu ampunen nin sa lekanu su manga dusa nu, endu su Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":32,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): paginuguti nu su Allah endu su sinugu, na amayka tinaligkudan nilan na saben-sabenal na su Allah na di nin kalinyan su manga kafir."},{"id":33,"translation":"Sabenal-sabenal na su Allah na pinamili nin si Adam endu Nuh endu su pamilya ni Ibrahim endu pamilya ni Imran kanu sakalyan alam."},{"id":34,"translation":"Tupu nu sabad sa kanilan kanu sabad endu su Allah i labi a pakakineg a mataw."},{"id":35,"translation":"Kanu kutika a pidtalu nu kaluma ni Imran: pedtyakap sa laki (Allah) saben-sabenal na saki na nakadsamaya aku sa leka su nganin a sya kanu tiyan ku sa daludaya, na talima ka sa laki, saben-sabenal na seka i labi a pakakineg a mataw."},{"id":36,"translation":"Engguna embata sekanin (kaluma ni Imran) na pidtalu nin: pedtyakap sa laki (Allah), saben-sabenal na saki na inimbata ku sekanin sa babay, endu su Allah i labi a mataw kanu nganin a nambata nin endu su mama na di kena mana babay, endu saben-sabenal na saki na binedtwan ku sekanin sa Maryam, endu saben-sabenal na saki na ibelindung ku sekanin sa leka endu su mawli a taw nin kanu manga shaytan a binugaw."},{"id":37,"translation":"Na tinalima sekanin nu pedtiyakap sa lekanin (Allah) sa kinatalima a mapya endu pinapangengetu nin sekanin sa kinapangengetu a mapya, endu ya nakatiyakap sa lekanin na si Zakariya, uman kakapen sekanin ni Zakariya sa masgit na egkatun nin sa lekanin i rizki, pidtalu nin (Zakariya): Hay Maryam! Endaw nakasungu i nya ba? Ya nin nadtalu: sekanin na ebpun kanu Allah, saben-sabenal na su Allah na berizkiyan nin su entayn i magkahanda nin sa da kwinta nin."},{"id":38,"translation":"Lu ba nangeni su Zakariya sa kanu pedtiyakap sa lekanin (Allah), nya nin pidtalu: pedtiyakap sa laki, ienggay nengka sa laki ebpun sa leka i mawli a taw a mapya, saben-sabenal na seka na labi a pakakineg kanu pangeni (dua)."},{"id":39,"translation":"Na tinawag sekanin nu malaikat sa sekanin na pedtindeg sa kanu masgit, saben-sabenal na su Allah na papegkakalinin ka nin sabap kani Yahya a paka-ayun kanu katigan a ebpun sa Allah endu pangahulu endu bagungen (sa lilini sa babay) endu nabi a ebpun kanu manga mapya a taw."},{"id":40,"translation":"Ya nin pidtalu (Zakariya): pedtiyakap sa laki (Allah) panun i kaaden sa laki na wata a mama sa saben-sabenal na nagaws aku na katuwa endu su kaluma ku na bayas? Ya nin pidtalu: manan ba su Allah i kanggalebek nin sa nganin a kagkahanda nin."},{"id":41,"translation":"Ya nin pidtalu (Zakariya): pedtyakap sa laki (Allah), umbali aku sa tanda, ya nin pidtalu (Allah): ya nengka tanda na di nengka imbityala su manga taw sa telu gay ya tabya na sinyas endu tademi ka su pedtyakap sa leka sa madakel endu tasbih ka sa malulem endu mapita."},{"id":42,"translation":"Endu kanu kutika a pidtalu nu malaikat: Hay Maryam! Saben-sabenal na su Allah na pinamili ka nin, endu sinuti ka nin endu pinamili ka nin kanu manga babay nu sakalyan alam."},{"id":43,"translation":"Hay Maryam! paginuguti ka su pedtyakap sa leka (Allah), endu sugyud ka endu ruku ka salta kanu manga bameruku’."},{"id":44,"translation":"Su entuba na kaped kanu manga tudtulan a gaib (di gailay) a ibewahi nami sekanin sa leka (Muhammad) endu da ka maaden sa kanilan kanu timpu a bagukagan nilan u entayn i makatuganul kani Maryam endu da ka maaden sa kanilan kanu timpu a kabamagukag nilan."},{"id":45,"translation":"Kanu kutika a ya pidtalu nu malaikat: Hay Maryam! Saben-sabenal na su Allah na pakalilinin ka nin sabap kanu katigan a ebpun sa lekanin a yanin ngala na si Eisa a wata a mama ni Maryam a masela (i pangkatan nin) sa dunya endu gay a mawli endu kaped kanu manga taw a masiken (sa Allah)."},{"id":46,"translation":"Endu imbityala nin (Eisa) su manga taw sa pebpuyut endu sa katuwa endu kaped skanin kanu manga mapya a taw."},{"id":47,"translation":"Nya nin pidtalu (Maryam): pedtyakap sa laki (Allah), panun i kaaden sa laki na wata sa da ku makumbil na taw? Ya nin pidtalu (malaikat): manan ba su Allah kanu kabamaluy nin kanu nganin a kagkahanda nin, amayka enggalebeken nin su galebekan na ya nin bu edtalun sa lekanin na maaden ka, na maaden."},{"id":48,"translation":"Endu ipamandu nin sa lekanin su kitab endu su ungangen endu su Taurat endu Injil."},{"id":49,"translation":"Endu sugu kanu manga tupu nu lsrael, sa saben-sabenal na saki na initingguma ku sa lekanu su tanda a ebpun sa kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), saben-sabenal na saki na baluyn ku sa lekanu su lupa sa mana palas na papanuk, na yupen ku lu ba na maaden sa papanuk sa sugut nu Allah, endu pakolyan ku su lakap endu su putik endu bibyagen ku su minatay sa sugut nu Allah endu panudtulen ku sa lekanu su nganin a pegkanen nu endu su nganin a ipedtagu nu sa kanu manga walay nu, saben-sabenal na sya kanu entuba i tanda sa lekanu amayka nya nu kaaden i bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":50,"translation":"Endu pakaayun kanu nganin a sya sa laki a kitab a Taurat endu pamaken ku sa lekanu su kaped a iniharam sa lekanu endu initingguma ku sa lekanu i tanda a ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah) na ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":51,"translation":"Saben-sabenal na su Allah i pedtyakap sa laki endu pedtyakap sa lekanu na simba nu sekanin, namba i lalan a matidtu."},{"id":52,"translation":"Engguna magedam ni Eisa sa kanilan i kapegkafir, ya nin nadtalu: entayn i mamakadbang sa laki lu sa Allah? Ya pidtalu nu manga mapya nu lumpukan nin: sekami i mamakadtabang sa Allah, nalityala (nangimbenal) kami sa Allah endu edsaksi ka (Eisa) sa saben-sabenal na sekami na namedsangkup."},{"id":53,"translation":"Pedtyakap sa lekami (Allah), nalityala (nangimbenal) kami kanu nganin a initulun nengka endu mibpatyunut kami kanu sinugu (Eisa), na baluy kami nengka a kaped kanu manga saksi."},{"id":54,"translation":"Endu nagakal silan (sa kaimatay kanu Eisa) endu pinandaya silan nu Allah (sa katadingan) endu su Allah i labi a mapya kanu bamagakal."},{"id":55,"translation":"Kanu kutika pidtalu nu Allah: Hay Eisa! Saben-sabenal na saki i bagimatay sa leka endu pebpulu sa leka sya sa laki endu pedsuti sa leka ebpun kanu silan a namegkafir endu bamaluy sa kanu silan a namebpatyunut sa leka sa pulu nu silan a namegkafir endu taman sa gay a mawli, mawli na sya laki i egkambalinganan nu, na atulen ku su pageletan nu sya kanu nganin a kaaden nu lu ba a pembida-bida."},{"id":56,"translation":"Makapantag kanu silan a namegkafir na siksan ku silan sa siksa a malipedes sya sa dunya endu lu sa gay a mawli endu da sa kanilan i makadtabang."},{"id":57,"translation":"Endu makapantag kanu silan a namalityala (namangimbenal) endu minggalebek sa manga mapya na itapenay nin sa kanilan su manga balas nilan, endu su Allah na di nin kalinyan su manga salimbuten."},{"id":58,"translation":"Entuba na binatya namisekanin sa leka (Muhammad) ebpun kanu manga tanda endu patadem a matigel."},{"id":59,"translation":"Saben-sabenal na ya pagidsan ni Eisa sa kanu Allah na mana upama ni Adam, binaluy nin sekanin ebpun sa budta, mawli na pidtalu nin sa lekanin i maaden ka na naaden."},{"id":60,"translation":"Su bantang na ebpun kanu pedtyakap sa leka (Allah), na da ka bu maaden sa kaped kanu manga bagalang-alang."},{"id":61,"translation":"Na entayn i ebpalawa sa leka sa ulyan nu nganin a kinawma na ilmu sa leka, na edtalu ka (Muhammad): sya kanu ka enggaten tanu su manga wata nami endu manga wata nu endu manga kaluma nami endu manga kaluma nu endu su manga ginawa nami endu manga ginawa nu, mawli na mangeni tanu (sa Allah) na baluyn tanu su mulka nu Allah sa kanu manga budtuden."},{"id":62,"translation":"Saben-sabenal na su namba na di ebplis na sekanin i manga tudtulan a bantang, endu da kadenan ya tabiya na su Allah endu saben-sabenal na sekanin a Allah na di ebplis na sekanin i labi a mapulu a mawngangen."},{"id":63,"translation":"Na amayka tinaligkudanan nilan, na saben-sabenal na su Allah na labi a mataw kanu manga baminasakan."},{"id":64,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani)! sya kanu sa katigan a pagidsan sa pageletan nami endu su pageletan nu, sa di tanu semimba ya tabya na su Allah endu di tanu semakutu sa lekanin sa enggaga-isa endu di baluyn nu sabad sa lekitanu su sabad sa manga kadenan a salakaw kanu Allah, na amayka tinaligkudanan nilan na edtalu nu: edsaksi kanu sa saben-sabenal na sekami na namedsangkup (kanu Allah)."},{"id":65,"translation":"Hay manga taw nu kitab! Ngintu ka pebpalawa kanu sa kani Ibrahim, sa ula-ula a da makatulun su Taurat endu su Injil ya tabya na ulyanan nin, ngintu di nu egkapagitung!?"},{"id":66,"translation":"Hay sekanu a manga taw na kitab! Inibpalawa nu (su Nabi Muhammad) sya kanu nganin a aden ilmu nu lun na ngintu ka inibpalawa nu sya kanu nganin a da ilmu nu lun? Endu saben-sabenal na su Allah na katawan nin na sekanu na di nu katawan."},{"id":67,"translation":"Da maaden si Ibrahim sa Yahudi endu Nasrani, ugayd na ya nin kaaden na matidtu a sinemangkup (sa Allah) endu da maaden sa kaped kanu manga bamedsakutu."},{"id":68,"translation":"Saben-sabenal na ya labi a masiken kanu manga taw kani Ibrahim na di ebplis na su silan a mibpatyunut sa lekanin endu su namba a nabi endu su silan a namalityala (namangimbenal) endu su Allah i egkaendudan nu manga bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":69,"translation":"Napanganganay nu lumpukan kanu manga taw nu kitab i umana bu ka tadingen kanu nilan na da matading nilan ya tabya na su manga ginawa nilan sa ula-ula a di nilan egkagedam."},{"id":70,"translation":"Hay sekanu a manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani)! Ngintu ka pegkafir kanu sa kanu manga tanda nu Allah sa ula-ula a sekanu na egkadsaksyan nu."},{"id":71,"translation":"Hay Sekanu a manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani)! Ngintu ka pembawsan nu su bantang sa sulak endu ibagena nu su bantang sa ula-ula a sekanu na katawan nu."},{"id":72,"translation":"Endu pidtalu nu lumpukan ebpun kanu taw nu kitab (Yahudi endu Narani): palityala (pangimbenal) kanu sa kanu initulun kanu silan a manga namalityala (namangimbenal) sa paganayan nu malamag endu egkafir kanu sya kanu mawli nu malamag, ka endu malemu-lemu sa kanilan i kambalingan nilan (egkafir)."},{"id":73,"translation":"Endu di kanu balityala (bangimbenal) ya tabya na kanu entayn i minunut kanu agama nu, edtalu ka (Muhammad): saben-sabenal na su tutulu na tutulu nu Allah a maka-enggay sa kanu isa sa mana su nganin a inenggay sa lekanu, ataw ka ibpalawa kanu nilan sa kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), edtalu ka (Muhammad): saben-sabenal na su kalbihan na lu sa Allah, inggay nin su entuba sa entayn i egkagkahanda nin endu su Allah na labi a makalag (i limu nin) a mataw."},{"id":74,"translation":"Pedtantun nin su limu nin sa entayn i egkagkahanda nin endu su Allah i kigkwan sa kalbihan a masla."},{"id":75,"translation":"Endu kaped kanu manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani) i entayn i saligan nengka sa tamuk a madakel i itunay nin sa leka, endu kaped sa kanilan i entayn i saligan nengka sekanin sa isa ka dinar (kulta na kaped a Arab) na di nin itunay i entuba sa leka ya tabya na lalayun ka sa lekanin edtindeg (ebpapalumanan mangetuk), su entuba na kagina saben-sabenal sa kanilan na pidtalu nilan i da sa lekitanu sya kanu di kena sabut (arab) i ukit, endu pedtalun nilan sa kanu Allah i kabudtud sa ula-ula a katawan nilan."},{"id":76,"translation":"Di kena maytu (kanu antapan nilan) ka entayn i timuman sa pasad nin endu nagilekan, na saben-sabenal na su Allah na kalilinyan nin su manga magilek."},{"id":77,"translation":"Saben-sabenal na su silan a inidsambi nilan su pasad nilan sa Allah endu su manga sapa nilan sa alaga a paydu, na entuba silan i da umun nin sa gay a mawli endu di imbityala silan nu Allah endu di nin edtulikan silan sa gay a kambwat nu namamatay, endu di nin sutin silan endu kanilan i siksa a masakit."},{"id":78,"translation":"Endu saben-sabenal na kaped sa kanilan i di ebplis na lumpukan a papedsulaken nilan su manga dila nilan sa kanu kitab (Taurat), ka endu nu maantap sekanin sa kaped kanu kitab, sa di kena sekanin ebpun sa kitab, endu ya nilan pedtalun: sekanin antu na ebpun kanu Allah, sa di kena sekanin ebpun kanu Allah, endu ya nilan pedtalun kanu Allah na kalbutan sa ula-ula a katawan nilan."},{"id":79,"translation":"Di maaden kanu taw i enggan sekanin nu Allah sa kitab endu atulan endu kanabi mawli na edtalun nin sa kanu manga taw: aden nu (su manga ginawa nu) sa manga ulipen ku a salakaw kanu Allah, ugayd na aden nu (su manga ginawa nu) sa manga mataw kanu nganin a kaaden nu a ibamandu nu sa kitab endu su nganin a kaaden nu a bangagyan nu."},{"id":80,"translation":"Endu di kanu nin sugun sa baluyn nu su manga malaikat endu su manga nabi sa manga kadenan, ngintu pedsugun kanu nin sa kagkafir sa ulyan nu kutika a sekanu a namedsangkup?"},{"id":81,"translation":"Endu kanu kutika a kinamalan nu Allah su pasad nu manga Nabi sa apya inggay ku sa lekanu su kitab endu ungangen, mawli na nakawma sa lekanu su sinugu (Muhammad) sa nagayun kanu nganin nan sa lekanu (a kitab) na di ebplis na malityala (mangimbenal) kanu, endu tabangan nu sekanin, ya nin (Allah) pidtalu: ngintu minayun kanu endu kinamalan nu sa mabagel? Ya nilan pidtalu: minayun kami, ya nin (Allah) pidtalu: na edsaksi kanu sa ula-ula a saki na salta sa lekanu kanu manga saksi."},{"id":82,"translation":"Na entayn I timaligkud kanu ulyan nu entuba na entuba silan i manga nakalyu (sa inugut)."},{"id":83,"translation":"Ngintu ka salakaw sa kanu Agama nu Allah i egkalinyan nilan? Na sinemangkup sa lekanin su entayn i sya sa manga langit endu lupa sa inugut endu kepegkabensi, endu lu kanu sa lekanin pembalingan."},{"id":84,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): nalityala (nangimbenal) kami sa kanu Allah endu su nganin a initulun nin sa lekami endu su nganin a initulun kanu Ibrahim endu kanu Ismail endu kanu Ishaq endu kanu Ya'kub endu kanu mawli a taw (ni Ya’kub) endu kanu nganin a inenggay kani Musa endu kani Eisa endu kanu manga nabi a ebpun kanu pedtyakap kanilan (Allah), sa di nami ipembida su pageletan nu isa ebpun kanilan endu sekami sa lekanin (a Allah) na namedsangkup."},{"id":85,"translation":"Endu entayn i magagama sa salakaw kanu Islam na di den a benal matalima sa lekanin endu sekanin lu sa gay a mawli na kaped kanu manga nalapis."},{"id":86,"translation":"Panun i katutulu nu Allah sa kanu lumpukan a namegkafir sa ulyan nu kinapalityala (kinapangimbenal) nilan endu pidsaksyan nilan su sinugu (Muhammad) na bantang endu natingguma silan a manga tanda, endu su Allah na di nin tutulun su lumpukan a manga salimbuten."},{"id":87,"translation":"Entuba silan na ya nilan balas na saben-sabenal na kanilan su mulka nu Allah endu manga malaikat endu manga taw sa langun."},{"id":88,"translation":"Tatap silan lu ba sa di papegkapegkagan silan sa siksa endu di silan papedsengkan."},{"id":89,"translation":"Ya tabya na su silan a namedtawbat kanu ulyan nu entuba, endu nagumbaya silan, na saben-sabenal na su Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":90,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namegkafir kanu ulyan nu kabalityala (kabangimbenal) nilan, mawli na midsisingguman silan sa kapegkafir, na di den a benal matalima i tawbat nilan endu entuba silan i nangatading."},{"id":91,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namegkafir endu namamatay silan sa manga kafir na di den a benal matalima ebpun kanu isa sa kanilan i lupa a napenu na bulawan sa apya ipangon nilan su entuba, entuba silan na kanilan i siksa a masakit endu da sa kanilan i mamakadtabang."},{"id":92,"translation":"Di nu den a benal masampay i kamapyanan taman a di nu embaranggyan su nganin a kalilinyan nu, endu su nganin a pembaranggyan nu a enggaga-isa, na saben-sabenal na su Allah kanu entuba na mataw."},{"id":93,"translation":"Langun na pegken na gapakay kanu tupu nu Israel, ya tabya na su nganin a iniharam nu Israel kanu ginawa nin, sa kanu unan nu kinatulun su Taurat, edtalu ka (Muhammad): itingguma nu su Taurat ka batya nu amayka ya nu kaaden na manga bantang."},{"id":94,"translation":"Entayn i edtetebwan nin su Allah sa kalbut sa ulyan nu entuba, na entuba silan i manga salimbuten."},{"id":95,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): benal su Allah, na ebpatyunut kanu sa kanu Agama nu Ibrahim a bantang endu di kena nin ya kaaden i kaped kanu manga balasakutu."},{"id":96,"translation":"Saben-sabenal na ya paganay a walay a inibetad kanu manga taw na su lu sa Makkah a barakat endu tutulu kanu sakalyan alam."},{"id":97,"translation":"Sya kanu entuba i manga tanda a mapayag a pidtindegan nu Ibrahim, endu entayn i lemudep lun na ya nin kaaden na makatatana endu kanu Allah kanu manga taw i kapegkagi sa kanu walay nu Allah sa entayn i pakagaga lun sa lalan, endu entayn i migkafir na saben-sabenal na su Allah na kawasa sa kanu sakalyan alam."},{"id":98,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani)! Ngintu ka pegkafir kanu sa kanu manga tanda nu Allah, endu su Allah na saksi kanu nganin a penggalebeken nu."},{"id":99,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani)! Ngintu ka pedsangkan nu su lalan nu Allah kanu entayn i nalityala (nangimbenal) sa gapanganganay nu sa kanilan i kapegkabigkug sa ula-ula a sekanu na manga saksi, endu kena kalimpang su Allah kanu nganin a penggalebeken nu."},{"id":100,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Amayka paginugutan nu su lumpukan nu silan a inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) na pambalinganen kanu nilan kanu ulyan nu kabalityala (kabangimbenal) nu sa ka-kafir."},{"id":101,"translation":"Endu panun i kapegkafir nu sa sekanu na pembatyan sa lekanu su manga tanda nu Allah, endu sya sa lekanu su sinugu nin, endu entayn i kamalan nin su Allah (kitab nin) na saben-sabenal na tinutulu sa lalan a matidtu."},{"id":102,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Ikagilek nu su Allah sa tidtu a gilek sa lekanin, endu di kanu den a benal matay ya tabya na sekanu na namedsangkup."},{"id":103,"translation":"Endu kamali nu su Agama nu Allah sa langun endu da kanu pebpitas-pitas endu tademi nu su limu nu Allah sa lekanu kanu kutika a ya nu kaaden na di kanu bamagayun, na pinapapamagayun nin su pageltan nu manga pamusungan nu, na nabaluy kanu sabap kanu limu nin sa edsusuled, endu su kaaden nu a sya kanu sa kanu bibil nu kalut sa apuy, na linepas kanu nin ebpun lu ba, manan ba i kapabpayag nu Allah sa lekanu kanu manga tanda nin, ka endu malemu-lemu sa lekanu i katutulu nu."},{"id":104,"translation":"Endu aden kanu ebpun sa lekanu su lumpukan a bangenggat silan sa mapya endu ipedsugu nilan su mapya endu ipedsapal nilan su mawag endu entuba silan i namakataban."},{"id":105,"translation":"Endu di nu bagadena (su manga ginawa nu) sa mana su silan a mimbida-bida kanu ulyan nu nganin a kinawma sa lekanu nu manga tanda, endu entuba silan i kanilan i siksa a masla."},{"id":106,"translation":"Kanu gay a pegkaputi su manga beneng endu pegkaytem su manga beneng, na makapantag kanu silan a migkaytem i manga beneng nilan, ngintu migkafir kanu sa kanu ulyan nu kabalityala (kabangimbenal) nu? Na tepengi nu i siksa sabap sa kanu nganin a kaaden nu kapegkafir."},{"id":107,"translation":"Endu makapantag kanu silan a migkaputi i manga beneng nilan na sya kanu limu nu Allah, sa silan lu ba na dayun sa dayun."},{"id":108,"translation":"Su entuba na manga tanda nu Allah a pembatyan nami sa leka (Muhammad) sa bantang endu kena su Allah galini sa kapedsalimbut kanu sakalyan alam."},{"id":109,"translation":"Endu kanu Allah su nganin a sya kanu manga langit endu su nganin a sya kanu lupa endu lu kanu Allah makambalingan su manga galebekan."},{"id":110,"translation":"Ya nu kaaden na mapya a lumpukan a pinambwat kanu manga taw, ipedsugu nu su mapya endu ipedsapal nu su mawag endu balityala (bangimbenal) kanu sa Allah, endu umana bu ka nalityala (nangimbenal) su taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani) na ya nin kaaden na mapya sa kanilan, kaped sa kanilan na bamalityala (bamangimbenal), endu kadakelan kanilan na nakaliyu (sa inugut sa Allah)."},{"id":111,"translation":"Di kanu nilan a benal kagkaydan ya tabya na kapanapulung (ganat kanu manga dila nilan) endu amayka imbunuwa kanu nilan na italigkud nilan sa lekanu su manga bigkugung nilan (malalaguy silan), mawli na da edtabang sa kanilan."},{"id":112,"translation":"Nakalibet sa kanilan su kapegkalusak apiya endaw silan kasampenan, ya tabya na sabap kanu Agama nu Allah endu kanu agama nu manga taw, endu nadsalengkat nilan su lipunget a ebpun kanu Allah endu nakalibet sa kanilan i kapegkanasisita, sabap sa saben-sabenal na su entuba na su kaaden nilan a pegkafir silan sa kanu manga tanda nu Allah endu bamunun nilan su manga nabi sa di kena bantang, su entuba na sabap kanu nganin a kinasupak nilan endu kaaden nilan a banalasak (sa tedtaban nu Allah a ininggay nin sa kanilan)."},{"id":113,"translation":"Di kena silan mamagidsan, kaped sa kanu taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani) i lumpukan a matidtu a pembatyan nilan i manga tanda nu Allah sa tilenduan nu magabi sa ula-ula a bamedsugyud silan."},{"id":114,"translation":"Balityala (bangimbenal) silan sa Allah endu gay a mawli endu ipedsugu nilan su mapya endu ipedsapal nilan su mawag endu pegkuya silan sya kanu manga mapya endu entuba silan i kaped kanu manga mapya a taw."},{"id":115,"translation":"Endu su nganin a penggulan nilan a mapya, na di pandayan sa kanilan su entuba (balas nin) endu su Allah na labi a mataw kanu manga magilek."},{"id":116,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namegkafir na di den a benal makangguna sa kanilan su manga tamuk nilan endu su manga wata nilan kanu Allah sa enggaga-isa endu entuba silan i kigkwan sa kanu apuy, silan lu ba na lalayun."},{"id":117,"translation":"Ya upaman nu nganin a pimbaranggyan nilan sya sa uyag-uyag sa dunya na mana bun sambel a matenggaw ged a nakasugat sa kanu bangangawidan nu lumpukan a sinalimbut nilan su manga ginawa nilan, na nabinasa nin (nu sambel su bangangawidan), endu di kena silan sinalimbut nu Allah, ugayd na su manga ginawa nilan i sinalimbut nilan."},{"id":118,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal): di nu pembaluya a manga tagapeda su salakaw sa lekanu ka di kanu nilan palampasen sa kabinasan endu ya nilan madsingani na su nganin a makagkayd sa lekanu, saben-sabenal na napayag su lipunget kanu manga ngali nilan endu su nganin a ibagena nu manga laleb nilan i labi a masla, saben-sabenal na inipayag nami sa lekanu su manga tanda amayka ya nu kaaden i bamagitung."},{"id":119,"translation":"Hay sekanu! Nan kanu den menem (manga bamalityala), kalilinyan nu silan endu di kanu nilan kalilinyan endu balityalan nu su kitab sa langun nin, endu amayka madsumbak kanu nilan na ya nilan edtalun: nalityala (nangimbenal) kami, endu amayka nalipus kanu nilan na inebut nilan su manga pundu nu kemel nilan sa kapegkalipunget, edtalu ka (Muhammad): matay kanu sa lipunget nu, saben-sabenal na su Allah na labi a mataw kanu dalem nu manga laleb."},{"id":120,"translation":"Amayka masugat kanu na mapya na mawag kanilan endu amayka masugat kanu na mawag na egkagalaw silan sabap lu ba, endu amayka edsabar kanu endu enggilek kanu na di kanu kagkaydan nu kapamungkayd nilan sa enggaga-isa, saben-sabenal na su Allah kanu nganin a penggalebeken nilan na langkap."},{"id":121,"translation":"Endu kanu kutika a mibpanay ka (Muhammad) ebpun kanu pamilya nengka sa pegkadtagan nengka su manga bamalityala (bamangimbenal) sa kanu manga gambetad sa kapembunwa (sa Uhud), endu su Allah na labi a pakakineg a mataw."},{"id":122,"translation":"Kanu kutika a initagu sa ginawa nu duwa ka lumpukan a ebpun sa lekanu i kadadsang nilan, endu su Allah i pedtuganul sa kanilan duwa, endu kanu Allah pedsalig su manga bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":123,"translation":"Endu saben-sabenal na tinabangan kanu nu Allah lu sa Bad'r sa sekanu na egkangaumis, na ikagilek nu su Allah ka endu malemu-lemu sa lekanu i kadsukur nu."},{"id":124,"translation":"Kanu kutika a pedtalun nengka (Muhammad) kanu manga bamalityala (bamangimbenal): ngintu di pakatalutup sa lekanu su kapegkadtag sa lekanu nu pedtyakap sa lekanu (Allah) a telu ngibu a malaikat a pinatulun!?"},{"id":125,"translation":"Di kena! Ka amayka edsabar kanu endu enggilek kanu, endu matingguma kanu nilan sa sagugunay nilan a namba su kapegkadtag sa lekanu nu pedtyakap sa lekanu (Allah) sa lima ngibu a malaikat a balatanda."},{"id":126,"translation":"Endu da baluya nu Allah sekanin, ya tabya na ikalilini nu endu makadtakena su manga pamusungan nu sabap lun, endu da tabang ya tabya na ebpun kanu Allah a mapulu a mawngangen."},{"id":127,"translation":"Ka endu nin matebped su kaped kanu silan a namegkafir ataw ka ilusak nin silan na muli silan a namakanama."},{"id":128,"translation":"Da sa leka (Muhammad) i enggaga-isa ataw ka tawbaten nin silan, ataw ka siksan nin silan, na saben-sabenal na silan i namedsalimbut."},{"id":129,"translation":"Endu kanu Allah su nganin a sya sa kanu manga langit endu su nganin a sya sa kanu lupa, ampunen nin kanu entayn i egkagkahanda nin endu siksan nin kanu entayn i egkagkahanda nin endu su Allah i labi a bangampun a malimu."},{"id":130,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Da kanu pegkan sa iseg a takep temakep endu ikagilek nu su Allah ka endu malemu-lemu sa lekanu i kataban nu."},{"id":131,"translation":"Endu ikagilek nu su apuy a inidtatalama kanu manga kafir."},{"id":132,"translation":"Endu paginuguti nu su Allah endu su sinugu ka endu malemu-lemu sa lekanu i kakalimu sa lekanu."},{"id":133,"translation":"Endu egkuya kanu sa kanu ampun a ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah) endu su surga a balawagan nin na manga langit endu lupa, inidtatalama kanu manga magilek."},{"id":134,"translation":"A pembaranggya silan sa malwag endu masenget endu bamangukem sa lipunget endu bangampun kanu manga taw, endu su Allah na kalinyan nin su manga bangapyanan."},{"id":135,"translation":"Endu silan a amayka nakanggalebek sa malat ataw ka nadsalimbut nilan su ginawa nilan na tinademan nilan su Allah na mapa-ampun silan sa manga dusa nilan, endu entayn i bangampun sa manga dusa ya tabya na su Allah? Endu da nilan ipamamantag su nganin a nanggalebek nilan (a mawag) sa ula-ula a silan na katawan."},{"id":136,"translation":"Entuba silan na ya nilan balas na ampun a ebpun kanu pedtyakap kanilan endu manga surga a belagilay sa kababan nin su manga lawas na ig sa lalayun silan lu ba, endu ngin den a limu i balas nu manga minggalebek."},{"id":137,"translation":"Saben-sabenal na sinemagad kanu nawna sa lekanu i manga ukit na endadalakaw kanu sa kanu lupa, na ilay nu u panun i kaaden nu kulimpusan nu manga papendalbut."},{"id":138,"translation":"Namba (su Qur’an), a pebpayag kanu manga taw, endu tutulu endu indawan kanu manga magilek."},{"id":139,"translation":"Endu da kanu pendudulunu endu da kanu belidu (sa ginawa) sa ula-ula a sekanu i manga mapulu amayka ya nu kaaden i bamalityala (bangimbenal)."},{"id":140,"translation":"Amayka masugat kanu na pali, na saben-sabenal na masugat su lumpukan na pali sa upaman nin, endu entuba su manga gay a papedsasalyun nami sekanin kanu pageletan nu manga taw ka endu katawan nu Allah su silan a namalityala (namangimbenal), endu baluyn nin ebpun sa lekanu i manga saksi, endu su Allah na di nin kalinyan su manga salimbuten."},{"id":141,"translation":"Endu malimpyu nu Allah su silan a manga namalityala (namangimbenal), endu mabinasa nin su manga kafir."},{"id":142,"translation":"Ngintu naantap nu i makaludep kanu sa surga sa da kasabuti nu Allah entayn silan a namedtantu ebpun sa lekanu ka endu nin katawan su manga masabar?"},{"id":143,"translation":"Endu saben-sabenal na ya nu kaaden na egkapanganganay nu i kapatay kanu unan nu kapegkadsumbak nu sa lekanin, na saben-sabenal na nailay nu sekanin sa ula-ula a pedtulikan nu."},{"id":144,"translation":"Endu di kena si Muhammad ya tabya na sinugu, saben-sabenal na sinemagad kanu unan nin i manga sinugu, na ngintu amayka matay ataw ka nabunu na embalingan kanu sa kakafir? Na entayn i embalingan sa kakafir na di nin den a benal kagkaydan su Allah sa enggaga-isa endu balasan nu Allah su manga balasukur."},{"id":145,"translation":"Endu di kena ya kaaden nu ginawa i matay ya tabya na sugut nu Allah kanu talanged a timpu, endu entayn i kalinyan nin i balas sa dunya na inggay nami sa lekanin i entuba endu entayn i kalinyan nin i balas sa gay a mawli na inggay nami sa lekanin i entuba, endu balasan nami su manga balasukur."},{"id":146,"translation":"Endu pila kanu nabi (ebpun kanu manga nabi) sa binunu salta sa lekanin su manga tagapeda a madakel, na da silan malunu sa kanu nganin a nakasugat sa kanilan sa lalan sa Allah endu da silan egkalubay endu da silan pangalimbaban endu su Allah na kalinyan nin i manga balasabar."},{"id":147,"translation":"Endu di kena ya kaaden nu kadtalu nilan ya tabya na pidtalu nilan: pedtyakap sa lekami (Allah) ampun ka sa lekami su manga dusa nami endu su kinatalasak nami (sa tedtaban) sya kanu galebekan nami endu ibuladtek nengka su manga ay nami endu tabangi kami nengka kanu lumpukan a manga kafir."},{"id":148,"translation":"Na ininggay sa kanilan nu Allah su balas sa dunya endu mapya a balas lu sa gay a mawli endu su Allah na egkalinyan nin su manga bangapyanan."},{"id":149,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Amayka paginugutan nu su silan a namegkafir na pambalinganen kanu nilan sa kakafir nu, na makagkelid kanu sa manga lugi."},{"id":150,"translation":"Ugayd na su Allah i pedtabang sa lekanu endu sekanin i labi a mapya kanu bamedtabang."},{"id":151,"translation":"Endu ibetad nami kanu manga pusung nu silan a namegkafir i gilek sabap sa kanu nganin a kinasakutu nilan kanu Allah, a dala itulun nu Allah lun tindeg, endu ya nilan kadtakenan na apuy endu ngin den a kawag a egkagkalebenan nu manga salimbuten."},{"id":152,"translation":"Endu saben-sabenal na tinuman sa lekanu nu Allah su pasad nin, kanu kutika a bamunun nu silan sa sugut nin, taman sa amayka nakadadsang kanu endu pinamagukagan nu su galebekan endu sinemupak kanu sa kanu ulyan nu nganin a kinapailay nin sa lekanu sa kanu nganin a egkalinyan nu, kaped sa lekanu i entayn i egkalini sa dunya, endu kaped sa lekanu i entayn i egkalini sa gay a mawli, mawli na pinasibay kanu nu Allah sa kanilan, ka endu kanu nin egkabatalu, endu saben-sabenal na linasam kanu nin, endu su Allah i kigkwan sa kalbihan sa kanu manga namalityala (namangimbenal)."},{"id":153,"translation":"Kanu kutika a kinapamanik nu endu di nu bagilayn su isa, sa su sinugu na pedtawagen kanu nin sya sa ulyan nu, na binalasan kanu nu Allah sa lidu (na ginawa) ka endu di kanu kalimengan kanu sinemagad sa lekanu endu kanu nakabatalu sa lekanu, endu saben-sabenal na su Allah i labi a mataw sa kanu nganin a penggalebeken nu."},{"id":154,"translation":"Mawli na initulun nin sa lekanu sa ulyan nu kinalidu (na ginawa) i kinatana a kapegkatulatud a pakasapeng kanu lumpukan ebpun sa lekanu, endu lumpukan a saben-sabenal na natagu nilan sa ginawa su manga ginawa nilan, sa egkaantap nilan su Allah sa di kena bantang, sa antapan nu manga untengaw, pedtalun nilan (manga munafiq): ngintu aden lekitanu a kapegkailay kanu enggaga-isa? Edtalu ka (Muhammad): saben-sabenal na su kapegkailay sa langun nin na kanu Allah, ibagena nilan sa kanu manga ginawa nilan su di nilan ipebpayag sa leka, pedtalun nilan: umana bu ka ya nin kaaden i aden kapegkailay tanu kanu enggaga-isa na di tanu mabunu sya ba, edtalu ka (Muhammad): apya ya nu pan kaaden i sya kanu sa kanu manga walay nu na mabunu su silan a bagi nilan i mabunu sa kanu manga igan nilan, ka endu mabatalu nu Allah su nganin a sya kanu manga laleb nu, endu makapadsenggaya nin su nganin a sya kanu manga pamusungan nu, endu su Allah i labi a mataw kanu aden sa kanu manga laleb."},{"id":155,"translation":"Saben-sabenal na su silan a tinaligkudan kanu nilan sa kanu gay a kinadsumbak nu duwa a lumpukan na su nakapalaguy na sinasat bu silan nu Shaytan sabap kanu nganin a nanggalebek nilan endu saben-sabenal na linasam nu Allah silan, saben-sabenal na su Allah na labi a bangampun a matigkel."},{"id":156,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Di kanu maaden sa mana su silan a namegkafir, endu pedtalun nilan kanu manga pagali nilan: amayka linemalakaw silan sya kanu lupa, ataw ka ya nilan kaaden i pembunuwa, sa umana bu ka ya nilan kaaden na sya silan lekami na di silan matay endu di silan mabunu, ka endu mabaluy nu Allah su entuba sa sendit sya kanu manga pusung nilan, endu su Allah i banguyag endu bangimatay, endu su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na pakailay."},{"id":157,"translation":"Endu amayka nabunu kanu sa lalan sa Allah ataw ka minatay kanu, na di ebplis su ampun a ebpun kanu Allah endu su limu na labi a mapya kumin kanu nganin a belimuden nilan."},{"id":158,"translation":"Endu amayka minatay kanu ataw ka nabunu kanu na di ebplis na lu sa Allah kanu limuden."},{"id":159,"translation":"Na sabap kanu nganin a limu a ebpun kanu Allah i kinapangalemek nengka sa kanilan endu umana bu ya nengka kaaden i matangel a mategas i pamusungan na di ebplis na mawa silan ebpun kanu embala-bala sa leka, na lasam ka silan endu ipangeni nengka silan sa ampun endu ipagedaya nengka silan kanu galebekan, na amayka tinaman ka na salig ka sa kanu Allah, saben-sabenal na su Allah na egkalinyan nin su manga namedsalig (sa Allah)."},{"id":160,"translation":"Amayka tabangan kanu nu Allah na da makataban sa lekanu endu amayka ibaba kanu nin na entayn san i makadtabang sa lekanu kanu ulyan nin, endu kanu Allah semalig su manga bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":161,"translation":"Endu di kena ya kaaden nu nabi i di edtinidtwan endu entayn di edtinidtwan na mapananggit nin su nganin a da nin edtinidtuy sa gay a mawli, mawli na itapenay kanu umani ginawa su nganin a nanggalebek nin, sa ula-ula a silan na di madsalimbut."},{"id":162,"translation":"Ngintu su entayn i mibpatyunut sa kanu kasuwat nu Allah na mana su entayn i nakadsalengkat sa lipunget nu Allah? Ya nin kadtakenan na su naraka endu ngin den a kawag a pedtamanan."},{"id":163,"translation":"Silan na adn manga pangkatanin kanu Allah endu su Allah na pakailay sa kanu nganin a penggalebeken nilan."},{"id":164,"translation":"Saben-sabenal na inikalimu nu Allah su manga namalityala (namangimbenal) kanu kutika a pinambuwat nin sya sa kanilan i sinugu a ebpun kanu manga ginawa nilan a pembatyan nin sa kanilan su manga tanda nin endu pedsutin nin silan, endu bamandun nin silan sa kitab endu ungangen, sa apya ya nilan kaaden kanu nawna i di ebplis na sya sa katadingan a mapayag."},{"id":165,"translation":"Ngintu kanu kutika a nasugat kanu na mawag (sa Uhud) na nasugat nu mambu su kuntra sa naka-duwa (sa Bad’r), pidtalu nu: endaw (nakasungu i nakasugat sa lekami) ba nan? Edtalu ka (Muhammad): sekanin na ebpun kanu manga ginawa nu, saben-sabenal na su Allah kanu uman i enggagaisa na pakagaga."},{"id":166,"translation":"Endu su nganin a nakasugat sa lekanu sa kanu gay a kinadsumbak nu duwa a lumpukan, na sugut nu Allah ka endu nin katawan su manga bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":167,"translation":"Endu nin katawan su silan a manga namagigiling (mimunafiq), endu pidtalu sa kanilan: sya kanu ka embunuwa kanu sa lalan sa Allah, ataw ka depensa nu (su manga ginawa nu), ya nilan pidtalu: umana bu ka katawan nami i pembunuwa na di ebplis na ebpatyunutan nami sekanu, silan (a manga munafiq) kanu kapegkafir kanu entuba a timpu na labi a masiken kumin sa kapalityala (kapangimbenal), pedtalu silan sabap kanu manga ngali nilan i di kena sya kanu manga pamusungan nilan, endu su Allah i labi a mataw kanu nganin a ibagena nilan."},{"id":168,"translation":"Su silan a pidtalu nilan sa kanu manga suled nilan a nangasugat: umana bu ka pinaginugutan kami nilan na di silan mabunu, edtalu ka (Muhammad): na alawi nu i manga ginawa nu sa kapatay amayka ya nu kaaden i manga bantang."},{"id":169,"translation":"Di nu bagantapa su silan a nabunu sa lalan sa Allah sa namamatay, ugayd na manga bibyag kanu pedtyakap sa kanilan (Allah), silan na bamerizkiyan-"},{"id":170,"translation":"Nangagalaw kanu nganin a inenggay sa kanilan nu Allah a ebpun kanu kalbihan nin endu banganganay silan sabap kanu silan a da nilan magos silan kanu ulyan nilan, sa da gilek sa kanilan endu di silan egkangalimeng."},{"id":171,"translation":"Egkangalini silan sabap kanu limu a ebpun kanu Allah endu kalbihan endu saben-sabenal na su Allah na di nin dadagen i balas nu bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":172,"translation":"Silan a sinawal nilan su Allah endu su sinugu sa kanu ulyan nu nganin a nakasugat sa kanilan a pali, kanu silan a nangapyanan endu namenggilek i balas a masla."},{"id":173,"translation":"Su silan a pidtalwan nu manga taw: saben-sabenal na su manga taw (kuntra) na linimud nilan sa lekanu su bagel nilan na ikagilek nu silan, na naumanan silan na palityala (kabangimbenal), endu pidtalu nilan: nasasangan den sa lekami su Allah endu ngin den a kapya a egkasaligan."},{"id":174,"translation":"Na mimbalingan silan sabap sa limu endu kalbihan a ebpun kanu Allah, da silan masugat na mawag endu inunutan nilan su kasuwatan nu Allah, endu su Allah i kigkwan sa kalbihan a masla."},{"id":175,"translation":"Entuba silan bu a Shaytan, papegkagilek sa kanu manga tagapeda nin na di nu ipegkagilek silan, endu saki i ikagilek nu amayka ya nu kaaden na bamalityala (bamangimbenal)."},{"id":176,"translation":"Di makagkalimeng sa leka su silan a bamegkuya sa kapegkafir, saben-sabenal na di nilan kagkaydan su Allah sa enggaga-isa, ya kyug nu Allah na di nin baluyn sa kanilan i umun lu sa gay a mawli, endu kanilan i siksa a masla."},{"id":177,"translation":"Saben-sabenal su silan a inisambi nilan su kapegkafir sa kabalityala (kabangimbenal) na di nilan den a benal kagkaydan su Allah sa enggaga-isa, endu kanilan i siksa a masakit."},{"id":178,"translation":"Di antapen nu silan a namegkafir i su binatya nami sa kanilan na makagkapya sa kanu manga ginawa nilan, pembatyan nami bu sa kanilan ka endu silan egkadsisinggumanan na dusa, endu kanilan i siksa a mamelusak."},{"id":179,"translation":"Di kena ya kaaden nu Allah i tagaken nin su manga bamalityala (bamangimbenal) sa kanu nganin a kaaden nu (kapedsimbul kanu manga munafiq), taman sa makasenggay su malat kanu mapya, endu di kena ya kaaden nu Allah i ipasandeng nin sa lekanu su di gailay ugayd na su Allah na bamilin nin kanu manga sinugu nin i kagkahanda nin, na palityala (pangimbenal) kanu sa kanu Allah endu kanu manga sinugu nin, endu amayka malityala (mangimbenal) kanu endu enggilek kanu na lekanu i balas a masla."},{"id":180,"translation":"Endu di antapen nu silan a ipedsingit nilan su nganin a inenggay sa kanilan nu Allah a ebpun kanu kalbihan nin a mapya sa kanilan, ugayd na sekanin na mawag sa kanilan, papegkukungen silan sa kanu nganin a inidsingit nilan ba entu sa gay a mawli, endu kanu Allah i kawarisan sa kanu manga langit endu lupa, endu su Allah kanu nganin a penggalebeken nu na mataw."},{"id":181,"translation":"Saben-sabenal na nakineg nu Allah su kadtalu nu silan a namedtalu (Yahudi): saben-sabenal na su Allah na pakanasisita endu sekami i manga kawasa, isulat nami su nganin a pidtalu nilan endu su kabamunu nilan sa manga nabi sa di kena bantang, endu edtalun nami i tukawi nu su siksa a pakatutung."},{"id":182,"translation":"Su entuba na sabap kanu nganin a pinggalebek nu manga lima nu, endu saben-sabenal na su Allah na di kena salimbuten kanu manga ulipen nin."},{"id":183,"translation":"Silan a ya nilan kadtalu: saben-sabenal na su Allah na pinamitwan kami nin sa di kami malityala (mangimbenal) kanu sinugu taman sa di nin madtapik sa lekami i ipedsiken (Qurban) a pegkanen sekanin na apuy, edtalu ka (Muhammad): saben-sabenal na nadtapik sa lekanu nu manga sinugu a nawna sa laki i manga tanda, endu su kadtalu nu, ngintu ka pinamunu nu silan amayka ya nu kaaden i manga bantang?"},{"id":184,"translation":"Na amayka pinambudtud ka (Muhammad) nilan na pinambudtud bun su manga sinugu a nawna sa leka a nadtapik nilan i manga tanda endu kitab (na indawan) endu kitab a masigay (banutulu sa atulan a mapya)."},{"id":185,"translation":"Uman i ginawa na makatepeng sa kapatay endu ya bu kapedtapenay sa lekanu kanu manga balas nu na sa gay a mawli, na entayn i nakatangka sa apuy, endu iludep sa surga na saben-sabenal na nakataban, endu da uyag-uyag sa dunya ya tabya na kapegkakalini a makabimban."},{"id":186,"translation":"Di ebplis na mabatalu kanu sya kanu manga tamuk nu endu manga ginawa nu, endu di ebplis na makineg nu ebpun kanu silan a inenggan sa kitab a nawna sa lekanu endu ebpun sa kanu silan a namedsakutu i lingasa a madakel, endu amayka edsabar kanu endu enggilek kanu na saben-sabenal na entuba i kapedtimamel sa kanu manga galebekan."},{"id":187,"translation":"Endu kanu kutika a kinamalan nu Allah su pasad nu silan a inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) i di ebplis na makapayag nu intuba sa kanu manga taw, endu di nu makapagena i entuba, na inipagena nilan sa kanu bala nu manga bigkugung nilan endu inidsambi nilan sa alaga a paydu, na ngin den a kawag nu nganin a ipedsambi nilan."},{"id":188,"translation":"Di ka mangantap (Muhammad) su silan a egkangagalaw sabap kanu nganin a pinggula nilan (a mawag) endu ya nilan egkalinyan na mapamedta silan sa kanu nganin a da nilan manggalebek, na di ka mangantap silan sa makalepas ebpun kanu siksa, endu kanilan i siksa a masakit."},{"id":189,"translation":"Endu su Allah i kigkuwan sa manga langit endu lupa, endu su Allah kanu langun nu enggagaisa na pakagaga."},{"id":190,"translation":"Saben-sabenal na sya kanu kinapamaluy sa kanu manga langit endu lupa endu kapedsukelya nu magabi endu malamag i di ebplis na manga tanda kanu manga bala-akal."},{"id":191,"translation":"Su silan a pedtademan nilan su Allah sa bamedtindeg endu bamangayan, endu kanu kapedtakilid nilan endu bamikilen nilan su kinapamaluy kanu manga langit endu lupa, pedtyakap sa lekami (Allah) da nengka baluya i nya ba sa damangyas, mahasuti ka, na lepas kami kanu siksa nu apuy."},{"id":192,"translation":"Pedtyakap sa lekami (Allah), saben-sabenal na seka na entayn i iludep nengka sa naraka na saben-benal na inilusak nengka endu da kanu manga kafir i mamakadtabang."},{"id":193,"translation":"Pedtyakap sa lekami (Allah), saben-sabenal na sekami na nakineg nami i bananawag a banawag sa kabalityala (kabangimbenal), sa palityala (pangimbenal) kanu sa kanu pedtyakap sa lekanu, na nalityala (nangimbenal) kami, pedtyakap sa lekami (Allah) na ampun ka sa lekami su manga dusa nami endu punas ka sa lekami su manga mawag nami endu imatayi kami nengka salta kanu manga mapya a taw."},{"id":194,"translation":"Pedtyakap sa lekami (Allah), inggay nengka sa lekami su nganin a inibpasad nengka sa lekami kanu manga sinugu nengka endu di kami nengka ibelusak sa gay a mawli, saben-sabenal na seka na di nengka baluban su pasad."},{"id":195,"translation":"Na tinalima sa kanilan nu pedtyakap sa kanilan (Allah): saben-sabenal na saki (Allah) na di ku pandayan su mga galebek nu - mama ataw ka babay, su sabad sa lekanu na ebpun kanu sabad, na su silan a namembakwit endu pinamugaw kanu manga dalpa nilan, endu sinikut silan sya kanu lalan sa laki endu mimbunuwa silan endu nabunu silan, na di ebplis na punasen ku sa kanilan su manga mawag nilan endu di ebplis na paludepen ku silan kanu manga surga a belagilay sa kababan nin i manga lawas na ig, sa balas a ebpun kanu Allah, endu su Allah na aden sa lekanin i mapya a balas."},{"id":196,"translation":"Di ka (Muhammad) mabimban nu kapebpalin-palin nu manga kafir sa manga dalpa."},{"id":197,"translation":"Kapegkakalini a paydu, mawli na ya nilan kadtamanan na su naraka endu ngin den a kawag a bagiganan."},{"id":198,"translation":"Ugayd na su silan a inikagilek nilan su pedtyakap kanilan (Allah) na kanilan i manga surga a belagilay kanu kababan nin i manga lawas na ig sa tatap silan lu ba, sa inidtatalama ebpun kanu Allah, endu su nganin a lu sa Allah na labi a mapya kanu manga taw a mapya."},{"id":199,"translation":"Endu saben-sabenal na kaped kanu manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani) i balityala (bangimbenal) kanu Allah endu su nganin a initulun sa lekanu endu su nganin a initulun sa kanilan sa magilek silan sa Allah, di nilan ipedsambi su manga tanda nu Allah sa alaga a paydu, entuba na kanilan i balas ebpun kanu pedtyakap kanilan (Allah), saben-sabenal na su Allah na labi a malangkas i kagkwinta."},{"id":200,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Edsabar kanu endu edsasabara kanu, endu tatap nu (su jihad) endu ikagilek nu su Allah, ka endu malemu-lemu sa lekanu i kataban nu."}]},{"id":4,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay sekanu a manga taw! Ikagilek nu su pedtyakap sa lekanu (Allah) a nangaden sa lekanu a ebpun sa isa ka ginawa (Adam) endu inaden nin ebpun lun i kaluma nin (Hawwa) endu mimbwad ebpun sa kanilan i manga mama a madakel endu manga babay, endu ikagilek nu su Allah a sekanin i ipebpapangenya nu, endu su kadsusuled (sa matebped), saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden sa lekanu banuliman."},{"id":2,"translation":"Endu inggay nu kanu manga ilu su manga tamuk nilan, endu di nu pedsambi sa mawag su mapya nin, endu di nu pegkan su manga tamuk nilan lu kanu manga tamuk nu, saben-sabenal na entuba na dusa a masla."},{"id":3,"translation":"Endu amayka egkagilekan kanu sa di kanu makambantangan kanu manga ilu na pangaluma nu su nganin a mapya sa lekanu ebpun kanu manga babay sa duwa, ataw ka telu ataw ka pat, amayka egkagilekan kanu sa di kanu makambantangan na isa bu ataw ka su gamilikan nu manga kawanan nu (manga ulipen), entuba i labi a masiken a di nu kadsulamig."},{"id":4,"translation":"Endu inggay nu kanu manga babay i sunggudan nilan sa palyugat, na amayka nangapyanan sa lekanu sa enggaga-isa ebpun lun su isa a ginawa na kan kanu lun sa belemeden a penggugunanamen."},{"id":5,"translation":"Di nu ibagenggay sa kanu manga untengaw su manga tamuk nilan a binaluy nu Allah sa lekanu sa ipedtuganul, endu rizki nu silan lu ba endu pambalegkas nu silan, endu edtaluy nu silan sa kadtalu a mananaw."},{"id":6,"translation":"Endu batalu nu su manga ilu taman sa amayka masampay nilan i kapegkaluma (kabaligan silan), na amayka natusan nu sa kanilan i ungangen na inggay nu sa kanilan su manga tamuk nilan, endu di nu pegkan i tamuk nilan sa pendaletan ataw ka sambut sa kanu kagkasela nilan (kabalig nilan) endu entayn i ya nin kaaden i kawasa na tumigkel (di mapabayad sa kinatyakap nin sa manga ilu), endu entayn i ya nin kaaden i egkasimpitan na kuman sa nangasasangan, na amayka maka-enggay nu sa kanilan su manga tamuk nilan na padsaksi kanu sa kanilan, endu nasasangan den su Allah a saksi."},{"id":7,"translation":"Kanu manga mama i umun lu kanu nganin a natagak nu duwa a mimbata endu su manga pagali (a masiken), endu kanu manga babay i umun lu kanu nganin a natagak nu duwa a mimbata endu su manga pagali (a masiken), ebpun kanu nganin a paydu lun ataw ka madakel, su umun a palyugat."},{"id":8,"translation":"Endu amayka tinumalabuk kanu kapembad (sa tamuk) su manga pagali endu manga ilu endu pamakanasisita (a da kanilan a umun), na enggay nu silan ebpun lun, endu edtalu nu sa kanilan i kadtalu a mapya (mananaw)."},{"id":9,"translation":"Endu enggilek su silan a umana bu ka katagak nilan kanu ulyan nilan i manga mawli a taw a manga lubay, na ipangandam nilan silan, na ikagilek nilan su Allah, endu edtalu silan sa kadtalu a matidtu."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal na su silan a pegkan sa tamuk nu manga ilu sa kapedsalimbut, na ya nilan bu pegkanen sya kanu manga tyan nilan na apuy, endu makaludep silan sa naraka."},{"id":11,"translation":"Inepangalintabun sa lekanu nu Allah sya kanu manga wata nu, kanu mama i upaman a umun nu duwa a babay, na amayka ya nilan kaaden i manga babay a labi a madakel kumin sa duwa na kanilan i duwa kanu telu (2/3) kanu nganin a natagak nin, endu amayka ya nin kaaden isa kataw a babay na lekanin i tenga, endu kanu duwa a lukes nin i uman isa na isa kanu nem (1/6) ebpun kanu nganin a natagak nin amayka aden sa lekanin i wata a mama, na amayka da maaden sa lekanin i wata endu ya pakapangiwalis na su duwa a lukes nin na kani ina nin i isa kanu telu (1/3), na amayka aden sa lekanin i manga suled na kani ina nin i isa kanu nem (1/6), ebpun kanu ulyan nu inepangalintabun sekanin ataw ka bayadan (utang), su manga lukes nu endu su manga wata nu na di nu katawan u entayn i masupeg sa lekanu a makangguna, palyugat a ebpun sa kanu Allah, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a mataw a mawngangen."},{"id":12,"translation":"Endu lekanu (manga kaluma a mama) su tenga (1/2) kanu nganin a natagak nu manga kaluma nu amayka da maaden sa kanilan i wata, na amayka aden sa kanilan i wata na lekanu i isa kanu pat (1/4) ebpun kanu nganin a natagak nilan, kanu ulyan nu tutuma a inepangalintabun nilan sekanin ataw ka bayadan (utang), endu kanilan (manga kaluma a babay) i isa kanu pat (1/4) ebpun sa kanu nganin a natagak nu amayka da maaden sa lekanu i wata, na amayka aden sa lekanu i wata na kanilan i isa kanu walu (1/8) ebpun kanu nganin a natagak nu, kanu ulyan nu tutuma a inepangalintabun nu sekanin ataw ka bayadan (utang), endu amayka ya nin kaaden i mama a bangiwalisan sa da wata nin da lukes nin, ataw ka babay a aden sa lekanin i suled (a mama ataw ka babay), na uman isa ebpun sa kanilan duwa na isa kanu nem (1/6), na amayka ya nilan kaaden i labi a madakel kumin kanu entuba na silan na mamakadtumpuk sya kanu isa kanu telu (1/3), kanu ulyan nu tutuma a inepangalintabun sekanin ataw ka bayadan (utang), sa di makagkayd, tutuma a ebpun sa Allah, endu su Allah na labi a mataw a matigkel."},{"id":13,"translation":"Entuba i manga dulunan nu Allah, endu entayn i malityala (mangimbenal) sa kanu Allah endu sa kanu sinugu nin na paludepen nin sekanin sa manga surga belagilay sa kababan nin i manga lawas na ig a tatap silan lu ba, endu entuba i taban a masla."},{"id":14,"translation":"Endu entayn i supaken nin su Allah endu su sinugu nin endu talapasen nin su manga dulunan nin, na iludep nin sekanin sa naraka sa tatap sekanin lu ba, endu aden sa lekanin i siksa a belusak."},{"id":15,"translation":"Endu su silan a bamenggalebek sa maledsik ebpun kanu manga babay nu, na padsaksi kanu sa kanilan sa pat kataw ebpun lekanu (manga mama a Muslim a kasaligan), na amayka midsaksi silan na ligken nu silan sya kanu manga walay taman sa kapatay nilan, ataw ka mamaluy su Allah sa kanilan sa ukit (mansukh i nya ba a ayatan)."},{"id":16,"translation":"Endu su duwa (a mama) a minggalebek sa maledsik ebpun sa lekanu na pakapasangi nu silan, na amayka midtawbat silan duwa endu nagumbaya silan duwa na pandaya nu silan duwa, saben-sabenal na su Allah na labi a banawbat a malimu."},{"id":17,"translation":"Ya bu man kadtawbat sa Allah na kanu silan a penggalebek sa malat sa di nilan katawan, mawli na edtawbat silan sa masiken (mangagan), na entuba silan i tawbaten nu Allah, endu ya kaaden nu Allah na labi a mataw a mawngangen."},{"id":18,"translation":"Endu da tawbat nu silan a penggalebek sa manga malat taman sa nawma su isa sa kanilan nu kapatay na midtalu sa: saben-sabenal na saki na midtawbat aku saguna, endu da bun kanu silan a bamebpatay sa manga kafir, entuba na inipagadil nami sa kanilan i siksa a masakit."},{"id":19,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Di kena halal sa lekanu i pangiwalisan nu su manga babay sa bensi, endu di nu lemigkena silan sa embaba silan kanu kaped kanu nganin a inenggay nu sa kanilan, ya tabya na makanggula silan sa maledsik a mapayag, endu ipagubida nu silan sa mapya, na amayka kabensyan nu silan na kalu-kalu su kapegkabensi nu kanu enggaga-isa na baluyn lu ba nu Allah i mapya a madakel."},{"id":20,"translation":"Endu amayka egkalini kanu sa kadsambi sa kaluma kanu nambetadan nu kaluma endu nakanggay nu sa isa sa kanilan i masela a tamuk (su sunggudan nilan), na da kanu kemwa lun sa enggaga-isa, ngintu pegkwa kanu lun sa kataksilan endu kadusan a mapayag!?"},{"id":21,"translation":"Endu panun i kapegkwa nu lun sa ula-ula a saben-sabenal na nalayaman nu sabad sa lekanu su sabad, endu nakamalan nilan sa lekanu su pasad a mabagel."},{"id":22,"translation":"Endu di nu bangaluma su napangaluma nu manga ama nu ebpun kanu manga babay ya tabya na su nganin a nawna (da pan agama), saben-sabenal sa lekanin na ya nin kaaden na maledsik endu kalipu-lipunget endu mawag a ukit."},{"id":23,"translation":"Iniharam sa lekanu (a manga mama) su manga ina nu endu su manga wata nu a manga babay endu su manga suled nu a manga babay endu su manga babu nu (suled na ama) endu su manga babu nu (suled na ina) endu su manga pakiwatan a babay (sa suled a mama) endu su manga pakiwatan a babay (sa suled a babay) endu su manga ina nu sa kinapasusu sa lekanu endu su manga suled nu sa kinasusu endu su manga panugangan nu (a manga babay) endu su manga patalidwan nu a sya kanu tyakap nu ebpun kanu manga kaluma nu a nakambalagyuma nu silan, na amayka da kanu maaden sa nakambalagyuma nu silan na kena mawag sa lekanu endu su manga kaluma nu manga wata nu a minukit sa manga taldas nu endu su kapanduwaya nu sa kanu pageletan nu duwa a edsuled, ya tabya na su nganin a saben-sabenal na nawna (timpu a dala pan su Islam), saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a bangampun a malimu."},{"id":24,"translation":"Endu su manga kaluman a manga babay ebpun kanu manga babay, ya tabya na egkamilikan nu manga kawanan nu (ulipen), palyugat nu Allah sa lekanu, endu inihalal sa lekanu su nganin kanu bala nu entuba i kapangeni nu sabap kanu manga tamuk nu sa kalimpyu nu (kanu manga ginawa nu) sa kena ipedzina, na su nganin a nagkakalinyan nu su entuba sa ebpun sa kanilan na ienggay nu sa kanilan su manga sunggudan nilan sa palyugat, endu da dusa nu sya kanu nganin a pinagayunan nu sekanin ebpun kanu ulyan nu kinabpalyugat, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a mataw a mawngangen."},{"id":25,"translation":"Endu entayn i di makagaga ebpun sa lekanu sa kapaydu nu tamuk sa kapangaluma nin sa manga kaluman a bamalityala (bamangimbenal), na ebpun kanu nganin a egkamilikan nu manga kawanan nu (manga ulipen nu) ebpun kanu manga laga nu a bamalityala (bamangimbenal), endu su Allah i mataw kanu palityala (kabangimbenal) nu, su sabad sa lekanu na ebpun sa kanu sabad, pangaluma nu silan sa sugut nu manga lukes nilan endu itunay nu sa kanilan su manga sunggudan nilan sa mapya, sa limpyu, di kena i pedzina endu di kena bangaden sa tagapeda sa kapedzina sa masulen, na amayka nagkaluma silan na amayka mingguledsik silan nan a masala silan sa sabad sa kanu nganin a kasalan nu manga daludaya sa kapapegkapasang, su entuba na kanu entayn nagilekan sa kapengguledsik ebpun sa lekanu, endu su kadsabar nu na labi a mapya sa lekanu, endu su Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":26,"translation":"Ya kalinyan nu Allah na makapayag nin sa lekanu endu matutulu kanu nin sa kanu manga lalan nu silan a nangawna sa lekanu, endu matawbat kanu nin, endu su Allah na labi a mataw a mawngangen."},{"id":27,"translation":"Endu su Allah na ya nin kalinyan na matawbat kanu nin, endu ya kalinyan nu silan a pebpatyunut sa kanu kyug na ginawa na makadsulamig kanu sa kadsulamig a masela."},{"id":28,"translation":"Ya kalinyan nu Allah na papegkapegkagan kanu nin, endu binaluy su manusya sa malubay."},{"id":29,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Di nu pegkan su manga tamuk nu sa pageletan nu sa mawag, ya tabya na maaden sa kapendagang sa bagayunan nu, endu di nu pembunuwa su manga ginawa nu, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden sa lekanu na labi a malimu."},{"id":30,"translation":"Endu entayn i enggalebek sa entuba sa kabagukag endu kapedsalimbut na di ebplis na paludepen nami sekanin sa apuy, endu ya kaaden nu entuba sa kanu Allah na malemu."},{"id":31,"translation":"Amayka edsanggilan nu i manga dusa a masela a ipedsapal sa lekanu na punasen nami sa lekanu su manga mawag nu endu paludepen nami sekanu sa kaludepan a mapulu (surga)."},{"id":32,"translation":"Endu di nu manganganay su nganin a kinalabi nu Allah sabap sa lekanin su sabad sa lekanu kanu sabad, kanu manga mama i umun ebpun kanu nganin a pinggalebek nilan endu kanu manga babay i umun ebpun kanu nganin a pinggalebek nilan, endu pangeni kanu sa kanu Allah ebpun kanu kalbihan nin, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden kanu langun nu enggaga-isa na labi a mataw."},{"id":33,"translation":"Endu kanu uman isa na binaluy nami i nangasama kanu nganin a natagak nu duwa a lukes endu su manga pagali endu su silan a napalutan nu manga kawanan nu (namakadtabanga), na inggay nu sa kanilan su umun nilan, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden kanu langun nu enggaga-isa na saksi."},{"id":34,"translation":"Su manga mama i pedtyakap kanu manga babay sabap kanu nganin a inilabi nu Allah su sabad sa kanilan kanu sabad, endu sabap kanu nganin a nambaranggya nilan kanu manga tamuk nilan, na su manga mapya a manga babay endu su bamaginugut endu su bamalihala (sa kanu manga ginawa nilan u da su manga kaluma nilan) sabap kanu nganin a tutulu nu Allah, endu su silan a manga babay a bangandamen nu i kasulang nilan (sa kanu manga kaluma nilan) na pangindaw nu silan, endu pitas nu silan sya sa kanu manga bagiganan endu betay nu silan (sa di pembaneg), na amayka pinaginugutan kanu nilan na da kanu den bangilay sa kanilan sa ukit, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a mapulu a masla."},{"id":35,"translation":"Endu amayka inandam nu i kaumpalak sa pageletan nilan duwa na papeyt kanu sa bangangatulan ebpun sa pamilya nin (mama) endu bangangatulan ebpun sa pamilya nin (babay), amayka ya nilan egkalinyan duwa i kapagumbaya na tutulun nu Allah su pageltan nilan duwa, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a mataw a sabut."},{"id":36,"translation":"Endu simba nu su Allah, endu di kanu semakutu sa lekanin sa enggaga-isa endu su duwa a lukes na pepyanan endu su manga pagali endu su manga ilu endu su manga miskinan endu su manga pagubay a pagali endu su pagubay a di kena pagali endu su manga tagapeda a pakandalayama endu su wata na lalan (natangen sa lalan sabap sa ka da na tamuk) endu su nganin a egkamilikan nu manga kawanan nu (manga ulipen nu), saben-sabenal na su Allah na di nin kalinyan su entayn a ya nin kaaden na masandag a bemamasla."},{"id":37,"translation":"Su silan a bamedsingit endu ipedsugu nilan su kadsingit endu ibamagena nilan su nganin a inenggay sa kanilan nu Allah ebpun kanu kalbihan nin, endu inipagadil nami kanu manga kafir i siksa a bamelusak."},{"id":38,"translation":"Endu su silan a pembaranggyan nilan su manga tamuk nilan sa ibabamagilay-ilay sa kanu manga taw endu di silan bamalityala (bamangimbenal) sa Allah endu sa gay a mawli, endu entayn i maaden su shaytan sa lekanin a tagapeda, na mawag a benal a tagapeda."},{"id":39,"translation":"Endu ngin i makagkayd sa kanilan umana bu ka nalityala (nangimbenal) silan sa Allah endu sa gay a mawli endu sa kinambaranggya nilan ebpun kanu nganin a inirizki sa kanilan nu Allah, endu ya kaaden nu Allah sa kanilan na mataw."},{"id":40,"translation":"Saben-sabenal na su Allah na di edsalimbut sa (apya) mana tepung, endu su amayka maaden sekanin (a mana tepung) sa mapya na takepen nin sekanin endu inggay nin ebpun sa lekanin i balas a masla."},{"id":41,"translation":"Na panun u amayka itingguma nami (lu sa gay a mawli) ebpun kanu uman i lumpukan i saksi (su manga nabi nilan), endu itingguma nami seka (Muhammad) sa kanilan a saksi."},{"id":42,"translation":"Kanu entuba a gay na kalinyan nu silan a namegkafir endu sinungkang nilan su sinugu, sa umana bu ka makapapagidsan silan kanu lupa, endu di nilan makapagena sa kanu Allah i bityala."},{"id":43,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Di nu pedsikeni su sambayang sa sekanu na egkangalangut taman sa katawan nu i pedtalun nu endu su Junub (linemyu su ig na lawas sa pedtibaban) ya tabya na pedtepas bu sa kanu lalan (masjid) taman sa makabpaygu kanu, endu amayka ya nu kaaden i pendalu ataw ka sa lakawan, ataw ka nakawma su isa ebpun sa lekanu sa kapegka-angay sa ig, ataw ka inimbalagyuma nu su manga kaluma nu, na da egkatun nu a ig, na usal kanu sa budta a suti (tayammum), na isapu nu sa kanu manga beneng nu endu sa kanu manga lima nu, saben-sabenal na su Allah na nya nin kaaden na labi a mamelasam a mangampun."},{"id":44,"translation":"Ngintu da nengka mailay su silan a inenggan sa umun kanu kitab (Yahud)? Inisambi nilan i katadingan endu ya nilan egkalinyan na makasulak kanu sa lalan."},{"id":45,"translation":"Endu su Allah i labi a mataw kanu manga satru nu, endu nasasangan den su Allah tagampil endu nasasangan den su Allah a makadtabang."},{"id":46,"translation":"Kaped kanu silan a mga Yahudi i banalinen nilan su kadtalu (sya sa Taurat) kanu manga nambetadan nin, endu ya nilan pedtalun: nakineg nami endu sinupak nami, endu pakikineg ka di kena nakineg nengka, endu sabuti kami sabap kanu kabigkug nu manga dila nilan endu kabanila-tila sa kanu agama, endu umana bu ka ya nilan nadtalu: nakineg nami endu pinaginugutan nami endu pakikineg ka endu ilay kami na di ebplis na ya nin kaaden na labi a mapya sa kanilan endu labi a matidtu, ugayd na namulkan silan nu Allah sabap sa kanu kinagkafir nilan, na di bamalityala (bamangimbenal) silan ya tabya na paydu."},{"id":47,"translation":"Hay sekanu a inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani): palityala (pangimbenal) kanu sa kanu nganin a initulun nami (Qur’an) a paka-ayun kanu nganin a nan sa lekanu, sa kanu unan u kapunas nami kanu manga beneng (nu), na palengin nami sekanin sa kanu manga taligkudan nin, ataw ka kamulkan nami silan sa mana su kinamulka nami kanu kigkwan sa saptu, endu ya kaaden nu kasuguan nu Allah na manggula."},{"id":48,"translation":"Saben-sabenal na su Allah na di nin bagampunen su kasakutu sa lekanin, endu bagampunen nin su salakaw kanu entuba sa kanu entayn i magkahanda nin, endu entayn i semakutu sa kanu Allah na saben-sabenal na nakapangaden sa kadusan a masla."},{"id":49,"translation":"Ngintu da nengka katawi su silan a belimpyun nilan su manga ginawa nilan? Ugayd na su Allah na belimpyun nin su entayn i kagkahanda nin, endu di silan madsalimbut sa apya paydu."},{"id":50,"translation":"Ilay ka (Muhammad) u panun i kabanatebu-tebu nilan sa Allah sa kalbutan, endu nasasangan den su entuba sa dusa a mapayag."},{"id":51,"translation":"Ngintu da nengka mailay (Muhammad) su silan a inenggan sa umun ebpun kanu kitab, bamalityala (bamangimbenal) silan kanu manga balahala, endu ya nilan pedtalun sa kanu silan a namegkafir na silan i labi a nangatutulu kumin kanu silan a namalityala (namangimbenal) i lalan."},{"id":52,"translation":"Entuba su silan (Yahudi) na namulkan nu Allah, endu entayn i namulkan nu Allah na di ka den a benal makatun sa lekanin sa makadtabang."},{"id":53,"translation":"Da sa kanilan i umun ebpun kanu kadatu, na kagina ka maytu na di nilan enggan su manga taw sa apya mana tepung."},{"id":54,"translation":"Ataw ka pendengkin nilan su manga taw sa kanu nganin a inenggay sa kanilan nu Allah ebpun kanu kalbihan nin? na saben-sabenal na inenggay nami kanu pamilya ni Ibrahim su kitab endu su ungangen, endu inenggay nami sa kanilan i kadatu a masla."},{"id":55,"translation":"Na kaped sa kanilan i nalityala (nangimbenal) sa lekanin, endu kaped sa kanilan i tinemaligkud sa lekanin, endu nasasangan den su naraka a pegkalaw-kalaw (sa kanu namegkafir)."},{"id":56,"translation":"Saben-sabenal na su namegkafir kanu manga tanda nami, na di ebplis na iludep nami silan sa apuy, uman magepul su manga lanitan nilan na sambyan nami silan sa lanitan a salakaw lun ka endu nilan kananaman su siksa, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a mapulu a mawngangen."},{"id":57,"translation":"Endu saben-sabenal na su silan a namalityala (namangimbenal) endu minggalebek sa manga mapya, na di ebplis na paludepen nami silan kanu manga surga a belagilay sa kababan nin i manga lawas na ig sa tatap silan lu ba, aden sa kanilan lu ba i manga kaluma a manga suti, endu paludepen nami silan kanu silung a malebung."},{"id":58,"translation":"Saben-sabenal na su Allah na ipedsugu nin sa lekanu i makatunay nu su manga salig sa kanu kigkwan lun, endu amayka atulen nu su pageletan nu manga taw na ya nu i-atul na su bantang, saben-sabenal na su Allah na mapya ged i ibangindaw nin ba entu sa lekanu, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a pakakineg a pakilay."},{"id":59,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Paginuguti nu su Allah endu paginuguti nu su sinugu endu su egkaunutan ebpun sa lekanu, na amayka namakambabangkyanga kanu sa enggaga-isa na imbalingan nu sekanin lu sa kanu Allah (Qur’an) endu kanu sinugu (Hadith), amayka ya nu kaaden i bamalityala (bamangimbenal) kanu sa Allah endu gay a mawli, entuba i mapya endu labi a mapya a egkambalinganan."},{"id":60,"translation":"Ngintu da nengka mailay (Muhammad) su silan a bamagigiling sa saben-sabenal na namalityala (namangimbenal) silan kanu nganin a initulun sa leka endu kanu nganin a initulun kanu nawna sa leka, egkalini silan sa mamakapamagatula silan lu sa kanu salakaw sa atulan nu Allah, endu saben-sabenal na sinugu silan sa kagkafir nilan lu ba, endu ya kyug nu Shaytan na matading kanu nin sa katading a mawatan."},{"id":61,"translation":"Endu amayka edtalun sa kanilan: sya kanu sa kanu nganin a initulun nu Allah endu kanu sinugu, na mailay nengka su manga munafiq a elenen ka nilan sa kapebpelen."},{"id":62,"translation":"Na panun u amayka masugat silan na tyuba sabap kanu nganin a pinggalebek nu manga lima nilan, mawli na nakawma silan sa leka (Muhammad) sa edsasapa silan sa Allah sa da nagkahanda nilan ya tabya na kapamyapya endu tutulu."},{"id":63,"translation":"Entuba silan na katawan nu Allah su nganin a sya kanu manga pusung nilan, na pandaya ka silan endu indaw ka silan endu edtalu ka sa kanilan sya kanu manga ginawa nilan i kadtalu a mabagel."},{"id":64,"translation":"Endu da kinasugu nami sa sinugu ya tabya na endu kapaginugutan sa sugut nu Allah, umana bu ka saben-sabenal sa kanilan kanu kutika a kinadsalimbut nilan sa kanu manga ginawa nilan ka tiningguma ka (Muhammad) nilan, na nangeni silan sa ampun kanu Allah endu inipangeni silan sa ampun nu sinugu, na matun nilan su Allah a labi a banawbat a malimu."},{"id":65,"translation":"Na di kena, idsapa ku kanu pedtyakap sa leka (Allah) i di silan malityala (mangimbenal) taman sa di ka nilan makapangangatulan (Muhammad) sya kanu nganin a di nilan bamagayunan mawli na di nilan egkatun kanu manga ginawa nilan kambida ebpun kanu nganin a kinaatul nengka, endu semangkup silan sa kasangkup."},{"id":66,"translation":"Endu umana bu ka saben-sabenal sa lekami na inibpalyugat nami sa kanilan i bunu nu su manga ginawa nu ataw ka lyu kanu ebpun sa kanu manga dalpa nu na di nilan enggulan i entuba ya tabiya na paydu sa kanilan, endu umana bu ka saben-sabenal na pinggalebek nilan su nganin a inepangindaw sa kanilan na entu na di ebplis na ya nin kaaden na mapya sa kanilan, endu kailutan su kagkabagel."},{"id":67,"translation":"Endu kagina ka maytu di ebplis na enggan nami silan ebpun sa lekami sa balas a masla."},{"id":68,"translation":"Endu tutulun nami silan sa lalan a matidtu."},{"id":69,"translation":"Endu entayn i maginugut sa kanu Allah endu kanu sinugu, na entuba silan i kaped kanu inekalimu nu Allah silan ebpun kanu manga nabi endu kanu bamangimbenal, endu kanu nangashahid endu mapya i entuba silan a tagapeda."},{"id":70,"translation":"Su entuba a limu na ebpun sa kanu Allah endu nasasangan den su Allah a makataw."},{"id":71,"translation":"Hay sekanu a bamalityala (bamangimbenal)! Kamali nu i kaabung nu (sya kanu kambunuwa) endu lyu kanu sa lumpuk-lumpuk ataw ka lyu kanu sa isa ka lumpukan."},{"id":72,"translation":"Endu saben-sabenal na kaped sa lekanu na pendudulumbat (sa kapengganat) na amayka masugat kanu na bataluan na ya nin madtalu: saben-sabenal na inikalimu aku nu Allah kagina da aku maaden sa kaped sa kanilan a shahid."},{"id":73,"translation":"Endu amayka masugat kanu na limu nu Allah na di ebplis na madtalu nin: mana da maaden sa pageletan nu endu sa lekanin i lilini, umana bu ka ya ku kaaden i kaped sa kanilan na makataban aku sa kataban."},{"id":74,"translation":"Na embunuwa sa lalan sa Allah su silan a pebpasan nilan su uyag-uyag sa dunya sa gay a mawli endu su entayn i pembunuwa sa lalan sa Allah na mabunu (mashahid) ataw ka makataban na di ebplis na inggay nami sa lekanin su balas a masla."},{"id":75,"translation":"Endu ngin i lekanu? Ka di kanu pembunuwa sa lalan sa Allah endu su bamangumisen a manga mama endu manga babay endu su manga wata a ya nilan pedtalun: pedtyakap sa lekami (Allah), palyu kami sa kanu nya a dalpa a salimbuten i manga taw nin, endu baluy ka sa lekami ebpun sa leka i kaunutan a makadtabang, endu baluy ka sa lekami ebpun sa leka i makadtabang."},{"id":76,"translation":"Su silan a bamalityala (bamangimbenal), pembunuwa silan sa lalan sa Allah, endu su silan a namegkafir pembunuwa silan sa lalan sa kanu balahala, na imbunuwa nu su kangaunutan nu manga Shaytan, saben-sabenal na su antangan nu Shaytan na ya nin kaaden na malubay."},{"id":77,"translation":"Ngintu da nengka katawi (Muhammad) su silan a pidtalu sa kanilan: ungen nu su manga lima nu, (da kanu pan pembunuwa), endu itindeg nu su sambayang endu itapenay nu su zakat, na engguna su inibpalyugat sa kanilan su kambunuwa na su lumpukan sa kanilan na ipegkagilek nilan su manga taw sa mana gilek nilan sa Allah ataw ka labi lun pan, endu pidtalu nilan: pedtyakap sa lekami (Allah) enduken ka inibpalyugat nengka sa lekami i kambunuwa, umana bu ka pinaiseg kami nengka sa timpu a masiken, edtalu ka (Muhammad): kapegkakalini sa dunya na paydu, endu su gay a mawli na labi a mapya kanu entayn i minggilek, endu di kanu madsalimbut sa apya paydu."},{"id":78,"translation":"Apya endaw kanu maaden na magos kanu nu kapatay, apya ya nu kaaden i sya kanu pan sa mansyun a midtawan-tawan, endu amayka masugat silan na mapya na madtalu nilan: nya na ebpun sa kanu Allah, endu amayka masugat silan na mawag na ya nilan madtalu: nya na ebpun sa leka (Muhammad), edtalu ka (Muhammad) i su langun na ebpun sa Allah, na ngin silan a lumpukan a mana su di silan makasabut sa kadtalu."},{"id":79,"translation":"Su nganin a nakasugat sa leka a mapya na ebpun sa kanu Allah, endu su nganin a nakasugat sa leka a malat na ebpun sa kanu ginawa nengka, endu inipapayt nami seka (Muhammad) kanu manga taw sa kapedsugu, endu nasasangan den su Allah a saksi."},{"id":80,"translation":"Entayn i maginugut sa kanu sinugu (Muhammad) na saben-sabenal na pinaginugutan nin su Allah, endu entayn i temaligkud na da nami seka (Muhammad) ipapayt sa kanilan sa kapedtuganul (sa kanilan)."},{"id":81,"translation":"Endu ya nilan kadtalu: kapaginugut, na amayka nakalyu silan sa leka, na sambyan nu lumpukan sa kanilan sa salakaw kanu pedtalun nengka (sambiyan nilan su kadtalu nu Rasulullah), endu su Allah na ipedsulat nin su nganin a pedsalinen nilan, na pandaya ka silan (Muhammad) endu salig ka sa Allah, endu nasasangan den su Allah a egkasaligan."},{"id":82,"translation":"Ngintu di nilan banulimanen su Qur’an? Umana bu ka ya nin kaaden i ganat sa salakaw sa kanu Allah na matun nilan lu ba i kambida-bida a madakel."},{"id":83,"translation":"Endu amayka mawma silan na galebekan a kadtakena ataw ka makagilek, na ipayapat nilan i entuba, apya imbalingan nilan kanu sinugu endu kanu manga kigkwan kanu galebekan, na katawan i entuba nu silan a bamangandut lun ebpun sa kanilan, endu di kena su kalbihan nu Allah sa lekanu endu limu nin na di ebplis na ebpatyunutan nu su Shaytan, ya tabya na paydu."},{"id":84,"translation":"Na embunuwa ka (Muhammad) sa lalan sa Allah, da egkabpalyugatan ya tabya na ginawa nengka, endu ipakalilini nengka sa kanu bamalityala (bamangimbenal), kalu-kalu sa kanu Allah i ungangen nin su mawag nu silan a namegkafir, endu su Allah na labi a mabagel endu labi a mapedes i siksa."},{"id":85,"translation":"Entayn i tumabang sa tabang a mapya na maaden sa lekanin i umun lun, endu entayn i tumabang sa tabang a malat na maaden sa lekanin i umun lun, endu ya kaaden nu Allahu kanu langun na enggaga-isa na bamarihala."},{"id":86,"translation":"Endu amayka pidsela-sela kanu sa kadsela-sela, na edsela-sela kanu sa labi a mapya lun, ataw ka imbalingan nu i entuba, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden kanu langun na enggaga-isa na makwinta."},{"id":87,"translation":"Su Allah, da kadenan ya tabya na sekanin, di ebplis na buligen kanu nin sa gay a mawli a dala kanduwa-duwa lun, endu entayn i labi a bantang kumin kanu Allah a bityala?"},{"id":88,"translation":"Na ngin sa lekanu sya kanu manga munafiq ka naduwa lumpuk kanu, endu su Allah i papembalingan sa kanilan (sa kakafiri) sabap kanu nganin a pinggalebek nilan, ngintu ya nu kyug na matutulu nu su entayn a tinadin nu Allah, na entayn i tadingen nu Allah na di den a benal makatun sa lekanin sa lalan."},{"id":89,"translation":"Ya nilan kyug na umana bu ka egkafir kanu sa mana kinagkafir nilan na maaden kanu sa pagidsan, na di kanu bamaluy ebpun sa kanilan sa madtanggapeda taman sa di silan embakwit sya sa lalan sa Allah, na amayka nanaligkud silan na kwa nu silan endu bunu nu silan sa kanu natunan nu sa kanilan, endu di kanu bamaluy ebpun sa kanilan sa makadtabanga."},{"id":90,"translation":"Ya tabya na su silan a pamakawma lu sa kanu lumpukan sa pageletan nu endu pageletan nilan i kapasadan ataw ka natingguma kanu nilan sa magaget kanu manga pamusungan nilan i kambunuwa nilan sa lekanu, ataw ka kambunuwa nilan kanu lumpukan nilan, umana bu ka migkahanda su Allah na di ebplis na patabanan kanu nin sa kanilan na makambunuwa kanu nilan, na amayka tagaken kanu nilan na di kanu nilan den makambunuwa endu ipayag nilan sa lekanu i sagyahatra, na da den baluya nu Allah sa lekanu kanilan i ukit."},{"id":91,"translation":"Di ebplis na matun nu su manga kaped sa ya nilan kyug na makapatana kanu nilan endu makapatana nilan su lumpukan nilan, uman nilan imbalingan sa bataluan (sa kakafir) na i imbalingan silan lu ba, na amayka di kanu nilan tantangan sa ipayag nilan sa lekanu i sagyahatra endu ungenen nilan su manga lima nilan, na kwa nu silan endu bunu nu silan sa endaw nu silan natun, endu entuba binaluy nami sa lekanu sa kanilan i tindeg a mapayag."},{"id":92,"translation":"Endu da maaden kanu balityala (bangimbenal) i bunun nin su balityala (bangimbenal) ya tabya na limban, endu entayn i makapatay sa balityala (bangimbenal) sa limban na kabamangun sa ulipen a balityala (bangimbenal) endu kaenggay sa kasalan kanu bangiwaris lun, ya tabya na idsadaqah nilan, na amayka ya nin kaaden i ebpun kanu lumpukan a satru nu sa sekanin na balityala (bangimbenal) na kabamangun sa ulipen a balityaya (bangimbenal), endu amayka ya nin kaaden na ganat kanu lumpukan a pageletan nu endu pageletan nilan i kapasadan na kaenggay sa kasalan kanu bangiwaris lun endu kabamangun sa ulipen a balityala (bangimbenal), na entayn i di makatun na kabpwasa sa duwa ulan a pedtutundug sa tawbat a ebpun sa Allah, endu ya kaaden nu Allah na labi a mataw a mawngangen."},{"id":93,"translation":"Endu entayn i makabunu sa balityala (bangimbenal) sa pidtibaba na ya nin balas na naraka sa tatap lu ba endu nalipungetan nu Allah sekanin endu namulkan nin sekanin endu pinagadilan nin sekanin sa siksa a masla."},{"id":94,"translation":"Hay sekanu a bamalityala (bamangimbenal)! Amayka belalakaw kanu sya sa lalan sa Allah na pangamad kanu, di nu pedtalu kanu entayn i minayag sa lekanu sa sela-sela i di kena ka balityala (bangimbenal) sa pagkyug kanu sa kapegkakalini sa uyag-uyag sa dunya, na kanu Allah i egkangakwa a madakel, na manan ba i kaaden nu paganay, na inikalimu kanu nu Allah na pangamad kanu, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden kanu nganin a penggalebeken nu na sabut."},{"id":95,"translation":"Di makapagidsan su namagagayan (namangintelen) ebpun kanu manga namalityala (namangimbenal) sa da sa kanilan pakagkayd, endu su namen-jihad sa lalan sa kanu Allah sa manga tamuk nilan endu manga ginawa nilan, inilabi nu Allah su namen-jihad sa manga tamuk nilan endu manga ginawa nilan kanu bamagagayan (namangintelen) sa pangkatan, endu su langun na pibpasadan nu Allah sa mapya endu inilabi nu Allah su namen-jihad sa kanu namagagayan (namangintelen) sa balas a masla."},{"id":96,"translation":"Sa manga pangkatan a ebpun sa lekanin endu ampun endu limu endu ya kaaden nu Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":97,"translation":"Saben-sabenal na su silan a pinangimatayan nu malaikat a sinalimbut nilan su manga ginawa nilan, ya nilan nadtalu (malaikat): ngin i kaaden nu? Madtalu nilan: ya nami kaaden na egkangaumis sya kanu kalupan, pidtalu nilan: ngintu da maaden su lupa nu Allah sa mawlad sa makambakwit kanu lun? Entuba su kadtakenan nilan na Naraka, na mawag den a kadtamanan."},{"id":98,"translation":"Ya tabya na su manga malubay a ebpun kanu manga mama endu manga babay endu manga wata a di pakagaga bagakal endu di egkatutulu silan sa lalan."},{"id":99,"translation":"Na entuba basi lasamen nu Allah silan, endu ya kaaden nu Allah na labi a malasam a mangampun."},{"id":100,"translation":"Endu entayn i embakwit sa lalan sa Allah na matun nin sya sa kanu kalupan i kagkapulu endu rizki (a madakel) endu kadaludaya, endu entayn i linemyu sa walay nin sa bakwit sa lalan sa Allah endu sinugu nin mawli na nasot sekanin nu kapatay, na saben-sabenal na nakambetad i balas nin kanu Allah, endu ya kaaden nu Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":101,"translation":"Endu amayka belalakaw kanu sya kanu kalupan na da sa lekanu i dusa sa kapakapaydu (kakasar) nu kanu sa sambayang amayka bangandam kanu sa mafitnah kanu nu silan a namegkafir, saben-sabenal na su manga kafir na nya nilan kaaden sa lekanu na satru a mapayag."},{"id":102,"translation":"Endu amayka ya nengka kaaden i kaped sa kanilan (Muhammad) na initindeg nengka sa kanilan (pinagimaman nengka) na temindeg su lumpukan sa kanilan salta sa leka endu kwan nilan su manga matalam nilan, na amayka simugyud silan na maaden silan kanu taligkudan nu, endu temingguma su lumpukan a salakaw a da makadsambayang ka edsambayang silan salta sa leka, endu kwan nilan su abung nilan endu manga matalam nilan, ya kyug nu silan a namegkafir na umana bu ka makadtalipenda nu su manga matalam nu endu su manga kasangkapan nu, na pamungkaydanan kanu nilan sa kabamungkayd a makaisa, endu da sa lekanu i dusa amayka naaden sa lekanu i pakasikut a ulan, ataw ka naaden kanu sa bamendalu i makabetad nu i manga matalam nu, endu kamali nu su abung nu, saben-sabenal na su Allah na inipagadil nin sa kanu manga kafir i siksa a bamelusak."},{"id":103,"translation":"Na amayka nakatunay nu su sambayang na tademi nu su Allah sa kadtindeg endu kaayan endu kabagiga nu, na amayka nakatana kanu na itindeg nu su sambayang, saben-sabenal na su sambayang na ya nin kaaden kanu bamalityala (bamangimbenal) na talanged a kutika."},{"id":104,"translation":"Da kanu mapakalubay sya kanu kabanganganay kanu lumpukan (satru), amayka egkaaden kanu sa egkasakitan kanu, na saben-sabenal na silan na egkasakitan silan sa mana kapegkasakit sa lekanu, endu pakapanganganay kanu sa Allah sa di nilan egkapanganganay, endu ya kaaden nu Allah na labi a mataw a mawngangen."},{"id":105,"translation":"Saben-sabenal na sekami na initulun nami sa leka (Muhammad) su kitab sa bantang ka endu nengka maatul su manga taw sa kanu nganin a pinakatawan nu Allah sa leka, endu di ka maaden sa kanu di egkangasaligan sa makadsabek."},{"id":106,"translation":"Endu pangeni ka sa ampun sa kanu Allah, saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a bangampun a malimu."},{"id":107,"translation":"Endu di ka ipebpalawa su silan a pendulatan nilan i manga ginawa nilan, saben-sabenal na su Allah na di nin kalinyan su entayn i ya nin kaaden na labi a banulat a baladusa."},{"id":108,"translation":"Bagena silan kanu manga taw, endu di silan bagena kanu Allah, sa ula-ula a sekanin na salta sa kanilan, kanu kutika a ibagena nilan su nganin a di kalinyan a kadtalu, endu ya kaaden nu Allah kanu nganin a penggalebeken nilan na langkap."},{"id":109,"translation":"Hay sekanu! A pibpelwan nu i makapantag sa kanilan sya sa kanu uyag-uyag sa dunya, na entayn i ebpelwa sa Allah makapantag kanilan sa gay a mawli ataw ka entayn i maaden sa kanilan sa kasaligan?"},{"id":110,"translation":"Endu entayn i enggalebek sa mawag ataw ka sumalimbut kanu ginawa nin, mawli na mapa-ampun kanu Allah na matun nin su Allah a labi a bangampun a malimu."},{"id":111,"translation":"Endu entayn i makapantyali sa kadusan, na mapantyali nin i entuba sa ginawa nin, endu ya kaaden nu Allah na labi a mataw a mawngangen."},{"id":112,"translation":"Endu entayn i makapantyali sa kalimbanan ataw ka kadusan, mawli na inisendit nin i entuba sa kanu malimpyu, na saben-sabenal na nakapamawa sa kalbutan endu kadusan a mapayag."},{"id":113,"translation":"Umana bu ka di kena su kalbihan nu Allah sa leka (Muhammad) endu limu nin na pigkahanda nu lumpukan sa kanilan i tadingen ka nilan endu da egkatading nilan ya tabya na su manga ginawa nilan endu di ka nilan kagkaydan sa enggaga-isa, endu initulun nu Allah sa leka su kitab (Qur’an) endu ungangen (Sunnah) endu pinakatawan nin sa leka su nganin a da ka maaden sa katawan nengka, endu ya kaaden nu kalbihan nu Allah sa leka (Muhammad) na masla."},{"id":114,"translation":"Da mapya sya kanu madakel kanu kabagedunga nilan, ya tabya na entayn i sinemugu sa kadsadaqah ataw ka mapya, ataw ka kapagkapya sa kanu pageletan nu manga taw endu entayn enggalebek sa kanu entuba sa kabanganganay sa lilini nu Allah (ikhlas), na di ebplis na enggan nami sekanin sa balas a masla."},{"id":115,"translation":"Endu entayn i ipagelena nin su sinugu (Muhammad) kanu ulyan nu nganin a kabpapayag sa lekanin nu tutulu, endu ebpatyunut sa salakaw kanu lalan nu bamalityala (bamangimbenal), na taligkudan nami sekanin kanu nganin a tinaligkudanan nin endu iludep nami sekanin sa Naraka, endu mawag den a egkadtamanan."},{"id":116,"translation":"Saben-sabenal na su Allah na di nin ampunen su kasakutu sa lekanin endu ampunen nin su nganin a salakaw lun kanu entayn i egkagkahanda nin, endu entayn i pedsakutu sa Allah na saben-sabenal na natading sa kinatading a mawatan."},{"id":117,"translation":"Da silan pangeni-ngeni sa salakaw sa lekanin ya tabya na sa kanu manga babay endu da silan pangeni-ngeni ya tabya na kanu Shaytan a takebel."},{"id":118,"translation":"Namulkan sekanin nu Allah endu pidtalu nin (Iblis): di ebplis na mumbal aku ebpun kanu manga ulipen nengka sa umun a natatalanged."},{"id":119,"translation":"Endu di ebplis na tadingen ku silan endu papanganganayn ku silan endu sugun ku silan na pamutuken nilan su manga tangila nu manga binatang, endu sugun ku silan na salinen nilan su binaluy nu Allah, endu entayn i baluyn nin su Shaytan a tampil a salakaw sa kanu Allah, na saben-sabenal na nalapis sa kinalapis a mapayag."},{"id":120,"translation":"Ebpasadan nin silan endu papanganganayn nin silan, endu da ipebpasad sa kanilan nu Shaytan na makasimpang."},{"id":121,"translation":"Entuba silan na kagkalbenan nilan na naraka endu da matun nilan lu ba kalipwasan."},{"id":122,"translation":"Endu su silan a bamalityala (bamangimbenal) endu minggalebek silan sa manga mapya na di ebplis na paludepen nami silan kanu manga surga belagilay kanu kababan nin i manga lawas na ig sa tatap silan lu ba sa dayun sa dayun, su pasad nu Allah na benal endu entayn i labi a bantang kumin kanu Allah i kadtalu?"},{"id":123,"translation":"Di kena su kabanganganay nu endu kabanganganay nu manga taw nu kitab (Yahudi endu Nasrani), entayn i enggalebek sa malat na balasan lu ba, endu di makatun sa lekanin sa salakaw sa Allah a madtagampil endu makadtabang."},{"id":124,"translation":"Endu entayn i enggalebek sa kanu manga mapya a mama ataw ka babay sa sekanin na balityala (bangimbenal), na entuba silan i makaludep sa surga endu di silan madsalimbut apya paydu."},{"id":125,"translation":"Endu entayn i labi a mapya i agama kanu entayn i inisangkup nin i benengin kanu Allah sa ula-ula a mibpyapya endu pibpatyunutan nin su agama nu Ibrahim a andang, endu binaluy nu Allah si Ibrahim a egkasuwatan."},{"id":126,"translation":"Endu kanu Allah i nganin a sya kanu manga langit endu nganin a sya kanu lupa, endu ya kaaden nu Allah kanu langun nu enggaga-isa na langkap."},{"id":127,"translation":"Endu bagidsan ka nilan (Muhammad) makapantag kanu manga babay, edtalu ka: su Allah i pebpayag sa lekanu makapantag sa kanilan, endu su nganin a pembatyan sa lekanu sya kanu kitab, makapantag kanu manga ilu a di nu ibagenggay su nganin a wagib kanilan sa kyugan nu mangaluma silan, endu su manga malubay a manga wata endu su kapatidtu nu sa kanu manga ilu sa bantang, endu su nganin a penggalebeken nu a mapya, na saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na lu ba na labi a mataw."},{"id":128,"translation":"Endu amayka su babay a nagilekan kanu kaluma nin sa katamages ataw ka kabanaligkud, na da dusa nilan duwa sa kapagkapya kanu pageletan nilan duwa sa kapagkapya, endu su kapagkapya na labi a mapya, endu inilamugay sa kanu manga ginawa i kasingit, endu amayka mangapyanan kanu endu enggilek kanu na saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden kanu nganin a penggalebeken nu na sabut."},{"id":129,"translation":"Endu di nu den a benal magaga i makambantang kanu pageletan nu manga babay (manga kaluma) apya pinagapas nu, na di kanu edsulamig sa talutup a kapedsulamig sa matagak nu sekanin sa mana gantung, endu amayka mangapyanan kanu endu enggilek kanu na saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a bangampun a malimu."},{"id":130,"translation":"Endu amayka makambelag silan duwa na pambalagunan nu Allah i uman isa sa kanilan duwa ebpun kanu kalbihan nin endu ya kaaden nu Allah na labi a mawlad a mawngangen."},{"id":131,"translation":"Endu kanu Allah su nganin a sya sa kanu manga langit endu nganin a sya sa kanu lupa, endu saben-sabenal na pinamitwan nami su silan a inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) kanu unan nu endu sekanu, sa ikagilek nu su Allah, endu amayka egkafir kanu na saben-sabenal na kanu Allah su nganin a sya kanu manga langit endu nganin a sya kanu lupa, endu ya kaaden nu Allah na labi a kawasa a bamedtan."},{"id":132,"translation":"Endu kanu Allah su nganin a sya sa kanu manga langit endu nganin a sya sa kanu lupa endu nasasangan den su Allah a egkasaligan."},{"id":133,"translation":"Amayka egkahandan nin na iawa kanu nin hay sekanu a manga taw endu temingguma sekanin sa manga salakaw, endu ya kaaden nu Allah kanu entuba na pakagaga."},{"id":134,"translation":"Entayn i ya nin kaaden i pegkyug sa balas sa dunya na lu kanu Allah i balas sa dunya endu gay a mawli, endu ya kaaden nu Allah na labi a pakakineg a pakailay."},{"id":135,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Aden kanu sa manga tidtu sa bantang, sa saksi sa kanu Allah apya kanu manga ginawa nu ataw ka sa kanu duwa a mimbata endu sa kanu manga pagali, amayka maaden sekanin sa kawasa ataw ka pakanasisita na su Allah i labi a mataw kanilan duwa, na di nu pebpatyunuti su kyug na ginawa sa kanu di nu kambantangan, endu amayka semulak kanu ataw ka temaligkud kanu na saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden kanu nganin a penggalebeken nu na sabut."},{"id":136,"translation":"Hay sekanu a namalityala (namangimbenal)! Palityala (pangimbenal) kanu sa kanu Allah endu sa kanu sinugu nin endu sa kanu kitab a initulun nin kanu sinugu nin (Muhammad) endu sa kanu kitab a initulun nin kanu nawna, endu entayn i egkafir sa kanu Allah endu sa kanu malaikat nin endu sa kanu manga kitab nin endu sa kanu gay a mawli na saben-sabenal na natading sekanin sa kinatading a mawatan."},{"id":137,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namalityala (namangimbenal) mawli na namegkafir silan mawli na nalityala (nangimbenal) silan mawli na namegkafir silan, mawli na nawmanan silan na kakafir, na da maaden su Allah sa maampun nin sa kanilan endu matutulu nin silan sa lalan."},{"id":138,"translation":"Panudtul ka (Muhammad) kanu manga munafiq i saben-sabenal sa kanilan su siksa a masakit."},{"id":139,"translation":"Su silan a bagumbalen nilan su manga kafir sa manga tagampil a salakaw kanu manga bamalityala (bamangimbenal), ngintu pakapanganganay silan sa kanilan sa kagkapulu!? Na saben-sabenal na su kagpulu na kanu Allah langun."},{"id":140,"translation":"Endu saben-sabenal na initulun nin sa lekanu sya kanu kitab (Qur’an) i amayka makineg nu su manga tanda nu Allah na egkafiran i entuba endu pagungaten i entuba, na da kanu mayan salta sa kanilan, taman sa lemudep silan sya kanu bityala sa salakaw lun, saben-sabenal na sekanu kagina ka maytu na pagidsan nilan, saben-sabenal na su Allah na belimud sa kanu manga munafiq endu manga kafir sa naraka langun."},{"id":141,"translation":"Su silan a ya nilan bagangapan sa lekanu na amayka aden sa lekanu i tabang a ebpun sa Allah, na ya nilan madtalu: da kami maaden sa kaped nu? Endu amayka ya nin kaaden i kanu manga kafir i umun, ya nilan madtalu: kenaba nambaya-bayan nami sekanu endu pinalihala nami sekanu ebpun kanu namalityala (namangimbenal)? Na su Allah i matul sa pageletan nu sa gay a mawli, endu di den a benal baluyn nu Allah kanu manga kafir kanu manga bamalityala (bangimbenal) i ukit."},{"id":142,"translation":"Saben-sabenal na su manga munafiq na bagungaten nilan su Allah sa ula-ula a sekanin i bagungat kanilan, endu amayka itindeg nilan su sambayang na itindeg nilan sa egkangapok, ebpamagilay-ilay silan kanu manga taw endu di nilan pedtademan su Allah ya tabya na paydu."},{"id":143,"translation":"Pedtalidumpaw silan kanu pageletan nu entuba, di kena silan luy endu kena bun silan luy, endu entayn i tadingen nu Allah na di den a benal makatun sa lekanin sa ukit."},{"id":144,"translation":"Hay sekanu a manga bamalityala (bamangimbenal)! Di nu pembaluy su manga kafir sa manga tagampil a salakaw kanu bamalityala (bamangimbenal), ngintu ya nu kyug na mumbal kanu sa kanu Allah sa tindeg a mapayag!?"},{"id":145,"translation":"Saben-sabenal na su manga munafiq na sya tampal sa sangat i kababa nin kanu naraka endu di ka den a benal makatun sa kanilan sa makadtabang."},{"id":146,"translation":"Ya tabya na su silan a namedtawbat endu namagumbaya endu namangamal sa kanu Allah endu namapadtiman sa agama nilan kanu Allah, na entuba i salta kanu namalityala (namangimbenal) endu di ebplis na enggan nu Allah su bamalityala (bamangimbenal) sa pahala a masla."},{"id":147,"translation":"Di enggulan nu Allah i kasiksa sa lekanu amayka midsukur kanu endu namalityala (namangimbenal) kanu endu ya kaaden nu Allah na balasukur a mataw."},{"id":148,"translation":"Di kalinyan nu Allah i kapayag sa mawag a kadtalu, ya tabya na entayn i sinalimbut, endu ya kaaden nu Allah na labi a pakakineg a mataw."},{"id":149,"translation":"Amayka ipayag nu i mapya, ataw ka isulen nu i entuba ataw ka lemasam kanu sa mawag, na saben-sabenal na su Allah na ya nin kaaden na labi a mamelasam a pakagaga."},{"id":150,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namegkafir kanu Allah endu kanu manga sinugu nin, endu ya nilan kyug na makapabpitas nilan su Allah endu su sinugu nin, endu ya nilan pedtalun: bamalityala (bamangimbenal) kami kanu sabad endu bamegkafir kami kanu sabad, endu ya nilan kyug na makapamaluy silan kanu pageletan nu entuba sa ukit."},{"id":151,"translation":"Entuba silan i manga kafir a tidtu, endu inidtatalama nami kanu manga kafir i siksa a bamelusak."},{"id":152,"translation":"Endu su silan a namalityala (namangimbenal) sa kanu Allah endu sa kanu manga sinugu nin, endu da nilan pambibidaya su pageletan nu isa sa kanilan, na entuba silan na di ebplis na inggay nin sa kanilan su manga balas nilan, endu ya kaaden nu Allah na labi a bangampun a malimu."},{"id":153,"translation":"Bangeni sa leka (Muhammad) su manga taw nu kitab (Yahudi) sa patulunan nengka silan sa kitab a ebpun sa langit, na saben-sabenal na pinangenyan nilan si Musa sa labi a masla kumin sa entuba, na ya nilan pidtalu: ipailay nengka sa lekami su Allah sa mapayag, na sinayab silan a kilat sabap sa kanu kasalimbut nilan, mawli na minumbal silan sa sapi sa kanu ulyan nu kinawma sa kanilan nu manga tanda na linasam nami su entuba endu inenggay nami kani Musa i tindeg a mapayag."},{"id":154,"translation":"Endu inipulu nami sa pulu nilan i palaw sabap kanu pasad nilan, endu pidtalu nami sa kanilan: ludep kanu sa kanu bengawan sa bamedsugyud, endu pidtalu nami sa kanilan: di ka nu pedtalasak sya sa gay na saptu endu kinamalan nami sa kanilan i pasad a mabagel."},{"id":155,"translation":"Na sabap kanu nganin kinabaluba nilan sa kanu pasad nilan endu kapegkafir nilan kanu manga tanda nu Allah endu kabamunu nilan sa kanu manga nabi sa di kena bantang nin endu kadtalu nilan sa su manga pusung nami na nadapengan, kena ka tinumbukan nu Allah i entuba sabap kanu kapegkafir nilan, na di silan bamalityala (bamangimbenal) ya tabya na paydu."},{"id":156,"translation":"Endu sabap sa kanu kapegkafir nilan endu sa kanu kapedsendit nilan sa kani Maryam (sa mawag) sa kabanetebu-tebu a masla."},{"id":157,"translation":"Endu su kadtalu nilan sa saben-sabenal na sekami na binunu nami si Eisa a wata mama ni Maryam a sinugu nu Allah, endu da nilan sekanin mabunu endu da nilan sekanin makasampayat, ugayd na inisulagid sekanin sa kanilan, endu saben-sabenal na su silan a mimbida-bida silan lu ba na sya den kanu kapenduwa-duwa lu ba, da sa kanilan lu ba i kataw ya tabya na kapebpatyunut sa antapan endu da nilan sekanin mabunu sa sampulna."},{"id":158,"translation":"Ugayd na inipulu sekanin nu Allah lu sa lekanin, endu ya kaaden nu Allah na labi a mapulu a mawngangen."},{"id":159,"translation":"Endu da kanu manga taw nu kitab ya tabya na malityala (mangimbenal) sekanin sa lekanin sa unan nu kinapatay nin, endu sa gay a mawli na egkaaden sekanin sa kanilan sa saksi."},{"id":160,"translation":"Na sabap sa kasalimbut nu silan a mingguyahud na linyus nami silan sa manga mapya a pinamakay sa kanilan, endu sabap sa kanu kapebpelen nilan sa kanu lalan nu Allah sa madakel."},{"id":161,"translation":"Endu sabap kanu kapegkwa nilan sa iseg, endu saben-sabenal na inisapal sa kanilan i entuba, endu kapegkan nilan sa kanu manga tamuk nu manga taw sa mawag, na pinagadilan nami su manga kafir sa kanilan i siksa a masakit."},{"id":162,"translation":"Ugayd na su manga mategkes i ilmu sa kanilan endu su bamalityala (bamangimbenal) na bamalityala silan sa kanu nganin a initulun sa leka (Muhammad) endu su nganin a initulun kanu unan nengka, endu su bamedtindeg sa sambayang endu su bamangenggay sa zakat endu su bamalityla (bamangimbenal) sa kanu Allah endu sa kanu gay a mawli, entuba silan na di ebplis na enggan nami silan sa balas a masla."},{"id":163,"translation":"Saben-sabenal na sekami na iniwahi nami sa leka (Muhammad) sa mana su nganin a kinawahi nami kani Nuh endu kanu manga nabi a nawli sa lekanin, endu iniwahi nami kani Ibrahim endu Ismail endu Ishaq endu Ya'qub endu kanu manga mawli a-taw (12 a wata nu Ya'qub) endu kani Eisa endu Ayyub endu Yunus endu Harun endu Sulayman, endu inenggay nami kani Daud i Zabur (kitab)."},{"id":164,"translation":"Endu manga sinugu a pinanudtul nami silan sa leka (Muhammad) a nangawna, endu manga sinugu a da nami panudtula silan sa leka, endu inimbityala nu Allah su Musa sa kapembityala."},{"id":165,"translation":"Manga sinugu a papegkakalini endu bamanginggilek, ka endu di maaden kanu manga taw kanu Allah i tindeg sa ulyan nu manga sinugu, endu ya kaaden nu Allah na labi a mapulu a mawngangen."},{"id":166,"translation":"Ugayd na su Allah i pedsaksi kanu nganin a initulun nin sa leka a initulun nin i entuba sa kataw nin, endu su manga malaikat na bamedsaksi endu nasasangan den su Allah a saksi."},{"id":167,"translation":"Saben-sabenal na su silan a namegkafir endu namelen sa lalan nu Allah, na saben-sabenal na natading silan sa kinatading a mawatan."},{"id":168,"translation":"Saben-sabenal sa kanilan a namegkafir endu namedsalimbut, na di maaden su Allah sa ampunen nin sa kanilan endu di den matutulu silan sa kanu lalan."},{"id":169,"translation":"Ya tabya na lalan sa Naraka, sa tatap silan lu ba taman sa taman, endu ya kaaden nu entuba kanu Allah na malemu."},{"id":170,"translation":"Hay sekanu a manga taw! Saben-sabenal na nakawma sa lekanu su sinugu sa bantang a ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), na palityala (pangimbenal) kanu, ka labi a mapya sa lekanu, endu amayka egkafir kanu, na saben-sabenal na kanu Allah su nganin a sya sa kanu manga langit endu lupa, endu ya kaaden nu Allah na mataw a mawngangen."},{"id":171,"translation":"Hay manga taw nu kitab (Nasrani)! Di kanu pendadalampas sya kanu agama nu, endu da kanu pedtalu sa kanu Allah ya tabya na bantang, su bamenas a si Eisa a wata mama ni Maryam na sinugu nu Allah endu su kadtalu nin a inisampay nin i entuba lu kanu Maryam, endu si Jibril a ebpun sa lekanin (minyup kanu Maryam), na pamalityala (pamangimbenal) kanu sa kanu Allah endu kanu manga sinugu nin, endu di nu pedtalu: telu (trinity), sugati nu ka labi a mapya sa lekanu, ka su Allah na Kadenan a isa bu, mahasuti sekanin (lepas sekanin) sa maaden sa lekanin i wata, lekanin su nganin a sya kanu manga langit endu su nganin a sya kanu lupa, endu nasasangan den su Allah a egkasaligan."},{"id":172,"translation":"Di den a benal mangendi-kendi su bamenas (Eisa) a maaden sekanin sa ulipen nu Allah endu su manga malaikat a mangasupeg, endu entayn i mangendi-kendi sa kasimba sa lekanin endu emamasla na limuden nin silan lu sa lekanin langun."},{"id":173,"translation":"Na makapantag kanu silan a namalityala (namangimbenal) silan endu namenggalebek sa manga mapya na itunay nin sa kanilan su manga balas nilan endu edsisinggumanan nin silan sa kanu kalbihan nin, endu makapantag sa kanu silan a nangendi-kendi endu mimamasla silan na siksan nin silan sa siksa a masakit endu di silan makatun sa kanilan sa salakaw sa kanu Allah a madtagampil endu makadtabang."},{"id":174,"translation":"Hay sekanu a manga taw! Saben-sabenal na nawma kanu na tanda a ebpun kanu pedtyakap sa lekanu (Allah), endu initulun nami sa lekanu i sigay (Qur’an) a mapayag."},{"id":175,"translation":"Na makapantag kanu silan a namalityala (namangimbenal) sa kanu Allah endu pinangamalan nilan su entuba (Qur’an) na di ebplis na paludepen nin silan sa kanu limu a ebpun sa lekanin endu kalbihan, endu tutulun nin silan sa lekanin sa kanu lalan a matidtu."},{"id":176,"translation":"Ibagidsa nilan sa leka (Muhammad), edtalu ka: su Allah i semawal sa lekanu sya kanu kalalah, su taw a minatay a da sa lekanin i wata endu aden sa lekanin i suled a babay, na lekanin i sabad (1/2) kanu nganin a natagak nin, endu sekanin na kapangiwarisan nin sekanin amayka da maaden sa lekanin i wata, na amayka ya nilan kaaden i duwa a babay na kanilan duwa na duwa kanu telu bad (2/3) kanu nganin a natagak nin, na amayka ya nilan kaaden i edsusuled a manga mama endu manga babay na kanu isa a mama i upaman nu umun nu dwa a babay, ipebpayag nu Allah sa lekanu ka endu di kanu matading, endu su Allah kanu langun nu enggaga-isa na labi a mataw."}]},{"id":5,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamalityala (bamangimbenal)! Kanu Allah na tuman nu su pasad nu (pasad sa Allah endu manusya a mapya) inihalal sa lekanu su manga binatang, ya bu tinabya na su pembatyan sa lekanu (inipayag a haram), di mapakay sa lekanu i kapanganup sa sekanu na nag-ihram kanu (timpu na hajj ataw ka umrah) su Allah na pegkukuman nin i kahanda nin."},{"id":2,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut! Di nu tumalpas i manga kumpas nu Allah endu su manga ulan-ulan a pinadtakena nu Allah (Muharram, Rajjab, Dhul Qa'idah, Dhul Hijjah) endu su manga hadyi, endu su pinambalig sa tanda (binatang a ipedtatalma) endu su manga taw a belambas sa Baitullah a bagapas sa limu nu Kadenan nilan endu kasuwatan nu Kadenan, na amayka napukas su ihram (napasad) na panganup kanu den, na da kanu mapapananggit sa kanu lipunget nu taw sa kinasapal nilan sa lekanu (sa di kanu pabpaludepan) kanu Masjidil Haram sa kadtibaba nu silan endu edtatabangay kanu sa mapya endu gilek, na da kanu edtatabangay sa kadusan endu kapamagukag endu ikagilek nu su Allah ka sekanin na mapasang i siksa nin."},{"id":3,"translation":"Hinaram sa lekanu i dala masumbali endu lugu endu su sapu nu gembut endu su di kena ngala nu Allah i inisumbali lun endu su minatay a pinikel endu su minatay sa betay endu su nalilid endu su sinidung endu su inimatayan na kaped nin (sinidung a kaped nin) ya tabya nasumbali nu pan, endu su sinumbali a inipakasla sa barahala (panunumbalin sa kasakutu) endu su kapagalamat u manga jahil, ka langun entuba na maledsik, saguna a gay na tinebpekan silan a manga kafir kanu agama nu, na di nu ipegkagilek silan, ka saki i ikagilek nu, nya ba a gay na sinampulna ku sa lekanu su agama nu endu tinalutup ku sa lekanu su limu ku endu pinakalilinyan ku sa lekanu su Islam a mapagagama nu, su naka-sendud a gagutem sa di kena nin pidtibaba i kinasendud nin (pinamakay i makakan sa paydu bu sa kanu iniharam endu di mabinasa su badan nin) su Allah i mangampun a malimu."},{"id":4,"translation":"Ipagidsa nilan sa leka (Muhammad) u ngin i inihalal sa kanilan (sya kanu manga pegken), edtalu ka sa kanilan i inihalal sa lekanu su manga mapya endu su nakwa manganup nu a napamandu nu, sa ipamandu nu kanu asu nu su pinakatawan nu Allah sa lekanu, na kan nu su nakwa nin sa lekanu endu labit nu i ngala nu Allah sa kapaganat nu lun endu ikagilek nu su Allah ka sekanin na mangagan i kakukum nin."},{"id":5,"translation":"Saguna a gay na inihalal sa lekanu su manga mapya endu su panunumbali nu manga (Yahudi endu Nasrani) na halal sa lekanu endu su lekanu na halal bun sa kanilan endu su manga babay a Hur (mapya) a manga mu'minaat endu su di kena ulipen a manga babay nu manga Yahudi endu Nasrani (inisugut sa kanilan su kapangaluma lun) a nawna sa lekanu (kanu nangawna a timpu) amayka nakanggay nu sa kanilan su sunggudan (mah’r) a tidtu a pangaluman, di kena ipedzina nu bu endu di kena pembaluyn a papanukayan, na entayn i egkafir sa uliyan na kina pangimbenal na saben-sabenal a nagugul i galebek in endu lu sa akhirat na nalugi."},{"id":6,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut! Amayka edsambayang kanu na gagasi nu su manga beneng nu endu su manga lima nu taman sa duwa a siku endu sapway nu su manga ulu nu sa ig endu su ay nu taman sa tangila na ay endu amayka na-junub kanu (aden linumyu sa kanu bengawan nu) na ebpaygu kanu, amayka pendalu kanu ataw ka pelalakaw kanu ataw ka minudu kanu ataw ka sinumbaka nu su kaluma nu, na dala egkatun nu a ig na edtayammum kanu sa lupa a suti, na sapway nu i manga beneng nu endu su manga lima nu, di kena ya kyug nu Allah i baluyn nin sa lekanu i kapasangan kanu, ugayd na kyugan nin na makadsuti kanu endu matalutup nin su limo nin sa lekanu, ka endu malemu-lemu sa lekanu i makadsukur kanu."},{"id":7,"translation":"Tademi nu su limu nu Allah sa lekanu endu su pasad nin a inibpasad nin sa lekanu a pidtalu nu: nakineg nami endu naginugut kami, endu ikagilek nami su Allah ka sekanin na katawan nin i dalem nu mga pamusungan."},{"id":8,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamaginugut! Pangaden kanu sa kadtindeg sa Allah sa kadsaksi sa bantang endu da kanu enggula sa di kanu edtidtu sabap sa gilek nu sa lipunget na taw sa lekanu (di makambantang sa kadtalu ataw ka galebekan), embantang kanu ka namba i masiken kanu gilek endu ikagilek nu su Allah ka sekanin na katawan nin i langun na penggalebeken nu."},{"id":9,"translation":"Pibpasadan nu Allah su manga bamaginugut endu minggalebek sa manga mapya, kanilan su ampun endu balas a masla."},{"id":10,"translation":"Endu su manga taw a migkafir endu pinandalbut nilan su manga ayatan nami, na silan i kigkwan sa apuy sa naraka."},{"id":11,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamaginugut! Tademi nu su limu nu Allah sa lekanu, kanu kutika a nagkahanda nu manga taw i betalan kanu nilan sa kanu manga lima nilan na dala patalusa nu Allah su lima nilan sa leka endu ikagilek nu su Allah ka sekanin i pedsaligan nu manga bamamaginugut."},{"id":12,"translation":"Endu saben-sabenal a minumbal su Allah sa pasad kanu manga tupu nu Israel endu pinambwat nami sa kanilan i sapulu endu duwa a kasaligan endu pidtalu nu Allah i salta aku sa lekanu amayka itindeg nu su sambayang endu inggay nu su zakat endu mangimbenal kanu sa manga sinugu ku endu pa-utang nu su Allah sa utang a mapya, na punasen ku sa lekanu su manga mawag endu paludepen ku sekanu kanu manga surga a pelagilay sa kababan na manga lawas na ig, na su egkafir sa lekanu sa ulyan na entuba na saben-sabenal a natading sa bantang a lalan."},{"id":13,"translation":"Sabap kanu kinabaluba nilan sa kanu pasad nilan na namulkan nami silan endu binaluy nami su manga atay nilan a midtegas, banambyan nilan su kalima (kadtalu nu Allah) kanu nabetadan nin endu tinagak nilan su untung nilan kanu pinatademan sa kanilan (manga limu) endu di mapinda i kilay nengka sa kanu kadarwakan nilan, ya tabya na paydu bu sa kanilan (i di pendarwaka) na pasagadi ka silan (Muhammad) endu tigkeli ka silan, ka su Allah na kalilinyan nin su manga taw a pebpyapya."},{"id":14,"translation":"Endu su kaped a midtalu sa sekami na Nasrani kami na kinwa nami i pasad nilan, na mawli na tinagak nilan su untung nilan a pinatademan sa kanilan (lu sa Injil), na pina-ukit nami sa kanilan i kapamagukag endu ka endidilipungeta taman sa gay a mawli endu di ebplis na inggay nu Allah sa kanilan i balas nu langun na pinggula nilan."},{"id":15,"translation":"Hay sekanu a manga (Yahudi endu Nasrani)! Saben-sabenal a nakawma sa lekanu su sinugu nami (Muhammad) ipebpayag nin sa lekanu i madakel a ibagena nu san sa kitab (di nilan ibamamantag) endu bagampunen nu Allah i madakel, saben-sabenal a nakawma sa lekanu ebpun sa Allah i sigay (Muhammad) endu kitab a mapayag (Qur’an)"},{"id":16,"translation":"Ipedtutulu nu Allah kanu tumuntul sa kasuwatan nin su manga lalan a sagyahatra (matidtu) endu palyun nin silan kanu malibuteng, lu nin pabpawangen sa sigay sa kahanda nin endu tutulun nin silan lu kanu lalan a matidtu."},{"id":17,"translation":"Saben-sabenal a kafir su manga taw a pidtalu nilan i Allah na si Eisa a wata ni Maryam edtalu ka (Muhammad): entayn i maka-milik (makagaga sumapal sa Allah) kanu kahanda nu Allah amayka yanin kyug i binasan nin si Eisa a wata ni Maryam endu su ina nin, endu su taw na lupa langun endu kanu Allah i dalem nu manga langit endu lupa endu su pageletan nin pambaluyin nin i magkahanda nin, endu su Allah na su engagaisa na kagaga nin."},{"id":18,"translation":"Pidtalu nu manga Yahudi endu manga Nasrani: sekami i manga wata nu Allah endu kalilinyan nin, edtalu ka (Muhammad): ngintu ka pedsiksan kanu nin sabap sa manga kadusan nu (amayka benal kanu), ugayd na sekanu na manusya a kuyug kanu binaluy nin, ampunen nin i magkahanda nin endu siksan nin i magkahanda nin, endu kanu Allah su manga langit endu su lupa endu su pageletan nin endu lu sa lekanin i kadsunudan."},{"id":19,"translation":"Hay sekanu a aden kitab nin (Yahudi endu Nasrani)! Saben-sabenal a nakawma sa lekanu i sinugu nami (Muhammad) a ipebpayag nin sa lekanu su timpu a napinda pan su manga sinugu (dala nakatulun a wahii) ka endu di madtalu i dala makawma sa lekanu a papegkalilini (kanu surga) endu papegkagilek (kanu naraka) ka saben-sabenal a nakawma sa lekanu i papegkalilini endu papegkagilek endu su Allah na kagaga nin su enggagaisa."},{"id":20,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) su kinadtalu nu Musa kanu kawm nin sa tademi nu su limu nu Allah sa lekanu a binaluy nin sa lekanu i manga nabi endu binaluy kanu nin a manga datu (kanu ulyan na kina-ulipen sa kanilan ni Fir'awn) endu inenggan kanu nin sa manga mapya a dala nin makanggay sa isa bu kanu taw na dunya."},{"id":21,"translation":"(Tig nu Musa): hay sekanu a manga taw ku, ludep kanu sa dalpa a suti (Palestine) a ini-umun nu Allah sa lekanu endu da kanu magalang-alang sa taligkudan nu (di kanu matu sa kambunwa) ka ya nu kabpawangan na kalugyan."},{"id":22,"translation":"Tig ilan: Musa aden anan manga taw a manga tegas gayd endu di kami a benal lumudep taman sa di silan makalyu, na amayka pakalyu den silan na Iumudep kami den."},{"id":23,"translation":"Pidtalu nu duwa kataw a mama (silan si Yusha endu si Kalab) a kagilekan silan sa Allah a inikalimu nu Allah silan, ludepi nu den silan san sa bengawan ka amayka makaludep kanu den na sekanu i tumalaw (makataban) endu salig kanu sa Allah amayka benal a manga bamamaginugut kanu."},{"id":24,"translation":"Pidtalu nilan: Hay Musa! Di kami a benal lumudep sa san pamun silan, luka den (Musa) endu su kadenan nengka, ka embunuwa kanu den lu, ka sya kami den ba mamagagayan."},{"id":25,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan ku saki na dala kamilikan ku ya tabya na ginawa ku endu su suled ku, na padsenggaya kami kanu manga taw a Faasiq. (linumyu sa palityala sa Allah)"},{"id":26,"translation":"Tig nu Allah: haram kanilan su (Baital Muqaddas) sa pat-pulu lagun, sa ma-anteng anteng silan sa lupa, na di ka belidu i ginawa nengka kanu manga taw a Faasiq."},{"id":27,"translation":"Batya ka (Muhammad) sa kanilan a (manga Yahudi) su tudtulan kanu duwa kataw a wata nu Adam (Qaabil endu Haabil) sa bantang,migqurban silan na tinalima lu sa Allah su isa, (kani Haabil) endu dala matalima su isa (kani Qaabil), tig nu (Qaabil): imatayan ku seka, tig nu (Haabil): ya man taliman lu sa Allah na su nakabpun kanu manga taw a magilek."},{"id":28,"translation":"(Tig nu Haabil): amayka batalen nengka i lima nengka ka imatayan aku nengka na di ku batalen i lima ku sa imatayan ku seka, ka saki na kagilekan aku sa Allah a pedtyakap kanu sakalyan alam."},{"id":29,"translation":"Saki na ya ku kyug na kabpulwan nengka i dusa ku endu su dusa nengka a salakaw sa nan, na mabaluy ka a taw na apuy (sa naraka) endu namba i balas nu manga taw a dupang."},{"id":30,"translation":"Sinekat nu ginawa nin sa ka-imatay nin kanu suled nin, na inimatayan nin- nabaluy a kuyug kanu nangalugi."},{"id":31,"translation":"Pinambwat nu Allah i duwa timan a uwak, sa ipailay nin kani (Qaabil) u panun i pakaydan sa bangkay nu suled nin, (nangayat so uwak ka inilebeng nin su suled nin a minatay) ya nadtalu (Qaabil) na duwan-duwan ku den ka apiya su uwak na daku den ka atuy, ka napayangas ku su bangkay nu suled ku, na nabaluy sa nakadsendit."},{"id":32,"translation":"Sabap kanu entu na ini-fardu nami kanu tupu nu Israel sa entayn i makapatay sa nyawa a da minatay nin a nyawa (su inimatayan na) atawka (dala) pakabinasa nin sya kanu dalpa na timbang a binunu nin i langun a taw sa dunya, su minuyag kanu sakataw a taw na timbang a inuyag nin i langun na taw, endu saben-sabenal a nakawma sa kanilan i manga sinugu nami sa manga mapayag, mawli na madakel sa kanilan sa ulyan antu i namaka-sagad i kawag a galebekan sya kanu dalpa."},{"id":33,"translation":"Banal a ya bu ibalas kanu taw a bagatu sa Allah endu su sinugu nin na endu penggalebek sya sa dalpa sa pakabinasa na imatayan ataw ka palepan (pabpalepan) ataw ka tebpedan i manga lima nilan endu ay nilan sa pambidayan ataw ka iyawa (pa-awan) kanu dalpa, ka kanilan i kayayan sa dunya endu aden pan sa kanilan lu sa akhirat i siksa a masla."},{"id":34,"translation":"Ya tabya na su mid-tawbat sa unan a dala nu pan silan madsangul, tuntayi nu su Allah na bangampun a malimu"},{"id":35,"translation":"Hay sekanu a manga bamalityala (bamangimbenal)! Ikagilek nu su Allah endu pagapas nu i lalan a kasupeg nu sa Allah, endu en-jihad kanu sa lalan sa Allah ka malemu lemu sa lekanu i maka-untung kanu."},{"id":36,"translation":"Benal su manga kafir na u mana bu ka kanilan i langun a nakadalem kanu lupa endu matakep pan sa lekanin (takepen i dalem na lupa) samaka pangon nin sa ginawa nin sa kanu siksa nin sa gay a mawli, na dibun den matalima sa kanilan endu kanilan i siksa a masakit."},{"id":37,"translation":"Myug silan lumyu sa apuy na naraka, na dala sa kanilan i makalyu endu kanilan i siksa a dala kadtaman nin."},{"id":38,"translation":"Su nanegkaw (a mama) endu su nanegkaw (a babay) na tebped nu i lima nilan, a balas nu pinggalebek nilan a siksa ebpun sa Allah, endu su Allah na mapulu a mataw mapambetad."},{"id":39,"translation":"Na entayni taw a midtawbat sa ulyan a kadupang nin a nagumbaya, na su Allah na tawbaten nin, ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":40,"translation":"Ngintu dala nengka katawi i su Allah na kamilikan nin (pakagkyug-kyug) su langit endu lupa, siksa nin i magkahanda nin, endu ampunen nin i magkahanda nin, endu su Allah na kanu enggagaisa na kagaga nin."},{"id":41,"translation":"Hay seka a sinugu (Muhammad)! Di makalidu sa ginawa nengka su manga taw a ya nilan bamamagayasan i kagkafir, sa pidtalu nilan i nangimbenal kami sa ngali bu, dala pangimbenal su atay nilan endu kaped kanu manga Yahudi na makikineg sa kalbut, makikineg sa kaped a manga taw a dala makawma sa leka (dala kanilan makambityala) sinambyan nilan su manga kadtalu sya kanu pinambetadan nu Allah lun, na edtalun nilan u inggay ni (Muhammad) i mamba na kwa nu (mana su kitab a pinanambyan nilan) amayka salakaw kanu inumbal nami na ingati nu ka makwa nu, na su taw a egkahandan nu Allah i katading nin, na dala magaga nin sa makatulak nin su kahanda nu Allah, silan a manga taw na dala kyug su Allah sa masuti manga atay nilan, aden sa kanilan sya sa dunya i kayayan endu sa kanilan pan lu sa akhirat i siksa a masla."},{"id":42,"translation":"Manuliman sa kalbut (ipayapat nilan su kalbutan) kuman gayd sa haram, amayka nakawma silan sa leka (Muhammad) na kukum ka silan ataw ka di nengka kukumen silan endu amayka di nengka silan kukumen na di ka nilan kagkaydan apya paydu, na u kinukum nengka silan na kukum ka sa bantang, saben-sabenal su Allah na kalilinyan nin su manga bantang."},{"id":43,"translation":"Endu panun i kapa-pegkukum nilan sa leka sa lu bun sa kanilan i Taurat a nadalem lun su kukuman nu Allah, mawli na sumibay silan sa ulyan a kapambwat nengka sa kukuman endu di kena silan bangimbenal."},{"id":44,"translation":"Benal a initulun nami su Taurat, nakadalem lun i tutulo endu sigay, ibangukum nu manga nabi andang a manga Muslim kanu manga Yahudi endu su manga mawngangen (inikukum nilan bun) endu su manga ulama sabap sa inisugu sa kanilan i katyakap (kanu Taurat) sa di kawmanan endu kakulangan su kitab nu Allah endu silan i manga saksi a pedtyakap, na dinu bangandama su kangaunutan (sa kakukum nu kanu kitab nu Allah), saki (Allah) i ikagilek nu, na di nu ipedsambi i manga ayatan ku sa paydu a alaga endu su taw a di nin ikukum su initulun nu Allah na silan a manga taw a manga kafir,"},{"id":45,"translation":"Endu ini-fardu nami sa kanilan i napas na napas bun i bayad nin endu su mata na mata bun endu ngilung na ngilung bun endu tangila na tangila bun endu ngipen na ngipen bun endu su pali na pali bun, na su di den kumisas (qisaas) ka id-sadaqah nin den (di den tumuntut sa kawagib) na napunas den su dusa (nu nangungkayd) entayn i taw a di nin ikukum su initulu nu Allah na silan i manga taw a manga dupang."},{"id":46,"translation":"Endu pinatundug nami sa kanu (Taurat) si Eisa a wata ni Maryam sa nagayun bun sa kanu nawman nin (a Taurat) endu inenggay nami so Injil (kani Eisa) a tutulu na endu sigay endu nagayun kanu nawma nin a Taurat endu tutulu endu indawan kanu magilek sa Allah."},{"id":47,"translation":"Endu ikukum nu kigkuwan sa Injil su initulu nu Allah ka su taw a di nin ikukum su initulu nu Allah na silan i manga taw a nakalyu sa kapalityala (kapangimbenal) sa Allah."},{"id":48,"translation":"Endu initulun nami sa leka (Muhammad) su kitab sa Haqq (Qur’an) a nagayun kanu nawna lun a kitab (Taurat endu Injil), endu pedsaksi sa benal su nawna lun, na ikukum nengka su initulu nu Allah, na di ka unuti i kyug na ginawa nilan sa kanu nakawma sa leka Haqq, uman isa tumpuk sa lekanu na aden kitab nin a mapayag, endu u pigkahanda nu Allah bu i binaluy kanu nin sa isa bu (i agama nin) na magaga nin ugayd na pembatalun kanu nin sa kanu inenggay nin sa lekanu, na pamagayasi nu i manga mapya, ka lu kanu bun tanan makambalingan sa Allah, endu patuntayan nin su nganin-nganin a di nu bamagayunan."},{"id":49,"translation":"Endu ikukum nengka (Muhammad) sa kanilan su initulun nu Allah sa leka, na dika unuti i kyug na ginawa nilan endu ingati ka i ma-fitnah sa kanilan sa kanu kaped a initulun nu Allah sa leka, na amayka minenda silan na tuntay ka i ya kahanda nu Allah na tyuban nin silan kanu kaped a kadusan nilan endu madakel sa taw i nakalyu sa inugut sa Allah."},{"id":50,"translation":"Ngintu ka ya nilan kyugan i kukumen nu jahil, na dala mapya a kukuman a salakaw sa kukuman nu Allah kanu manga taw a nangimbenal."},{"id":51,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Di nu pembaluya su Yahudi endu su Nasrani a ipegkalimwa nu-idtabangay nu ka su Yahudi na Yahudi bun i tabangan nin, su Nasrani na maytu bun, su edtabangay kanilan sa lekanu na kuyug den sa kanilan, su Allah na di nin tutulun i manga taw a manga kafir."},{"id":52,"translation":"Mailay nengka su aden dalu na manga atay nilan (Munafiq) a mamagayas lu sa Yahudi (ibpakat nilan), edtalun nilan i kagilekan kami sa masugat kami na mapasang (edtalwan silan u manga Muslim), na di ebplis na itingguma nu Allah i tabang nin (kakwa kanu Makkah) kanu sinugu nin ataw ka kahanda ebpun sa Allah (tumaban su Muslim) namabaluy silan (munafiq) kanu ipagena nilan kanu ginawa nilan i makadsendit."},{"id":53,"translation":"Endu pidtalu nu manga bamamaginugut i silan banan su manga taw (a munafiq) midsapa silan sa mabagel sa Allah sa silan na kuyug sa lekanu, nagugul i manga galebek nilan, na nabaluy silan a nangalapis."},{"id":54,"translation":"Hay! sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Entayn sa lekanu i murtad kanu agama nin (taligkudan nin su inisugu nu Allah) na di ebplis i kapambwat nu Allah sa manga taw (isambi nu Allah) a kalilinyan nin (su Allah) endu kalilinyan nu Allah, a mababa i palangayan nin sa mga bamamaginugut, mategas amayka su manga kafir i mawma nilan, en-jihad silan sa lalan sa Allah endu di nilan ikagilek su bamulgis (kapaminasan nu baminasa), entuba i limu nu Allah a inggay nin kanu magkahanda nin endu su Allah na mawlad i limu nin a mataw."},{"id":55,"translation":"Saben-sabenal na ya bu man masupeg (edsabek) sa lekanu na su Allah endu su sinugu nin endu su manga bamamaginugut a pedtunay sa sambayang endu zakat endu silan na pe-ruku’."},{"id":56,"translation":"Endu su taw a sumupeg (mapadsabek) sa Allah endu su sinugu nin endu su manga bamamaginugut na saben-sabenal a kanu manga taw a dadsag sa Allah na silan i tumalaw sa satru."},{"id":57,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Di nu bamaluya a kaunutan (igkalimwa) su manga taw a binaluy nilan i agama nilan sa bagungaten endu dalmetan, endu su manga taw a inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) a nawna sa lekanu endu su manga kafir (a kawnutan) endu ikagilek nu su Allah amayka benal a bamamaginugut kanu."},{"id":58,"translation":"Endu amayka initawag nu su kadsambayang na nagungat silan endu mindalmet silan, silan a manga taw na dala manga akal nin (dala ungangen nin)."},{"id":59,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sekanu a aden kitab nin (Yahudi endu Nasrani) di kami nu galipungetan ya tabya na nangimbenal kami sa Allah endu su initulun nin sa lekami endu su initulun a nawna, na ya madakel sa kanilan na Faasiq."},{"id":60,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): panudtulen ku sa lekanu su minuna pan i kawag nin kanu lipunget u sa lekami? Su siksa na lu sa Allah kanu (manga taw) a namulkan nin, endu nalipungetan nin na binaluy nin a manga ubal endu manga babuy endu su sinumimba sa salakaw sa Allah na entuba i nakasagad i kawag nin i kandalpanin (sa gay a mawli) endu natading sa bantang a lalan."},{"id":61,"translation":"Endu makawma silan sa lekanu na edtalu silan sa bangimbenal kami, na saben-sabenal a nakaludep silan sa ka-kafir, na lumyu silan sa kafir bun su atay nilan, su Allah na katawan nin i langun na ibagena nilan."},{"id":62,"translation":"Endu mailay nengka i kadakelan sa kanilan (Yahudi) na ya nilan pamagayasan i kadusan endu kapagukag endu kakan sa haram, na ngin den i kawag nin i kanilan a pinggalebek."},{"id":63,"translation":"Entuba ka pedsapalan silan nu manga mawngangen (kigkuwan sa kamal) endu su manga ulama sa kapedtalu nilan sa kadusan (kalbutan) endu su kapegkan nilan sa haram, ngin den i kawag nin i kanilan a pebpulungan."},{"id":64,"translation":"Endu pidtalu nu manga Yahudi, lima nu Allah na di ma-uka (naiketan sa di den makanggay sa limu), su manga lima nilan (a manga Yahudi) i naka-iket sa di ma-uka endu namulkan silan kanu pidtalu nilan, kena! ka su lima nu Allahu na na-uka, pembaranggyan nin su limu nin kanu kyugan nin, endu (su manga Yahudi) na pedsising-guman silan sa madakel (a kapedsupak) kanu initulun sa leka (Muhammad) (a Qur’an) ebpun sa Kadenan nengka na pendupangen nilan endu pigkafiran nilan, na inibetad nami kanu manga pageletan nilan i kapamagukag endu kandidilipungetaya taman sa kabangkit sa dunya, uman silan tumutud sa apuy na kambunuwa (mumbal sa ukit a kambunu-bunu) na ipa-padeng nu Allah endu (bamikal) penggalebek silan sa kanu dalpa sa kabinasan, su Allah na di nin kalinyan i pamakabinasa."},{"id":65,"translation":"Upama mana bu ka su aden kitab nin (Yahudi endu Nasrani) ka nangimbenal sa Allah na pinunas nami sa kanilan i kadusan nilan, endu nakapaludep nami silan kanu surga a na’eem."},{"id":66,"translation":"Endu u mana bu ka initindeg nilan su Taurat endu endu su Injil endu su initulun sa kanilan ebpun sa Kadenan nilan na magidsan i pulu-kababan nilan na kasungwan na rizki nilan, kaped bu kanilan i nangimbenal, endu ya madakel sa kanilan i ngin den i kawag a penggalebeken nin"},{"id":67,"translation":"Hay seka a sinugu (Muhammad)! Isampay nengka su initulun sa leka ebpun sa Kadenan nengka endu amayka di nengka enggulan na dala nengka makasampay i sugwan sa leka, endu su Allah igkuntra sa leka kanu manga taw (a darwaka) su Allah na di nin tutulun su manga kafir."},{"id":68,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay sekanu a aden kitab nin (Yahudi endu Nasrani)! Apya paydu, taman sa di nu patindegen su kukuman nu Taurat endu su Injil endu su initulun sa lekanu (Qur’an) ebpun kanu Kadenan nu, na kawmanan su kadakelan sa kanilan sa kadupangan endu kag-kafir nilan (kanu kinatulun nu Qur’an) na di ka lumidu i ginawa nengka (Muhammad) kanu manga taw a manga kafir."},{"id":69,"translation":"Benal su manga taw a namalityala (nangimbenal) endu su manga Yahudi endu su sa tumpuk kanu Yahudi endu su Nasrani, entayn i mangimbenal sa kanilan sa Allah endu gay a mawli endu minggalebek sa mapya na dala gilek nilan endu di malidu i ginawa nilan."},{"id":70,"translation":"Saben-sabenal i mibpasad kami kanu tupu nu Israel, endu pinasugwan nami silan sa manga sinugu, na uman makawma sa kanilan i sinugu sa di kalilinyan na ginawa nilan na su kaped (kanilan) na pinandalbut nilan endu su kaped na pamunun nilan."},{"id":71,"translation":"Endu ya nilan kataw na di maka-fitnah sa kanilan su siksa, napisek silan sa bantang endu nabisu silan sa bantang mawli na tinawbat nu Allah silan, mawli menem na mibpisekan silan endu mimbisu i kadakelan sa kanilan, su Allah na gailay nin i nganin a penggalebeken nilan."},{"id":72,"translation":"Saben-sabenal a kafir su midtalu sa su Allah na si Eisa a wata ni Maryam endu pidtalu ni Eisa kanu manga tupu nu Israel i simba nu su Allah a Kadenan ku a Kadenan nu, su taw a sumakutu sa Allah na hinaram sa lekanin i surga endu ya nin kandalpan su apuy, endu dala kanu manga kafir i makadtabang sa kanilan."},{"id":73,"translation":"Saben-sabenal a kafir su taw antu a midtalu sa su Allah na ika-telu sa kanu telu (a kadenan) na dala Allah ya tabya na isa nin bu (su Allah bu) endu amayka di silan menda sa kadtalu nilan, na di ebplis sa kanilan a manga kafir i magedam nilan i siksa a sangat i kasakit nin."},{"id":74,"translation":"Ngintu ka di silan edtawbat lu sa Allah endu mangeni silan sa ampun, endu su Allah na bangampun a malimu."},{"id":75,"translation":"Dala kanu Eisa a wata ni Maryam ya tabya na sinugu, na saben-sabenal a naypus den i nawna sa lekanin a manga sinugu, endu si ina nin (Maryam) na bantang, a ya nilan bun pegken na pegken nu na manga taw (su Allah na dili kuman) ilayka (Muhammad) panun i kapebpayag nami sa kanilan sa manga ayat, na mawli na ilay ka panun i kapandalbut nilan lun."},{"id":76,"translation":"Edtalu ka sa kanilan i nginan ka pedsimba kanu sa salakaw sa Allah a dala makagkayd nin makagkapya nin sa lekanu, su Allah na sekanin na pakakineg a mataw."},{"id":77,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay sekanu anan a aden kitab nin (Nasrani) da kanu papedsagad sa kabpagagama nu sa dala kawagib nin endu dinu bagunuti i kyug nu manga taw (Yahudi) a saben-sabenal a natading a nawna sa lekanu endu tinumading pan silan sa madakel a taw, na endu natading silan kanu bantang a agama."},{"id":78,"translation":"Namulkan su manga kafir a kaped kanu manga tupu nu Israel, sa lu nakambwat sa dila nu Daud endu su Eisa a wata ni Maryam, entu na sabap sa kina-supak nilan endu pidtibaban nilan su ini-sapal sa kanilan."},{"id":79,"translation":"Ya nilan ka aden na di nilan ipedsasapalay i ungkir a pinggalebek nilan, na ngin den a kawag i kanilan a pebpulungan."},{"id":80,"translation":"Mailay nengka i madakel sa kanilan (Yahudi) i ya nilan unutan su manga taw a kafir, na ngin den a kawag i inidtatangguna nilan sa ginawa nilan (inuna nilan a kasiksan sa gay a mawli) su lipunget nu Allah sa kanilan endu lu sa siksa a dayun sa dayun sa kanilan."},{"id":81,"translation":"Endu u mana bu ka bangimbenal silan sa Allah endu su nabi endu su initulun nu Allah kanu nabi nin na di nilan umbalen a kaunutan i kafir, ugayd na ya madakel sa kanilan i manga faasiq (nakalyu sa inugut sa Allah)."},{"id":82,"translation":"Mapaluli nengka (Muhammad) i mapasang kanu taw i kapagukag nin kanu manga palityala su manga Yahudi endu su manga mushrik endu mapaluli nengka bun menem i masupeg i limu nin kanu manga palityala su manga taw a pidtalu nilan i sekami na Nasrani kami, kagina aden sa kanilan i manga ulama nilan (pari) endu manga barasimba endu silan na di pemamasla."},{"id":83,"translation":"Amayka pakikinegen nilan su initulun kanu sinugu (Muhammad) na milay nengka su manga mata nilan a bagigis sa lu (bagulyang) sa kanu kinatuntay nilan kanu bantang ya nilan madtalu, kadenan nami na bangimbenal kami, ikuyug kami nengka kanu manga taw a midsaksi."},{"id":84,"translation":"Panun pan i di nami kapangimbenal sa Allah sa nakawma sa lekami i mapayag (Qur’an) endu kalilinyan nami sa paludepen kami nin (sa surga) sa kaped kami kanu manga taw a manga mapya (saliheen)."},{"id":85,"translation":"Binalasan silan nu Allah sa kanu entu a pidtalu nilan sa paludepen silan sa surga a pilagilay sa kababan nin i manga lawas na ig, dayun sa dayun silan lu ba, namba su balas nu manga taw a manga mapya."},{"id":86,"translation":"Endu silan a manga kafir endu pinandalbut nilan su manga ayatan nami, na silan i kigkwan kanu apuy sa naraka."},{"id":87,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay-mama)! Di nu ipedsapal su manga mapya a ini-halal nu Allah sa lekanu endu di kanu pedsupak, su Allah na benal a di nin kalilinyan su manga taw a pedsupak."},{"id":88,"translation":"Kan kanu sa inenggay nu Allah sa lekanu a halal a mapya, endu ika-gilek nu su Allah amayka bangimbenal kanu."},{"id":89,"translation":"Di kanu siksan nu Allah kanu kinadsapa nu sa di kena pidtibaba ugayd na siksan kanu nin kanu kinadsapa nu sa pidtibaba (amayka di matuman), ya nin kaffarah (makapanambi nin) na mapakan sa sapulu ka taw a miskinan sa kangasasangan sa mana su ipapegkan sa kanu pamilya, ataw ka pambanggalan silan, ataw ka mapandaludaya sa ulipen (mangon sa ulipen), entayn i di makagaga (apya endaw sa nalabit anan) na ebpwasa sa telu gay, namba i kaffarah na sapa sa pidtibaba endu tyakapi nu su sapa ka namba i kapebpayag nu Allah kanu manga ayat nin ka malemu-lemu sa lekanu i kadsukur nu."},{"id":90,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Saben-sabenal su makalangut (langun a embalangan a makabinasa sa akal) endu su kandalmet endu su panunumbalin sya kanu kasakutu (ansaab) endu su kabpagalamat na maledsik a galebekan ebpun kanu Shaytan, pananggilay nu ka di ebplis na makauntung kanu."},{"id":91,"translation":"Saben-sabenal a ya kyug nu Shaytan na makabetad nin sa lekanu su kapamagukag endu kandi- dilipungataya sa namba pakalangut anan endu kapendalmet anan endu kasapalan kanu sa tadem nu sa Allah endu kadsambayang, na ngintu sekanu na menda kanu den?"},{"id":92,"translation":"Endu paginuguti nu su Allah endu paginuguti nu su sinugu nin, endu edsanggilay nu (pangabung kanu) amayka di nu taliman na sabuti nu i ya bu kanu sinugu nami na kapapedsampay a mapayag."},{"id":93,"translation":"Dala dusa nu manga bamamaginugut endu minggalebek sa manga mapya a minatay sa naka-inum sa maka-langut sa dala pan makatulun su ayatan (Qur’an), amayka ini-kagilek nin i sakutu (dala enggalebek sa sakutu) endu nangimbenal silan endu minggalebek silan sa manga mapya, mawli na nagilekan sa kanu haram, endu pangimbenal kanu endu ebpya-pya kanu, su Allah na kalilinyan nin su pebpya-pya."},{"id":94,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Batalun kanu nu Allah sa enggagaisa sa kanu banganupen nu a makwa kumawa (mawma na lima) sa lima nu bun endu dili (sumiken su manga binatang sa timpu na ihram silan) ka endu katawan nu Allah su magilek sa lekanin sa gayb (apya di gailay su Allah), na entayn idtibaba sa ulyan (manganup sa naka-ihram pun) na lekanin i siksa a masakit."},{"id":95,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Da kanu manganup sa kanu banganupen sa dalem na ihram kanu (hajj-umrah), su nakapatay sa lekanu (sa binatang) sa pidtibaba, yanin balas na makasambi sa mana bun su minatay nin i sawalu a unta, kukumen nu bantang sa lekanu (duwa kataw a mama) a hadiya intu sa Ka'bah ataw ka (pananggiten sa Ka'bah) kaffarah sa kapakan sa miskinan (sapulu kataw a miskinan) ataw ka ebpuwasa sekanin, ka endu nin mananam i balas u galebek nin (kawgat u pinggula nin) inampun nu Allah su nawna (su nakanggalebek sa dala pan makasapal) susulamanan (ulyan a kinaharam lun) na sulyan nu Allah sekanin, endu su Allah i mapulu a pedsuli."},{"id":96,"translation":"Inihalal sa lekanu i kapanganup (kapedtugis) sya sa lagat endu seda nin a kawyagan nu endu su palalakaw, endu iniharam sa lekanu i kapanganup sa kapulwan sa taman a dalem kanu na ihram (hajj-umrah) endu ikagilek nu su Allah ka lu kanu bun baguli sa lekanin."},{"id":97,"translation":"Endu binaluy nu Allah su Ka'bah a Baytal Haram a makadalinding sa kanu taw (makapalilintad kanu ginawa) endu su manga ulan-ulan (su pat timan a ulan-ulan a haram) endu su manga hadyi (panunumbalin sa kanu ka hajj) endu su aden tanda nin, ka endu nu katawan su Allah na katawan nin i dalem nu manga langit endu lupa, su Allah na langun a enggaga-isa na katawan nin."},{"id":98,"translation":"Sabuti nu su Allah na mapasang i siksa nin, na endu su Allah na bangampun a malimu."},{"id":99,"translation":"Dala kanu sinugu (Muhammad) ya tabya na kapanampay endu su Allah na katawan nin su ipebpayag nu endu su ipedsulen nu."},{"id":100,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): di makapagidsan su mawag kanu mapya, apya pan ngin i kadakel a mawag (a kalilinyan), ikagilek nu su Allah a sekanu a aden pamikiran nin ka malemu-lemu sa lekanu i makauntung kanu."},{"id":101,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Da kanu bagidsa kanu enggagaisa, amayka edtalun sa lekanu na di mapya i ginawa nu endu ibagidsa nu sa timpu na kapedtulun nu Qur’an, ka ipebpayag bun sa lekanu, inampun nu Allah su namba endu su Allah i bangampun a malimu."},{"id":102,"translation":"Saben-sabenal na minidsa su manga taw a nawna pan sa lekanu mawli na pig-kafiran nilan."},{"id":103,"translation":"Da baluya nu Allah su Baheera endu su Saibah endu su Wasilah endu su Haam (langun a namba na unta ataw a makalagid lun, pinandaya a manga binatang, sa sumbalin u manga Arab sa dala pan makawma sa kanilan su Islam, sa ipeg-kanduli nilan kanu manga barahala nilan) ugayd su manga kafir na pedtetebwan nilan su Allah sa kalbut endu madakel sa kanilan i di mawngangen."},{"id":104,"translation":"Endu amayka pidtalu sa kanilan i sya kanu sa initulu nu Allah endu su sinugu nin, ya nilan pidtalu na nasasangan den sa lekamii nawman nami sa manga kalukesan nami, apya pan su manga kalukesan nilan na di manga mataw sa apya paydu endu di paka-tuntul (sa bantang)."},{"id":105,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Tyakapi nu i ginawa nu ka di kanu kagkaydan nu midtadingan amayka nakatuntul kanu, ka lu sa Allah i kaulyan nu tanan, na balasan kanu nin kanu balas nu pinggalebek nu."},{"id":106,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut (babay endu mama)! Su makadsaksi sa lekanu amayka nakawma kanu isa sa lekanu su tanda (masiken den) nu kapatay, su kapanutuma nu (pebpatay) na duwa kataw a bantang sa lekanu (duwa kataw a mama i makadsaksi a Muslim) ataw ka duwa kataw a di kena Muslim (amayka nasisista gayd i saksi), amayka sya kanu natabwan sa kapelalakaw sa lupa ka nawma kanu na kapatay na tanganen silan duwa (su midsaksi) sa ulyan a sambayang, na idsapa nilan sa Allah, na amayka penduwa-duwa kanu na (pandaya nu amayka edsapa silan duwa) sa (edtalun nilan) i di nami ebpasan sa alaga a paydu sa apya suled nami pan (i pakawaris) endu di nami ipagena i kadsaksi nami sa Allah, ka sekami i makuyug kanu manga baradusa."},{"id":107,"translation":"Amayka nakendutan (nailayan) silan duwa sa pendusa (pendalbut) na duwa kataw menem i pad-sapan a tampal kanu minatay (manga pagali nu minatay) sa ya nilan idsapa sa Allah na kanilan a sapa a benal sa kanilan (antu a malbut a manga saksi) endu di kena kami midtibaba (di kena kami pedsupak sa Allah) ka sekami i makuyug kanu manga kafir (amayka endalbut kami)."},{"id":108,"translation":"(Tig nu Allah): nya ba i lalan a kadsaksi nu di kena Muslim, ataw ka kagilekan silan sa di matalima i sapa nilan (dala den malityaya sa kanilan) sa ulyan a sapa nilan, ikagilek nu su Allah endu pakikineg nu, su Allah na di nin tutulun i manga taw a faasiq."},{"id":109,"translation":"Su gay a buligen nu Allah su manga sinugu nin, edtalun nu Allah sa kanilan: ngin i initalima sa lekanu (nu manga taw a sinuguwan sa lekanu)? Ya nilan madtalu: di nami katawan, seka a Kadenan nami i mataw sa gayb."},{"id":110,"translation":"Labit ka (Muhammad) su kinadtalu nu Allah kani Eisa a wata ni Maryam sa tademi ka su limu ku sa leka endu si ina nengka su kutika binagel ku seka kani Jibril, ipembityalay nengka i manga taw sa pebpuyut ka endu masla ka den, endu pinakatawan ku sa leka su kitab endu su kawngangen endu su Taurat endu su Injil, endu bagumbalan nengka i lupa (malumiket) sa papanuk i palas nin sabap kanu kahanda ku na bagyupen nengka na gabaluy a papanuk sa kahanda ku, endu egkagamutan nengka i dala mata nin (pegkapya) endu putik sa kahanda ku endu pakapambwat nengka i minatay (gauyag) sa kahanda nu Allah endu inalawang ku su tupu nu Israel sa di ka nilan kagkaydan (kanu kinapamagayun nilan sa kapembunu kanu Eisa) sa kinawma nengka sa kanilan sa manga mapayag (a manga tanda nu Allah) na ya pidtalu nu manga kafir sa kanilan: dala inan (katagan nin) ya tabya na sih’r a mapayag (pangalintaw ataw ka kategelan)."},{"id":111,"translation":"Endu inipanggiginawa ku kanu manga Hawariyyun (manga namalitiyaya kanu Eisa): pangimbenal aku nu endu su sinugu ku (Eisa), na ya nilan pidtalu: nangimbenal kami endu saksi kami sa sinumangkup kami."},{"id":112,"translation":"Endu pidtalu nu manga Hawariyyun (manga namalityaya kanu Eisa): Hay Eisa a wata ni Maryam! Ngintu magaga nu Kadenan nengka i patulunan kami nu Allah sa pegken ebpun sa langit, tig nu Eisa: ikagilek nu su Allah amayka benal a bamamaginugut kanu."},{"id":113,"translation":"Ya nilan pidtalu: pegkyug kami sa lu kami ba kuman ka endu makadtakena su atay nami endu katawan nami i benal ka (Eisa) endu makuyug kami kanu manga midsaksi."},{"id":114,"translation":"Ya pidtalu nu Eisa a wata ni Maryam: Huu Kadenan nami! Patulun ka sa lekami ebpun sa langit i bangenin nilan a mabaluy sa lekami a gay a pakaslan nami endu su nawna sa lekami endu su mawli sa lekami su gay a katulun endu tanda ebpun sa leka endu rizki kami ka seka i mapya a pe-rizki."},{"id":115,"translation":"Tig nu Allah: itulun ku sa lekanu i bangenin nu, su egkafir sa lekanu sa ulyan na katulun nin na saki i sumiksa sa lekanin sa siksa a di ku isiksa kanu isa a taw na dunya."},{"id":116,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) su kinadtalu nu Allah kanu Eisa a wata ni Maryam: ngintu pidtalu nengka (Eisa) kanu manga taw i baluy aku nu endu si ina a kadenan a duwa a salakaw sa Allah? Ya nadtalu nu (Eisa): mahasuti ka, dala salaki i madtalu ku i dala kawagib nin, u nadtalu ku intu na katawan nengka ka seka i mataw kanu dalem nu ginawa ku na di ku katawan i dalem nu ginawa nengka, ka seka i mataw kanu langun a gayb."},{"id":117,"translation":"Da pidtalu ku sa kanilan ya tabya na su inisugu nengka salaki a simba nu su Allah a Kadenan ku a Kadenan nu endu kadsaksyan ku sa taman lu aku pan sa kanilan, na guna ako nengka pegkwaya na seka den i bantay sa kanilan endu seka i pedsaksi kanu langun a enggagaisa."},{"id":118,"translation":"Upama pedsiksan nengka silan na ulipen nengka silan, u bagampunen nengka silan na seka i mapulu a mataw."},{"id":119,"translation":"Tig nu Allah: namba su gay (gay a mawli) a makambarapantag kanu dili malbut su di nilan kalbut, sa kanilan i surga a pilagilay sa kababanin su ig a dala den kalyu nilan taman sa taman, nasuwatan nu Allah silan endu nasuwatan nilan su Allah, entuba i untung a masla a badtugan."},{"id":120,"translation":"Kanu Allah su manga langit endu su lupa endu su dalem nin, endu kagaga nin i langun enggagaisa."}]},{"id":6,"verses":[{"id":1,"translation":"Pugin su Allah a binaluy nin su manga langit endu lupa endu binaluy nin i manga malibuteng endu malinawag, mawli na su manga kafir na sinumibay silan kanu Kadenan nilan"},{"id":2,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu sa nakabpun sa lupa, mawli na minumbal sa ajal (datamanan) a kapatay, endu ajal a kambwat nu lu sa lekanin (gay a mawli), mawli na sekanu na magalang-alang kanu. (penduwa-duwa kanu sa gay a mawli)"},{"id":3,"translation":"Sekanin a Allah i (dayt a simban) lu sa langit endu sya sa lupa, katawan nin i masulen endu mapayag endu katawan nin i bamantyali nu penggalebeken nu."},{"id":4,"translation":"Endu dala makawma sa kanilan a ayatan ebpun kanu manga ayatan nu Allah, ya tabya na silan na embalawagan nilan."},{"id":5,"translation":"Saben-sabenal a pinandalbut nilan su Haqq (Qur’an endu su Muhammad) guna makawma sa kanilan na di ebplis na makawma bun sa kanilan i tudtulan nu bagungaten nilan."},{"id":6,"translation":"Ngintu dala nilan katawi i madakel i bininasa nami (manga dalpa na endu manga taw) a nauna pan kanilan a manga taw sa pinadtakena silan sa dalpa sa di kena mana bu kinapadtakena sa lekanu, endu pinaulanan nami silan sa manga mapya a midtundug-tundug, na endu binaluy nami i manga pulangi a pelagilay sa kababan nilan, na bininasa nami bun silan sabap sa kanu manga kadusan nilan na pinambuat nami sa ulyan nilan i manga taw a nangauli kanilan."},{"id":7,"translation":"Endu apya initulun nami sa leka (Muhammad) i kitab sa kaltas den (naka-sulat sa kaltas) na ami nilan kanu manga lima nilan, ya edtalun nu manga kafir na dala bun inan ka sih’r a mapayag (pangalintaw endu manga kategelan)."},{"id":8,"translation":"Endu pidtalu nilan: u namba ka nakatulun sa lekanin i malaikat (ka endu nin maddtalu i benal ka Muhammad) na u pinatulun nami i malaikat na sagugunay i kabinasa nilan sa di makasundul na dala ilayan sa kanilan."},{"id":9,"translation":"Upama binaluy nami i nabi a malaikat na makapabpalas nami bun sa mama endu makapadasimbul nami menem kanu manusya endu malaikat."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal na pinagungat bun i manga sinugu a nawna sa leka na nakadadsang bun kanu namagungat i lalaw na kabpagungat nilan."},{"id":11,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): lakaw kanu sa kanu lupa mawli na edsusuliman nu u panun i ulyan (a nanggula) na napandalbut."},{"id":12,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): entayn i kigkwan kanu dalem nu manga langit endu lupa, edtalu ka i kanu Allah, andang sa lekanin i limu, buligen kanu nin sa gay a mawli sa dala kabplis nin, su manga taw a linugi nilan i ginawa nilan na silan i dili mangimbenal."},{"id":13,"translation":"Endu lu sa lekanin a Allah i pedtelnan nu kanu dalam nu magabi endu su malamag endu sekanin i pakakineg a mataw."},{"id":14,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu ka salakaw pan sa Allah i baluyan ku a simban ku, su Allah i minumbal sa manga langit endu lupa, sekanin i papegkan, endu di kena (sekanin) papegkanen? Edtalu ka (Muhammad): sinugu aku sa mabaluy aku a paganay a sinumangkup (sa Allah) endu di ka (enggula) sa makuyug ka kanu manga taw a manga sinumakutu."},{"id":15,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): kagilekan aku amayka sangkan ku su Kadenan ku, sa kanu siksa kanu gay a masla (gay a mawli)."},{"id":16,"translation":"Su taw a dala makasugat sa lekanin i siksa na ini kalimu nu Allah, endu entuba i badtugan a mapayag."},{"id":17,"translation":"Na amayka inipawma kanu nu Allah sa makagkayd, na dala maka-awa lun ya tabya na sekanin, na amayka ipawma kanin sa mapya, na sekanin i pakagaga kanu enggaga-isa."},{"id":18,"translation":"Endu sekanin a (Allah) i pakakumpen a muna kanu ulipen nin endu sekanin i bangukum a mataw."},{"id":19,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): entayn i masla i (makangguna nin) a kapedsaksi? Edtalu ka su Allah i saksi kanu pageltan ku endu sekanu, endu ini-wahi nin salaki su Qur’an ka endu ku makapakagilek sa lekanu endu su nawman u Qur’an, ngintu ka pedsaksyan nu i aden tagapeda nu Allah a manga barahala? Edtalu ka (Muhammad): di aku edsaksi, edtalu ka: isa timan bu i Allah endu saki (Muhammad) na nalepas aku sa kanu langun a ipedsakutu."},{"id":20,"translation":"Su manga taw a aden kitab nin (Yahudi endu Nasrani) na katawan nilan (su Muhammad na sinugu ka nalabit bun kanu Taurat) sa mana bun su kataw nilan sa kanu manga wata nilan (mapayag a benal) su manga taw a linugi nilan su ginawa nilan na di bangimbenal."},{"id":21,"translation":"Dala nakalawan sa kadupang nin su (taw) edtetebwan nin su Allah sa kalbut, ataw ka pinan-dalbut nin su manga ayatan na di den makauntung su manga kafir."},{"id":22,"translation":"Endu su gay a buligen nami silan tanan (lu sa gay a mawli) mawli na edtalun nami kanu manga named-sakutu sa endaw su manga kadenan nu entuba i tagapeda nu Allah a pedsimban nu?"},{"id":23,"translation":"Mawli na da bun nataganin su kinasakutu nilan (kinasimba sa salakaw sa Allah) ya nilan madtalu sa kinabpalaw a midsapa silan: Kadenan nami di kena kami manga mushrik (dala kami makasakutu)."},{"id":24,"translation":"Ilay ka (Muhammad) i kinapandalbut nilan sa ginawa nilan endu natading sa kanilan su langun a ipedtatabu nilan (barahala)."},{"id":25,"translation":"Endu kaped sa kanilan (Yahudi endu Nasrani) na makikineg sa leka (kanu Qur’an) na binaluy nami kanu manga atay nilan i pakadapeng sa kasabut nilan endu sya kanu manga tangila nilan i ka bisu endu apya mailay nilan i langun a ayat na di nilan pangimbenalen, taman sa amayka makawma silan sa leka na ibpalawa ka nilan, ya edtalun nu manga kafir na dala bun inan (katagan nin) ya tabya na inipanguli su manga taw a nangawna."},{"id":26,"translation":"Endu silan na ipedsapal nilan kanu manga taw (sa di palityalan su Muhammad) endu pedtangkan sa kanilan, na dala gabinasa nilan ya tabya na ginawa nilan sa di nilan penggedamen."},{"id":27,"translation":"Upama mailay nengka bu (Muhammad) su kapatindeg sa kanilan lu sa naraka apuy na ya nilan madtalu na nya ba ka makambalingan tanu (lu sa dunya) na di tanu den pandalbuten su manga ayatan nu Kadenan tanu endu makuyug tanu kanu manga bamamaginugut."},{"id":28,"translation":"Kena! Ka napayag sa kanilan su ibpagena nilan a nawna, endu apya makambalingan silan (sa dunya) na ebpalumanan nilan bun su inisapal sa kanilan endu silan i manga taw a malbut."},{"id":29,"translation":"Endu pidtalu nilan i dala sa lekitanu (su akhirat) ya tabya na kapaguyag (sa dunya) endu dala sa lekitanu i kambwat sa ulyan a kapatay tanu."},{"id":30,"translation":"Endu u mana bu ka mailay nengka (Muhammad) su kapatindeg sa kanilan (sa kasangulan) u Kadenan nilan sa edtalun nu Allah: di kena benal i nya ba? (kambwat sa ulyan a kapatay), ya nilan madtalu: benal man huu Kadenan nami, tig nu Allah: na nanami nu den su siksa, sabap sa kapegkafir nu. (kapedsupak kanu Muhammad endu su Qur’an)."},{"id":31,"translation":"Saben-sabenal a nalapis su napandalbut sa ka-adap (kadsangula) sa Allah, taman sa amayka nakawma kanilan su gay a mawli sa natekaw (su kapatay) ya nilan madtalu na duwan-duwan tanu ka nakasagad i galebek tanu (mawag) sa dunya endu silan na pananggiten nilan i manga dusa nilan kanu bigkugung nilan, ngin den i kawag i manga kadusan nilan."},{"id":32,"translation":"Endu dala man sa kauyag sa dunya ya tabya na kapendadalmet kadsimpang, na su akhirat na ya labi a mapya kanu manga taw a magilek sa Allah, na ngintu ka di kanu mapakawngangen."},{"id":33,"translation":"Katawan nami (Muhammad) i makalidu sa ginawa nengka su pedtalun nilan na di ka nilan bun pandalbutan ka natawan nilan i benal ka (sabap sa nalabit ka kanu kitab nilan) ugayd na su manga kafir na pedsupaken nilan su ayatan nu Allah."},{"id":34,"translation":"Endu saben-sabenal a pinandalbut nilan su manga sinugu a nawna sa leka, na midsabar silan kanu kinapandalbut sa kanilan endu sinakit i ginawa nilan taman sa nakawma sa kanilan su tabang nami, endu dala makasambi (dala mapalin) sa manga kadtalu nu Allah endu makawma bun sa leka su tudtulan kanu manga sinugu (a nawna sa leka)."},{"id":35,"translation":"Upama migkasla den (mawgat) gayd sa leka (Muhammad) su di nilan kapedtalima sa agama na upama makagaga ka na pangilay ka sa kapeswan nengka sa lupa ataw ka panikan sa langit (enggula ka den) ka endu nengka kapananggitan silan sa ayatan, u mana bu ka pigkahanda bu nu Allah na (magaga nin) limuden silan sa tutulu, na enda ka enggula sa mana su manga jahileen (da sabut nin, ka seka na makasabut ka)."},{"id":36,"translation":"Benal a yabu tumalima (kanu kadtalu nengka) na su manga taw a banuliman endu su namamatay na pambwaten nu Allah silan, mawli na lu bun tanan makambalingan sa Allah."},{"id":37,"translation":"Endu pidtalu nilan: u namba ka nakatulun sa leka (Muhammad) i ayat (tanda) ebpun sa Kadenan nengka (mamakagayp a tanda), edtalu ka (Muhammad): su Allah na magaga nin i makapatulun nin i ayat nin (mamakagayp a tanda), ugayd na ya madakel sa kanilan i dili manga mataw."},{"id":38,"translation":"Endu da pelalakaw sya sa lupa endu da papanuk a belayug sa papak nin ya tabya na lumpukan a binaluy nu Allah a pagidsan nu bun, dala enggagaisa a di kena san bun sa kitab, (dala nalipatanan nu Allah) mawli na lu kanu bun muli sa Kadenan nu."},{"id":39,"translation":"Endu su napandalbut kanu manga ayatan nami na bisu a maw, sya silan sa malibuteng (matagu), su Allah i pegkahanda sa tadingen nin endu sekanin bun i pegkahanda sa entayn i baluy nin a makatuntul sa lalan a matidtu."},{"id":40,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): panudtul nu sa laki u nakawma sa lekanu i siksa nu Allah ataw ka nakawma sa lekanu i gay a mawli, na ngintu salakaw sa Allah i pangenyan nu amayka sekanu na pedtalu sa bantang."},{"id":41,"translation":"Kena! Ka su Allah bun i bangenyan nu, na iyawa nin sa lekanu su bangenyan nu (a salakaw) sa lekanin amayka magkahanda nin endu kalimpangan nu su manga barahala nu a ipedsakutu nu."},{"id":42,"translation":"Endu saben-sabenal a minapayt kami kanu mga lumpukan a nawna sa leka (sa manga sinugu) na pinakapasangan nami silan sa kamasengetan endu makagkayd ka endu malemu-lemu sa kanilan i kapangalimbaban nilan."},{"id":43,"translation":"Upama na mana bu ka kinawma na tyuba kanu manga tamuk nilan ka nangumpaya (na entuba i kagkapya nilan) ugayd na midtegas i manga atay nilan endu pinakapiya nu Shaytan sa kanilan su penggalebeken nilan a supak."},{"id":44,"translation":"Guna nilan pedtagaka su inindawan sa kanilan na binukatan nami sa kanilan i bengawan na enggagaisa (makapya sa ginawa) taman sa nalilini den silan kanu inenggay kanilan, na bininasa nami sa natekaw, na natebped bu lawa su inam nilan sa kanu mapya."},{"id":45,"translation":"Bininasa nami su nangawna (supak) endu su pakatundug kanu manga taw a manga kafir (amayka egkafir) endu su pugi na kanu Allah a Kadenan nu manga dunya."},{"id":46,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): panudtul nu upama ka kwan u Allah su kakineg nu endu su kailay nu, endu tutupan nin i manga atay nu na entayn i kadenan a salakaw sa Allah i menggay menem sa lekanu? Ilayka (Muhammad) u panun ba i kapebpayag nami kanu manga ayatan nu Allah, mawli na sumibay silan."},{"id":47,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): panudtul nu upama ka nakawma sa lekanu i siksa nu Allah sa makatekaw (kanu magabi) ataw ka mapayag (malmag) na dala mabinasa ya tabya na su manga taw a manga kafir."},{"id":48,"translation":"Endu dala sa kinasugu nami kanu manga sinugu ya tabya na papegkalilini endu papegkagilek (surga endu naraka sa mapanudtul nilan), su nangimbenal endu nagumbaya na dala gilek nilan (kanu kapatay) endu di malidu i ginawa nilan."},{"id":49,"translation":"Endu su napandalbut kanu manga ayatan nami na magedam nilan i siksa sabap kanu kabpelyu nilan sa atulan nu agama Islam."},{"id":50,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): di ku madtalu sa lekanu i sya sa laki i manga masulen nu Allah (kakawasa nu Allah) endu di ku katawan i gayb endu di ku madtalu sa lekanu i malaikat aku, dala bagunutan ku ya tabiya na ipebpayag sa laki, edtalu ka (Muhammad): di makapagidsan i pisek endu su pakailay, ngintu ka di kanu makapamikir?"},{"id":51,"translation":"Endu pakatawi ka su ini-wahi sa lekanu nu Allah lu kanu manga taw a bangandam sa mabulig silan lu kanu Kadenan nilan, sa dala makatuldu sa kanilan a salakaw sa Allah endu dala makadtabang sa kanilan, ka malemu-lemu sa kanilan i ikagilek nilan su Allah."},{"id":52,"translation":"Endu di ka pembugawa (Muhammad) su manga taw a pedsangulan nilan su Kadenan nilan sa magabi sa malamag sa kyug nilan kanu Allah ka di kena nengka kalidwan silan sa apiya paidu, ka u bugon nengka silan na makuyug ka sa kanu manga taw a dupang."},{"id":53,"translation":"Nan den ba i kinabatalu nami inibatalu nami su ped kanu kaped nin ka endu madtalu nu (manga kafir) i silan besen (manga mu'min) i inikalimu nu Allah sa lekitanu, na enduken di kena ba su Allah i mataw kanu manga taw a barasukur?"},{"id":54,"translation":"Endu amayka makawma sa leka su manga taw a bangimbenal kanu manga ayatan nami na ya ka edtalu: nanget sa lekanu i sagyahatra, nakadanden sa kanu Kadenan nu i limu, su minggalebek sa mawag a di nin katawan (sa mawag intu) mawli na midtawbat sa ulyan endu nagumbaya na su Allah na bangampun a malimu."},{"id":55,"translation":"Endu namba i kapebpayag nami sa kanu ayat, (manga tanda) ka endu mapayag sa leka su ukit u mujrimun (manga taw a darwaka, talibunu, sumakutu)."},{"id":56,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sinapalan aku sa simban ku su pedsimban nu a salakaw sa Allah, edtalu ka: di ku unutan i kyug nu ka u maytu ba (sa munut aku) na natading aku, endu dala aku den makuyug kanu manga taw a namakatuntul."},{"id":57,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): aden mapayag a tindeg ku ebpun kanu Kadenan ku a pinandalbut nu, dala sa laki su kakukum ku kanu bamagayasan nu (a galebekan a kadusan) ka dala kukuman ya tabya na kanu Allah a kumukum sa haqq, endu su Allah i mapya gayd a kumukum sa haqq endu baatil."},{"id":58,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): u mana bu ka sya sa laki i (kyug ataw ka kapegkagaga) sa kanu bamagayasan nu a siksa (na inggay ku den sa lekanu su siksa) ka endu makukum den i pageletan tanu (kanu kapebpapalawa), endu su Allah bu i mataw kanu manga kafir."},{"id":59,"translation":"Lu sa Allah su gunsi nu gayb (langun a di katawan nu manusya) dala mataw lun ya tabya na Sekanin endu katawan nin i dalem nu kapuluwan (nakabetad sa lupa) endu lagat endu dala galubpug a lawn a kayu a di kena nin katawan na endu dala lagas kanu malibuteng a lupa endu dala maylaw endu dala magangu ya tabya na sya bun tanan sa kitab a mapayag."},{"id":60,"translation":"Endu sekanin a (Allah) i papedtulug sa lekanu sa magabi, endu katawan nin i langun na nanggalebek nu kanu malmag, mawli na pambwaten kanu nin (pinagadam kanu) ka endu kaukitan na isa su ukul nin, mawli na lu sa lekanin i kambalingan nu,mawli na balasan kanu nin sa lalaw na penggalebeken nu."},{"id":61,"translation":"Endu sekanin (Allah) i mapulu kanu manga ulipen, bagelin kapegkagaga (di kalawanan su bagelin), endu pedsugwan kanu (nu Allah) sa ped-tuganul sa lekanu (malaikat) taman sa amayka nakawma kanu isa sa lekanu i kapatay na imatayan silan u manga sinugu (malaikat) endu silan na di nilan kalawanan su inukul (di sumubra kanu sinugwan sa kanilan)."},{"id":62,"translation":"Mawli na imbalingan silan lu sa Allah a pedtuldu sa kanilan sa bantang, lekanin (Allah) i kukuman endu mangagan gayd i kagkwinta nin."},{"id":63,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): entayn i lumepas sa lekanu kanu kalibutengan (makabinasa) sya sa lupa endu lagat? Na mangeni kanu sa lekanin sa mapayag-masulen endu gilek sa lekanin, (madtalu nu) amayka malpas kami kanu mapasang na makuyug kami sa manga barasukur."},{"id":64,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su Allah i palepas sa lekanu endu langun a lidu na ginawa, mawli na sekanu na padsakutu kanu pan."},{"id":65,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su Allah na magaga nin i pambwatan kanu nin sa siksa ebpun sa pulu, ataw ka ebpun sa kababan na ay nu, ataw ka di ka nu nin panggugudan (papamagukagen kanu nin) endu (magaga nin) i patepengan nin kanu kaped i kapasang a kaped nin, ilay ka (Muhammad) su kapebpayag nami kanu manga ayatan, ka malemu-lemu sa kanilan i makasabut silan."},{"id":66,"translation":"Endu pinandalbut su (Muhammad) nu manga kawm nengka inunta na Haqq, edtalu ka sa kanilan: di kena inisalig sa laki i manggula nu."},{"id":67,"translation":"Upama man i enggaga-isa na aden waktu nin (langun na inaden na aden tamanan) endu di ebplis na katawan nu bu."},{"id":68,"translation":"Amayka nailay nengka (Muhammad) i pembityala silan sa kadusan sya kanu manga ayatan nami (Qur’an) na da ka mamung sa kanilan taman sa masalin pan i bityala nilan, amayka pelimpangen ka nu Shaytan na da ka den mayan (sumimbul sa kanilan) sa ulyan a kinatadem nengka lun lu kanu manga kafir."},{"id":69,"translation":"Endu da kanu magilek sa Allah (pamaginugut) i kabayadan silan nu manga kafir sa apya paydu, ugayd na pangindawn silan ka basi kagilekan silan sa Allah."},{"id":70,"translation":"Endu pasagadi ka (Muhammad) i taw a binaluy nilan su agama nilan a dalmetan endu ipegkakalilini bu endu inilabi nilan su kawyag sa dunya sa akhirat endu ipangindaw nengka su (Qur’an), su kapegkabinasa nu taw na sabap kanu galebek nin, (umana bu ka pagitungen bu nu taw) na dala makatuldu sa lekanin a salakaw sa Allah endu dala makadtabang lun endu apiya ngin pan i kapangawn nin na di matalima u mana bu ka aden ipangawn nin, silan a manga taw i tinumalima sa kabinasa sabap kanu pinggalebek nilan, aden paginumen nilan a sangat i kayaw nin endu siksa a mapasang sabap kanu kapeg-kafir nilan."},{"id":71,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): di kami sumimba sa salakaw sa Allah ka di pakangguna endu di pakagkayd endu makambalingan kami sa naypusan (kapedsimba sa salakaw kanu Allah) sa ulyan a tinutulu kami nu Allah, ka maytu ba sa taw antu a sinasat na manga Shaytan sya sa lupa, na anteng-anteng aden manga pakat nin a bagenggat sa lekanin, (edtalu su manga pakat nin antu): sya ka sa tutulu, edtalu ka (Muhammad): su agama nu Allah na entuba i tutulu, endu sinugu kami sa sangkupan nami su Kadenan nu (pedtyakap) sa dunya."},{"id":72,"translation":"Endu itunay nu i sambayang endu ikagilek nu su Allah endu sekanin a Allah i kabuligan (kawlyan tanu)."},{"id":73,"translation":"Endu sekanin i minaluy kanu manga langit endu lupa sa bantang endu gay a kadtalu nin (gay a mawli) sa pangaden ka na maaden, kadtalu nin a haqq endu lekanin i kadatu kanu gay a yupen su sanggakala, a mataw sa mapayag- masulen endu sekanin i bangukum a mataw sa manawt-matiwalu."},{"id":74,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) su kinadtalu nu Ibrahim kani ama nin (Azar): nginan ka bangumbal ka sa manga barahala a manga kadenan? Egkailay ku seka endu su taw nengka a natading sa mapayag."},{"id":75,"translation":"Endu ipabpagilay nami kani Ibrahim su kapegkamilik sya kanu manga langit endu lupa endu maaden (si Ibrahim) sa da den kenduwa-duwa nin."},{"id":76,"translation":"Guna kalibutengi nu magabi (si Ibrahim) na nailay nin i bitun a matinang, yanin pidtalu: namba i kadenan ku, guna pedsedep na yanin pidtalu na: di aku myug sa pedsedep a kadenan."},{"id":77,"translation":"Guna nin mailay i ulan-ulan a pedsebang, tig in: namba i kadenan ku, guna manem pedsedep na yanin nadtalu na: u di aku tutulun nu kadenan ku na makuyug aku den kanu manga taw a tading."},{"id":78,"translation":"Guna nin mailay i senang a pedsebang na tigin na: namba i kadenan ku ka nan i masla, guna menem pedsedep na ya nin pidtalu na: sekanu a manga taw, na saki na lepas ako kanu ipedsakutu nu."},{"id":79,"translation":"Benal a saki na inisangul ku i biyas ku kanu minumbal kanu manga langit endu lupa, sya aku lamig kanu haqq endu di kena aku kuyug kanu manga mushrik."},{"id":80,"translation":"Endu inibpalawan nu manga taw nin, tig in: ngintu ka ipebpalawa aku nu sa Allah na tinutulu aku nin endu di ku ikagilek su pedsimban nu a salakaw kanu Kadenan ku (dala manggula ku) ya tabya na kahanda nu Kadenan ku a Kadenan nu enggaga-isa, langkap i kataw nin kanu langun nu enggaga-isa, ngintu ka di kanu maindaw (di kanu makatadem)?"},{"id":81,"translation":"Endu panun i kagilek ku kanu manga barahala nu (di pakagkayd) na di kanu kagilekan sa sekanu na sinumakutu kanu sa Allah a dala initulun nin a tindeg nu a tindegan nu, na endaw sa duwa anan a lumpukan i wagib a makatana (palityayan) amayka katawan nu bu."},{"id":82,"translation":"Su manga bamamaginugut (babay endu mama) a dala nilan simbuli su kabpangimbenal nilan sa sakutu na silan ba i manga taw a kanilan i katana endu silan i manga taw a natutulu."},{"id":83,"translation":"Entuba i tindeg nami a inenggay kanu Ibrahim kanu manga kawm nin, ipulu nami i pangkatan nu magkahanda nami, su kadenan nengka i mangukum a mataw."},{"id":84,"translation":"Endu inenggay nami sa kani Ishaq endu si Ya'kub, uman isa na tinutulu nami endu si Nuh a nawna na tinutulu nami endu su kaped kanu mawli a taw nin, sila Daud endu si Sulayman endu si Ayub endu si Yusuf endu si Musa endu si Harun na mamba i kabalas nami kanu manga taw a manga mapya."},{"id":85,"translation":"Endu si Zakariya endu si Yahya endu si Eisa endu si Ilyas, langun nilan na kuyug kanu manga mapya."},{"id":86,"translation":"Endu si Ismail endu si Yasa'e endu si Yunus endu si Lut endu langun nilan na inilabi nami kanu taw na dunya sa timpu nilan."},{"id":87,"translation":"Endu ginanat sa kalukesan nilan endu mawli a taw nilan endu manga suled nilan endu pinamili nami silan endu tinutulu nami silan sa lalan a matidtu."},{"id":88,"translation":"Entuba i tutulu nu Allah, i tutulu nin kanu magkahanda nin sya kanu manga ulipen nin, amayka sinumakutu bu silan na nagugul den sa kanilan su penggalebeken nilan."},{"id":89,"translation":"Entuba na inenggan nami silan sa kitab endu hukuman endu kanabi na amayka pagkafiran nu manga taw nengka (Muhammad) na aden bun sinaligan nami lun a manga taw a di nilan egkafiran (i langun a kitab)."},{"id":90,"translation":"Silan a manga taw a tinutulu nu Allah na su tutulu sa kanilan i tuntul ka, edtalu ka: di kena aku papedsukay sa lekanu sa sabap sa (Qur’an) ka saben-sabenal a indawan sa taw nu dunya."},{"id":91,"translation":"Endu su manga Yahudi na dala nilan kilala su Allah sa benal a kakilala ka pidtalu nilan i dala pinatulunan nu Allah a manusya apya isa kataw, edtalu ka (Muhammad): entayn i napatulun kanu kitab (amayka mamba i kanilan) a napananggit nu Musa a sigay endu tutulu sa manga manusya, sa sya nu i pembetad sa manga kalatas, ipebpayag nu i kaped, na ya madakel na ibagena nilan, endu pinakatawan sa lekanu su di nu katawan endu su di katawan nu manga lukes nu, edtalu ka (Muhammad): su Allah (i napatulun lun) mawli na pasagadi ka silan kanu bityala nilan a dala guna nin."},{"id":92,"translation":"Endu nambun su kitab a initulun nami sa leka (Muhammad) a barakat, a nagayun bun kanu nawna lun a kitab endu kapakatawan nengka kanu manga taw (san pegkalben) sa ina nu dalpa (su Makkah) endu su embala-bala lun, na su bangimbenal sa akhirat na bangimbenalen nilan su Qur’an endu silan na pedtuldun nilan su sambayang nilan."},{"id":93,"translation":"Endu dala nakalawan sa kadupang nu taw a edtetebwan nin su Allah sa kalbut ataw ka pidtalu nin i aden nakatulun sa laki inunta na dala nakatulun sa lekanin apya paydu, endu su midtalu sa itulun ku bun i mamba sa initulun nu Allah, endu u mailay nengka bu (Muhammad) su kadsakratal mawt nu manga kafir (tidtu a masakit) endu su manga malaikat a balatan nilan su lima nilan a penggansing kanu nyawa nilan ka saguna a gay na balasan kanu sa siksa a di maganggen sabap kanu kadtalu nu sa Allah a kalbutan, endu ya nu kaaden na su manga ayatan nin na pimamasla nu (dala nu talima sa pinandalbut nu)."},{"id":94,"translation":"Endu saben-sabenal a nakawma kanu sa lekami sa isa kataw-sakataw (da kakawasan nin, da kaped nin) mana bun su kinabaluy nami sa lekanu paganay a tinaligkudan nu (sinupak nu) su nganin-nganin a inenggay nami sa lekanu, na dala gailay nami sa lekanu a makadtabang sa lekanu, kanu tindeg nu a manga barahala a makadtabang sa lekanu, saben-sabenal a nagesa den (nalupit den) endu natading sa lekanu su manga barahala nu."},{"id":95,"translation":"Saben-sabenal su Allah i papembutakad sa lagas magidsan su utan ataw ka kayu, pabpelyu nin su bibyag ebpun sa minatay endu su minatay ebpun sa bibyag, sekanin su Allah na panun i kapedtatabu nu?"},{"id":96,"translation":"Endu papembuwaten nin i mapita endu binaluy nin i magabi a kapedtelen endu su senang ulan-ulan a bagitungan (tanud kanu manga gay) entu na atulan nu Allah a mapulu a mataw."},{"id":97,"translation":"Endu sekanin (Allah) i minaluy sa lekanu sa manga bitun a makatuntul kanu (kanu kalalakaw) sa kalibutengan nu kapulwan endu lagat, saben-sabenal a inipayag nami su manga ayat (su Qur’an) kanu manga taw ka endu nilan katawan."},{"id":98,"translation":"Endu sekanin (Allah) i napambuwat sa lekanu sa ebpun sa sawalu a napas (Adam) na makadtakena kanu (sya sa ludep a tiyan ni ina nu) sya pan sa dunya, makawli kanu bun kanu kubur nu, saben-sabenal a inipayag nami su manga ayat kanu manga taw ka endu nilan katuntayan."},{"id":99,"translation":"Endu sekanin i napatulun sa ig ebpun sa langit, na (sya sa lupa) na pinalyu nami kanu ig i langun na enggaga-isa, na pinalyu nami lun i gadung sa lu nami pabpalyun i lagas a midtatalapis endu san sa kayu-kulma kanu daliday nin i pusu nin a masupeg sa lupa endu manga pamulan endu manga inab endu zaitun endu Rummaan a mamagidsan i kaped, na dala pamagidsan su kaped, ilay nu su unga nin amayka minunga endu migkalutu, langun na entuba na manga tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":100,"translation":"Endu inumbalan nilan su Allah sa tagapeda a jin a binaluy nilan (a pedsimban nilan) endu pidtebwan nilan su (Allah) sa manga mama endu manga babay (wata nu kadenan), mahasuti su Allah kanu langun nu ipedsakutu nilan."},{"id":101,"translation":"Inidtebu nin (Allah) i manga langit endu lupa, panun i kapapembata sa lekanin a Allah na dala kaluma nin endu binaluy nin i langun nu engaga-isa endu katawan nin i langun na enggaga-isa."},{"id":102,"translation":"Sekanin a Allah a Kadenan nu, dala kadenan a salakaw sa lekanin, binaluy nin i langun a enggaga-isa, na simba nu, endu sekanin (Allah) kanu langun a enggaga-isa na pedtuganulen nin."},{"id":103,"translation":"Sekanin (Allah) na di magaws na pamikilan, sekanin a Allah i pakagaws sa pamikilan endu sekanin i malasam (matigkel) a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":104,"translation":"Saben-sabenal a nakawma sa lekanu i manga kataw (sabut) ebpun sa Kadenan nu, su taw a migkataw (enggalebeken nin su kataw nin) na kanu ginawa nin, endu su mibpisekan (minggalebek sa manga malat) na kanu ginawa nin bun, endu dala sa laki i katuldu ku sa lekanu."},{"id":105,"translation":"Endu mamba i kapebpayag nami (kanu ayatan) ka endu nilan madtalu i pinangagyan nengka (Muhammad i manga tudtulan u nanga-una a tupu) endu nengka makapayag kanu manga taw ka endu nilan katawan."},{"id":106,"translation":"Unuti ka (Muhammad) i wahi sa leka ebpun sa Kadenan nengka a dala kadenan a wagib a pedsimban, ya tabya na su Allah endu embalawagi ka su manga mushrik."},{"id":107,"translation":"Upama pigkahandan nu Allah na di silan makasakutu, endu dala nami seka baluya (Muhammad) a tumuldu sa kanilan endu dala sa leka i makasalig silan sa leka sa manggula nilan."},{"id":108,"translation":"Di nu embabalibay su pedsimba sa salakaw sa Allah (ka sumuli silan) na embabaliban nilan su Allah sa lipunget sa dala sabut nilan, mamba pinakapya nami sa uman isa kanu galebek nin, mawli na lu silan kanu kadenan nilan makawli, na inggay nu (Allah) sa kanilan i lalaw nu penggalebeken nilan."},{"id":109,"translation":"Endu midsapa silan sa Allah sa mabagel a kinadsapa sa amayka makawma sa kanilan i ayat na pangimbenalen nilan, edtalu ka (Muhammad): su manga ayat na lu sa Allah, endu ngin i kataw nu (a manga Muslim) mangimbenal silan (kafir) amayka nakawma (su ayatan)? Di bun silan mangimbenal."},{"id":110,"translation":"Endu pegkelid keliden nami i manga atay nilan endu kailay nilan sa mana bun su dala nilan kapangimbenal paganay endu pasagadan tanu silan kanu kadarwakan nilan sa ma-anteng- anteng."},{"id":111,"translation":"(Tig nu Allah): apya initulun nami sa kanilan i malaikat, endu apya inipambityala nami sa kanilan i minatay endu apya binulig nami kanilan i langun a enggaga-isa a makabagel kanu rasul, na di bun silan mangimbenal ya tabya na kahanda nu Allah, ugayd na ya madakel sa kanilan i manga jahil (di mataw)."},{"id":112,"translation":"Endu mamba i kinabaluy nami sa uman isa a nabi na aden Shaytan a manusya endu jin, sa pedtalwan nu sabad sa kanilan su sabad sa pibpalasan a kadtalu a makadulat, endu u pig- kahanda nu Kadenan nengka na di nilan manggula, pasagadi ka silan (Muhammad) endu su ipedtetebu nilan."},{"id":113,"translation":"Endu mapanuliman u manga taw a di bangimbenal sa gay a mawli su kadtalu nilan endu kaswatan nilan endu kapamikalan nilan bun su manga galebek nilan a manga kadusan."},{"id":114,"translation":"(Edtalu ka Muhammad): panun i kapangilay ku sa kukuman a salakaw sa Allah, na sekanin i napatulun sa lekanu sa kitab (Qur’an) a midtinatad? Endu su manga taw a inenggan nami sa kitab (Taurat endu Injil), na katawan nilan su (Qur’an) a nakatulun ebpun sa Kadenan nengka a benal su nakadalem lun, na da ka bu enggula sa makuyug ka kanu manga pendarwaka."},{"id":115,"translation":"Endu napasad su kalima (kadtalu) nu Kadenan nengka a benal a bantang, dala makasambi sa kalima (kadtalu) nu Kadenan nengka, ka sekanin na pakakineg a mataw."},{"id":116,"translation":"Endu amayka unutan nengka su madakel (a taw) kanu lupa, na tadingen ka nilan kanu agama nu Allah, ka dala pagunutan nilan ya tabya na antapan endu dala kanilan (i penggula) ya tabya na kapendalbut."},{"id":117,"translation":"Saben-sabenal su Kadenan nengka i mataw sa kanu gatading kanu agama nin, endu sekanin bun i mataw sa natutulu."},{"id":118,"translation":"Endu kan kanu kanu sinumbali a nalabit lun su ngala nu Allah amayka bangimbenalen nu su manga ayatan nin."},{"id":119,"translation":"Endu dala sa lekanu i di nu kanen su nalabit nu lun i ngala nu Allah, endu pidtinatadin sa lekanu su iniharam nin sa lekanu, ya tabya na nakasendud kanu (nakadadtel) endu madakel i pedtading (sa lekanu) sabap sa kyug nin a dala sabut nin, saben-sabenal kanu Kadenan nengka na sekanin bu i mataw kanu manga taw a manga matibaba."},{"id":120,"translation":"Endu itagak nu i mapayag-masulen a kadusan, su manga taw a penggalebek sa kadusan na di ebplis i kapembalas sa kanilan kanu pamantyali nilan (pang- galebeken nilan)."},{"id":121,"translation":"Endu di nu pegkana i da malabit lun su ngala nu Allah ka saben-sabenal a maledsik endu su manga shaytan na pedtalun nilan kanu kangaunutan nilan (pakat nu shaytan a manusya) ka endu kanu makabpapalawa, na (amayka) unutan nu silan na kuyug kanu bun a manga mushrik."},{"id":122,"translation":"(Ini-upama su kafir) sa minatay a inuyag nami (amayka nangimbenal kanu Allah), binaluy nami sa lekanin i sigay (Qur’an) a ipalalakaw nin (ipangenggat nin) kanu taw a natagu sa malibuteng a di den pakalyu, mamba i kinapabpalas kanu manga kafir sa kapya na kilay nilan kanu penggalebeken nilan (mana silan natagu sa malibuteng)."},{"id":123,"translation":"Endu mamba i kinabaluy nami kanu uman i dalpa na aden lun i kanga-unutan a manga darwaka, ka endu makapagitung sa kabinasan, na dala mabinasa nilan ya tabya na ginawa nilan, ugayd na di nilan egkagedam."},{"id":124,"translation":"Endu amayka nakawma sa kanilan i ayat na ya nilan pidtalu na di kami a benal mangimbenal taman sa di kami kanggan sa mana su inenggay kanu manga sinugu, su Allah i mataw sa enggan nin sa ka-rasul, di ebplis na masugat su manga darwaka a kalusak lu sa Allah endu siksa a mapasang sabap sa kawagan nu itungan nilan."},{"id":125,"translation":"Su taw a kyugan nu Allah sa matutulu nin na pakakalagen (bukatan) su laleb nin sa Islam endu su kyugan nin sa matading na baluyn nin su laleb nin sa magaget a masimpit sa mana su bamusug sa langit a dala egkagaga nin, mamba i kapembaluy nu Allah sa maledsik kanu manga taw a di mangimbenal."},{"id":126,"translation":"Endu namba su lalan nu agama nu Kadenan nengka a matidtu (Islam), saben-sabenal na inipayag nami su manga ayatan kanu manga taw ka endu silan makatadem."},{"id":127,"translation":"Sa kanilan i dalpa a suti (surga) lu sa kadenan nilan, endu su Allah i pedtuldu sa kanilan sabap kanu penggalebeken nilan a mapya."},{"id":128,"translation":"Endu su gay a buligen nu Allah (jin endu manusya) silan langun (tig nu Allah): sekanu a manga jin- pinakadakel nu i manusya a tinading nu sa mapya gayd i palas nin sa mapayag, endu pidtalu menem u kangaunutan nilan a manusya: huu Kadenan nami! Pigkakalinyan nu kaped sa lekami su sabad, (saguna) nasampay nami su ukul nami a inukul nengka sa lekami, tig nu Allah: su apuy i katindegan nu a di kanu makalyu ya tabya na kahanda nu Allah, su Kadenan nengka i mapambetad a mataw."},{"id":129,"translation":"Mamba i kapadtatagapeda nami kanu manga kafir kanu sabad sa kanilan sabap kanu pamantyalin (pinggalebek) nilan a kadusan."},{"id":130,"translation":"Hay sekanu a manga jin endu manusya! Da ba makawma sa lekanu i manga sinugu ebpun sa lekanu sa panudtulen nin sa lekanu i manga ayat ku endu pakagilekan kanu nin sa kawma nu kanu gay nu ba nya? Ya nilan madtalu: pedsaksyan nami i ginawa nami (dupang), endu nasimpang silan nu kabpaguyag sa dunya endu pidsaksyan nilan i ginawa nilan sa silan na manga kafir."},{"id":131,"translation":"Mamba su Allah na di nin binasan i taw na dalpa sa kadupangan nu taw nin sa dala mawma na kataw (da silan mawma na lslam)."},{"id":132,"translation":"Endu uman isa na aden pangkatan nin (a makadayt) kanu manga galebek nilan endu dala kanu Kadenan nengka i limpangan nin su penggalebeken nilan."},{"id":133,"translation":"Endu su Kadenan nengka i kawasa a kigkwan sa limu, u yanin magkahanda i iyawa kanu nin endu sumambi sa ulyan nu (na magaga nin) sa apiya ngin i kahanda nin, mana bun su kinapambwat nin sa lekanu ebpun sa mawli a taw a kaped."},{"id":134,"translation":"Saben-sabenal kanu inibpasad sa lekanu a (siksa) na makawma endu dala sa lekanu i makalipus lun."},{"id":135,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sekanu a manga taw, enggalebek kanu sa lalan (lalan a kasugwan nu Kadenan) ka saki na penggalebek aku (sa lalan sa Allah) na katawan nu u entayn i mapya i kandalpan nin (sa gay a mawli) ka di makauntung su manga kafir."},{"id":136,"translation":"(Su taw a pedsakutu) na binaluy nilan kanu Allah su kaped a binaluy bun nu Allah a pamulan endu binatang i umun (bagumunan nilan su Allah kanu inaden nin), edtalun nilan nan na kanu Allah sa kalbut nilan endu nan i kanu barahala nilan, na di pakasampay sa Allah, endu su kanu Allah na paka- sampay kanu barahala nilan, na ngin den a kawagan a kukuman i kanilan."},{"id":137,"translation":"Endu saka maytu bun a pinagkapya na Shaytan kanu madakel kanu mushrik i ka-imatay sa wata nilan, ka endu mabinasa silan endu di nilan magugud su agama nilan, na u pigkahanda bu nu Allah na di nilan manggula, na pasagadi ka silan endu su ipedtetebu nilan."},{"id":138,"translation":"Endu kadtalu nilan sa nya binatang endu pamulan na patanan, dala makakan lun ya tabya na su pegkyugan tanu sa kalbut nilan endu nya manem i di mapakay a gikudan, endu di nilan labiten i ngala nu Allah sa kasumbali lun, ipedtebu nilan intu (sa Allah), di ebplis i kabalas sa kanilan kanu kapedtetebu nilan sa Allah."},{"id":139,"translation":"Endu pidtalu (nu manga taw a ped-sakutu): dalem nu tyan nu nya a binatang na lekitanu a manga mama haram kanu manga babay tanu, na amayka minatay (sa kinagemaw nin) na sa kanilan tanan babay-mama, di ebplis i kabalas sa kanilan kanu kadtalu nilan, su Allah i mapandayt a mataw."},{"id":140,"translation":"Saben-sabenal a nalapis su inimatayan nin i manga wata nilan sa dala ungangen nin dala kataw nin endu iniharam nilan su inirizki nu Allah sa kanilan, ipedtebu nilan sa Allah, na saben-sabenal a natading silan endu dala silan matutulu."},{"id":141,"translation":"Su Allah i napambwat sa manga pamulan a pedtindeg endu belanag endu su kayu kulma endu su manga kapasadan a mimbida-bida i nanam nin endu su zaitun endu su rummaan a mamagidsan endu aden bun di mamagidsan, kan kanu kanu unga nin amayka minunga endu inggay nu su haqq nin (zakat) kanu gay a kapagagani nu lun, na da kanu magudal, su Allah na di nin kalinyan su magudal."},{"id":142,"translation":"Endu kaped kanu manga binatang i palulanan nu endu bagikamen nu i upis nin (bagumbalen a igan ataw ka kaped pan) kan kanu kanu inirizki nu Allah, na di nu munuti su manga sangkad nu Shaytan ka saben-sabenal sa lekanu su Shaytan na satru a mapayag."},{"id":143,"translation":"(Binaluy nu Allah) su walu timan, duwa timan i kambing a malendu i bumbul nin (babay-mama) endu duwa timan i mababa i ikug nin, edtalu ka sa kanilan (Muhammad): ngintu duwa a mama i ini-haram ataw ka duwa a babay i ini-haram (inisapal i kakan lun) ataw ka nakamung i kagingay nu duwa a babay? Edtalu nu sa laki kanu natawan nu amayka benal kanu."},{"id":144,"translation":"Endu unta a duwa timan (babay-mama) endu sapi a duwa timan, edtalu ka (Muhammad):i ngintu su duwa a mama i haram ataw ka duwa a babay i haram, ataw a nakamung su kagingay nu duwa a babay (babay a sapi ataw ka unta) ataw ka ngintu nadsaksyan nu i kinadtutuma nu Allah sa lekanu sa namba? Dala nakasagad i kadupang nin kanu taw a pidtetebwan nin su Allah sa kalbutan ka endu nin matading su manga taw a dala kataw nin, su Allah na di nin tutulun su manga kafir."},{"id":145,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): dala natun ku sya kanu inisugu sa laki a haram kanu pegken a pegkenen nu, ya tabya na su minatay (binatang) endu su lugu a tinemuga endu su sapu na babuy, ka saben-sabenal a maledsik ataw ka kadusan, entayn menem i nakasendud sa di kena nin pidtibaba ataw ka di kena nin ipendupang (mapakay a keman kanu -haram sa paydu bu) ns saben-sabenal su Allah na mangampun a malimu."},{"id":146,"translation":"Endu ini-haram nami kanu (Yahudi) i langun na aden kanuku nin (dala mupak) endu sya sa sapi endu kambing na ini-haram nami sa kanilan su kasebudan nin ya tabya na sya sa bigkugung ataw ka su inukap ataw ka su dinumeket sa tulan, entu na inibalas nami sa kanilan sabap kanu kadupang nilan, endu benal su langun na pedtalun nami (sa leka Muhammad)."},{"id":147,"translation":"Na amayka pandalbuten ka nilan na edtalu ka: su Kadenan nengka i kigkwan sa limu a mawlad endu di ma-alaw su tyuba nu Allah kanu taw a manga kafir."},{"id":148,"translation":"Pedtalun nu manga mushrik u pigkahanda bu nu Allah na di tanu makasakutu endu su manga kalukesan tanu, endu di tanu ma-haram i apya ngin, mamba ikinapandalbut nu nangawna sa kanilan (ipebpalawa nilan su manga sinugu sa kalbutan) taman sa nananaman nilan i tyuba nami, edtalu ka: ngintu aden tindeg nilan? na pambwaten nilan ka dala padtuntulan nu ya tabya na antapan endu dala sa lekanu ya tabya na kalang-kalangan a kalbutan."},{"id":149,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su Allah i kigkwan sa tindeg (a mapya) na u pegkahandan nin bu na natutulu kanu langun."},{"id":150,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): pambwat nu i saksi nu a makadsaksi sa saben-sabenal su Allah na ini-haram nin sa lekanu i namba, amayka silan i edsaksi na da ka mamung edsaksi sa kanilan (da ka edsaksi sa kanilan) endu di ka bagunuti su kyug nu ginawa nilan sa pinandalbut nilan su manga ayatan nami endu di silan bangimbenal sa gay a mawli endu silan na inilagid nilan su Allah kanu kadenan nilan."},{"id":151,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sya kanu ka batyan ku sa lekanu i iniharam nu Kadenan nu sa lekanu , (nya ba i inisapal) da kanu sumakutu apya paydu endu ebpyampyani nu i duwa lukes nu, endu di nu pangi-mataya i manga wata nu sa gilek sa kamiskinan ka sekami i pe-rizki sa lekanu endu silan endu di nu pedsupegi su manga mawag mapayag-masulen, endu di nu pembunu su taw a ini-haram nu Allah (i kabunu lun) ya tabya na bantang, entu bu i ibangindaw sa lekanu ka malemu-lemu sa lekanu ikapagungangen nu."},{"id":152,"translation":"Endu di nu pedsupegi i tamuk nu yateem (ilu) ya tabya na kagkapya nin taman sa mabalig endu patidtu nu i kapagasad nu endu kadtimbanga nu sa bantang, di nami ibpalyugat sa taw i dinin magaga ya tabya na magaga nin, endu amayka edtalu kanu na embantang kanu sa apiya pagali nu (ikawagiban) endu tuman nu i pasad nu sa Allah ka entuba i patadem (indawan) sa lekanu, ka malemu-lemu sa lekanu i makatadem kanu."},{"id":153,"translation":"Endu namba i lalan sa laki a matidtu, na unuti nu na da kanu bagunut sa manga lalan (a salakaw sa agama nu Kadenan) ka makabpapalak kanu sa agama nu Allah, namba i patadem (indawan) sa lekanu, ka malemu-lemu sa lekanu i kagilekan kanu."},{"id":154,"translation":"Mawli na inenggay nami kanu Musa i kitab a sampulna i kapya nin endu minayag kanu langun nu engaga-isa endu tutulu endu limu, ka malemu-lemu i ka-adap nilan sa Kadenan nilan sa mangimbenal silan."},{"id":155,"translation":"Endu nan su kitab (Qur’an) initulun nami sa leka (Muhammad) a barakat na unuti nu endu ikagilek nu (su Allah) ka malemu i kakalimu sa lekanu."},{"id":156,"translation":"(Initulun nami su Qur’an kanu manga Arab) ka endu di nilan madtalu i ya bu tinulunan sa kitab na duwa a lumpukan (Yahudi endu Nasrani) a nawna sa lekami, na saben-sabenal (sekami a manga Arab) su kabatya sa kitab nilan sa basa nilan na di nami katawan."},{"id":157,"translation":"Endu di nu madtalu i nya ba ka nakatulun bu sa lekitanu i kitab na sekitanu pan i mawna i katutulun nin sa kanilan, na nakawma sa lekanu i mapayag (Qur’an) ebpun sa Allah a tutulu endu limu, na dala nakalawan i kadupang nin kanu (taw) a napandalbut kanu manga ayatan nu Allah endu sinamungkilap (sinumibay) na di ebplis na balasan nami su namedsungkilap kanu manga ayatan nami sa sagad i kawag nin a siksa sabap kanu kinasungkilap nilan."},{"id":158,"translation":"Dala kapagangapan nilan (manga kafir) ya tabya na makawma sa kanilan i malaikat a bagimatay sa kanilan, ataw ka ya makawma i tyuba nu Allah ataw ka makawma sa kanilan su kaped kanu manga tanda nu Kadenan nengka, su gay a kawma nu kaped kanu manga tanda nu Kadenan nengka (kasebang nu senang sa sedepan) na di makambarapantag kanu taw su pangimbenal nin (su tawbat nin) sa dala pangimbenal muna sa dala pan mawma i namba a gay, ataw ka palanan bu a bangimbenal na dala galebek nin a mapya, edtalu ka (Muhammad) sa kanilan i pagangapa kanu den ka bagangapa kami bun (su Allah)."},{"id":159,"translation":"Saben-sabenal su manga a taw a kaped bu i kinwa nilan sa agama nilan (sabad na balityalan, sabad na pedsupaken) na naaden silan a tumpuk-tumpuk, na di kena ka kuyug sa kanilan (Muhammad) apya paydu, ya bu mataw sa kanilan su Allah, mawli na balasan nami silan kanu lalaw nu penggalebeken nilan."},{"id":160,"translation":"Endu su minggalebek sa isa timan a mapya na sapulu i balas nin (a mapya), su mawag menem a isa timan na isa timan bu i balas nin endu di silan dupangen ataw ka di silan madsalimbut."},{"id":161,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): tinutulu aku nu Kadenan ku sa lalan a matidtu, agama a dala bigkug nin, agama nu Ibrahim a bantang, matidtu endu dala makuyug kanu manga mushrik."},{"id":162,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su sambayang ku endu su panunumbalin ku endu su kawyag ku endu kapatay ku, na kanu Allah a Kadenan nu manga dunya."},{"id":163,"translation":"Dala kaduwa nin (su Allah) endu namba i inisugu sa laki endu saki i mawna a nag-Islam."},{"id":164,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu aden pan salakaw kanu Allah a Kadenan ku-sa sekanin i Kadenan nu langun u enggaga-isa? Endu dala penggalebeken nu isa a di kena lekanin bun (i pahala ataw ka siksa nin), endu di mandusa nu isa su dusa na kaped nin, mawli na lu bun kanu Kadenan nu i kambalinganan nu, na patuntayan nin sa lekanu langun su pembibidayan nu."},{"id":165,"translation":"Endu sekanin a Allah i minaluy sa lekanu a namakasukeli (kanu nawna sa lekanu) sya sa lupa endu inipulu nin su kaped sa lekanu sa pangkatan, ka pembatalun kanu nin kanu inenggay nin sa lekanu, su Kadenan nengka i malangkas i siksa nin endu bangampun a malimu."}]},{"id":7,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem-Saad (su Allah i mataw kanu ma'na nin)."},{"id":2,"translation":"Nan su kitab (Qur’an) initulun sa leka (Muhammad) na di ma-aden sa laleb nengka i kagagetan, ka endu nengka makapakagilek kanu manga taw (a kafir) endu makapatadem nengka kanu manga bamamaginugut."},{"id":3,"translation":"Unuti nu su initulun sa lekanu (Qur’an) ebpun sa Kadenan nu, na da kanu munut sa salakaw lun i kamalan nu, ka paydu i katadem nu ataw ka maka- indaw sa lekanu."},{"id":4,"translation":"Endu madakel i dalpa a bininasa nami (sabap kanu kadusan nu taw nin) nakawma sa kanilan su tyuba nami sa magabi ataw ka malamag."},{"id":5,"translation":"Na dala den nadtalu nilan sa kanu kinawma na tyuba nami sa kanilan ya tabya a nadtalu nilan na sekitanu besen i manga dupang a manga taw."},{"id":6,"translation":"Na idsan nami su manga taw u ngin i pidtalu nilan kanu sinugu, endu idsan nami bun su manga sinugu u ngin i pidtalu nu manga taw."},{"id":7,"translation":"Na panudtulen nami sa kanilan (su pinggalebek nilan sa dunya a nawna) endu dala sa lekami i di nami silan embantayan."},{"id":8,"translation":"Endu su timbangan (lu sa gay a mawli) na bantang i kakukum, na su mawgat i timbangan nu mapya nin na silan a manga taw a namakauntung."},{"id":9,"translation":"Su mapegkag menem i timbangan nin a mapya na silan su manga taw a linapis nilan su ginawa nilan sabap kanu kapedsangka nilan sa manga ayatan nami."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal a pinandalpa nami sekanu sya sa lupa, endu binaluy nami sa lekanu i makapaguyag nu, na paydu i kadsukur nu."},{"id":11,"translation":"Endu saben-sabenal i binaluy nami sekanu endu pinabpalas nami sekanu, mawli na pidtalu nami kanu manga malaikat i sugyudi nu si Adam na sinumugyud silan ya tabya na si Iblis ka dala amung sumugyud."},{"id":12,"translation":"Tig nu Allah: ngin i nakasapal sa leka sumugyud sa sinugu Ku seka? Tig nu Iblis: saki i mapya sa lekanin (Adam) ka binaluy ako nengka ebpun sa apuy na binaluy nengka (si Adam) ebpun sa lupa."},{"id":13,"translation":"Tig nu Allah: embaba ka, dala kadayt nin i kamamasela nengka sya sa surga, lyu ka den sa surga ka seka na kuyug ka sa nakalusak."},{"id":14,"translation":"Tig nu Iblis: Kadenan ku pag-kalendu ka i umur ku."},{"id":15,"translation":"Tig nu Allah: seka na malendu i umur nengka."},{"id":16,"translation":"Tig nu Iblis: Kadenan ku kagina ka tinading aku nengka na palnen ku silan kanu lalan nengka a matidtu (su agama nu Islam)."},{"id":17,"translation":"(Tig nu Iblis): mawli na alawan ku silan sa sangulan endu taligkudan nilan endu tampal sa kawanan nilan endu biwang nilan, endu dala maparuli nengka kanu kadakelan sa kanilan a makadsukur (kanu Allah)."},{"id":18,"translation":"Tig nu Allah: lyu ka den ka seka i pangimbulatan a nalipungetan, taman kanu munut sa leka a manusya, na panun ku su Naraka sa lekanu langun."},{"id":19,"translation":"Endu Hay seka Adam! Tana ka endu si kaluma nengka sya sa surga sa pangankan kanu sa endaw i pegkyugan nu, na di nu semupegi i nyaba a kayu ka mabaluy kanu ebpun kanu manga dupang."},{"id":20,"translation":"Sinasat silan nu Shaytan, ka endu gapayag kanilan su nadapengan a awrat nilan (sangulan nilan duwa), tig nu Shaytan: ya kinasapal nu Allah sa lekanu sa nya ba a kayu na mabaluy kanu duwa a datu sya sa surga, ataw ka matatap (di kanu den makalyu) sya sa surga."},{"id":21,"translation":"Endu midsapa su Shaytan (kani Adam): Saben-sabenal a saki na kuyug aku sa kanu magungaya sa lekanu."},{"id":22,"translation":"Tinutulu nin sa makadulat, guna nilan (Adam-Hawa) kananami su unga nu kayu na napayag sa uman isa sa kanilan su sangulan na kaped nin, uman isa na nakakwa sa lawn a kayu a nakadapeng kanu awrat nilan ataw ka sangulan nilan, endu tinawag nu Kadenan nilan (pidtalu nu Allah): kna ba inisapal ku sa lekanu intu ba a kayu, endu kena ba pidtalu ku sa lekanu su Shaytan na satru nu a mapayag."},{"id":23,"translation":"Ya pidtalu ni Adam silan kani Hawa: Kadenan nami nadupang nami i ginawa nami, amayka di kami nengka ampunen endu ikalimu na makuyug kami kanu manga taw a nangalugi."},{"id":24,"translation":"Tig nu Allah: embaba kanu lu sa dunya sa pagukagen nu kaped su kaped nin endu aden kadtakenan nu gagalu lu sa lupa endu aden kawyagan nu sa taman a timpu nin (di pan matay)."},{"id":25,"translation":"Tig nu Allah: lu kanu ba paguyag, endu lu kanu bun ba matay, endu lu kanu bun ba makambwat (sa lupa) sa kabangkit sa dunya."},{"id":26,"translation":"Hay! sekanu a tupu nu Adam! Saben-sabenal a initulun nami sa lekanu i balegkas a makasapeng sa awrat nu endu balegkas a mapya i palas nin endu su balegkas a gilek sa Allah na minuna i kapya nin sa langun a nalabit antu, namba na kaped kanu manga tanda nu Allah, ka malemu-lemu sa kanilan i makatadem (ma-indaw silan)."},{"id":27,"translation":"Hay sekanu a tupu nu Adam! Di kanu ma-fitnah nu Shaytan sa mana su kinapalyu nin kanu duwa a lukes nu sa surga (Adam-Hawa) sa ibpagawa nin sa kanilan i balegkas nilan ka endu gailay nu isa i awrat na kaped nin, na kailay kanu nin (Shaytan) endu su manga tagapeda nin, na di nu silan kilay, binaluy nami su manga Shaytan a silan i tagapeda nu (manga taw) di bangimbenal sa Allah."},{"id":28,"translation":"Endu amayka makanggalebek silan sa maledsik, na ya nilan kadtalu: naparuli nami kanu manga kalukesan nami endu sinugu kami nu Allah sa nya ba, edtalu ka (Muhammad): su Allah na di semugu sa maledsik endu di nin isugu i madtalu nu (sa makadawa kanu) sa Allah i di nu katawan."},{"id":29,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): inisugu nu Allah i kambantang endu patidtu nu i manga biyas nu sya kanu masjid (apya ngin i nagalebek, endu apya endaw matabu) endu pangeni kanu sa lekanin (Allah) su ikhlas sa lekanin su agama, ka binaluy kanu nin (paganay) na makambalingan kanu bun sa lekanin. (Allah)."},{"id":30,"translation":"Su kaped na natutulu, su kaped na wagib sa kanilan i katading kagina silan na binaluy nilan i manga Shaytan a sinimba nilan a salakaw sa Allah endu ya nilan pagantapen na natutulu silan."},{"id":31,"translation":"Hay sekanu a tupu nu Adam! Kwa nu i ipebpalas nu sya sa kanu mga masjid endu kan kanu endu inum kanu endu di nu mapasagad- mapadsubra (su galebek nu) ka di kalilinyan nu Allah pamakasagad (a galebekan)."},{"id":32,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): entayn i sinumapal sa kapalasan a pinambwat nu Allah kanu manga ulipen nin endu su manga mapya rizki, edtalu ka (Muhammad) kanu manga bamamaginugut i sa kanilan (mu'min-kafir) sya sa dunya su manga palas, na kanu manga mu'min bu menem sa gay a mawli (i kapya na palas), mamba i kapedtinantad nami kanu manga ayatan kanu manga taw ka endu nilan katawan."},{"id":33,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) i ya inisapal nu Allah na su manga maledsik a mapayag endu masulen endu su manga kadusan endu su makasagad (galebekan a pedsubra sa atulan) sa dala kawagib nin, endu su kasakutu sa Allah ka dala initulun nin a tindeg nu (kanu kapedsakutu) endu makadtalu kanu sa Allah sa di nu katawan (makapandalbut su Allah)."},{"id":34,"translation":"Endu uman isa na aden ajal nin (aden ukulin) na amayka nakawma su ajal nilan na di makasundul su waktu nin (oras nin) na di bun makasunud."},{"id":35,"translation":"Hay sekanu a manga tupu nu Adam! Makawma bun sa lekanu i manga sinugu ebpun sa lekanu (manusya a tupu nu bun) a mamanudtulan sa lekanu kanu manga ayat ku, na su magilek sa Allah endu nagumbaya, na dala gilek nilan (kanu kapatay) endu di malidu i ginawa nilan (kanu pengganatan nilan)."},{"id":36,"translation":"Endu su manga taw a napandalbut kanu manga ayatan nami endu emamasla kanu ayatan nami, na silan i kigkwan sa apuy, silan na dala den kalyu nilan sa naraka."},{"id":37,"translation":"Da linumawan sa kadupang (na taw) a pidtebwan nin su Allah sa kalbut, ataw ka pinandalbut nin su manga ayatan nin, silan na masugat nu umun nilan ebpun sa kitab (umun a mapya, endu malendu a umul) taman sa amayka makawma sa kanilan su manga sugu nami (malaikat a pembugkut kanu nyawa) na imatayan nilan den, na edtalun nilan (malaikat): endaw den su pedsimban nu a salakaw sa Allah? Ya nilan madtalu: natadin sa lekami (di nami katawan endaw nakabpawang), endu midsaksi silan kanu ginawa nilan sa silan i manga taw a manga kafir."},{"id":38,"translation":"Tig nu Allah: ludep kanu, kanu manga taw a nawna pan sa lekanu a jin endu manusya sa naraka, uman makaludep su isa na mulkan menem nu kaped nin taman sa amayka makanggaga-isa den silan tanan (lu sa naraka) na edtalun u egkawli kanu nawna: Kadenan nami silan banan (a nawna sa naraka) i tinumading sa lekami, na inggay ka sa takep a apuy, tig nu Allah: uman isa na aden takep nin (matakep) ugayd na di nu katawan."},{"id":39,"translation":"Ya manem edtalun nu nangawna kanu nangawli: dala sa lekanu i sya sa lekami i katinggyan nu (di kena sabap sa lekami kinatading nu) na nanami nu su siksa sabap kanu pamantyalin nu (penggalebeken nu) a manga kadusan."},{"id":40,"translation":"Su manga taw a napandalbut kanu manga ayatan nami endu mimamasla silan na di magukat sa kanilan (di kabukatan) i manga bengawan nu langit endu di makaludep silan sa surga taman sa di makaludep su unta kanu pesu na lagum, na mamba i kabalas nami kanu manga pedsakutu."},{"id":41,"translation":"Aden sa kanilan lu sa naraka i ikam a apuy endu apuy kanu pulu nilan a pegkalaw-kalaw, endu mamba i kapembalas nami kanu manga dhalimun (pedsakutu, salimbuten)."},{"id":42,"translation":"Endu su manga bamamaginugut endu minggalebek sa manga mapya, di nami ibpalyugat kanu isa i di nin magaga, silan i kigkwan sa surga a di den silan makalyu (lu sa surga)."},{"id":43,"translation":"Endu inawa nami kanu manga laleb nilan su kandidilipungeta (su lipunget a nagedam sa sya pan sa dunya) sa pelagilay sa kababan nilan i manga pulangi endu madtalu nilan i pugin tanu su Allah a tinutulu tanu nin sa nya ba endu di tanu makatuntul u di kenabu tinutulu tanu nin, saben-sabenal su kinawma nu sinugu nu Kadenan na bantang endu tinawag silan lu sa surga sa nan den ba su surga a pinawarisan nu Allah sa lekanu sabap kanu penggalebeken nu a mapya."},{"id":44,"translation":"Endu tinawag nu taw sa surga su taw sa naraka: naparuli nami den su inibpasad nu Kadenan nami sa lekami a benal, na ngintu naparuli nu mambu su inib-pasad nu Kadenan nu a benal? Tig nilan: uway, aden mapatuntay kanu pageltan nilan sa su mulka nu Allah na nanget den kanu manga taw a dhalimeen. (pedsakutu, salimbuten)."},{"id":45,"translation":"Silan na ipedsapal nilan su agama nu Allah endu pangilayan nilan sa kabigkugan nin ataw ka katilan nin endu silan na pedsupaken nilan su gay a mawli. (di balityaya sa gay a mawli)."},{"id":46,"translation":"Endu nakabpageletan sa kanilan (nakadapeng) endu a'raf (lending a mapulu i nambetadan nin) a aden manga mama kanu pageletan nu naraka endu surga, (silan a manga mama) na katawan nilan i tanda na nakasurga endu nakanaraka endu tawagen nilan i manga taw sa surga, sa sagyahatra kanu den (lepas kanu den) sa silan antu a dala makaludep sa surga sa pegkyug a benal silan beludep."},{"id":47,"translation":"Amayka pasangulen silan (ipailay sa kanilan) sya tampal kanu taw na naraka na ya nilan madtalu: Kadenan nami di kami kumuyug kanu manga dhalimeen (pedsakutu, salimbuten)."},{"id":48,"translation":"Endu tawagen nu taw sa pageltan (lu sa a'raf) i manga mama a manga kafir (a katawan nu bananawag) i manga tanda nilan (sa taw na naraka) sa tig nu bananawag: dala makangguna sa lekanu su kadakel nu (tamuk a linimud nilan sa sya sa dunya) endu su inimamasla nu."},{"id":49,"translation":"(Su Allah na edtalwan nin su manga kafir): kanu sa di silan ikalimu nu Allah? Sa di kena namba su manga mu'min a midsapa, ludep kanu (a manga bamamaginugut) sa surga sa da gilek nu, endu di malidu i ginawa nu."},{"id":50,"translation":"Endu tawagen nu taw sa naraka su taw sa surga: natutung kami den, pesiki kami nu pan sa ig ataw ka ngin a inirizki nu Allah sa lekanu, ya nilan madtalu (taw na surga): ini-haram nu Allah (su ig ataw ka pegken sa surga) kanu manga kafir."},{"id":51,"translation":"Silan su manga taw a binaluy nilan su agama a ipedsimpang endu dalmetan endu nadulatan silan nu kabpaguyag sa dunya, na saguna na tagaken Nami silan ka tinagak nilan bun i nya ba a gay (lupan silan sa dunya) endu su kapapegkayd nilan kanu manga ayatan nami a padsupaken nilan."},{"id":52,"translation":"Endu saben-sabenal a pinawman nami silan sa kitab (Qur’an) a pidtinatad nami sa kataw a tutulu endu limu kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":53,"translation":"Dala kapagangapan nilan ya tabya na su kadedsa nilan (kasiksa sa kanilan), su gay a kawma nu kadedsa nilan (kasiksa) na madtalu nilan: nalipatanan muna (linipatanan tanu i nya ba a gay) sa benal su kinawma nu sinugu nu Kadenan tanu, na ngin i nya aden pan makadtabang? Ka tabangan tanu nin, ataw ka makambalingan tanu (lu sa dunya) ka enggalebek tanu sa salakaw kanu pinggalebek tanu (a mawag), na saben-sabenal a nalugi nilan i ginawa nilan endu natading sa kanilan (su manga barahala nilan) a ipedtetebu nilan (kanu Allah)."},{"id":54,"translation":"Su Kadenan na su Allah, a sekanin ba i minaluy kanu manga langit endu lupa sa naka-nem gay,mawli na migkahanda lu kanu a’raf nin, ipendapeng nin su magabi kanu malamag a pedtuntuten u magabi su malamag sa malangkas (endu binaluy nu Allahh) su senang endu su manga bitun sa endaw i kyug nin sabap kanu sugwan nin, ka lekanin a Allah su langun a binaluy endu su kyug, mahasuti su Allah a kadenan u langun a inaden nin."},{"id":55,"translation":"Pangeni kanu sa Kadenan nu sa embaba kanu endu pageletan a masulen-mapayag, su Allah na di nin kalilinyan i sagad i katanug nin."},{"id":56,"translation":"Endu da kanu maminasa sya sa lupa sa ulyan a kinapagkapya lun endu pangeni kanu sa Allah sa dalem a gilek endu kadsukur, sa limu nu Allah na masupeg kanu manga taw a pebpiya-piya."},{"id":57,"translation":"Endu sekanin a Allah i pedsugu kanu manga sambel a malilini su taw, a lat nu sambel su ulan (pakaygis su ulan sabap kanu sambel) taman sa amayka migkawgat den su dadtem na ibubu nami (pa-ulanen nami) kanu dalpa a minatay (lupa a minatay) patulunan nami sa ulan na pinagemaw nami sabap kanu ulan embalingan a manga unga, maytu bun ba i kapagemaw nami kanu namamatay ka malemu-lemu sa lekanu i makatadem kanu sa kapatay."},{"id":58,"translation":"Su dalpa a mapya na gumemaw su manga bagetu lun sa kahanda nu kadenan nin, su mawag menem na di gumemaw su bagetu lun ya tabya na mawag bun, mamba i kapebpayag nami sa manga ayatan kanu manga taw ka endu silan makadsukur."},{"id":59,"translation":"Saben-sabenal a sinugu nami su Nuh lu kanu kawm nin endu ya nin pidtalu na simba nu su Allah ka dala sa lekanu i kadenan a salakaw sa lekanin, ka saki na kagilekan aku sa lekanu sa siksa kanu gay a masla (kabangkit sa dunya)."},{"id":60,"translation":"Pidtalu nu gawnutan kanu kawm nin: sekami na ya nami kailay sa leka (Nuh) na tading ka sa mapayag."},{"id":61,"translation":"Tig nu Nuh kanu manga taw nin: di kena aku buneg, ugayd na saki na sinugu aku ebpun kanu Kadenan nu dunya."},{"id":62,"translation":"Ipedsampay ku sa lekanu su sugwan nu Kadenan ku endu bangindaw aku sa lekanu endu aden katawan ku ebpun sa Allah a di nu katawan."},{"id":63,"translation":"Ngintu nagayp kanu sa nakawma sa lekanu i indawan ebpun sa Kadenan nu sa sya kanu mama a bangsa nu bun? Ka endu kanu nin kapakagilekan ka endu kanu kagilekan, ka malemu-lemu ikakalimu sa lekanu."},{"id":64,"translation":"Na pinandalbut nilan na linepas nami sekanin (Nuh) endu su manga kaped nin sya kanu bagedan endu binisana nami su napandalbut kanu manga ayatan nami ka silan a manga taw na pisek i manga atay nilan."},{"id":65,"translation":"Endu sinugu nami lu kani Aad i suled nilan a si Hud, ya nin pidtalu: manga taw ku simba nu su Allah ka dala sa lekanu i kadenan a salakaw sa Allah, na ngintu ka di kanu kagilekan?"},{"id":66,"translation":"Pidtalu nu egkawnutan nu manga kafir kanu Hud: sekami na ya nami kailay sa leka na untengaw ka endu bagantapen nami i seka na pendalbut ka."},{"id":67,"translation":"Tig nu Hud: manga taw ku di kena aku untengaw ugayd na sugu aku ebpun sa kadenan nu dunya."},{"id":68,"translation":"Ipedsampay ku i sugwan nu Kadenan ku sa laki endu saki na bangindaw aku a mapayag sa lekanu."},{"id":69,"translation":"Ngintu ka nagayp kanu sa nakawma sa lekanu i indawan ebpun sa Kadenan nu sya kanu mama a bangsa nu bun, ka endu kanu nin kapakagilekan endu tademi nu i binaluy kanu nu Allah a namakasukeli sya sa lupa sa ulyan a taw nu Nuh endu inumanan kanu nin sa kasla endu kalambeg, na tademi nu su limu nu Allah sa lekanu, ka malemu-lemu sa lekanu i makauntung kanu."},{"id":70,"translation":"Tig nilan: kinawma nengka na endu kami makasimba sa Allah ka endu nami matagak su pedsimban nu manga lukes nami? Na pambwat ka i ibanginggilek nengka sa lekami amayka nakuyug ka kanu manga benal i kadtalu nin."},{"id":71,"translation":"Pidtalu ni (Hud): nakabetad bun sa lekanu ebpun sa kadenan nu i siksa endu lipunget, enduken ka ib- palawa aku nu pan sa manga ngala bu (a pedsimban nu) inipamedtu nu sekanu endu su manga kalukesan nu sa dala initulun u Allah a tindeg nilan, na angapa kanu den ka saki na salta aku bun sa lekanu a bagangapa."},{"id":72,"translation":"Linepas nami sekanin (Hud) endu su manga bamamaginugut sabap kanu limu ebpun sa (Allah) endu ginetas nami su alyugan (atulan) nu napandalbut kanu manga ayatan nami, na dala bun silan pangimbenal."},{"id":73,"translation":"Endu sinugu nami lu kani Thamud si Salih, ya nin pidtalu (Salih): manga taw ku, simba nu su Allah ka dala kadenan a salakaw sa lekanin, nawma kanu na mapayag a tanda ebpun sa kadenan nu (unta a babay, mimbwat sa pageletan nu) nya su unta nu Allah a lekanu a tanda, na pasagadi nu (padtaday nu den) a keman den mun sya sa kanu lupa nu Allah endu di nu sumigkul sa mawag (mapakasakiti) ka masugat kanu na siksa a masakit."},{"id":74,"translation":"Endu tademi nu i binaluy kanu nu Allah a namakasukeli sa ulyan nu Aad endu pinandaya kanu nin sya sa lupa a bangumbal kanu sa manga maligay ebpun kanu masibukala lupa (mapedtad-pedtad) endu bameswan nu i manga palaw a pegkalbenan nu, na tademi nu su manga limu nu Allah endu da kanu penggula sya sa dalpa ataw ka lupa sa baminasa kanu bu."},{"id":75,"translation":"Pidtalu nu kangaunutan sa pemamasla kanu manga taw nin kanu manga malubay: nangimbenal kanu sa ngintu si Salih na sinugu ebpun sa kadenan nin? (namba a kadtalu na umpak bu kanu Salih) ya nilan (bamaginugut) pidtalu: sekami na su inisugu lun na pinangimbenal nami."},{"id":76,"translation":"Ya manem pidtalu nu pemamasla: na sekami manem na namba a pinangimbanal nu anan na pegkafiran nami (supaken nami)."},{"id":77,"translation":"Na sinumbali nilan su unta endu pibpapuluwan nilan i sugwan nu Kadenan nilan endu pidtalu nilan i pambwat ka Salih i nambay mapaguway-uway nengka sa lekami u benal a nabi ka."},{"id":78,"translation":"Na nasugat silan a linug a mapasang, na nabaluy silan kanu dalpa nilan sa namamatay, su bagagayan ataw ka pedtindeg na dala mapalin."},{"id":79,"translation":"Na tinumangka (si Salih) sa kanilan, endu pidtalu nin: sekanu a manga taw ku na saben-sabenal na nakasampay ku sa lekanu i sinugwan nu Kadenan ku sa laki endu pinangindaw ku sekanu ugayd na di nu kalilinyan i manga taw a mangindaw."},{"id":80,"translation":"Endu su Lut, pidtalu nin kanu manga taw nin: nginan ka penggula kanu sa maledsik (pegkaluma su mama sa mama/babay sa babay) dala isa bu a nawna sa lekanu a minggula sa mamba kanu taw nu dunya."},{"id":81,"translation":"Sekanu na pegkaluma nu i manga mama sa kyug sa salakaw kanu babay, kena ka sekanu den i manga taw a nakasagad i palangay nin sa kumpasan (atulan)."},{"id":82,"translation":"Endu dala nakasumpat nu manga taw nin ya tabya: pa-awan nu silan sya sa dalpa nu a nya, ka silan a manga taw na suti gayd (di malilini sa kadusan)."},{"id":83,"translation":"Na linepas nami si Lut endu su kadakel nin ya tabya na su kaluma nin ka nakamung masugat a tyuba."},{"id":84,"translation":"Endu pina-ulanan nami silan sa ulan a watu a apuy, na ilay ka (Muhammad) u panun ba i mawli a manggula nu manga taw a darwaka manga mujrimeen (manga dupang, pedsakutu, baradusa)."},{"id":85,"translation":"Endu sinugu nami su suled nilan a si Shu'aib lu sa manga taw sa Madyan, ya nin pidtalu: sekanu a manga taw ku, simba nu su Allah ka dala sa lekanu i kadenan a salakaw sa lekanin, saben-sabenal a nakawma sa lekanu i mapayag ebpun sa Kadenan nu, na talutup nu i kapagasad nu endu kadtimbang nu, di nu pelugi su manga taw kanu langun taman nilan endu da kanu maminasa kanu dalpa sa ulyan na kinapagkapya lun, ka entuba i makagkapya sa lekanu amayka mangimbenal kanu."},{"id":86,"translation":"Endu da kanu bagagayan kanu lalan sa papegkagileka nu i bagangay kanu Shu'aib, endu pedsapalan nu sa agama su nangimbenal kanu Allah endu ya nu kyug na matila su agama, endu tademi nu su kutika a paydu kanu na pinagkadakel kanu nu Allah, endu ilay nu i mawli a manggula nu manga taw a baminasa."},{"id":87,"translation":"Endu kaped sa lekanu i nangimbenal kanu inisugu salaki endu su kaped menem sa lekanu na dala pangimbenal, na edsabar kanu (tigkel kanu) a nangimbenal taman sa kumukum bun su Allah kanu pageltan tanu sa kanilan endu su Allah i labi a mapya kanu bamangukum."},{"id":88,"translation":"Pidtalu nu kangaunutan u mimamasla sa kanu kawm nu Shua'ib: pawan nami seka O Shua'ib endu su manga bamaginugut (nangimbenal) sa leka sya sa dalpa nami, ataw ka embalingan kanu den mun sya sa agama nami, tig nu Shua'ib: apya di kami myug?"},{"id":89,"translation":"Saben-sabenal a kadtebwan nami su Allah sa kalbut amayka sya kami sa agama nu, sa ulyan a linepas kami nin sa agama nu, endu dala kadayt nin i kambalinganan nami ya tabya na kahanda nu Allah a Kadenan nami a mawlad i kataw nu Kadenan nami kanu enggaga-isa, sekanin a Allah i sinaligan nami, Kadenan nami bukati ka sa lekami pageletan nami kanu manga taw sa bantang endu seka i labi i kapya nin kanu banguka."},{"id":90,"translation":"Endu pidtalu nu kangaunutan sa kanu manga kawm ni Shu'aib: amayka unutan nu si Shu'aib na sekanu den i manga taw a nangalapis."},{"id":91,"translation":"Nasugat silan a linug, nabaluy silan kanu dalpa nilan a matag lawas na dala nyawa nin."},{"id":92,"translation":"Su napandalbut kanu Shu'aib na mana bun silan dala makandalpa kanu dalpa (nadtadin silan sabap kanu linug), su napandalbut kanu Shu'aib na nabaluy silan sa silan i nalugi."},{"id":93,"translation":"Tinumangka si Shu'aib (minawa) endu (linumengi) sa pidtalu nin kanu manga kawm nin i nakasampay ku sa lekanu su agama nu Kadenan ku endu nangindaw aku den sa lekanu, na panun i kalidu na ginawa ku (sa kinabinasa) kanu manga taw a manga kafir."},{"id":94,"translation":"Endu dala sinugu nami a nabi sya kanu dalpa sa pinandalbut a di kena bininasa nami silan (a napandalbut) sa kapasang a kabpaguyag endu dalu ka endu silan makambaba (makapangalimbaban) sa Allah."},{"id":95,"translation":"Mawli na sinambyan nami su mawag sa mapya, taman sa pinagkadakel silan (su kakawasan nilan) endu pidtalu nilan: su manga lukes tanu na nasugat bun silan na mapasang endu malmu (adat a manusya i nya, di kena i niya ebpun kanu Kadenan), bininasa nami silan sa natekaw endu di nilan gadsangginu."},{"id":96,"translation":"Upama mana bu ka nangimbenal su taw nu dalpa endu nagilekan (sa Allah) na bukatan nami kanilan i manga barakat (mamakagkapiya) ebpun sa langit endu lupa, ugayd na napandalbut silan, na bininasa nami silan sabap kanu penggalebeken nilan a manga kadusan."},{"id":97,"translation":"Ya kataw nu taw nu dalpa a dupang na di mawma na tyuba nami silan sa magabi sa timpu na pedtulug silan."},{"id":98,"translation":"Endu ya nilan kataw na di silan mawma na tyuba nami sa mapita kanu timpu a pendadalmet silan."},{"id":99,"translation":"Ngintu linepas nilan i ginawa nilan kanu i kapakayd nu Allah (a kasiksa ataw ka tyuba sa kanilan) na dala man taw a malepas nin i ginawa nin (amayka bagi nin den) ya tabya na (manga taw a pendupang den sa layab, ka ya nilan talima na dala den siksa sa kanilan) manga taw a nangalugi."},{"id":100,"translation":"Ngintu ka di pan makatutulu kanu manga taw (su nanggula nu nangawna) na silan saguna i naka-waris kanu dalpa sa ulyan nu taw nin (a nangawna) na u pigkahanda nami bu na masugat nin bun silan (a tyuba) sabap kanu manga kadusan nilan, na silan a manga taw na di manuliman."},{"id":101,"translation":"Entuba a manga dalpa i banudtulan nami sa leka (Muhammad) i tudtulan nu sa nakawma sa kanilan i manga sinugu sa manga mapayag i napananggit nilan, na dala bun silan pangimbenal sabap sa nawna den i kinapandalbut nilan, mamba i kapedtutup (kapedsapeng) nu Allah kanu manga atay nu manga kafir."},{"id":102,"translation":"Endu da naparuli nami sa kadakelan sa kanilan i pasad a pedtuldun, endu ya kadakelan sa kanilan i manga faasiq (nakalyu kanu sugwan i galebek)."},{"id":103,"translation":"Mawli na pinambwat nami su Musa kanu ulyan nilan (a manga sinugu) lu kani Fir’awn endu su kangasaligan nin, na sinangka nilan su Musa na ilay ka (Muhammad) u panun i mawli (a manggula) nu manga taw a baminasa."},{"id":104,"translation":"Endu tig nu Musa: Hay Fir’awn! Saki na sinugu aku nu Kadenan u dunya."},{"id":105,"translation":"Benal a dala madtalu ku sa Allah ya tabya na benal, nakawma aku sa lekanu sa mapayag ebpun kanu Kadenan, na butawani ka (pandaya ka) su tupu nu Israel lu sa dalpa nilan."},{"id":106,"translation":"Tig nu Fir’awn kani Musa: amayka aden tanda na pambwat ka amayka kuyug ka sa kanu manga taw a benal."},{"id":107,"translation":"(Su Musa) na pinitasan nin su tungkat nin, kena ka nipay a mapayag."},{"id":108,"translation":"Endu pinalyu nin su lima nin, kena ka maputi a mapya i palas nin (pegkendap)."},{"id":109,"translation":"Ya pidtalu nu egkangaunutan kanu taw nu Fir’awn na: saben-sabenal inan na mataw gayd sa sih’r (manga pakayd)."},{"id":110,"translation":"Ya nin kyug na makalyu kanu sa kanu dalpa nu, (su Fir’awn na minidsa): na ngin i enggulan nu?"},{"id":111,"translation":"Pidtalu nu kangasaligan (ni Fir’awn): lumbatan su manga dalpa tanu endu su suled nin, ka pasuguy ka (Fir’awn) su manga dalpa."},{"id":112,"translation":"Ka endu kapananggitan ka nilan sa manga matagel sa sih’r (manga pakayd)."},{"id":113,"translation":"Endu nakawma su manga mategel (sa manga pakayd) lu sa kani Fir’awn, ya nilan pidtalu: aden sukay tanu (premyu) amayka sekitanu i tumalaw (tumaban)?"},{"id":114,"translation":"Tig nu Fir’awn: uway endu makasupeg kanu sa laki."},{"id":115,"translation":"Tig nilan kani Musa: seka i muna mamutawan, ataw ka sekami i muna mamutawan?"},{"id":116,"translation":"Tig nu Musa: butawan kanu den, guna silan pembutawan, nilangut nilan su mata nu manga taw endu pinakagilekan nilan su manga taw endu pinambwat nilan i sih’r a masla (masla a pakayd)."},{"id":117,"translation":"Endu ini-wahi nami kani Musa i pitasi ka i balala (tungked) nengka anan, na ngimpan ka pinanakab (pinangan) su langun nu pinambwat nilan a kalbutan."},{"id":118,"translation":"Na napayag su bantang, na batal su penggalebeken nilan."},{"id":119,"translation":"Lu ba silan tinalaw, na makaganat silan sa namakalusak."},{"id":120,"translation":"Na nakasugyud su kigkwan sa sih’r."},{"id":121,"translation":"Pidtalu nilan: nangimbenal kami sa Kadenan nu dunya."},{"id":122,"translation":"A Kadenan ni Musa endu si Harun."},{"id":123,"translation":"Tig Nu Fir’awn: babaya kanu den nangimbenal (kani Musa) sa da ku pan makasugut sa lekanu, nan na naumpungan nu bun a ipamakayd nu sya sa dalpa (i sih’r) anan ka endu nu pakapalyu su manga taw nin, na katawan nu bu i pakaydan ku sa lekanu."},{"id":124,"translation":"Tebpaden ku i manga lima nu endu manga ay nu sa pagkibangan, mawli na palpang ku sekanu tanan."},{"id":125,"translation":"Tig nilan: sekami na lu kami embalingan kanu Kadenan nami."},{"id":126,"translation":"Endu (seka Fir’awn) na da i pedtila nengka (ipegkalipunget) ya tabya na nangimbenal kami kanu manga ayatan nu Kadenan nami sa kinawma nin sa lekami, Kadenan nami, penuwi kami sa kasabar endu imatayi kami a Muslim kami."},{"id":127,"translation":"Endu pidtalu nu kangaunutan a taw ni Fir’awn: ipedtagak nengka si Musa endu su manga taw nin na maminasa kanu dalpa, endu tagaken ka nin endu su kadenan nengka, tig ni Fir’awn: imatayan tanu i manga wata nilan a mama, uyagen tanu i manga babay nilan endu sekitanu i mapulu sa kanilan a pamakagaga."},{"id":128,"translation":"Tig nu Musa kanu taw nin: patabang kanu sa Allah endu edsabar kanu ka su lupa na kanu Allah, pawarisan nin kanu magkahanda nin kanu manga ulipen nin endu su mapya a mawli (su kapegkataban) na kanu magilek."},{"id":129,"translation":"Tig nu (tupu nu Israel): napasangan kami sa da ka pan makawma sa lekami endu ulyan den a kinawma nengka, tig nu Musa: su Kadenan nu na binasan nin i satru nu endu isambi kanu nin sya sa dalpa, ka ilayn nin u panun menem i lekanu a peng-galebeken."},{"id":130,"translation":"Endu bininasa nami su kadakel nu Fir’awn sa lagunan (sa kinapanenang), endu su manga unga (pamulan sa di den munga) ka basi ma-indaw silan."},{"id":131,"translation":"Na amayka mawma na mapya silan, ya nilan kadtalu: lekitanu bun i nya, amayka nasugat silan a mapasang na pidtempwan nilan si Musa endu su manga bamaginugut, na langun na ipedtempu nilan na lu sa Allah, ugayd na ya madakel sa kanilan i di manga mataw."},{"id":132,"translation":"Endu pidtalu nilan (kani Musa): apya ngin den i kapambwat nengka sa tanda a sih’r nengka sya sa lekami na di nami seka pangimbenalen."},{"id":133,"translation":"Na sinugu nami sa kanilan i kadalem endu tapudi endu manga saldu endu babak endu lugu a manga tanda a kapegkagaga nu Allah a pidtinatad, na mimamasla silan, endu silan i manga taw a mujrimeen (dupang, pedsakutu, baradusa)."},{"id":134,"translation":"Endu makawma sa kanilan su siksa sa kanilan (namba nangalabit anan), ya nilan pidtalu: Hay Musa! Pangeni ka pan sa lekami kanu Kadenan nengka sa pasad nin sa leka amayka ma-awa nengka i siksa a nya na mangimbenal kami den sa leka endu paunuten nami den sa leka su tupu nu Israel."},{"id":135,"translation":"Guna nami ibpagawa sa kanilan su siksa sa taman a di bu pakawma su kageled nilan, kena ka dala nilan tumana su pasad nilan."},{"id":136,"translation":"Sinulyan silan sa pinageled nami silan kanu lagat, kagina silan i napan-dalbut kanu manga ayatan nami endu silan kanu manga ayatan nami na dala sa atay nilan."},{"id":137,"translation":"Endu ya nami pinawaris na manga taw a dala alaga nin (pinakapasangan) sa sebangan-sedepan nu dalpa, a dalpa a pinambarakat nami, endu ya bun nakapanalus na su kadtalu nu Kadenan nengka a mapya kanu tupu nu Israel, sabap kanu kinadsabar nilan endu bininasa nami su pakayd nu Fir’awn endu su manga taw nin endu su manga pamulan nin."},{"id":138,"translation":"Endu pinalipus (linepas) nami su tupu nu Israel kanu lagat, nawma nilan i manga taw a pedtamengan nilan i barahala nilan, pidtalu nilan kani Musa: umbali kami sa kadenan a maytu ba sa kadenan nilan, tig nu Musa: sekanu su manga taw na dala sabut nu."},{"id":139,"translation":"Saben-sabenal sa kanilan (a pedsakutu) na mabinasa bun i galebekan nilan endu mabatalu langun a penggalebeken nilan."},{"id":140,"translation":"Tig nu Musa: salakaw pan sa Allah i kyugan nu a kadenan nu, na inilabi kanu nin (sa kapyanan) kanu taw na dunya."},{"id":141,"translation":"Endu labit ka su kinalepas nami sa lekanu kani Fir’awn sa ped-siksan kanu nin sa mawag a siksa, bamunun nin i manga wata nu a manga mama, ya bu baguyagen na manga babay endu lu ba su tyuba sa lekanu a ebpun sa Kadenan nu a masla."},{"id":142,"translation":"Endu pibpasadan nami si Musa sa telu-pulu ka magabi endu inumanan nami sa sapulu na sampulna sa pat pulu gay a magabi, na pidtalu nu Musa kanu suled nin a si Harun: ganti aku kanu manga taw ku endu pagkapiya ka (tuntul ka sa tutulu) endu daka munut kanu manga taw a baminasa."},{"id":143,"translation":"Guna mawma nu Musa su waktu (oras) a pasad na ipembityalay nu Kadenan nin, tig nu Musa: Kadenan ku pailay ka pan sa laki, tig nu Allah: di aku nengka mailay ugayd na ilay ka i palaw anan ka amayka gumanggan su nabetadan nin na mailay aku nengka, guna pembayang-bayang su kadenan nin kanu palaw na nalupit su palaw, nakalundub su Musa sa dala tanud nin, guna maka-imaman na tig nu (Musa): mahasutika, midtawbat ako sa leka, endu saki i paganay a nangimbenal sa leka (su kapabpagilay nu Allah na manawt bu a benal ka mana bu tugku nu kingking na di den penggaga su palaw- hadith ni Tirmidhi)."},{"id":144,"translation":"Tig nu Allah: Musa, pinamili Ku seka kanu manga taw sa kanu suguwan Ku endu su kadtalu Ku na kwa ka su inenggay ku sa leka, endu pangaden ka sa makuyug ka kanu manga barasukur."},{"id":145,"translation":"Endu inisulat nami kanu Taurat i langun na indawan endu pinayagan sa langun na enggaga-isa, na kamali ka sa mabagel endu sugu ka su manga taw nengka sa kamalan nilan sa mapya, ka ipailay ku sa lekanu su dalpa nu manga faasiq (nakalyu kanu kasugwan su galebek nin)."},{"id":146,"translation":"Isibay ku su manga ayat ku (Qur’an) kanu manga taw a pemamasla silan sya sa lupa sa dala kawagib nin, u nailay nilan i tanda ataw ka ayat na di silan mangimbenal, endu u nakailay silan sa lalan a nakatidtu (kapangimbenal sa Allah) na di nilan baluyn a ukitan, endu u nakailay silan sa lalan a kadusan na baluyn nilan i namba i ukitan nilan, kagina entuba su manga taw a napandalbut kanu manga ayatan nami endu dala sa ginawa nilan i manga ayat ku."},{"id":147,"translation":"Endu su manga taw a napandalbut sa ayatan nami endu su gay a mawli, na nagugul i manga galebek nilan, dala balas nilan ya tabya na su pinggalebek nilan."},{"id":148,"translation":"Ulyan a kinalikud nu Musa na inumbal nu manga taw nin su manga pagigimwan nilan (a bulawan) sa sapi a aden suwara nin (mana wata a bagulyang) a sinimba nilan, dala nilan madsangginu (madsuliman) i di nilan pakambityala silan endu di silan gatutulu, binaluy nilan a kadenan endu na-aden silan sa dhalimeen (pedsakutu, mangalimban, salimbuten)."},{"id":149,"translation":"Endu guna den silan makadsendit, (kanu kinambalingan ni Musa) endu nailay nilan i natadin silan, ya nilan nadtalu: u di tanu ikalimu nu Kadenan tanu endu u di tanu nin ampunen na nakuyug tanu den kanu manga taw a nangalugi."},{"id":150,"translation":"Guna makawli si Musa lu kanu manga taw nin sa galipunget a galidu i ginawa nin, pidtalu nin: ngin den a kawag i nalikudan ku sa lekanu, ngintu ka pinamagayasan nu i siksa nu Kadenan endu inibetad nin su Taurat, na kinwa nin i ulu nu suled nin (kinakangan nin sa buk) sa tinundan nin, tig nu suled nin (Harun): o wata ni ina (Musa), manga taw a nya na pinakalubay aku nilan, endu paydu saman na bunun aku nilan, na dika pedtempu (pedsendit) sa laki i manga satru anan, endu di aku pagkuyug kanu manga taw a dhalimeen."},{"id":151,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan ku ampun ka sa laki endu su suled ku, endu paludep kami kanu limu nengka endu seka i malimu kanu langun u malimu."},{"id":152,"translation":"Su manga taw a minumbal sa sapi a sinimba nilan na makwa (masugat) silan a lipunget ebpun kanu Kadenan nilan endu makalusak sya sa uyag-uyag sa dunya, na mamba i kabalas nami kanu manga taw a pedtetebu sa kalbutan."},{"id":153,"translation":"Endu su manga taw a penggalebek sa manga malat, mawli na midtawbat sa ulyan nin endu nangimbenal silan na su Kadenan nengka sa ulyan antu na bangampun a malimu."},{"id":154,"translation":"Guna den makatelen su lipunget nu Musa na kinwa nin su Taurat endu nakasulat su tutulu endu limu lu kanu manga taw endu bangandamen nilan i Kadenan nilan."},{"id":155,"translation":"Endu namili si Musa kanu taw nin sa pitu pulu a mama kanu waktu nami, guna silan masugat na linug (sabap kanu pidtalu nilan kani Musa sa di kami mangimbenal sa leka, taman sa di nengka ipailay su Kadenan nengka) tig nu Musa: Kadenan ku u kahanda nengka i binasan silan, na nawna den abpeg ku, na di kami pembinasa sabap kanu galebekan nu manga di mataw sa lekami, ka dala i nya ya tabya na tyuba nengka, ipedtading nengka kanu magkahanda nengka, endu pedtutulun nengka su magkahanda nengka, seka i pedtuldu sa lekami na ampun kami nengka, ka seka i mapya gayd a mangampun."},{"id":156,"translation":"Endu inggay nengka sya sa dunya i mapya endu lu sa akhirat sa lekami, sekami na midtawbat kami sa leka, tig nu Allah: isugat ku i siksa ku kanu magkahanda ku endu su limu ku na mawlad kanu langun nu enggaga-isa, na inggay ku kanu manga taw a magilek, endu pedzakat silan na bangimbenal kanu manga ayatan nami."},{"id":157,"translation":"Silan ba su manga taw a minunut kanu rasul a nabi (Muhammad) a di makabatya, sa sekanin i naparuli nu manga Yahudi a nakasulat i ngala nin lu kanu Taurat endu lu sa Injil a simugu sa kanilan sa mapya endu sumapal sa kanilan sa mawag, endu ini-halal sa kanilan su manga mapya endu ini-haram sa kanilan su manga maledsik endu iyawa nin sa kanilan su mawgat (kapegkagan silan kanu ka simba nilan) endu su manga mapasang lu kanu agama nilan, su nangimbenal sa lekanin (Muhammad) endu pinakasla nilan endu inidsabek nilan endu inunutan nilan su sigay (Qur’an) a initulun sa lekanin, na silan i manga taw a namakauntung."},{"id":158,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sekanu a manga taw, saki na sinugu aku nu Allah sa lekanu langun, a sekanin i kigkwan kanu manga langit endu lupa, na dala kadenan a wagib a pedsimban a lyu sa lekanin, banguyag endu bangimatay, na pangimbenal nu su Allah endu su sinugu nin a di makabatya, a bangimbenal sa Allah endu su manga kadtalu nin, endu unuti nu, ka malemu-lemu sa lekanu i matutulu kanu."},{"id":159,"translation":"Endu aden kanu taw nu Musa i manga taw a pedtutulu sa bantang endu ipembantang nilan su hukuman."},{"id":160,"translation":"Endu pinagepad nami (pimbad-bad) sa sapulu endu duwa (su manga wata nu Ya'kub) endu ini-wahi nami kani Musa kanu kabpangeni nu taw nin sa ig: ibetay nengka (Musa) su tungked nengka san sa watu, na mimbwat i sapulu endu duwa a buwal, na natawan na umani-isa ka-tupu i baginuman nilan endu sinilungan nami silan sa gabun endu initulun nami sa kanilan (alman- pegken a manga mamis) endu salwa papanuk (a pedtumpis) sa kan kanu sa kanu manga mapya a rizki nami sa lekanu endu dala kami nilan dupanga, ugayd na ginawa nilan i dinupang nilan."},{"id":161,"translation":"Endu pidtalu sa kanilan: tanan kanu sya sa dalpa (Baital Muqaddas) endu kan kanu sa endaw den i pegkyugan nu endu edtalu nu i ampunen kanu, endu ludep kanu sa bengawan sa sugyud kanu ka ampunen nami sekanu kanu kadusan nu, na umanan nami pan su manga mapya sa lekanu."},{"id":162,"translation":"Na sinambyan nu manga dupang kanilan su kadtalu sa di kena su pidtalu sa kanilan, na sinugu kanilan i siksa ebpun sa langit sabap kanu kapendupang nilan."},{"id":163,"translation":"Endu idsa nengka (Muhammad) sa kanilan a Yahudi su dalpa a masiken sa lagat, a sinupak nilan su inisapal sa kanilan su saptu (di manginseda silan sa saptu), makawma sa kanilan (i seda a madakel) ataw ka embwat i manga seda sa gay na saptu sa madakel, endu gay a di kena saptu na di embwat su seda, mamba i kapembatalu nami sa kanilan sabap kanu kabpelyu nilan sa inugut."},{"id":164,"translation":"Endu pidtalu nu kaped sa kanilan: ngintu ka bangindawn pan i manga taw na su Allah bu i minasa sa kanilan ataw ka sumiksa sa kanilan sa siksa a mapasang, pidtalu nu (bamangindaw): nya ba i di tanu ka-amung (di tanu makamung) sa tyuba na kapangindaw, endu malemu-lemu i kagilekan silan."},{"id":165,"translation":"Guna nilan ipedtagak su indawan sa kanilan na linepas nami su pedsapal kanu malat endu tinyuba nami su manga dupang sa siksa a sangat i kapasang nin sabap sa kinalyu nilan sa inugut sa Allah."},{"id":166,"translation":"Guna nilan pedsungkanga su inisapal sa kanilan na pinambaluy nami silan a ubal a nakalusak i palas nin."},{"id":167,"translation":"Endu pinakatawan nu Kadenan nengka i pambwatan nin silan (a manga Yahudi) taman sa gay a mawli sa sumiksa sa kanilan sa mawag a siksa, su Kadenan nengka na mangagan i kasiksa nin endu sekanin na bangampun a malimu."},{"id":168,"translation":"Endu pinabpitas nami (Yahudi) sya sa lupa su manga taw, kaped sa kanilan i manga mapya endu kaped sa kanilan na di kena mapya, endu binatalu nami silan sa mapya endu di mapya, ka malemu-lemu sa kanilan i edtinidtwan silan."},{"id":169,"translation":"Nasukeli sa ulyan nilan (i manga taw) a nakatundug a nakawaris kanu Taurat a pegkwa sa haram apya kaumbayan (nilan) su Taurat, silan sa sagugunay (bamantiyali) apiya supak sa Taurat endu ya nilan kadtalu: ampunen bun sa lekitanu, endu amayka nakawma sa kanilan i pantyali a pagidsan nin na kwan nilan, saben-sabenal a nakabpasad sa kanilan kanu kitab (Taurat) i di silan edtalu sa Allah ya tabya na bantang, endu napangagyan nilan su dalem nin, endu su dalpa a akhirat na ya labi i kapya nin kanu manga magilek, na ngintu ka di kanu magungangen?"},{"id":170,"translation":"Endu silan i pegkamal kanu kitab endu pedsambayang silan, (tig nu Allah): sekami na di nami dadagen su balas nu manga taw a papegkapya."},{"id":171,"translation":"Endu inipulu nami su palaw kanu pulu nu mana den su gabun a pedsilung sa lekanu endu na-antap nilan i makadadsang sa kanilan (di nin bun idadsang), kamali nu su inenggay nami sa lekanu (su Taurat) sa mabagel endu tademi nu su dalem nin ka malemu-lemu i kagilekan kanu."},{"id":172,"translation":"Endu namaruli su Kadenan nengka sa tupu nu Adam sa lu pan sa manga bigkugung nilan su mauli a taw nilan endu pinadsaksi nu Allah silan sa ginawa nilan, tig nu Allah: ngintu di kena saki i Kadenan nu? Tig nilan: Seka! Midsaksi kami, ka endu di nilan madtalu lu sa gay a mawli i da sabut nu sa namba."},{"id":173,"translation":"Ataw ka endu nu madtalu i sinumakutu bun su ka-apwan nami, na sekami na mawli a taw kami bu a nakatundug bu sa kanilan, na ngintu binasan kami nu sabap sa galebek nu manga baatil?"},{"id":174,"translation":"Endu mamba i kapedtinatad nami kanu manga ayat, ka malemu-lemu sa kanilan i maginuntulan silan."},{"id":175,"translation":"Endu batya ka sa kanilan (Muhammad) su tudtulan kanu inenggan nami sa kanu ayatan nami (ped kanu lumpukan na Yahudi) na linuwas nin (tinagak nin) su kataw nin na inunutan nu Shaytan, na nakuyug kanu manga taw a nangabinasa."},{"id":176,"translation":"Endu u nagkahanda nami bu na inipulu nami den (i pangkatan nin sabap) kanu kataw nin, ugayd na ya natagu sa ginawa nin na tatap sa dunya (di matay) endu inunutan nin i kyug na ginawa nin, na ya nin upaman na aso a magidsan i galugat ataw ka dili na penggemaw i dila nin, upaman u manga taw a napandalbut kanu manga ayatan nami, na panudtul ka (Muhammad) su manga tudtulan ka basi makapamikil silan."},{"id":177,"translation":"Mawag a upaman i manga taw a napandalbut kanu manga ayatan nami endu silan bun i pendupang sa kanu ginawa nilan."},{"id":178,"translation":"Su tinutulu nu Allah a entuba i natutulu (sa bantang) endu su tadingen nin na silan menem i nangalugi."},{"id":179,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy nami i madakel a jin endu manusya a inidasek sa naraka jahannam, ka aden bun manga atay nilan na di nilan ituntay endu aden bun manga mata nilan na di nilan ipangingilay endu aden bun manga tangila nilan na di nilan ipanuliman, silan na mana bun manga binatang, taman sa muna pan silan (sa binatang) i kinatading nilan, silan a manga taw na dala natawan nilan."},{"id":180,"translation":"Endu kanu Allah su manga ngala a manga mapya, na pangeni kanu sa Allah kanu manga ngala nin, endu pasagadi nu su bagumbayan nin i manga ngala nu Allah, ka di ebplis na balasan silan kanu penggalebeken nilan."},{"id":181,"translation":"Endu kaped a binaluy nami i manga taw a banutulu sa bantang (haqq) endu pembantang sa hukuman sabap kanu haqq."},{"id":182,"translation":"Su manga taw a napandalbut kanu manga ayatan nami na belayatan nami silan (sa siksa) sa di nilan katawan i ulyanan nilan."},{"id":183,"translation":"Endu pelanatan ku silan (di silan tundugen sumiksa ka basi magumbaya) ka su kapakayd ku (sa kanilan) na mapasang."},{"id":184,"translation":"Ngintu ka di nilan kapamikir su tagapeda nilan a (Muhammad) na di kena buneg, sekanin ipabpagingat a mapayag."},{"id":185,"translation":"Ngintu da nilan madsuliman i manga masulen manga langit endu su lupa endu su binaluy nu Allah enggaga-isa, endu di ebplis na pakasupeg sa kanilan su ajal nilan (kapatay) na ngin pan a kadtalu sa ulyan (na Qur’an) i pangimbenal nilan?"},{"id":186,"translation":"Su taw a tadingen nu Allah na dala den makatutulu lun, endu itagak nin silan kanu kadupangan nilan sa anteng-anteng silan (mana pisek a pedtatalyung)."},{"id":187,"translation":"Idsa nilan sa leka (Muhammad) su gay a mawli u kanu i kawma nin, edtalu ka (Muhammad): kataw lun na lu sa Kadenan ku, dala makapayag lun i timpu nin ya tabya na sekanin (ka namba) na mawgat sa manga langit endu su lupa, di makawma sa lekanu ya tabya na makatekaw (dala makaingat) idsa nilan sa leka ka mana nengka katawan bun (Muhammad), edtalu ka sa kanilan: kataw lun na lu sa Allah, ugayd na ya madakel sa taw na di nilan katawan."},{"id":188,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): di ku kamilikan i ginawa ku sa kagkapya nin endu kagkayd ya tabya na kahanda nu Allah, endu u katawan ku bu i gayb (di gailay) na nakapakadakel ku den i mapya (kakawasan), endu di aku mawma na malat, dala sa laki (intu) ya tabya na (saki) papegkagilek aku endu papegkalilini aku kanu bamangimbenal."},{"id":189,"translation":"Sekanin a (Allah) i minaluy sa lekanu sa isa bu a napas i nabpunan (Adam) endu lu nin ba binaluy i kaluma nin a katelenan nin (makapatana sa kanu uyag-uyag nin) na guna den su sinumbak nin si kaluma nin na migkagingay sa mapegkag (di kawgatan) na dala mapinda su kagingay, guna den pegkasla (su kagingay) na nangeni silan (Adam-Hawa) sa Kadenan nilan sa amayka enggan kami nengka sa mapya a wata na makadsukur kami."},{"id":190,"translation":"Guna den silan kanggay sa salih a wata na binaluy nilan a nakasakutu silan sa kinabedtu lun sa ngala, mahasuti su Allah kanu ipedsakutu nilan."},{"id":191,"translation":"Pedsakutu silan sa apya paydu na dala gabaluy nin (dala naumbal u pedsimban nilan), endu silan pan i bagumbalen (nu Allah)."},{"id":192,"translation":"Endu su manga barahala na dala magaga nin tumabang kanilan, endu di nilan kadtabangan su ginawa nilan."},{"id":193,"translation":"Endu amayka enggaten nengka silan sa katuntul (kanu bantang) na di kanu nilan unutan, magidsan pan i inenggat nu silan ataw ka linumenek kanu."},{"id":194,"translation":"Saben-sabenal kanu pedsimban nu salakaw sa Allah na manga ulipen a pagisan nu bun, na tawag nu kun ba silan, ka sawalen kanu nin amayka benal kanu."},{"id":195,"translation":"Ngintu aden ay nilan a ibpelakaw nilan? Ataw ka manga lima a ipangunguyamay nilan? Ataw ka manga mata a ibpagilay nilan? Ataw ka manga tangila a ibakikineg nilan? Edtalu ka (Muhammad): tawag nu i manga barahala nu, mawli na pamakaydi aku den, na di bun katagadan (kawgatan) i kabinasa nu."},{"id":196,"translation":"Ka saben-sabenal na ya pidtalad nu sa laki (Muhammad) na su Allah, a napatulun sa kitab (Qur’an) endu sekanin i tumuganul kanu manga taw a salih (manga mapya)."},{"id":197,"translation":"Endu su pedsimban nu a salakaw sa Allah na di silan makatabang sa lekanu endu di nilan kadtabangan i ginawa nilan."},{"id":198,"translation":"Amayka tawagen nu (Muslim) silan sa tutulu, di silan makakineg, endu matag kanilan pedtulikan na di silan pakailay."},{"id":199,"translation":"Kamali ka i katigkel endu isugu nengka i mapya endu embalawagi ka ataw ka di ka bamimiyas su dala manga sabut nin."},{"id":200,"translation":"Endu amayka pedsasaten ka na shaytan na lindung ka sa Allah ka sekanin i pakakineg a mataw."},{"id":201,"translation":"Su manga taw a nagilekan sa Allah na amayka sinasat nu shaytan na tumadem silan sa Allah, na nakaimaman silan."},{"id":202,"translation":"Endu su pagali nu manga shaytan na pedtapiden nu manga shaytan sa katading (kanu manga taw) sa di nilan indalaynun."},{"id":203,"translation":"Endu amayka di nengka silan kapananggitan sa ayat na pedtalun nilan: namba ka minumbal ka den sa ayat, edtalu ka (Muhammad): ya ku bu bagunutan na su ini-wahi sa laki ebpun sa kadenan ku a namba i ipabpagilay (sa lekanu) endu tutulu endu limu kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":204,"translation":"Endu amayka binatya i Qur’an na pakikineg nu, endu tana kanu, ka malemu-lemu sa lekanu i ikalimu kanu."},{"id":205,"translation":"Endu tademi ka (Muhammad) su Kadenan nengka kanu ginawa nengka (pusung endu dila) sa bangumpaya endu gilek, endu di kena matanog a kadtalu sa mapita-malulem, na daka enggula sa makuyug ka kanu manga taw a limpang sa Allah."},{"id":206,"translation":"Su manga malaikat lu sa Allah na di silan pemamasla sa kasimba sa Allah endu pedtasbih silan sa Allah endu pedsugyud silan sa Allah Ta’ala."}]},{"id":8,"verses":[{"id":1,"translation":"Ibagidsa nilan sa leka (Muhammad) i ganimah (nataban sa kinambunwa), edtalu ka: kanu Allah endu su sinugu nin, na ikagilek nu su Allah endu pagkapyan nu i pamageletan nu endu paginuguti nu su Allah endu su sinugu nin amayka benal a bamaginugut kanu."},{"id":2,"translation":"Saben-sabenal na su manga bamamaginugut sa tidtu, na amayka linabit su Allah na nagilekan su atay nilan endu amayka binatya sa kanilan su manga ayatan nu Allah na kawmanan silan sa pangimbenal endu nanget kanu kadenan nilan i pedsaligan nilan."},{"id":3,"translation":"Silan na ipedtunay nilan i sambayang endu su kaped kanu inirizki nami sa kanilan na pambaranggyan nilan."},{"id":4,"translation":"Silan ba i manga bamamaginugut a benal, kanilan den su manga pangkatan lu sa kadenan nilan endu ampun endu rizki a mapulu."},{"id":5,"translation":"Mana su kinapalyu nu Kadenan nengka sa leka (Muhammad) kanu walay nengka sa bantang (haqq), endu su kaped kanu manga bamaginugut na di galilini ka dala makapagadil."},{"id":6,"translation":"Ipebpalawa ka nilan pantag kanu bantang sa ulyan a kinapayag sa makataban bun su bantang sa mana den silan bagimatayan, endu (mana) kailay nilan i papegkaydan kanilan."},{"id":7,"translation":"Endu inibpasad nu Allah sa lekanu a (manga bamaginugut) isa kanu duwa (manga Quraysh a belalakaw sa aden pedang nin ataw ka su tamuk nilan) i makwa nu, na ya nu kyug na su di den antu kambunuwan na makwa nu, endu ya kyug nu Allah na makapaguntul nin (makapambwat nin sa makapulu) su bantang, endu tebpeden nin su alyugan nu manga kafir (a kabinasa sa lslam)."},{"id":8,"translation":"Endu makadtakena su bantang na mabatal su baatil, apya pan di kasuwatan nu manga darwaka."},{"id":9,"translation":"Su waktu a papedtabang kanu sa kanu Kadenan nu na tinalima kanu nin sa saben-sabenal a saki (Allah) na embagelen ku sekanu sa sangibu a malaikat a midtutundug silan a midtatalapis."},{"id":10,"translation":"Endu da kinatabang nu Allah (sa lekanu) ya tabya na makakalilini endu makatana su manga pamusungan nu endu dala tabang ya tabya na ebpun sa Allah, su mapulu a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":11,"translation":"Su kutika a pinatulug kanu nu Allah sa dala kapenggeda-geda nu ebpun sa Allah, endu papedtulunen nin sa lekanu ebpun sa langit i ulan ka ipedsuti sa lekanu endu ibagawa nin sa lekanu su maledsik nu Shaytan, endu pimbagelan nin su manga pamusungaan nu, endu ipedtigelin kanu manga pamusungan nu."},{"id":12,"translation":"Ini-wahi nu Kadenan nengka kanu manga malaikat i saki (Allah) na salta aku sa lekanu, na di nu mitas su manga bamaginugut, ka ibetad ku kanu manga atay nu manga kafir i gilek, na betay nu den silan sya kanu pulu na tengu, endu betay nu silan sya kanu manga kemel nilan."},{"id":13,"translation":"Kagina silan na inatuwan nilan su Allah endu su sinugu nin, su (taw) a atwan nin su Allah endu su sinugu nin na saben-sabenal su Allah na mapasang i siksa nin."},{"id":14,"translation":"Entuba (i siksa sa dunya na tabanan) na nanami nu, endu kanu manga kafir i siksa na apuy (sa gay a mawli)"},{"id":15,"translation":"Hay sekanu a manga bamaginugut! Amayka nawma nu su manga kafir a ibagatway kanu nilan na da kanu malalaguy."},{"id":16,"translation":"Ka entayni malalaguy (di matu) kanu namba a gay (kambunuwa) ya tabya na ped-zidaal bu sa kapya na kambunuwa nin, ataw ka kabagampil sa tagapeda nin, na nadsemak nin i lipunget ebpun sa Allah, endu ya nin dalpa na apuy a sangat i kalat nin a kaangayan."},{"id":17,"translation":"Di kena nu silan nabunu, ugeyd na su Allah i minunu kanilan, endu da nengka mabalantay ugeyd na su Allah i minalantay, endu pembatalun nu Allah su manga bamaginugut ebpun sa lekanin sa batalu a mapya, su Allah i pakakineg a mataw."},{"id":18,"translation":"Entu na ibaratan sa lekanu, endu su Allah i mapakalubay kanu tipu nu manga kafir."},{"id":19,"translation":"Su waktu a bangeni kanu sa tabang na nawma kanu na tabang endu amayka menda kanu den (di kanu den matu a manga kafir kanu bamaginugut) na namba i makagkapya sa lekanu, endu u embalingan kanu (bunun nu su ba bamaginugut) na embalingan kami (su tabang nu Allah), da katagan nin sa lekanu i kadakel nu, apya ngin pan i kadakel nu, endu su Allah na salta kanu manga bamamaginugut."},{"id":20,"translation":"Hay sekanu a manga bamamaginugut! Paginuguti nu su Allah endu su sinugu nin, daka nu samungkilap (sumibay kanu inisugu) sa sekanu na nakakineg."},{"id":21,"translation":"Endu da kanu mamagigiling kanu manga taw a pidtalu nilan: nakineg nami, inunta na dala nilan panulimana."},{"id":22,"translation":"Saben-sabenal a ya den mawag gayd a belalakaw lu sa Allah na su bisu (sa bantang) a maw (sa bantang), silan na dala ungangen nilan."},{"id":23,"translation":"Endu u pigkahanda nu Allah sa kanilan i mapya na pinapakikineg nin silan, u inipapakikineg nin menem sa kanilan (su bantang) na samungkilap bun silan endu di silan tumalima."},{"id":24,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut! Talima nu su enggatan nu Allah (a kagilek sa lekanin) endu su sinugu nin, amayka enggaten kanu nin sa maka-uyag sa lekanu (uyag-uyag a dala kadtaman nin), endu tuntayi nu su Allah na aden kapakayd nin sa pageletan nu taw kanu pamusungan nin (ka sapalan su mawag a ganggiginawa) endu lu kanu bun mabulig sa lekanin."},{"id":25,"translation":"Endu ikagilek nu su tyuba a di kena ya bu masugat su mindupang, endu tuntayi nu su Allah na mapasang i siksa nin."},{"id":26,"translation":"Endu tademi nu (a manga bamamaginugut) su paydu pan (i bilangan nu) sa endaw i kyug sa lekanu na kagilekan kanu sa itangag kanu nu manga mushrik sa di nu katawan, na tinuldu kanu nu Allah endu binagel kanu nin sa tabang nin endu rinizkiyan kanu nin sa mapya, ka endu kanu makadsukur."},{"id":27,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut! Di nu dumiyang-diyang su inibpalyugat nu Allah endu su sinugu nin, endu su inisalig nu kaped nu sa lekanu, na katawan nu bun."},{"id":28,"translation":"Endu tuntayi nu su manga tamuk nu endu manga wata nu na ipembatalu sa lekanu endu lu sa Allah na ya labi i kapya nin a masla a balas."},{"id":29,"translation":"Hay sekanu anan a manga bamamaginugut! Amayka ikagilek nu su Allah na baluyn nin sa lekanu i kadsenggaya na malat-mapya endu punasen nin sa lekanu i manga kadusan nu endu ampunen kanu nin, endu su Allah i kigkwan sa limu a masla."},{"id":30,"translation":"Endu su waktu a pamakaydan kanu na manga kafir, ya nilan kahanda na malugen sa kanilan (Muhammad) ataw ka bunun ka nilan ataw ka pawan kanilan (sa Makkah) endu pamakaydan kanilan, na pamakayd bun su Allah endu su Allah i mapya i kapamakayd nin."},{"id":31,"translation":"Endu u binatya kanilan su manga ayatan nami (Qur’an) na pedtalun nilan i nakineg nami bun i namba (Qur’an) na u pegkyug kami na midtalu kami sa mamba (ka magaga nami bun) ka da sa nan (Qur’an) ya tabya na inipangulis nu nangawna (sa lekitanu)."},{"id":32,"translation":"Endu pidtalu nilan: Huu kadenan nami! Amayka namba (Qur’an) i benal ebpun sa leka na pa-ulani kami sa watu ebpun sa langit ataw ka ipawma kami nengka sa siksa a masakit."},{"id":33,"translation":"Na da su Allah i siksan nin silan sa nangka bun (Muhammad) endu dala sa Allah i siksan nin silan sa dunya, na silan (manga bamamaginugut) na pabpagampun pamun (sa Allah)."},{"id":34,"translation":"Endu da ka nilan i di siksan nu Allah, na silan na pedsapalan nilan (su manga taw) sa kaludep sa Masjidil Haram endu di kena silan i masupeg sa Allah ka dala masupeg sa lekanin (Allah) ya tabya na su manga taw a magilek sa lekanin, ugad na ya madakel i da sabut nin (sa namba)."},{"id":35,"translation":"Endu da sambayang nilan san sa Masjidil Haram (paganay a timpu) ya tabya na kabpaguni na ngali endu kapedtawpay, na nanami nu i siksa sabap kanu kapeg-kafir nu."},{"id":36,"translation":"Saben-sabenal su manga kafir na pembaranggyan nilan i manga tamuk nilan sa makasapal kanu agama nu Allah, na imbaranggyan nu den, mawli na silan induwa- duwa, mawli na silan i talawn, endu silan a manga kafir na lu silan mabulig sa apuy sa jahannam (naraka)."},{"id":37,"translation":"Padsenggayan nu Allah su mawag sa mapya endu baluyn nin su manga mawag sa pamedtagapeda na makadtatambaka langun, na baluyn nin tanan lu sa apuy sa jahannam, silan i manga taw a nangalugi."},{"id":38,"translation":"Edtalu ka kanu manga kafir, amayka menda silan (kanu galebekan a supak) na ampunen i manga kadusan nilan a nawna, na amayka edsaluman menem silan (na aden den upaman a nanggula) a naypus den a pinakaydan nu Allah kanu manga kafir a nangawna."},{"id":39,"translation":"Endu imbunuwa nu silan a manga kafir taman sa dala den sakutu endu maaden su agama na kanu Allah bu (sya kanu dunya) na amayka minenda silan (kanu manga sakutu) na su Allah na gilay nin i langun a penggelbaken nu."},{"id":40,"translation":"Endu amayka da bun talima su manga kafir (sa Islam) na tuntayi nu i saben-sabenal na su Allah i pedtuldu sa lekanu a mapya a pedtuldu endu mapya gayd a padtabang."},{"id":41,"translation":"Endu tuntayi nu i apya ngin a tamuk i nakwa nu sa kinambunuwa (ganimah) na kanu Allah endu su sinugu nin i ika-lima bad 1/5 kanu tamuk, endu manga pagali nin endu su manga yateem endu su manga miskinan endu su taw nu (natangen sa dalpa a di pakauli) amayka bangimbenal kanu sa Allah, endu su initulun nami (Qur’an) kanu ulipen nami (Muhammad) kanu gay a natawan su baatil kanu haqq, kanu gay a nakadsugkub su haqq endu su baatil (lu sa Bad'r), endu su Allah na kanu enggaga-isa na kagaga nin."},{"id":42,"translation":"Sekanu (a manga Muslim) na nakambaken kanu (nakadtangen kanu) sa bawgan na masupeg (sa Madinah), su manga kafir na sya menem sa bawgan a mawatan, su manga taw a belalakaw (sila Abu Sufyan) na tampal sa baba nu, u mibpasaday kanu bu (sa mamagilaya) na di kanu mamagayun sa pasad, ugayd na kukumen nu Allah su galebek a manggula, ka binasan nin su kafir endu mawyag su bamamaginugut sa tindeg a mapayag, endu su Allah na pakakineg a mataw."},{"id":43,"translation":"Ipabpagilay nu Allah sa leka (Muhammad) silan a (manga kafir) sya kanu kapedtulug nengka a paydu silan (bilangan nilan) na u mana bu ka madakel i kinailay nengka sa kanilan na egkalubay kanu endu di kanu mamagayun sa galebek (italus ataw ka di) ugayd na linepas nu Allah, ka sekanin a Allah i mataw kanu dalem nu manga pamusungan nu."},{"id":44,"translation":"Ipabpagilay nu Allah sa lekanu (a mga bamaginugut) i kanu kinambalatemway nu i paydu silan (a manga kafir), na paydu bun i kailay nilan sa lekanu (a bamamaginugut) ka endu makatalus su kukuman nu Allah endu lu bun sa Allah i kaulyan nu manga ula-ula (ka endu nin makukum)."},{"id":45,"translation":"Hay sekanu a manga bamaginugut! Amayka makambalatemway nu su manga kafir sa kambunuwa na tigkel (sabar) kanu endu tadem kanu sa Allah sa madakel, ka malemu-lemu sa lekanu i maka-untung kanu."},{"id":46,"translation":"Endu paginuguti nu su Allah endu su sinugu nin, da kanu edsungkanga (di mamagayun) ka egkalubay kanu endu mawa i bagel nu endu edsabar kanu ka su Allah na salta kanu manga masabar."},{"id":47,"translation":"Endu da kanu enggula sa mana su ginumanat (manga bamanakutu) sa dalpa nilan sa kategas endu riyah, endu ipedsapal nilan (kanu manga taw) su agama nu Allah, endu su Allah na langkap kanu penggalebeken nu."},{"id":48,"translation":"Endu pibpalasan nu shaytan kanilan su manga galebekan nilan (su mawag na pinagkapiya nu shaytan) endu pidtalu nin (shaytan): dala tumalaw sa lekanu saguna kanu manusya (lu sa Bad'r) endu saki na bagubayn ku sekanu, guna makapagilaya su mga mu'min endu su manga kafir na nalalaguy su shaytan endu pidtalu nin: lepas aku sa lekanu (dala sabut ku sa nan a galebek nu) a manga kafir, ka saki na aden gailay ku a di nu gailay, kagilekan aku sa Allah endu su Allah na mapasang i siksa nin."},{"id":49,"translation":"Pidtalu nu manga munafiq endu su manga taw a nakadalem kanu pamusungan nilan i sakit na su manga mu'min na napagakalan silan nu agama nilan, na su taw a sumalig sa Allah na sekanin a Allah i mapulu a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":50,"translation":"Endu u mana bu ka mailay nengka ika-imatay nu malaikat kanu manga kafir, na pembetayn (nu malaikat) i manga biyas nilan endu bigkugung nilan, endu pedtalun nilan i nanami nu su siksa a pakatutung."},{"id":51,"translation":"Sabap kanu nawna a galebek nu manga lima nu, endu su Allah na dala kadsalimbut nin kanu manga ulipen nin."},{"id":52,"translation":"(Su manga galebek nilan) na mana bun su galebekan nu kadakel ni Fir’awn a nawna kanilan a pig-kafiran nilan i manga ayatan nu Allah, na bininasa nu Allah silan kanu kadusan nilan, su Allah i mabagel a mapasang i siksa nin."},{"id":53,"translation":"Kagina su Allah na di nin baluban i limu nin a ibangalimwan nin kanu manga taw taman a di nilan pan baluban su ginawa nilan, endu saben-sabenal su Allah i pakakineg a mataw."},{"id":54,"translation":"(Su manga galebek nilan) na mana bun su galebekan nu kadakel ni Fir’awn a nawna kanilan, pinambudtud nilan i manga ayatan nu Kadenan nilan, na bininasa nami silan sabap kanu manga kadusan nilan, endu pinageled nami su kadakel ni Fir’awn, endu uman isa kanilan na kafir."},{"id":55,"translation":"Saben-sabenal a ya den malat sa langun lu sa Allah na su manga taw a kafir na di silan mangimbenal."},{"id":56,"translation":"Silan i pibpasadan nengka, mawli na ginubal nilan su pasad nilan sa uman ebpasad, endu silan na di magilek sa Allah."},{"id":57,"translation":"Amayka pandayan nengka silan (Muhammad) sya kanu kinambunuwa na pakapasangi ka i siksa nilan ka endu ma-indaw silan."},{"id":58,"translation":"Endu amayka bangandam ka sa kapagakala ebpun kanu manga taw, na pakatawi ka den kanilan langun i dala den pasad, saben-sabenal su Allah na di nin kalilinyan su manga tagakalen."},{"id":59,"translation":"Endu di antapen nu silan a manga kafir i nakalipus sa lekami (di silan masiksa) ka silan na dala palaguy nilan sa lekami."},{"id":60,"translation":"Endu pagadili nu silan (a manga kafir) sa bagel endaw i magaga nu, endu ibangiket sa pegkudan a ipakagilek nu kanu satru nu Allah endu satru nu bun, endu su kaped a (satru) a salakaw kanilan (a manga kafir) a di nu katawan silan, su Allah i mataw kanilan (a manga munafiq), endu apya ngen i imbaranggyan nu sa lalan sa agama nu Allah na makwa nu bun i balas nin a mapya, endu di kanu madsalimbut."},{"id":61,"translation":"Endu amayka minenggat silan sa katelen (katana) pan embunuwa na kyug ka, endu salig ka sa Allah ka sekanin i pakakineg a mataw."},{"id":62,"translation":"Endu amayka kyugan kanilan mapadulat na su Allah i tumuldu sa leka, ka sekanin i denumulug (ped-tapid) sa leka sabap kanu tabang nin endu su manga bamaginugut."},{"id":63,"translation":"Endu sekanin (Allah) i minumpung sa pamusungan nilan (a bamaginugut sa kapamagayun) apya pambaranggya nengka su dalem nu lupa langun na di nengka ma-umpung silan, ugayd na su Allah i minumpung (a makagaga) kanilan ka sekanin a Allah i mapulu a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":64,"translation":"Hay seka a nabi (Muhammad)! Su Allah i tumuldu sa leka endu su minunut sa leka kanu manga bamaginugut."},{"id":65,"translation":"Hay seka a nabi (Muhammad)! Isugu nengka kanu manga mu'min su kambunuwa, amayka ya kaaden ebpun sa lekanu i duwa pulu a manga masasabar na tumalaw sa duwa gatus, endu upama ka aden sa lekanu i magatus na tumalaw sa sangibu kanu silan a manga kafir, kagina silan a manga taw na di makatuntay."},{"id":66,"translation":"Saguna na pinegkagan kanu nu Allah, ka natawan nin i aden malubay sa lekanu, na amayka aden sa lekanu i magatus kataw a tumigkel (sabar) na tumalaw sa duwa gatus, upama ka aden manem sangibu sa lekanu na tumalaw sa duwa ngibu, sa kahanda nu Allah, endu su Allah na salta kanu manga matigkel (masabar)."},{"id":67,"translation":"Dala sa nabi i ma-aden sa lekanin i ulipen (nangabyag) taman a di pan egkadakel i nabununu kanu dalpa nu kafir, (ngintu manga mu'min) pegkyug kanu (sa tamuk a ipedtebus sa nabyag)? Gagalu bu (inan) sya sa dunya, su Allah na ya nin kyugan na su akhirat, endu su Allah i mapulu a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":68,"translation":"Upama ka di kena bu su kitab ebpun sa Allah a nawna (nawna den a pinamakay nu Allah katebus kanu nabyag) na magedam nu i siksa a masla (kanu kinwa nu a nabyag)."},{"id":69,"translation":"Na kan kanu ebpun kanu manga ganimah sa halal a mapya, endu ika-gilek nu su Allah ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":70,"translation":"Hay seka a nabi! Edtalu ka kanu entayn i aden ulipen nin (nabyag): sekanu a manga ulipen na amayka katawan nu Allah su pamusungan nu na mapya na enggan kanu nin sa mapya pan kanu nakwa sa lekanu (su initebus sa lekanu) endu ampunen nin sa lekanu (su dusa), endu su Allah i bangampun a malimu."},{"id":71,"translation":"Endu kyug nilan i pagakalan ka nilan (Muhammad) na saben-sabenal a pinagakalan nilan su Allah, na pinamamamesa nu Allah bu sa leka silan, endu su Allah i mataw a mawngagen."},{"id":72,"translation":"Saben-sabenal su manga nangimbenal endu nagambilid silan (mibpalin sa Makkah) endu min-jihad sa manga tamuk nilan endu ginawa nilan sa lalan sa Allah, endu su natumpan nilan (minenggay sa kag-kalebenan) endu tinumabang kanilan (manga Ansar) na silan ba i makangguwarisa (makadsasaliga, makadtabanga) endu su manga nangimbenal manem (sa Makkah) a dala silan pagambilid (ebpalin) na dala sa lekanu i katuganul nu kanilan apya paydu, taman a di silan magambilid, u napatabang silan sa lekanu sa agama na edtabangi nu silan, ya tabya na su manga taw a namakabpasaday nu, endu su Allah na gailay nin su penggulan nu."},{"id":73,"translation":"Endu su silan a manga kafir na silan menem idtutuganulaya, (sekanu a mu'min) na amayka di nu enggalbaken i suguwan sa lekanu (kapamagayun) na fitnah sya sa lupa, endu kabinasan a masla."},{"id":74,"translation":"Endu su silan a manga bamagayun a nagambilid (mibpalin) endu min-jihad sa lalan sa Allah endu su natumpan nilan endu su tinumabang kanilan na entuba i manga mu'min a benal, kanilan su ampun endu su rizki a mapulu."},{"id":75,"translation":"Endu su manga bamaginugut a nawli (kinabpalin nin) nagambilid bun silan, endu min-jihad bun silan, na silan na kuyug sa lekanu, endu su manga edsusuled i mamakandalabya sa kawaris sya sa kanu kitab nu Allah, su Allah i mataw kanu langun nu enggaga-isa."}]},{"id":9,"verses":[{"id":1,"translation":"Nya ba i kinabpukas nu Allah endu su sinugu nin, sa papedsabutan kanu inibpasaday nu a manga mushrik."},{"id":2,"translation":"Na lalakaw kanu sya sa lupa sa pat-ulan endu tuntayi nu i sekanu a manga mushrik na di kanu makalipus sa Allah endu su Allah i mapalusak kanu manga kafir."},{"id":3,"translation":"Endu pasabut ebpun sa Allah endu su sinugu nin kanu manga taw a iganat kanu gay a masla (ika-sapulu kanu Zul-Hijjah) su Allah endu su sinugu nin na di kuyug kanu pasad nu manga mushrik endu su Rasul, na amayka edtawbat na makagkapya sa lekanu, amayka menda kanu, na tuntayi nu i di kanu makalipus sa Allah (sa siksa), endu panudtul ka sa kanilan a manga kafir i siksa a masakit."},{"id":4,"translation":"Ya tabya na su nakabpasaday nu a manga mushrik a dala nilan gubala su pasad endu dala silan pangenggat sa apya isa kataw a makadtabangay nilan, ka ipasampay sa kanilan su pasad nilan kanu tedtab nin, su Allah na kalilinyan nin su magilek."},{"id":5,"translation":"Amayka nalepas su manga ulan-ulan a haram i kambunuwa, na bunu nu i manga mushrik sa apya endaw nu mabaratemu endu kwan nu silan endu kipegi nu (sikeni nu) silan endu pagayani nu silan kanu langun a bagayanan, na amayka midtawbat silan endu midsambayang silan endu minenggay sa zakat na pandaya nu silan, su Allah na bangampun a malimu."},{"id":6,"translation":"Sa kanu manga mushrik a bagubay sa leka na pa- ubay ka, ka endu nin makineg su kadtalu nu Allah (Qur’an) mawli na ipasampay nengka i kahanda nin (isegkil sa lugal a makalilintad i ginawa nin) ka silan a manga taw na dili manga mataw."},{"id":7,"translation":"Panun i ka-aden na pasad kanu manga mushrik sa Allah, endu su sinugu nin ya tabya na su pibpasadan nu lu sa Masjidil Haram, na taman edtidtu silan sa lekanu na tidtwani nu silan, su Allah na kalilinyan nin su manga magilek."},{"id":8,"translation":"Panun ka u namamesan (gakemes) kanu nilan, na dala pangabungan nilan sa lekanu a kadsuled endu pasad, pedsuwaten kanu nilan sa ngali nilan (banunuwaten kanu) na gabensi su manga atay nilan endu ya madakel sa kanilan i nakalyu sa inugut sa Allah."},{"id":9,"translation":"Inidsambi nilan su manga ayatan nu Allah sa paydu a alaga, na inisapal nilan (kanu manga taw) su agama nu Allah, silan a manga taw i mawag a benal i kanilan a penggalebeken."},{"id":10,"translation":"Di nilan tuganulen sya kanu manga bamamaginugut i kadsuled endu pasad, endu silan i manga taw a manga tibaba."},{"id":11,"translation":"Amayka midtawbat silan endu midsambayang silan endu minenggay sa zakat na suled nu bun silan sa agama, endu pidtinatad nami su manga tanda kanu manga taw ka endu nilan katawan."},{"id":12,"translation":"Amayka binengkas nilan (bininasa) su pasad nilan sa ulyan a kinabpasad nilan endu pidtalwan nilan sa mawag su agama, na imbunuwa nu su kangaunutan nu kafir ka silan na dala sapa nilan, ka basi tumlen silan."},{"id":13,"translation":"Di nu pamun silan bunun su manga taw a binengkas nilan su pasad endu nagkahanda nilan i kapamugaw kanu Rasul endu silan i minebpun (mid-tibaba) muna sa lekanu paganay, na ngentu ikagilek nu silan? su Allah i wagib a ikagilek nu, amayka benal a bamaginugut kanu."},{"id":14,"translation":"Imbunuwa nu silan, ka siksan nu Allah silan kanu manga lima nu, endu palusaken nin silan endu tabangan kanu nu Allah sa kanilan, endu paka-ulyan su manga laleb nu mga bamaginugut (gamutan sa makapya sa ginawa nilan)."},{"id":15,"translation":"Endu iyawa nu Allah Ta’ala i lipunget nu pusung nilan (manga bamaginugut) endu tawbaten nu Allah su magkahanda nin, su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":16,"translation":"Ngentu ga-antap nu i pasagadan kanu sa dapan katawi (mabatalu) nu Allah su min-jihad sa lekanu endu (ngintu) dala umbal sa salakaw sa Allah (a saligan nin) endu su sinugu nin endu su manga bamaginugut sa (makadtabang lun) lu sa kanu apya su masulen nin? Su Allah i mataw kanu penggalebeken nu."},{"id":17,"translation":"Dala kanu manga mushrik i tumuganul sa manga masjid nu Allah sa pedsaksyan nilan sa ginawa nilan i ka-kafir, silan i nagugul i manga galebekan nilan, endu silan na lu sa naraka."},{"id":18,"translation":"Ya tumuldu sa manga masjid nu na su nangimbenal sa Allah endu gay a mawli endu pedsambayang endu pedzakat, endu dala ikagilek in a salakaw sa Allah, na di ebplis na nakuyug silan kanu nangatutulu."},{"id":19,"translation":"Na ngintu ka binaluy nu su kapedtuldu sa peg- kagi endu su kapedtuganul sa Masjidil Haram sa mana bun nangimbenal sa Allah endu gay a mawli, endu min-jihad sa lalan sa Allah, di silan makapagidsan lu sa Allah endu su Allah na di nin tutulun su manga dhalimeen (padsakutu, limban, salimbuten)."},{"id":20,"translation":"Su silan a manga bamaginugut, endu nagambilid (mibpalin) endu min-jihad sa manga tamuk nilan endu ginawa nilan na masla i pangkatan nin lu sa Allah, endu silan i manga taw a nangabadtugan."},{"id":21,"translation":"Papegkalilinin nu Kadenan nilan silan kanu limu ebpun sa Allah, endu masuwat, endu su surga i kanilan sa dala kadtaman nin."},{"id":22,"translation":"Di den silan makalyu sa surga, su Allah na lu sa lekanin i balas a masla."},{"id":23,"translation":"Hay sekanu a manga bamaginugut! Di nu pembaluya su manga lukes nu endu pagali nu a igkalimuwa nu (unutan) amayka inilabi nilan su ka-kafir kanu kapangimbenal, ka entayn i mamaluy kanilan san sa lekanu (kaunutan) na silan i manga taw a dhalimun (pedsakutu, limban, salimbuten)."},{"id":24,"translation":"Edtalu ka i amayka su manga lukes nu ataw ka manga wata nu ataw ka manga suled nu ataw ka manga kaluma nu ataw ka su kadakel nu ataw ka su manga tamuk nu a bamantyalin nu, ataw ka su dagangan nu sa kagilekan kanu sa dili maka-untung ataw ka su pegkalebenan nu ka ya nu galilinyan sa Allah endu su sinugu nin endu su jihad sa lalan sa Allah, na angapa kanu den mun ka tumpalaken kanu nu Allah sa (tyuba) endu di nin tutulun i manga taw a faasiq (nakalyu kanu kasuguwan i galebek nin)."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal a tinabangan kanu nu Allah kanu madakel a kinambunuwa endu su gay nu a naliliniyan nu su kadakel nu na dala makangguna sa lekanu su kadakel nu, migkasimpit sa lekanu su lupa a mawlad, mawli na tinumaligkud kanu sa balalaguy kanu."},{"id":26,"translation":"Mawli na pinatulu nu Allah i makatana kanu Rasul nin endu su manga bamamaginugut endu pinatulu nin i manga malaikat sa dala nu milay endu siniksa nin su manga kafir, ka maytu ba i balas nu manga kafir sa lekanu."},{"id":27,"translation":"Mawli kanu entu na taliman nu Allah su tawbat nu magkahanda nin endu su Allah i bangampun a malimu."},{"id":28,"translation":"Hay sekanu a manga bamamaginugut! Saben-sabenal su manga mushrik na najasun na di silan makasupeg sa Masjidil Haram sa ulyan na lagun nilan ba niya (kagkagi ataw ka umrah) na u kagilekan kanu sa kamiskinan na di ebplis na pagkakawasan kanu nu Allah kanu limu nin amayka nagkahanda nin, su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":29,"translation":"Imbunuwa nu su di bangimbenal sa Allah endu gay a mawli, endu di nin ipaharam su iniharam nu Allah endu su sinugu nin endu di bagagama sa agama a bantang (Islam) ebpun kanu manga taw a inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) taman sa makanggay nilan i buwis kanu manga lima nilan endu silan na mababa i palas nilan (bangalimbaban silan sa lekanu)."},{"id":30,"translation":"Endu pidtalu nu manga Yahudi na si Uzair i wata nu Allah endu pidtalu menem nu Nasrani na si Eisa i wata nu Allah, entuba i kadtalu nu manga ngali nilan, pagidsan nilan i kadtalu nu manga kafir a nawna sa kanilan a namulkan nu Allah silan kanu ipedtebu nilan."},{"id":31,"translation":"Binaluy nu manga Yahudi su ulama nilan endu su Nasrani su ulama nilan (manga pari) a manga kadenan a salakaw sa Allah endu su Eisa a wata ni Maryam na dala inisugu sa kanilan (Yahudi endu Nasrani) ya tabya na simban nilan i kadenan a sawalu bu (Allah) ka dala kadenan a wagib a simban ya tabya na su Allah, mahasuti sekanin kanu langun nu ipedsakutu nilan."},{"id":32,"translation":"Kyug nilan (manga kafir) na mapandeng nilan su sigay nu Allah kanu manga ngali nilan, na di menda su Allah ya tabya na masampulna nin su sigay nin (Islam) apya di kasuwatan nu manga kafir."},{"id":33,"translation":"Sekanin a Allah i sinumugu kanu sinugu nin (Muhammad) sa tutulu endu agama a benal (Islam), ka endu nin makapayag kanu langun nu agama (sa nya ba i agama a bantang) sa apya di kasuwatan nu manga mushrik."},{"id":34,"translation":"Hay sekanu a manga bamamaginugut! Saben-sabenal a sekanu kadakelan kanu manga ulama nu Yahudi endu manga ulama nu Nasrani na pegkan sa manga tamuk nu manga taw sa batil (pegkan silan sa haram), endu pedsapal kanu agama nu Allah, endu penggadungen nilan (ipedtagu) i bulawan endu pilak endu di nilan ipambaranggiya sa lalan sa Allah, na panudtul ka sa kanilan i siksa a masakit."},{"id":35,"translation":"Su gay a pakalegan (bidsulan) sa apuy su tamuk a (ginadung) na ipilinsa kanu kasangulan nilan, takilidan nilan, taligkudan nilan, namba su ginadung nu kanu ginawa nu, nanami nu su lalaw nu ginadung nu lu sa dunya,"},{"id":36,"translation":"Saben-sabenal a bilangan nu manga ulan lu sa Allah na sapulu endu duwa ulan (salagun) sya kanu kitab nu Allah, kanu kinabaluy sa manga langit endu lupa, a pat i haram (i kambunuwa lun) entuba i agama a matidtu, di nu dumupang su ginawa nu (manibaba kanu sa namba a pat ulan) endu imbunuwa nu su manga mushrik langun, mana bun kapembunu nilan sa lekanu langun endu tuntayi nu su Allah na salta kanu magilek sa Allah."},{"id":37,"translation":"Saben-sabenal su di nilan kapedtuldu kanu namba (ulan-ulan a haram) na pakawman sa ka-kafir nilan, pakatading pan sa kanilan a manga kafir, pebpakayn nilan sa isa a lagun endu ibpe-haram nilan sa isa a lagun ka endu makadtabway kanu iniharam nu Allah, na pamakayd nilan bu lawa su iniharam nu Allah pinagkapya nilan su kawagan nu manga galebek nilan, endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a kafir."},{"id":38,"translation":"Sekanu a manga bamaginugut dala sa lekanu u pidtalu sa lekanu i ganat kanu embunuwa sa lalan sa Allah, egkawget kanu sya sa dalpa nu (di kanu ebpalin kanu walay nu), nasuwatan nu i kawyag sa dunya (kumin) sa akhirat? Na dala sa kawyag sa dunya su kawyag sa akhirat (dili makagaga su kapiya na dunya sa Akhirat) ya tabiya na paydu gayd su dunya."},{"id":39,"translation":"Amayka di kanu gumanat (sa pen-jihadan) na siksan kanu nin sa siksa a masakit endu sambyan kanu nin sa salakaw sa lekanu (a manga taw) a di nu kagkaydan silan sa apya paydu, su Allah na kagaga nin su enggaga-isa."},{"id":40,"translation":"Upama di nu tabangan su (Muhammad) na tinabangan den nu Allah sekanin kanu kinapalyu nu kafir sa lekanin, a kaduwa nu duwa kataw (Muhammad-Abubakar) a lu silan sa takub, a pidtalu nin kanu kaped nin (si Abubakar): di ka pelidu i ginawa nengka ka su Allah na salta sa lekita, na pinatulun nu Allah su kinatana endu binagel nin kanu malaikat nin sa dala nu mailay endu binaluy nin su kadtalu nu manga taw a kafir i nakababa endu su kadtalu nu Allah i nakapulu endu su Allah i mapulu a mataw."},{"id":41,"translation":"Ganat kanu magidsan i matwa-manguda (kawasa-miskinan) endu en-jihad kanu sa manga tamuk nu endu ginawa nu sa lalan sa Allah, ka namba i makagkapya sa lekanu amayka katawan nu."},{"id":42,"translation":"Umana bu ka ganima na masupeg ataw ka di kena gayd mawatan na inunutan ka nilan ugayd na mawatan a belakawan (lu sa Tabuk) endu edsapa silan sa u pakagaga kami bu na munut kami den sa leka (Muhammad) pembinasan nilan i ginawa nilan, endu su Allah na katawan nin i manga malbut silan."},{"id":43,"translation":"Pinasagadan kanu Allah (inampun ka nu Allah) kanu kinasugut nengka sa kanilan (sa di den munut silan) ka endu mapayag sa leka (Muhammad) su pembenal endu katawan nengka menem su manga malbut."},{"id":44,"translation":"Di magetaw sa ka-unut nin su manga bamaginugut sa Allah endu gay a mawli sa kan-jihad nilan sa manga tamuk nilan endu ginawa nilan endu su Allah i mataw kanu manga magilek sa Allah."},{"id":45,"translation":"Nya bu magetaw sa leka (Muhammad) sa ka-unut nin sa kambunuwa na su di bangimbenal sa Allah endu gay a mawli, endu minduwa-duwa i manga atay nilan, na silan kanu kapenduwa-duwa nilan i bagalang-alang silan."},{"id":46,"translation":"Upama benal a pegkyug silan bagunut na pinagadil nilan i kasangkapan (kambunuwa) ugayd na dala kalilini nu Allah sa maka-unut silan, pinagkawgat nin i ginawa nilan endu pidtalu sa kanilan nu manga munafiq i sya kanu den kanu di bamangunut."},{"id":47,"translation":"Upama naka-unut bu silan sa lekanu na dala makawma (makadtabang) nilan sa lekanu, ya tabya kagkalubay nu endu betadan kanu nilan sa di kapamagayun, ka ya nilan kyug na fitna sa lekanu, ka aden sa lekanu i pakikineg (malityaya) sa kanilan endu su Allah i mataw kanu manga kafir."},{"id":48,"translation":"Saben-sabenal a bagapasen nilan i ma-fitna kanu (sa papamagukagen kanu nilan) sa unan pan a nya ba endu kinelid nilan sa leka i manga galebek, taman sa nakawma su Haqq endu napayag su kyug nu Allah (a kataban) na silan na nangabensi."},{"id":49,"translation":"Endu kaped kanu munafiq i magetaw sa leka sa di munut (sa kan-jihad) endu di aku sumiksa, na nakabetad silan sa fitnah sa dala nilan ka-unut endu su naraka jahannam i langkap kanu manga kafir."},{"id":50,"translation":"Amayka masugat ka na mapya na mabensi silan a munafiq, amayka masugat ka na mapasang na ya nilan edtalun na saben-sabenal a nakwa tanu su kyug tanu paganay endu mawa silan (tagaken ka nilan) a gangagalaw silan."},{"id":51,"translation":"Edtalu ka i dala makasugat sa lekitanu a salakaw kanu inukul nu Allah sa lekitanu, sekanin ipedtuganul sa lekitanu endu sekanin a Allah ipedtawakal nu mga bamamaginugut."},{"id":52,"translation":"Edtalu ka i dala bagangapan nu sa lekami ya tabya na isa kanu duwa a mapya endu bagangapa kami sa lekanu sa ipasugat kanu nu Allah sa siksa ebpun sa lekanin ataw ka su lima nami, na pagangapa kanu den mun ka sekami na bagangapa kami bun sa katyuba sa lekanu."},{"id":53,"translation":"Edtalu ka imbaranggya kanu sa kyug na ginawa nu ataw ka pedtegelen kanu, na di bun pedtaliman sa lekanu, ka sekanu na manga taw kanu a manga faasiq (nakalyu sa sugwan su galebekan)."},{"id":54,"translation":"Endu dala paka-angga sa katalima kanu manga sadaqah nilan ya tabya na kinagkafir nilan sa Allah endu su sinugu nin endu di silan sambayang ya tabya na kangapawk silan endu di silan embaranggya sa tamuk ya tabya na kategel bu."},{"id":55,"translation":"Na di ka sakali su manga tamok nilan endu su manga wata nilan, ka ya kyug nu Allah na i siksa pan sa kanilan sya sa dunya (su tamuk endu su wata nilan) endu makalanggak silan kanu kadsakratal-mawt nilan endu silan na kafir."},{"id":56,"translation":"Edsapa silan sa Allah sa kuyug silan sa lekanu, na di kena kuyug silan, kagina silan i manga taw a mategel mamitna."},{"id":57,"translation":"Upama mana bu ka aden kapalaguyan nilan ataw ka kalindungan nilan ataw ka kaludepan nilan na lu ba silan ebpawang mamagayas."},{"id":58,"translation":"Aden bun sa kanilan a manga munafiq i manileg sa leka (Muhammad) sya kanu sadaqah, amayka kanggan na mapya i ginawa nin endu benengin endu amayka dala kanggay na silan langun i nalipunget."},{"id":59,"translation":"Entuba ka nasuwat silan kanu inumun nu Allah endu su sinugu nin endu pidtalu nilan natabwan sa lekami su Allah sa enggan kami bun nu Allah kanu limu nin endu su sinugu nin, ka sekami na lu kami kalilini sa Allah."},{"id":60,"translation":"Su manga zakat na kanu faqir endu manga miskinan endu su penggalebek lun endu su belayamen i manga pusung nin endu su nangatamukan endu su nakambayadan endu su jihad sa lalan sa Allah endu su natanaw (di pakawli sa inged nin) a faradu i kakwa nilan ebpun sa Allah, endu su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":61,"translation":"Endu kaped sa kanilan (munafiq) na banakit sa ginawa nu nabi endu egkadtalu nilan kanu nabi i manuliman gayd (si Muhammad), edtalu ka sa kanilan i kapanuliman nin (Muhammad) i mapya sa lekanu, bangimbenal skanin sa Allah endu nangimbenal sekanin (Muhammad) kanu mga nangimbenal endu sekanin na limu kanu manga nangimbenal sa lekanu, su silan antu a papegkasakit kanu nabi na sa kanilan i siksa a masakit."},{"id":62,"translation":"Pedsapa silan sa Allah san sa lekanu ka endu nu kasuwatan silan, na su Allah endu su sinugu nin i wagib a panunuwaten amayka benal silan a mga bamaginugut."},{"id":63,"translation":"Dala nilan katawi i su taw a supaken nin su Allah endu su sinugu nin na lekanin i naraka, a tatap kanu naraka entuba i kalusak a masla."},{"id":64,"translation":"Penggeda-geda su manga munafiq sa aden makatulun a sulat a manudtul kanu dalem nu pusung nilan, edtalu ka i pagungat kanu den, ka su Allah na pagemawn nin bun su penggeda-gedan nu."},{"id":65,"translation":"Endu amayka inidsan nengka silan na ya nilan edtalun na pendalmet kami bu, edtalu ka sa kanilan (Muhammad): ngintu su Allah endu su manga ayatan nin endu su sinugu nin i bagumpaken nu?"},{"id":66,"translation":"Da kanu den pendawa (pebpalaw) ka mig-kafir kanu sa ulyan a kina pag-Islam nu, u bagampunen nengka su kaped sa lekanu (Muhammad) na siksan nami bun su kaped, kagina silan a manga taw na baradusa."},{"id":67,"translation":"Su manga munafiq a babay-mama, na silan bun tanan makadtatagapeda, ipedsugu nilan i mawag endu iped-sapal nilan i mapya endu kegkemen nilan i manga lima nilan (idsingit nilan su manga tamuk nilan sya sa lalan sa Allah) nalimpangan nilan su Allah na pinalimpangan silan u Allah, su manga munafiq na silan i manga taw a faasiq (nakalyu kanu suguwan su galebek nin)."},{"id":68,"translation":"Pinagadilan nu Allah su manga munafiq babay-mama endu su manga kafir, sa apuy sa jahannam a tatap silan, su apuy i mataw sa kanilan endu namulkan silan nu Allah, endu aden pen siksa sa kanilan a dala kadtaman nin."},{"id":69,"translation":"Mana bun su nangawna sa lekanu (manga munafiq), silan pan i mabagel sa lekanu endu madakel pan i manga tamuk nilan sa lekanu endu manga wata na inayadan nilan su inumun nu Allah sa kanilan (inilingan nu) sa nangangayadan kanu sa kanu umun nu, sa mana bun su kinapangangayadan nu manga taw a nawna sa lekanu kanu umun nilan, endu linumudep kanu sa mana su linudepan nilan, silan a manga taw i nagugul i manga galebek nilan sya sa dunya endu lu sa akhirat endu silan i manga taw a nangalugi."},{"id":70,"translation":"Ngintu dala makawma sa kanilan su tudtulan kanu nangawna sa kanilan a kawm nu Nuh endu si Aad endu si Thamud endu su kawm nu Ibrahim endu su manga tagapeda nu Madian a kawm nu Shu'aib endu su dalpa nu kawm nu Lut, nakawma i manga sinugu sa kanilan sa manga mapayag, na da sa Allah i dupangen nin silan ugayd na silan bun i dinumupang sa ginawa nilan."},{"id":71,"translation":"Endu su manga bamaginugut babay-mama na silan bun mamakadtagapeda, isugu nilan su mapya endu isapal nilan su mawag endu itindeg nilan i sambayang endu inggay nilan i zakat, endu paginugutan nilan su Allah endu su sinugu nin, silan a manga taw i ikalimu nu Allah, su Allah i mapulu a mataw."},{"id":72,"translation":"Inibpasad nu Allah kanu manga bamaginugut babay-mama i manga surga a belagilay sa kababanin i ig a tatap den silan sa surga, endu pegkalbenan a mapya lu sa surga a tatap, endu kasuwat ebpun sa Allah, na entuba i untung a masla."},{"id":73,"translation":"Seka a nabi, en-jihadi ka su manga kafir endu su manga munafiq, endu pakapasangi ka silan endu ya nilan kadtakenan su apuy a mawag a benal a kambetadan."},{"id":74,"translation":"Pedsapa silan sa Allah sa dala nilan madtalu, na saben-sabenal a pidtalu nilan i kakafir endu migkafir silan sa ulyan a kina pag-Islam nilan endu aden pinagapas nilan a dala nilan mapas endu dala silan edtagas ya tabya na kinanggay nu Allah sa kanilan sa limu nin endu su sinugu nin, na amayka midtawbat silan na entuba i makagkapya sa kanilan, amayka menda silan (di silan tumalima sa agama) na siksan nu Allah silan sa siksa a mapasang sya dunya endu lu sa akhirat endu dala kanilan siya sa lupa i tumuldu sa kanilan endu dala tumabang sa kanilan."},{"id":75,"translation":"Aden bun sa kanilan i mibpasad sa Allah sa amayka enggan kami nin sa limu nin na mangimbenal kami sa mabagel endu makuyug kami kanu manga taw a mangamapya."},{"id":76,"translation":"Guna den bagenggay nu Allah silan kanu limu nin na inidsingit nilan endu dala manem silan paginugut sa Allah ka mimbalawag silan."},{"id":77,"translation":"Ini-asek sa kanilan i kamunafiq sa atay nilan taman sa gay a mawli a mabaratemu nilan su Allah sabap sa da nilan tumana su pasad nilan sa Allah endu sabap kanu kapendalbut nilan."},{"id":78,"translation":"Ngintu di nilan katawan i gatawan nu Allah su masulen nilan endu kapagedunga nilan, endu su Allah i mataw sa gayb."},{"id":79,"translation":"Silan na panilegen nilan su pedsadaqah sa sunnat kanu manga bamaginugut endu bagenggay nilab su da sa kanilan, na bagumpaken nilan intuba a manga taw a pamakakwa, su Allah i bagumpak kanu manga munafiq endu sa kanilan i siksa a sangat i kasakit nin."},{"id":80,"translation":"Ipangeni nengka silan sa ampun sa Allah ataw ka di, na apya pan makapitu pulu nengka silan ipangeni sa ampun na di bun ampunen nu Allah sa kanilan su dusa nilan kagina silan na pigkafiran nilan su Allah endu su sinugu nin endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a faasiq (nakalyu kanu kasugwan su galebak nin)."},{"id":81,"translation":"Nagalaw su dala pamangunut kanu sinugu nu Allah endu da silan kyug en-jihad sa manga tamuk nilan endu ginawa nilan sa lalan sa Allah, endu pidtalu nilan: da kanu pengganat ka mayaw a timpu, edtalu ka sa kanilan i ya pan mayaw i naraka, u mana bu ka makatuntay silan."},{"id":82,"translation":"Na paydu i kadtatawa nilan, ya madakel i kaulyang nilan ka balas nu manga galebek nilan (a ka-munafiq)."},{"id":83,"translation":"Amayka kaulyan nengka pan su kaped sa kanilan sa leka sa kaunut (kambunuwa) na edtalu ka sa kanilan i da kanu a benal bagunut sa laki endu da kanu a benal mamung embunuwa sa laki sa apya ngin a satru, ka ya nu nasuwatan i ka-ayan paganay, na ayan kanu den kanu di pamakaunut (sekanu den kanu di bamagunut)."},{"id":84,"translation":"Endu di ka a benal sumambayang i minatay sa kanilan, endu da ka tumindeg sa kubur nilan, kagina silan na pigkafiran nilan su Allah endu su sinugu nin endu minatay silan sa faasiq (nakalyu kanu suguwan su galebek nin)."},{"id":85,"translation":"Na da ka mabimban sa manga tamuk nilan, manga wata nilan, ka ya kahanda nu Allah na isiksa sa kanilan sya sa dunya (su tamuk nilan) endu makalanggak silan sa kalyu na nyawa nilan endu silan na manga kafir."},{"id":86,"translation":"Endu amayka nakatulun i surah sa pangimbenal kanu sa Allah endu en-jihad kanu salta kanu Rasulullah na nagetaw sa leka su makalag i gatamanan nin sa kanilan, endu pidtalu nilan: itagak kami nu den salta kanu gangatabun."},{"id":87,"translation":"Nasuwat silan sa kuyug silan kanu di pamakaunut endu tinutupan nu Allah i manga pusung nilan, na di silan makatuntay."},{"id":88,"translation":"Ugayd na su Rasulullah endu su manga namaginugut na in-jihad nilan i manga tamuk nilan endu ginawa nilan endu sa kanilan den su manga mapya endu silan a manga taw i namaka-untung."},{"id":89,"translation":"Inidtatalanga nu Allah i manga surga sa pelagilay sa kababan i manga lawas na ig tatap den silan sa surga, entuba a badtugan-untung a masla."},{"id":90,"translation":"Endu nakawma su bamendawa sa da kaunut ebpun kanu manga Arab ka endu kasugutan silan endu minayun bun su napandalbut sa Allah endu su sinugu nin, dili ebplis na masugat su manga kafir, sa kanilan nu siksa a masakit a mapasang."},{"id":91,"translation":"Da dusa nu di pakaunut sabap sa malubay endu su pendalu endu su da kaparuli nin a mambaranggya nin, da dusa nilan amayka ikhlas i pusung nilan sa Allah endu su sinugu nin, da lalan a kandusa nu manga mapya a manga taw, endu su Allah i bangampun a malimu."},{"id":92,"translation":"Endu da bun dusa nin su mamakawma se leka a papedtbang se leka asal na makaunut silan, ya nengka nadtalu na da makadtabang ku se lekanu na minawa silan sa su mata nilan na gapenu na lu (bagulyang) sa lidu na ginawa nilan sa dala sa kanilan i kambaranggya."},{"id":93,"translation":"Ya bu aden lalan sa kasiksa lun na su manga taw a bagetaw sa leka na silan na manga kawasa silan, ka nasuwat silan sa makuyug silan kanu gangatabun, endu tinumbukan nu Allah su manga atay nilan na silan na di mataw."},{"id":94,"translation":"(Su manga munafiq) na di mawa silan amayka nakawli kanu (lu sa Madina), edtalu ka sa kanilan: da kanu pendawa ka di nami pangimbenalen ka pinakawatan nu Allah sa lekami i tudtul sa lekanu, endu gailay nu Allah su galebek nu endu su sinugu nin, mawli na makambalingan kanu bun lu kanu mataw sa mapayag-masulen (Allah) na inggay nin sa lekanu su balas nu penggalebeken nu."},{"id":95,"translation":"Edsapa silan sa Allah sa lekanu (manga Muslim) amayka makawli kanu ebpun sa (Tabuk) ka endu nu silan kapasagadan na ginawa, na di nu silan bumimiyas, ka silan na maledsik endu ya nilan kadtakenan su naraka a balas nilan kanu kapendalbut nilan."},{"id":96,"translation":"Pedsapa silan sa lekanu (manga Muslim) ka endu nu kasuwatan silan, na u kasuwatan nu silan na su Allah na di nin kasuwatan su manga taw a linumyu sa inugut sa Allah."},{"id":97,"translation":"Su mga taw sa dalem a manga Arab i muna i ka-kafir nin endu ka-munafiq nin endu dala sabut nin kanu manga dulunan a inutulu nu Allah kanu sinugu nin, endu su Allah i mataw sa endadayt."},{"id":98,"translation":"Endu kaped sa mga taw sa dalem na ya nilan kataw (talima) sa ipambaranggyan nin (sa lalan sa Allah) na nalapis endu pagangapan kanu nilan sa kawagan na manggula, na kanilan su kawagan a manggula (tyuba), endu su Allah i pakakineg a mataw."},{"id":99,"translation":"Endu kaped sa kanilan i bangimbenal sa Allah endu gay a mawli, endu ya gatagu sa ginawa nin kanu ipambaranggyan na ipedsupeg nilan sa Allah endu su du’a nu sinugu, na saben-sabenal sa supeg nilan intu sa Allah ka paludepen nu Allah silan kanu limu nin, su Allah na bangampun endu malimu."},{"id":100,"translation":"Su nangawna mag-Islam a manga muhajir endu su manga ansar endu su manga nakatundug a minunut sa kanilan sya kanu manga mapya, nasuwatan nu Allah silan endu nasuwatan nilan mambu su Allah na pinangadilan nu Allah silan sa surga a belagilay sa kababan na ig, sa dili den silan makalyu, entuba i untung a masla."},{"id":101,"translation":"Endu su kaped kanu embala-bala se lakanu a taw sa dalem i manga munafiq endu kaped sa taw sa Madinah i bananalusan sa ka-munafiq, di nu katawan silan, sekami i mataw sa kanilan, siksan nami silan sa makaduwa-duwa, mawli na lu manem silan makabpawang sa siksa a masla."},{"id":102,"translation":"Su manga kaped menem a nangimbenal sa mindusa silan a makadsimbul nilan i galebek a mapya endu mawag na kalu-kalu tawbatan nu Allah silan (taliman su kapangumbaya nilan) ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":103,"translation":"Kwa ka kanu manga tamuk nilan i sadaqah (zakat) ka endu nengka makadsuti sa kanilan endu in-du’a nengka silan, ka su du’a nengka i makapatana sa kanilan, endu su Allah i pakakineg a mataw."},{"id":104,"translation":"Di nilan katawan su Allah i pedtalima kanu tawbat nu manga ulipen nin endu su manga zakat nilan, ka su Allah na sekanin i padtawbatan a malimu."},{"id":105,"translation":"Endu edtalu ka enggalebek kanu ka gailay nu Allah su manga galebek nu endu su sinugu nin endu su manga bamaginugut endu makambalingan kanu lu sa kanu mataw sa mapya masulen (Allah) na inggay nin sa lekanu i balas nu penggalebeken nu."},{"id":106,"translation":"Endu su kaped manem na bamamati sa kyug nu Allah u di kena siksan nin silan ataw ka tawbaten nin silan endu su Allah i mataw mapandadayta."},{"id":107,"translation":"Su manga taw a minumbal sa masjid a ipendalat (ipembinasa) endu ka-kafiran endu ipapebpipitas kanu manga bamaginugut, endu pedtakenan nu nangawna a pembunuwa sa agama nu Allah endu su sinugu nin, endu pedsapa silan sa da kahanda nilan, ya tabya mapya, na su Allah i pedsaksi sa kanu manga munafiq a mangalbut."},{"id":108,"translation":"Da kanu dumampu samba a masjid, ka su masjid a pimbalay a nakaudsad sa gilek (Masjid Quba) kanu gay a kinawma sa Madinah na wajib i lu ka ba dumampu, aden manga mama lu ba a malilini gayd silan sa kadsuti na su Allah na malilini mamalas kanu manga taw a barasuti."},{"id":109,"translation":"Di makapagidsan i pimbalay a nakaudsad sa gilek sa Allah endu kasuwatan nin, ka entuba i mapya kumin kanu pimbalay a sya nakaudsad sa bibil na kalut sa naraka a lu naudtang sa naraka su mimbalay, endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a dhalimeen (padsakutu, limban, salimbuten)."},{"id":110,"translation":"Di gapinda nu pimbalay nilan a masjid i kapenduwa-duwa nu pusung nilan, ya tabya na nakapangatas kanu manga pusung nilan (lupetan su pusung nilan taman sa matay) endu su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":111,"translation":"Saben-sabenal a sinambyan nu Allah kanu manga bamaginugut su tamuk nilan, sa kanilan su surga a pembunuwa sa lalan sa Allah sa makapatay silan ataw ka silan i matay (ma-shahid), pasad a benal lu sa Taurat endu Injil endu Qur’an endu su tinumuman sa pasad nin sa Allah na egkalilini kanu sa pasad nu a inibpasad nu ka entuba i badtugan a masla."},{"id":112,"translation":"Su entuba a manga taw na midtawbat a pedsimba a pebpugi, pebpwasa, a peruku’, pedsugyud, pedsugu sa mapya, pedsapal sa malat endu pebparihalan nin su kumpasan nu Allah, endu panudtul ka (Muhammad) kanu mu’min i namba."},{"id":113,"translation":"Da kanu Nabi endu su manga bamaginugut i ipangeni nilan sa ampun sa Allah i manga mushrik apiya pan ngin i kabpagali nilan lun sa ulyan na napayag sa kanilan i silan a manga taw na naraka."},{"id":114,"translation":"Endu da kanu kabpangeni ni Ibrahim sa ampun kani ama nin ya tabya na pasad a inibpasad nin kani ama nin, na guna mapayag sa lekanin i satru nu Allah si ama nin na linemipwas, ka si Ibrahim na bara-tawbat a matigkel."},{"id":115,"translation":"Endu da sa Allah i tadingen nin i taw sa ulyan na kinatulun nin sa kanilan taman sa mapayag sa kanilan su nganin a ipegkagilek nilan, su Allah kanu enggaga-isa na katawan nin."},{"id":116,"translation":"Su Allah na lekanin su pitu lapis a langit endu lupa, banguyag a bangimatay, endu dala se lakanu i salakaw sa Allah i tumuldu endu dala tumabang sa lekanu."},{"id":117,"translation":"Saben-sabenal a tinawbat nu Allah su Nabi endu su manga muhajir endu su manga ansar a namangunut kanu Nabi sa timpu a mapasanag, sa ulyan a pakasibay den su pusung nu kaped sa kanilan, mawli na pinadtawbat nu Allah silan sa katatap sa agama, ka su Allah na malasam sa kanilan a malimu."},{"id":118,"translation":"Endu tinawbat bun su telu kataw a dala pamangunut sa Tabuk sa ulyan pan i kinapasang sa kanilan a benal, ka mana den pedtikupan na lupa silan i ganggiginawa nilan endu naantap nilan i dala kalipus nilan kanu Allah, ya tabya na lu bun sa lekanin a Allah mawli na tinawbat silan ka endu silan makadtawbat, ka su Allah i pedtawbatan a malimu."},{"id":119,"translation":"Sekanu a manga bamaginugut, ikagilek nu su Allah endu embenal kanu sa kadtalu, da kanu endalbut."},{"id":120,"translation":"Da sa taw sa Madinah endu su embalabala (sa Madinah) endu manga taw sa dalem i aden pan di munut kanu Rasulullah kanu pebpawangan nin, endu wagib a ilabi nilan su Nabi kanu ginawa nilan, ka da man makasugat sa kanilan a kainum ataw kalugan ataw kagutem sa lalan sa Allah endu dala kadampwan a kagilekan su manga kafir endu da gakwa nin ebpun kanu manga kafir apya ngin a makwa, ya tabya na inisulat bun sa kanilan i galebek a mapya, ka su Allah na di nin dadagen su balas nu manga taw a manga mapya."},{"id":121,"translation":"Endu da pambaranggyan nilan a magidsan i manawt-matiwalu, endu katepas nilan a bawgan a di kena nakasulat bun sa kanilan ka endu kabalasan silan nu Allah sa mapya a balas nu pinggalebek nilan."},{"id":122,"translation":"Endu da manem kanu manga bamaginugut i bagibpeden silan belakaw, ugayd uman isa tumpuk bun a edsukeliya, su natabun na mangagi a ipamendu manem kanu ginumanat amayka makawli silan, ka endu silan makatuntay (makaingat)."},{"id":123,"translation":"Hay sekanu bamamaginugut! Imbunuwa nu su masupeg sa lekanu a manga kafir endu maparuli nilan sa lekanu i kapasang, endu tuntayi nu su Allah na salta kanu manga taw a magilek sa Allah."},{"id":124,"translation":"Endu amayka initulun i surah (Qur’an) na kaped sa kanilan na ya nin kadtalu: entayn sa lekanu i nawmanan na iman sa nya ba ayat? Na su manga bamaginugut na silan i nadsinggumanan i iman endu silan i sangat a malilini."},{"id":125,"translation":"Su manga taw a nakadalem kanu atay nilan i dalu (kamunafiq) na nawmanan i kaledsik nilan sa labi pan i kaledsik (a pakawman lun), endu silan i manga kafir."},{"id":126,"translation":"Ngintu di nilan gailay i ga-fitna silan sa uman lagun sa maka-isa ataw ka maka-duwa, mawli na di bun silan edtawbat endu di silan ma-indaw."},{"id":127,"translation":"Endu amayka initulun i surah na mamagilaya silan (a manga munafiq) sa (edtalun nilan): ngintu aden pakailay sa lekanu apya isa kataw (sa namba)? Mawli na ginumanat silan, pinaganat nu Allah su manga pusung nilan sa haqq, ka silan na di makatuntay."},{"id":128,"translation":"Saben-sabenal a nakwma i sinugu ebpun sa lekanu a mapulu sa lekanin i makapasang kanu ummat nin a masagikel sa lekanu sa kagkapya nu, malasam a malimu kanu ummat nin."},{"id":129,"translation":"Na amayka menda silan tumalima na edtalu ka: su Allah i mataw sa laki, na da kadenan a salakaw sa lekanin a padsaligan ku, endu sekanin i kigwan sa Arsh a masla."}]},{"id":10,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Ra (su Allah i mataw kanu ma'ana nin), nya ba i ayatan nu kitab a na-atul sa mapya."},{"id":2,"translation":"Ngintu ka magayp su manga taw sa ini-wahi nami kanu mama (Muhammad) ebpun bun kanilan sa panginggilek ka su manga taw sa naraka, endu pakalilini ka su manga mu'min sa aden kanilan i balas a mapya lu sa kadenan nilan, pidtalu nu manga kafir: dala san i benal kani (Muhammad) ugayd na sih'r a mapayag."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal a Kadenan nu su Allah a sekanin i minaluy kanu manga langit endu lupa sa naka-nem gay bu, mawli na lu migkahanda kanu Arsh, sekanin i pedtuldu kanu pakaragyan, dala makasafaat ya tabiya na ulyan na kasugut nin, entuba su Allah a Kadenan nu, na simba nu, ngintu ka di kanu ma-indaw."},{"id":4,"translation":"Lu sa lekanin (Allah) i kaulyan nu tanan, pasad nu ku Allah na benal, ka sekanin i mimatay kanu binaluy nin, mawli na pauliten nin, ka endu nin kabalasan su manga mu'min a minggalebek sa manga mapya sa bantang, endu su manga kafir na kanilan i baginumen a sangat i kayaw nin endu siksa a sangat i kasakit nin sabap kanu kinag-kafir nilan."},{"id":5,"translation":"Su (Allah) i minaluy kanu maliwanag u senang, endu su sigay nu ulan-ulan, endu inukul nin i al-qamara, bagukitan ka endu nu katawan su manga lagun endu su gay a kagkwinta, da kinabaluy kanu entuba, ya tabya na haqq, pedtinadtad nu Allah su manga ayatan nin kanu manga taw, ka endu nilan katawan (sabap kanu senang i katawan i gay, su ulan-ulan i katanud kanu lagun)."},{"id":6,"translation":"Su kapedsukeliya nu magabi endu malamag, endu su binaluy nu Allah kanu manga langit endu su lupa na manga tanda a kapeg-kagaga nu Allah kanu manga taw, ka endu silan kagilekan."},{"id":7,"translation":"Su manga taw a dala sa ginawa nilan i mabaratemu kami nin (Allah) endu nasuwat sa kauyag sa dunya endu midtakena i ginawa nilan sa dunya, endu silan na diniyang-diyang nilan su ayatan nami."},{"id":8,"translation":"Entuba a manga taw na ya nilan kadtakenan na su apuy, sabap kanu manga penggalebeken nilan siya sa dunya (a ka-kafir)."},{"id":9,"translation":"Saben-sabenal su manga mu'min endu su minggalebek sa manga mapya na tutulun nu Kadenan nilan silan sabap kanu iman kanu atay nilan, (aden surga nilan) a belagilay sa kababan nilan i manga pulangi lu sa surga a na’eem."},{"id":10,"translation":"Ya nilan edtalun u aden kyugan nilan na subhaanaka Allahumma, endu pedsasalamay silan endu ya mawli a kadtalu nilan na alhamdulillahi rabbil alameen."},{"id":11,"translation":"U mana bu ka idtagad (pamagayasan) nu Allah kanu manusya su mawag sa mana su kadtagad nilan sa mapya na mawma nilan i ajal nilan, na pasagadan tanu su manga taw a dala kanilan i ka-adap nilan sa laki, (sabap) kanu pakasagad a galebek nilan na anteng-anteng silan."},{"id":12,"translation":"Amayka nauma na makagkayd su manusya na nangeni sa lekami sa pedtakilid atawa bagayan atawa pedtindeg, na guna iyawa sa lekanin su mawag (penggedamen) na mana bun dala pangeni sa lekami kanu nagedam nin a mapasang (sinemupak bun), mamba i kinabpalas kanu manga darwaka kanu penggalebeken nilan."},{"id":13,"translation":"Endu saben-sabenal a bininasa nami su manga taw a nangawna sa lekanu, guna silan peg-kafir, endu nakawma kanilan su manga sinugu sa manga mapayag, endu dala kanilan i mangimbenal silan, mamba i kabalas nami kanu manga taw a manga baradusa."},{"id":14,"translation":"Mawli na binaluy nami sekanu a namakasukeli kanu siya sa lupa sa ulyan nilan, ka endu nami kailay u panun i manga galebek nu."},{"id":15,"translation":"Endu amayka batyan kanilan su manga ayatan nami a manga mapayag na ya pidtalu nu manga taw a di gatagu sa ginawa nilan i gay a mawli: na enggay ka sa Qur’an sa namba atawa ka sambi ka, edtalu ka (Muhammad): da sa laki i kasambi ku lun sa kyug ku ka da bagunutan ku ya tabiya na ibpe-wahi sa laki, kagilekan aku, amayka supaken ku su Kadenan ku, sa siksa kanu gay a masla."},{"id":16,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): u kena bu kahanda nu Allah na di ku mabatya sa lekanu endu di ku katawan, ka nawget aku sa lekanu sa da pan makatulun sa laki, na ngintu ka di nu gapamikir?"},{"id":17,"translation":"Da nakasagad i kadupangin kanu edtetebu sa Allah sa kalbut, atawa pinandalbut nin su manga ayatan nin, na di a benal makauntung su baradusa."},{"id":18,"translation":"Endu pedsimban nilan i salakaw sa Allah a di makambarapantag kanilan a di bun makagkayd, endu pedtalun nilan intuba i suma-faat kanilan (makad-tabang) lu sa Allah, edtalu ka (Muhammad): ngintu ka panudtulen nu sa Allah i di nin katawan kanu dalem na manga langit endu lupa? Mahasuti sekanin a Allah kanu langun nu ipedsakutu nilan."},{"id":19,"translation":"Dala kanu manga taw (a nangauna) ya tabiya na isa bu i agama nilan (Islam) na mimbida-bida silan (sya kanu ulyan a gay) na u di kena bu napasad nu (Allah) i kukuman nin (sa di pan silan binasan) na napasad den silan sa mabinasa kanu di nilan bamagayunan."},{"id":20,"translation":"Endu pedtalun nilan: namba ka nakatulun i ayat (sa mailay nami) ebpun sa Kadenan nin, na edtalu ka (Muhammad): kanu Allah su gayb, na angapa kanu den mun, ka saki na kuyug kanu bagangapa (kanu kakukum nu Allah)."},{"id":21,"translation":"Endu amayka pinananam su manusya sa limu sa ulyan a mapasang a natala nilan na aden menem ipamakayd nilan kanu manga ayatan nami, edtalu ka (Muhammad): su Allah na mangagan i kapakaydin, na su manga sinugu nami (a malaikat) i pedsulat kanu kapagakal nu manusya."},{"id":22,"translation":"Sekanin i pabpagiseg sa lekanu siya sa kapuluwan endu lagat, taman sa amayka siya kanu sa bagedan sa lagat, na inipalalaguy kanu nin sa sambel a mapya, endu nalilini silan, (amayka) nasugat menem silan a sambel a mapasang endu bagel a nakabalibet kanilan endu na-antap nilan i langkap den su bagel, na mangeni silan sa Allah sa ikhlas: amayka linepas kami nengka sya ba Kadenan nami na edsukur kami a benal."},{"id":23,"translation":"Guna nin pinalepas silan, kena ka mindupang silan siya sa lupa, sekanu a manga taw a pendupang na su kadupang nu na baguli sa ginawa nu, na kabpaguyag na paydu siya sa dunya, mawli na siya kanu bun tanan makambalingan sa lekami, na inggay nami sa lekanu su lalaw nu galebek nu."},{"id":24,"translation":"Ya upaman a kauyag sa dunya na mana bun su ulan, initulun nami ebpun sa langit a midsimbul kanu bamangetu siya sa lupa, ebpun kanu pegken nu manga manusya endu binatang, taman sa midsubing kanu liyawaw nu lupa su embalangan (a manga mapya) endu migkapiya i palasin, endu natagu sa ginawa nu namula i maganden bagaganin, ngimpan ka binaluy nami a nakuku-nalupet sa magabi atawa malamag, sa mana bun su dala bun makam-buat kagay, mamba i kapedtinatad nami kanu manga tanda nami kanu manga taw, ka endu silan makapamikir."},{"id":25,"translation":"Su Allah i bagenggat lu sa dalpa a suti (surga) pedtutulunin su kahanda nin sa lalan a matidtu."},{"id":26,"translation":"Aden kanu manga taw a mapya i surga endu umanan pamun silan sa (mapya) endu dala kanu biyas nilan i kagkaytem endu kalusak, silan i manga taw sa surga a dala den kalyu nilan."},{"id":27,"translation":"Su manga taw menem a minggalebek sa mawag na ya balas a mawag a satiman na satiman bun, endu maitem i beneng nilan a nakalusak, endu dala kanilan i parihala a makebpun sa Allah, su manga beneng nilan na sangat i kaytem nin kalibuteng nin, silan i manga taw sa naraka a dala kalyu nilan sa apuy a siksa."},{"id":28,"translation":"Endu su gay a buligen nami silan tanan na entu pan ka edtalun nami kanu manga mushrik: san kanu den mun pamba endu su manga barahala nu, na pabpayagan nami su barahala endu su sinumimba lun, edtalu nu manga barahala: di kena sekami i pedsimban nu!"},{"id":29,"translation":"Su Allah i saksi tanu sa pageletan nami endu pageletan nu, ka dala sabut nami sa kinasimba nu sa lekami."},{"id":30,"translation":"Luba a gay na batalun su uman isa kanu nauna den a galebek nin, endu lu den silan sa Allah a tumuganul kanilan a haqq, endu natadingan nilan su ipedtebu nilan a manga barahala."},{"id":31,"translation":"Idsan nengka u entayn i pe-rizki sa lekanu ebpun sa langit endu lupa atawa entayn i pakamilik sa kakineg endu kailay, endu entayn i pabpelyu sa bibiyag ebpun sa minatay endu pabpelyu sa minatay ebpun sa bibyag, endu entayn i pedtanding sa kanu manggula? Na ya nilan madtalu: su Allah, na edtalu ka kanilan: ngintu ka di nu ipegkagilek?"},{"id":32,"translation":"Entuba su Allah a Kadenan a haqq, na da mawli sa haqq a di kena katadingan. Na ngintu ka salakaw pan i pedsimban nu?"},{"id":33,"translation":"Mamba i sabapin i nawagib su siksa kanu manga taw a linumyu kanu agama, silan a di bangimbenal."},{"id":34,"translation":"Idsan engka (Muhammad): ngintu aden kanu barahala nu i madala nin su binaluy mawli na imbalingan nin? Edtalu ka: su Allah i pendala kanu binaluy mawli na pauliten nin, na ngintu ka edtetebu kanu?"},{"id":35,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu aden kanu barahala nu i makatutulu sa haqq? Edtalu ka: su Allah i pedtutulu kanu haqq, na ngintu su pedtutulu sa haqq i wagib a unutan atawa ka su di pakatutulu ya tabiya na tutulun pan, ngin i bedtuwan sa lekanu? (panun antu) i kapangukum nu?"},{"id":36,"translation":"Endu da bagunutan nu kadakelan kanilan a (manga mushrik) ya tabiya na antapan, na su antapan na di makangguna sa haqq (bantang) sa apiya paydu, ka su Allah na katawan nin i langun na penggalebeken nilan."},{"id":37,"translation":"Endu dala sa nan a Qur’an a mapulu i edtetebu sa salakaw ebpun sa Allah, ugayd na inibagel endu inipayagin su nanggula nu manga kitab a nawna, endu ipebpayagin su nan a kitab na dala kanduwa-duwa nin ebpun sa kadenan nu dunya."},{"id":38,"translation":"Endu pedtalun nilan: inidtebu (ni Muhammad su Qur’an)? Edtalu ka kanilan: pambuwaten nilan i satiman a surah a pagidsan nin, endu tawag nu u magaga nu salakaw sa Allah a manga barahala nu amayka benal i pedtalun nu anan."},{"id":39,"translation":"Kena ka papendalbuten nilan su langun nu di nilan katawan, endu dala makawma i tutulu kanilan, na mamba i kinapandalbut nu manga taw a nangawna kanilan, ilay ka (Muhammad) u panun i ulyan a manggula nu manga dhaalimeen (nangatading)."},{"id":40,"translation":"Endu kaped kanilan i mangimbenal, endu su kaped menem kanilan i di mangimbenal, endu su Kadenan nengka bu i labi a mataw kanu pamakabinasa."},{"id":41,"translation":"Endu amayka pinandalbut ka nilan (Muhammad) na edtalu ka: laki i galebek ku na lekanu den i galebek nu, sekanu na lepas kanu sa kanu penggalebeken ku na saki na lepas aku bun kanu penggulan nu."},{"id":42,"translation":"Endu aden bun kanilan i makakineg sa leka, na ngintu makapapakikineg nengka i bisu? Di nengka matutulu silan ka silan na dala ungangen nin."},{"id":43,"translation":"Su kaped kanilan i edtulik sa leka sa ungat bu na dala bun sa lekami matutulu nengka i pisek, kagina silan na di makailay silan sa masulen."},{"id":44,"translation":"Saben-sabenal su Allah na di nin dupangen su manga taw sa apiya paydu, ugayd na su manga taw bun i pendupang sa ginawa nilan."},{"id":45,"translation":"Endu su gay a limuden silan u Allah (lu sa gay a mawli) na mana bun saka waktu sa malamag (saka oras bu ikinagedam nilan) i kinatangen nilan sa kubur, sa makagkikilalaya silan, endu saben-sabenal a nalugi su napandalbut sa kabpagadap sa Allah (dala palityala sa aden gay a mawli) endu dala den silan matutulu."},{"id":46,"translation":"Aden antu na ipailay nami sa leka (Muhammad) su kaped a siksa a ipedtatalanga kanilan, atawa imatayan nami bu seka, na siya bun sa lekami i kambalinganan nilan, mawli na su Allah i saksi kanu langun nu penggalebeken nilan."},{"id":47,"translation":"Uman isa a ummat na aden rasul nin, na amayka nakawma su sinugu kanilan na kukumen silan sa bantang endu di silan madsalimbut."},{"id":48,"translation":"Endu pedtalun nilan: kanu i namba (gay a mawli) amayka benal i pedtalun nu banan?"},{"id":49,"translation":"Edtalu ka: di ku kamilikan i ginawa ku sa makagkayd endu makagkapiya ya tabya na kahanda nu Allah, uman isa na aden ajalin, amayka nawma silan u ajal nilan na di makasundul endu di maketeng."},{"id":50,"translation":"Edtalu ka kanilan: u mawma kanu na siksa nu Allah sa magabi atawa malmag, na ngin pan i pedtagadan nu (pamagayasan nu) manga taw a baradusa?"},{"id":51,"translation":"Na ngintu upama ka nakabetad su siksa na mangimbenal kanu saguna? Inunta na pedtagadanu gayd."},{"id":52,"translation":"Mawli na edtalun kanu manga kafir i nanami nu su siksa a dayun sa dayun ka dala ibalas sa lekanu ya tabiya na lalaw nu penggalebeken nu."},{"id":53,"translation":"Endu bagidsan kanilan a benal u makambuwat su taw (lu sagay a mawli endu siksa) edtalu ka: benal, idsapa ku kanu Kadenan ku na benal a makambuwat sa ulyan a kapatay, endu di kanu makalipus."},{"id":54,"translation":"U mana bu ka su kafir ka lekanin bu su lupa sa ipangawnin sa ginawa nin, endu inisulen nilan su kinadsendit, guna nilan mailay su siksa a mapasang endu kinukum silan sa bantang, endu silan na di silan madsalimbut."},{"id":55,"translation":"Saben-sabenal a kanu Allah su pitu lapis a langit endu su lupa, saben-sabenal kanu pasad nu Allah na haqq, ugayd na ya madakel kanilan i di nilan katawan."},{"id":56,"translation":"Sekanin i banguyag-bangimatay, endu sekanin i gauliyan."},{"id":57,"translation":"Sekanu a manga taw nakawma sa lekanu su indawan ebpun sa kanu Kadenan nu, endu gamut kanu dalem nu manga laleb nu, endu tutulu endu limu kanu manga mu'min."},{"id":58,"translation":"Edtalu ka i sabap kanu kalbihan nu Allah endu su limu nin na egkakalilini silan (sya sa islam endu kanu Qur’an) ka ya mapya kanu belimuden nilan (kakawasan) sya sa dunya."},{"id":59,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su initulun nu Allah sa lekanu a rizki a binaluy nu su kaped na haram su kaped na halal, edtalu ka: ngintu inisugut nu Kadenan nu atawa ka pedtetebuwan nu sa namba a kukuman nu?"},{"id":60,"translation":"Dala kanu antapan nu a ipedtebu sa Allah a kalebut (di ebplis na masiksa silan) sa gay a mawli ka su Allah i kigkuwan sa kalbihan kanu manga taw, ugayd na ya madakel kanilan na di masukur."},{"id":61,"translation":"Endu dala ula-ula a manawt-matiwalu endu dala pembatyan nengka sa Qur’an endu dala penggalebeken nu a galebek, a di kena nami pedsaksiyan sekanu, kanu kapegkuwa nu lun endu dala makapagena ebpun kanu Kadenan nengka a unga a manot den sa saka-manot siya sa lupa endu langit, endu dala manot pan sa entuba atawa masla pan, ya tabiya na lu sa kitab a mapayag (Lawh Al-Mahfudh)."},{"id":62,"translation":"Saben-sabenal kanu manga taw a masupeg sa Allah na dala gilek nilan, endu di malidu i ginawa nilan (sa batalu a pamakawma kanilan)."},{"id":63,"translation":"Silan su nangimbenal a nagilekan sa Allah a mapulu."},{"id":64,"translation":"Kanilan su lilini siya sa kabpaguyag sa dunya endu lu sa gay a mawli, di kasambiyan su kadtalu nu Allah, entuba i badtugan a masla."},{"id":65,"translation":"Endu di ka lumidu i ginawa nengka sa kadtalu nilan ka su kapulu na kanu Allah langun, Sekanin i pakakineg a mataw."},{"id":66,"translation":"Saben-sabenal a kanu Allah su dalem nu manga langit endu su lupa, endu dala bagunutan u (manga taw) a pedsimba sa salakaw sa Allah manga barahala, ya nilan bagunutan na antap, endu dala kanilan ya tabiya kabagumbal sa kalbut."},{"id":67,"translation":"Sekanin a (Allah) na binaluy nin sa lekanu su magabi a ipangintelen nu endu su malamag a ibpagilay nu, lu ba su manga tanda a Qudratu Allah kanu manga taw a pakakineg."},{"id":68,"translation":"Pidtalu nilan (Nasrani): namaluy su Allah sa wata (aden kun wata nu Allah a mama) mahasuti Sekanin! Sekanin i kawasa, Lekanin i dalem nu manga langit endu lupa, dala tindeg nu sa namba a kadtalu nu, pedtalun nu sa Allah i di nu katawan."},{"id":69,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su manga taw a pedtetebuan nilan su Allah sa kalbutan na di silan maka-untung."},{"id":70,"translation":"Kalangkapan bu (kagkakalilini nilan bu) siya sa dunya, mawli na siya sa Lekami bun silan makam-balingan, mawli na pananaman Nami kanilan i siksa a mapasang sabap kanu kapeg-kafir nilan."},{"id":71,"translation":"Endu gugud ka (Muhammad) su bandingan kani Nuh a pidtalu nin ku manga kawm nin: O kawm ku! U nabaluy a masala sa lekanu i gelal ku anya endu su kapamelabit ku kanu manga gugudan nu Allah, na kanu Allah bu i pedsalakanan ku, na pamelimud-limud nu den i penggulan nu endu su manga katumpu (su manga pamedsakutu), uliyan nin na di mabaluy su penggulan nu sa lapengin, entu pan ka pamedsangul aku nu sa dili aku nu pagenggay sa lugal."},{"id":72,"translation":"Amayka di kanu tumalima (sa Islam) na di kena aku pegkuwa sa lekanu sa sukay ka dala sukay ku ya tabiya na lu sa Allah, endu sinugu aku sa makuyug aku kanu manga Muslim (sinumangkup sa Allah)."},{"id":73,"translation":"Pinandalbut nilan (Nuh) na linepas nami sekanin endu su manga kapedin kanu bagedan (awang), endu binaluy nami i silan i mamakasambi, endu pinageled nami su napandalbut kanu manga ayatan nami, na edsuliman kanu panun i natamanan u manga kafir endu su manga mu'min."},{"id":74,"translation":"Mawli kani (Nuh) na pinambwat nami sa ulyan nilan i manga sinugu lu kanu manga taw nilan, nakawma silan sa manga mapayag a tanda, na dala bun kanilan i mangimbenal ka mana bun su kina-pandalbut u nangawna, mamba i katutup nami kanu manga atay nu manga taw a di mangimbenal."},{"id":75,"translation":"Mawli na pinambwat nami sa ulyan nilan si Musa endu si Harun lu kani Fir’awn endu su kangasaligan nin (nu Fir’awn), sa (aden) manga ayatan nami, na mimamasla silan, nabaluy silan a manga kawm a baladusa."},{"id":76,"translation":"Guna silan mawma nu haqq ebpun sa lekami (Allah), na ya nilan pidtalu: nan su (Musa) na sih'r a mapayag (manga pakayd)."},{"id":77,"translation":"Tig nu Musa: enduken ka pedtalun kanu haqq, sa kinawma nin (haqq) sa lekanu, i sih'r inan? Endu di a benal makauntung su manga mategel sa sih'r."},{"id":78,"translation":"Tig nilan: kinawma nengka sa lekami na pabpagendan nengka su naparuli nami sa manga kalukesan nami ka endu nu makwa su kamamasla sya sa lupa? Endu dala sa lekami i pangimbenalen nami sekanu."},{"id":79,"translation":"Tig nu Fir’awn pasya nu sa laki i langun a mategel sa sih'r."},{"id":80,"translation":"Guna makawma su manga mategel sa sih'r na pidtalu nu Musa kanilan: butawani nu i pembutawanan nu."},{"id":81,"translation":"Guna nilan pembutawani, tig nu Musa: langun a napananggit nu banan a manga sih'r na su Allah na batalen nin (binasan nin) ka su Allah na di nin tabangan i galebek nu a pakabinasa."},{"id":82,"translation":"Endu tabang nu Allah su haqq kanu manga kadtalu nin, apiya di den kasuwatan u manga baradusa."},{"id":83,"translation":"Na dala nangimbenal kanu Musa ya tabiya na manga mawli a taw nu kawm nin, sa gilek nilan kani Fir’awn endu su kangasaligan nin ka ma-fitnah silan (pakapasangan silan), saben-sabenal kani Fir’awn na mibpapulu sya kanu dalpa, endu sekanin i kyug kanu naminasa."},{"id":84,"translation":"Pidtalu nu Musa: hay sekanu a manga taw ku! Amayka nangimbenal kanu sa Allah na salig kanu sa lekanin amayka Muslim kanu."},{"id":85,"translation":"Tig nilan: sinumalig kami sa Allah, huu Kadenan nami! Di kami maluy a fitnah kanu manga dupang."},{"id":86,"translation":"Endu lepas kami, sabap kanu limu nengka, kanu manga taw a manga kafir."},{"id":87,"translation":"Endu ini-wahi nami kani Musa endu su suled nin sa umbali nu su manga kawm nu (manga sakup nu) lu sa Mis'r sa walay, a walay a sambayangan endu itindeg nu su sambayang, endu panudtul ka kanu manga Mu'min su makapya sa ginawa nilan."},{"id":88,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan nami inenggan nengka si Fir’awn endu su kangasaliganin sa manga kapalasan endu manga tamuk sya sa dunya, Kadenan nami ipedtading nilan sa kanu mga taw kanu agama nengka, huu Kadenan nami, punas ka i manga tamuk nilan, endu tutupi ka su manga atay nilan na di silan mangimbenal taman a di nilan mailay i siksa a sangat a mapasang."},{"id":89,"translation":"Tig nu Allah: saben-sabenal tinalima den i pangeni nu duwa, na edtidtu kanu endu da kanu munut sa lalan nu manga taw a di manga mataw."},{"id":90,"translation":"Pinabedtas nami su tupu nu Israel kanu lagat, na sineled silan nu Fir’awn endu su kadakel nin sa kadupangan endu kapedtibaba, taman sa nagaws na kinageled, pidtalu nin (Fir’aun): nangimbenal aku sa da kadenan ya tabiya na su kadenan a pinangimbenal u tupu nu Israel endu saki na kuyug aku den kanu manga Muslim."},{"id":91,"translation":"Tig nu Allah: saguna na nangimbenal ka, na sinumangka ka paganay endu kuyug ka kanu manga taw a baminasa."},{"id":92,"translation":"Na saguna na lepasen nami i badan nengka sa kagampung, ka endu ka ma-aden kanu mawli sa leka a tanda ibaratan endu madakel kanu manga taw kanu manga ayatan nami i di manuliman."},{"id":93,"translation":"Endu saben-sabenal a pinadtakena nami su tupu nu Israel sa pedtakena na benal endu rinizkiyan nami silan sa manga mapya, na dala menem ka embida-bida silan taman sa nakawma kanilan i ilmu (kataw) su Kadenan nengka na kukumen nin silan sa gay a mawli kanu langun nu di nilan bamagayunan."},{"id":94,"translation":"Amayka penduwa-duwa ka (Muhammad) kanu initulun nami sa leka na idsay ka su pembatya sa kanu kitab (Taurat-Injil) a nawna pan sa leka, saben-sabenal a nakawma sa leka su haqq ebpun sa Kadenan nengka, na da ka mamung kanu bagalang-alang."},{"id":95,"translation":"Da ka pegkuyug kanu manga taw a napandalbut kanu manga ayatan u Allah, ka makuyug ka kanu manga taw a nangalapis."},{"id":96,"translation":"Su manga taw a na-wagib kanilan su siksa nu Kadenan nengka na di silan mangimbenal."},{"id":97,"translation":"Saben-sabenal a nakawma kanilan i langun nu manga ayat, taman sa mailay nilan i siksa a masakit a malipedes."},{"id":98,"translation":"Dala dalpa a darwaka i taw nin a mangimbenal (guna nin mailay i siksa) (na dili) makambarapantag sa lekanin su pangimbenal nin, ya tabya na su taw nu Yunus a guna silan pangimbenal na inawa nu Allah kanilan su siksa a kayayan siya sa kabpaguyag sa dunya, endu inikalimu nami silan taman sa ajal nilan."},{"id":99,"translation":"U mana bu ka pigkahanda nu Kadenan nengka, na nangimbenal su taw nu lupa sa langun nilan, na ngintu seka pan (Muhammad) i meges kanu manga taw ka endu mabaluy silan a mu'min tanan?"},{"id":100,"translation":"Dala isa a taw a mangimbenal ya tabya na kahanda nu Allah, na endu baluyn nin (Allah) i maledsik kanu manga taw a di magungangen."},{"id":101,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ilay nu u ngin i dalem nu manga langit endu su lupa, endu di bun pakangguna su manga ayat endu su pakagilek kanu manga taw a di bangimbenal."},{"id":102,"translation":"Na dala kapagangapan nilan ya tabiya na mana su manga gay a naypus kanu manga taw a nawna kanilan (a manga tyuba), edtalu ka magangapa silan, ka saki na salta aku sa lekanu a manga taw a bagangapa."},{"id":103,"translation":"Mawli na lepasen nami su manga sinugu nami endu su manga mu'min, mamba i bantang (wagib) sa lekami- kalepas nami kanu manga mu'min."},{"id":104,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sekanu a manga taw amayka penduwa-duwa kanu sa kanu agama ku na di ku simban su pedsimban nu a salakaw sa Allah, ugayd na ya ku simban na su Allah a sekanin i mimatay sa lekanu, endu inisugu sa laki i makuyug aku kanu manga mu'min."},{"id":105,"translation":"Endu patidtu ka i beneng nengka sa agama a matidtu, endu da ka kemuyug kanu manga mushrik."},{"id":106,"translation":"Endu da ka sumimba sa salakaw sa Allah a di makambarapantag salka, endu di makagked sa leka, na amayka enggulan nengka na seka den i kuyug kanu manga kafir."},{"id":107,"translation":"Amayka aden ipagedam nu Allah sa leka a dalu, na dala makawa lun ya tabiya na sekanin a Allah, endu amayka ya nin kahanda sa leka i mapya na dala makasumag kanu limu nin, inggay nin kanu magkahanda nin kanu manga ulipen nin, endu sekanin i bangampun a malimu."},{"id":108,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): sekanu a manga taw na nakawma sa lekanu su haqq ebpun kanu Kadenan nu, na su tumuntul sa haqq na ya nin bun tinutulu i ginawa nin, endu su midtadingan na ya nin bun egkatading i ginawa nin, endu dala sa laki i katuldu ku sa lekanu."},{"id":109,"translation":"Ya ka unuti na su ini-wahi sa leka endu edsabar ka, taman sa kumukum bun su Allah endu sekanin i mapya sa langun a bangukum."}]},{"id":11,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Ra (su Allah i mataw kanu ma'na nin), su Qur’an i na-atul i manga ayatin, mawli na pidtinatad sa manga kukuman ebpun sa Allah a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":2,"translation":"(Edtalu ka): da kanu sumimba sa salakaw sa Allah, ka saki (Muhammad) na papegkagilekan ku endu papegkalilinin ku sekanu."},{"id":3,"translation":"Endu pa-ampun kanu sa Kadenan nu, mawli na edtawbat kanu sa lekanin, ka uyagen kanu nin sa mapya sa taman a ajal nu sya sa dunya a napasad, endu inggay nin sa uman isa su limu lun, endu amayka sinumibay silan na kagilekan aku sa lekanu kanu siksa kanu gay a masla (gay a mawli)."},{"id":4,"translation":"Lu sa Allah i kauliyan nu, endu sekanin (Allah) na langun a enggaga-isa na egkagaga nin."},{"id":5,"translation":"Benal a pedsanggilan nilan i katawan su dalem nu laleb nilan, ka endu makapagena sa dala makataw lun, saben-sabenal sa kapedtanggub sa balegkas nilan na katawan bun u Allah su ibagema nilan endu su ipebpayag nilan (a galebekan nilan) su Allah na katawan nin i gatagu kanu manga laleb nilan."},{"id":6,"translation":"Da malanap-lanap sa lupa a di kena su Allah i pe-rizki lun, endu katawan nin i kandalpan nin sya sa dunya gagalu (atawa sya pan sa tiyan nu babay) endu katawan nin i lebengan lun langun na (inaden) na lu tanan sa kitab a mapayag (Lawh Al-Mahfudh)."},{"id":7,"translation":"Sekanin a (Allah) i minaluy kanu manga langit endu lupa sa naka-nem gay, su Arsh nin sa kanu entu na ya nin naudsadan na ig, ka pembatalun kanu nin u entayn ni mapya i galebekin sa lekanu endu amayka pidtalu nengka kanilan i makambuat kanu sa ulyan a kapatay nu, na ya edtalun u manga kafir: dala inan (kabenalin) ya tabiya na sih'r a mapayag."},{"id":8,"translation":"Endu amayka idtatangguli kanilan (di tundugen) i siksa, taman a di makawma na ya nilan kadtalu na ngin i naka-iket (kanu siksa) ka da makawma sa lekami? Saben-sabenal su gay a kawma na siksa kanilan na di makasibay kanilan endu makadadsang kanilan su bagungaten nilan a siksa."},{"id":9,"translation":"Endu amayka inenggan nami su manusya sa limu ebpun sa lekami, mawli na iyawa nami sa lekanin na edtebpekan silan (a manga kafir)."},{"id":10,"translation":"Amayka linuwagan nami sekanin sa ulyan a kinasikut sa lekanin na ya nin menem edtalun: dala den sa laki su mapasang, endu sekanin na magalaw sa ukit a kamamasla."},{"id":11,"translation":"Ya tabya na su midsabar endu minggalebek sa manga mapya, ka silan na kanilan su ampun endu balas a masla."},{"id":12,"translation":"Basi matagak nengka su kaped a ini-wahi sa leka, endu kasikutan su ginawa nengka (Muhammad) sa kapedtalu nilan sa namba ka nakatulun sa lekanin i ginadung (kakawasan) atawa aden bu malaikat a tagapeda nin, na yabu leka na kapedsampay, endu su a Allah kanu langun nu enggaga-isa na pedtuldu nin."},{"id":13,"translation":"Atawa su pedtalun nilan: inidtebu ni (Muhammad su Qur’an), edtalu ka: pambuwaten nilan i sapulu a surah pagidsan nin a embida-bida, endu tawag nu i magaga nu a salakaw sa Allah (barahala) amay ka nakuyug kanu sa benal kanu."},{"id":14,"translation":"Amayka di nilan magaga na tuntayi nu i saben- sabenal a initulun sa kataw nu Allah (su Qur’an), endu da kadenan a wagib a pedsimban ya tabiya na sekanin, na sekanu na sinumangkup kanu den."},{"id":15,"translation":"Entayn i pegkyug sa kauyag sa dunya endu kapalasanin na inggay nami su galebekan nilan, endu silan sya sa dunya na di silan madsalimbut."},{"id":16,"translation":"Silan a manga taw na da kanilan lu sa akhirat i mapya a makuwa nilan, ya tabiya na naraka a apuy, endu nagugul su manga palbuatan nilan, endu nabinasa i langun a penggalebeken nilan."},{"id":17,"translation":"Su taw a aden tindeg in ebpun kanu Kadenan nin (Qur’an), endu pembatyan nin a saksi sa lekanin, endu nawna pan su kitab nu Musa a bagunutan endu limu, entuba i manga taw a bangimbenal, endu entayn i sumupak lun kanu manga lumpukan kanu manga taw (Yahudi-Nasrani atawa kaped pan), su apuy i pasad kanilan (siksa) na da ka penduwa-duwa kanu Qur’an ka saben-sabenal a haqq ebpun sa Kadenan nengka, ugayd na ya madakel sa taw na di bangimbenal."},{"id":18,"translation":"Da nakasagad i kadupangin kanu taw a edtetebuan in su Allah sa kalbutan, silan antu a manga taw sa kapananggit kanilan kanu hadapan sa Allah na edtalun nu manga pedsaksi: namba su manga taw a napandalbut sa Kadenan nilan, saben-sabenal su mulka nu Allah na nanget kanu manga dhalimeen."},{"id":19,"translation":"Entu ba su manga taw a ipedsapal nilan su agama nu Allah, endu pagapasen nilan i aden madtila nu agama, endu silan na su akhirat menem na di nilan bangimbenalen."},{"id":20,"translation":"Silan a manga taw na da den kanilan i makalipus sya sa lupa (sa siksa) endu da kanilan i salakaw sa Allah a makatuganul kanilan, takepen kanilan i siksa, da kanilan i makagaga silan sa kakineg, endu da kanilan i makailay silan."},{"id":21,"translation":"Entuba i manga taw a nalapis i ginawa nilan, endu natadingan nilan su inidtebu nilan (su barahala nilan)."},{"id":22,"translation":"Da ka-ebplisin na silan lu sa akhirat na silan i nanga lugi."},{"id":23,"translation":"Su manga mu'min endu minggalebek sa manga mapya, endu linemumping kanu Kadenan nilan na silan i kigkuwan kanu surga, na silan na dala den kalyu nilan sa surga."},{"id":24,"translation":"Ya upaman nu duwa ka lumpukan (balityala endu kafir) na mana buta/lakap endu bisu, endu su pakailay endu pakakineg, ngintu makapagidsan silan duwa sa upaman? Ngintu di nengka kagkalendem?"},{"id":25,"translation":"Endu sinugu nami si Nuh lu kanu manga kawm nin, ya nin pidtalu: saki na pedsampay aku sa lekanu sa mapayag."},{"id":26,"translation":"Da kanu pedsimba sa salakaw sa Allah, ka saki na kagilekan aku sa lekanu kanu siksa nu gay a masakit (gay a kagkukum)."},{"id":27,"translation":"Na ya pidtalu nu kangaunutan u kafir kanu manga mu'min: da kailay nami sa leka a di kena manusya a pagidsan nami bun, endu dala nailay nami a minunut sa leka ya tabiya na su manga taw a mababa sa lekami a dala pandapatin, endu da mailay nami sa lekanu a kalbihan (makagkapiya) sa lekami, bagantapen nami na mangalbut kanu."},{"id":28,"translation":"Tig nu Nuh: Hay manga taw ku! Saben-sabenal na aden den tindeg ku ebpun kanu Kadenan ku, endu inenggan aku nin sa limu (karasul) ebpun sa lekanin a dala nu mailay sa mapayag, na ngintu ipeges nami sa lekanu (i kasimba sa Allah sa isa nin bu) na sekanu na di nu gasuwatan?"},{"id":29,"translation":"Sekanu a manga kawm, di kena ako pegkwa sa lekanu sa tamuk (sukay) ya tabiya na lu sa Allah endu di kena aku pembugaw kanu manga mu'min, ka silan na mapaluli nilan bun i Kadenan nilan, ugayd na kailay ku i sekanu a manga taw na di kanu mataw."},{"id":30,"translation":"Endu hay manga taw ku! Entayn i makatabang sa laki kanu siksa nu Allah amayka binugaw ku silan? Ngintu ka di kanu bagungangen?"},{"id":31,"translation":"Di ku madtalu sa lekanu i sya sa laki su kamal nu Allah, endu di ku katawan i gayb, endu di ku madtalu i saki na datu aku atawa malaikat aku, endu di ku bun madtalu kanu manga taw a mangalubay a pedsudyan nu silan i di den enggan nu Allah silan sa mapya, ka su Allah i mataw kanu dalem nu ginawa nilan, ka saki i taw a kuyug sa manga dupang (amayka madtalu ku)."},{"id":32,"translation":"Pidtalu nilan: Nuh, inibpalawa kami nengka sa madakel na pambuwat kaden i namba ibanginggilek nengka sa lekami amayka benal ka."},{"id":33,"translation":"Tig nu Nuh: ya makapambuwat lun sa lekanu su Allah amayka kahanda nin, na dala sa lekanu i maka-lipus kanu."},{"id":34,"translation":"Di makambarapantag sa lekanu su indawan ku amayka mangindaw aku sa lekanu, amayka ya kyug nu Allah sa lekanu i ampunen kanu nin, ka sekanin i kadenan nu endu baguliyan nu."},{"id":35,"translation":"Kena ka pedtalun nilan i inidtebu nu Nuh, edtalu ka: u inidtebu ku na laki den i kadusan ku, na saki na mawatan aku sa ipendusa nu (mawatan ako sa kadusan nu)."},{"id":36,"translation":"Kagina ini-wahi kanu Nuh i dala den mangimbenal kanu taw nengka ya tabiya na su nangawna bu, na dika den pelidu i ginawa nengka kanu penggalebeken nilan."},{"id":37,"translation":"Endu umbal ka sa bagedan a kailay nami endu wahi nami (mailay nami endu parihalan nami) endu di aku nengka den embitiyalay makapantag kanu kafir ka silan na makageled silan."},{"id":38,"translation":"Bagumbal sa awang su Nuh na uman i maka-sagad kanu Nuh na pinagungat nilan, pidtalu nu Nuh: u bagungaten kami nu na bagungaten nami bun sekanu sa mana bun kabpagungat nu sa lekami."},{"id":39,"translation":"Ka di ebplis na katawan nu bun u entayn i mawma na siksa sa mapalusak lun, endu kadadsangan na siksa a matangen."},{"id":40,"translation":"Taman sa guna makawma su siksa nami endu pedsebu su pugun (dapulan) pidtalu nami (kanu Nuh): ilulan nengka (ipageda nengka) i uman i edtagapeda na duwa timan (babay-mama) endu kaluma nengka, ya tabiya na napasad a makageled (i di ka mapageda) endu su manga mu'min a paydu."},{"id":41,"translation":"Tig nu Nuh: pageda kanu sa (sa awang) sa ngalan nu Allah i pabpagiseg endu mapabpelen, su Kadenan ku a mangampun a malimu."},{"id":42,"translation":"Na ibalalaguy nu awang silan kanu bagel a mana palaw, endu tinawag nu Nuh su wata nin a (mama) a nakabpulu (minitas), Hay wata ku! Pageda ka sya sa lekami, da ka peluyud kanu manga kafir."},{"id":43,"translation":"Ya nin pidtalu (wata nin): mampil aku sa palaw a mamarihala sa laki kanu ig, tig nu Nuh: da parihala saguna a gay kanu siksa nu Allah, ya tabiya su inikalimu nin, endu nabpageletan den silan a bagel, na nakamung kanu namakageled."},{"id":44,"translation":"Na endu sinugu su lupa sa tumelen embuwal endu su langit sa tumelen mulan, endu sinumenep su ig, na napasad su nanggula, endu nakasendad su awang sa kapuluwan, endu pidtalu i mawatan den sa limu su manga kafir."},{"id":45,"translation":"Nangeni su Nuh sa Kadenan nin, tig in: Kadenan ku, su wata ku kanu kaluma ku, endu benal i pasad nengka, endu seka i bangukum a mapya kanu langun nu bangukum."},{"id":46,"translation":"Tig nu Allah, Nuh: di kena nengka wata, ka di kena mapya i galebekin, da ka bangeni sa di nengka katawan, ka saki (Allah) na bangindaw aku sa leka (ka endu di ka) makuyug sa manga taw a jahil (da sabut in)."},{"id":47,"translation":"Tig nu Nuh: Kadenan ku, lumindung aku sa leka sa makapangeni aku sa di ku katawan, endu u di aku nengka ampunen endu ikalimu na kuyug aku kanu manga taw a nangalugi."},{"id":48,"translation":"Pidtalu kanu Nuh: tepad kanu sa sagyahatra (mapya endu malilintad) ebpun sa lekami endu barakat endu su tagapeda nengka, endu (aden kanu) manga taw i uyagen nami sa mapya, mawli na malupang silan nu siksa a masakit ebpun sa lekami. (sabap kanu kadupangan nilan)."},{"id":49,"translation":"Entu ba a manga tudtul a gayb, ipe-wahi nami sa leka (Muhammad) di nengka katawan endu su manga ummat nengka sa unan a dala pan makatulun su (Qur’an), na tigkel ka ka su mawli a mapya na kanu magilek sa Allah."},{"id":50,"translation":"Endu sinugu nami si Hud lu kani Aad, pidtalu ni Hud: Hay manga taw ku! Simba nu su Allah, ka da Kadenan nu a salakaw sa Allah, ka sekanu na pedtetebu kanu sa simba."},{"id":51,"translation":"Hay manga taw ku! Di aku pegkwa sa lekanu sa sukay ya tabiya a sukay ku na lu kanu minaluy sa laki, na ngintu ka di kanu bagungangen?"},{"id":52,"translation":"Sekanu (manga taw) na pa-ampun kanu sa Kadenan nu, mawli na edtawbat kanu sa lekanin, ka paulanan kanu nin sa mapya, endu umanan kanu nin sa bagel, endu da kanu mumbal sa kaunutan nu a baradusa."},{"id":53,"translation":"Tig nilan kani Hud: da napananggit nengka a tanda a mapayag, endu di nami tagaken i manga kadenan nami sa kadtalu nengka, endu di nami seka pangimbenalen."},{"id":54,"translation":"Da madtalu nami ya tabya na pigkaydan ka (nabinasa ka) nu kaped a kadenan nami, tig nu Hud: pedsaksiyan ku sa Allah endu edsaksi kanu sa saki na lepas aku kanu sakutu nu."},{"id":55,"translation":"Da salakaw sa Allah, na langunu endu su manga barahala nu na edtatabangay kanu den sa kagkaydan aku, mawli na di aku makakisu apiya paydu."},{"id":56,"translation":"Saben-sabenal a saki na sinumalig aku sa Allah a Kadenan ku, endu Kadenan nu bun, dala nakabetad sya sa lupa a di kena sekanin a Allah i bagimatay lun sa endaw i kyug nin lun, su Kadenan ku na sya i kukuman nin sa lalan a matidtu."},{"id":57,"translation":"Amayka di silan tumalima na inisampay ku bu su inisugu sa laki sa lekanu, endu sumambi su Kadenan ku sa manga taw a salakaw sa lekanu, endu apya paydu na di nu kagkaydan sekanin, ka su Kadenan ku kanu langun nu enggaga-isa na pedtuldunin."},{"id":58,"translation":"Guna makawma su tiyuba nami na linepas nami su Hud endu su manga mu'min a salta sa lekanin, sabap kanu limu nami, endu linepas nami silan sya sa dunya kanu siksa sa mapasang."},{"id":59,"translation":"Entu ba su Aad a sinangka kanilan su manga ayatan nu Kadenan nilan, endu sinupak nilan su manga sinugu, endu ya nilan inunutan na suguwan nu bameges a pedtegas."},{"id":60,"translation":"Endu tinundugan silan sya sa dunya sa mulka (lipunget) endu lu sa gay a mawli, ka saben-sabenal si Aad na mig-kafir sa Kadenan nilan, endu mawatan sa limu si Aad a kawm nu (sakup nu) Hud."},{"id":61,"translation":"Sinugu nami si Salih lu kanu Thamud, pidtalu nin kanilan: simba nu su Allah ka dala Kadenan nu a salakaw sa Allah, sekanin i napambuwat sa lekanu ebpun sa lupa, endu pinapaguyag kanu nin sya sa lupa, na pa-ampun kanu endu edtawbat kanu sa lekanin, ka su Kadenan ku na masupeg a tumalima."},{"id":62,"translation":"Pidtalu nilan: O Salih, kalilinyan nami a benal seka sa da nengka pan madtalu i pidtalu nengka, ngintu ka pedsapalan kami nengka sa kasimba nami kanu pedsimban nu kalukesan nami, endu penduwa-duwa kami sa enggatan nengka sa lekami."},{"id":63,"translation":"Tig nu Salih: tuntayi nu i saki na aden tindeg ku a mapayag ebpun kanu Kadenan ku, endu inenggan aku nin sa limu, na entayn i edtabang sa laki kanu siksa nu Allah amay ka sungkangen aku, da makasingguman nu sa laki a di kena kalugiyan."},{"id":64,"translation":"Hay sekanu a manga taw ku! Nya su unta nu Allah a tanda sa lekanu, na padtaday nu kuman sya sa lupa nu Allah, di nu magitung sa mawag, ka binasan kanu nu siksa a masupeg."},{"id":65,"translation":"Na sinumbali nilan, tig nu Salih: paguyag kanu den mun kanu dalpa nu sa telu gay bu, ka entuba i pasad a dala kalbutan nin."},{"id":66,"translation":"Guna makawma su tyuba nami, linepas si Salih endu su manga mu'min a salta sa lekanin sabap kanu limu nami, endu nalepas kanu kalusakan kanu entu ba a gay, ka su Kadenan nengka na sekanin i mabagel a mapulu."},{"id":67,"translation":"Endu nasugat a kilat su manga kafir, endu nabaluy silan kanu manga walay nilan sa nag-aw sa dala magubal."},{"id":68,"translation":"Sa mana bun dala nanggula nilan, saben-sabenal si Thamud na pig-kafiran nilan i Kadenan nilan, mawatan kanu Thamud su limu."},{"id":69,"translation":"Nakawma su manga sinugu nami kani Ibrahim (a malaikat) sa nakagalaw kanilan, pidtalu nilan: sagyahatra kanu, tig nu Ibrahim: salam bun sa lekanu, da matana-tana na inisendad kanilan (initalgad) i sapu a pinagyaw."},{"id":70,"translation":"Guna nin mailay i da sakataw kanilan a pegkan, na inungkirin silan, endu bangandam kanilan, ya nilan pidtalu na daka egkagilek ka sekami na sinugu kami san sa kawm ni Lut."},{"id":71,"translation":"Endu pedtindeg bun su kaluma nin na nakadtatawa sa kinakinegin sa embatan nin su Ishaq sa ya mawli na si Ya'kub."},{"id":72,"translation":"Ya nin nadtalu: enduken embata aku na saki na matuwa aku den, endu su kaluma ku na saka-matuwa pan sa laki? Saben-sabenal a isa inan a makagayp (si Sarah na walu pulu, si Ibrahim na magatus endu duwa pulu lagun)"},{"id":73,"translation":"Ya kadtalu nu malaikat, enduken ka kagayp ka sa kahanda nu Allah? Limu nu Allah endu barakat nin sa lekanu a taw na walay, su Allah na pebpugin a papegkaslan."},{"id":74,"translation":"Guna ma-awa kanu Ibrahim su andam nin (gilekin) endu nawma nu makagkapiya sa ginawa nin na inibpalawa kami nin kanu kawm nu Lut (nangingidsa pantag kanu taw nu Lut)."},{"id":75,"translation":"Si Ibrahim na matigkel a baratawbat lu sa Kadenan nin."},{"id":76,"translation":"Tig nilan: O Ibrahim! Pasagadi ka inan a kapebpalawa (kabagidsa) nengka ka saben-sabenal a nawma su siksa nu Kadenan nengka, ka silan na makawma kanilan i siksa a di maalaw di makatulak."},{"id":77,"translation":"Guna makawma kanu Lut su manga sinugu (a malaikat) na nalidu i ginawa nin kanilan (sa tudtul nu malaikat), endu nasimpitan na pagitung (si Lut) ka manga mapya i palasin (su malaikat), ya nin pidtalu (Lut): nya ba su gay a mapasang."},{"id":78,"translation":"Endu nakawma su manga taw ni (Lut) sa bamagayas silan tanan, ka andang a penggalebek silan sa maledsik (mama sa mama, babay sa babay), tig nu Lut: manga taw ku, nan su manga wata a manga babay, pangaluma kanu, ka silan pan i suti sa lekanu, ikagilek nu su Allah, endu di aku nu mapagkaya kanu manga bisita ku, kena aden bun maungangen sa lekanu a manga mama?"},{"id":79,"translation":"Tig nilan: natawan nengka bun Lut i sekami na da kyug nami sa manga wata nengka, endu katawan nengka man i kahanda nami (kalilinyan nami na mama sa mama)."},{"id":80,"translation":"Tig nu Lut: u mana bu ka aden bagel ku sa lekanu na nabinasa kanu den atawa lu aku den lemumping sa Allah a kigkuwan sa bagel."},{"id":81,"translation":"Tig nu malaikat: O Lut! Sekami na sinugu kami nu Kadenan nengka sa di ka nilan masampay sa mawag, pa-awa ka sya su manga taw nengka sa magabi i kaganat, endu uman isa na di lumengi, ya tabiya (a di ka mapa-awa) su kaluma nengka, ka masugat a (tyuba) sa mana bun su makasugat kanilan a manga dupang, ka ya pasad kanilan na magan mapita (kawma na tyuba) di kena ba masiken den su mapita?"},{"id":82,"translation":"Guna makawma kanilan su siksa nami na kinelid nami su dalpa endu pinaulanan nami silan sa watu a apuy a maleges a midtundug-tundug."},{"id":83,"translation":"Nakasulat i ngala na uman i gasugat nin ebpun sa Kadenan nengka, endu di kena pamun mawatan intu a nanggula kanu manga taw a baradusa."},{"id":84,"translation":"Endu lu sa Madian na sinugu nami su suled nilan a si Shu’aib, pidtalu nin kanilan: simba nu su Allah ka da Kadenan nu a salakaw sa lekanin, endu di nu pegkulangi su asadan u timbangan, ka gailay ku sekanu sa mapya i gatamanan nu, endu kagilekan aku sa lekanu sa siksa nu gay a langkap."},{"id":85,"translation":"Hay sekanu a manga taw! Talutup nu i kapagasadu anan du kadtimbang nu, endu di nu belapisa su manga taw kanu kanilan bun, endu da kanu penggula sya sa lupa sa maminasa kanu sa apiya ngin embalangan a makabinasa."},{"id":86,"translation":"Ka su inisama nu Allah sa lekanu (su balas) na ya pan mapya amayka mu'min kanu, endu di ku bun sekanu matuganul."},{"id":87,"translation":"Tig nilan kani Shu’aib: namba sambayang nengka anan a ipedsugu sa leka, ka endu nami matagak su pedsimban nu manga lukes nami, atawa ka endaw i kyug nami kanu manga tamuk nami? Seka Shu’aib i taw a matigkel a maungangen (nya ba a kadtalu na ibagungat nilan)."},{"id":88,"translation":"Tig nu Shu’aib: tuntayi nu i saki na aden tindeg ku a mapayag ebpun kanu Kadenan ku, endu inenggan aku nin sa rizki a mapya, endu di ku kyugan i sakalebu (makabida) aku sa lekanu kanu ipedsapal ku sa lekanu, da kahanda ku ya tabiya na kapagkapiya sa taman a magaga ku, endu da tutulu ya tabiya na kanu Allah a sekanin i pedsaligan ku endu sekanin i pedtawbatan ku."},{"id":89,"translation":"Sekanu a manga kawm ku, na di nu penggula su lipunget ku sa laki i kapendupang nu, ka masugat kanu sa mana su nakasugat kanu kawm nu Nuh endu su kawm nu Hud endu su kawm nu Salih, endu di kena pamun mawatan sa lekanu su manga nanggula nu kawm nu Lut."},{"id":90,"translation":"Endu pa-ampun kanu sa Kadenan nu, mawli na edtawbat kanu sa lekanin, ka su Kadenan ku na malimu a malanun."},{"id":91,"translation":"Ya nilan pidtalu: Oh Shu’aib! Di nami kasabutan i kadakelan sa pedtalun nengka, endu kailay nami i malubay ka (di ka makailay) endu di kena bu su kadakel engka na rajamen nami den seka, endu dala sa lekami i mapulu ka."},{"id":92,"translation":"(Tig nu Shu’aib): Hay sekanu a kawm ku! Ya besen bara-alaga sa lekanu su kadakel ku sa kanu Allah, endu binaluy nu sa taligkudan i suguwan nin? Su Kadenan ku na katawanin i langun a penggalebeken nu."},{"id":93,"translation":"Sekanu a kawm ku, enggalebek nu den edsabenal, ka saki na penggalebek aku, ka katawan nu bu su entayn i mauma nu siksa a makapalusak sa lekanin, endu entayn i malbut, endu pagangapa kanu ka bagangapa aku bun."},{"id":94,"translation":"Endu guna makawma su siksa nami, na linepas nami su Shu’aib endu su manga mu'min sabap kanu limu nami, endu nasugat a kilat su langun na manga supak, na nabaluy silan kanu walay nilan a nag-aw sa dala magubal (i lawasin)."},{"id":95,"translation":"Timbang a dala bun nanggula nilan, (mana dala makagkaleben kanu dalpa, nakatangka su Madian sa limu mana su kinatangka nu Thamud."},{"id":96,"translation":"Endu sinugu nami si Musa sa manga ayatan nami, endu tindeg a mapayag."},{"id":97,"translation":"Lu kanu Fir’awn endu su kangasaligan nin, na ya nilan inunutan i suguwan nu Fir’awn, na da suguwan nu Fir’awn a nakatidtu."},{"id":98,"translation":"Mangunanan kanu kawm in (su Fir’awn) sa gay a mawli, lu sa kaludep sa naraka, endu ngin den i kawag nin a kapangunanan."},{"id":99,"translation":"Endu tinundugan silan sa dunya sa mulka, endu lu sagay a mawli na saka mawag pan i kawagan nin a mulka."},{"id":100,"translation":"Entuba i manga tudtulan kanu dalpa, panudtulen nami sa leka (Muhammad) ka aden bun migkapiya na aden bun nabinasa."},{"id":101,"translation":"Di kena nami silan dinupang, ugayd na dinupang nilan i ginawa nilan, na dala makangguna kanilan su barahala nilan a pedsimban nilan a salakaw sa Allah sa apiya paidu, guna makawma kanilan su siksa nu Kadenan nengka, endu da nakadsingguman nin kanilan, ya tabiya na kinabinasa."},{"id":102,"translation":"Endu mamba i kapembinasa nu Kadenan nengka, amayka binasan nin su manga dalpa a dupang i taw nin, saben-sabenal su kabinasa nin na masakit a mapasang."},{"id":103,"translation":"Saben-sabenal a luba su tanda nu Allah (a kapegkagaga nin) sya kanu (manga taw) a nagilekan sa siksa sa gay a mawli, entuba su gay a malimud su manga taw, gay intu a pedsaksiyan (kanu langun u nakadalem sa langit endu lupa)."},{"id":104,"translation":"Endu di nami ipedtekaw pedtingguma, ka aden bun gay nin."},{"id":105,"translation":"Su gay a kawma nin na da makadtalu apiya sakataw bu, ya tabiya na kahanda nu Allah, aden bun nabinasa endu migkapiya."},{"id":106,"translation":"Su nangabinasa na lu sa apuy sa naraka, aden kanilan i langgak a kaginawa (makalanggak silan)."},{"id":107,"translation":"Da den kalyu nilan sa naraka taman a aden langit atawa lupa ya tabiya na kahanda nu Kadenan nengka, ka su Kadenan nengka na penggalebeken nin i kyug nin."},{"id":108,"translation":"Endu su migkapiya na kanilan sa surga, sa gapiya i ginawa nilan, da kaliyu nilan taman a aden langit endu lupa, inenggay nu Allah intu a dala kadtaman nin."},{"id":109,"translation":"Da ka penduwa-duwa (Muhammad) kanu pedsimban nu manga kafir ka mana bun kapedsimba nu manga kalukesan nilan a nawna, endu sekami na inggay nami i balas nilan sa dala kulang nin."},{"id":110,"translation":"Saben-sabenal a inenggay nami kanu Musa i Taurat, na mimbida-bida silan a manga taw nin, endu di kena bu napasad muna i kukuman (sa di pan silan tiyuban) ebpun sa Kadenan nengka, na natyuba den silan, endu silan na bagalang-alang kanu kitab (Qur’an) endu penduwa-duwa silan."},{"id":111,"translation":"Uman isa kanilan na sampulna kanu Kadenan nengka i balas nilan kanu galebek nilan, ka sekanin a Allah na katawanin i penggalebeken nilan."},{"id":112,"translation":"Na dayung ka (padtatap ka) su inisugu sa leka endu su midtawbat a salta sa leka, endu da kanu mapasagad sa langun taman (di nu mapadsubla su manga galebekan) ka su Allah na katawanin i penggalebeken nu."},{"id":113,"translation":"Di nu pedsaligi su manga taw a kafir, ka malupang kanu na apuy, endu dala sa lekanu i salakaw sa Allah a saligan nu, mawli na di kanu kadtabangan."},{"id":114,"translation":"Endu itindeg nengka su sambayang sya kanu mapita-malulem endu su kaped sya kanu magabi ka su manga mapya na pakapunas kanu manga mawag, entuba na indawan a patadem kanu manga taw a pedtadem."},{"id":115,"translation":"Endu edsabar ka, ka su Allah na di nin dadagen su balas nu manga mapya a taw."},{"id":116,"translation":"U mana bu ka su manga taw a nangawna sa lekanu ka aden nasama kanilan, na semapal (pamun) kanu manga pakabinasa sya sa lupa, ya tabiya na paydu bu kanu linepas nami kanilan (i nasama) endu ya nilan bun dinayun (tinatap) su kasupak a kabinasan nilan bun, endu silan na manga taw a baradusa."},{"id":117,"translation":"Da sa Kadenan nengka i binasan nin i dalpa sa kadupangan, sa taw nin na pedsugu pamun sa makagkapiya."},{"id":118,"translation":"Endu u ya bu nagkahanda nu Kadenan i binaluy nin i langun na taw na Muslim na magaga nin, endu di bun mapinda i kambida-bida nilan."},{"id":119,"translation":"Ya tabiya na su inikalimu nu Kadenan nengka, endu entuba i binaluyan nin kanilan, endu napasad i kadtalu nu Kadenan nengka sa penun ku su naraka sa jin endu manusya sa langun."},{"id":120,"translation":"Endu panudtulen nami sa leka i tudtulan kanu manga sinugu a makagkabagel sa atay nengka, endu nakawma sa leka sya sa dunya su bantang endu indawan endu tadem kanu manga taw a nangimbenal."},{"id":121,"translation":"Edtalu ka kanu di bangimbenal i enggalebek kanu den mun san sa kabetadan nu, ka penggalebek kami bun."},{"id":122,"translation":"Endu pagangapa kanu den mun, ka bagangapa kami bun."},{"id":123,"translation":"Kanu Allah i gayb kanu manga langit endu lupa endu lu bun makambalingan sa lekanin su pakalagyan nin langun, na simba nu sekanin, endu salig ka sa lekanin, endu dala sa Kadenan nengka i limpang kanu langun a penggalebeken nu."}]},{"id":12,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Ra (su Allah i mataw kanu ma'na nin), nya ba su manga ayatan na Qur’an a mapayag."},{"id":2,"translation":"Saben-sabenal a initulun nami su Qur’an sa basa na Arab ka endu kanu makapagungangen."},{"id":3,"translation":"Sekami na panudtulen nami sa leka (Muhammad) su manga mapya a manga tudtul sabap kanu ini-wahi nami sa leka a namba a Qur’an, endu saben-sabenal sa unan a dapan makatulun sa leka na dala sabut nengka lun."},{"id":4,"translation":"Pidtalu nu Yusuf kani ama nin: Hay ama ku! Saki na nailay ku i sapulu endu isa a bitun endu senang endu ulan ulan a sinugyudan aku nilan."},{"id":5,"translation":"Tig nu ama nin: Hay wata ku! Di ka mamanudtul i taginepen nengka kanu manga suled nengka ka tipun ka nilan ka benal su Shaytan na satru na manusya a mapayag."},{"id":6,"translation":"Mamba i kabpamili nu Kadenan nengka endu pakatawanin sa leka i ta'weel sa manga kadtalu endu sampulnan nin sa leka i limu nin sa leka endu su manga kadakel nu Ya'kub sa mana su kinasampulna nin kanu manga lukes nengka a si Ibrahim endu si Ishaq, ka su Kadenan nengka i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal kanu Yusuf endu su manga suled nin na manga tanda kanu bagidsa (indawan-ibaratan)."},{"id":8,"translation":"Pidtalu nu manga suled nin: si Yusuf endu si (Binyameen) na ya bu ikalimu nu ama tanu sa lekitanu, na sekitanu i manga kaka, saben-sabenal a gatading su ama tanu sa mapayag."},{"id":9,"translation":"Imatayi nu si Yusuf ataw ka idtug nu sa ped a dalpa para sekanu bu i mailay ni ama nu, mauli lu (edtawbat kanu) na pagaden kanu sa mga taw a mga matidtu."},{"id":10,"translation":"Ya pidtalu nu masla kanilan: di nu pembunu su Yusuf ugayd na ulug nu sa kalut ka makwa bun nu kaped kanu bamelakaw amayka enggulan nu."},{"id":11,"translation":"Pidtalu nilan kani ama nilan: ama nginan ka di nengka makasalig sa lekami si Yusuf? Na saben- sabenal a sekami na bagungayan nami."},{"id":12,"translation":"Paunut ka sa lekami namag, endadalemet san sa manga katampukan ka tuganulen nami bu."},{"id":13,"translation":"Tig ni ama nilan: malidu i ginawa ku sa kapaunut nu lun, endu kagilekan aku sa makan a arimaw, na sekanu na makadtalipenda nu."},{"id":14,"translation":"Tig nilan: amayka makan a arimaw, na sekami a manga kaka nin na sekami den i manga taw a nangalugi."},{"id":15,"translation":"Guna bagangay silan endu naumpung silan sa ulugen si (Yusuf) sa kalut, na ini-wahi nami kanu (Yusuf) i di ka pelidu i ginawa nengka ka katawan nengka bun i pinakaydan nilan sa leka sa di nilan magedam."},{"id":16,"translation":"Nakawma silan kani ama nilan sa bamangulyang."},{"id":17,"translation":"Pidtalu nilan: Hay ama nami! Saben-sabenal a minangay kami ka pendadalemet kami na natagak nami si Yusuf lu kanu kasangkapan nami (pembantay kanu manga gamit nami) na kinan a arimaw, endu di kami nengka bangimbenalen apiya benal i pedtalun nami?"},{"id":18,"translation":"Endu pidtapik nilan su balegkas si (Yusuf) a aden lugu nin a kalbutan, tig nu ama nilan: Kena! Ka sinugu kanu na ginawa nu sa kapagakal, na edsabar aku sa matilak, endu su Allah i bangeniyan sa tabang sa langun a pedtalun nu anan."},{"id":19,"translation":"Nakawma kanu kalut i pamelakaw, sinugu nilan i sakataw a tinumabu kanu kalut, na ya nin pidtalu: mapya gayd i nya a wata, endu inipagena nilan ka endagangen nilan, na su Allah na katawan nin i langun a penggalebeken nilan."},{"id":20,"translation":"Pibpasa nilan sa alaga a paidu sa pila bu a dirham, ka dala nilan katawi i mapulu i alaga nin (ka nabi)."},{"id":21,"translation":"Endu pidtalu nu namasa lun kanu kaluma nin sa inged sa Mis’r, ipulu nengka i kabetadan nin (ebpiya-piyani ka) ka basi aden katagan nin sa lekita, atawa ka embabatan ta, endu mamba i kinapadtakena nami kanu Yusuf sa lupa (sa Mis’r) endu pamandun nami sa ka-ta'weel sa manga kadtalu, endu su Allah bun i makagaga kanu kahanda nin ugayd na madakel sa taw i di mataw."},{"id":22,"translation":"Guna makasampay (si Yusuf) sa matulanged (pegkakanakan) na inenggan nami sa kaungangen endu kataw, endu mamba i kabalas nami kanu manga mapya."},{"id":23,"translation":"Inenggat nu (Zalikha) sa mawag su (Yusuf), endu pinintuwan nin i bengawan endu pidtalu nin (Zalikha): sya ka den, tig nu (Yusuf): lumindung aku sa Allah a Kadenan ku a pinagkapiya aku nin, saben-sabenal a di egkapiya su manga dupang."},{"id":24,"translation":"Saben-sabenal a nagkahanda nin (su Yusuf) u di kena bu nailay (ni Yusuf) su tanda na qudrat nu Allah na magkahanda nin (si Zalikha), ka ibagawa nami kani (Yusuf) su mawag endu maledsik, ka sekanin na kuyug kanu manga ulipen a manga mapya."},{"id":25,"translation":"Nalalaguy kanu bengawan sa embida i kahanda sa nakisi i balegkas (nu Yusuf) sa taligkudan, nawma nilan (su amu nin a kaluma nu Zalikha) kanu bengawan, tig nu (Zalikha): nigin i pakaydan sa taw a kyugan nin sa mawag su kaluma nengka? Ya tabiya na bilanggun atawa siksan sa masakit."},{"id":26,"translation":"Tig nu (Yusuf): sekanin bun i bamagayuk sa laki, endu midsaksi i sakataw a wata kanu walay (peb-puyuten pon) tig in: amayka nabisay sa sangulan su balegkas nu (Yusuf) na benal (si Zalikha) malbut si (Yusuf)."},{"id":27,"translation":"Amayka nabisay sya tampal sa taligkudan na malbut (si Zalikha), benal (si Yusuf)."},{"id":28,"translation":"Guna mailay (kaluma nu Zalikha) i sya sa taligkudan i bisay, tig in: saben-sabenal ebpun kanu sasat nu, ka masla gayd i sasat nu a manga babay."},{"id":29,"translation":"Yusuf, sugatan inan (a bityala), seka Zalikha pa- ampun ka sa Kadenan nengka, ka nakuyug ka kanu manga taw a nalimban."},{"id":30,"translation":"Endu pidtalu nu manga babay kanu dalpa: su kaluma nu Abdul-aziz na pegkyuga nin sa mawag i wata nin, saben-sabenal a napenu na kyugin endu basi nan a babay na gatading sa mapayag."},{"id":31,"translation":"Guna nin makineg i libakan sa lekanin na pina- angayan nin tanan (su pelibak), endu pidtatalanganan nin silan sa bagayanan, aden pegken endu gelat entu pan a pidtalu (ni Zalikha kanu Yusuf) i gemawi kapan silan, nakalad (napalyan) nilan i manga lima nilan sa di nilan gagedam endu nadtalu nilan i benal ka bun (Zalikha) di kena besen manusya inan, ugayd na malaikat a mapulu (ka mapya gayd i palasin)."},{"id":32,"translation":"Tig nu Zalikha: namba su ipedtila nu sa laki i libak nu, endu bamityalan ku sekanin na dala atu, endu amayka di nin palityalan i sugwan ku sa lekanin na ipabilanggu, endu makuyug kanu manga taw a endaw i kyug ku lun."},{"id":33,"translation":"Tig nu Yusuf: Kadenan ku, ya ku tumu i bilangguwan sa enggatan nilan sa laki, endu amayka di nengka iyawa sa laki su sasat nilan na di ku kamilikan i ginawa ku, na makuyug aku kanu manga jahil."},{"id":34,"translation":"Tinalima nu kadenan nin, na inawa nin kanu (Yusuf) su manga pakayd nu manga babay, ka su a Allah i pakakineg a mataw."},{"id":35,"translation":"Mawli na kinailay nilan sa manga tanda benal (su Yusuf) na inipabilanggu nilan bun sa mangagan bu i kataw nilan."},{"id":36,"translation":"Nakaludep i duwa kataw a wata (banunugun) sa bilangguwan, pidtalu nu sakataw: midtaginep aku sa pegkemes aku sa baginumen, endu tig nu sakataw menem: bangutu aku sa pan sya kanu ulu ko a pegkanen a papanuk su pan, edtalu ka sa lekami i ma'na nin ka mapya ka a taw."},{"id":37,"translation":"Tig nu (Yusuf): di kanu pan makakan sa saguna a gay na panudtulen ko sa lekanu i ta'weelan nin sa di pan makawma su pegken nu, ka entuba i pinakatawan nu Kadenan ku sa laki ka saki na tinagak ku su agama nu manga taw a di bangimbenal sa Allah endu silan na peg-kafiran nilan i gay a mawli."},{"id":38,"translation":"Ya ku tinuntul na agama nu lukes ku a si Ibrahim endu si Ishaq endu si Ya'kub, na dala sa lekitanu i sakutun tanu su Allah sa apiya paydu, ka entuba i limu nu Allah sa lekitanu endu su manga manusya, uged na ya madakel sa manga taw na di masukur."},{"id":39,"translation":"Hay sekanu duwa a bilanggu! Ngintu ya mapya i madakel i Kadenan atawa ka ya mapya na sawalu bu a pakagaga?"},{"id":40,"translation":"Da kanu pedsimban nu a salakaw sa Allah ya tabiya na manga ngala a inipamedtu nu endu su manga lukes nu, a dala initulun nu Allah a tindeg, na dala hukuman ya tabiya na kanu Allah, inisugu nin i da kanu pedsimba sa salakaw sa lekanin, ka entuba i agama a matidtu, ugayd na ya madakel kanu manga taw i di nilan katawan."},{"id":41,"translation":"Sekanu duwa, isa sa lekanu i na makambalingan sa galebek nin a kapainum sa datu, su isa menem na palepan (makalepa) sya sa kayu a tudtugen a papanuk su ulu nin, di den kaumbayan i namba a tudtulan nu taginepen nu."},{"id":42,"translation":"Pidtalu nin kanu isa a pakalyu: labit aku nengka bu kanu datu nengka, na pinalimpangan nu shaytan i kalabitin (kanu datu nin), na natangen pan sa bilangguwan (si Yusuf) sa manga lagunan pan."},{"id":43,"translation":"Endu pidtalu nu datu: nailay ku i pitu a manga sapi a manga sebud a pegken na pitu menem a magasa, endu pitu menem i tiyugkayan a gadung (mailaw gayd), endu pitu menem i nagangu, sekanu a kangasaligan, edtalu nu sa laki i namba a taginepen ku amayka mataw kanu sa ma'na na taginepen."},{"id":44,"translation":"Tig nilan dala bun inan ka midsisimbula taginepen, endu di kami mataw sa tudtulan a taginepen."},{"id":45,"translation":"Pidtalu (nu mama a nakalyu sa bilangguwan) sa ulyan a nawget pan a timpu (sa nampan a nalugud nin): saki i manudtul sa ma’na nin, sugu aku nu (lu sa kanu Yusuf)."},{"id":46,"translation":"Pidtalu nin: Yusuf a benal i kadtalu nin, edtalu ka i ma'na na pitu a manga sapi a masebud, a pegken na pitu a magasa, endu pitu ka tyugkay i gadung, endu pitu menem i nagangu, ka u makawli aku na madtalu ku endu katawan nu manga taw."},{"id":47,"translation":"Tig nu (Yusuf): pamula kanu sa pitu lagun, na langun a masabpet nu na lu den mun kanu tyugkayan nin, ya tabiya na su makan bu sa sagugunay."},{"id":48,"translation":"Mawli na makawma i pitu lagun a mapasang (kanggutem) sa kanen nin menem su initagu nu, ya tabiya na paydu bu kanu tinakes nu (tinagu nu) (pitu lagun na mapya su uyag-uyag, pitu lagun menem i kanggutem)"},{"id":49,"translation":"Mawli na mauma menem i lagun na ulanan den su manga taw endu uman isa na enggalebeken nin i galebek nin sa mapya."},{"id":50,"translation":"Tig nu datu: pasya nu sa laki su (Yusuf), guna makawma sa lekanin su sinugu na tig in embalingan ka lu kanu datu nengka, ka idsa nengka sa lekanin u ngin i betad nu manga babay a nangatebped i manga lima nilan, ka su kadenan ku na katawan nin i pakayd nilan sa laki."},{"id":51,"translation":"Tig nu (datu): sekanu a manga babay ngin i kahanda nu kani (Yusuf)? Ya nilan nadtalu: dala natawan nami kanu Yusuf a mawag apiya paydu, midtalu (si Zalikha): saguna na mib-payag su bantang, saki bun i bamagayuk (kanu Yusuf) sa marat, endu sekanin na isa kanu langun u benal i kadtalu nin."},{"id":52,"translation":"(Si Yusuf na midtalu) ka endu katawan nu (Abdul aziz): dala ku endupangi su kaluma nin sa gayb, endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a makagkayd sa kaped nin."},{"id":53,"translation":"Di ku bun ibpalaw i ginawa ku, kagina su ginawa na pedsugu sa mawag, ya tabiya na su inikalimu nu Kadenan ku, ka saben-sabenal kanu Kadenan ku na bangampun a malimu."},{"id":54,"translation":"Pidtalu nu datu: pa-siya nu sa laki (su Yusuf) ka baluyen ku a isa kanu kangasaligan ku, guna nin makambityala na tig nu datu sa lekanin: seka (Yusuf) na saguna na sya ka sa lekami na aden pangkatan nengka a kasaligan."},{"id":55,"translation":"Tig nu (Yusuf): baluy aku a tumuldu sa kapaguyag nu manga taw ka saki na katawan ku i katuganul sa kauyagan nu manga taw."},{"id":56,"translation":"Mamba i kinapadtakena nami (kinapagkaleben nami) kanu yusuf siya sa lupa a pendaya-daya sekanin sa apiya endaw pegkyug, ipasugat nami kanu limu nami su kagkahanda nami, endu di nami dadagen su balas nu manga taw a manga mapya."},{"id":57,"translation":"Endu su balas lu sa akhirat na ya pan labi i kapiya nin kanu silan a nangimbenal endu (su manga taw) a kagilekan sa gay a mawli."},{"id":58,"translation":"Nakawma su manga suled nu Yusuf, na linemudep silan, nakilala nu Yusuf silan, na da nilan makilala (su Yusuf)."},{"id":59,"translation":"Guna nin palulani (inenggan sa pegken) su langun nu pigkudan nilan sa pegken, tig nu Yusuf: pasiya nu i suled nu entu kani ama nu (si Binyameen), egkailay nu i saki na dala kulang nin i kabpagasad ku sa lekanu, endu saki na mapya aku pedtumpan."},{"id":60,"translation":"Na amayka di nu makapasiya sa laki na dala den asaden sa lekanu sya salaki (da den makwa nu) endu da kanu den semya sa laki."},{"id":61,"translation":"Tig ilan: ipamagayuk nami sekanin kani ama nin, endu di ebplis na enggalebeken nami (lu kani ama i makaunut)."},{"id":62,"translation":"Pidtalu nu (Yusuf) kanu manga panunugun nin: idiken nu bu i manga dagangan nilan san sa pegkudan nilan anan, (imbalingan nu i daganagan nilan) ka basi makilala nilan bun amayka makawma den silan sa walay nilan ka basi embalingan pamun silan endagang ka tabiya bun ka dala kaped a dagangan nilan a salakaw sa namba."},{"id":63,"translation":"Guna makawli silan lu kani ama nilan na pidtalu nilan: Hay ama nami! Sinapalan kami sa ka-it nami sa dagangan (u di makaunut si Binyameen) paunut ka sa lekami ka endu makandagang (kami pon), endu sekami na tuldun nami sekanin (tyakapan nami si Binyameen)."},{"id":64,"translation":"Tig nu (Ya'kub): da pakayda nu sa lekanin ya tabiya na mana bun kina pakayd nu kanu kaka nin a nauna (si Yusuf) na su Allah i labi a mapya a tumuldu, endu sekanin i labi a malimu kanu langun nu manga malimu."},{"id":65,"translation":"Na guna nilan bungkala su lulan nilan na lubun su manga dagangan nilan sa nakambalingan kanilan, tig nilan: Hay ama nami! Ngin pan i kyugan tanu sa niya bun su manga dagangan nami sa nakambalingan sa lekami? Endu kawmanan kami sa ma-it na satiman a unta (amayka makaunut), namba na paydu pan intu sa ginawa na datu antu."},{"id":66,"translation":"Tig nu (Ya'kub): di ku paunuten sa lekanu (su Binyameen) taman a di aku nu enggan sa pasad ebpun sa Allah sa imbalingan nu sa laki (si Binyameen) ya tabiya na su di nu magaga, guna enggay silan sa pasad nilan, tig nu (Ya'kub): su Allah i mataw kanu bityala tanu, a tumuldu."},{"id":67,"translation":"Pidtalu nin: sekanu a manga wata ku da kanu lemudep sa bengawan a satiman bu, na ebpalak kanu sa kaludep nu kanu manga bengawan endu di aku makambaraguna sa lekanu sa kahanda nu Allah sa apya paydu, ka dala egkuwan sa hukuman ya tabya na su Allah a sinaligan ku endu sekanin a Kadenan i wagib a saligan nu bamedsalig."},{"id":68,"translation":"Guna silan makaludep sa mana su suguwan nu ama nilan na dala makambarapantag kanilan kanu kahanda nu Allah, ya tabiya na su lu sa kanu ginawa nu Ya'kub a di silan masasat sa kaludep endu su Ya'kub na aden ilmu nin kanu pinakatawan nami sa lekanin, ugayd na ya madakel kanu manga taw na di manga mataw."},{"id":69,"translation":"Guna makaludep silan kanu Yusuf na inidsenggay nin su suled nin, tig nu (Yusuf): saben-sabenal a saki su suled nengka a si (Yusuf), na di ka peliduwa i ginawa nengka sa pinakaydan nilan sa laki, endu da ka pedtalu-talu."},{"id":70,"translation":"Guna nin belulani su pegkudan nilan (sa manga pegken) na initagu nin su asadan a bulawan san sa pegkudan nu suled nin (Binyameen) mawli na inayanan silan nu banawag: Hay sekanu a migkukuda! Sekanu na nanegkaw kanu."},{"id":71,"translation":"Nakabpelen silan sa nakasangul, ya nilan pidtalu na ngin i nadala sa lekanu ka pangilayn nu."},{"id":72,"translation":"Tig nilan: nadadag su asadan nu datu (a bulawan), endu bungkalen nami i langun na manga lulan nu ka saki i mataw lun apiya endaw matun."},{"id":73,"translation":"Tig nilan: benal sa Allah, natawan nu i di kena ya nami kina sya i baminasa kami sa kanu dalpa endu di kena kami manga tegkaw."},{"id":74,"translation":"(Isa kanu taw nu Yusuf na midtalu): ngin i balasin (pakaydan lun) amayka pendalbut kanu?"},{"id":75,"translation":"Tig nilan: ya nin balas (pakaydan lun) na su katunan sya kanu pegkudan nin na sekanin i balasin (makatabun) ka mamba i balas kanu manga dupang."},{"id":76,"translation":"Inuna nilan mungkal su kanu mga kapedin kanu suled nin, mawli na lu nilan natun kanu suled nin (Binyameen), mamba i kinapagitung nu Yusuf a mapya, dala nin kwaya su ali nin sa tekaw atawa hukuman nu dalpa (kitaban nu datu) ya tabiya na kahanda nu Allah, tig nu Allah: ipulu nami sa pangkatan su magkahanda nami endu uman isa mataw na aden menem saka mataw pan sa lekanin."},{"id":77,"translation":"Ya nilan pidtalu na amayka nanegkaw (si Binyameen), na mana bun si kaka nin a (Yusuf) sa nawna a nanegkaw, na dala den edtalu su Yusuf endu dala nin ipayag kanilan sa yanin pidtalu sa ginawa nin (nanggiginawa nin): sekanu i manga taw a mawag, katawan nu Allah i pedtalun nu banan."},{"id":78,"translation":"Ya nilan pidtalu: Hay mapulu! Aden ama nin a matuwa na sya ka kuwa sa isa sa lekami a gantinin, (gantiyan nilan si Binyameen) ka seka a taw na gailay nami i kapiya nengka sa lekami."},{"id":79,"translation":"Tig nu (Yusuf): lumindung aku sa Allah i kwan nami i di kena natunan sa kasangkapan nami ka sekami i dupang sa pandusan nami i da dusa nin."},{"id":80,"translation":"Guna su di nilan magaga (bamityala) na sinumibay silan a bamagedunga, ya pidtalu nu kaka na ngintu natawan nu si ama tanu na kinumwa sa pasad sa lekitanu sa midsapa tanu sa Allah endu nawna pan a pinakaydan nu kanu Yusuf? Tig in: di aku gumanat sya ba a lupa taman a di aku sugutan ni ama ku, atawa sugutan ako nu Allah, ka sekanin i mapya i hukuman nin."},{"id":81,"translation":"Uli kanu, edtalu nu kani ama nu: Hay ama nami! Su wata nengka a mama (su Binyameen) na nanegkaw na di kena kami pedsaksi ya tabiya na su natawan nami endu dala sa lekami i matuldu nami i gayb (katawan nami i manggula i nya)."},{"id":82,"translation":"Idsay ka su taw na dalpa antu a napantagan nami (inangayan nami) endu su migkuda a nasangulan nami ka benal kami (di kena kami bagakal)."},{"id":83,"translation":"Tig nu Ya'kub; atulan nu ginawa nu bun inan, mana bun su nawna (pinakaydan nu kani Yusuf) edsabar aku sa matilak ka basi imbalinganin bun silan tanan sa laki ka su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":84,"translation":"Tinangka nin silan (tinumaligkud) endu pidtalu nin su lidu na ginawa nin kanu Yusuf sa migkaputi su mata nin (nabulag) sa lidu na ginawa a malugkug."},{"id":85,"translation":"Tig nilan: idsapa ku sa Allah, di nengka bun gapitas (galipatanan) i tadem kani Yususf, taman sa egkalubay ka ataw ka mabinasa ka den (na tadem nengka kani Yusuf)."},{"id":86,"translation":"Tig nu (Ya'kub): lu ku bu man idsa ku (ilingasa/ imbuko) sa Allah i lidu na ginawa ku, endu katawan ku ebpun sa Allah su di nu katawan."},{"id":87,"translation":"Hay manga wata ku! Lu kanu ka panalentengu su Yusuf endu su suled nin, endu da kanu pedtebpekan kanu limu nu Allah ka dala taw a tinebpekan kanu limu nu Allah ya tabiya na su (taw) manga kafir."},{"id":88,"translation":"Guna makaludep silan kanu Yusuf, tig nilan: Hay mapulu! nawma kami na gutem kanu dalpa nami, aden napananggit nami a dagangan na bayadi ka pan sa pegken endu sadaqay kami pan ka balasan nu Allah su pedsadaqah."},{"id":89,"translation":"Tig nu Yusuf: ngintu natawan nu su pinakaydan nu kani Yusuf endu su suled nin sa sekanu na jahil kanu pan?"},{"id":90,"translation":"Nadtalu nilan: na enduken seka besen su Yusuf? Tig in: saki ba su Yusuf endu nan su suled ku, inikalimu kami nu Allah ka natimu kami, kagina su taw a magilek a tumigkel na su Allah na di nin dadagen su balas nu manga mapya a taw."},{"id":91,"translation":"Tig nilan: idsapa ku sa Allah na saben-sabenal a inilabi kanu nu Allah sa lekami endu sekami i nalimban kami a benal."},{"id":92,"translation":"Tig nu Yusuf: dala dusa nu sa laki saguna, ampunen kanu nu Allah endu sekanin i malimu kanu langun u malimu."},{"id":93,"translation":"Pananggit nu i balegkas ku anan, ibetad nu lu sa biyas ni ama, makambalingan su kailay nin endu pasya nu kanu dalepa ku i kadakel nu langun (langun a manga kaluma endu manga wata nu)."},{"id":94,"translation":"Su kinaganat nu migkuda, nadtalu nu Ya'kub: gabaw ku su baw nu Yusuf, u di kena bu su edtalun nu i saki na pembungaw aku (na madtalu ku i bibyag si Yusuf)."},{"id":95,"translation":"Pidtalu nilan: idsapa ko sa Allah na di ka bun gapinda sa kinalimban nengka sa nawget den."},{"id":96,"translation":"Guna makawma su makapiya sa ginawa na inibetad nin kanu biyas nin (su balegkas nu Yusuf) na nakailay (su Ya'kub) ya nin pidtalu na: pidtalu ku ba sa lekanu i saki na aden katawan ku ebpun sa Allah a di nu katawan."},{"id":97,"translation":"Pidtalu nilan: Hay ama nami! Ipangeni kami nengka sa ampun sa kanu manga dusa nami ka sekami na nalimban kami a benal."},{"id":98,"translation":"Tig nu (Ya'kub): di ebplis i kapangeni ku sa lekanu sa ampun kanu Kadenan ku ka sekanin i bangampun a malimu."},{"id":99,"translation":"Guna makaludep silan kanu Yusuf, kinuwa nin su duwa a lukes nin endu pidtalu nin i ludep kanu sa Mis’r, sa kahanda nu Allah sa tumatana kanu."},{"id":100,"translation":"Pina-ayanin su duwa a lukes nin kanu bagayanan nin endu nakambaba sa nakasugyud i manga suled nin endu pidtalu nu Yusuf: Hay ama! Nya den ba su ma'na nu taginepen ku a nauna a saben-sabenal a tinuman nu kadenan ku ka benal endu pinag-kapiya aku nu Kadenan ku kanu kinapalyu nin sa laki sa bilangguwan endu pinasya kanu nin sa laki ebpun sa dalem sa ulyan na kinasasat nu Shaytan sa laki endu su manga suled ku ka su Kadenan ku na sangat a malimu sa magkahanda nin, ka sekanin na mataw sa kapandadaita-kapambetad."},{"id":101,"translation":"Kadenan ku inenggan aku nengka sa kadatu, endu pinagkataw aku nengka sa kapasangul sa ilmu endu ma'na na kadtalu (taginepen) a (seka bu) i minumbal kanu manga langit endu lupa, seka i tumuldu sa laki sya sa dunya endu akhirat, na imatay aku sa Muslim aku, endu ikuyug aku nengka kanu manga mapya a manga taw."},{"id":102,"translation":"Entuba i a manga tudtulan a gayb, (da mataw lun) na ini-wahi nami sa leka (Muhammad) endu da ka matabu sa kinapagumpung nilan sa kapakayd ilan kani Yusuf, ka endu nilan makuwa su limu nu (Ya'kub)."},{"id":103,"translation":"Endu da kanu manga taw i apiya ngin den i kapamikal nengka i mangimbenal silan."},{"id":104,"translation":"Di kena ka pegkuwa kanilan sa sukay nengka, uged na ipapedtadem (su Qur’an) endu ibangindaw."},{"id":105,"translation":"Madakel i manga tanda a qudratu Allah sya sa langit endu sya sa lupa a pedsagadan nilan endu dala patagan nilan lun."},{"id":106,"translation":"Endu dala pangimbenal su kadakelan kanilan sa Allah ya tabiya na silan (na midsisingguman) sa kapedsakutu."},{"id":107,"translation":"Ngintu tinangked nilan i di silan mawma nu makatekaw ebpun a siksa nu Allah atawa makawma kanilan su gay a mawli (kapatay) sa makatekaw endu di nilan madsagipa."},{"id":108,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): nya ba i lalan ku na ka-enggat ku sa manga taw lu sa Allah sa aden tindeg ku endu su minunut sa laki endu mahasuti su Allah endu da ku makuyug kanu mga mushrik."},{"id":109,"translation":"Dala sinugu nami a nauna sa leka a di kena mama, ibpe-wahi nami kanilan ebpun kanu manga taw sa dalpa, ngintu ka di silan lumalakaw kanu dalpa ka endu nilan mailay u ngin i nauli kanilan a nanggula nilan? Endu su dalpa sa akhirat na ya labi i kapiya nin kanu magilek sa Allah na ngintu ka di kanu magungangen."},{"id":110,"translation":"Taman sa tinebpekan su manga sinugu endu na antap nilan sa mabagel i pinandalbut silan na nakawma kanilan su tabang nami na lepasen nami su magkahanda nami endu di malen (dala makasapal) kanu siksa nami kanu manga taw a manga kafir."},{"id":111,"translation":"Saben-sabenal a natagu kanu tudtulan kanilan i manga ibaratan kanu manga taw a aden pamikiran nin, di kena pagelin i bityala a ipedtebu (su Qur’an), ugayd na ipembagel kanu manga nauna a manga kitab endu pebpayagan kanu langun nu enggaga-isa (a hukuman) endu tutulu endu limu kanu manga taw a mu'min."}]},{"id":13,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem-Ra (su Allah i mataw kanu ma'na nin), nya ba su ayatan nu kitab (Qur’an) endu entuba su initulun nami sa leka (a Qur’an) ebpun kanu Kadenan nengka (su Qur’an a bantang), ugayd na ya madakel kanu manga taw na dili mangimbenal."},{"id":2,"translation":"Su Allah i minulu sa pitu lapis a langit sa dala pulaws nin a gailay nu, mawli na (mimbpapulu) kanu Arsh, endu pinadayun nin su senang endu ulan-ulan, uman isa na bagukit (kanu bagukitanin) taman a timpu nin (kanu oras a taratantu), su Allah i pedtuganul pebpayag kanu manga tanda ka basi matagu sa ginawa nu i ka-adap nu sa Kadenan nu."},{"id":3,"translation":"Sekanin (Allah) i minelat sa lupa, endu binetadan nin sa manga palaw endu manga pulangi endu embalangan a manga unga, endu binaluy nin i uman i sakabiyas na duwa i embalangan nin (babay-mama, malmag-magabi), papedsukeliyanin su magabi endu malamag, langun a entuba na manga tanda nu kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a bamikir."},{"id":4,"translation":"Endu nadalem sa lupa i midtambil a mimbida (malmek-mategas) endu manga pamulan a anggur endu kayu kulma a dala sapakin endu su kayu a midsepak a pembubuan (langun) sa ig a satiman bu, endu ibelabi nami su sabad kanu sabad lun sa namakakan lun, (na saben-sabenal) na entuba na manga tanda a kapegkagaga nu Allah sya kanu manga taw ka endu makapagungangen (makapagitung)."},{"id":5,"translation":"Endu amayka magayp ka (Muhammad) kanu kada nu palityala nilan na ya pan makagayp su kadtalu nilan sa di den silan makambuwat sa ulyan a kapatay, entuba su manga taw a migkafir sa kadenan, endu silan i betadan sa lantay-lantay (balig) sa tengu nilan, endu silan igkuwan sa naraka sa silan na dalem nu naraka sa dayun sa dayun."},{"id":6,"translation":"Pedtagadan kanilan (Muhammad) sa makawma den i siksa kanilan, inunta na naipus den su nawna kanilan (a siniksa) a manga indawan-ibaratan, endu kanu Kadenan nengka i kigkuwan sa ampun kanu manga taw a darwaka, endu (saben-sabenal) su Kadenan nengka na tidtu a mapasang i siksa nin."},{"id":7,"translation":"Endu pedtalun nu manga kafir: u namba ka initulun kani (Muhammad) i tanda ebpun sa Kadenan nin, na ya man tidtu sa leka na kapapedsampay bu, endu uman i lumpukan na aden banutulu lun."},{"id":8,"translation":"Su Allah na katawan nin i nganin a bananggiten nu uman i magingay, endu katawan nin i maludus, endu su mambata kanu ukul in, endu langun u enggaga-isa na lu sa Allah na aden ukul in."},{"id":9,"translation":"Sekanin a Allah i mataw sa mapayag-masulen, a mapulu masla."},{"id":10,"translation":"Magidsan su ipedsulen nin i kadtalu nin ebpun sa lekanu ataw ka su ipebpayag in, endu su ibagena nin kanu magabi endu su ipembuyayang in (ipebpayag nin) sa malamag."},{"id":11,"translation":"Aden kanu uman isakataw a pedsukelya malaikat sa kasangulan-taligkudan a pedtuldu sa lekanin sa suguwan nu Allah, saben-sabenal su Allah na di nin umbayan su kanggula nu taw taman sa di nilan umbayan su natagu sa ginawa nilan, endu amayka egkahandan nu Allah su taw sa mawag na dala maka-alaw lun pebpalaguyan lun, endu dala kanilan i salakaw sa Allah a makatuldu kanilan."},{"id":12,"translation":"Sekanin a (Allah) i pabpagilay sa lekanu sa kilat a makagilek endu pabpaginem sa ulan, endu pambwaten in i dadtem a mawgat."},{"id":13,"translation":"Endu pedtasbih su lugung sa ula-ula a pugi nin su kadenan in, endu su malaikat sa gilek nin, endu pedsugun nin su manga kilat na masugat sa kahanda nu Allah, na endu silan a manga kafir na edtapalawa sa Allah, na su Allah na mapasang i siksa."},{"id":14,"translation":"Kanu Allah su enggatan a haqq (bantang), na su pedsimban nilan a salakaw sa Allah na dala matalima nin (kanu barahala) apiya paydu ya tabiya na mana su gamalan a pembelaten nin su lima nin lu kanu ig ka endu nin maka sabpet lu ku ngali nin ka ma-inem nin ebpun sa entuba, na dala kanu entuba i maka sabpet lun, endu dala kanu pangeni nu manga kafir ya tabiya na katadingan."},{"id":15,"translation":"Endu kanu Allah bu i pedsugyud kanu entayn i nadalem kanu manga langit endu su lupa, sa paginugut endu peges, endu su alung-alung nilan sa mapita- malulem."},{"id":16,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): entayn i Kadenan u manga langit endu lupa? Edtalu ka: su Allah, edtalu ka: ngintu ka minumbal kanu sa salakaw sa Allah a kadenan nu a dili nilan gakemes sya kanu ginawa nilan i guna endu kabinasa, edtalu ka: ngintu makapagidsan i buta (pesek) endu makailay, ataw ka ngintu mapakapagidsan i malibuteng (kafir) endu malinawag (mu’min), ataw ka ngintu binaluy nilan kanu Allah i tagapeda nin, sa silan bun i minumbal lun, sa mana su kinabaluy sa lekanin (nu Allah) paka-pagidsan su pedsimban kanu pedsimba lun, edtalu ka su Allah i minaluy sa langun, endu sekanin na isa nin bu a pakapeges."},{"id":17,"translation":"Pinatulu nin ebpun sa langit su ig, na minigis lu sa bawgan kanu galengan lun (kanu natangen a ig), na nakadtanggit so degan sa bula-bula a linemampaw, na endu su pedtunagen sya sa apuy (a bulawan-pilak) a bagumbalen a pagigimuan ataw a kasangkapan na aden bun bula-bula nin mana su nalabit, na papembuwaten nu Allah su upaman a bantang endu baluba, na apya ngin pan sa bula-bula na mailang (madadag) na apya ngin pan ku aden kataganin kanu manga taw na entuba i gatangen sya sa lupa, mamba i kabpagupama nu Allah kanu manga upamanin."},{"id":18,"translation":"Kanu silan antu a manga taw a tinumalima kanu Kadenan nin i manga mapya, endu su dala talima sa Kadenan nin na u mana bu ka kanilan su lupa langun endu aden pan pagidsanin (matakep pan su lupa) ka ipangawn nilan sa ginawa nilan (di pon makagaga ipangawn), ka silan na mawag a benal i katimbang kanilan endu ya nilan kadtakenan i naraka a marat den a kadtunan."},{"id":19,"translation":"Na entayn su mataw a tidtu a katawan nin su initulun sa leka (Muhammad) ebpun sa Kadenan nengka (su Qur’an) na di makapagidsan kanu pisek, benal a ya bun menem makatadem a taw a na endaw su aden ungangen nin"},{"id":20,"translation":"A silan na ipedtuman nilan su pasad sa Allah, endu di nilan baluban su napasadan."},{"id":21,"translation":"Endu su silan antu a ipesasabpeta nilan su inisugu nu Allah sa pamadsumpaten nin (kabpapagalya) endu pangandamen nilan su Kadenan nilan, endu kagilekan silan sa kawagan nu kadtimbang."},{"id":22,"translation":"Endu su silan antu a pedsabar sa ingalap nilan sa limu nu Kadenan nilan, endu ipedtindeg nilan su sambayang, endu penggastun nilan su kaped kanu inirizki nami kanilan sa masulen endu mapayag, endu (ibpanulak) nilan su mapya kanu mawag a pakaydan kanilan, entuba a manga taw na kanilan su mapya gayd a dalpa sa surga."},{"id":23,"translation":"Su surga a jannatu ad'n (sa mameludep silan lu ba), endu su entayn ni mibpiya-piya a manga lukes nilan, endu manga kaluma nilan, endu mulya-taw nilan, endu su manga malaikat a beludep kanilan kanu uman isa kanu manga bengawan nilan."},{"id":24,"translation":"Ya nilan pedtalun na sagyahatra nanget sa lekanu sabap kanu kina tigkel nu, na migkapiya-piya a dalpa i lekanu."},{"id":25,"translation":"Endu su silan antu a pembaluban nila su pasad sa Allah sa ulyan a kinapalutin, endu pedtebpeden nilan su inisugu nu Allah endu baminasa silan kanu dalpa sa kadarwakan, na silan i kigkuwan sa mulka, endu kanilan su migkawag-kawag a dalpa."},{"id":26,"translation":"Su Allah i pembelat sa rizki kanu entayn i magkahanda nin, endu sekanin bun i papegkasimpit, endu nalilinyan nilan su kauyag sa dunya, na dala sa kauyag sa dunya lu sa akhirat ya tabiya na gagalu a kalinyan."},{"id":27,"translation":"Endu pedtalun u silan a manga kafir: u namba ka nakatulun bu sa lekanin i ayat (tanda) ebpun sa Kadenan nin, edtalu ka: su Allah i tumading kanu magkahanda nin, endu tutulunin menem su taw a lemumping sa lekanin a Kadenan."},{"id":28,"translation":"Entuba su nangimbenal endu midtakena i atay nilan sa tadem sa Allah, ka kena ba su tadem sa Allah i kadtakena nu manga atay."},{"id":29,"translation":"Su silan a manga mu'min endu minggalebek sa manga mapya na bahagiyan a masla i kanilan, endu mapya a nadsunudan i kanilan."},{"id":30,"translation":"Saka maytu bun a sinugu nami seka (Muhammad) sya ba a ummat a naypus den su nauna lun a manga taw, ka endu nengka mabatya kanilan su ini-wahi nami salka, endu silan na pegkafiran nilan su limo (rahman), edtalu ka: su Allah i Kadenan ku, da salakaw sa lekanin, nanget sa lekanin i pedsalakan (pendedsa) endu sekanin i kadsunudan ku."},{"id":31,"translation":"U mana bu ka su Qur’an ka makapabpalinin i manga palaw, atawa na makalupet kanu manga lupa, atawa makambityala sa minatay (na dala den salakaw sa Qur’an a makagaga sa namba) ugayd na kanu Allah i langun u pakaragyan, su manga mu'min na dili silan pedtinebpekan sa (apiya pan katawan) nilan u mana bu ka su Allah ka nagkahanda nin bu na tinutulu nin i manga taw langun, endu dili gapinda su manga kafir sa masugat silan sabap kanu palangay (pin’guli) nilan a siksa, atawa makasupeg kanilan sya kanu dalpa nilan i mangimatay kanilan, taman sa makawma su pasad u Allah, ka su Allah na dili dumiyang-diyang sa pasad."},{"id":32,"translation":"Endu saben-sabenal a pinagungat bun su manga sinugu a nawna sa lekanu (Muhammad) na pinandaya ku su manga kafir, mawli na tinyuba ku silan, na panun su kaaden u siksa kanu mawli."},{"id":33,"translation":"Na sekanin a Allah i pedtyakap sa uman isa, katawanin su galebekan nin a nangaypus, endu su kafir na minumbal sa barahala a kadakel nu Allah, edtalu ka kanilan i pakatawan nilan i namba a barahala (ipakilala nilan) na da natawanin kanu lupa, atawa su pedsimba lun na mapayag bu a kadtalu nilan kena ka pinakalilinyan nu Shaytan kanilan su ungaya nilan a mawag, endu napelen silan kanu agama nu Allah, endu entayn e tadingen nu Allah na dala sa lekanin i makatutulu lun."},{"id":34,"translation":"Kanilan i siksa sya sa dunya endu tangel pan su siksa lu sagay a mawli i kapasangin, endu dala maka-dalinding kanilan a salakaw sa Allah."},{"id":35,"translation":"Su upaman u surga inidtatalanga kanu magilek na pelagilay ebpun sa kababanin i manga pulangi a tatap i pegken lun endu alungalung lun, na entuba i dalpa nu silan a magilek sa Allah, endu su dalpa nu manga kafir na naraka-apuy."},{"id":36,"translation":"Endu su silan antu a inenggan nami sa kitab (kaped kanu Yahudi a nag-Islam) na egkagalaw silan kanu nganin a initulun sa leka (mana si Abdullah bin Salam), endu kaped kanu lumpukan nilan na sangkan nilan (supaken nilan) su kaped sa initulun, edtalu ka: ya tidtu na sinugu aku sa simban ku su Allah, endu di ku sakutun sekanin, endu ipangenggat ku, endu lu aku bun makadsunud sa lekanin."},{"id":37,"translation":"Endu saka maytu bun na namba i kinapatulun nami kanu Qur’an hukuman a basa na Arab, endu amayka unutan nengka i kyug ilan sa ulyan na kinawma na ilm (kataw) sa leka, na dala den sa leka i tabang a maka ebpun sa Allah a makatabang sa leka, endu dala dumalinding sa leka."},{"id":38,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami i manga sinugu a nauna saleka, endu binaluy nami kanilan i manga kaluma endu mawli a taw, endu dala sa sinugu i makapambuwat sa ayat, ya tabiya na kahanda nu Allah, uman i ajal (inukul) na aden kitab in (nakasulat)."},{"id":39,"translation":"Punasen nu Allah su magkahanda nin, endu isama nin, endu lu sa Allah i punan nu kitab."},{"id":40,"translation":"Endu aden antu na ipailay nami sa leka su kaped a inidtatalanga kanilan (a siksa) atawa imatayan nami pan seka, na ya bu wagib sa leka na kapedsampay, endu sekami i bagitung (kanu manga galebekan)."},{"id":41,"translation":"Ngintu di nilan gailay i pegkulangan nami su lupa kanu manga tadtabin endu su Allah i bangukum a dala mawli sa kukuman nin, endu sekanin i mangagan i kapagitungin (ka kwinta nin)."},{"id":42,"translation":"Endu saben-sabenal a nagungaya sa mawag sa nawna kanilan, na kanu Allah i langun a ungaya, katawanin i napantiyali na uman isa, endu katawan bun nu manga kafir u entayn kigkuwan sa dalpa a mapya."},{"id":43,"translation":"Endu kadtalu nu manga kafir: di kena ka (Muhammad) sinugu, edtalu ka: su Allah i mapya gayd a saksi tanu, sa pageletan ku endu pageletan nu, endu su aden kitabin a Taurat na makadsaksi bun sa laki endu sa lekanu."}]},{"id":14,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Ra (su Allah i mataw kanu ma'na nin), nya su kitab-initulun nami sa leka (Muhammad) ka endu nengka makapalyu su manga taw ebpun sa kalibutengan ebpawang sa malinawag sa kahanda nu Kadenan nilan, ebpawang sa lalan a matidtu-lalan nu mapulu a pebpugin (agama nu Allah)."},{"id":2,"translation":"Su Allah na lekanin su nganin a nadalem ku manga langit endu su nadalem ku lupa, endu duwan-duwan nin kanu manga kafir ebpun i mapasang a kasiksan (sa gay a mawli)."},{"id":3,"translation":"So silan antu a manga taw a inilabi nilan su uyag-uyag sa dunya kumin sa kauyag sa akhirat, endu pebpelenen nilan su agama nu Allah, endu ya nilan kyugan na aden madtila nu agama, silan a manga taw na natading silan sa mawatan."},{"id":4,"translation":"Endu dala sinugu nami kanu manga sinugu ya tabiya na basa nu taw nin ka endu nin makapayag kanilan (su kadtalu nu Allah) na tadingen nu Allah su magkahanda nin, endu tutulunin i magkahanda nin, endu sekanin i mapulu a mataw mapambetad kanu endadayt."},{"id":5,"translation":"Endu saben-sabenal na sinugu nami si Musa kanu manga ayatan nami sa palyu ka su taw nengka ebpun kanu kalibutengan sa lu sa sigay, endu patadem ka silan kanu manga gay nu Allah, (gay a kinalimu endu kinasiksa kanu nangawna) na saben-sabenal na lu ba su manga tanda sya kanu manga matigkel endu balasukur."},{"id":6,"translation":"Endu labit ka su kinadtalu nu Musa kanu taw nin sa tademi nu su limu nu Allah nanget sa lekanu, sa linepas kanu nin kanu manga kadakel u Fir’awn, sa pinakapasangan kanu nin sa mawag a benal a siksa, endu pedsumbalin nilan i manga wata nu a mama, ya bu baguyagen na manga babay nu, endu entuba a gatala nu na tyuba atawa batalu ebpun kanu Kadenan nu a masla."},{"id":7,"translation":"Endu pinakatawan nu Kadenan nu amayka edsukur kanu sa limu ku na umanan ku sa lekanu, endu amayka egkafiran nu su limu ku na saben-sabenal kanu siksa ku na mapasang a benal."},{"id":8,"translation":"Endu pidtalu nu Musa: amayka pegkafir kanu sekanu endu su nadalem kanu lupa langun, na saben-sabenal su Allah i kawasa a pebpugin."},{"id":9,"translation":"Ngintu dala makawma sa lekanu su tudtulan nu nangawna sa lekanu a taw nu Nuh endu taw nu Aad endu su taw nu Thamud? Endu su nakatundug kanilan a dala mataw kanilan ya tabiya na su Allah, sa nakawma kanilan i manga sinugu kanilan sa manga mapayag i tanda nilan, na uman isa kanilan a nauman na inebutin i lima nin, endu pidtalu nilan i sinangka nami i suguwan sa lekanu, endu sekami na bagalang-alang kami sa enggatan nu anan ka penduwa-duwa kami."},{"id":10,"translation":"Ya pidtalu nu manga sinugu: da kanduwa-duwa sa Allah, ka sekanin i minumbal sa manga langit endu lupa, bagenggaten kanu nin, ka endu nin ma-ampun su ped kanu dusa nu, endu binetadan kanu nin sa ajal (ukulan) a napasad, ya nilan pidtalu: da sa lekanu ya tabiya na manusya a pagidsan nami, ya nu kyug na kasapalan kami nu kanu pedsimban nu manga kalukesan nami, pambwat kanu sa tindeg a mapayag."},{"id":11,"translation":"Ya pidtalu nu manga sinugu: da sa lekami ya tabiya na manusya a pagidsan nu bun, ugayd na su Allah i malimu kanu manga kahanda nin kanu manga ulipenin, endu dala sa lekami i pambwatan nami sekanu sa tindeg a mapayag, ya tabiya na kahanda nu Allah, endu su Allah ipedsaligan nu manga mu'min."},{"id":12,"translation":"Endu dala sa lekami i di kami makasalig sa Allah, na saben-sabenal na tinutulu kami nin sa lalan nami (Islam) endu tumigkel kami sa pinakaydan nu sa lekami, endu nanget sa Allah i pedsaligan nu manga pedsalig."},{"id":13,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir kanu manga sinugu kanilan: pa-awan nami sekanu sya sa dalpa nami, atawa embalingan kanu sa agama nami, na ini-wahi nu Kadenan nilan i binasan nami den su manga kafir."},{"id":14,"translation":"Endu saben-sabenal na pandalpan nami sekanu kanu dalpa sa ulyan nilan, na entuba na kanu entayn i magilek sa laki (Allah) endu magilek kanu siksa ku."},{"id":15,"translation":"Endu nangeni sa tabang su manga sinugu, na nakalusak su manga mategas a supak."},{"id":16,"translation":"Kasangulan nilan i naraka, endu baginum sa ig a dana."},{"id":17,"translation":"Belameden nilan a pakatutung sa bakelengan, endu mawma na kapatay su embala-bala na dili den matay, endu aden pan siksa kanu kasangulan nin a sangat a mapasang."},{"id":18,"translation":"Ya upaman nu manga kafir sa Kadenan nilan na su manga galebek nilan na mana su aw a nakabayug a sambel kanu gay a timpu na sambel, na dala kataganin su galebek nilan apiya paydu, entuba i katading a mawatan (sa limu)."},{"id":19,"translation":"Di nengka gailay i binaluy nu Allah su manga langit endu su lupa sa bantang? U yanin kahanda i iyawa kanu nin endu sambiyan kanu nin sa bago a binaluy na magaga nin."},{"id":20,"translation":"Di kena intu malegen sa Allah a mapulu."},{"id":21,"translation":"Langun nilan na matimu lu sa Allah, na ya nadtalu nu manga malubay (a sinumupak) kanu mimamasla (a inunutan nilan) sekami na minunut kami bu sa lekanu, na ngintu kadalungan (kadtabangan) kami nu kanu siksa nu Allah sa apiya paydu bu? Tig nu mimamasla (inunutan): U tinutulu tanu bu nu Allah na natutulu tanu langun, na magidsan imbuku tanu atawa tumigkel tanu na dala den kalipus tanu."},{"id":22,"translation":"Endu pidtalu nu Shaytan guna mapasad su kukuman: su Allah na pibpasadan kanu nin sa benal, endu pibpasadan ku sekanu sa di kena benal, endu dala tindeg ku sa lekanu ya tabiya na inenggat ku sekanu na tinumalima kanu, na di aku nu pedsenditi, ginawa nu i senditi nu, endu di ku malepas sekanu na di aku nu bun malepas sa ka-narakan tanu, saben-sabenal sa laki na sinangka ku su kinasimba nu sa nawna, saben-sabenal kanu manga kafir na kanilan i siksa a masakit."},{"id":23,"translation":"Endu pinaludep su manga mu'min endu minggalebek sa manga mapya sa surga a belagilay sa kababanin i manga pulangi a tatap den silan luba sa surga, kahanda nu Kadenan nilan edsasalamay silan sa dalem na surga."},{"id":24,"translation":"Dala nengka katawi i pinambuat nu Allah i upaman nu kadtalu a mapya (laa ilaaha illa Allah), na mana bun kayu a midtakena i dalidin (sya sa lupa) endu panganin (sapak) na lu sa langit."},{"id":25,"translation":"A bagunga sa mapya mapita-malulem sa uman gay sa kahanda nu Kadenanin, endu papembuaten nu Allah su manga upaman nin kanu manga taw, ka basi ma-indaw silan."},{"id":26,"translation":"Endu ya menem upama nu kadtalu a mawag (kasakutu sa Allah) na mana bun kayu a marat a minetu’ kanu liyawaw na lupa a dala makadtakena. (sabap sa dala dalidin)."},{"id":27,"translation":"Tigel nu Allah su manga mu'min sa kadtalu a tidtu sya sa kabpaguyag endu lu sa akhirat, endu tadingen nu Allah su manga salimbuten, endu penggalebeken nu Allah i nganin a magkahanda nin."},{"id":28,"translation":"Dala nengka katawi su manga taw a sinambiyan nilan su limu nu Allah sa ka-kafir, endu pinagkaleben nilan su manga taw nilan sa dalpa sa kabinasan."},{"id":29,"translation":"Su naraka (jahannam) i kaludepan nilan endu sangat i kawagin a kadtakenan."},{"id":30,"translation":"Endu binaluy nilan ku Allah i tumpuk (limbang) ka endu makatading silan kanu manga taw, edtalu ka: kalilini kanu den mun, ka ya nu bun kauliyan na su naraka."},{"id":31,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanu manga ulipen ku a manga mu'min: edsambayang silan endu embaranggya silan kanu ped kanu inirizki nami kanilan sa mapayag pan sa masulen sa unan a dili pan pakawma su gay a dala den kapagayaga, endu dala den kabpakat dala kagkalimwa."},{"id":32,"translation":"Su Allah i minaluy kanu pitu lapis a langit endu lupa, endu pinatulunin ebpun sa langit i ig, na pinatu' nin sabap kanu ulan ebpun e manga unga a rizki sa lekanu, endu pinandayanin sa lekanu su bagedan ka endu makapalalaguy kanu lagat sa kahanda nu Allah, endu pinandaya nin sa lekanu su manga pulangi."},{"id":33,"translation":"Endu pinandaya nin sa lekanu su senang endu bitun (makadtabang sa katanud kanu gay endu lagun) a bagiseg endu pinandaya nin sa lekanu su magabi malmag (sa uyag-uyaag ipedtana) sa apiya ngin a galebek nu."},{"id":34,"translation":"Endu inenggan kanu nin kanu ped a nganin a pinangeni nu sa lekanin, endu apiya nu bilangen su limu nu Allah na dili nu magaga milang, su manusya na dupang a kafir (salimbuten)."},{"id":35,"translation":"Endu labit ka su kinadtalu nu Ibrahim: Kadenan ku baluy ka i nya ba a dalpa a tumatana, endu itangka aku nengka endu su manga wata ku sa kasimba sa barahala."},{"id":36,"translation":"Kadenan ku silan na tinumading silan sa madakel kanu manga taw na su munut sa laki na kuyug sa laki, endu su semupak sa laki na saben-sabenal sa leka na bangampun a malimu."},{"id":37,"translation":"Huu Kadenan nami! Pinandalpa ko i ped kanu mawli a taw ko sya sa bawgan a nya a da pamulanin, sya kanu walay nengka sa Masjidil Haram, huu Kadenan nami, ka endu makatindeg nilan i sambayang, endu baluy ka su manga atay nu manga taw sa makatadem silan, endu rizki ka silan kanu manga unga, ka malemu-lemu kanilan i makadsukur silan."},{"id":38,"translation":"Huu Kadenan nami! Katawan nengka su nganin a ipedsulen nami endu su ipebpayag nami, endu dala pakapagena kanu Allah apiya paydu sya sa lupa endu lu sa langit."},{"id":39,"translation":"Su pugi (pedta) na kanu Allah inenggay nin sa laki si Ismail endu si Ishaq sa matuwa ku den, ka su Kadenan ku i pakakineg kanu du’a (pangeni)."},{"id":40,"translation":"Huu Kadenan ku! Baluy aku a makatindeg ku i sambayang endu su mawli a taw ku, oh Kadenan nami talima ka su du’a ku."},{"id":41,"translation":"Huu Kadenan nami! Ampun ka sa laki endu su duwa a lukes ku endu su manga mu'min kanu gay a kabagitung (kagkuwinta)."},{"id":42,"translation":"Endu di ka ma-antap su Allah sa limpang sya kanu penggalebeken nu manga kafir, ka belayatanin bu silan ka aden gay a manga buliyat (mabulaseg) su manga mata nilan (sa gay a mawli)."},{"id":43,"translation":"Mamagayas silan lu kanu bananawag sa namakadukum su manga lig nilan sa dili den silan melag sa makadsilapa, endu su manga atay nilan na dili penggenggen sa gilek."},{"id":44,"translation":"Endu pasabuti ka (ipanginggilek nenka) kanu manga taw su gay a makawma kanilan su siksa na ya madtalu nu manga kafir: Kadenan nami paiseg ka pan sa apiya paydu bu su ajal (umul) nami, ka taliman nami su enggatan nengka, endu munut kami den kanu manga sinugu, (edtalu ka kanilan): ngintu kena ba midsapa kanu lu sa dunya sa dala sa lekanu i kaganatanu i kapiya na ganggula nu?"},{"id":45,"translation":"Endu nakandalpa kanu bun kanu dalpa nu manga taw a kafir, endu napayag bun sa lekanu i kina-pakayd ami kanilan, endu pinambuat nami sa lekanu su manga upaman."},{"id":46,"translation":"Endu saben-sabenal a pinagitung nilan i malat na lu sa Allah i langun a padulat nilan, apiya ngin pan i kasla na itungan nilan sa makapunas den kanu manga palaw (su Allah i labi a dumalinding sa leka Muhammad)."},{"id":47,"translation":"Di ka mantap su Allah i dili matuman i pasad nin kanu manga sinugu nin, ka saben-sabenal su Allah i mapulu a kigkuwan sa kasuli."},{"id":48,"translation":"Su gay a sambiyan su lupa sa salakaw a lupa, endu su langit, endu malimud silan tanan (su manga binaluy), su Allah a isa nin bu a pakagaga."},{"id":49,"translation":"Endu mailay nengka su manga kafir a pinamawik a pinandedeketa (linikit) kanu lantay-lantay."},{"id":50,"translation":"Balegkas nilan na tumbaga a tinunag, na gad-sagup nilan su apuy."},{"id":51,"translation":"Sya kanu uman isa na balas nu galebekin i gakuwa nin, saben-sabenal kanu Allah na malangkas i kakuwinta nin."},{"id":52,"translation":"Namba i pinasampay kanu manga taw endu ipapegkagilek kanilan, ka endu nilan katawan i satiman bu su Allah, endu ma-indaw su aden manga pusungin na makatadem."}]},{"id":15,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Ra (su Allah i mataw kanu ma'na nin), su manga ayatan (tanda) u kitab endu su Qur’an a mapayag."},{"id":2,"translation":"Di ebplis na makapanganganay su manga kafir (lu sa naraka) sa u nya ba ka Muslim tanu bu (na di tanu matangen sa naraka)."},{"id":3,"translation":"Pasagadi ka (Muhammad) i kuman bu endu egkakalini bu silan, endu malimpang silan kanu banganganin nilan, ka di ebplis na katawan nilan bu."},{"id":4,"translation":"Endu dala bininasa nami a dalpa ya tabiya na aden pan kanilan i kitab a gatawan nilan bun."},{"id":5,"translation":"Di mawna su ummat kanu ajalin u nauma endu dili bun makasundul."},{"id":6,"translation":"Endu pidtalu nilan: huu seka (Muhammad) a tinulunan sa dhikr (Qur’an), na saben-sabenal na seka na buneg ka."},{"id":7,"translation":"U namba ka ya nengka pambuwaten sa lekami na malaikat amayka naluyug ka kanu manga taw a benal i kadtalu nin."},{"id":8,"translation":"(Tig nu Allah): di nami patulunen su malaikat ya tabiya na siksa i makatingguma nin, endu dala den masama kanilan."},{"id":9,"translation":"(Tig nu Allah): saben-sabenal a sekami na initulun nami su Qur’an, endu sekami bun i pebparihala lun. (sa di kawmanan-dikakulangan)."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami bun i nauna sa leka (Muhammad) lu kanu lumpukan nu nangawna (manga taw)."},{"id":11,"translation":"Da pakawma kanilan a sinugu ya tabiya na bagungaten nilan bu su sinugu."},{"id":12,"translation":"Mamba i kinapaludep ami sya kanu manga atay nu manga baradusa (na kapagungat kanu manga sinugo)."},{"id":13,"translation":"Di silan mangimbenal sa sinugu, endu naypus su pinakaydan nu Allah kanu bininasa nin (na di pon ma-indaw) na dili sumala na binasan nami silan sabap kanu kapedsupak nilan."},{"id":14,"translation":"Endu u mana bu ka inukan nami kanu manga (malaikat) i bengawan ebpun sa langit na edsusukelya silan mamanik."},{"id":15,"translation":"Edtalun nilan: pinamakaydan ni (Muhammad) su mata tanu, na sekitanu su manga taw a nasugat a sih'r (pantak)."},{"id":16,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy nami sya ku langit i manga masla a bitun (tampat u senang) endu pibpalasan nami kanu (mata nu) pamakailay."},{"id":17,"translation":"Endu pinarihala nami langit (inamba) kanu manga Shaytan a inawa sa kanilan su limu nu Allah (ka endu dili silan makasiken)."},{"id":18,"translation":"Ya tabiya na su banegkaw bakikineg (a shaytan) na pembalantayn kanu matinang a mapayag (tay na bitun- tig nu manga lukes)."},{"id":19,"translation":"Endu su lupa na binelat nami endu binetadan nami sa manga palaw, endu pinatuwan nami sa embalang-balang i palasin a na-ukul i uman isa."},{"id":20,"translation":"Endu binaluy nami sa lekanu sya sa lupa i kauyagan nu, endu su manga taw na di kena sekanu i pe-rizki lun."},{"id":21,"translation":"Endu dala kanu enggaga-isa a di kena sya sa lekami i gunsi nin, endu di nami patulunen u di kena naukul a natawan."},{"id":22,"translation":"Endu sinugu nami i sambel a pedsedseg sa dadtem na pinatulun nami ebpun sa langit su ig, na pina-inum nami sekanu, endu di kena sekanu i pedtuganul sa gunsi nin."},{"id":23,"translation":"Endu saben-sabenal a sekami i banguyag endu bangimatay, endu sekami (Allah) i makawaris sa dunya endu su dalemin."},{"id":24,"translation":"Endu saben-sabenal a natawan nami (Allah) su nangawna sa leka, endu natawan nami su nawli pan sa lekanu."},{"id":25,"translation":"Endu su Kadenan nengka na buligen in silan, ka su Allah na katawanin i mapayag-masulen."},{"id":26,"translation":"Endu binaluy nami su manusya ebpun sa libubuk a lupa a mategas a matilak (mana kebing)."},{"id":27,"translation":"Endu binaluy nami su jin sa unan i Adam sa apuy sa bendes e kayaw nin."},{"id":28,"translation":"Endu labit ka i pidtalu nu Allah kanu manga malaikat i bamaluy aku sa manusya a yanin asal na libubuk a lupa a mategas a matilak."},{"id":29,"translation":"Na amayka pinabpalas ku den endu nabetadan ko sa ngyawa (su Adam) na embetad kanu sa sujud kanu (kani Adam)"},{"id":30,"translation":"Sinumugyud su manga malaikat sa langun nilan."},{"id":31,"translation":"Ya bu tabiya (a dala sugyud) na si Iblis, ka nabensi sa makakuyug kanu namedsugyud."},{"id":32,"translation":"Tig nu Allah: seka Iblis ngin i nakabangun sa leka ka da ka makuyug kanu manga malaikat a sinumugyud?"},{"id":33,"translation":"Tig nu Iblis: da aku maaden sa sumugyud sa manusya a binaluy nengka sa ya nin andangan na libubuk a lupa a mategas a matilak."},{"id":34,"translation":"Tig nu Allah: liyu ka sa surga, ka saben-sabenal sa leka na inawa sa leka su limu nu Allah."},{"id":35,"translation":"Nanget sa leka su mulka ku taman sa gay a mawli."},{"id":36,"translation":"Endu tig nu Iblis: Kadenan ku pakalendu ka i umur ku taman sa kambuwat sa kubur."},{"id":37,"translation":"Tig nu Allah: kuyug ka den kanu manga lendu i umur in."},{"id":38,"translation":"Taman bu kanu gay a waktu a natawan (kabangkit sa dunya)."},{"id":39,"translation":"Tig nu Iblis: Kadenan ku kagina ka namulkan aku na ebpiyapiyanan ku kanilan sya sa lupa su kadupangan, endu tadingeng ku silan tanan a manusya."},{"id":40,"translation":"Ya bu tabiya na su manga ulipen nengka a manga ikhlas."},{"id":41,"translation":"Tig nu Allah: nan su lalan a matidtu a titayan nu sa kasampay sya sa laki."},{"id":42,"translation":"Endu saben-sabenal su manga ulipen ku na da bagel nengka kanilan sa katading nilan, ya bu tabiya na su minunut sa leka a sinumibay kanu lalan ku."},{"id":43,"translation":"Endu benal su naraka (jahannam) i pasad kanilan langun."},{"id":44,"translation":"A pitu i bengawanin, uman isa a bengawan na pimbad-bad sa uman i dayt a galebek u taw a kadarwakan."},{"id":45,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a magilek sa Allah na lu silan kanu manga surga a manga buwal."},{"id":46,"translation":"(Pidtalu kanilan): ludep kanu den lu ba (surga) sa sagyahatra kanu, tumatana kanu."},{"id":47,"translation":"Endu inawa nami kanu laleb ilan su kandedengkya, sa edusuled silan, sa bagayan silan kanu manga kantil (katri) a pedsasangula."},{"id":48,"translation":"Da magedam nilan a lugat sa surga, endu dala kanilan i makalyu silan sa surga."},{"id":49,"translation":"Panudtul ka (Muhammad) kanu manga ulipen ku i saki na bangampun a malimu."},{"id":50,"translation":"Endu su siksa ku na entu ba i siksa a masakit a mapasang."},{"id":51,"translation":"Endu panudtul ka kanilan su (bisita) nu Ibrahim."},{"id":52,"translation":"Su timpu a kinaludep nilan na yanilan pidtalu na salaam (tig nu Ibrahim): sekami na bangandam kami ebpun sa lekanu."},{"id":53,"translation":"Tig nilan: da ka bangandam ka pedtalun nami sa leka i kalilinyan nengka, makambata kanu sa wata a mama a madakel i katawan nin."},{"id":54,"translation":"Tig nu Ibrahim: panudtulan aku nu sa mapya, na saki na nagaws ako na katuwa (su Ibrahim na 120 i lagun in, su Sarah na 90 lagun)."},{"id":55,"translation":"Tig nu manga malaikat: tudtulan nami anya na benal, na da ka penggula sa makuyug ka kanu manga taw a nangatebpedan na inam."},{"id":56,"translation":"Tig nilan: dala taw a tinebpedin i inamin kanu limu nu Allah ya tabiya na su manga taw a nangatading."},{"id":57,"translation":"Tig nu Ibrahim: ngin i galebek u sekanu a manga sinugu?"},{"id":58,"translation":"Ya nilan pidtalu: sinugu kami san sa manga taw anan a manga darwaka."},{"id":59,"translation":"Ya bu tabiya na su madadseg (naginugut) kanu Lut, ka lepasen nami silan tanan."},{"id":60,"translation":"Ya bu tabiya na si kaluma nin ka inukul den sa maka-amung kanu gangabinasa."},{"id":61,"translation":"Guna makawma kanu Lut endu su kadakelin su manga sinugu (malaikat)"},{"id":62,"translation":"Tig nu Lut: saben-sabenal a sekanu a manga taw na di nami katawan sekanu."},{"id":63,"translation":"Tig nilan: ugayd nakawma kami sa leka sa siksa kanu taw nengka sabap kanu kadupang nilan."},{"id":64,"translation":"Endu initingguma nami sa leka su benal ka sekami na bangimbenal kami."},{"id":65,"translation":"Paganat ka i kadakel nengka sa di pan mapita, endu lu ka (tampal) sa ulyan nilan, endu di lemengi uman-isa sa lekanu, endu lu kanu ebpawang kanu pedsuguwan sa lekanu (lu sa Shaam)."},{"id":66,"translation":"Endu ini-wahi nami kanu Lut intuba a suguwan, na benal intu a manga taw (manga darwaka) na di ebplis sa magan mapita i kawma nin (su siksa)."},{"id":67,"translation":"Endu salta na nakawma (lu kani Lut) su taw nu dalpa a manga darwaka a gangalilini."},{"id":68,"translation":"Tig nu Lut: saben-sabenal su silan ba nan na manga bisita ku, na di aku nu mapagkaya."},{"id":69,"translation":"Endu ikagilek nu su Allah, endu dili aku nu pabpelusak (papegkaya)."},{"id":70,"translation":"Tig nilan: kena ba sinapalan nami seka sa endaw i kyug ami na da ka mamung?"},{"id":71,"translation":"Tig nu (Lut): nan su manga wata ku a manga babay na pangaluma nu silan amayka aden kahanda nu."},{"id":72,"translation":"Inidsapa nu Allah kanu uyag-uyag nu (Muhammad) na tidtu den a nadalem sa katadingan su manga taw nu Lut."},{"id":73,"translation":"Na nasugat silan a kilat sa kanu kutika a kapedsebang u senang."},{"id":74,"translation":"Na binaluy nami su dalpa nilan sa nakelid, endu pina-ulanan nami silan sa watu a lupa bun a midtegas a apuy."},{"id":75,"translation":"Saben-sabenal a lu ba su manga tanda nu Allah sa kapegkagaga nin kanu aden pikiranin."},{"id":76,"translation":"Endu benal intu (a dalpa) na lalan na mapayag. (lalan ebpun sa Makkah, pawang sa Syria)."},{"id":77,"translation":"Lu ba natagu su manga tanda nu Allah kanu manga mu'min."},{"id":78,"translation":"Endu kaaden u kigkuwan (pegkakaleben) sa manga kayu na manga kafir (manga taw sa Madian a kawm nu Shu'aib) na natading nilan su ginawa nilan, sabap kanu kinagkafir nilan kanu Allah, endu su sinugu nin."},{"id":79,"translation":"Na sinupan (sinuliyan) nami silan (su manga taw ni Lut endu su manga taw nu Shu’aib) endu duwa anan a dalpa na masupeg i pageletan nin, endu aden lalanin a mapayag kanu entayn i mukit."},{"id":80,"translation":"Endu tidtu a napandalbut sa sinugu su taw nu Hijr (dalpa nu Thamud)."},{"id":81,"translation":"Endu inenggay nami kanilan i manga ayatan nami, na ya nilan pinggula na pimbalawagan nilan."},{"id":82,"translation":"Endu ya nilan galebek na bamesuwan nilan i manga palaw, ka bagumbal silan sa manga walay (ya nilan talima) na tumatana silan (di silan masugat a tyuba)."},{"id":83,"translation":"Na nasugat bun silan na kilat sa mapita."},{"id":84,"translation":"Na dala makangguna kanilan su nganin a pantiyaliyan nilan a tamuk atawa bagel."},{"id":85,"translation":"Endu dala kanu kinabaluy nami kanu manga langit endu lupa endu su pageletanin, ya tabiya na benal, endu su gay a mawli na di ebplis na makawma, na tigkel ka sa katigkel a matilak."},{"id":86,"translation":"Benal su Kadenan nengka i bamaluy a mataw."},{"id":87,"translation":"Saben-sabenal a inenggay nami sa leka (su Al-Fatihah) endu su Qur’an a masla."},{"id":88,"translation":"Di ka edtungangeni su inenggay nami kanilan (a manga kafir) embalangan a limu, endu di ka lumidu i ginawa nengka kanilan (sa di silan bangimbenal) endu embaba ka kanu manga mu'min."},{"id":89,"translation":"Endu edtalu ka kanilan: saki na papedsampay aku bu a mapayag."},{"id":90,"translation":"Ka mana bun inan su kinapatulun ami (sa siksa) kanu manga taw a nalityala, na migkafir su ped kanu (su Qur’an)."},{"id":91,"translation":"Silan na ya nilan pinakaydan (sa Qur’an) na madakel i embalanganin (palityalan su sabad, supaken i sabad)."},{"id":92,"translation":"Endu ibet kanu Kadenan nengka (Muhammad) na tidtu a idsan nami silan tanan."},{"id":93,"translation":"Kanu manga galebek nilan."},{"id":94,"translation":"Na patalus ka bun (Muhammad) su ipedsugu sa leka, endu embalawagi ka su manga mushrik."},{"id":95,"translation":"Saben-sabenal a pinarihala nami seka kanu bagungat salka."},{"id":96,"translation":"A silan na bagumbalan nilan sa tagapeda su Allah, na di ebplis na katawan nilan bu (madsemak nilan) i siksa nilan."},{"id":97,"translation":"Saben-sabenal a katawan nami i lidu na ginawa nengka kanu kadtalu nilan sa leka (sa buneg ka, malbut ka, endu ped pan)."},{"id":98,"translation":"Na tasbih-tadem ka sa pugi nengka su Kadenan nengka, endu pangaden ka sa (isa ka) kanu manga pedsugyud sa Allah."},{"id":99,"translation":"Endu simba ka su Kadenan nengka (sa embalangan a simba sa lekanin) taman a makawma den sa leka su kapatay."}]},{"id":16,"verses":[{"id":1,"translation":"Itingguma nu Allah su gay a mawli, endu di nu pedtagadi, mahasuti su Allah, endu mapulu sekanin kanu (langun) a ipedsakutu nilan."},{"id":2,"translation":"Ipedtulu nu Allah su manga malaikat sa wahi sa suguwan nin nanget kanu entayn i kagkahanda nin kanu manga ulipenin, i pakatawinu kanu manga taw i saben-sabenal na dala pedsimban ya tabiya na saki (Allah) na ikagilek aku nu."},{"id":3,"translation":"Binaluy nin su manga langit endu lupa sa haqq, (benal) mapulu su Allah kanu (langun) a ipedsakutu nilan."},{"id":4,"translation":"Binaluy su manusya sa nutfah (nakadsimbul a ig nu mama-babay), na kena ka tagukagen sa mapayag."},{"id":5,"translation":"Endu binaluy nin sa lekanu su manga binatang, gambalegkas nu i bumbulin, endu madakel i kataganin, endu su kaped lun na pegken nu."},{"id":6,"translation":"Aden sa lekanu (a mga binatang/sapi) i kapiya na palas kapedsedseg nu lun (kalinyan mangingilay) lu sabanad-taban nin, endu su kapauli nu lun (kanu bagigananin)."},{"id":7,"translation":"Endu belulanan nu kanu mawgat (amayka bagangay kanu) sa isa a dalpa sa di nu magaga (su manga lulan) ya tabiya na kapasangan kanu a benal, ka benal su Kadenan nu na malasam a malimu."},{"id":8,"translation":"Endu su kuda, endu bigaal, endu himaar na pegkudan nu, endu kapalasanu, endu pembaluyn u Allah i madakel a di nu katawan."},{"id":9,"translation":"Endu su agama nu Allah i mapya a lalan, aden bun semibay, endu pigkahanda bu nu Allah na natutulu kanu langun."},{"id":10,"translation":"Su Allah i napatulun ebpun sa langit (i ig) a lekanu lu ba i baginumen nu, endu bagetu su kayu a pegken nu binatang nu."},{"id":11,"translation":"Pabpagetun nin sa lekanu kanu entuba i pamulan nu a zaitun endu kayu-kulma endu su anggur endu su manga unga a madakel, na langun a entuba na tanda nu kapeg kagaga nu Allah kanu manga taw a pamikir sa matidalem."},{"id":12,"translation":"Endu pakagkapiya sa lekanu su magabi endu malamag, endu senang endu ulan-ulan endu bitun a kahanda nu Allah i pedtatanggunut (kanu suguwan), nakadalem lu ba su tanda nu Allah kanu manga taw a aden akalin."},{"id":13,"translation":"Endu inibetadin sa lekanu sya sa lupa i mimbalang-balang a manga buntal, saben-sabenal a lu ba su tanda nu Allah kanu manga taw a mangangalendem."},{"id":14,"translation":"Endu sekanin i napambarapantag sa lekanu sa lagat sa kanu seda a mailaw, endu bagabaten nu sa lagat i pagigimuan (manga muntya endu ped pan) a pimbabalegkasen nu, endu kailay nengka su bagedan (sa lagat) sa gaupakin su lagat sa kabpangilay nu kanu limu nu Allah, na malemu-lemu i makadsukur kanu."},{"id":15,"translation":"Endu inibetadin sya kanu lupa i manga palaw a makatigel sa lekanu, endu manga pulangi (endu kanu makainum) endu manga lalan, na malemu i makatuntul kanu."},{"id":16,"translation":"Endu binaluy nin sya sa lupa e manga tanda nu lalan (kanu malamag) endu manga bitun (kanu magabi) a makatuntul silan (a manga taw)."},{"id":17,"translation":"Na di makapagidsan su (aden) nabaluy nin (su Allah) kanu dala gabaluy nin a (barahala) ngintu ka di kanu makatadem di kanu ma-indaw?"},{"id":18,"translation":"Endu u bilangen nu su limu nu Allah na di nu magaga milang, saben-sabenal su Allah na bangampun a malimu."},{"id":19,"translation":"Su Allah na katawanin su ibagena nu endu su ipebpayag nu."},{"id":20,"translation":"Endu su pedsimba sa salakaw sa Allah na dala gabaluy nin apiya paydu, endu silan (barahala) i bamaluyn (nu Allah)."},{"id":21,"translation":"Na manga namamatay na di kena bibyag (su barahala) endu di nilan gagedam (katawan) i kambwat nilan (sa kubur)."},{"id":22,"translation":"Su Kadenan nu na satiman bu na su di bangimbenal sa gay a mawli na pedsupak i atay nilan, endu silan na pemamasla silan."},{"id":23,"translation":"Benal gayd a katawan nu Allah su ipedsulen nilan (ibagena nilan) endu ipebpayag nilan, na saben-sabenal kanu Allah na dili nin kasuwatan (Allah) su pemamasla."},{"id":24,"translation":"Endu amayka idsa kanilan: ngin i initulun nu Kadenan nu (makapantag kani Muhammad), ya nilan edtalun: manga sulat bun a manga paganay."},{"id":25,"translation":"(Sabap kanu namba) na ipapamawa kanilan su manga kadusan nilan dala kulangin lu sa gay a mawli, endu kaped kanu kadusan na kanu tinumading kanilan a manga jahil a sangat i kawagin a manga kadusan."},{"id":26,"translation":"Saben-sabenal a nagitung su manga kafir sa makagkayd (kanu manga sinugu), su nangawna kanilan na bininasa nu Allah su pegkalebenan nilan iganat sa baba nalundusan silan nu atep ebpun sa pulu nilan endu nakawma kanilan i siksa sa di nilan gagedam."},{"id":27,"translation":"Mawli na su gay a mawli na palusaken silan, endu edtalun u Allah kanilan: endaw den su manga kaped ku (manga barahala a sinimba nilan)? Ipembunuwa nu su manga nabi sabap kanilan, ya madtalu nu manga ulama: saben-sabenal su kalusak na saguna, endu su siksa na nanget kanu manga kafir."},{"id":28,"translation":"Su bagimatayan nu manga malaikat a manga kafir a dinupang nilan i ginawa nilan na sumangkup silan sa ya nilan kadtalu: da kami makanggalebek sa sakutu, (tig nu manga malaikat): kena ka su Allah na katawanin i langun u pinggalebek nilan (sya sa dunya)."},{"id":29,"translation":"Na ludep kanu den kanu manga bengawan nu naraka sa dala den kanilan i kalyu sa dayun sa dayun silan luba, na ngin den i kawagin i gabetadan nu manga mimamasla."},{"id":30,"translation":"Endu idsan kanu magilek sa Allah u ngin i initulun u kadenan nu? Tig ilan: mapya (makagkapiya)! Kanu manga taw sya sa dunya mapya, endu su dalpa a akhirat na muna pan i kapiya nin a dalpa nu magilek sa Allah."},{"id":31,"translation":"Manga surga i beludepan nilan, a pelagilay sa kababan i manga pulangi, a kanilan sa surga i apiya ngin i magkahanda nilan, mamba i kapembalas nu Allah kanu magilek sa Allah."},{"id":32,"translation":"Su manga taw menem a manga mapya a bagimatayan nu malaikat na ya nilan (malaikat) edtalun: salam sa lekanu, ludep kanu sa surga sabap kanu pinggalebek nu (lu sa dunya a manga mapya)."},{"id":33,"translation":"Ngintu da kapagangapan nilan (a manga kafir) ya tabiya na malaikat a pegkwa kanu ngyawa nilan ataw na makawma su siksa nu Kadenan nengka, mamba i pinggalebek nu nangawna kanilan, endu di kena silan dinupang nu Allah ugayd na silan bun i mindupang."},{"id":34,"translation":"Na nasugat silan nu kawagan nu nganin a pinggalebek nilan, endu nakadadsang kanilan su lalaw nu kabpagungat nilan."},{"id":35,"translation":"Endu pidtalu nu manga mushrik: di kena bu kahanda nu Allah na di tanu makasimba sa salakaw sa lekanin sa apiya paydu taman kanu manga lukes tanu, endu ditanu ma-haram i salakaw sa hinaramin apiya paydu, mamba i pinggalebek nu nangawna kanilan, na dala kanu manga sinugu ya tabiya na kapedsampay bu a mapayag"},{"id":36,"translation":"Endu saben-sabenal a pinambwat nami sa uman i lumpukan (kanu manga taw) i sinugu sa paka-isan nilan i Kadenan a simban nilan, endu itagak nu i salakaw sa Allah (a pedsimban), na aden bun kanilan i tinutulu nu Allah endu aden bun i nawagib sa lekanin i katading, na lalakaw kanu sya kanu manga dalpa ka endu nu mailay su ulyan a nanggula nu manga taw a napandalbut (kanu sinugu nu Allah)."},{"id":37,"translation":"Apiya ngin i kapanamal nengka (Muhammad) sa katutulu kanilan na su Allah na di nin tutulun su tinadingin, endu dala den kanilan (a nangatading) i makadtabang kanilan."},{"id":38,"translation":"Endu midsapa silan sa mabagel a kinadsapa sa di den pambwaten nu Allah su minatay (sa gay a mawli), kena ka pasad den (u Allah) i benal (a makambwat sa ulyan a kapatay) ugayd na ya madakel kanu manga taw na di nilan katawan."},{"id":39,"translation":"Sabap sa entu na (pambwaten nu Allah su minatay) ka endu makapaya nu Allah su langun a (bantang) a di nilan bamagayunan, endu katawan nu manga kafir i silan bun i manga malbut."},{"id":40,"translation":"Nya tidtu na ya nami bu edtalun kanu enggaga-isa i amayka pegkahandan nami na pangaden ka na ma-aden."},{"id":41,"translation":"Endu su manga taw a ginanatan nilan i dalpa nilan sa lalan sa Allah sa ulyan na kinadupang kanilan, na padtadayan nami kanilan sya sa dunya su mapya a rizki, endu su balas nilan sa akhirat na muna pan i kasla nin u mana bu ka katawan nilan."},{"id":42,"translation":"Ka silan na midsabar endu nanget kanu kadenan nilan i pedsaligan nilan."},{"id":43,"translation":"Endu da sinugu nami a nawna sa leka (Muhammad) a ya tabya na manga mama a pe-wahiyan nami silan (ka endu nilan makapatuntay su manga taw) na idsa nu lu kanu migkataw amayka di nu katawan."},{"id":44,"translation":"Nadtapik u manga sinugu su manga mapayag endu kitab, endu initulun nami sa leka (Muhammad) su Qur’an ka endu nengka makapayag kanu manga taw su initulun kanilan endu malemu-lemu kanilan i makapamikir silan."},{"id":45,"translation":"Ngintu ka su bagitung sa mawag kanu rasul na nalepas silan sa kapageled nu (kapadidalem nu) Allah kanilan sya sa lupa (mana su Qarun), ataw ka makawma kanilan i siksa na di nilan katukawan?"},{"id":46,"translation":"Atawa ka masugat silan u kasiksan kanu kapedsugud nilan, na di silan makalipus."},{"id":47,"translation":"Atawa ka binasanin silan sa pakagilekan muna silan? Na saben-sabenal su Kadenan nu na malasam a malimu."},{"id":48,"translation":"Ngintu dala nilan mailay su binaluy nu Allah a enggaga-isa a pakandulay-dulay su alung-alungin sa biwang-kawanan sa ipedsugyud nilan sa Allah endu silan na bangalimbaban sa Allah."},{"id":49,"translation":"Endu sekanin a Allah i pedsugyudan nu langun nu dalem sa manga langit endu lupa, magidsan i manga uled endu malaikat, endu silan na dili pemamasla."},{"id":50,"translation":"Ipegkagilek ilan su Kadenan nilan kanu pulu nilan, endu ya nilan penggalebeken na ipedsugu kanilan."},{"id":51,"translation":"Endu pidtalu nu Allah kanilan: da kanu papegkaduwa sa Kadenan nu, ka su Allah na satiman, na saki nu i ikagilek."},{"id":52,"translation":"Endu lekanin (Allah) su dalem nu manga langit endu lupa, endu lekanin su agama a tatap a di gapunas, na ngintu ka salakaw pan sa Allah i ikagilek nu."},{"id":53,"translation":"Endu langun na san sa lekanu a limu na ebpun sa Allah, mawli na amayka nawma kanu na dalu (kinadsakit) na lu kanu bun mangeni sa Allah sa kauliyan."},{"id":54,"translation":"Mawli na amayka iyawa nin su ipembuku nu na su kaped sa lekanu na semakutu sa Kadenan ilan."},{"id":55,"translation":"Sabap sa peg-kafiran nilan su inenggay nami kanilan, na egkakalilini kanu den mun gagalu ka dili mawget na katawanu bu."},{"id":56,"translation":"Endu bamalulin nilan kanu barahala antu, atag nin a dala kataw nin, endu dala pakagkapya-pakagkalat nin, kanu nganin a inirizki nami kanilan na ibet sa Allah na tidtu a ka-idsan kanu a salta su siksa kanu langun u ipedtebu nu."},{"id":57,"translation":"Endu pembaluyn nilan su manga babay a kanu Allah (ya nilan kadtalu na su manga malaikat na babay a wata nu Allah) endu kanilan menem endaw a pegkyugan nilan."},{"id":58,"translation":"Endu amayka napanudtul kanilan i mimbata i kaluma nilan sa babay na migkalibedteng i biyas in, a galidu i ginawa nin."},{"id":59,"translation":"Dumalung kanu manga taw sa kawagan nu napanudtul sa lekanin (bagitung sekanin) sa ngintu tuldunin sa pakalusak sekanin atawa ilebengin sa lupa, ngin den a kawag i hukuman nilan."},{"id":60,"translation":"Kanilan a di bangimbenal sa gay a mawli su upaman a mawag, kanu Allah menem su upaman a mapulu, ka sekanin a Allah i mapulu a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":61,"translation":"Endu u mana bu ka binasan nu Allah su manga taw sa kadupangan nilan, na dala matagak (masama) sya sa lupa a aden ngyawa nin, ugayd na ipasampay nu Allah kanilan su ajal nilan a napasad, na u sin-sa sa nakawma kanilan su ajal nilan na dili makasundul sa (apiya paydu a waktu) endu dili makasunud."},{"id":62,"translation":"Endu pembaluyn nilan sa kanu Allah su di nilan kyugan, endu pedtalun u dila nilan i kalbut sa kanilan i mapya, na wagib su naraka kanilan, endu silan i mawna makaludep."},{"id":63,"translation":"Ibet sa kanu Kadenan nengka na sinugu nami kanu manga taw a nawna sa leka (Muhammad) sa pinakapiya nu Shaytan kanilan su galebekan nilan (a mawag) su Shaytan i kaunutan nilan saguna, endu kanilan su siksa a masakit."},{"id":64,"translation":"Endu dala kinapatulun nami sa leka sa kitab (Qur’an) ya tabiya endu nengka makapayag kanilan su di nilan bamagayunan, endu tutulu endu limu kanu manga taw a manga mu'min."},{"id":65,"translation":"Su Allah i napatulun sa ig ebpun sa langit, na iniuyagin kanu lupa sa ulyan a kinapatay nin, akadalem lu ba su tanda nu kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a bamakikineg a banuliman."},{"id":66,"translation":"Endu benal a aden sa lekanu san kanu manga binatang i indawan, ipabpaginum nami sa lekanu su dalem u tyanin ebpun kanu pageletan u inukap endu su lugu i gatas palnan a mapya gayd a baginumen."},{"id":67,"translation":"Endu pakabpun kanu manga unga nu kulma endu anggur su bagumbalen nu a makalangut, endu rizki a mapya, lu ba su tanda na kapegkagaga nu Allah kanu manga taw, ka endu silan makapagitung."},{"id":68,"translation":"Endu inilham nami kanu batyukan sa umbal ka san sa manga palaw anan sa manga walay nengka, endu san sa manga kayu, endu san kanu kaped kanu manga pagalad nu tupu nu adam."},{"id":69,"translation":"Mawli na kan ka ebpun kanu manga unga, na ya ka tuntul su lalan u Kadenan engka sa embaba ka, penggemaw kanu tyanin i baginumen a mimbida- bida i palasin a pakagamut kanu manga taw, lu ba nakadalem su tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga taw, ka endu silan makapamikir."},{"id":70,"translation":"Endu su Allah i minaluy sa lekanu, mawli na imatayan kanu nin, aden bun sa lekanu i makambagi sa mababa den a umul endu malendu i umul nin sa embungaw, sa mana su kawawatay nin na dala katawanin kanu nangatawanin, ka su Allah na mataw a pakagaga."},{"id":71,"translation":"Endu su Allah na inilabi nin su sabad kanu sabad sa lekanu (miskinan atawa kawasa) sa rizki, na da kanu mapya i gatamanan nin i makapasapali (makaumun nin) su rizki nilan kanu manga ulipen nilan, ka endu silan makapamagidsan, na ngintu ka su limu nu Allah kanilan na pegkafiran nilan?"},{"id":72,"translation":"Endu su Allah na binaluy nin sa lekanu sa nakebpun bun sa lekanu i manga kaluma nu endu binaluy nin sa lekanu ebpun kanu manga kaluma nu i manga wata endu manga apu, endu rinizkiyan kanu nin kanu manga mapya, na ngintu ka yanilan pangimbenalen su baatil, endu su limu nu Allah na supaken nilan?"},{"id":73,"translation":"Endu ya nilan simban na salakaw sa Allah a dala gamilikan nin a rizki ebpun sa langit endu lupa sa apiya paydu, endu dala egkagaga nilan."},{"id":74,"translation":"Na di nu ibangibarat su Allah sa manga ibaratan (a barahala) ka saben-sabenal su Allah na katawanin i langun a di nu katawan."},{"id":75,"translation":"Pinambuwat u Allah i upaman sa sakataw a ulipen na endaw den i kyug lun (kagina) dala kagaganin, endu su taw a rinizkiyan nami sa mapya a rizki na pembaranggyanin su kaped (a tamuk in) sa masulen endu mapayag, na ngintu makapagidsan silan? (di makapagidsan) pugi nu su Allah, ka ya madakel kanilan i di mangataw."},{"id":76,"translation":"Endu minupama su Allah sa upaman a duwa kataw a mama, isa kanilan na di mataw edtalu, dala magaganin, lu bu i salig a ginawa nin sa kanu kaunutan nin, apiya endaw pasangulen na dala makagkapiyanin, ngintu makapagidsan kanu pedsugu sa kabantang endu pakatuntul sa lalan a matidtu?"},{"id":77,"translation":"Endu kanu Allah i pegkataw sa nakasulen kanu manga langit endu lupa, endu dala kanu gay a mawli ya tabiya na mana bu sapelek mata i kangagan a kawma nin atawa masupeg pan, ka saben-sabenal su Allah na kanu langun u enggaga-isa na kagaga nin."},{"id":78,"translation":"Endu su Allah i napalyu sa lekanu kanu tiyan u manga ina nu sa dala katawan nu apiya paydu endu binaluy nin sa lekanu i kakineg endu kailay, endu atay ka endu kanu makadsukur."},{"id":79,"translation":"Ngintu di nilan gailay su papanuk a endaw i kyug u minaden sa lekanin sa nan sa kawang-kawangan u langit, a dala makasigkem lun ya tabiya su Allah? Nakadalem lu ba su manga tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":80,"translation":"Endu su Allah i minaluy sa lekanu kanu walay nu a bangintelenan nu endu binaluy nin sa lekanu su manga upis a binatang a walay a pedsengkanu kanu gay a kabpelalakaw nu, endu gay a katana nu, endu su kaped kanu bumbul nu binatang na aden antu na gabaluy nu a kasangkapan nu endu kaliliniyan nu (gagalu bu) sa taman bu kanu timpu a nataratantu."},{"id":81,"translation":"Endu su Allah na binaluy nin sa lekanu su manga kayu a pedsilungan nu, endu binaluy nin sa lekanu kanu manga palaw i takub, endu binaluy nin sa lekanu su balegkas nu a paka-alaw nu sa mayaw, endu manga balegkas a paka-alaw nu sa kambunuwa (kelung), mamba i kapedsampulna kanu limu nin sa lekanu, ka malemu-lemu sa lekanu i kasangkup nu sa lekanin."},{"id":82,"translation":"Na amayka di silan tumalima na ya bu wagib sa leka (Muhammad) na kapapedsampay bu a mapayag."},{"id":83,"translation":"Katawan nilan i limu nu Allah, mawli na supaken nilan, endu ya madakel kanilan na manga kafir."},{"id":84,"translation":"Endu su gay a pambuwaten nami sa uman i lumpukan i saksi (langun a taw na saksi su nabi nin) mawli na di den kasugutan su manga kafir sa kadawa, endu dala den kanilan i makapangeni sa kasuwatan silan."},{"id":85,"translation":"Endu amayka nailay nu manga kafir su siksa na di den silan kapegkagan, endu dala den kandedelengi sa kanilan."},{"id":86,"translation":"Endu amayka nailay nu manga mushrik su manga barahala nilan, na ya nilan kadtalu: Kadenan nami nan su manga barahala nami a sinimba nami a salakaw sa leka, na padtalun nu Allah su barahala sa imbalingan nilan su kadtalu: sekanu i manga malbut (di kena ku pidtalu i simba aku nu)."},{"id":87,"translation":"Endu entuba a gay na semangkup silan sa Allah, endu natading kanilan su ipedtebu nilan (a barahala)."},{"id":88,"translation":"Su manga kafir a pebpelenen nilan su agama Islam na edsisinggumanan nami silan sa siksa sa takep sabap kanu kaaden nilan a baminasakan silan."},{"id":89,"translation":"Endu su gay a papembwaten nami kanu uman i lumpukan i saksi kanilan ebpun bun sa ginawa nilan, na itingguma nami seka (Muhammad) a saksi kanilan, endu initulun nami sa leka su kitab (Qur’an) a pinayagan kanu langun u enggaga-isa endu tutulu endu limu, endu makapiya sa ginawa nu manga Muslim."},{"id":90,"translation":"Saben-sabenal su Allah na ipedsugu nin i kabantang endu kabpiya-piya endu kaenggay sa kanu manga pagali, endu ipedsapalin su maledsik endu su munkar endu su kandupang, ibangindaw nin ka malemu-lemu sa lekanu i makatadem kanu na ma-indaw kanu."},{"id":91,"translation":"Endu tumanaw su pasad nu sa Allah amayka mibpasad kanu, endu di nu penggubala su sapa nu sa ulyan na kinapalut in, endu saben-sabenal na binaluy nu su Allah a pedsaksi sa lekanu ka su Allah na katawanin i langun na penggalebekenu."},{"id":92,"translation":"Endu di nu bagilingi su manga babay a pembekalen nin su inawl in sa ulyan a kinasedsad lun sa nakatagagay, pembaluyn nin su sapa nu a ipagakal sa pamagelatanu? Ka endu gabaluy su sa tumpuk a manga taw na ya madakel kanu kapedin, endu ipembatalu nu Allah sa lekanu intuba, endu ipayagin sa lekanu lu sa gay a mawli su langun u di nu bamagayunan."},{"id":93,"translation":"Endu u pigkahanda bu nu Allah sa binaluy kanu nin den a sawalu bu a bangsa (na magaganin) ugayd na gatading su pegkahandan nin endu tutulun nin su pegkyuganin, endu kaidsan kanu sa langun u pinggalebek nu."},{"id":94,"translation":"Endu di nu pembaluya su sapa nu sa ibagakal bu sa pamageletan nu, ka makadtindulas i manga palu nu sa ulyan a kinadtamel in, endu mananam nu su siksa sabap sa kanu kapedsapal nu sa agama nu Allah, endu lekanu den su siksa a masla."},{"id":95,"translation":"Endu di nu ipedsambi su pasad nu sa Allah sa paydu bu a alaga, ka ya mapya gayd a makwa nu na lu sa Allah makabpun amayka katawan nu bu."},{"id":96,"translation":"Ka langun a san sa lekanu na gadala, langun a lu sa Allah i gasama, endu balasan nami su manga taw a midsabar kanu balasin, sa ya pan mapya kanu penggalebeken nilan (sya sa dunya)."},{"id":97,"translation":"Su enggalebek sa mapya a mama atawa babay a mu'min, na uyagen nami sekanin sa kauyag a mapya, endu balasan nami silan sa balas a ya pan mapya kanu penggalebeken nilan (sa dunya)."},{"id":98,"translation":"Na amayka batyan nengka su Qur’an na lindung ka sa Allah ebpun kanu manga Shaytan a be-rajamen (A’udhu billaahi min-ashaytaani-rrajeem)."},{"id":99,"translation":"Ka su Shaytan na dala bagelin kanu manga mu'min, endu (su manga mu'min) na lu silan pedsalig kanu Kadenan nilan."},{"id":100,"translation":"Saben-sabenal a ya nin bu kapangungundayan na su manga taw a bagunut lun, endu silan a manga taw na pedsakutu sa kadenan in."},{"id":101,"translation":"Amayka sambiyan nami i hukuman na ayat sa salakaw, endu su Allah i mataw sa ipedtulun nin, na ya nilan edtalun: seka (Muhammad) na pedtetebu ka, kena! Ka ya madakel kanilan na di manga mataw."},{"id":102,"translation":"Edtalu ka i nakatulun ni Jibril su Qur’an ebpun kanu Kadenan nengka sa haqq, ka endu egkabagel bun su manga mu'min, endu tutulu (Qur’an) endu makapiya sa ginawa nu manga Muslim."},{"id":103,"translation":"Saben-sabenal a katawan nami (Allah) i pedtalun nilan (manga kafir) sa manusya i bamandu kani (Muhammad) sa basa a belamigen nilan (di kena Arab) inunta na su (Qur’an) na basa na Arab a mapayag."},{"id":104,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a di bangimbenal kanu manga ayatan nu Allah na di mambu tutulun u Allah silan, endu kanilan i siksa a masakit."},{"id":105,"translation":"(Tig nu Allah): ya bu tidtu a edtetebu sa kalbutan na su di bangimbenal sa manga ayatan nu Allah, endu silan i manga taw a manga malbut."},{"id":106,"translation":"Su taw a mig-kafir sa Allah sa ulyan na kinapangimbenal (silan i manga taw a manga malbut) ya tabiya na pineges sekanin (sa mawag) (ugayd na) su atay nin na midtakena sa iman (kapangimbenal sa Allah), ugayd na su taw a mapayag-masulen i kinag-kafirin na nanget sa lekanin su lipunget u Allah, endu kanilan i siksa a masla."},{"id":107,"translation":"Kagina silan na ya nilan nalilinyan su kauyag sa dunya (kumin) kanu akhirat, endu saben-sabenal su Allah na di nin tutulun su manga kafir."},{"id":108,"translation":"Silan i manga taw a tinutupan u Allah su manga atay nilan endu kakineg ilan endu kailay nilan, endu silan i manga taw a dala kalendemanin a mapya."},{"id":109,"translation":"Di ebplis na silan lu sa gay a mawli na silan den i manga taw a nangalapis."},{"id":110,"translation":"Mawli na benal su Kadenan nengka kanu manga taw a ginanatan nilan i dalpa nilan sa ulyan a kina-fitnah kanilan, mawli na min-jihad silan endu midsabar silan, na su Kadenan nengka sa ulyan antu na bangampum a malimu."},{"id":111,"translation":"Su gay a makawma i uman isa, sa ibpalawana nin i ginawa nin bun (sabap sa edsenditaya) endu makwa nu uman isa su balas u galebekin, endu silan na di silan madtalimbul."},{"id":112,"translation":"Endu pinambuwat nu Allah i upaman sa kanu dalpa a na-aden sa tumatana (malilintad), a kawman a rizki a makalag, a makabpun sa embala-bala (ulyan a kinalimu) na migkafir su taw nin kanu limu nu Allah, na pinananam nu Allah silan sa mapasang a gutem, endu gilek sabap sa kanu pebpalangayn nilan."},{"id":113,"translation":"Endu saben-sabenal a nakawma kanilan i sinugu a bangsa nilan bun na pinandalbut nilan, na bininasa silan u siksa, endu silan na manga kafir sa timpu na kinabinasa kanilan."},{"id":114,"translation":"Na kan kanu kanu rizki nu Allah sa lekanu a halal a mapya (di makabinasa), endu edsukuri nu su limu nu Allah amayka sekanin bun i pedsimban nu."},{"id":115,"translation":"Ya ini-haram sa lekanu na su minatay (dala masumbali a binatang) endu lugu endu sapu na gembut endu su langun a dala masumbali sa ingalan nu Allah, endu su pinanumbali sa supak sa Allah, na su nakasendud a di kena pendupang endu di kena baminasa, na saben-sabenal kanu Allah na bangampun a malimu."},{"id":116,"translation":"Endu di nu pedtalu su penggedteben nu manga dila nu a kalbutan sa nan na halal endu nan na haram, ka kadtebuwan nu su Allah sa kalbutan, ka su manga taw a pedtebuwan nilan su Allah sa kalbutan na di den silan makauntung."},{"id":117,"translation":"Paydu bu i gay nilan sa dunya, endu kanilan i siksa a masakit."},{"id":118,"translation":"Endu hinaram nami kanu manga Yahudi su nawna a pinanudtul nami sa leka sabap sa kadupang ilan, endu di kena nami silan dinupang, ugayd na silan bun i mindupang sa ginawa nilan."},{"id":119,"translation":"Mawli na saben-sabenal a kanu Kadenan nengka kanu manga taw a minggalebek sa mawag a di nilan katawan (i mawag) mawli na midtawbat silan sa ulyanin endu nagumbaya silan, na su Kadenan nengka sa ulyan antu na bangampun a malimu."},{"id":120,"translation":"Saben-sabenal si Ibrahim na ummat sekanin a maginugut sa Allah a matidtu, dala makuyug kanu manga mushrik."},{"id":121,"translation":"Barasukur ku manga limu nu Kadenan nin endu pinamili nin, endu tinutulu nin sa lalan a matidtu."},{"id":122,"translation":"Endu inenggay nami sa lekanin su mapya sya sa dunya, endu sekanin lu sa akhirat na kuyug kanu manga mapya."},{"id":123,"translation":"Mawli na ini-wahi nami sa leka i unuti ka su agama nu ebrahim a matidtu, endu di kena sekanin mushrik."},{"id":124,"translation":"Ya tidtu kanu manga taw a binaluy su saptu a gay (peg-kurmaten) u manga Yahudi na mimbida-bida silan, su Allah i kumukum kanilan sa gay a mawli kanu di nilan bamagayunan (Yahudi na saptu, su Nasrani na ahad, su Muslim na gyamat)."},{"id":125,"translation":"Enggat ka (Muhammad) sa agama nu Kadenan nengka sa kaungangenan atawa indawan a mapya, endu ebpalawa ka kanilan sa ukit a mapya ka su Kadenan nengka i labi a mataw sa entayn i natading kanu agama nin, endu sekanin i labi a mataw kanu natutulu."},{"id":126,"translation":"Endu amayka sumuli kanu na suli kanu sa mana bun su kinapakayd sa lekanu, na amayka edsabar kanu na entuba i labi i kapiya nin na kadsabar."},{"id":127,"translation":"Endu edsabar ka (Muhammad) ka da kanu sabar nengka ya tabiya na lu sa Allah, endu di ka belidu i ginawa nengka kanilan, endu da ka pembuku (belido sa ginawa) kanu itungan nilan a makabinasa."},{"id":128,"translation":"Saben-sabenal su Allah na salta kanu manga taw a magilek sa lekanin, endu silan a pebpiyapiya."}]},{"id":17,"verses":[{"id":1,"translation":"Mahasuti su napalakaw (Allah) kanu ulipen nin (Muhammad) sa magabi, ganat sa Masjidil Haram taman lu sa Masjidil Aqsa a pinambarakat nami su embala-bala lun, ka ipabpagilay nami sa lekanin (Muhammad) su manga tanda nami, saben-sabenal sekanin a Allah i pakakineg a pakailay."},{"id":2,"translation":"Endu inenggay nami kani Musa su kitab endu binaluy nami a tutulu kanu tupu nu Israel sa da kanu mamaluli sa salakaw sa Allah i saligan nu."},{"id":3,"translation":"Mawli a taw nu a pinapapageda kanu Nuh, ka sekanin na ulipen nu Allah a barasukur."},{"id":4,"translation":"Endu pinakatawan nami bun kanu manga tupu nu Israel kanu kitab a Taurat i maminasa kanu sya sa lupa sa makaduwa, endu ebpapulu kanu sa masla a kabpapulu."},{"id":5,"translation":"Na amayka mawma den su isa kanu duwa, na pambuwaten nami sa lekanu i ulipen nami a mapasang endu mabagel i kambunuwa nin, na dalidipenin su langun u pamageletan u dalpa, endu pasad into a di ebplis na manggula."},{"id":6,"translation":"Mawli na imbalingan nami sa lekanu su kapeges kanilan, endu pagkadakelen nami sa lekanu su manga tamuk endu manga wata, endu binaluy nami sekanu i madakel i bilanganin nin."},{"id":7,"translation":"(Edtalu ka) amayka ebpiya-piya kanu na ginawa nu bun i migkapiya, endu amayka migkawag kanu (mindupang) na ginawa nu bun (i masiksa), na amayka nawma su pasad (kaduwa a kandupang) na egkenem su manga biyas nu sa lidu na ginawa, endu ludepan nilan su Masjidil Aqsa sa mana bun su nawna a kinaludep nilan, endu maminasa sa sangat a kapaminasa."},{"id":8,"translation":"(Inipayag u Allah kanu Taurat) sa basi ikalimu kanu bun u Kadenan nu, endu amayka edsaluman kanu na edsalumanan nami bun sekanu, endu binaluy nami su jahannam kanu manga kafir i ikam nilan."},{"id":9,"translation":"Saben-sabenal su Qur’an na pedtutulu sa lalan a pinakamatidtu, endu papegkalilini kanu manga mu'min, a silan i penggalebek sa manga mapya, na benal a kanilan su balas a mapya a masla."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal su di bangimbenal sa gay a mawli na pidtatalenganan nami sa kanilan su siksa a mapasang."},{"id":11,"translation":"Endu in-du’a nu taw sa mawag (su galipungetanin) sa mana bun su kapamagayasin sa kand’ua nin sa kanu makapiya kanu ginawa nin, su manusya na masasaw (di matigkel a bukasu)."},{"id":12,"translation":"Endu binaluy nami su magabi endu malamag a duwa a tanda (a kapegkagaga) na pinunas nami su sigay nu magabi (sa ulan-ulan) endu binaluy nami su sigay nu malamag sa pakapailay, ka endu mapangilay su limu nu Allah ebpun sa Kadenan nu, endu katawan su bilangan nu manga lagun endu su bilangan u manga ulan-ulan (manga gay) endu langun u enggaga- isa na inipayag nami san sa (Qur’an) sa mapayag."},{"id":13,"translation":"Endu uman i manusya na nambalig nin su kitab (sinulatan) kanu galebekin kanu tengu nin, sa palyun nami sa lekanin (bukatan sa kasangulan nin) sa mabaratemu nin sa mapayag."},{"id":14,"translation":"(Edtalun sa lekanin): batya ka i kitab nengka sa natabuwan, saguna a gay sa igkila-kila sa leka."},{"id":15,"translation":"Su tinumuntul sa (Islam) na ginawa nin bun i nakatuntul, su midtadingan na ya nin bun tinading su ginawa nin, endu di mandusa na isa i dusa na ped in, endu di kami sumiksa endu mapa-surga taman a di kami pan makapambuwat sa sinugu."},{"id":16,"translation":"Endu amayka egkahandan nami i binasan nami i dalpa na pagkadakelen nami su mapya i katamanan nin, ka lumyu silan sa inugut (semupak) na wagib bu lawa su siksa kanilan nabinasa bu lawa silan."},{"id":17,"translation":"Endu di bu pila-pila i bininasa nami kanu nangawna (a manga taw) sa ulyan ni Nuh, endu su Kadenan nengka i pedtyakap kanu manga kadusan nu manga ulipenin, a mataw (su Allah) a pakailay."},{"id":18,"translation":"Su myug sa limu sa sagugunay na enggaganan nami (menggay) sa kanu kalilinyan in sa endaw bu i kyug ami kanu pegkyugan nami bu menem, mawli na binaluy nami sa lekanin su jahannam a kaludepan nin a mawag gayd sa nakatangka sa limu nu Allah."},{"id":19,"translation":"Su ya nin menem kyugan su akhirat endu pinamikalanin sa galebek (a mapya) na sekanin na mu'min, na silan i manga taw a langun a galebekanin na pidsukuran."},{"id":20,"translation":"Uman isa kanu duwa (mu'min-kafir) na pembagelen nami kanu rizki nin a ebpun sa Kadenan nengka, ka dala kanu rizki nu Kadenan nengka i ma-haram kanu pedsupak."},{"id":21,"translation":"Ilay ka (Muhammad) u panun i kinapandadalabya nami kanu sabad kanu ped in (sya sa dunya) endu lu sa akhirat i masla a pangkatan (pahala), endu masla a kandadalabya (di kena mana bu sya sa dunya)."},{"id":22,"translation":"Da ka mumbal sa isa a kadenan a lyu sa Allah, ka maka-ayan ka sa kalusak i mabpalas nengka."},{"id":23,"translation":"Endu inibpalyugat u Kadenan nengka i da kanu sumimba ya tabiya na su Allah, endu kabpiyapiya sa duwa-mimbata, na amayka masawt na katuwa silan duwa na san sa leka atawa sakataw kanilan na di ka bu mangagkag silan endu di ka silan edtegasi, endu ya ka edtalu (kambityala) kanilan na kadtalu a mananaw."},{"id":24,"translation":"Endu imbaba nengka kanilan su ula-ula (su palangay) sabap kanu limu, endu edtalu ka: Kadenan ku, ikalimu nengka silan sa mana su kinakalimu nilan sa laki (kinatyakap nilan) sa manawt aku pan."},{"id":25,"translation":"Su Kadenan nu i mataw sa kanu dalem nu ginawa nu, amayka sekanu ka manga mapya kanu (edtidtu kanu) na sekanin a Allah na bangampun kanu manga taw a baratawbat."},{"id":26,"translation":"Endu inggay nengka kanu manga pagali nengka su kawagibin, endu su miskinan, endu su natanaw (di pakawli sa dalpa) na da ka (menem) magudal (mapalyu sa tamok a supak sa Islam)."},{"id":27,"translation":"Saben-sabenal na su taw a magudal na manga pagali nu manga Shaytan, na su Shaytan na supak sa Kadenan nin (di makatadem sa limu)."},{"id":28,"translation":"Endu amayka di nengka ka-enggan silan (a manga pagali) kanu limu ebpun kanu Kadenan engka na pagangapa ka, sa edtalu ka kanilan i su kadtalu a mapya."},{"id":29,"translation":"Endu di ka kemegkem su lima nengka sa ibetad nengka sa tengu nengka (sabap sa kasingit) endu di ka menem pembelat sa dala den masama lun, ka maka-ayan ka (makagkaya ka) sa tilan ka na taw sa pangimbulatan ka."},{"id":30,"translation":"Saben-sabenal su Kadenan nengka na belatenin i rizki nin kanu kagkahanda nin endu simpitanin, ka sekanin a Allah kanu manga ulipenin na katawanin na gailay nin."},{"id":31,"translation":"Endu di nu pembunu su manga wata nu sa gilek sa kamiskin ka sekami i pe-rizki kanilan endu sekanu, su kabununu kanilan na kadusan a masla (sa Allah)."},{"id":32,"translation":"Endu di nu semikeni su kadzina (di enggulan su ukit a makadzina) ka su (kadzina) na sangat a maledsik, endu mawag a benal a ukit (a kadtiwalay)."},{"id":33,"translation":"Endu di nu pembunu su ngyawa a hinaram nu Allah ya tabiya na haqq, (su pinamakay na Islam a kabunu) ka su taw a binunu sa dinupang (pidtibaban sa dala kawagibin) na binaluy nami kanu wali nin (lukesin-pagalinin) i bagel sa kakwa (katuntut in) sa kawagib, na di nin pasagaden i galebekin (di padsublan su kasuli) ka sekanin na nanget i pedtabangan nu Allah."},{"id":34,"translation":"Endu di nu semupegi su tamuk nu yateem (binasan atawa kwan sa di kena kawagib) ya tabiya na muna pan i kapiya nin (sa pagkadakelen) taman sa makasampay sa balig, endu tuman nu i pasadu a mapya, kagina su pasad na ibagidsa (salta na siksa amayka di matuman)."},{"id":35,"translation":"Endu patidtu nu i kapagasadu amayka nagasad kanu, endu edtimbang kanu sa bantang a matidtu, ka entu ba i mapya, endu mapya i mawli nin."},{"id":36,"translation":"Da ka bagamung sa dala leka lun ataw na (dala sabut engka lun) ka su tangila endu su mata na langun a namba na pangingidsan (salta sa naraka)."},{"id":37,"translation":"Endu da ka belakaw kanu lupa sa kasandagan ka seka na di nengka malesu su lupa sa kadsangkad, endu di nengka kalepengan su palaw sa kapulu."},{"id":38,"translation":"Langun a entuba a nalabit na mawag a benal lu sa Kadenan nengka a inisapalin a nabensiyan nin."},{"id":39,"translation":"Langun a entu na kaped kanu ini-wahi nu Kadenan nengka sa leka a kadtalu a nanga-atul endu da ka mamaluli salta sa Allah a isa a kadenan ka makasumek ka lu sa naraka a masla i tila nin sa nakatangka sa limu nu Allah."},{"id":40,"translation":"Ngintu ya bu tinantu nu Kadenan nu sa lekanu (a makagkapiya) na su manga wata a manga mama, endu kanu Allah menem i manga malaikat a babay? Sekanu a manga kafir na saben-sabenal a namba a kadtalu na masla gayd (lu sa Allah i kasiksan nin)."},{"id":41,"translation":"Endu saben-sabenal a pidtinatad nami san sa Qur’an banan su manga ibaratan (upaman) ka endu kanu (su di bangimbenal) ma-indaw, na dala pakauman kanilan (a inugut) a di kena (nalunsanan) i kinatangka nilan (kanu Qur’an)."},{"id":42,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): u mana bu ka duwa kataw i Kadenan sa mana su kadtalu nilan na magagawa silan sa Arsh, endu sapalan na isa i kapedin."},{"id":43,"translation":"Mahasuti su Allah kanu langun u pedtalu nilan, lepas sekanin, mapulu su Allah sa kapulwa kasla."},{"id":44,"translation":"Pedtasbih sa lekanin (Allah) su manga langit endu lupa endu su dalemin, endu dala kanu enggaga-isa a di kena pedtasbih sa pugi sa Kadenan nilan, ugayd na di nu kasabutan i tasbih nilan, su Allah na matigkel a bangampun."},{"id":45,"translation":"Endu amayka binatya nengka su Qur’an, na binaluy nami kanu pageletan nengka sa kanu manga taw a di bangimbenal sa gay a mawli i pagelet a pakadalinding sa leka sa di ka nilan mailay."},{"id":46,"translation":"Endu binaluy nami i dapeng kanu manga atay nilan a di nilan kasabut lun, endu sya sa tangila nilan su kabisu, endu amayka linabit nenka su Kadenan nengka san sa Qur’an sa isa nin bu (di malabit i barahala nilan) na tumaligkud silan endu mawa silan. (di silan tumalima)."},{"id":47,"translation":"(Tig nu Allah): Sekami na katawan nami su bakikinegen nilan amayka bakikineg silan sa leka (Muhammad), endu silan na bamagedunga silan sa ya nilan pedtalun (manga kafir): dala sa bagunutan nu banan tabiya na mama a nasugat a pakayd."},{"id":48,"translation":"Ilay ka (Muhammad) i kapamelagid nilan sa leka sa embalang-balangan a upaman, na natading silan, di nilan magaga i makatuntul silan sa sa lalan (a bantang)"},{"id":49,"translation":"Endu ya nilan kadtalu na u nagubal su tulan tanu (naldak) na libubuk su badan tanu, na ditanu den makambwat sa mabagu tanu pamun."},{"id":50,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) apiya watu kanu pan atawa putaw kanu (makambwat kanu)."},{"id":51,"translation":"Atawa muna pan sa putaw a masla den sa ginawa nu, na ya nilan den edtalun: kanu i kawma na namba (Muhammad) endu entayn i mapambalingan sa lekami? Edtalu ka: su minaluy sa lekanu paganay, na iteku nilan sa leka su ulu nilan sa ungat (bagungat) bu, endu edtalun nilan: kanu i namba? Edtalu ka kanilan: basi masupeg (mangagan) di kena den mawatan i kawma nin."},{"id":52,"translation":"Gay a katawag sa lekanu na makasumpat kanu sa pugi sa Allah, endu ma-antap i paydu bu ged i kinadtangen nu sa kubur (ataw sya sa dunya)."},{"id":53,"translation":"Edtalu ka kanu manga ulipen ku i ya nilan edtalun na mapya, ka saben-sabenal su Shaytan na pembinasa kanu pamageletan nilan, ka su Shaytan na satru (kuntra) nu manusya a mapayag."},{"id":54,"translation":"Su Kadenan nu i mataw sa lekanu sa yanin kyug i ikalimu kanu nin atawa siksan kanu nin, endu di kena ya nami kinasugu sa leka sa kanilan i pedtyakap ka."},{"id":55,"translation":"Endu su Kadenan nengka i mataw kanu dalem nu manga langit endu su lupa, endu saben- sabenal a pinandadalabya nami su ped kanu manga nabi kanu kaped lun, endu inenggay nami kanu Daud su Zabur."},{"id":56,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) i tawagen nilan su pedsimban nilan a salakaw sa Allah, na di nin kamilikan sa makapa-awa nin su pakagkayd sa lekanu, endu di nin magaga mapasibay su pakagkayd sa lekanu."},{"id":57,"translation":"Silan a manga taw a pedsimba (sa barahala) na pedtuntut sa Kadenan nilan sa titayan a makasupeg silan (Allah) endu baginagkay silan sa limu nu Kadenan nin, endu kagilekan sa siksa nin, ka benal su siksa nu Kadenan nengka na ingatan."},{"id":58,"translation":"Endu da dalpa a di kena sekami bun i pembinasa lun sa unan a (di pan gauma) i gay a mawli, atawa sekami bun i sumiksa kanu taw nin sa siksa a mapasang, langun a entuba na lu sa Lawh Al-Mahfudh nakasulat."},{"id":59,"translation":"Endu da nakasapal sa lekami sa papaytan nami silan sa siksa, ya tabiya na kinapandalbut u nangawna kanilan, endu inenggay nami kanu (taw) nu Thamud su unta a babay a kailay sa mapayag na pindupangan nilan (sinumbali), endu da kapedsugu nami kanu manga siksa kanu dupang, ya tabiya na ipapegkagilek."},{"id":60,"translation":"Endu pidtalu nami sa leka: su Kadenan nengka na langkap kanu manga taw, endu dala nami baluya su gangailay a inipailay nami sa leka (kanu mi'raj) ya tabiya na fitnah (ipembatalu) kanu manga taw, endu su kayu a namulkan san sa Qur’an (zaqqum), endu papegkagilekan nami silan, na dala nakawman kanilan (kapaginugut) ya tabiya na kinandupang a masla."},{"id":61,"translation":"Endu labit ka kanilan su kinadtalu nami kanu malaikat sa sugyudi nu si Adam, na sinumugyud silan ya tabiya na si Iblis, ka ya nin pidtalu: enduken ka paka-sugyud aku sa yanin asal na lupa?"},{"id":62,"translation":"Tig nu Iblis: ipailay nengka sa laki Kadenan ku i namba pinakapulu nengka anan sa laki ka amayka pakalendun nengka i umur ku taman sa gay a mawli na tadingeng ku i manga mawli a taw nin, ya tabiya na paydu bu kanilan (i di ku matading)."},{"id":63,"translation":"(Tig nu Allah): lu ka den ka entayn i munut sa leka na saben-sabenal su naraka jahannam i balas nu a balas a dala kulangin."},{"id":64,"translation":"Endu enggat ka i magaga nengka kanilan kanu suwara nengka (manga sengal/music, langun a supak sa Allah), endu tawag ka silan kanu (tantara) a pakukuda nengka endu su pelalakaw (a pembunu kanu manga mu'min) endu amungi ka silan kanu manga tamuk ilan (pantiyali a haram) endu su manga wata nilan (ka bagusal kanu babay sa haram) endu pagakali ka den silan, ka da kapadulatan nu Shaytan ya tabiya na su sya bu i atay nin sa dunya."},{"id":65,"translation":"(Tig nu Allah): saben-sabenal su ulipen ku na da lalan nengka kanilan (Shaytan) a mabagel sa katading nengka kanilan, Ka su kadenan nengka i pedtuldu kanilan."},{"id":66,"translation":"Su Kadenan nu i pabpagiseg sa lekanu kanu bageda nu sya sa lagat ka mapangilay nu su limu nin, ka sekanin a Allah na malimu gayd sa lekanu."},{"id":67,"translation":"Endu amayka kagilekan kanu sa kakagem sya sa lagat, na natading su pedsimban nu ya tabiya na su Allah, guna kanu nin belepasa (kanu kapegkageled) ini-lu kanu sa kapuluwan, na sinemakutu kanu menem, endu ya ka-aden nu manusya na madakel i kakafirin."},{"id":68,"translation":"Pakagedam kanu sa kalilintad sa da kanu makageled sa lagat, na da kanu malepas sya tampal sa kapuluwan (lupa), atawa ka masugat kanu na sambel (sa apiya da kanu bun makageled sa lagat), mawli na dala bun maparuli nu a tumuldu sa lekanu a salakaw sa Allah."},{"id":69,"translation":"Atawa da kanu bun malepas u pambalinganen kanu nin sa makaisa, na patibpuan kanu nin sa sambel a mabagel sa ibayug kanu nin sa pageleden kanu nin kanu kapegkafir nu, mawli na dala mapaluli nu a makasapal sa lekami (manga taw a semuli sa lekami)."},{"id":70,"translation":"Endu saben-sabenal a inipulu nami su tupu nu Adam, pinapageda nami silan sa kapuluwan endu lagat, endu rinizkiyan nami silan sa manga mapya, endu inilabi nami silan kanu madakel a binaluy nami sa sampulna a kinalabi."},{"id":71,"translation":"Su gay a tawagen nami i uman isa kanu inunutan nin, na su (taw) a inenggay nami sa lekanin su kitab nin tampal sa kawanan nin na silan na batyan nilan su kitab nilan sa mapya, endu di silan madsalimbut sa apiya paydu."},{"id":72,"translation":"Endu su taw a pisek sya sa dunya (di nin mailay su limu nu Allah) na sekanin lu sa akhirat na pisek bun sa lalan."},{"id":73,"translation":"Endu saben-sabenal a sinupegan nilan i ka- fitnah sa leka (Muhammad) kanu ini-wahi nami sa leka (Qur’an) ka endu kami nengka kadtebuan sa salakaw kanu wahi, na u nakwa kanilan bu na seka i kalilinyan nilan a tagapeda nilan."},{"id":74,"translation":"Endu u di kena nami bu seka tinigel na saben- sabenal a paydu bu ged i dala nengka kasalig kanilan."},{"id":75,"translation":"U nanggula nengka bu su atulan nilan na matakep i siksa nengka sa dunya, endu siksa nengka sa gay a mawli, mawli na dala mapaluli nengka a tumabang sa leka."},{"id":76,"translation":"Endu sinupegan (panginggileken) ka nilan, ka endu ka nilan makapalyu sa kanu lupa (Makkah), ugayd na kyug nu Allah i kinaganat nengka, endu dala bun kawgeti silan sa ulyan a kinaganat engka. (nabunu silan sa Bad'r)."},{"id":77,"translation":"Mamba i ukit nu Allah kanu sinugu nin a nawna sa leka (Muhammad) endu dala mapaluli nengka kanu ukit nami a makasibay."},{"id":78,"translation":"Itindeg nengka su sambayang sa kapulid a senang taman sa kasedep na senang (dhuhur, as'r, maghrib, isha) endu (batya ka) su Qur’an kanu faj'r (sambayang a sub'h) ka su Qur’an sya kanu faj'r (kadsambayang sa sub'h) na pedsaksiyan nu manga malaikat."},{"id":79,"translation":"Endu su ped kanu magabi na tahajjud ka ka sunnat sa leka, ka di ebplis na pambuwaten ka nu Kadenan nengka sa mapulu a pangkatan (lu sa surga)."},{"id":80,"translation":"Endu edtalu ka: Kadenan ku paludep aku sa beludepan a benal (sa Madinah) endu palyu aku sa belyuwan a benal (Makkah) endu enggi aku ebpun sa leka sa tindeg a bagel a makatabang sa laki."},{"id":81,"translation":"Endu edtalu ka: nakawma su bantang na mailang (mapunas) su baatil, ka su baatil na andang a mapunas."},{"id":82,"translation":"Endu ipedtulun nami ebpun kanu Qur’an i makauli (makagamut) sa dalu, endu limu kanu manga mu'min, endu dala makawman kanu manga tading a salakaw sa kalugyan."},{"id":83,"translation":"Endu amayka inikalimu nami su manusya (a di bangimbenal) na tumaligkud atawa tumangkili sa kadsukur sa Allah amayka dinumalu atawa nakamutu na tinebpekan."},{"id":84,"translation":"Edtalu ka: uman isa na enggalebeken nin endaw i nalayamanin, na su Kadenan nu i mataw kanu naka-tuntul sa lalan."},{"id":85,"translation":"Endu su ibagidsa nilan sa leka su ngyawa, edtalu ka: su ngyawa na su Allah i mataw lun, endu da kanu enggay sa kataw, ya tabiya na paydu gayd."},{"id":86,"translation":"Endu amayka nagkahanda nami i iyawa nami su kataw a wahi nami sa leka (su Qur’an) na dala maparuli nengka a kasaligan nengka lun sa kambalinganin."},{"id":87,"translation":"Ya tabya na limu ebpun sa Kadenan nengka, saben-sabenal su kalimu nin sa leka na sangat i kasla nin."},{"id":88,"translation":"Edtalu ka kanilan sa apya embulig su manusya endu su jin sa mapambuat silan sa pagidsan nu Qur’an na di nilan magaga i pagidsanin, apiya pan su sabad kanilan na midtatabanga den silan."},{"id":89,"translation":"Endu saben-sabenal a pidtinatad nami san sa Qur’an kanu manga taw i langun a ibaratan, na menda bun su kadakelan kanilan (di tumalima) ya tabiya na kagkafir bu."},{"id":90,"translation":"Endu pidtalu nilan: di nami pangimbenalen seka (Muhammad) taman a di nengka makapambuat sa lekami kanu lupa i manga buwal na ig."},{"id":91,"translation":"Atawa ka ma-aden sa leka i pamulan a kayu kulma endu teneb, endu pambuat ka i manga lawas a ig kanu pamageletan nu pamulan nengka."},{"id":92,"translation":"Atawa palundusi kami sa langit, atawa ka pambuat ka su Kadenan nengka endu su manga malaikat sa manga mapayag."},{"id":93,"translation":"Atawa ka ma-aden sa leka i walay a dala pagidsanin sa kapiya atawa pusug ka sa langit, na di nami bun pangimbenalen i nakapusug ka sa langit, taman a di nengka makapatulun i kitab a batyan nami, edtalu ka (O Muhammad): mahasuti su Kadenan ku, ka dala sa laki (inan) ya tabiya na manusya aku bu a sinugu."},{"id":94,"translation":"Endu dala nakasapal kanu manga taw sa kapangimbenal kanu kinauma nu tutulu kanilan ya tabiya na pidtalu nilan na napambuat besen su Allah sa manusya a sinugu (ibagumpak a kadtalu)?"},{"id":95,"translation":"Edtalu ka kanilan u mana bu ka malaikat bu i taw na lupa a lumalakaw sa tumatana, na ya nami bun patulunen kanilan ebpun sa langit na malaikat bun i sugun nami."},{"id":96,"translation":"Edtalu ka su Allah i saksi kanu pageletan nu, ka sekanin (Allah) na katawanin su manga ulipenin a pakailay kanilan."},{"id":97,"translation":"Endu su taw a tinutulu nu Allah na entuba i nakatuntul, endu su tadingenin na dala mapaluli nengka kanilan a tumuganul a salakaw sa Allah, endu buligen nami silan sa gay a mawli sa ibaguna i biyas nilan sa naraka sa pisek a maw a bisu, kandalepan nilan i naraka uman mapandeng (su apuy) na umanan menem sa kayaw."},{"id":98,"translation":"Entu ba i balas nilan kagina migkafir silan kanu manga ayatan nami, pidtalu nilan: u nalupet su tulan tanu endu libubuk (tanu) na makambuat tanu pamun sa bagu mawatan a manggula intu."},{"id":99,"translation":"Ngintu da nilan mailay su Allah na binaluy nin su manga langit endu su lupa, a magaga nin mumbal i pagidsan nilan, endu binaluy nu Allah kanilan i tadtab a da kabplis nin na mawma (gay a mawli) na minenda su baradusa (da palityala) ya tabiya na sinemupak silan."},{"id":100,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): u mana bu ka kagkyug- kyugan su gunsi nu limu nu Kadenan ku na kamalan nu (kapedta nu) sabap sa gilek sa kambaranggya ka su manusya na masingit."},{"id":101,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kanu Musa i siyaw ka biyas a manga tanda a manga mapayag, na idsa nengka kanu tupu nu Israel su kutika a nakawma kanilan si Musa na ya pidtalu ni Fir’awn: saki Musa na bagantapen ko seka sa nasugat kana si'hr (pakayd)."},{"id":102,"translation":"Tig nu Musa: natawan nengka i dala nangaden kanu siyaw kabiyas ya tabiya na su Kadenan nu manga langit endu su lupa sa manga tanda a kapeg-kagaga nu Allah? Endu bagantapen ku seka (Fir’awn) sa nalugi ka a nabinasa ka."},{"id":103,"translation":"Endu nagkahanda (ni Fir’awn) i pawanin silan sa lupa (na Mis’r) na pinageled nami sekanin endu su manga pedin sa langun."},{"id":104,"translation":"Endu pidtalu nami kanu tupu nu Israel kanu ulyanin i endalpa kanu sya sa lupa sa (Mis’r), na amayka makawma su pasad a gay a mawli na pambwaten nami sekanu a midsisimbul."},{"id":105,"translation":"Endu initulun nami su bantang (Qur’an) endu sabap sa bantang na inibaba nami, endu dala kinasugu nami sa leka (Muhammad) ya tabiya na mapakalilini endu mapakagilek."},{"id":106,"translation":"Endu su Qur’an na pinayagan nami (sa mapya-mawag / halal-haram) ka endu nengka mabatya kanu manga taw sa malanat, endu pinatulun nami sa paydu-paydu."},{"id":107,"translation":"Edtalu ka: pangimbenal kanu atawa di, na di kakulangan su manga taw a natawan nilan su Qur’an sa kanu nawna pan, na amayka batyan kanilan na makambaba silan sa kasugyud sa Allah."},{"id":108,"translation":"Endu ya nilan edtalun na mahasuti su Kadenan nami, na saben-sabenal kanu pasad nu Kadenan nami na manggula."},{"id":109,"translation":"Endu imbaba nilan su biyas ilan a bagulyang, endu kadsisinggumanan silan sa gilek sa Allah."},{"id":110,"translation":"Edtalu ka: tawag nu su Allah, atawa Al-Rahman, apiya ngin den i ngalanin a itawagu lun na lekanin su manga ngala a mapya, endu di ka gayd mapaka-tanug i kan-du’a nengka, endu di ka menem ped-sulen na ya ka enggula na pageletan na matanug endu di kena matanug."},{"id":111,"translation":"Endu edtalu ka i langun a pugi endu pedsukuran na lekanin a Allah, da makambata endu da tagapedanin kanu kapegkagaga nin (kadatu nin), endu dala sa lekanin i wali (pedtabang endu pedsaligan), endu pakasla ka sekanin sa sampulna a kapapegkasla."}]},{"id":18,"verses":[{"id":1,"translation":"Su langun a pugi na kanu Allah a napatulun kanu ulipenin sa kanu Qur’an, endu dala nin baluya kanu dalemin i midsusungkanga (bigkug)."},{"id":2,"translation":"Matidtu sa ipakagilekin su siksa a mapasang ebpun sa Allah, endu pakalilininin su manga mu'min a silan na penggalebek sa manga mapya, na kanilan su balas a mapya (sa gay a mawli)."},{"id":3,"translation":"Dayun sa dayun (taman sa taman) silan sa surga a dala kalyu nilan."},{"id":4,"translation":"Endu pakagilekanin su (manga taw) a midtalu sa namaruli su Allah sa wata (mana su Yahudi endu Nasrani)."},{"id":5,"translation":"Dala kanilan i sabut (kanu pedtalu nilan), endu (labi pan) su manga lukes nilan a masla gayd i pidtalu nilan a belyu sa ngali nilan, dala kanu entu a kadtalu ya tabiya na kalebutan."},{"id":6,"translation":"Di ka (Muhammad) pembinasa i ginawa nengka sa di nilan kapangimbenal sa kanu nan a bangimbenalen (Qur’an)."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal sa lekami na binaluy nami kanu lupa i namangetu a mapya i palasin, ka endu nami gabatalu u entayn i mapya i galebekin."},{"id":8,"translation":"Endu saben-sabenal sa lekami na binaluy nami i (nalabit antu a namangetu) sa manga lupet a nagangu sa di den mamangetu."},{"id":9,"translation":"Ga-antap engka su manga taw nu takub endu su sinulatan sa kanilan, na kuyug kanu manga tanda nami a makagayp."},{"id":10,"translation":"(Labit ka Muhammad) su kinaludep u manga nguda sa takub, endu pidtalu nilan: Kadenan nami enggay kami ebpun sa leka sa limu, endu pagkapiya ka sa lekami su galebek ami sa tutulu."},{"id":11,"translation":"Endu sinapengan nami su manga tangila nilan sa pinatulug nami silan kanu dalem nu takub sa lagu- lagunan."},{"id":12,"translation":"Mawli na pinagedam nami silan ka endu nami katawan kanu duwa a di bagayun u entayn i nakatanud sa kainawget nilan sa takub."},{"id":13,"translation":"Sekami na panudtulen nami sa leka (Muhammad) su tudtulan kanilan a benal, saben-sabenal na silan a manganguda na nangimbenal kanu Kadenan nilan endu inumanan nami silan sa tutulu."},{"id":14,"translation":"Endu binagel nami su pusung nilan sa kadtalu sa bantang kanu dapan nu datu nilan, sa ya nilan pidtalu: ya nami Kadenan na su Kadenan nu langit endu lupa, di kami semimba sa kadenan a salakaw sa lekanin, ka saben-sabenal a nakasagad i ka-kafir nami amayka salakaw sa Allah i simban nami."},{"id":15,"translation":"Silan a manga taw nami a minumbal sa salakaw sa Allah a manga kadenan, na entuba ka pambwaten nilan i tindeg a matalima sa tidtu, na dala den muna i kadupangin kanu taw edtetebwanin su Allah sa kalbutan."},{"id":16,"translation":"Endu su waktu a kapedtangka nilan kanu manga taw endu su pedsimban nilan a salakaw sa Allah na pidtalu nu ped kanilan: ludep kanu sa takub ka pakawladen nu Kadenan nu sa lekanu su limu nin, endu adilen in sa lekanu kanu katamanan nu i madtagapeda nu a mapya."},{"id":17,"translation":"Endu mailay nengka su senang a semebang sa di nin masumpit su takub sa tampal sa kawanan, amay menem ka semedep na lipusen nin menem i tampal sa biwang, na silan na lu silan sa ludep (a takub), entuba na kaped kanu manga tanda a kapegkagaga nu Allah, su entayn i tinutulu nu Allah na entuba i natutulu (sa mapya), su entayn i tinadingin menem na dala maparuli nin a tumabang a manutulu sa lekanin."},{"id":18,"translation":"Endu antapen nengka silan sa penggedam, na silan na bamedtulug, endu pegkeliden nami silan sa kawanan-biwang, su asu nilan na dinemabpa bun tampal kanu bengawan u takub, a gailay nengka silan na makapalaguy ka sa mangagan endu mapenu ka na gilek (tabang nu Allah kanilan)."},{"id":19,"translation":"Endu pinambwat nami silan ka endu silan maka-pamagidsaya, ya tig nu isa: ngin i kinawget tanu sya? Ya tig nu isa: naka-sagay tanu atawa seged bu sa gay, ya nilan nadtalu na: su Kadenan nu i mataw sa kinawget tanu sya (sa takub), sugu nu i sakataw sa lekanu lu sa galimudan (padiyan) ka nya su kulta nu sa mangilay sa mapya a pegken sa itenin sya i rizki a lu ba makabpun, endu ebpiya-piya (su pedsugun) endu kalimu-limu na (di mapakilala sa apiya sa kataw)."},{"id":20,"translation":"Saben-sabenal silan na amayka makilala kanu nilan na rajamen (pamalantayn) kanu nilan, atawa pambalinganen kanu nilan sa agama nilan na di kanu den makauntung sa taman sa taman."},{"id":21,"translation":"Endu pinambwat nami silan ka endu nilan katawan su pasad u Allah na matuman, endu su kabangkit sa dunya na mawma sa di ebplis, na mimbida-bida su manga mu'min endu su manga kafir, na ya pidtalu nu manga kafir: embalayan su takub (sa walay), su Kadenan bu i mataw kanilan, ya menem pidtalu nu manga mu'min na: embalayan sa masjid su ubay na bengawan u takub (sa kadsambayangan)."},{"id":22,"translation":"(Su kaped a manga taw) na ya nilan lun kadtalu na telu kataw (su manga wata) ika-pat su asu, su ped na lima kataw silan ika-nem su asu nilan, entu na antapan nilan sa gayb, su ped na pitu kataw ika-walu su asu nilan, edtalu ka (Muhammad): su Allah i mataw sa bilangan nilan dala mataw kanilan, ya tabiya na paydu bu, da ka pebpalawa pantag sa taw na takub, ya tabiya a kabpalawa na amayka aden nakatulun a tindeg a mapayag, endu di ka bagidsa kanu manga Yahudi endu Nasrani su manga taw sa takub."},{"id":23,"translation":"Endu di ka pedtalu su enggaga-isa nya na namag bu i kanggalebek ko lun."},{"id":24,"translation":"Ya tabiya (edtalu ka): kahanda nu Allah, endu tademi ka su Kadenan nengka amayka nalimpangan nengka, endu edtalu ka i kalu-kalu tutulun aku nu Kadenan ko (kanu taw nu takub)."},{"id":25,"translation":"Endu natangen silan kanu takub sa ya nin kinawget na naka-telu gatus lagun endu siyaw."},{"id":26,"translation":"Edtalu ka: su Allah i mataw sa kinawget nilan, ka lekanin a Allah su gayb kanu pitu lapis a langit endu lupa, sekanin i pakailay endu pakakineg, dala kanu taw nu langit endu lupa a salakaw sa Allah i tumabang, endu dala kaped nu Allah kanu hukuman nin apiya sakataw."},{"id":27,"translation":"Endu batya ka (Muhammad) su ini-wahi sa leka a kitab (Qur’an) ebpun sa Kadenan nengka a di kasambiyan, endu dala maparuli nengka a salakaw sa Allah a ka-andigan na ginawa nengka."},{"id":28,"translation":"Endu tigkel ka (Muhammad) salta kanu manga taw a ped-simba kanu kadenan nilan sa mapita malulem, ya nilan kahanda na su Allah, endu di ka mapasagadi silan sa kalabiyan silan u parahayasan sa dunya, endu di ka paginuguti su limpang i atay nin sa Qur’an nami, endu ya nin unutan na kyug a ginawa nin, sa yanin galebek na kabinasan."},{"id":29,"translation":"Endu edtalu ka su bantang na ebpun sa Kadenan nu, su pegkyug (sa bantang) na mangimbenal, su di mangimbenal na eg-kafir den, ka inipagadil nami kanu manga kafir su naraka, sa langkap kanilan sa embala-bala, endu amayka mapadtabang silan na tabangan bun sa ig a mayaw, sa mana bun lana a pedsebu-sebu sa pakatutung kanu manga biyas, na ngin den i kawagin a ga-inum, endu ngin den i kawagin a gambekenan."},{"id":30,"translation":"Saben-sabenal su manga taw menem a manga mu'min a minggalebek sa manga mapya na di nami dadagen su balas nu entayn imapya i galebekin."},{"id":31,"translation":"Silan na kanilan i manga surga a jannatu ad'n a belagilay sa kababan nilan i pulangi a bagigimuan silan sa manga imu a bulawan, endu balegkas nilan na gadung a (sundus) pegkinggat, endu (istabraq) a pedsandang silan sa surga kanu manga kantil (mapulu a bamagagayanan) a ngin den a kapiya na balas, endu mapya a gambekenan."},{"id":32,"translation":"Enggi ka silan sa ibaratan a duwa kataw a mama (mu'min-kafir) binaluy nami kanu isa kanilan i pamulan a duwa a manga anggur, endu nakabalibet i kayu kulma, endu bilnaluy nami i manga pamulan kanu pageletan u duwa antu."},{"id":33,"translation":"Su duwa antu a pamulan na bagunga tanan, endu dala kulanga a unga nin, endu pina-ukit ami kanu pamageletan i lawas a ig."},{"id":34,"translation":"Endu aden pan manga unga a ped, na pidtalunin kanu manga tagapeda nin sa bagandaganin: saki ba i madakel i tamukin, endu saki bun i mapulu i manga tagapeda nin sa leka."},{"id":35,"translation":"Endu linemudep kanu pamulanin, endu sekanin na pidsalimbut in i ginawa nin, pidtalu nin: di ku ma-antap i madala i nya a manga tamuk."},{"id":36,"translation":"Endu di ku ga-antap i makawma i mawli, endu amayka makalu aku kanu Kadenan ku (sa gay a mawli) na makaparuli aku sa muna pan i kapiya nin a kauliyan ku."},{"id":37,"translation":"Pidtalu nu tagapeda nin sa pedsawal nin su bityala: pigkafiran engka su minaluy sa leka ebpun sa lupa (apu tanu a Adam) mawli na mani' (pinadsimbul a ig na mama-babay) mawli na pinabpalas ka nin sa mama."},{"id":38,"translation":"Ugayd saki, na su Allah i Kadenan ku endu di ku sakutun su Kadenan ku sa apya paydu."},{"id":39,"translation":"Entuba ka kinaludep nengka kanu pamulan nengka na ya nengka pidtalu na: kahanda nu Allah sa dala bagel ya tabiya na sabap kanu Allah, sa apya nya nengka kapegkailay sa laki i da ku maka-atu sa leka sa tamuk endu manga wata."},{"id":40,"translation":"Na basi enggan aku nu Kadenan ku sa muna pan i kapiya nin ebpun sa pamulan nengka, atawa tabiya bu ka mawma na apuy (kilat) ebpun sa langit na mabaluy i lupa anan sa dala metu lun (namba i kadtalu nu manga mu'min)"},{"id":41,"translation":"Atawa ka tabiya pasenepen nu Allah su ig in, na di nengka magaga u endaw nengka pangilayn."},{"id":42,"translation":"Endu nabalibet den ba na nakabinasa lun, na ya nin naggula na nakadsendit sa dala kataganin (a sendit) sabap sa madakel i nambaranggya nin na nalundus langun u pamulan sa dala nakwa nin, endu nadtalu nin: ya ku tumu i da ku den mun makasakutu kanu kadenan ku (dala katagan a langun a galebekan endu tamuk ka mabinasa sabap sa sakutu)"},{"id":43,"translation":"Endu dala den sa lekanin i lumpukan na kadakelin a tumabang sa lekanin a salakaw sa Allah, endu di makadtabang sa lekanin i ginawa nin."},{"id":44,"translation":"Su gay a mawli na lekanin a Allah i kyug kanu bantang, na entuba i mapya a balas, endu mapya a gadtamanan."},{"id":45,"translation":"Endu i-upama nengka kanilan su kabpaguyag sa dunya na mana bun ig a initulun nami ebpun sa langit, na makadsimbul kanu bamangetu sa lupa na nabaluy su bamangetu sa nakuku a pakabayug a sambel, su Allah kanu langun nu enggaga-isa na kagaga nin."},{"id":46,"translation":"Su tamuk endu su manga wata na parahayasan bu sa dunya, ya mapya gayd na matidtu a galebek (kapalityala sa Allah) ka entuba i mapya kanu Kadenan nengka endu mapya a banganganayn."},{"id":47,"translation":"Endu su gay a pabayugen nami su palaw na mailay nengka su lupa a datal, endu limuden nami silan sa dala isama nami kanilan apiya sakataw bu."},{"id":48,"translation":"Endu makadatang silan kanu Kadenan nengka sa mid-sap, (tig nu Allah): saben-sabenal a nakawma kanu sa mana bun su paganay a kinabaluy nami sa lekanu a migkadaw kanu sa sakataw-sakataw, ugayd na yanu egkatagu sa ginawa nu na di nami baluyn sa lekanu i pasad a kambwat nu sa kubur."},{"id":49,"translation":"Endu makabetad su kitab (uman isa) na mailay nengka su manga baradusa a tanan kangagilekan sa katamanan nilan, endu ya nilan madtalu: nabinasa tanu ka ngin den i mayaba a kitab, ka dala initagakin a manawt a kadusan endu dala masla ya tabiya na binilang bun, endu naparuli nilan sa mapayag su pinggalebek nilan, endu di edtalimbul su Kadenan nengka apiya sakataw."},{"id":50,"translation":"Endu (labit ka Muhammad) i kinadtalu nami kanu malaikat: sugyudi nu si Adam, na sinumugyud silan (malaikat) ya tabiya na si iblis antu ba i lukes u jin a linemyu sa inugut sa Kadenan in, na ngintu ka pembaluyn nu endu su muli-a-taw nin a paginugutan nu a salakaw sa laki (Allah) inunta na silan na satru kanu nilan? Ngin den i kawagin su manga kafir a midsambi."},{"id":51,"translation":"Dala ku pedsaksiyan nu silan sa kinabaluy kanu manga langit endu su lupa, endu su kinabaluy sa ginawa nilan, endu dala ku baluya su manga shaytan a pedtabang sa kinapangaden ku."},{"id":52,"translation":"Endu su gay a edtalun u Allah: tawag nu su inipadtagapeda nu sa laki a kadenan nu sa kadtalu nu, na tinawag nilan na dala makasumpat sa kanilan, endu binaluy nami sa pageletan u manga barahala endu su sinumimba lun i bawgan a luba silan gaulug."},{"id":53,"translation":"Endu mailay nu manga kafir su naraka na matagu den sa ginawa nilan i namba i kabetadan nilan, endu dala den matun ilan a bengawan a kalipus nilan."},{"id":54,"translation":"Endu saben-sabenal a pidtinatad nami san sa Qur’an, kanu manga taw i manga ibaratan/upaman, ugayd na su manusya na madakel gayd i kapalawanin."},{"id":55,"translation":"Endu da nakasapal kanu manga kafir sa kapangimbenal kanu kinawma kanilan na tutulu (Qur’an) endu makapa-ampun silan kanu Allah ya tabiya na makawma kanilan su mana su nanggula nu nangawna kanilan, atawa makawma pan kanilan su siksa a pedsangula kanilan (mana su nanggula sa Bad'r)."},{"id":56,"translation":"Endu dala sa kapedsugu nami kanu manga sinugu ya tabiya na papegkalilini endu papegkagilek kanu manga kafir, endu ibpalawa nu manga kafir sa baatil i tindegin ka u ya nilan kyug na makena nilan sa baatil su haqq, endu binaluy nilan bu su manga ayatan ku endu su ibanginggilek kanilan a bagungaten nilan bu."},{"id":57,"translation":"Endu dala muna i kadupangin sa taw a labiten sa lekanin su manga ayatan nu Allah na dala nin ipamamantag endu nalimpangan nin i nawna kadupanganin, (tig nu Allah): binaluy nami kanu manga atay nilan i manga dapeng sa di nilan kasabutan su Qur’an endu lu sa tangila nilan sa mawgat i kakineg ilan lun, amayka enggaten nengka silan lu sa tutulu na di a benal silan edtinidtwan."},{"id":58,"translation":"Endu su kadenan nengka i bangampun a kigkuwan sa limu, u mana bu ka siksa nin sya sa dunya na pidtagadanin den (pamagayasan nin) silan sa siksa, ugayd na aden bun pasad kanilan sa dala maparuli nilan a kanggampanan a salakaw sa Allah."},{"id":59,"translation":"Endu su entuba a manga dalpa a bininasa nami (timpu nu Aad, Thamud) guna silan pegkafir, endu binaluy nami sa kinabinasa kanilan i pasad (amayka endupang na mabinasa silan)."},{"id":60,"translation":"Endu (labit ka Muhammad) su kinadtalu nu Musa kanu panunugunin a (mama): di aku menda lumakaw taman a di ku mawma i gadtimwan nu duwa a lagat (lagat sa Rum endu Farish) atawa ka apiya lagunan i kalakaw ku."},{"id":61,"translation":"Guna nilan masampay su natimwan u duwa a lagat na nalimpangan nilan su lutu nilan (seda a nalutu) na ya den linumanguy sa kanu lagat."},{"id":62,"translation":"Guna nilan malipus duwa, tig nu Musa kanu panunugunin a wata a mama: isya nengka i lutuwan ta anan, ka saben-sabenal a nadsumbak ta sa kabpelalakaw ta anya i lugat."},{"id":63,"translation":"Tig nu wata: apa ka pan, su kinatelen ta lu kanu lakungan na nalimpangan ku su seda, endu da napalimpang lun sa laki ya tabiya na Shaytan sa madtalu ku pan, endu su seda antu na aden naumbalin a lalanin sya sa lagat a makagayp."},{"id":64,"translation":"Tig nu Musa: indanun ka namba i kalinyan ku na nalimpangan, na pimbalinganan nilan su naganatan nilan."},{"id":65,"translation":"Na naparuli nilan i isa kanu manga ulipen ku (si Khaidar) a inenggan nami sa limu ebpun sa lekami, endu pinamandu nami ebpun sa lekami sa ilmu a kataw."},{"id":66,"translation":"Ya pidtalu nu Musa (kani Khaidar): ngintu unutan ku seka sa apiya endaw ka mangay ka endu aku nengka mapamandu sa kanu natawan nengka a nakatidtu?"},{"id":67,"translation":"Tig nu Khaidar: seka (Musa) benal a di ka makagaga salta sa laki sa kadsabar."},{"id":68,"translation":"Panun i kadsabar nengka (Musa) kanu dala nengka katawi i tudtulan lun?"},{"id":69,"translation":"Tig nu Musa: maparuli aku nengka insha Allah sa makadsabar aku, endu di ku seka sungkangen sa galebek."},{"id":70,"translation":"Tig nu Khaidar: u bagunut ka salaki na da ka mangingidsa sa apya ngin a mailay nengka taman sa embityalan (edtalun ku) bun sa leka i bandingan lun."},{"id":71,"translation":"Na ginumanat silan taman sa nakapageda silan sa awang (sa inibedtas silan), linesu nu Khaidar su awang, tig nu Musa: nginan ka linesu nengka ka endu pakageledi taw anan? Saben-sabenal masla i kawagan a galebek engka anan."},{"id":72,"translation":"Tig nu Khaidar: kena ku pidtalu i di ka makagaga edsabar?"},{"id":73,"translation":"Tig nu Musa: pasagadi aku ka nalimpangan ku, endu di ako mapakalegeni."},{"id":74,"translation":"Na ginumanat menem silan, taman sa aden nabalak nilan a wata, binunu ni Khaidar, tig u Musa nginan ka minimatay ka sa di kena minunu? Ungkir a benal i galebek nengka."},{"id":75,"translation":"Tig nu Khaidar: kena ba pidtalu ku sa leka i di ka ba makagaga edsabar salta sa laki?"},{"id":76,"translation":"Tig nu Musa: amayka idsan ku pan seka sa ulyan a nya ba na pitas aku den, ka aden tindeg nengka a kapitas engka sa laki."},{"id":77,"translation":"Na ginumanat menem silan taman sa nawma nilan i taw na dalpa, bangeni silan sa pegken na dala tinumalima sa kapakan kanilan, na aden nailay ni Khaidar a pakasandang a walay sa gaudtang na pinatidtu ni Khaidar, tig nu Musa: u namba ka napasukay ka sa namba a galebek (sa kinapatidtu sa walay)"},{"id":78,"translation":"Tig nu Khaidar: nya den ba su pasad a kabpitas ta, panudtulen ku muna sa leka su dala nengka kadsabari a galebek ku sa dinaway aku nengka."},{"id":79,"translation":"Su awang a linesu ku na kana manga miskinan a sya i galebek ilan sa lagat na kyug ku na aden madtila nu awang ka aden kawman nilan a datu a pegkwa sa awang sa peges amayka dala tila na awang."},{"id":80,"translation":"Endu wata menem antu a binunu ku na duwa a lukesin na mu'min na bangandamen ku i matunda nin silan sa kandupang endu kagkafir amayka egkasla."},{"id":81,"translation":"Na ya nami kyug na sambiyan u Kadenan nilan (i wata antu a mama) sa mapya (a makasambi) endu malimu sa duwa a lukesin."},{"id":82,"translation":"Endu su walay antu a gatunggad na kana duwa kataw a wata a yatim kanu dalpa, na entu sa kababan na walay antu na ginadung kanilan a tamuk na ama nilan a salih (mapya a taw), na ya kyug nu Kadenan nengka na egkasla pan silan entu pan a pagemawnin kanilan su ginadung, limu intu ebpun kanu Kadenan nengka, di kena ku kyug a ginawa i kinanggalebek ku lun, namba i tudtulan nu da nengka magaga edsabar."},{"id":83,"translation":"Endu ibagidsa nu manga Yahudi sa leka (Muhammad) si Zulqarnain, edtalu ka: panudtulen ku bun sa lekanu i tudtulanun."},{"id":84,"translation":"(Tig nu Allah): benal a pinandayan namin sa lekanin (Zulqarnain) su lupa, endu inenggan nami sekanin sa langun a lalan a kasampay nin sa kahanda nin."},{"id":85,"translation":"Na tinuntulin su sabapan (a kasampay sa kahanda)."},{"id":86,"translation":"Taman sa nakawma sa tampal sa pedsedepan u senang, naparuli nin i pedsedepan (u senang), na ya nin kailay lun na aden lupa nin (a malumiket), endu naparuli nin i manga taw (ilham sa lekanin sa tig nu Allah): O Zulqarnain! Myug ka sumiksa atawa byagen silan ka endu nengka ma-ulipen silan."},{"id":87,"translation":"Tig nu Zulqarnain: su eg-kafir na di ebplis i kasiksa nami lun, mawli na makambalingan kanu Kadenan nilan na siksan nin sa siksa a mapasang a naraka."},{"id":88,"translation":"Endu su nangimbenal endu minggalebek sa galebek a mapya na lekanin i balas a surga, endu edtalun nami sa lekanin kanu suguwan nami i kalemuan sekanin."},{"id":89,"translation":"Na tinuntulin menem su sabapan (sa kasampay sa kahanda)."},{"id":90,"translation":"Taman sa nakawma menem sekanin (Zulqarnain) sa tampal sa sebangan a manga taw a dala pakadalung kanilan kanu senang ka dala gabun dala pamulan a kasilungan."},{"id":91,"translation":"Mamba i kinanggay nami sa lekanin (Zulqarnain) sa kataw."},{"id":92,"translation":"Na tinuntulin menem su sabapan (sa kasampay sa kahanda)."},{"id":93,"translation":"Taman sa nawma nin i lalan kanu pageletan a duwa timan a palaw, a natun nin lu ba i manga taw a malegen pedsabutan i kadtalu nin."},{"id":94,"translation":"Pidtalu nilan: Hay Zulqarnain! Saben-sabenal kanu Ya'juj endu su Ma'juj na paminasa silan kanu dalpa (bangimatay) na ngintu myug ka bun sa sukayan nami seka sa mapelen nengka i belyuwan nilan anan?"},{"id":95,"translation":"Tig nu Zulqarnain: su inenggay nu Kadenan ku sa laki na ya pan mapya (kanu ipedsukay nu) ugayd na tabangi aku nu sa bagel ka ibetad ko sa pageletanu i makapelen kanilan."},{"id":96,"translation":"Enggay aku nu sa manga tebped a putaw, taman sa guna makapagidsan sa kalambeg (napenu na putaw) sun pageletan nu duwa a palaw na tig ni (Zulqarnain): iyup nu (bagyupen), taman sa migkaliga su putaw na apuy, tig in menem: i sya nu su galang a tinunag, inudud lun."},{"id":97,"translation":"(Si Ya'juj endu si Ma'juj) na dala nilan magaga sa makalyu silan endu di nilan kagaga i pamesuan nilan sabap sa kategasin."},{"id":98,"translation":"Tig nu Zulqarnain: namba na limu ebpun sa Kadenan ku, na amayka makawma su pasad u Kadenan ku (kagubal sa dunya) na belupeten nin, endu benal su pasad u Kadenan ku."},{"id":99,"translation":"Endu lu nami den ba tinagak silan a midsisimbul silan sa pegkadakel, amayka yupen su sanggakala na buligen nami silan tanan."},{"id":100,"translation":"Endu (namba a gay) na isupeg nami su naraka jahannam kanu langun u manga kafir."},{"id":101,"translation":"Silan a manga taw na di nilan edtulikan su Qur’an, endu di nilan magaga i kapanuliman sa panduwan."},{"id":102,"translation":"Ya kataw nu manga kafir ka di ku i-siksa kanilan i binaluy nilan su ulipen ko a pedsimban nilan (mana su Eisa/su malaikat) a salakaw salaki, inidtatalama nami kanu manga kafir su naraka jahannam a katumpan nilan."},{"id":103,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu edtalun nami sa lekanu su nangalugi sa galebek?"},{"id":104,"translation":"Su manga taw a nabatal (nabinasa) i galebekin sya sa kabpaguyag sa dunya (pegkakalilini bu sa supak) na ya bun gatagu sa ginawa nilan na silan na manga mapya gayd i galebekin."},{"id":105,"translation":"Silan ba su manga kafir, supak kanu manga ayatan nu Kadenan nilan, endu di bangimbenal sa ka-adap sa Allah na nagugul i manga galebek nilan, na dala patindegen nami sa gay a mawli kanilan a timbangan a mapya."},{"id":106,"translation":"Entu ba i balas nu manga kafir na naraka jahannam sabap sa kinagkafir nilan, endu binaluy nilan su manga ayat ku endu su manga sinugu ku sa pinagungat nilan bu."},{"id":107,"translation":"Saben-sabenal su manga mu'min menem a minggalebek silan sa manga mapya na kanilan menem su jannatul firdaws a katumpan nilan sa gay a mawli."},{"id":108,"translation":"Sa dala den kanilan i kalyu, endu di silan myug maalat (mugaling) sa apiya endaw (ya tabiya na kahanada nu Allah)."},{"id":109,"translation":"Edtalu ka kanilan (Muhammad): apiya langun a lagat ka umbalen a dawat ka isulat su kadtalu nu Kadenan ku na maibped su lagat sa di pan maibped su kadtalu nu Allah, apiya tundugan pan samaytu ba i kadakelin (apiya mumbal sa lagat a satiman)."},{"id":110,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) i saki na manusya aku a pagidsan nu bun, ipe-wahi sa laki i Kadenan nu na isa bu, na su taw a magingarap sa ma-adapin su Kadenan nin sa mapya na enggalebek sa mapya a galebek, endu di nin isakutu su kasimba nin sa Kadenan nin."}]},{"id":19,"verses":[{"id":1,"translation":"Kaaf-Ha-‘Ain-Saad (su Allah i mataw kanu ma'na nin)."},{"id":2,"translation":"Nya ba i labitan kanu limu nu Kadenan engka sa kanu ulipenin a si Zakariya."},{"id":3,"translation":"Su waktu a min-du’a kanu Kadenan nin sa kinandu’a a masulen."},{"id":4,"translation":"Ya nin pidtalu: pedtyakap sa laki (Allah) saben-sabenal na saki na minggepuk/migkalubay su tulan ku endu migkadakel kanu ulu ku i maputi a buk, endu da aku maaden sabap kanu kabangeni sa leka a pedtiyakap sa laki (Allah) sa egkalidu (su ginawa)."},{"id":5,"translation":"Endu saben-sabenal kagilekan aku sa dadagen nu pakatundug sa laki su agama, endu su kaluma ku na bayas (di pembata) na enggay aku ebpun sa leka a Kadenan sa wata."},{"id":6,"translation":"Sa makawaris sa laki, endu makawaris kanu Ya'kub sa kataw endu kanabi (di kena kakawasan) endu baluy ka, Kadenan ku, a kasuwatan (nu Allah)."},{"id":7,"translation":"(Tig nu Allah): O Zakariya! Benal a sekami na papegkalilinin nami seka (enggan nami seka) sa wata a ya nin ngala na si Yahya a dala sangay nin a nawna pan sa lekanin."},{"id":8,"translation":"Tig nu Zakariya: Kadenan ku panun i ka-aden a wata sa kaluma ku na bayas, na saki menem na naka sampay sa katuwa?"},{"id":9,"translation":"Pidtalu nu malaikat: manggula den inan pidtalu nu Kadenan nengka na ya pan malemu kanu Allah, ka binaluy ka nin paganay sa dala, namba i tanda nu kapegkagaga nu Allah endu kaisa-isa nin."},{"id":10,"translation":"Tig nu Zakariya: Kadenan ku umbali aku sa tanda (sa magingay su kaluma ku), tig nu Allah: ya nin tanda na di ka miyug edtalu kanu manga taw sa taman sa telu gay (ya tabiya na ka-tasbih)."},{"id":11,"translation":"Na liniyuwan in su manga taw ebpun sa pedsambayanganin, inigulinganin i edsambayang kanu den sa mapita-malulem."},{"id":12,"translation":"(Tig nu Allah): O Yahya! Kamali ka su kitab (Taurat) sa mabagel endu inenggay nami sa lekanin i kataw (ungangen) sa wata pan."},{"id":13,"translation":"(Endu binaluy) a limu sekanin (kanu manga taw) ebpun sa lekami (Allah) endu suti sekanin endu na-aden sa magilek sa Allah."},{"id":14,"translation":"Endu ebpiya-piya sa duwa a mimbata lun, endu dala ma-aden sa tamegesen a darwaka a supak sa Kadenan nin."},{"id":15,"translation":"Sagyahatra sekanin sa kanu gay a kinambata lun (malilintad) endu su gay a kapatay nin, endu su kambuwatin (kanu kinapatay nin) sa bibyag."},{"id":16,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) san sa kitab (Qur’an) si Maryam kanu kutika a tinumangka (tinagakin) su kadakelin sa lu mibpawang sa gabetadan a tampal sa sebangan."},{"id":17,"translation":"Na nangaden sa makadalindingin sa ginawa nin (linemambung), sinugu nami (tig nu Allah) lu sa lekanin su Jibril a mibpalas sa manguda a mama a mapya i palasin."},{"id":18,"translation":"Tig nu Maryam: benal a lumindung aku sa Allah sa leka amayka seka na magilek sa Allah."},{"id":19,"translation":"Tig nu Jibril: saki na sinugu aku nu Kadenan nengka ka endu ku ka-enggan seka sa wata a mapya."},{"id":20,"translation":"Tig nu Maryam: panun i ka-aden a wata sa laki sa dala aku makembil na mama endu di kena aku darwaka?"},{"id":21,"translation":"Tig nu Jibril: manggula den inan, ugayd na pidtalu nu Kadenan nengka i nampamba i malemu sa lekanin, endu baluyn nami a tanda kanu manga taw endu limu ebpun sa lekami, endu di ebplis na manggula bun."},{"id":22,"translation":"Na migkagingay (su Maryam) na tinemangka sekanin sa mawatan kanu manga kadakelin."},{"id":23,"translation":"Na ginedamin su tyanin lu kanu lawas u kayu kulma (taman sa nakambata), ya nin nadtalu: niya ba ka minatay aku sa da pan i niya manggula, na dala den mabanding (malabit) sa laki sa kalipatanan den."},{"id":24,"translation":"Na tinawag nu Jibril sa tampal sa baba: di ka pelidu i ginawa nengka, ka saben-sabenal a binaluy nu Kadenan nengka san sa kababan nengka i ig a pelagilay a ka-inuman."},{"id":25,"translation":"Endu kuyung ka i lawas a kayu kulma anan ka mangalubpug su unga nin na mapya a pegken."},{"id":26,"translation":"Kan ka lun endu inum ka kanu ig endu pakagalaw ka sa beneng, na amayka aden mailay nengka apiya sakataw a manusya na (edtalu ka): midsamaya aku sa Allah sa kabpuwasa sa di ka edtalu-talu, na di aku a benal embityala saguna sa manusya."},{"id":27,"translation":"Na initin su wata nin lu kanu manga kadakelin, ya pidtalu nu manga taw: O Maryam! Nayt engka anan a wata na di kena paydu inan a kayayan."},{"id":28,"translation":"Seka (Maryam) na suled kun na suled kani Harun, si ama nengka na di kena mawag (a mama) endu si ina nengka (na endaw ka den anan miniling)."},{"id":29,"translation":"Na inigulinganin su wata nin, ya nilan nadtalu na: panun i kambityala nami sa wata a pebpuyut pamun?"},{"id":30,"translation":"Tig nu wata (su Eisa): benal a saki na ulipen aku nu Allah inenggan aku nin sa kitab, endu binaluy aku nín a nabi."},{"id":31,"translation":"Endu pinambarakat aku nin apiya endaw aku makendaw, endu inidtutuma nin sa laki i kadsambayang endu kadzakat taman sa bibyag aku pan."},{"id":32,"translation":"Endu kabpiya-piya sa kani ina ku, endu da ku nin baluya a tamegesen sa mawag."},{"id":33,"translation":"Endu sagyahatra (kalilintad) sya sa laki kanu kinambata sa laki endu su gay a kapatay ku, endu gay a kambuwat ku a bibyag aku."},{"id":34,"translation":"Namba si Eisa a wata ni Maryam a midtalu sa bantang a penduwa-duwa kanu (kaped na pedtalu sa wata nu Allah)."},{"id":35,"translation":"Dala sa Allah i mumbal sa wata nin, mahasuti sekanin, amayka aden kahanda nin na ya nin bu edtalun na pangaden ka na ma-aden (sapelek mata bu i kangagan nin)."},{"id":36,"translation":"Endu su Allah i Kadenan ku a Kadenan nu bun, na simba nu sekanin, ka namba i lalan a matidtu a dala lun i kabigkug."},{"id":37,"translation":"Na mimbida-bida su manga taw (kanu Eisa) na sa bawgan sa naraka i kanu manga kafir kanu gay a kadalpa (kawma nilan) kanu gay a masla (kabangkit sa dunya-kabulig sa mahsar)."},{"id":38,"translation":"Magayp silan kanu kakineg nilan kailay nilan kanu gay a makatingguma silan sa lekami, ugayd na silan a baradusa na saguna na natading silan sa mapayag."},{"id":39,"translation":"Endu pakagileki ka silan (Muhammad) kanu gay a ka-anteng-anteng a napasad (ibagangapa) i siksa nilan, na silan a (kafir) na dala sa ginawa nilan i (masiksa) endu silan na di bangimbenal."},{"id":40,"translation":"(Tig nu Allah) benal a sekami i mawaris kanu lupa endu su dalemin, endu syabun makambalingan sa lekami."},{"id":41,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) san sa kitab (Qur’an) si Ibrahim ka sekanin na benal (bantang) endu nabi sekanin."},{"id":42,"translation":"Pidtalu nin kani ama nin: Hay ama ku! Nginan ka pedsimban engka i di pakakineg endu di pakailay endu dala pakangguna nin sa leka apiya paydu?"},{"id":43,"translation":"Hay ama ku! Saben-sabenal a aden nakawma sa laki a kataw a dala makawma sa leka, na unuti aku ka tutulun ku seka sa lalan a matidtu a bantang."},{"id":44,"translation":"Hay ama ku! Da ka pedsimba sa Shaytan ka su Shaytan na sinangka nin su Allah."},{"id":45,"translation":"Hay ama ku! Benal a kagilekan aku sa malumpak kanu siksa ebpun sa Allah, na makuyug ka sa madtagapeda nu Shaytan lu sa naraka."},{"id":46,"translation":"Tig nu ama ni Ibrahim: nginan gabensiyan nengka i Kadenan ku Ibrahim? Amayka di ka menda (tumelen) na rajamen ku seka, pasagadi aku, tangkay aku sa mawatan."},{"id":47,"translation":"Tig nu Ibrahim: su sagyahatra nanget sa leka ipangeni ko seka sa ampun kanu Kadenan ku, ka su Kadenan ku na taliman nin i pangeni ku."},{"id":48,"translation":"Endu ganatan ku sekanu endu su manga barahala a pedsimban nu a salakaw sa Allah, endu ya ku pangenyan su Kadenan ku, ka basi di aku bun makabpayan ka pangenin ku sa Kadenan ku sa di nin taliman."},{"id":49,"translation":"Na guna nin ganati silan endu su pedsimban nilan a salakaw sa Allah na inenggay nami sa lekanin si Ishaq endu su Ya'kub endu uman isa kanilan na binaluy nami a nabi."},{"id":50,"translation":"Endu inenggan nami silan ebpun kanu liyu (sa tamuk endu wata), endu binaluy nami kanilan i labitan (badtugan) kanilan a mapulu."},{"id":51,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) san sa kitab (Qur’an) su Musa ka sekanin na ikhlas endu sinugu sekanin endu nabi."},{"id":52,"translation":"Endu tinawag nami sekanin sa tampal sa kawanan nin kanu palaw, endu pinasupeg nami sekanin sa nakineg in su kadtalu nu Allah."},{"id":53,"translation":"Endu inenggay nami ebpun sa lekami su limu (su suled in a si Harun) a nabi a pakadtabangay nin."},{"id":54,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) san sa kitab (Qur’an) su Ismail, ka sekanin na benal i pasadin, endu sekanin na sinugu a nabi."},{"id":55,"translation":"Endu pedsugun nin su kaluma nin sa kadsambayang endu kadzakat, ya kaaden na gasuwatan u Kadenan nin."},{"id":56,"translation":"Labit ka (Muhammad) san sa kitab anan (Qur’an) su Idris, ka sekanin na benal gayd i kadtalu nin a nabi."},{"id":57,"translation":"Endu inipulu nami kanu gambetadan a mapulu."},{"id":58,"translation":"Silan a manga taw a inikalimu nu Allah silan ebpun sa manga nabi a manga mawli a taw ni Adam, endu su pinapageda nami kanu awang nu Nuh endu su manga mawli a taw ni Ibrahim endu su Ismail endu su tinutulu nami endu pinamili nami, amayka batyan kanilan su tanda nu malim (Allah) na mangalimbaban silan a sinemugyud endu bagulyang."},{"id":59,"translation":"Na makambwat kanu ulyan nilan i manga taw a dinadag nilan su sambayang, endu ya nilan inunutan na kyug a ginawa nilan, na di ebplis na ya nilan maparuli su bawgan sa naraka."},{"id":60,"translation":"Ya tabiya su midtawbat endu nangimbenal endu minggalebek sa manga mapya, na makaludep silan kanu surga, endu di silan madsalimbut sa apiya paydu."},{"id":61,"translation":"Manga surga a jannatu ad'n (gatakenan) a pibpasad u Allah kanu manga ulipen nin sa gayb, ka su Allah na matuman a benal i pasadin."},{"id":62,"translation":"Dala makineg nilan sa surga a mawag a kadtalu ya tabiya na mapya, endu kanilan i rizki nilan sa magabi-mapita."},{"id":63,"translation":"Entuba i surga a pawarisan nami kanu manga ulipen nami a magilek sa Allah."},{"id":64,"translation":"Endu di kami (malaikat) makatulun ya tabiya na suguwan nu Kadenan nengka bu (Muhammad), lekanin a Allah su gasangulan (a gay a mawli) endu su gataligkudanan (su dunya) endu su pageletan nu duwa, dala kanu Kadenan nengka i limpang (malipat)."},{"id":65,"translation":"Kadenan nu pitu lapis a langit endu su lupa endu su pageletan nin, na simba nu sekanin endu edsabar kanu sa simba sa Allah, dala natawan nengka a sangay nu Allah."},{"id":66,"translation":"Endu edtalun nu manusya (kafir): u matay aku na makambwat aku pamun a bibyag?"},{"id":67,"translation":"Ngintu di katademan nu manga manusya (kafir) i binaluy nami sekanin sa unan a dala pan mabaluy na dala (bun) sekanin?"},{"id":68,"translation":"Na idsapa ku kanu Kadenan nengka (Muhammad) na buligen nami silan kanu mga shaytan mawli na pandalpan nami silan kanu ligid na naraka a namakalumpeni silan."},{"id":69,"translation":"Mawli na pamadsenggayan i uman isa tumpuk, ka endaw i kategas a isa sa Allah na lu bumba bagunut i kapasang a siksa nin,"},{"id":70,"translation":"Mawli na katawan nami bun kanilan i wagib lagangen (baganagen) sa naraka endu su ilaleg, endu su ped a kasiksan."},{"id":71,"translation":"Endu dala isa sa lekanu a di makaludep sa naraka, ka entu na hukuman nu Kadenan nengka a di ebplis na kawkitan."},{"id":72,"translation":"Mawli na lepasen nami su nagilekan sa Allah, endu itagak nami lu sa naraka su manga baradusa sa lusak, endu mababa i kayanan nilan."},{"id":73,"translation":"Amayka batyan kanilan (kafir) su ayatan nami a mapayag, na ya edtalun nu manga kafir (a kawasa) kanu silan a manga mu'min (a miskinan): endaw kanu kafir atawa mu'min i mapya i kabetadanin endu mapya i kabuliganin?"},{"id":74,"translation":"Di bu pili-pila i madakel i bininasa nami kanu manga taw a nangawna a silan pan i madakel i tamuk in endu mapya i palas a kailay lun."},{"id":75,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su entayn e natadin kanilan na lugkan, umanan nu Allah su umulin, endu pedsinggumananin sa limu a mapayag, kena ka ipedsiksa lun taman sa mailay nilan su inibpasad kanilan (mabunu atawa mabyag silan) atawa ka siksa sa naraka, na katawan nilan den bantu u entayn i mawag i kabetadanin, endu malubay i manga tantara nin (sundalu nin)."},{"id":76,"translation":"Endu edsinggumanan nu Allah su nangatutulu sa tutulu, endu su inugut sa Allah na gasama kanu egkuwanun i sangat i kapiyanin, kanu Kadenan nengka i balasin endu kabpawangan."},{"id":77,"translation":"Nailay nengka (Muhammad) su taw a sinupakin su manga ayatan nami, endu pidtalu nin i kanggan aku pamun sa tamuk endu wata."},{"id":78,"translation":"Ngintu nailay nin i gayb atawa ka ngintu aden pasad nilan sa Allah a minggungala sa Rahman?"},{"id":79,"translation":"Kena ka di ebplis na isulat nami i pedtalu nin endu umanan nami sekanin sa siksa."},{"id":80,"translation":"Endu sekami bun i mawaris kanu pidtalu nin a (tamuk endu wata) endu (tig nu Allah): makawma bun sa lekami na isa nin bu."},{"id":81,"translation":"Minumbal silan sa kadenan a salakaw sa Allah, ka endu kanu maka-safaat kanilan."},{"id":82,"translation":"Di kena, ibpalawa bu na manga barahala sa kinasimba nilan (sa barahala) endu mabaluy a semupak kanilan sa gay a mawli."},{"id":83,"translation":"Da nengka mailay (Muhammad) i sinugu nami su manga shaytan lu kanu manga kafir sa mapagkawalaw kanilan sa mawag."},{"id":84,"translation":"Na di ka semasawi su kasiksa kanilan ka pembilangen nami bun su gay nilan atawa kapengginawa nilan taman kanu ajal nilan."},{"id":85,"translation":"Su gay a buligen nami su manga magilek sa Allah lu sa Rahman sa migkuda iganat sa kalyu nin sa kubur."},{"id":86,"translation":"Isedseg nami su manga baradusa lu sa naraka a bamelakaw a egkawaw gayd."},{"id":87,"translation":"Dala den makadtabang (kanilan) ya tabiya na su tinumalima sa pasad ebpun sa Allah."},{"id":88,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir i aden wata nu Allah."},{"id":89,"translation":"Saben-sabenal a ungkir a masla a nadtalu."},{"id":90,"translation":"(Sabap kanu kadtalu nilan) na paydu bu i di kapegkalupet nu manga langit sa namba a kadtalu nilan, endu su lupa na gabukakal, endu su manga palaw a galundus a egkagubal."},{"id":91,"translation":"Sa kinadtalu nilan sa aden wata nu Allah."},{"id":92,"translation":"Dala egkapatut nin sa Allah i makaaden sa wata."},{"id":93,"translation":"Ka dala kanu dalem nu langit endu su lupa a di kena ulipen nu Allah."},{"id":94,"translation":"Saben-sabenal tinanudan nu Allah endu binilangin silan sa kina-bilang."},{"id":95,"translation":"Endu uman isa na makawma sa Allah sa dala kaped nin (dala makadtabang lun)."},{"id":96,"translation":"Benal su manga mu'min a minggalebek sa manga mapya na pembaluyn nu Allah silan sa kagkakalimwa."},{"id":97,"translation":"Ya tidtu na pinakalmuwan nami (su Qur’an) ka basa nengka, ka endu kapakalilinyan nengka kanu manga magilek, endu kapakagilekan nengka su manga taw a di mataw sa haqq, bantang."},{"id":98,"translation":"Endu madakel i bininasa nami a manga taw a nawna kanilan na dala isa bu a maparuli nengka kanilan ataw a makineg kanilan a suara apiya paydu."}]},{"id":20,"verses":[{"id":1,"translation":"Ta-Ha (su Allah i mataw kanu ma'na nin)."},{"id":2,"translation":"Di kena ya nami kinapatulun sa leka (Muhammad) kanu Qur’an i kawgatan ka sa subla."},{"id":3,"translation":"Ugayd na indawan kanu magilek (sa Allah)."},{"id":4,"translation":"Nakatulun ebpun (sa Allah) a minaluy sa lupa endu su pitu lapis a langit, a mapulu sekanin."},{"id":5,"translation":"Su pinakamalimu (a Allah) na lu sa Arsh sa migkahanda."},{"id":6,"translation":"Lekanin a (Allah) su dalem nu pitu lapis a langit endu lupa endu su pageletan nin, endu su kababan nu lupa."},{"id":7,"translation":"U pakatanugen nengka (Muhammad) i kadtalu na sekanin a Allah na katawan nin su masulen endu su kapegkedu na atay."},{"id":8,"translation":"Su Allah-da kadenan a wagib a simban ya tabiya na sekanin a manga mapya i ngala nin."},{"id":9,"translation":"Benal a nakawma sa leka (Muhammad) su tudtulan kani Musa."},{"id":10,"translation":"Kanu kinailay nin sa apuy, a pidtalu nin kani kaluma nin: sya kanu pan muna ka aden nasandeng ku a apuy ka basi makakwa aku lu ba sa madsulu tanu, atawa ka basi aden maparuli ku a makatutulu sa laki sa lalan (natadin silan)."},{"id":11,"translation":"Guna nin mawma (su apuy) na tinawag sekanin sa: O Musa!"},{"id":12,"translation":"Saben-sabenal a saki su Kadenan nengka na iyawa nengka i talumpa nengka anan ka seka na nya ka sa bawgan a Tuwa a suti."},{"id":13,"translation":"Endu pinamili ku seka na panuliman ka su ipe-wahi sa leka."},{"id":14,"translation":"Benal a saki su Allah, a dala wagib a pedsimban ya tabiya na saki na simba aku endu itindeg nengka su sambayang sa tadem nengka ka sa laki."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal na su gay a mawli na makawma, kahanda ku i di ku ipayag kanu taw i kawma nin ka endu kabalasan su isa kanu penggalebeken nin."},{"id":16,"translation":"Endu da ka semibay kanu pangimbenal sabap sa kanu di bangimbenal endu ya nin pedtuntulen na kyug na ginawa nin (ka mabinasa ka)."},{"id":17,"translation":"(Tig nu Allah): ngin inan sa kawanan nengka Musa?"},{"id":18,"translation":"Tig nu Musa: nya na tungkat ku a kadtigelan ku sa kabpelakaw ku endu ibanapes ku sa lawn na kayu a pegken nu kambing ku endu aden ped a kahanda ku lun."},{"id":19,"translation":"Tig nu Allah: pitasi ka Musa."},{"id":20,"translation":"Pinitasan ni (Musa) na mimbaluy a nipay a belansag."},{"id":21,"translation":"Tig nu Allah: kwa ka anan (Musa) da ka pegkagilek ka pauliten nami kanu andang a palasin."},{"id":22,"translation":"Endu iludep nengka i kawanan a lima nengka sa takilidan a biwang ka lemyu sa maputi a mapya i palasin, isa menem intu a tanda sa benal ka."},{"id":23,"translation":"Ka endu nami makapailay sa leka su manga tanda nami a manga masla."},{"id":24,"translation":"Angay ka kani Fir’awn ka sinemagad i galebek nin (a kadarwakan)"},{"id":25,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan ku pagkalinawag ka sa laki su laleb ku."},{"id":26,"translation":"Endu pakalemu ka sa laki i galebekan ku."},{"id":27,"translation":"Endu iyawa nengka su kapuntel na dila ku."},{"id":28,"translation":"Ka endu nilan kasabutan i kadtalu ku."},{"id":29,"translation":"Endu baluy ka a makatabang su isa kanu pagali ku."},{"id":30,"translation":"Si Harun a suled ku"},{"id":31,"translation":"Ibagel engka sa laki."},{"id":32,"translation":"Endu pa amung ka kanu galebekan ku."},{"id":33,"translation":"Ka endu kami maka-tasbih sa leka sa madakel."},{"id":34,"translation":"Endu katademan nami seka sa madakel."},{"id":35,"translation":"Ka seka a Kadenan nami i pakailay sa lekami."},{"id":36,"translation":"Tig nu Allah: nakwa nengka den Musa su pangenin nengka."},{"id":37,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggan nami seka sa limu a nawna (dala nengka pangenya)."},{"id":38,"translation":"Su kutika a inilham nami kani ina nengka su inilham lun."},{"id":39,"translation":"Sa ibetad ka nin kanu kun, endu idtug ka nin sa lagat, ka isedseg nu lagat su kun kanu kilid sa makwa nu satru ku (si Fir’awn) a satru nengka, su kun, endu binetadan ku seka sa makakalimu ka na makailay sa leka endu natuldu ka (sabap) kanu parihala ku."},{"id":40,"translation":"Su kabpelalakaw nu suled nengka sa pidtalu nin: tutulun ku sekanu sa makatuldu sa wata anan? Na inambalingan nami seka (Musa) kani ina nengka ka endu makatana sekanin endu di malidu i ginawa nin, endu nakapatay ka pan sa sakataw na linepas nami şeka kanu lidu na ginawa nengka endu madakel pan i inibatalu nami sa leka na natangen ka pan sa Madian, mawli na nakawma ka sabap kanu bagi nu Kadenan nengka Musa."},{"id":41,"translation":"Endu pinamili ku seka kanu ginawa ku."},{"id":42,"translation":"Angay ka endu su suled nengka, pananggit nu su tanda ku endu di nu minda i tadem nu sa laki (ka tasbih)."},{"id":43,"translation":"Angay kanu duwa lu sa kani (Fir’awn), ka sekanin na nakasagad i galebekin (kadupangin)."},{"id":44,"translation":"Na edtalu kanu sa kadtalu a malanat ka basi makatadem atawa ma-indaw atawa kagilekan."},{"id":45,"translation":"Tig nilan: Kadenan nami, kagilekan kami sa pakapasangan kami nin atawa imamasla kami nin bu."},{"id":46,"translation":"Tig nu Allah: da kanu egkagilek ka salta aku sa lekanu, pakakineg aku endu pakailay."},{"id":47,"translation":"Lu kanu den, edtalu nu duwa sa lekanin i duwa kanu na sinugu kanu na Kadenan nengka, na paunut ka sa lekami su tupu nu Israel endu di ka pedsiksa silan endu saben-sabenal a aden napananggit nami a manga tanda ebpun kanu Kadenan nengka endu su kalilintad na kanu taw a minunut sa tutulu."},{"id":48,"translation":"Ka benal a naka-wahi sa lekami su siksa na makwa na taw a napandalbut endu dala talima (kanu Allah)"},{"id":49,"translation":"Tig nu Fir’awn: entayn i Kadenan nu banan nu Musa?"},{"id":50,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan nami na su minenggay kanu enggaga-isa a binaluy nin a tinutulu nin."},{"id":51,"translation":"Tig nu Fir’awn: na panun den su manga taw a nangawna?"},{"id":52,"translation":"Tig nu Musa: su Allah i mataw kanilan san sa kitab ka dili malimban endu di nin lipatanan."},{"id":53,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu kanu lupa sa nabelat, endu pinakalemwan nin sa lekanu su lalan a bagukitan nu endu pinatulun nin ebpun sa langit su ig endu pinatu’ nami sabap kanu ig su embalang-balangan sa madakel i embibidayanin nin."},{"id":54,"translation":"Kan kanu endu tuganul nu su manga binatang nu, nakadalem lu ba su manga tanda nu Allah kanu manga taw a aden akal nin."},{"id":55,"translation":"Nakebpun kanu sa lupa, makambalingan kanu bun sa lupa, endu pambuwaten nami bun sekanu ebpaluman kanu kabangkit sa dunya."},{"id":56,"translation":"Saben-sabenal a pinailay nami si Fir’awn sa manga tanda nami, na pinandalebutin endu dala talima."},{"id":57,"translation":"Ya nin pidtalu na: ya nu kyug na matagak nami i dalpa nami sa sih'r (pakayd engka) anan O Musa?"},{"id":58,"translation":"Na pambuwatan nami seka (Musa) sa sih'r na umbal ka sa pasad a enggulan tanu (u endaw tanu) edtalabuka sa di tanu kapasangan tanan."},{"id":59,"translation":"Tig nu Musa: gay a kangabulig nu, endu gay a mabulig su manga taw sa mapita-pita."},{"id":60,"translation":"Ginumanat si Fir’awn ka binuligin su manga mataw sa sih'r (pakayd), mawli na mimbalingan (kanu Musa)."},{"id":61,"translation":"Tig nu Musa (kanu manga taw): duwan-duwan nu, da kanu pedtetebu sa Allah sa kalebutan ka binasan kanu nin sa siksa endu saben-sabenal a makalusak su pedtetebu kanu Allah."},{"id":62,"translation":"Na mibpapalawa silan endu magumpung silan endu namagedunga silan."},{"id":63,"translation":"Pidtalu nilan: duwa kataw anan na mategel sa sih'r na kyug nilan na pa-awan kanu nilan kanu dalpa nu kanu pakayd (kataw) nilan duwa ka silan i magagaw kanu bagayanan nu, endu silan i mamaday i kyugin kanu madakel a taw."},{"id":64,"translation":"Na bulig nu den i lekitanu a manga pakayd sa edsap kanu (edtutundug kanu) ka saben-sabenal a badtugan saguna su tumalaw ka ya mapulu."},{"id":65,"translation":"Tigilan: O Musa! Seka i mawna embutawan sa kategelan atawa sekami i mawna embutawan?"},{"id":66,"translation":"Tig nu Musa: butawan kanu den, su manga tali nilan endu su manga ped na ya kailay lun na mana manga nipay a belansag, ugayd na di kena benal ka salimpang bu."},{"id":67,"translation":"Kinumedu i paydu a andam kanu ginawa ni Musa."},{"id":68,"translation":"(Tig nu Allah) pidtalu nami (kani Musa): da ka pegkagilek ka seka bun i makapulu."},{"id":69,"translation":"Endu pitasi ka inan sa lima nengka sa panakaben nin su langun nu pinambuwat nilan ka entu na kapandayan (inumbal) na sih'r endu di maka-untung su bara-sih'r sa apiya ngin pan i kataw nilan (sa sih'r)."},{"id":70,"translation":"Nakambaba su manga sih'r a namakasugyud, pidtalu nilan i nangimbenal kami kanu Kadenan nu Harun endu su Musa."},{"id":71,"translation":"Tig nu Fir’awn: babaya kanu den nangimbenal (kani Musa) sa daku pan isugu sa lekanu (i mangimbenal kanu), namandu banan sa lekanu sa sih'r (a si Musa) i dupang, panebpedan ku sekanu sa lima endu ay a edsatiman, endu bitinen ku sekanu san sa manga kayu kulma endu nu katawan u entayn i mapasang i siksa nin endu masama (saki atawa su Kadenan ni Musa?)."},{"id":72,"translation":"Tig nilan (kani Fir’awn): di nami ilabi seka kanu nakawma sa lekami a manga tanda a mapayag a kanu Allah a minaluy sa lekami, na enggula ka den i kyug nengka a penggulan nengka sya sa dunya (aden bun siksa nengka sa gay a mawli)."},{"id":73,"translation":"Benal a nangimbenal kami sa kadenan nami ka endu nin ma-ampun sa lekami su manga kadusan nami endu (ipa-ampun) nami su inipeges nengka sa lekami a sih'r endu su Allah i mapya endu ya bu gasama."},{"id":74,"translation":"Benal sa su taw a kawmanin sa Kadenan nin na baradusa sekanin na lekanin su jahannam sa di matay na di bun madtalu a bibyag."},{"id":75,"translation":"Endu su makawma sa lekanin (a Allah) a mu'min a minggalebek sa mapya na silan i aden pangkatanin a mapulu sa surga."},{"id":76,"translation":"Surga a jannatu ad'n a belagilay sa kababanin i manga pulangi sa dayun sa dayun (taman sa ataman) silan kanu surga, entuba na kanu entayn i midsuti sa kadusan."},{"id":77,"translation":"Endu saben-sabenal a ini-wahi nami kanu Musa i ilalakaw nengka su manga ulipen ku sa magabi, na betay ka (sa tungkat) su lagat a kaukitan nilan sa egkamala, di ka kagilekan sa magaws kanu (ni Fir’awn) endu di ka maled."},{"id":78,"translation":"Sineled silan ni Fir’awn kanu manga tantara nin (sundalu nin) na naled silan kanu lagat namakageled silan."},{"id":79,"translation":"Endu natadingan nu Fir’awn su manga tantara nin endu dala makatuntul."},{"id":80,"translation":"Sekanu a manga tupu nu Israel na saben-sabenal a linepas nami sekanu kanu satru nu endu pibpasadan nami sekanu siya kanu pipi nu palaw sa kawanan endu initulun nami su pegken nu alman endu salwah (pegken a manga mapya sa dalem 40 lagun sa di nilan kalugatan)."},{"id":81,"translation":"Kan kanu kanu mapya a inirizki n nami sa lekanu endu da kanu endarwaka ka makawma sa lekanu su lipunget ku, su taw a nawman nu lipunget ku na entuba i taw a nakalundang."},{"id":82,"translation":"Endu saki na mangampun aku kanu midtawbat a nangimbenal endu minggalebek sa mapya, mawli na midtidtu."},{"id":83,"translation":"(Tig nu Allah): nginan ka bamagayas ka sa gaunanan nengka pan su manga taw nengka O Musa?"},{"id":84,"translation":"Tig nu Musa: tundugen aku nilan bu endu namagayas aku sa leka Kadenan ku ka endu aku nengka gasuwatan."},{"id":85,"translation":"Tig nu Allah: benal i binatalu nami su taw nengka sa ulyan na kinaganat nengka ka tinading silan ni Samiri (isa a mama a namandu sa sakutu)."},{"id":86,"translation":"Minuli si Musa kanu taw nin sa galipunget a galidu i ginawa nin, tig in kanu taw nin: O manga taw ku! Di kena ba pibpasadan kanu nu Kadenan nu sa pasad a mapya? Ngintu nawget su pasad? Atawa ka ya nu kyugan na makawma sa lekanu su lipunget ebpun sa Kadenan nu ka da nu tumana su pasad nu sa laki?"},{"id":87,"translation":"Tig nilan: di kena bun sa da nami tumana su pasad sa kyug nami ugayd na pina-it kami sa tamuk a palahayasan u manga taw (ni Fir’awn) inibetad nami sa apuy na tinaguwan sa lupa ni Samiri."},{"id":88,"translation":"Endu pinagemaw ni (Samiri) i sapi a aden uni nin na ya nin pidtalu na nya ba i kadenan nu endu kadenan nu Musa a natagakin."},{"id":89,"translation":"Di nilan gailay i di makasumpat sa kadtalu (amayka imbityalay nilan) endu di makagkayd kanilan endu di makambarapantag."},{"id":90,"translation":"Endu saben-sabenal a pidtalu bun ni Harun kanilan sa da pan makawma (si Musa): sekanu a manga taw na nafitnah kanu ka ya nu man Kadenan su Rahman, unuti aku nu endu paginuguti aku nu."},{"id":91,"translation":"Ya nilan pidtalu: di nami telenan semimba (su sapi) sa taman a di pan makawli si Musa."},{"id":92,"translation":"Tig nu Musa kani Harun: ngin i nakasapal sa leka sa kinailay nengka sa kanilan sa natading a dala nengka silan sapali?"},{"id":93,"translation":"Di aku nengka baginugutan? Endu pedsangkan nengka i suguwan ku?"},{"id":94,"translation":"Tig nu Harun: Hay wata ni ina! Di ka pegkakangi su sumpa ku endu su buk ku ka benal a saki na nagilekan aku sa madtalu nengka i pinabpipitas ku su tupu nu Israel na di nengka ipamamantag su kadtalu ku sa nailay ku."},{"id":95,"translation":"Tig nu Musa: ngin i gatagu sa ginawa nengka O Samiri?"},{"id":96,"translation":"Tig in: aden natawan ku a da nilan katawi, kinumuwa aku sa kanu lupa a nadampuwan nu kuda ni (Jibril) initagu ku kanu sapi na entuba i suguwan nu ginawa ku sa laki."},{"id":97,"translation":"Tig nu Musa: awa ka sya endu taman a di ka matay na edtalu ka i di aku nu pedsupegi endu aden pun pasad a kasiksa sa leka a di nengka malipus endu ilay ka su kadenan nengka saguna a sinimba nengka ka tutungen nami mawli na idtug nami sa makabayug a sambel sa lagat."},{"id":98,"translation":"Ka yanu bun man Kadenan su Allah a dala wagib a pedsimban ya tabiya na sekanin a langkap su kataw nin kanu enggaga-isa."},{"id":99,"translation":"Mamba i kapanudtulan nami sa leka (Muhammad) kanu tudtulan nu nangawna endu inenggay nami ebpun sa lekami su Qur’an."},{"id":100,"translation":"Su di tumalima kanu (Qur’an) na kawgatan sa gay a mawli kanu kadusan nin a kasiksan nin."},{"id":101,"translation":"Sa di den silan makalyu sa naraka endu sangati kawagin sa gay a mawli i gapananggit nilan."},{"id":102,"translation":"Su gay a kayup kanu sanggakala endu buligen nami su manga baradusa sa migkabilu su mata nilan."},{"id":103,"translation":"Na di silan madkadtalu sa matanug (sabap kanu kapasangang nu ganggula) ya nilan ipagedunga: paydu gayd i gay tanu (lu sa dunya) ka naka-sapulu gay bu."},{"id":104,"translation":"Tig nu Allah: katawan nami i kadtalu nilan na madtalu nu maungangen kanilan su bantang sa naka sagay kanu bu sa dunya."},{"id":105,"translation":"Endu ibagidsa nilan u panun su manga palaw, na edtalu ka kanilan i pabayugen nu Allah sa ulyana kalupet nin."},{"id":106,"translation":"Itagak nu Allah sa nadatal a mamagidsan."},{"id":107,"translation":"Da mailay nengka a mababa endu mapulu."},{"id":108,"translation":"Entuba a gay na ya nilan talukunan (unutan) su bananawag sa di nilan magaga i di nilan kaunutan endu dala den suara ka lubu tanan sa Allah na dala makineg nengka ya tabiya na uni na sangkad."},{"id":109,"translation":"Namba a gay na dala makadtabang ya tabiya na su sinugu nu Allah endu nasuwatan i kadtalu nin."},{"id":110,"translation":"Katawan nu Allah i kasangulan nilan (sa gay a mawli) endu su nataligkudan nilan (sya sa dunya) endu da nilan kalangkapi na kataw."},{"id":111,"translation":"Endu nakambaba su manga biyas lu sa Allah endu nalugi den su nananggit sa sakutu sa Allah."},{"id":112,"translation":"Endu su minggalebek sa mapya a mu'min na sekanin na di magilek sa kawmanan i kawagan atawa (di mangandam) sa kakulangan i kapiyan nin."},{"id":113,"translation":"Endu pinatulun nami sa leka (Muhammad) su Qur’an sa basa na Arab endu pidtinatad nami su makagilek ka malemu kanilan i kagilekan silan atawa ka makapagumbaya silan."},{"id":114,"translation":"Mahasuti su Allah a datu a tidtu endu di ka bamagayasi su Qur’an sa di pan gapasad i kape- wahi lun sa leka endu ya ka edtalu na Kadenan ku umani aku sa kataw."},{"id":115,"translation":"Endu saben-sabenal a mibpasad kami sa kani Adam kanu nawna na nalipatanan nin endu dala nami maparuli sa lekanin i katigkel."},{"id":116,"translation":"Endu pidtalu nami kanu manga malaikat i sugyudi nu si Adam na sinumugyud silan ya tabiya na su Iblis ka minenda."},{"id":117,"translation":"Na pidtalu nami kani Adam i namba na satru nengka endu si kaluma nengka, na da kanu enggula sa makapalyu kanu nin sa surga ka malugat ka sa kapaguyag."},{"id":118,"translation":"Ka di ka magutem sya sa surga endu dika mabusukul."},{"id":119,"translation":"Endu di ka gemedam sa kawaw endu di ka kasenangan."},{"id":120,"translation":"Na sinasat a shaytan, ka yanin pidtalu: Hay Adam! Tutulun ku sekanu sa kayu a makan sa di ka makalyu sa surga endu kadatu a da kadtamanin?"},{"id":121,"translation":"Kinuman silan kanu (unga) na kayu na nasawan su aurat nu uman isa kanilan endu uman isa na nakakwa sa lawn a kayu a pakasapeng nin sa aurat nin endu nasupak nu Adam su kadenan nin sa nakasulak."},{"id":122,"translation":"Mawli na pinamili nu Kadenan nin endu tinawbat nin endu tinutulu nin."},{"id":123,"translation":"Tig nu Allah: embaba kanu langun (lu sa lupa) sa ya nu enggulan su di kapamagayun na makawma bun su tutulu ku (sa lekanu) su taw a tumuntul kanu tutulu na di matading endu di makaduwan-duwan sa gay a mawli."},{"id":124,"translation":"Endu su di tumalima kanu Qur’an ku, na aden kauyagan nin a masimpit (atawa siksa sa kubur) endu buligen nami silan sa gay a mawli a napisek."},{"id":125,"translation":"Ya nin madtalu: Kadenan ku nginya ka pisek aku na saben-sabenal a di kena aku pisek?"},{"id":126,"translation":"Tig nu Allah: kagina nakawma sa leka su manga tanda nami (Qur’an) na tinagak nengka na tagaken ka mambu san sa naraka."},{"id":127,"translation":"Endu mamba i kabalas nami kanu mushrik endu dala pangimbenal kanu ayatan nu Kadenan nin endu su siksa sa gay a mawli i mapasang a di gapinda."},{"id":128,"translation":"Ngintu ka di pan makatutulu kanilan su bininasa nami a madakel a manga taw a nangawna pan kanilan na belalakaw bun silan kanu manga dalpa a nangabinasa, na entuba na manga tanda nu Allah kanu manga taw a aden akalin."},{"id":129,"translation":"U di kena bu nawna den su kadtalu ebpun kanu Kadenan nengka na wagib den i binasan silan endu siksan silan."},{"id":130,"translation":"Na tigkel ka (Muhammad) kanu kadtalu nilan endu tasbih ka sa pugi nengka kanu Kadenan nengka sa di pan makasebang su senang endu di pan pedsedep, endu ped kanu magabi na tasbih ka kanu malamag ka kasuwatan ka (nu Kadenan)."},{"id":131,"translation":"Endu di ka pedtuliki (pedsekeli) su nakakwa sa embalangan na mapya sya sa dunya ka ipembatalu nami kanilan, su rizki (su pahala) kanu Kadenan negka na ya labi i kapiya nin endu ya gasama."},{"id":132,"translation":"Endu sugu ka su pamilya nengka sa kadsambayang endu edsabari ka, ka di kena kami pegkuwa sa rizki nengka ka, sekami i pe-rizki sa leka, endu su surga na sya sa gilek sa Allah."},{"id":133,"translation":"Endu pidtalu nilan u nya ba ka enggan tanu nin sa ayat ebpun sa Kadenan nin, na nakawma bun kanilan su mapayag lu kanu manga kitab a nawna. (mana su Taurat endu Injil)."},{"id":134,"translation":"Endu u siniksa nami menem silan sa siksa sa dapan makawma (su Qur’an) na ya nilan menem edtalun na: Kadenan nami u nya ba ka aden sinugu nengka sa lekami a sinugu ka unutan nami su ayatan nengka sa di kami pan makalusak (sa gay a mawli) endu di kami pan paka-naraka."},{"id":135,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) uman isa sa lekitanu na magangapa na pagangapa kanu den mun ka di sumala na katawan nu bun u entayn i nakabantang sa lalan a matidtu endu nakatuntul."}]},{"id":21,"verses":[{"id":1,"translation":"Pedsiken den kanu manga taw su gay a mawli na silan na dala gatagu sa ginawa nilan sa ingat nilan, pedtaligkudan nilan."},{"id":2,"translation":"Guna makawma kanilan su Qur’an ebpun kanu Allah na pakikinegen nilan sa bagungaten nilan endu silan na endadalemet bu."},{"id":3,"translation":"Untengaw i manga atay nilan endu mamagedunga silan kanu manga kafir: dala bun inan (si Muhammad) ka manusya a pagidsan tanu bun, nginan unutan nu i sih'r a katawan nu bun i sih'r?"},{"id":4,"translation":"Tig nu (Muhammad): Katawan nu Kadenan ku su kadtalu siya sa langit endu siya sa lupa endu sekanin a pakakineg a mataw."},{"id":5,"translation":"Ugayda pidtalu nilan: (namba Qur’an anan) na nakadsisimbul a taginepen atawa inidtebu nin atawa bayuk, i-sya nin i tandanin sa mana su nangawna a sinugu."},{"id":6,"translation":"Dala bun kanu nangawna a manga taw kanu dalpa a nakailay sa tanda a bininasa nami ka di bun silan mangimbenal."},{"id":7,"translation":"Endu dala sinugu nami a nawna sa leka (Muhammad) ya tabiya na manga mama a pe- wahiyan nami silan, idsay nu su taw a mataw kanu di nu katawan."},{"id":8,"translation":"Endu dala nami baluya silan (su sinugu) sa pagelin lawas a di keman sa pegken endu dala kanilan i di matay silan."},{"id":9,"translation":"Mawli na tinuman nami kanilan su pasad (tyuba) na linepas nami silan endu su nagkahanda nami, na bininasa nami menem su napandalebut."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal a pinatulun nami sa lekanu (Qur’ an) sa nakadalem lun su makagkapiya sa lekanu na ngintu ka di kanu magungangen?"},{"id":11,"translation":"Endu madakel i dalpa a bininasa nami su dupang endu mawli na pinambuwat nami i manga taw a salakaw kanilan."},{"id":12,"translation":"Guna nilan madsagipa su tiyuba nami (sa pakawma den) na balalaguy silan."},{"id":13,"translation":"(Tig nu malaikat): da kanu balalaguy, edsalumani nu bun su kananam nu sa (mapya) endu su pegkalebenan nu ka basi kaidsan kanu."},{"id":14,"translation":"Ya nilan nadtalu: nabinasa tanu sabap sa kafir tanu."},{"id":15,"translation":"Di den gapinda lu ba a kadtalu nilan taman sa binaluy nami silan sa mana den pinagagani a minatay."},{"id":16,"translation":"Di kena ya nami kinabinaluy sa langit endu lupa i dala katagan nin ugayda tanda a kapegkagaga nu Allah."},{"id":17,"translation":"U pigkahanda nami i kadsimpang sa kaluma atawa manga wata na ya nami binaluy na sya bun sa lekami u pinggalebek nami, ugayd na da nami enggalebeka."},{"id":18,"translation":"Ugayd na tabangan nami su bantang kanu baatil na mapunas (su baatil) na ma-iling su baatil, endu lekanu a manga kafir i naraka (sabap) kanu kadtalu nu (aden kaluma/wata nu Allah)."},{"id":19,"translation":"Endu kanu Allah su dalem nu manga langit endu su lupa endu su malaikat na di silan pemamasla sa simba nilan sa Allah endu di silan gasemu na di galugat."},{"id":20,"translation":"Di gapinda i tasbih nilan sa magabi-malamag."},{"id":21,"translation":"Atawa minumbal bun silan sa manga kadenan sya sa lupa a manga watu manga kayu a di maka pambibyag sa minatay?"},{"id":22,"translation":"U naduwa timan bu i kadenan atawa aden bu manga kadenan a salakaw sa Allah na nabinasa su dunya, mahasuti su Allah a Kadenan nu Ar'sh kanu langun nu kadtalu nu manga mushrik."},{"id":23,"translation":"Di kaidsan (su Allah) sa galebekin, silan (a inaden) i kaidsan kanu manga galebek nilan."},{"id":24,"translation":"Kena ba minumbal silan sa salakaw sa Allah a manga kadenan? Edtalu ka (Muhammad) kanilan: pambuwat nu i tindeg nu ka nan su Qur’an a tindeg nami endu su nangawna sa laki, ugayda ya madakel kanilan i di mataw sa haqq, na pembalawagan nilan su haqq."},{"id":25,"translation":"Endu dala sinugu nami a nawna sa leka (Muhammad) a sinugu ya tabiya na ipe-wahi nami sa lekanin i dala kadenan a wagib a pedsimban ya tabiya na Saki, na simba Aku nu sa pakaisa-isa nu bu a Kadenan."},{"id":26,"translation":"Endu pidatlu nilan: namaluli su Allah sa wata, mahasuti su Allah, su manga malaikat na manga ulipen nin a manga mapulu."},{"id":27,"translation":"Endu di silan (malaikat) ka-unanan a kadtalu endu silan na endaw i suguwan kanilan na penggalebeken nilan."},{"id":28,"translation":"Katawan nu Allah su galebek nilan endu su da nilan pan manggalebek endu di silan makasafaat ya tabya na su sinugutan nin endu silan na su gilek nilan sa Allah na di gadala kanilan i geda-geda."},{"id":29,"translation":"Entayn i makadtalu kanilan sa saki na kadenan aku a salakaw sa Allah na balasan nami sa naraka jahannam, mamba i kabalas kanu manga taw a salimbuten."},{"id":30,"translation":"Ngintu di gailay nu manga kafir (da nilan katawi) su manga langit endu su lupa sa paganay na dala makabpitas na pinabpitas nami? Endu binaluy nami ebpun sa ig sa nawyag i langun na enggaga-isa, na di silan mangimbenal."},{"id":31,"translation":"Endu binaluy nami sya sa lupa i manga palaw a pakatigel kanilan sa di kanggagalebek nu lupa endu binaluy nami i ka-ukitan na manga lalan ka malemu lemu kanilan i maka-tuntul silan kanu kahanda nilan."},{"id":32,"translation":"Endu binaluy nami (Allah) su langit a naka-atep sa di makabetad sa lupa endu silan (a kafir) na su manga tanda nami na di nilan pedsulimanen."},{"id":33,"translation":"Endu sekanin (Allah) i minaluy sa magabi endu malamag, endu senang endu ulan ulan, uman isa na bagukit sa lalanin."},{"id":34,"translation":"Dala binaluy nami a manusya a nawna sa leka (Muhammad) a di matay na matay ka bun na silan pan i di matay?!"},{"id":35,"translation":"Langun na barangyawa na makananam sa kapatay endu pembatalun nami sekanu sa mapasang endu mapya (sya sa dunya) endu siya kanu bun makambalingan sa laki."},{"id":36,"translation":"Amayka nailay ka (Muhammad) nu manga kafir na dala pakaydan nilan sa leka ya tabiya na pagumpaken ka nilan sa ya nilan edtalun na: namba besen i mama anan a pedtakudi sa kadenan nu? endu silan na kanu kalabit kanu Allah na gafir (nalipatanan) silan."},{"id":37,"translation":"Binaluy su manusiya sa masasaw na ipailay ku sa lekanu su manga tanda ku na da kanu pedsasaw."},{"id":38,"translation":"Endu pedtalun nilan: na kanu i kawma na pasad a siksa amayka benal kanu a manga sinugu?"},{"id":39,"translation":"U katawan nu manga kafir bu su kutika a di kalapisan su beneng nilan kanu naraka endu su manga bigkugung nilan endu di silan katabangan na di nilan madtalu."},{"id":40,"translation":"Ugayd na makawma kanilan sa matekaw a maka bengang kanilan na di nilan magaga temulak endu dala kanilan i makakisu i waktu nin."},{"id":41,"translation":"Saben-sabenal a pinagumpak nilan bun su manga sinugu a nauna sa leka na nakadadsang kanu manga taw a bangungat su siksa nu kabpagungat nilan kanu manga sinugu nu Allah."},{"id":42,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanilan u entayn i tumuldu sa lekanu kanu magabi endu malamag amayka makatulun su siksa nu Allah? Dala kanilan i tadem kanu Allah."},{"id":43,"translation":"Atawa su manga kadenan nilan i makatabang kanilan a salakaw sa lekami, di magaga nu manga barahala i katabang nilan sa ginawa nilan endu dala makatuldu kanilan a makabpun sa lekami."},{"id":44,"translation":"Ugayd na inikalimu nami silan endu su manga lukes nilan taman sa migkalendu su umur nilan na di nilan gailay i pegkulangan nami su dulunan nu manga lupa (a pegkamalan nilan) na silan pan basi i paka-atu (pakagaga)?"},{"id":45,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ya ku ibangindaw na wahi, endu di makakineg su bisu sa enggaten amayka enggaten silan."},{"id":46,"translation":"Amayka nakawma sa kanilan i paydu gayd kanu siksa nu Kadenan nengka na ya nilan edtalun: nabinasa tanu sa kinag-kafir tanu."},{"id":47,"translation":"Endu ibetad nami su timbangan a bantang sa gay a mawli na dala madsalimbut apiya sakataw apiya paydu apiya ngin den i kanawtin apiya mana bu lagas a manawt na makambuwat nami bun ka mapya i kadtimbang nami."},{"id":48,"translation":"Saben-sabenal a inenggay nami kani Musa endu si Harun su kitab (Taurat) endu tutulu endu indawan kanu manga magilek sa Allah."},{"id":49,"translation":"Silan a manga taw na kagilekan sa kadenan nilan sa gayb endu silan na su gay a mawli na pangandamen nilan."},{"id":50,"translation":"Endu namba a indawan a barakat, initulun nami, na ngintu ka sekanu bun i mungkir lun?"},{"id":51,"translation":"Endu inenggay nami kani Ibrahim su tutulu sa dapan mabalig endu katawan nami i nakadayt sa lekanin."},{"id":52,"translation":"Endu pidtalu nu Ibrahim kani ama nin endu su manga taw nin: ngin i nyaba manga barahala a niya a pedtakenan nu (pedsimbanu)?"},{"id":53,"translation":"Tig nilan: nailingan nami kanu manga kalukesan nami a pedsimban nilan."},{"id":54,"translation":"Tig nu Ibrahim; saben-sabenal a sekanu endu su manga lukes nu na natading silan sa mapayag."},{"id":55,"translation":"Tig nilan: aden na-it nengka a bantang (a agama), atawa ka pendalemet ka bu?"},{"id":56,"translation":"Tig nu Ibrahim: Kadenan nu na su Kadenan nu manga langit endu su lupa, entuba i minaluy lun, endu kuyug aku kanu midsaksi."},{"id":57,"translation":"Endu idsapa ku sa Allah na pamakaydanan ku i manga barahala nu anan sa ulyan a kataligkud nu sa kawli nu."},{"id":58,"translation":"Ya pinakaydan nu Ibrahim kanu manga barahala na linupetin ya tabiya na su masla nin (i da nin lupeta) ka endu nilan mailay (inipasalay nin i piku kanu masela a barahala)."},{"id":59,"translation":"Ya nilan nadtalu: entayn i namakayd sa manga kadenan nami a nya? Entuba a taw (linemupet lun) na nakasagad i kadupang nin."},{"id":60,"translation":"Tig nu madakel: nakineg nami i baguwata a baguway-way lun sa yanin kun ngala na bedtun sa Ibrahim."},{"id":61,"translation":"Tig nilan: pa-sya nu ka endu mailay nu manga taw ka endu silan makadsaksi sa sekanin ba i namakayd kanu manga kadenan."},{"id":62,"translation":"Tig nilan: seka ba i namakayd sa manga kadenan nami a nya O Ibrahim?"},{"id":63,"translation":"Tig nu Ibrahim: namba i namungkayd na masla nilan anan idsay nu banan amayka makadtalu."},{"id":64,"translation":"Ya nilan nambalinganan su ginawa nilan ya nilan nadtalu na sekanu bun i manga dupang."},{"id":65,"translation":"Mawli na sinemangul silan sa kabpalawa, tig nilan: saben-sabenal a natawan nengka bun (Ibrahim) i di makadtalu i kadenan nami."},{"id":66,"translation":"Tig nu Ibrahim: na enduken ka pedsimban nu i salakaw sa Allah a da kataganin sa lekanu, di kanu nin kagkaydan?"},{"id":67,"translation":"Ngin den a kaledsik i lekanu, endu pedsimban nu anan a salakaw sa Allah, di kanu pakapagitung?"},{"id":68,"translation":"Tig nilan: tutung nu (si Ibrahim) endu tabangi nu su manga kadenan nu amayka enggalebeken nu i katabang nu lun."},{"id":69,"translation":"(Tig nu Allah): pidtalu nami kanu apuy egkatenggaw ka endu lepas ka si Ibrahim."},{"id":70,"translation":"Pegkyugan nilan pembinasa na binaluy nami silan i nangalugi."},{"id":71,"translation":"Linepas nami (si Ibrahim) endu si Lut lu kanu dalpa a barakat kanu dunya."},{"id":72,"translation":"Endu inenggay nami sa lekanin si Ishaq endu si Ya'kub a buwang nu pinangeni nin endu silan na binaluy nami a manga salih."},{"id":73,"translation":"Endu binaluy nami silan a kanga-unutan a tumutulu kanu kasuguwan nami endu su wahi nami kanilan sa kanggalebek sa mapya endu katunay sa sambayang endu kanggay sa zakat endu sekami i pedsimban nilan."},{"id":74,"translation":"Su Lut na inenggan nami sa hukuman endu kataw, endu linepas nami kanu dalpa sa entuba a dalpa na penggalebek i taw nin sa maledsik, silan a manga taw na sagad i kaledsikin, benal a manga taw a nakalyu silan sa inugut sa Allah."},{"id":75,"translation":"Pinaludep nami (si Lut) kanu limu nami ka sekanin na kuyug kanu manga taw a salih."},{"id":76,"translation":"Endu su Nuh, tinawag in su Kadenan nin kanu nawna a timpu na tinalima nami sekanin endu su pamilya nin kanu lidu na ginawa nilan a masla."},{"id":77,"translation":"Tinabangan nami sekanin kanu manga taw a napandalebut kanu manga ayatan nami ka mawag intu a manga taw, na pinageled nami silan langun. (kanu degan a masla)."},{"id":78,"translation":"Labit ka si Daud endu si Sulayman, kinakukum nilan kanu pamulan endu su kambing sa tinadtab nu kambing su pamulan endu kadsaksiyan nami su kukuman nilan duwa."},{"id":79,"translation":"Pinasabutan nami si Sulayman (sa kukuman) endu uman isa kanilan na inenggan nami sa kukuman endu kataw, endu pinandayan nami kanu Daud su palaw a bagamung pedtasbih, maytu bun su papanuk, sekami (Allah) i minggalebek sa entuba."},{"id":80,"translation":"Pinakatawan nami kanu Daud i kaumbal sa balegkas sa kambunuwa (kelong) sa maka-alaw sa pedang, na wagib i kadsukur sa Allah."},{"id":81,"translation":"Kanu Sulayman i sambel a mabagel sa balalaguy sa susuwanin lu kanu lupa a pinambarakat nin (lu sa Sham) endu sekami (Allah) kanu langun nu enggaga-isa na katawan nami."},{"id":82,"translation":"Endu ped kanu shaytan i papedseneben nin sa lagat, endu aden pan salakaw a galebekan endu pedtuldun nami silan."},{"id":83,"translation":"Endu su Ayyub kanu kinandu’a nin, Kadenan ku nasugat aku na pakagkayd endu seka i muna a malimu kanu langun nu malimu."},{"id":84,"translation":"Tinalima nami sa lekanin sa inawa nami sa lekanin su pakagkayd endu inuyag nami sa lekanin su manga wata nin endu aden pan mapya a limu ebpun sa lekami endu indawan kanu barasimba."},{"id":85,"translation":"Endu su Ismail endu si Idris endu si Dhulkifl, uman isa kanilan na kuyug kanu manga salih."},{"id":86,"translation":"Pinaludep nami silan kanu limu nami ka silan na manga taw a salih."},{"id":87,"translation":"Labit ka su Yunus sa kinaganat nin sa galipungetan nin su manga taw nin sa inantap nin i di nami makena sekanin, na nakandu’a kanu dalem a malibuteng (kalibutengan nu lagat, kalibutengan nu magabi, endu siya kanu tiyan na seda) sa: benal a dala Kadenan a pedsimban ya tabiya na seka (Allah), mahasuti a Kadenan, nakuyug aku kanu manga taw a dhaalim."},{"id":88,"translation":"Na tinalima nami sa lekanin endu linepas nami sekanin kanu lidu na ginawa nin endu mamba i kalepas nami kanu manga mu'min."},{"id":89,"translation":"Endu si Zakariya a mindu’a sa Kadenan nin: Kadenan ku di aku pedtagak sa isa ku bu sa dala wata ku endu seka i mapya gayd a makawaris."},{"id":90,"translation":"Tinalima nami sa lekanin endu inenggay nami sa lekanin si Yahya endu pinagkapiya nami sa lekanin su kaluma nin ka silan na bamagayasan nilan i manga mapya endu pedsimban kami nilan sa lilini endu andam (sa siksa) endu silan na manga magilek (sa Allah)."},{"id":91,"translation":"Endu su silan a babay a suti lawas nin (Maryam) na iniyupan nami ebpun sa bagel nami endu binaluy nami sekanin endu su wata nin a tanda siya sa dunya."},{"id":92,"translation":"Su niya ba a agama nu a Islam na satiman bu, endu saki bu i Kadenan nu na paka-isa aku nu bu a simban nu."},{"id":93,"translation":"Mimbida-bida (Yahudi endu Nasrani) a di mamagayun na uman isa kanilan na siya bun makawli sa laki."},{"id":94,"translation":"Na entayn i enggalebek kanu manga mapya a mu'min, sekanin na dala makasapal kanu balasin endu sekami (Allah) kanu manga galebekin na ipedsulat nami sa lekanin."},{"id":95,"translation":"Endu iniharam kanu manga taw a bininasa nami sabap sa kadupang nilan i makambalingan pan silan siya sa dunya."},{"id":96,"translation":"Taman sa amayka inuka (kabukatan) su kalyu nu Ya'juj endu si Ma'juj na mamagayas silan kanu manga bukulud."},{"id":97,"translation":"Nakasupeg su pasad a haqq, na langun u tudtul na mapayag den kanu manga mata nu kafir su sinupak nilan, (ya nilan bu madtalu) na nabinasa tanu, ka benal a dala sabut tanu sa niya ba kena ka sekitanu na manga kafir tanu."},{"id":98,"translation":"Sekanu (manga panakutu) endu su manga kadenan nu a salakaw sa Allah na ibpelaleg sa naraka, sekanu i pakadalem kanu naraka."},{"id":99,"translation":"Umana bu ka tidtu a manga kadenan na di silan makaludep (sa naraka) endu langun nilan na da kalyu nin sa naraka."},{"id":100,"translation":"Silan sa naraka na belenggak, da makineg nilan (sa katanug na sebu nu apuy)."},{"id":101,"translation":"Benal a silan a manga taw a nawna den sa lekami kapiya nilan na mawatan silan sa naraka."},{"id":102,"translation":"Di nilan makineg i suwara nu naraka endu silan na endaw i kalinyan nu ginawa nilan na gakuwa nilan, tatap silan sa surga."},{"id":103,"translation":"Di malidu i ginawa nilan kanu makatekaw a masla (kagubal sa dunya) endu bagalawn silan nu manga malaikat sa ya nilan edtalun na: nya den ba su gay a pinagadilan nu (sa makwa nu siya sa surga)."},{"id":104,"translation":"Su gay a lulunen nami su langit sa mana su kalulun sa kaltas sa mana su paganay a kinabaluy nami lun i kambalingan nami lun, pasad sa lekami sa enggalebeken nami."},{"id":105,"translation":"Saben-sabenal a inisulat nami lu kanu manga kitab a nawna (Zabur, Taurat, Injil, endu Qur’an) sa uliyan na lu sa (Lawh Al-Mahfudh), su lupa na ya bun makawaris lun na su manga ulipen ku a salih."},{"id":106,"translation":"Benal su Qur’an na natabuan gayd a makapa- surga kanu bamedsimba sa Allah."},{"id":107,"translation":"Da kinasugu nami sa leka (Muhammad) a di kena limu kanu dunya."},{"id":108,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): iniwahi sa laki i Kadenan nu na Kadenan a satimanin bu (Allah) na ngintu sinangkupan nu i namba?"},{"id":109,"translation":"Na amayka menda silan (di nilan taliman) na edtalu ka kanilan (Muhammad): mamagidsan i kambunuwa, ka lekanu na sakalebu sa laki endu di ku katawan u masupeg atawa mawatan pan su siksa sa lekanu."},{"id":110,"translation":"Su Allah i mataw sa mapayag a kadtalu, endu katawanin pan su ibagena nu."},{"id":111,"translation":"Di ku katawan, basi tyuba sa lekanu endu gagalu a kapenanam-nanam (sa dunya)."},{"id":112,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Kadenan ku kukum ka (su pagelatan nami) sa haqq, endu Kadenan nami a malimu na papedtabang kami kanu kadtalu nilan (sa aden kaluma endu wata nu Allah) sa papendalebuten aku nilan."}]},{"id":22,"verses":[{"id":1,"translation":"Sekanu a manga taw na ikagilek nu su Kadenan nu, su kalinug a ipenggubal (sa dunya) na masla (timbang a siksa)."},{"id":2,"translation":"U mailay nu bu na kalimpangan nu babay a pedsusuwan i papedsusu nin, endu makambata su magingay sa di kena waktu, endu ya nengka mailay kanu manga taw na galangut (sabap sa gilekin) na di kena silan galangut ugayd na siksa nu Allah a sangat i kapasangin (di nilan gagenggen)."},{"id":3,"translation":"Kaped kanu manusya nabpalawa kanu Allah sa dala sabutin endu yanin unutan i shaytan a natading."},{"id":4,"translation":"Pinadtanan den (kanu shaytan) sa entayn i munut lun na tadingen nin, endu lu nin tutulun sa siksa a pegkalaw-kalaw."},{"id":5,"translation":"Sekanu a manga taw, amayka penduwa-duwa kanu sa kambuwat nu na benal a binaluy nami sekanu ebpun sa lupa, mawli na nutfah (midsimbul a ig na mama-babay), mawli na lugu a aden sapu nin, a napasad i gapa nin endu aden bun da mapasad (galudos), ipebpayag nami sa lekanu endu papedtangenen nami kanu (ludep nu tyan) su mag-kahanda nami taman sa timpu nin a napasad, mawli na palyun nami sekanu a wata a manawt, mawli na masampay nu su kabagel nu (kanguda) endu aden bun pebpatay (sa mangagan) endu aden bun pakagaws sa taman (sa matwa) sa mababa gayd i kailay lun ka mimbalingan sa wata endu dala den katawanin apiya paydu (bungaw), endu mailay nengka su lupa sa mamala, na amayka pinatulunan nami sa ulan na enggagalebek endu egkapulu endu patun nin i embalangan na mapya i palas nin."},{"id":6,"translation":"Kagina su Allah na sekanin i haqq (bantang) endu sekanin i banguyag sa namamatay endu kagaga nin i langun na enggaga-isa."},{"id":7,"translation":"Benal a su gay a mawli na di ebplis na makawma, endu benal su Allah na pambuwaten nin su (manga taw) sa kubur."},{"id":8,"translation":"Endu ped kanu taw na ebpalawa sa Allah sa dala kataw nin endu dala tutulu endu dala kitabin a masigay."},{"id":9,"translation":"Lemengi sa bala sa kasandag ka endu gatading sa agama, lekanin sya sa dunya i kayaya endu pananamen nami sekanin sa gay a mawli kanu siksa a pakatutung."},{"id":10,"translation":"Sabap sa galebekan nu lima nengka, endu benal su Allah na di edsalimbut kanu manga ulipen nin."},{"id":11,"translation":"Endu ped kanu manga taw a pedsimba sa Allah sa penduwa-duwa na amayka nasugat a mapya na makatana su atay nin endu amayka nasugat na batalu na enda nin su agama, na nalapis sa dunya endu lu sa akhirat na entuba i kinalapis a mapayag."},{"id":12,"translation":"Pedsimba sa salakaw sa Allah a di makagkayd sa lekanin endu di bun makangguna sa lekanin, entuba i gatading sa mawatan."},{"id":13,"translation":"Pedsimbanin i ya masupeg i kabinasan nin sa pakangguna nin, mawag a benal a pedtabang endu ngin den i kawag nin a tagapeda."},{"id":14,"translation":"Benal su Allah na paludepen nin su manga mu'min a minggalebek sa manga mapya sa manga surga a belagilay sa kababan nin i manga pulangi, su Allah na enggalebekenin i kahanda nin."},{"id":15,"translation":"Entayn i taw a antapen nin i di tabangan nu Allah su sinugu nin (Muhammad) sya sa dunya endu akhirat na pekeIenin i ginawa nin sa tali kanu atep nu walay nin ka ebpatay, na ilaynin u ngintu su galebek nin antu na maawa nin su di nin kalilinyan a tabang (kanu Muhammad)."},{"id":16,"translation":"Endu mamba i kinapatulun nami sa manga ayat a manga mapayag endu su Allah na tutulunin endaw i magkahanda nin."},{"id":17,"translation":"Benal su manga mu'min endu su manga Yahudi endu su manga Nasrani endu su Sabit endu su Majusi endu su manga mushrik na su Allah i kumukum kanilan sa gay a mawli, su Allah na langun nu enggaga-isa na kadsaksyan nin."},{"id":18,"translation":"Ngintu da nengka katawi su Allah na pedsugyudan nu dalem nu manga langit endu su lupa endu senang endu ulan-ulan endu su manga bitun endu su manga palaw endu su manga kayu endu su mamelanap-lanap, endu su kadakelan kanu manga taw? Endu madakel bun menem (kanu manga taw) i nawagib sa lekanin su siksa, endu su taw a ilusak nu Allah na dala makapulu lun, endu su Allah na penggalebekenin i kahanda nin."},{"id":19,"translation":"Su duwa a di magayun (mu'min-kafir) na lu silan egkukum sa Allah, su kafir i ginapa i balegkasin ebpun sa naraka sa pembubuwan su ulu nin sa midtaman i kayaw nin a ig sa naraka."},{"id":20,"translation":"Pakatunag sa dalem na tyan nilan endu upis nilan."},{"id":21,"translation":"Aden pan kanilan i manga putaw a ipembetay (dinidisan)."},{"id":22,"translation":"Uman silan miyug lemyu sa naraka endu lidu na ginawa nilan na imbalingan bun silan (na edtalun menem kanilan): nanami nu su siksa a pakatutung."},{"id":23,"translation":"Saben-sabenal su Allah na paludepen nin su manga mu'min a minggalebek sa manga mapya sa surga a belagilay sa kababanin i manga pulangi, na aden pamun kanilan i manga pagigimuwan a manga bulusu a bulawan endu muntya, endu ya nilan balegkas na sutra."},{"id":24,"translation":"Endu natutulu silan sa mapya a kadtalu (laa ilaaha illa Allah) endu tinutulu silan kanu lalan a mapya (agama Islam)."},{"id":25,"translation":"Benal su manga kafir na ipedsapal nilan i kaunut sa lalan sa Allah (Islam), endu su Masjidil Haram na binaluy nami kanu manga taw sa mamagidsan, (haj-umrah) su pedtakena endu su belagkut, endu su (manga taw) pegkahanda kanu dalem nin sa mawag na pananamen nami sekanin sa siksa a masakit."},{"id":26,"translation":"Endu initutulu nami kanu Ibrahim su nabetadan nu baytullah, (tig nu Allah): di ka pedsakutu sa apiya paydu, endu suti ka su walay ku kanu bamed-tawaf endu su bamedtindeg endu su peruku-pedsugyud."},{"id":27,"translation":"Pakatawika (Ibrahim) sa manga taw su kagkagi, makawma silan sa belalakaw endu pegkuda sa unta a malubay, embala-bala a mawatan i gasunguwan nin."},{"id":28,"translation":"Ka endu nilan kadsaksyan su makambarapantag kanilan (sa gay a mawli), endu katademan nilan i ngalan nu Allah kanu paydu a gay (kanu kasumbali nilan) sa kanu inirizki nu Allah kanilan ebpun kanu manga binatang a pangangayamen a pedsumbalin (Qurban-Hadyi), na kan kanu lun endu pakan nu su gapasangan gayd sa kabpaguyag."},{"id":29,"translation":"Mawli na ituman nilan su langun u (manaasikul haj) endu ituman nilan i manga samaya nilan, endu tumawaf silan sa (Ka'bah) a danden a walay."},{"id":30,"translation":"Su taw a pakasla nin su agama nu Allah na entuba i makagkapiya sa lekanin lu sa Kadenan in, endu inihalal sa lekanu su manga binatang, ya tabiya na su hinaram, na edsanggilay nu su maledsik ebpun kanu manga barahala, endu edsanggilay nu su kadtalu a kalebutan (atawa sakutu)."},{"id":31,"translation":"Bantang i kasangkup sa Allah, di semakutu sa lekanin, endu su taw a semakutu sa Allah na mana bun tinumibpu ebpun sa langit a bamagagawan na papanuk, atawa ka mana bun nasugat na sambel a nakabayug sa mawatan."},{"id":32,"translation":"Su taw a pakasela nin su manga (galebekanin) a simba sa ebpiya-piyananin na tanda nu gilek sa Allah ebpun sa manga atay."},{"id":33,"translation":"Aden kangataganin sa lekanu (i pinanumbali) taman kanu timpu a paydu, mawli na su tidtu a kataganin na lu sa walay a danden (baytullah)."},{"id":34,"translation":"Uman isa tumpuk kanu nangawna na aden pedsumbaliyanin, ka endu nilan katademan su ngalan nu Allah kanu inirizki nin kanilan a manga binatang a pangangayamen, su Kadenan nu na Kadenan a isa bu na sekanin i sangkupi nu, endu pakalilini ka (Muhammad) su manga taw a bangalimbaban sa Allah."},{"id":35,"translation":"Amayka linabit su Allah na egkelep i atay nilan sa gilek nilan, endu matigkel silan sa makasugat kanilan a mapasang (batalu), endu pedtindeg silan sa sambayang, endu su ped kanu rizki kanilan na pem-baranggyan nilan."},{"id":36,"translation":"Binaluy nami sa lekanu su unta a tanda nu agama nu Allah, aden pakagkapiya nin sa lekanu, na labit u i ngala nu Allah sa kasumbali lun, amayka minatay den sa da den galebekin na entupan ka pagitung nu i kakan nu lun, endu pakan nu su da pegkenin a di bangeni, endu su da bun pegkenin a bangeni, mamba i kinapandaya nami lun sa lekanu, ka endu kanu makadsukur sa Allah."},{"id":37,"translation":"Di pakasampay sa Allah su lugu endu su sapu nin ugayd na ya pakasampay na su gilek ebpun sa lekanu, mamba i kinapandaya nami Iun sa lekanu, ka endu kanu makatakbir sa Allah kanu initutulu nin sa lekanu, endu pakalilini ka (Muhammad) su manga taw a ebpiya-piya."},{"id":38,"translation":"Benal su Allah na pangalawanin sa makagkayd su manga mu'min, su Allah na di nin kyugan su di kasaligan."},{"id":39,"translation":"Inisugut kanu manga mu'min i embunuwa silan, kagina dinupang silan, endu su Allah i tumabang kanilan a pakagaga."},{"id":40,"translation":"Su silan a binugaw sa dalpa nilan sa dala kawagibin, ya tabiya (a kinabugaw) na kapedtalu nilan sa ya nami kadenan su Allah, endu di kena bu su kalbihan nu Allah kanu manga taw a mu'min kanu manga kafir na nagubal su pedsimban nu ulama nu manga Yahudi, endu su pedsimban nu manga Nasrani, endu su manga masjid a pedtademan sa Allah sa madakel, endu idsabek nu Allah su taw a idsabekin su agama nu Allah, su Allah i mabagel a mapulu."},{"id":41,"translation":"Silan a manga taw na amayka nakadtakena silan kanu lupa na itunay nilan su sambayang endu zakat endu isugu nilan su mapya endu isapal nilan su mawag, endu lu bun sa Allah i kambalinganan nu manga taw endu langun nu galebek."},{"id":42,"translation":"Amayka pandalebuten ka nilan na pinandalebut nilan bun su nangawna kanilan su kawm nu Nuh endu su Aad endu su Thamud."},{"id":43,"translation":"Endu su kawm nu Ibrahim endu kawm nu Lut."},{"id":44,"translation":"Endu su manga tagapeda nu Madian, endu pinadalebut bun su Musa, na pinadtaday ku su kafir, mawli na bininasa ku silan, na di ebplis i katumpalak ku kanilan."},{"id":45,"translation":"Madakel i manga dalpa a bininasa nami sa entuba na dupang i taw nin, na nalundus i manga walay nilan, endu su kalut a nailatan, endu maligay a mabagel sa namamatay kigkuwan lun."},{"id":46,"translation":"Ngintu ka di silan lumalakaw kanu lupa ka endu kataguwan silan a pusung a magungangen, atawa manga tangila a ipanuliman, ka di man gapisek su manga mata nu, ugayda ya gapisek na su manga pusung sya sa laleb."},{"id":47,"translation":"Endu pedtagadan kanilan sa makawma den kanilan i siksa, na di man ebplis i pasad u Allah, endu benal a sagay lu sa Kadenan nengka na timbang a sangibu lagun sya sa dunya."},{"id":48,"translation":"Endu madakel a dalpa a pinadtaday ku, a benal a dupang i taw nin, mawli na bininasa ku, endu sya bun silan sa laki makadsunud."},{"id":49,"translation":"Edtalu ka kanilan (Muhammad): sekanu a manga taw! Benal a saki na ya bu laki na kapapedtidtu a mapayag."},{"id":50,"translation":"Su manga mu'min endu minggalebek sa manga mapya na kanilan su ampun endu rizki a mapulu. (surga)"},{"id":51,"translation":"Su manga taw menem a ya nilan galebek na pebpelnen (su Qur’an) a di nilan pagalagan su namangunut kanu nabi na silan i manga taw kigkuwan sa apuy sa naraka."},{"id":52,"translation":"Endu dala sinugu nami a nawna sa leka (Muhammad), endu dala nabi ya tabiya na aden binatya nin a ayat, na simbulan nu shaytan su binatya nin, na batalen nu Allah su inamung nu shaytan, mawli na atul nu Allah su manga ayatin, su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":53,"translation":"Ka mabaluy su binatya nu shaytan a fitnah kanu nakadalem kanu manga atay nilan i dalu, endu manga tegas i manga atay nilan, endu su manga salimbuten na mawatan i katalima nilan sa haqq."},{"id":54,"translation":"Endu katawan u manga taw a aden ilmu nin su Qur’an na haqq ebpun kanu Kadenan nengka na pangimbenalen nilan endu makatana su manga atay nilan, endu su Allah i tumutulu kanu manga mu'min kanu lalan a matidtu (Islam)."},{"id":55,"translation":"Endu di gapinda kanu manga kafir i kanduwa- duwa kanu Qur’an taman sa makawma kanilan sa matekaw su kabangkit sa dunya (atawa kapatay) atawa makawma kanilan i siksa kanu gay a da den kapiya nin kanilan."},{"id":56,"translation":"Su kadatu kanu gay a mawli na kanu Allah, kukumen nin silan, na su manga mu'min a minggalebek sa manga mapya na lu silan kanu dalem u surga a na’eem."},{"id":57,"translation":"Su manga kafir menem endu napandalbut sa manga ayatan nami na kanilan menem i siksa a makalusak kanilan."},{"id":58,"translation":"Endu su manga taw a nalalaguy sabap sa agama nilan mawli na nabunu silan atawa minatay silan, na pe-rizkiyan nu Allah silan sa mapya a rizki, endu su Allah i mapya gayd a pe-rizki."},{"id":59,"translation":"Paludepen nu Allah silan sa kaludepan a kasuwatan nilan, endu su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":60,"translation":"Kagina su taw a mu'min a sinemuli sa mana bun su kinapakaydun, mawli na pindupangan sekanin, na tabangan u Allah ka su Allah na malasam a bangampun."},{"id":61,"translation":"Su Allah na ibeludepin su magabi kanu malamag, endu iludepin su malamag kanu umagabi, endu su Allah na pakakineg a pakailay."},{"id":62,"translation":"Saben-sabenal kanu Allah na bantang endu su pedsimban nilan a salakaw sa Allah a barahala na batal, endu benal su Allah i mapulu a masla."},{"id":63,"translation":"Di nengka gailay i papedtulun nu Allah ebpun sa langit i ig, na mabaluy su lupa sa pegkagadung, su Allah na magungaya kanu ulipenin a mataw kanilan."},{"id":64,"translation":"Lekanin a (Allah) su dalem na pitu lapis a langit endu lupa, endu su Allah i kawasa a pebpugin."},{"id":65,"translation":"Di nengka gailay i pinandayan nu Allah sa lekanu su lupa endu su bagedan a balalaguy sa lagat sa kahanda nin, endu pedsegedanin su manga langit sa di makabetad sa lupa ya tabiya na kahandanin, su Allah na malasam a malimu kanu manga taw."},{"id":66,"translation":"Sekanin a (Allah) i minuyag sa lekanu, mawli na imatayan kanu nin, entupan a uyagen kanu nin, benal su manusya na madakel i kakafirin."},{"id":67,"translation":"Binaluy nami kanu uman isa i agama nin a penggalebekenin, na da ka magukag (Muhammad) kanu salimpang nilan, endu pangenggat ka kanu agama nu Kadenan nengka, ka seka i natutulu sa matidtu."},{"id":68,"translation":"Amayka ibpalawa kanilan, na edtalu ka (Muhammad): su Allah i mataw sa langun a penggalebekenu."},{"id":69,"translation":"Su Allah i kumukum sa lekanu sa gay a mawli kanu langun a di nu bamagayunan."},{"id":70,"translation":"Ngintu di nengka katawan na su Allah na katawanin i dalem a pitu lapis a langit endu lupa? Langun a entuba na nakadalem kanu kitab (Lawh Al-Mahfudh) endu benal a malemu gayd kanu Allah."},{"id":71,"translation":"Endu pedsimban nilan i salakaw sa Allah, sa dala nakatulun kanilan ebpun sa Allah a tindeg lun, endu dala kanilan a kataw endu dala kanu salimbuten i makadtabang kanilan."},{"id":72,"translation":"Endu amayka batyan kanilan su manga ayatan nami a manga mapayag na mailay nengka kanu manga biyas ilan a manga kafir i kalibedteng, paydu gayd i di nilan kabetay kanu manga taw a pembatya kanilan kanu manga ayatan nami, na edtalun ku sa lekanu i mawag luba? Su apuy sa naraka, inibpasad u Allah kanu manga kafir a ngin den i kawagin a kabpawangan."},{"id":73,"translation":"Sekanu a manga taw aden nakambwat a upaman na panuliman nu, su pedsimban nu a salakaw sa Allah a manga watu, manga kayu, na di a benal makaumbal sa apiya langaw bu i upamanin, apiya mimbulig silan, na amayka aden initangag a langaw kanu inideket kanu barahala, na apiya paydu na di magaga nu barahala mapaulit, magidsan a dala kagaga nin su pedsimba endu su pedsimban."},{"id":74,"translation":"Da nilan pakasela su Allah a wagib a papegkaslan, saben-sabenal su Allah i mabagel a mapulu."},{"id":75,"translation":"Su Allah i bamili kanu malaikat sa manga sinugu, endu sya kanu manga taw, su Allah i pakakineg a pakailay."},{"id":76,"translation":"Katawan nu Allah su nanggalebek nilan den, endu su manggalebek nilan a mawli, endu lu sa Allah i langun a galebek a kambalinganan."},{"id":77,"translation":"Sekanu a manga mu'min ruku' kanu endu sugyud kanu, endu simba nu su Kadenan nu, endu enggalebek nu i mapya, ka malemu sa lekanu i makauntung kanu."},{"id":78,"translation":"Endu en-jihad kanu sa Allah sa benal a jihad, ka sekanin i namili sa lekanu (sa mamayapat sa Islam), endu da nin baluya sa lekanu su agama sa makapasang sa lekanu, agama nu ama nu a si Ibrahim a minedtu sa lekanu sa manga Muslim, sa unan a da pan makatulun su Qur’an, endu samba sa kitab anan su Rasul (Muhammad) a makadsaksi sa lekanu, na makadsaksi kanu bun kanu manga taw, na itindegu su sambayang endu inggay nu su zakat, endu kamali nu su agama nu Allah (Islam) ka sekanin i pedtuganul sa lekanu, na ngin den a kapiya na pedtuldu endu mapya gayd a tumabang."}]},{"id":23,"verses":[{"id":1,"translation":"Saben-sabenal a nakauntung su manga mu'min."},{"id":2,"translation":"Silan kanu kapedsambayang nilan na gilek silan sa Allah."},{"id":3,"translation":"Endu silan na di nilan amungan i da kataganin."},{"id":4,"translation":"Endu ibagenggay nilan su zakat ilan."},{"id":5,"translation":"Endu pedtuldun nilan su sangulan nilan."},{"id":6,"translation":"Ya tabiya na kaluma nilan, atawa su kamilikan nilan a di silan matila."},{"id":7,"translation":"Na entayn i mangilay sa subla pan sa nya ba na entuba su manga taw a matibaba."},{"id":8,"translation":"Endu pedtuldun nilan su salig sa kanilan endu su pasad ilan."},{"id":9,"translation":"Endu pedtuganulen nilan i langun nu manga sambayangilan."},{"id":10,"translation":"Na silan i pakawaris."},{"id":11,"translation":"Kanu surga a firdaws sa di den silan makaliyu."},{"id":12,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy nami si Adam a yanin tupu na lupa."},{"id":13,"translation":"Mawli na binaluy nami su muli-a-taw sa nutfah (midsimbul a ig nu mama-babay) sya kanu tiyan nu babay."},{"id":14,"translation":"Mawli na pinambaluy nami su nutfah sa lugu, pinambaluy nami su lugu sa mana kemel, pinambaluy sa tulan, na binawsan nami sa sapu, mawli na iniyupan nami (atawa tinaguwan sa ngyawa), mahasuti su Allah a mapya gayd i kapamaluy nin."},{"id":15,"translation":"Mawli na sekanu na matay kanu bun."},{"id":16,"translation":"Mawli na sekanu na (makawma) kanu sa gay a mawli sa makambuat sa kubur."},{"id":17,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy nami kanu pulu nu i pitu lapis a langit, endu dala sa lekami i makadtalipenda nami su langun u binaluy."},{"id":18,"translation":"Endu pinatulun nami ebpun sa langit su ig sa na-ukul bu, na pinadtakena (pinasenep) nami sa lupa, endu magaga nami i mailang su langun a ig sa dunya."},{"id":19,"translation":"Na pinambuwat nami sa lekanu kanu ig i manga pamulanu, kayu kulma endu inab, aden lekanu a manga unga na kayu a madakel, endu entuba i pegken nu."},{"id":20,"translation":"Endu kayu a lu bagetu’ kanu palaw a (Sina'i) sa entuba a kayu na aden lana nin, kaped lun na pegkenu (namba su zaitun)."},{"id":21,"translation":"Endu aden kanu manga binatang i manga indawan, banginumen su gatasin endu madakel i papedtagan lun, endu pegken nu pan su (kaped kanu) binatang."},{"id":22,"translation":"Endu bagedan nu sya sa kapuluwan (pegkudan nu), sya menem sa ig su kapal."},{"id":23,"translation":"Endu sinugu nami su Nuh lu kanu manga taw nin, ya nin pidtalu: simba nu su Allah, ka da kadenan nu a salakaw sa lekanin, na ngintu ka di nu ikagilek?"},{"id":24,"translation":"Ya pidtalu nu manga ganga-unutan nu manga kafir kanu manga taw nin: da inan (si Nuh) ka manusya a pagidsan tanu bun, ya nin kyugan na kalabiyan kanu nin, u pegkyug su Allah (sa matutulu tanu) na yanin patulunen i malaikat, ka dala nami makineg inan sa kalukesan nami."},{"id":25,"translation":"Benal a mama inan (su Nuh) a buneg, angati nu ka matay bun."},{"id":26,"translation":"Tig nu Nuh: Kadenan ku, tabangi aku sabap sa papendalebuten aku nilan."},{"id":27,"translation":"Ini-wahi nami sa lekanin: umbal ka sa awang sa parihala nami endu suguwan nami, na amayka mawma su kahanda nami na edsebu su pugun (bagaluganan) na papageda ka i embiyasan sa enggaga-duwa (babay-mama), endu su kaluma nengka ya tabiya na su na-ukul den sa maka amung mabinasa, endu di aku imbityala pantag kanu manga kafir ka makageled silan tanan."},{"id":28,"translation":"Amayka nakapageda kanu den sa awang endu su manga tagapeda nengka na edtalu ka: langun a pugi na kanu Allah ka linepas kami nin kanu manga salimbuten."},{"id":29,"translation":"Endu edtalu ka: Kadenan ku, pambeken aku sa katumpan a barakat, endu seka i mapya gayd a mapagkaleben."},{"id":30,"translation":"Benal a nadalem lu ba su tanda a kapegkagaga nu Allah, endu nabatalu su Nuh endu su manga taw nin."},{"id":31,"translation":"Mawli na pinambuwat ami sa ulyan nilan i manga taw a nauli kanilan (tupu nilan)."},{"id":32,"translation":"Na sinugu nami kanilan i sinugu ebpun bun kanilan (ya nin pedtalun): paka-isa nu su Allah a simban ka dala kadenan nu a salakaw sa lekanin, na ngintu di nu ikagilek?"},{"id":33,"translation":"Endu pidtalu nu manga kasaligan kanu kawmin a kafir endu napandalebut sa kabaratemu sa Allah sa gay a mawli endu inenggan nami sa limu sya sa dunya: dala bun inan ka manusya a pagidsan tanu nu, ya nilan bun pegken na pegken tanu endu ya nilan bun baginumen na su baginumen tanu."},{"id":34,"translation":"Amayka paginugutan nu i manusya a pagidsan nu bun na sekanu den i manga taw a nangalugi."},{"id":35,"translation":"Inibpasad in sa lekanu i amayka minatay kanu den endu libubuk kanu den endu nangalupet den su tulan nu na makambuwat pamun?"},{"id":36,"translation":"Mawatan-mawatan a manggula i langun a pedtalunin i namba a mama."},{"id":37,"translation":"Da galebek ka baguyag tanu bu sya sa dunya, matay tanu endu embibyag tanu, endu da den kambuwat tanu ebpaluman (dala den siksa, atawa gay a mawli)."},{"id":38,"translation":"Namba sekanin na mama a pedtebuwanin su Allah sa kalebut, endu da sa lekitanu i kapangimbenal sa lekanin."},{"id":39,"translation":"Ya nin nadtalu; Kadenan ku tabangi aku kagina pinandalbut aku nilan."},{"id":40,"translation":"Tig nu Allah: paydu bu a timpu i nasama kanilan ka makadsendit silan langun."},{"id":41,"translation":"Na sinayab silan na kilat, minatay silan, na binaluy nami silan sa mana utan a nagangu sa mawatan den kanu limu nu Allah su manga taw a salimbuten."},{"id":42,"translation":"Mawli na pinambuwat nami sa ulyan nilan i manga taw a nakasukeli."},{"id":43,"translation":"Di makawna kanu taw su ajal nin, endu di bun makadtatangguli."},{"id":44,"translation":"Mawli na sinugu nami su manga sinugu sa namakadtutundug, uman makawma kanu manga taw su sinugu na pandalbuten nu nawman nilan, endu midtutundug bun i kinabinasa kanilan, binaluy nami silan a bityala a mawag (tarsilan), mawatan su limu kanu manga taw a di bangimbenal."},{"id":45,"translation":"Mawli na sinugu nami si Musa endu su suledin a si Harun kanu manga ayatan nami endu tindeg a mapayag."},{"id":46,"translation":"Lu kani Fir’awn endu su kadakelin, na mimamasla silan, na silan i manga taw a mibpapulu."},{"id":47,"translation":"Ya nilan pidtalu na di tanu mangimbenal sa pagidsan tanu bun, su taw nilan na namba su bangulipenen tanu."},{"id":48,"translation":"Pinandalbut nilan, na nabinasa silan."},{"id":49,"translation":"Saben-sabenal a inenggay nami kani Musa su kitab ka basi matutulu silan."},{"id":50,"translation":"Endu binaluy nami su wata a mama ni Maryam (Eisa) endu si ina nin a tanda, endu tinuganul nami silan lu kanu mapulu a lupa sa aden buwalin."},{"id":51,"translation":"Sekanu a manga sinugu kan kanu kanu mapya, endu enggalebek kanu sa mapya, ka benal a katawan ku i galebek nu."},{"id":52,"translation":"Endu nya ba i agama nu na satiman bu, na saki bu i Kadenan nu, na ikagilek aku nu."},{"id":53,"translation":"Na nakabpipitas silan sa madakel i lumpukan nilan, uman isa kanu pegkamalanin na entuba i kalilinyanin."},{"id":54,"translation":"Pasagadi ka silan kanu kapendusa nilan, ka makawma bun kanilan su kapatay."},{"id":55,"translation":"(Ngintu) bagantapen nilan i kabagenggay nami kanilan sa tamuk endu wata?"},{"id":56,"translation":"Na bamagayasan nami silan sa mapaya, na di nilan egkagedam (na kanarakan nilan)."},{"id":57,"translation":"Benal a ya mapya a taw na su di gapinda kanu ginawa nin i gilekin sa Allah."},{"id":58,"translation":"Endu silan a nangimbenal kanu manga ayatan u Kadenan nilan."},{"id":59,"translation":"Endu di silan pedsakutu sa Kadenan nilan."},{"id":60,"translation":"Endu inggay nilan pamun su inenggay kanilan a tamuk atawa sadaqah, endu atay nilan na magilek, endu lu silan pembalingan sa Allah."},{"id":61,"translation":"Entuba i bamagayas sa mapya endu silan i nawna (enggula) sa mapya."},{"id":62,"translation":"Endu da inibpaliyugat nami ya tabiya na su magaga nu, endu sya sa lekami su kitab a pedtalu sa bantang, endu di silan madsalimbut."},{"id":63,"translation":"Ugayd na su atay nilan na tading sya sa nya ba (Qur’ an) endu aden pan manga galebek ilan a kaped a penggalebeken nilan a kasiksan."},{"id":64,"translation":"Taman sa bininasa nami su gangaunutan nilan (lu sa Bad'r) uman isa kanilan na mimbukasu."},{"id":65,"translation":"Da kanu pembukasu kanu nya a gay, ka sekanu na di kanu katabangan."},{"id":66,"translation":"Ka saben-sabenal a pembatyan sa lekanu su manga ayatan ku na sekanu na semunud kanu a semalilit kanu."},{"id":67,"translation":"Pemamasla kanu, namagumpung (sa mawag) kanu magabi sa tagaken nilan (su Qur’an)."},{"id":68,"translation":"Ngintu ka di nilan pangangasipen (su Qur’an) aden nakawma kanilan a dala makawma kanu kalukesan nilan a nangawna?"},{"id":69,"translation":"Atawa da nilan katawi su sinugu (Muhammad) ka bagungkiren nilan?"},{"id":70,"translation":"Atawa ya nilan pedtalun na buneg? Kena! Ka nakawma kanilan su bantang (ugayd) na ya madakel kanilan i mabensi sa bantang."},{"id":71,"translation":"Amayka su bantang ka edtatanggunut kanu kyug u ginawa nilan na mabinasa su manga langit endu su lupa endu su pageletan nilan, tembu inenggay nami kanilan su Qur’an, (ugayd) na tinaligkudan nilan."},{"id":72,"translation":"Di kena ka pegkuwa kanilan sa buwis, ka su buwis nu Kadenan nengka na ya pan labi i kapiya nin, endu sekanin i mapya a pe-rizki."},{"id":73,"translation":"Endu seka (Muhammad) na bagenggaten nengka silan lu sa matidtu a lalan."},{"id":74,"translation":"Endu benal su manga taw a di bangimbenal sa gay a mawli, na sinemibay sa kanu lalan a matidtu. (agama Islam)"},{"id":75,"translation":"Amayka inikalimu nami silan endu iyawa nami su pakagkayd kanilan na mananalusan silan sa kadupangan nilan."},{"id":76,"translation":"Endu saben-sabenal a bininasa nami silan sa siksa, na dabun silan embaba kanu Kadenan nilan, endu dala silan pangumpaya sa Allah."},{"id":77,"translation":"Taman sa amayka bukatan nami su bengawan nu naraka nilan a sangat i kapasangin, na natebped kanilan su inam sa mapya."},{"id":78,"translation":"Sekanin a Allah i minumbal sa lekanu sa kakineg endu kailay endu atay, na paydu gayd i kadsukur nu (sa Allah)."},{"id":79,"translation":"Endu sekanin (Allah) i minaluy sa lekanu sya sa lupa, endu lu kanu bun tanan mabulig sa lekanin."},{"id":80,"translation":"Endu sekanin (Allah) i bangimatay endu banguyag, endu lekanin su kambidayan nu magabi endu malamag, na ngintu ka di kanu bagungangen?"},{"id":81,"translation":"Kena! Ka ya nilan kadtalu na mana bun su nadtalu nu nangawna."},{"id":82,"translation":"Tig nilan: u matay tanu na nabaluy tanu a libubuk a nangalupet su manga tulan tanu na (ngintu) makambuwat tanu pon?"},{"id":83,"translation":"Saben-sabenal a inibpasad sa lekami endu su kalukesan nami i namba sa dapan makawma (si Muhammad) na (da) inan ya tabiya na kalbutan a nangawna a manga taw."},{"id":84,"translation":"Edtalu ka kanilan (Muhammad): entayn i kigkuwan sa lupa endu su dalemin amayka katawan nu?"},{"id":85,"translation":"Ya nilan edtalun na: kanu Allah, na edtalu ka kanilan i ngintu ka di kanu ma-indaw?"},{"id":86,"translation":"Edtalu ka kanilan: entayn i Kadenan nu manga langit a pitu lapis endu entayn i Kadenan nu Arsh a masla?"},{"id":87,"translation":"Ya nilan edtalun na: kanu Allah, na edtalu ka kanilan: ngintu ka di silan kagilekan?"},{"id":88,"translation":"Edtalu ka kanilan: entayn i pakamilik kanu masulen u enggaga-isa na sekanin i pedtuldu? Di kena ba sekanin i pedtuldu lun amayka katawan nu?"},{"id":89,"translation":"Ya nilan edtalun na: kanu Allah, edtalu ka kanilan: ngintu ka pedsibay kanu?"},{"id":90,"translation":"Kena! Ka initingguma nami kanilan su bantang, endu silan i manga malbut."},{"id":91,"translation":"Dala wata nu Allah endu dala kapedin a kadenan, u naduwa timan bu i kadenan na uman isa na tyakapanin i binaluy nin, endu ebpapuluwan a isa i kaped in, mahasuti su Allah kanu pedtalun nu manga mushrik."},{"id":92,"translation":"Katawan nu Allah su gayb endu su mapayag, mahasuti su Allah kanu ipedsakutu nilan a manga mushrik."},{"id":93,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Kadenan ku u ipailay nengka sa laki su kasiksan nilan."},{"id":94,"translation":"Kadenan ku di aku lumagit kanu manga salimbuten."},{"id":95,"translation":"Endu benal a sekami na magaga nami mapailay sa leka i siksa nilan."},{"id":96,"translation":"Ya nengka isuli kanu mawag a pakaydan nilan sa leka na mapya sa taman a magaga nengka, ka katawan nami su langun u kapendalbut ilan."},{"id":97,"translation":"Endu edtalu ka (Muhammad): Kadenan ku lumindung aku sa leka kanu sasat nu shaytan."},{"id":98,"translation":"Endu lumindung aku sa leka kadenan ku kanu dalpa nu shaytan."},{"id":99,"translation":"Taman sa amayka nawma na kapatay su isa sa kanilan (manga kafir), na tig nilan: pambalingan aku pan Kadenan ku."},{"id":100,"translation":"Ka basi manggalebek ku i mapya a dinadag ku, dala kambalinganin, namba a kadtalu na da kataganin kanu midtalu, endu aden dalinding sa di nilan kambalingan sa dunya (namba su barzakh) taman sa kambuwat ilan sa kubur (kagkukum)."},{"id":101,"translation":"Na amayka yupen su sanggakala na dala den su kapamagandagay sa bangsa, endu di silan makapamidsaya."},{"id":102,"translation":"Su taw a ya mawgat sa timbangan su mapya nin na silan a manga taw i namakauntung."},{"id":103,"translation":"Su taw a ya mawgat sa timbangan su marat na entuba i manga taw a linugi nilan i ginawa nilan, a di silan makaliyu sa naraka."},{"id":104,"translation":"Ka galupang nu apuy i manga biyas nilan, endu silan i mawag a benal i mabpalas nilan."},{"id":105,"translation":"Di kena ba pembatyan bun sa lekanu su manga ayatan ku na sekanu na papendalbuten nu su manga ayatan ku?"},{"id":106,"translation":"Ya nilan madtalu na: Kadenan nami tinalaw kami nu makabinasa sa lekami, na sekami i manga taw a nangatading."},{"id":107,"translation":"Kadenan nami paliyu kami sa naraka, ka amayka ebpaluman kami na sekami i manga dupang."},{"id":108,"translation":"Tig nu Allah: san kanu den ba egkaleben, da kanu mangeni-magingalap."},{"id":109,"translation":"Su kaped kanu manga ulipen ku na ya nilan edtalun na: Kadenan nami nangimbenal kami na ampun ka sa lekami (su dusa) endu ikalimu kami nengka endu seka i labi a mapya a malimu."},{"id":110,"translation":"Ya nu pinakaydan kanilan na bagungaten nu, taman sa tinagak nu su Qur’an endu pedtatawan nu silan."},{"id":111,"translation":"Benal a saki na saguna na binalasan ku silan kanu kinadsabar nilan, ka silan i manga taw a namakauntung a nambadtug sa mapya."},{"id":112,"translation":"(Tig nu Allah): ngin i kinawget nu sa lupa kanu tilenduwan na lagun?"},{"id":113,"translation":"Tig nilan: nakasampay kami bu sa dunya sa sagay bu atawa seged bu sa gay, idsa nu kanu pedtuldu sa manga galebek (malaikat)."},{"id":114,"translation":"(Tig nu Allah): da kanu matangen sa dunya ya tabiya na paidu bu gayd umana bu ka katawanu (ya mawget i ka naraka)."},{"id":115,"translation":"Ya nu ga-antap na kinabaluy sa lekanu na dala hikmah (sabapin), endu di kanu makambalingan sa lekami?"},{"id":116,"translation":"Mahasuti su Allah a datu a bantang, da Kadenan a pedsimban a wagib ya tabiya na sekanin a Kadenan nu Ar'sh a masla."},{"id":117,"translation":"Endu su taw a semimba pamun sa salakaw sa Allah a dala tindegin, na benal su balasin na lu bun kanu Kadenanin, endu benal su manga kafir na da silan makauntung."},{"id":118,"translation":"Endu edtalu ka (Muhammad): Kadenan ku ampun ka, ka malimu ka, seka i mapya a malimu."}]},{"id":24,"verses":[{"id":1,"translation":"Initulun nami i nya a surah, endu ini-fardu nami, endu initulun nami sya ba i manga ayatan a manga mapayag, ka malemu sa lekanu i ma-indaw kanu."},{"id":2,"translation":"Su babay endu mama a midzina na betay nu i uman isa sa magatus a lebpad, da kanu lumasam kanu agama nu Allah (sa di nu ikukum) amayka bangimbenal kanu sa Allah endu gay a mawli, endu pedsaksiyan su kabetay kanilan kanu lumpun kanu manga mu'min."},{"id":3,"translation":"Su midzina a mama na ya ipagkaluma lun na babay a midzina bun atawa babay a mushrik, su babay a midzina na ya menem ipagkaluma lun na midzina a mama atawa mama a mushrik, ka haram kanu manga mu'min."},{"id":4,"translation":"Su manga taw a pedsenditan (pedtetebuwan) nilan su manga babay a mapya sa dala saksi nilan a pat kataw na betay nu silan sa walu pulu a betay (su pedtetebu) endu di nu tumalima i saksi nilan sa apiya ngin pan, ka silan na nakalyu kanu limu nu agama silan."},{"id":5,"translation":"Ya tabiya na su midtawbat sa ulyan nantu endu nagumbaya silan, su Allah na bangampun a malimu."},{"id":6,"translation":"Su manga taw a pedsenditan nilan i kaluma nilan sa midzina a dala saksi nilan a lyu sa ginawa nilan na makadsapa su mama sa makapat a sapa nin sa Allah (kasangulan nu bangukum) sa benal sekanin kanu pedtalu nin."},{"id":7,"translation":"Ya ikalima a sapa nin (nadtalu nin) i nanget den sa lekanin su mulka nu Allah amayka pendalbut bu sekanin."},{"id":8,"translation":"Endu alawan nu babay su siksa sa lekanin (amayka di gabenalan) sa edsapa menem sekanin sa makapat, sa di kena benal endu malbut su kaluma nin."},{"id":9,"translation":"Endu ikalima a sapa nin (edtalun u babay) i nanget sa lekanin su lipunget u Allah amayka benal su kaluma nin."},{"id":10,"translation":"U di kena bu su kalbihan nu Allah sa lekanu endu su limu nin (na tinyuba kanu) endu su Allah na banawbat, endu katawanin su binaluy nin."},{"id":11,"translation":"Benal na su manga taw menem a tagapeda nu bun silan, sa kalbutan bu i bityala nilan, na di nu bagantapa i makagkayd sa lekanu, uman isa na kadusan i nakwa nin (kanu ipedtetebu) endu su minukakal sa entuba a bityala (Abdullah bin Ubayya) na lekanin i siksa a masla."},{"id":12,"translation":"Entuba ka kinakineg u lun ka yabu initagu sa ginawa na babay-mama a mu'min i mapya (di silan malityala) endu ya nilan pidtalu na: bityala inan a kalbutan a mapayag."},{"id":13,"translation":"Entuba ka pinambuwat ilan i pat kataw a manga saksi, na amayka di silan makapambuwat sa pat kataw a saksi, na silan lu sa Allah i manga taw a malebut."},{"id":14,"translation":"U di kena bu su kalbihan nu Allah endu su limu nin sa lekanu sa dunya-akhirat na nasugat kanu den a siksa a masla (sa kanu bityala nu)"},{"id":15,"translation":"Kagina banabeten nu i kalbutan, na pedtalu nu kanu manga ngali nu i dala sabutin lun (namba su kinadtetebu kanu Aisha a kaluma nu Rasulullah) endu ya nu kataw na malemu, na lu sa Allah na sangat i kasla nin."},{"id":16,"translation":"Entuba ka kinakineg nu lun ka ya nu pidtalu na di tanu embityalan inan, mahasuti su Allah, ka nan a bityala na kalbutan a sangat i kasla nin."},{"id":17,"translation":"Bangindawn kanu nu Allah sa di nu a benal kab-palumanan amayka benal kanu a manga mu'min."},{"id":18,"translation":"Endu ipebpayag u Allah sa lekanu su manga ayatanin, su Allah i mataw sa mapayag-masulen."},{"id":19,"translation":"Su manga taw a myug sa makapayapat su maledsik a bityala kanu manga mu'min na kanilan i siksa a masakit sya sa dunya endu lu sa akhirat, su Allah i mataw kanu di nu katawan."},{"id":20,"translation":"U di kena bu su kalbihan nu Allah sa lekanu endu su limu nin (na tiyuban kanu) endu su Allah na malasam a malimu."},{"id":21,"translation":"Sekanu a manga mu'min di nu pedtuntula su manga sangkad u manga shaytan, su temuntul kanu manga sangkad u manga shaytan na yanin ipedsugu na manga maledsik endu su ka-ungkir, u di kena bu su kalbihan u Allah sa lekanu endu su limu nin (na tyuban kanu den) na dala masuti sa lekanu apiya sakataw bu, ugayd na su Allah i pedsuti kanu magkahanda nin endu pakakineg sekanin a mataw."},{"id":22,"translation":"Endu di edsapa su aden tamukin endu su makalag i gatamananin sa di nin enggan i pagali nin, endu su manga miskinan endu su manga muhajireen sa lalan sa Allah, endu ampunen silan endu tigkelan silan, ngintu dinu kalilinyan i ampunen kanu nu Allah? Endu su Allah i bangampun a malimu."},{"id":23,"translation":"Su manga taw a edtebwan nilan su manga babay sa dala kyug ilan sa kadzina a manga mu'min, na su pedtetebu na namulkan sa dunya akhirat, endu kanilan i siksa a masla."},{"id":24,"translation":"Su gay a edsaksyan nu manga dila nilan endu manga lima nilan silan, endu su manga ay nilan kanu penggalebeken ilan (sa dunya)."},{"id":25,"translation":"Entupan a balasan silan nu Allah kanu balas a makadayt kanilan, endu katawan ilan su Allah na benal a mapayag (su langun u kadtalu nin)."},{"id":26,"translation":"Su babay a maledsik na kanu mama a maledsik, su manga mama a maledsik na kanu manga babay a maledsik, su mapya a babay na kanu manga mapya a manga mama, endu su manga mapya a mama na kanu manga mapya a manga babay, na lepas silan kanu manga pedtalu nilan (a pakabinasa), kanilan su ampun endu rizki a mapulu a mapya."},{"id":27,"translation":"Sekanu a manga mu'min na da kanu lemudep kanu manga walay a di kena nu manga walay, taman sa di kanu makapagetaw endu di nu masalam su taw nin, ka entuba i makagkapiya sa lekanu, ka endu malemu sa lekanu i ma-indaw kanu."},{"id":28,"translation":"Amayka dala taw nin su manga walay na da kanu lemudep, taman sa di kanu sugutan, amayka ya pidtalu i uli kanu na uli kanu, ka entu ba i makasuti sa lekanu, endu su Allah na katawanin i langun a penggalebekenu."},{"id":29,"translation":"Dala bun dusa nu sa kaludep u kanu walay a di kena pegkalebenan, sa lu ba natagu i manga kasangkapanu endu su Allah i mataw kanu ipebpayagu endu ibagenanu."},{"id":30,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanu manga mu'min a manga mama i piyampiyanan nilan i kadtulik endu tuldun nilan su manga sangulan nilan, ka namba i makasuti kanilan, su Allah na katawanin i langun a penggulan nilan."},{"id":31,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanu manga mu'min a manga babay i piyampiyanan nilan i kadtulik ilan, endu tyakapan nilan i manga sangulan nilan endu di nilan ipayag i pagigimuan nilan, ya tabiya na biyas endu duwa a lima, endu di nilan ipayag su manga imu nilan, ya tabiya na kaluma nilan, atawa lukes nilan, atawa manga lukes nu kaluma nilan, atawa manga wata nilan, atawa manga wata nu kaluma nilan, atawa manga suled nilan, atawa manga wata nu suled nilan a manga mama, atawa manga wata nu suled nilan a manga babay, atawa ka silan a manga babay, atawa su kamilikan nilan, atawa ka su manga wata a bagunut kanilan a dala pan kyugin sa babay a manga mama, atawa ka su manga manot a manga wata a dala pan nadsulimanin kanu awrat nu manga babay, endu di silan embagel sa kasangkad ilan kanu manga ay nilan ka katawan su uni nu pagigimuan nilan (singkil) endu edtawbat kanu tanan sekanu a manga mu'min ka malemu-lemu sa lekanu i makauntung kanu sa dunya-akhirat."},{"id":32,"translation":"Pagkaluma nu su da kaluma nin sa lekanu, endu su manga salih kanu manga mama a pedsugun nu atawa manga babay, ka upama ka faqir silan na pagkakawasan bun u Allah kanu limu nin, endu su Allah na makalag i limu nin a mataw."},{"id":33,"translation":"Endu tumigkel menem su taw a da pan ibangaluma nin, taman sa enggan bun silan nu Allah sa kalbihanin, endu su manga ulipen a bangeni silan sa kasulatan (sa makandaludaya silan) na suguti nu silan amayka aden natawan nu kanilan a kapiyanan, endu engginu silan kanu tamuk nu Allah a inenggay nin sa lekanu, endu di nu pedtegela su manga ulipenu sa kadzina ka ya nilan kyugan na di kadzina (suti silan) pegkyug kanu sa kabimbanan sa kabpaguyag sa dunya? Su (taw) a pegesenin su ulipenin (sa kagkyuga atawa papamayadan) na su Allah, sa ulyan na kinapeges lun, na ampunenin ikalimu nin (su babay a pineges)."},{"id":34,"translation":"Saben-sabenal a initulun nami sa lekanu su manga ayat a mapayag, endu upaman kanu manga taw a nangaypus a nauna sa lekanu, endu indawan kanu manga taw a magilek sa Allah."},{"id":35,"translation":"Su Allah i papedsigay kanu pitu lapis a langit endu lupa, ya upama nu sigay nin na tungkup a nakadalem lun i palitan, su palitan na nakadalem lun su katya, su katya antu na mana bun bitun a pegkinggat a belalegan sa kayu a barakat (kayu a zaitun) sa di kena sebangan a di kena sedepan, nya sama kanu lalanin i makalayau sa apiya dapan makembil na apuy, ka sigay a nanget kanu sigay, itutulu nu Allah su sigay nin kanu magkahanda nin, endu ibagenggay nu Allah su manga upaman kanu manga taw, katawan nu Allah i langun a enggaga-isa."},{"id":36,"translation":"Su manga masjid na inisugut nu Allah i pakaslan endu pakapiyan i kambalay lun, belabitan sa ngala nin a pedsambayangan sa mapita-malulem-"},{"id":37,"translation":"Nu manga mama a di silan gasimpang nu kapendagang, endu kabpasay sa tadem sa Allah endu kadsambayang-kadzakat, kagilekan silan kanu gay a kumegkel su manga atay endu gapansi su manga kailay (mata)."},{"id":38,"translation":"Endu kabalasan sila nu Allah sa mapya pan kanu pinggalebek ilan, endu bagumananin silan kanu kalbihan, su Allah i pe-rizki sa magkahanda nin sa di magkila-kila."},{"id":39,"translation":"Su manga kafir menem na su galebek ilan na mana ig a gasandeng sya sa malinawag, ga-antap u pakainum sa ig (i makainum) taman sa u nawmanin na dala besen ig in, endu ya nin naparuli na siksa sa lekanin lu sa Allah, ka nawna sa dunya i balasin, endu su Allah na mangagan i kukuman in."},{"id":40,"translation":"Atawa ka mana su manga malibuteng sa lagat sa midtatalapis i bagel sa pulu nin, su bagel a kaduwa na lu sa pulu nin i dadtem a malibuteng a midtatalapis, u palyun nu bangilay su lima nin na di nin mailay sa kalibuténg in, su taw a dala den enggay nu Allah sa sigay na dala katuntulin sa lalan a matidtu."},{"id":41,"translation":"Ngintu di nu katawan i pedtasbih sa Allah su dalem nu manga langit endu su lupa endu su papanuk? Pembelatenin i papakin, uman isa na natawan nu Allah i tasbih nin endu sambayangin, endu su Allah i mataw sa langun nu penggalebeken nilan."},{"id":42,"translation":"Endu kanu Allah su dalem u pitu lapis a langit endu lupa, endu lu bun sa Allah i kadsunudan."},{"id":43,"translation":"Ngintu di nu gailay i kapedseseng nu Allah kanu gabun? Mawli na pinadtimu nin, mawli na baluynin a migkakapal, na lu den ba su ulan a belyu kanu pamageletan, endu papedtulunen nin ebpun sa langit i manga watu a ilu atawa kilat, na masugat in su kahanda nu Allah endu makasibay (di masugat) kanu pigkahanda nin, paydu gayd kanu katinangin (su kilat) na maling den su kailay."},{"id":44,"translation":"Papegkelid-keliden nu Allah su magabi endu malamag, nakadalem lu ba su tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a aden pusungin."},{"id":45,"translation":"Su Allah i minaluy kanu langun nu malanap-lanap ebpun sa ig na kaped na ya nin ibelalakaw na tiyanin, aden bun ya nin ibelalakaw na ay nin a duwa, endu aden bun belalakaw sa pat timan a ay nin, pembaluyn nu Allah kanu langun u enggaga-isa na gagaga nin."},{"id":46,"translation":"Saben-sabenal a initulun nami su manga ayat a mapayag, endu su Allah i pedtutulu sa magkahanda nin sa lalan a matidtu."},{"id":47,"translation":"Endu pedtalun nu manga munafiq: nangimbenal kami sa Allah endu su sinugu, endu pinaginugutan nami, mawli na su ped kanilan i menda sa ulyan antu, na di kena benal a mu'min su minenda kanilan."},{"id":48,"translation":"Amayka tawagen silan kanu kukuman nu Allah endu su nabi nin ka endu makukum silan na su kaped kanilan na menda."},{"id":49,"translation":"Amayka lu kanilan su haqq, na ebpawangan ka nilan sa mamagayas a benal silan."},{"id":50,"translation":"Nakadalem kanu atay nilan i dalu, ugayd na penduwa-duwa silan, endu kagilekan silan sa edsalimbuten nu Allah silan endu su sinugu nin, ugayd na ya benal na silan i manga salimbulen."},{"id":51,"translation":"Benal su manga mu'min na ya nilan kadtalu amayka enggaten silan sa kukuman nu Allah endu su sinugu nin, ka endu makukum silan na tig nilan: nakineg nami endu naginugut kami, endu silan i namakauntung."},{"id":52,"translation":"Endu su taw a maginugut sa Allah endu su sinugu nin endu pangandamen nin su Allah endu ikagilekin na silan i nabadtugan sa mapya."},{"id":53,"translation":"Endu midsapa silan sa Allah kanu pangimbenal nilan a di kena benal, amayka sinugu nengka silan sa kan-jihad na munut silan, edtalu ka (Muhammad): da kanu pedsapa, ka su inugut kanu rasul i (labi) mapya kanu kadsapa a di kena benal, su Allah na katawanin i langun a galebekan nu."},{"id":54,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) i: paginuguti nu su Allah, endu paginuguti nu su sinugu nin, amayka menda silan na ya bu wagib sa lekanin su kapedsampay, ya menem wagib sa lekanu na kapaginugut, endu amayka paginugutanu na matutulu kanu, endu dala kanu sinugu ya tabya na kapapedsampay sa mapayag."},{"id":55,"translation":"Inibpasad u Allah kanu manga mu'min sa lekanu endu minggalebek sa manga mapya i pasambin silan a kumamal sya sa lupa sa mana bun kinapasambi nin kanu manga mu'min a nangawna sa kanilan, endu pandaya nin kanilan su agama nilan, entuba i nasuwatanin kanilan, endu sambyanin su gilek ilan sa makatana silan, simban aku nilan endu di aku nilan sakutun sa apiya paydu, na su egkafir sa ulyan na entuba na silan i manga taw a nakalyu kanu agama."},{"id":56,"translation":"Itindeg nu su sambayang, endu inggay nu su zakat, endu paginuguti nu su sinugu, ka malemu-lemu sa lekanu i makakalimu kanu."},{"id":57,"translation":"Di ka mantap su manga kafir sa kapalaguyan kami nilan sya sa lupa, endu ya nilan kadtakenan su naraka a mawag gayd a kabpawangan."},{"id":58,"translation":"Sekanu a manga mu'min- (isugu nu sa) magetaw sa kaludepin su banunugun nu endu su manga wata a dala pan sabutin sa pidtalu a babay sya kanu timpu a telu, (ika-isa) na di pan makadsambayang sa subbuh, (ika-duwa) na amayka ulyan na dhuhur sabap sa migkawas-kawas kanu ka pedtelen kanu, (ika-telu) na ulyan a sambayang na isya, da bun kadusan nu u lumudep silan sa di magetaw amayka salakaw sa namba a manga waktu, ka banunugun nu silan, mamba i kapebpayag u Allah sa lekanu kanu manga ayatanin, endu su Allah i mataw sa langun a binaluy nin."},{"id":59,"translation":"Endu amayka mabalig den su manga wata nu (babay-mama) na magetaw den silan sa mana bun su kapagetaw nu di kena taw na walay, mamba i kapebpayag u Allah sa lekanu kanu manga ayatanin, endu su Allah i mataw sa langun a binaluy nin."},{"id":60,"translation":"Su manga babay a di pembata atawa di gahaid a da den kyugin sa kagkaluma na dala dusa nilan sa luwasen nilan su balegkas sa di kena bun peb-payangasen, endu di silan edsugud-sugud sa mapayag su bagigimuwan nilan, endu su di nilan kaluwas na muna i kapiya nin, endu su Allah i pakakineg endu mataw."},{"id":61,"translation":"Dala dusa nu pisek endu su tyulud (sadil) endu su pendalu endu taman sa ginawa nu i keman sya kanu manga walay nu atawa walay nu manga lukes u atawa walay nu manga lukes u a manga babay, atawa manga walay na suled nu a mama, atawa manga suled u a manga babay, atawa ka manga walay nu manga bapa sa ama atawa babo sa ama, atawa bapa nu sa ina atawa manga babo nu sa ina, atawa ka su pedsaliganu sa gunsi atawa su pakat nu, dala bun dusa nu sa keman kanu langun atawa mad-tumpuk kanu, amayka lemudep kanu sa walay nu na edsasalama kanu sa kanu ginawa nu ebpun sa Allah a barakat a mapya, mamba i kapebpayag nu Allah sa lekanu kanu manga ayatanin ka malemu-lemu sa lekanu i makapagungangen kanu."},{"id":62,"translation":"Ya tidtu a mu'min na mangimbenal sa Allah endu su sinugu nin, endu amayka san silan sa leka (Muhammad) kanu galebek a masla (pembibityala) na di silan gumanat sa taman sa di silan maka- pagetaw salka, na silan i benal a bangimbenal sa Allah endu su sinugu nin, na amayka nagetaw silan sa leka (Muhammad) kanu pegkahandan nilan na suguti ka su entayni pegkyugan nengka kanilan, endu ipangeni nengka silan sa ampun, ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":63,"translation":"Di nu pedtawaga su rasul (Muhammad) kanu pamageletanu sa mana su kadtatawagay nu, saben-sabenal a katawan bun nu Allah silan a baningen belyu sa masgid sa sakataw-sakataw, na mingat su manga taw a ibida nilan i kanilan kanu suguwan u rasul, ka masugat silan a fitnah atawa masugat silan a siksa a masakit."},{"id":64,"translation":"Saben-sabenal a kanu Allah i dalem u pitu lapis a langit endu su lupa, endu saben-sabenal a katawanin i nakadalem kanu atay (kamunafiq-bangimbenal) endu su gay a kawli nilan sa Allah na inggay nin kanilan su balas u manga galebek ilan, su Allah na kanu langun u enggaga-isa na katawanin."}]},{"id":25,"verses":[{"id":1,"translation":"Mahasuti su Allah a pinatulun nin su Qur’an kanu ulipen nin (Muhammad) ka endu nin makapangenggat kanu manga inaden sya sa dunya."},{"id":2,"translation":"Lekanin su pitu ka lapis a langit endu su lupa endu dala wata nin, endu dala kaped nin kanu kadatu nin endu binaluy nin su langun na enggaga-isa sa inukul nin tanan."},{"id":3,"translation":"Silan a minumbal sa kadenan a salakaw sa Allah na dala gabaluy nin (su barahala) apiya paydu a silan pan i bagumabalen na dala magaga nilan sa ginawa nilan a makagkayd endu dala magaga nilan a ka-imatay endu kawyag endu dala magaga nilan a kapambuwat sa taw."},{"id":4,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: dala inan (Qur’an) ya tabiya na kalbutan bu ni (Muhammad), inidtebu nin endu tinabangan sekanin a ped a taw, saben- sabenal a silan i migkafir a mindalbut."},{"id":5,"translation":"Endu pidtalu nilan: namba (Qur’an) na kalbutan nu nangawna a inisulat nin na pambatyan sa lekanin sa mapita-malulem."},{"id":6,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: su (Qur’an) na pinatulu nu Allah a katawanin i masulen kanu manga langit endu su lupa, su Allah na mangampun a malimu."},{"id":7,"translation":"Endu pidtalu nilan: ngin i man a sinugu ka ya nin pegken na su ped bun a pegken tanu endu belalakaw sya sa padyan? U namba ka initulun sa lekanin i malaikat a mabaluy a makatabang sa lekanin."},{"id":8,"translation":"Ataw ka namba ka inenggan sa ginadung (kakawasan) ataw ka pamulan sa lu ba kumwa sa kanen nin, endu pidtalu nu manga kafir kanu manga bamaginugut: dala inan a mama (Muhammad) a bagunutan nu anan ya tabya na nasugat na sih’r."},{"id":9,"translation":"Ilay ka (Muhammad) su upaman nilan sa leka ka natading silan, na di nilan magaga i makatuntul silan sa agama."},{"id":10,"translation":"Mahasuti su Allah, u ya nin kyug i baluyan kanin sa muna pan i kapya nin a surga a belagilay sa kababan i manga ig ataw ka baluyan kanin sa maligay na magaga nin."},{"id":11,"translation":"Ugayd na pinandalbut nilan su gay a mawli, endu pinagadilan ami kanu di bangimbenal sa gay a mawli i naraka a pagkaleg."},{"id":12,"translation":"Amayka mailay nilan sa mawatan pan na makineg nilan i bula-bula nin a lipunget i gabales nin endu swara a mapasang."},{"id":13,"translation":"Amayka iyulug den silan kanu bengawan nin a masimpit sa pinawik su lima nilan kanu tengu nilan, mananawag sa nabinasa tanu."},{"id":14,"translation":"Edtalun nu Allah: da kanu banawag sa nabinasa kanu sa maka-isa bu, ugayd na ya nu edtalu na nabina-binasa kami den."},{"id":15,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) ka nilan: ngintu entuba i mapya (na siksa antu) ataw ka su surga a tatap? Entuba i inibpasad kanu magilek sa Allah na su surga i kanilan a balas endu kawliyan."},{"id":16,"translation":"Kanilan kanu surga endaw a kalilinyan nilan, sa da kaliyu nilan, na aden kanu kadenan nengka i pasad a mapanuntul."},{"id":17,"translation":"Endu su gay a buligen silan nu Allah endu su pedsimban nilan a salakaw sa Allah (barahala) na edtalun nu Allah sa kanilan: ngintu sekanu i tinumading kanu manga ulipen ku a namba ataw ka silan bun i midtadingan sa lalan (Islam)."},{"id":18,"translation":"Ya nilan edtalun: mahasuti ka, ka di dayt sa lekami i mumbal kami sa salakaw sa leka a manga kadenan, ugayd na inikalimu nengka silan sa mapya a katamanan nilan endu su manga lukes nilan, taman sa nalimpangan nilan su Qur’an na silan i manga taw a nangabinasa."},{"id":19,"translation":"Na pinandalbut kanu pedsimban nu (barahala) kanu pedtalun nu, na dala magaga nu a katulak nu sa siksa endu makasapal sa kanaraka nu, entayn sa lekanu i egkafir na pananamen nami sa siksa a masla."},{"id":20,"translation":"Endu dala sinugu nami a nawna sa leka (Muhammad) a manga sinugu ya tabya na pegkan bun silan endu belalakaw bun sa padiyan endu binaluy nami su sabad sa lekanu sa mafitnah nin su kaped nin, ngintu makadsabar kanu? Endu su Kadenan nengka na pedtulik."},{"id":21,"translation":"Endu pidtalu nu manga taw a di gatagu sa ginawa nilan su ka-adap nin sa lekami: U nya ba ka ya pinatulun sa lekami i malaikat ataw ka ya nami mailay su Kadenan nami, na saben-sabenal a mimamasla su ginawa nilan endu mibpapulu silan sa masla a kinabpapulu."},{"id":22,"translation":"Gay a mailay nilan i malaikat (edtalun nu malaikat): da mapya kanu manga kafir endu lumindung silan kanu manga malaikat."},{"id":23,"translation":"(Tig nu Allah): ini-una nami su galebek nilan sa dunya, na binaluy nami sa gay a mawli na matag nilan mailay na dala besen (balas nin)."},{"id":24,"translation":"Su taw sa surga kanu gay a kaludep nilan na mapya gayd a kadtakenan nilan endu mapya gayd i papedsalidepan nilan."},{"id":25,"translation":"Endu su gay a malundus i uman i langit (na mangawlug) i dadtem a maputi endu tumulun su manga malaikat magubal den su dunya."},{"id":26,"translation":"Su kadatu sa entuba a gay a bantang na kanu Allah endu entuba a gay na sangat i kapasangin kanu manga kafir."},{"id":27,"translation":"Endu su gay a mabut nu kafir su duwa a lima nin sa ya nin madtalu: kanugunin (ka entuba) ka ya ku den mun napaginugutan na su rasul."},{"id":28,"translation":"Duwan-duwan ku den ya ku tumu i da ku mabpakat si kwana."},{"id":29,"translation":"Saben-sabenal a tinadin aku nin kanu Qur’an sa ulyan na kinawma nin sa laki endu su shaytan na ibalusak nin su manusya."},{"id":30,"translation":"Endu ya kadtalu nu sinugu: Kadenan ku, su manga taw ku na tinagak nilan su Qur’an sa dala pinatagan nilan lun kanu panduwanin."},{"id":31,"translation":"Endu mamba i kinabaluy nami kanu uman i nabi na aden satru nin kanu manga baradusa, endu natabwan kanu kadenan nengka i tumutulu endu tumabang."},{"id":32,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: u namba ka naka-isa bu nakatulun sa lekanin su Qur’an, (tig nu Allah): mamba i kadtakena nin kanu atay nengka (Muhammad) na paydu-paydu i kinabatya nami lun sa leka."},{"id":33,"translation":"Endu da pambuwaten nilan a manga upaman a di kena lawanan nami sa bantang endu ya pan labi i kapya na kapayag nin."},{"id":34,"translation":"Entuba i manga taw a bagulugen sa patuy lu sa naraka endu silan i mawag i kandalpanin endu tading sa lalan sya sa dunya."},{"id":35,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kanu Musa su kitab (Taurat) endu binaluy nami su suled nin a si Harun a pedtabang sa lekanin."},{"id":36,"translation":"Na pidtalu nami: angay kanu (duwa) sa manga taw a pinandalbut nilan su manga ayatan nami, na bininasa nami silan guna su da silan pangimbenal."},{"id":37,"translation":"Endu su manga taw nu Nuh guna nilan pandalbuta su manga sinugu na pina-geled ami silan endu binaluy nami a tanda kanu manga taw, endu inipagadila nami kanu manga kafir su siksa a sangat i kasakit nin."},{"id":38,"translation":"(Endu labit ka Muhammad) su taw nu Aad endu su Thamud endu su taw nu Shu’aib endu madakel i manga taw sa pageletan nilan (bininasa ka dala pangimbenal)."},{"id":39,"translation":"Uman isa na pinambuwatan nami sa upaman, na langun nilan na bininasa nami silan sa ulyan na kinawma na sinugu a da nilan pangimbenala."},{"id":40,"translation":"Endu saben-sabenal a nawma nilan su dalpa (ni Lut) a nasugat na ulan a makabinasa (watu endu apuy) na ngintu ka di silan ma-indaw sa kinailay nilan kanu dalpa a nabalikwat? Kagina dala sa kanilan i kabangimbenal sa mawyag pan i taw a minatay den."},{"id":41,"translation":"U nailay sa kanilan (Muhammad) na pagumpaken ka kanilan bu, ya nilan kadtalu: namba besen i pinambuwat nu Allah a sinugu?"},{"id":42,"translation":"Pabpagendan nin sa lekitanu su manga kadenan tanu? U di kena bu minanged kanu pamusungan tanu (na kadenan tanu), na di ebplis na katawan nilan kanu kailay nilan sa siksa nilan na natading silan sa lalan."},{"id":43,"translation":"Su taw a ya nin sinimba su kyug na ginawa nin, na di nengka (Muhammad) magaga sa matutulu nengka."},{"id":44,"translation":"Ataw ka ma-antap nengka i madakel i banuliman sa kanilan ataw ka bagungangen? Na di kena! Ka mana bun silan manga binatang endu muna pan silan sa binatang i kinatading nin."},{"id":45,"translation":"Ngintu di nengka gailay su galebek nu Allah u panun i kapegka-aden nu alung-alung? Na u ya nin kahanda i makatelen na entuba i manggula, mawli na binaluy nami su senang a tanda nu alung-alung."},{"id":46,"translation":"Mawli na pegkwan nami so alung-alung sa paydu-paydu."},{"id":47,"translation":"Sekanin (a Allah) i minaluy sa lekanu sa kanu magabi a dalinding nu endu su kapedtulug nu a ibangintelen nu endu su malamag a imbukakalu."},{"id":48,"translation":"Endu sekanin i pedsugu sa sambel a lilini nu manga taw kanu limu nu Allah endu pinatulun nami ebpun sa langit su ig a suti maka-suti."},{"id":49,"translation":"Ibaguyag nami kanu dalpa a minatay endu ipabpaginum nami kanu binaluy nami a manga binatang endu manga manusya a madakel."},{"id":50,"translation":"Endu saben-sabenal na pinapayapat nami kanu pamageletan nilan ka endu silan ma-indaw, na ya madakel sa taw na minenda (da talima) ya tabya na kinagkafir."},{"id":51,"translation":"U pigkahanda nami bu na uman i dalpa na aden rasul nin."},{"id":52,"translation":"Na di ka baginuguti su manga kafir endu in-jihad engka silan sa masla (su Qur’an)."},{"id":53,"translation":"Endu sekanin (Allah) i napendulug sa tabang (a ig) endu lagat, su isa a tabang na baginumen, su isa na matimus, aden pageletan nilan a pagalet endu makasapal sa di nilan kadsimbul."},{"id":54,"translation":"Endu sekanin (Allah) i minaluy sa lekanu ebpun sa ig (ig nu babay-mama) endu binaluy nin i katupuwan nin endu kanggyagyamung nu, endu ya ka-aden nu Kadenan nengka na pakagaga."},{"id":55,"translation":"Endu (silan) a pedsimban nilan i salakaw sa Allah a di pakangguna sa kanilan endu di bun makagkayd sa kanilan, su manga kafir na su kadenan nin a (barahala) na pedtabangan nu shaytan kanu inugut nin (sa makasupak)."},{"id":56,"translation":"Endu dala sinugu nami a di kena papegkalilini ataw ka papegkagilek."},{"id":57,"translation":"Edtalu ka sa kanilan i di aku papedsukay sa kapedsampay ku (kanu Islam) ya tabya na su taw a pambaranggyan nin i tamuk nin sa lalan sa Allah (ka di ku sapalan)."},{"id":58,"translation":"Endu salig ka kanu Allah a di matay endu tasbih ka sa pugi sa lekanin (Allah), su Allah i mataw sa kadusan nu manga ulipen nin."},{"id":59,"translation":"Sekanin (Allah) i minaluy kanu manga langit endu su lupa, endu su pageletan nin sa nem gay, mawli na lu migkahanda kanu Arsh, na sekanin i minggungala sa Rahman, na idsa nengka (Muhammad) sa lekanin ka sekanin i mataw kanu langun."},{"id":60,"translation":"Amayka pidtalu sa kanilan i sugyud kanu sa kanu Rahman, na ya nilan kadtalu: ngin i Rahman? Sumugyud kami sa suguwan nengka (Muhammad)? (di kami a benal sumugyud), naisegan i kinatangka nilan (sa Islam)."},{"id":61,"translation":"Mahasuti su Allah a binaluy nin sya sa langit i manga lalan nu bitun, endu binaluy nin i senang endu ulan-ulan a pedsigay."},{"id":62,"translation":"Endu binaluy nin su magabi endu malamag a pedsukelya kanu taw a myug makatadem ataw ka myug sa kadsukur."},{"id":63,"translation":"Endu su ulipen nu Allah na belakaw silan kanu lupa sa dala kasandag nin endu amayka imbityala nu manga jahil na mapya i kasumpat nin."},{"id":64,"translation":"Endu silan na kanu magabi nilan na sumugyud endu tumindeg ka banunuwat sa Allah."},{"id":65,"translation":"Endu ya nilan kadtalu na: Kadenan ami iyawa nengka sa lekami i siksa nu jahannam ka su siksa nin na ya nin ka aden na di gapinda sa taman sa taman."},{"id":66,"translation":"Endu ngin den i kawag nin a kabetadan a kadtangenan."},{"id":67,"translation":"Endu silan (mu'min) na amayka mimbaranggya sa Allah na da makasagad endu di kena menem da gaws, endaw i nasasangan."},{"id":68,"translation":"Endu di silan mangeni sa salakaw sa Allah ka dala kaduwa nin su Allah a pedsimban nilan endu di silan mimatay kanu nyawa a hinaram nu Allah, ya tabya na haqq endu di silan edzina, ka su taw a enggulan nin intuba na madsemak nin i dusa a kanaraka nin."},{"id":69,"translation":"Endu takepen sa lekanin i siksa sa gay a mawli endu tatap sa naraka sa nakalusak."},{"id":70,"translation":"Ya tabya na su midtawbat, nangimbenal a minggalebek sa mapya, ka sambyan nu Allah su kawagan nin sa mapya, ka su Allah na sangat a bangampun a malimu."},{"id":71,"translation":"Su taw a midtawbat endu minggalebek sa mapya na lu sa Allah edtawbat sa tidtu a kadtawbat."},{"id":72,"translation":"Endu di silan edsaksi sa kalbutan endu amayka nasagadan nilan i mawag (a kambityala) na mapya i kasagad nilan."},{"id":73,"translation":"Endu amayka linabit sa kanilan su manga ayatan nu kadenan nilan na di silan embisu-ebpisekan."},{"id":74,"translation":"Endu kadtalu nilan: Kadenan ami enggi kami sya kanu manga kaluma nami sa manga mawli-a-taw a kalilinyan nu manga mata nami, endu baluy ka a kaunutan nu manga magilek sa Allah."},{"id":75,"translation":"Silan i pembalasan sa pangkatan a mapulu (surga) sabap sa kinadsabar nilan endu mabaratamu nilan i mapya kadtalu."},{"id":76,"translation":"Dala sa kanilan i kalyu sa surga, mapya gayd a kabetadan a kadtangenan i kanilan."},{"id":77,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: da idan nu Kadenan ku sa lekanu u di kena bu su kapendu’a nu, ka pinandalbut nu su sinugu nin endu su Qur’an, na di ebplis na matatap su siksa."}]},{"id":26,"verses":[{"id":1,"translation":"Ta-Seen-Meem (su Allah i mataw kanu ma'na nin)."},{"id":2,"translation":"Nya su manga ayatan nu Qur’an a mapayag (pebpayag sa haqq endu baatil)."},{"id":3,"translation":"Ikalimu nengka (Muhammad) su ginawa nengka sa patana ka, kagina di silan bangimbenal."},{"id":4,"translation":"U nagkahanda nami i patulunan nami silan ebpun sa langit sa manga tanda na di mapinda sa kanilan i kadukum nilan kanu lig nilan sa kasangkup (sa Allah)."},{"id":5,"translation":"Endu da pakawma sa kanilan a Qur’an a pakatundug a di kena ya nilan enggulan na taligkudan nilan (di nilan palityayan)."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal a pinandalbut nilan i sinugu, na makawma bun sa kanilan su lalaw nu kabpagungat nilan."},{"id":7,"translation":"Di nilan gadsuliman su lupa na madakel i pinatu’ nami lun a embalangan a manga mapya?"},{"id":8,"translation":"Nakadalem lu ba su tanda (a kapegkagaga nu Allah) endu dala bun kanu kadakelan sa kanilan i kapangimbenal."},{"id":9,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":10,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) sa kanilan su kinatawag nu Allah kanu Musa sa angay kanu sa kanu manga taw a salimbuten."},{"id":11,"translation":"Kawm nu Fir’awn sa namba ka magilek bu silan (sa Allah)."},{"id":12,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan ku, bangandam aku sa pandalbuten aku nilan."},{"id":13,"translation":"Endu magaget i laleb ku endu di mapantas i dila ku, na paunuti aku kani Harun."},{"id":14,"translation":"Endu aden pan dusa ku sa kanilan na bangandam aku sa bunun aku nilan."},{"id":15,"translation":"Tig nu Allah: Di! Lu kanu den duwa, pananggit nu su manga ayatan nami, ka salta kami sa lekanu duwa, gakineg nami bun sekanu."},{"id":16,"translation":"Lu kanu sa kani Fir’awn, ka edtalu nu sa lekanin i sinugu kanu nu Allah a Kadenan nu alameen."},{"id":17,"translation":"(Edtalu nu): pawnut ka sa lekami (Fir’awn) su tupu nu Israel."},{"id":18,"translation":"Tig nu Fir’awn: di kena tinyakapan nami seka (Musa) sa manawt ka pan endu nawget ka sa lekami. (nakatelu pulu lagun)."},{"id":19,"translation":"Endu pinggalebek nengka i pinggula nengka (a kina-imatay sa taw) seka na kuyug ka kanu manga kafir."},{"id":20,"translation":"Tig nu Musa: U enggulan ku sa ulyan na nya ba (kinasabut ku) na kuyug aku sa manga tadin."},{"id":21,"translation":"Pinalaguyan ku sekanu guna aku kagileki sa lekanu, na inenggan aku nu Kadenan ku sa kukuman endu binaluy aku nin kanu manga sinugu."},{"id":22,"translation":"Endu limu nu Allah sa laki (sa da aku nengka ma- ulipen) sa kanu kabpangulipen nengka kanu manga tupu nu Israel."},{"id":23,"translation":"Tig nu Fir’awn: entayn i Kadenan nu sa dunya?"},{"id":24,"translation":"Tig nu Musa: su Kadenan u manga langit endu lupa endu su pagelatan nin, amayka mangimbenal kanu."},{"id":25,"translation":"Tig nu Fir’awn kanu nakalibet sa lekanin: nginan gakineg nu bun?"},{"id":26,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan nu a Kadenan nu manga lukes nu a nangawna."},{"id":27,"translation":"Tig nu Fir’awn: sinugu ba nya a sinugu san sa lekanu na saben-sabenal a buneg."},{"id":28,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan nu sebangan endu sedepan endu su pageletanin amayka magungangen kanu (magitung kanu)."},{"id":29,"translation":"Tig nu Fir’awn: amayka mumbal ka pan sa Kadenan a salakaw sa laki na lu ka makabpawang sa nangabilanggu antu."},{"id":30,"translation":"Tig nu Musa: apya aden bun tindeg ku a mapayag?"},{"id":31,"translation":"Tig nu Fir’awn: pambuwat ka amayka benal ka."},{"id":32,"translation":"Na pinitasan ni (Musa) su tungkat nin, na mimbaluy a nipay a mapayag."},{"id":33,"translation":"Endu pinalyu nin su lima nin a mapya gayd i kaputinin kanu pakailay lun."},{"id":34,"translation":"Tig nu Fir’awn kanu nakabalibet lun: mategel sa sih’r (pakayd) a mataw."},{"id":35,"translation":"Kyug nin na matagak ku i dalpa nu sa namba sih’r nin anan, na ngin ba i lekanu a enggulan?"},{"id":36,"translation":"Tig nilan: di sasawan silan endu pasuguwi ka su langun na taw nu dalpa sa langun nilan."},{"id":37,"translation":"Ka endu silan makanggay sa mataw gayd sa sih’r."},{"id":38,"translation":"Linimud su manga matagel sa sih’r kanu waktu a napasadan."},{"id":39,"translation":"Endu pidtalu kanu manga taw: nginan nangabulig kanu den?"},{"id":40,"translation":"Ka endu ya tanu bun kaunutan su manga pasi-sih’r amayka tumaban silan."},{"id":41,"translation":"Guna makawma su manga mategel sa sih’r na pidtalu nilan kani Fir’awn: aden balas a makwa nami (premyu) amayka sekami i tumaban?"},{"id":42,"translation":"Tig nu Fir’awn: uway, ka makasupeg kanu den sa laki."},{"id":43,"translation":"Pidtalu nu Musa sa kanilan: butawani nu den i langun na pembutawanan nu."},{"id":44,"translation":"Binukawanan nilan i manga tali endu ped a kasangkapan nilan a tanan makagilek i palas nin endu pidtalu nilan: sabap sa kapulu ni Fir’awn a kadenan na sekitanu den i tumaban."},{"id":45,"translation":"Binutawanan nu Musa su tungkat nin, na yanin pinggula na belinun nin su langun nu pinambuwat nilan a kalbutan."},{"id":46,"translation":"Na nakadempas su manga taw na sih’r sa nakasugyud silan."},{"id":47,"translation":"Ya nilan pidtalu (sa bagulyang silan): nangimbenal kami kanu Kadenan nu dunya."},{"id":48,"translation":"A Kadenan nu Musa endu si Harun."},{"id":49,"translation":"Tig nu Fir’awn: nangimbenal kanu kani Musa sa da ku pan makasugut sa lekanu? Su kaunutan nu bun a namandu sa lekanu sa sih’r i dupang, na di ebplis na katawan nu i tebpeden ku i manga lima nu endu su manga ay nu sa pambidayan ku, endu bitinen ku sekanu langun."},{"id":50,"translation":"Tig nilan: di makagkayd, ka lu kami den mumpil kanu Kadenan nami."},{"id":51,"translation":"Ka bagapasen nami i ampunen nin su manga dusa nami, ka sekami i nawna a mangimbenal kanu nya ba a timpu."},{"id":52,"translation":"Endu ini-wahi nami kanu Musa i paawa ka sa magabi i manga ulipen ku, ka sekanu na tundugen kanu nilan."},{"id":53,"translation":"Pinasuguwan nu Fir’awn su taw nu dalpa sa binulig nin silan."},{"id":54,"translation":"Na silan na pidtalu nilan i paydu bu i nasama kanilan."},{"id":55,"translation":"Endu silan na ya nilan galebek na pakasakit sa ginawa tanu."},{"id":56,"translation":"Endu saben-sabenal i sekitanu na mangingat tanu tanan."},{"id":57,"translation":"Pinalyu nami silan (taw nu Fir’awn) kanu manga surga nilan endu su manga buwal."},{"id":58,"translation":"Endu tamuk a ginadung, endu bamagagayanan a mapya."},{"id":59,"translation":"Mamba i kinapawaris nami lun kanu manga tupu nu Israel."},{"id":60,"translation":"Sineled nilan (su Musa) endu su manga bamaginugut (sa kapedsebang na senang)."},{"id":61,"translation":"Guna silan makapamagilaya na ya nadtalu nu manga tagapeda nu Musa: magaws tanu den."},{"id":62,"translation":"Tig nu Musa: di ka salta sa laki su Kadenan ku a tutulun aku nin."},{"id":63,"translation":"Ini-wahi nami kani Musa: ibetay nengka i tungkat nengka sa lagat, nagupakan (sa sapulu endu duwa) uman isa na mana kasla na palaw i pageletan nin. (lu ba silan minukit sa dala silan mawasa)."},{"id":64,"translation":"Endu pinasupeg nami (su Fir’awn) endu su manga tagapeda nin."},{"id":65,"translation":"Endu linepas nami su Musa endu su manga minunut sa lekanin langun."},{"id":66,"translation":"Mawli na pinagaled nami (su Fir’awn) endu su kadakel nin."},{"id":67,"translation":"Lu ba su tanda na kapegkagaga nu Allah, endu dala bun kanu kadakelan nilan i nangimbenal."},{"id":68,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":69,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) kanilan su tudtulan kani Ibrahim."},{"id":70,"translation":"Pidtalu nin kani ama nin endu su manga taw nin: ngen i namba pedsimban nu anan?"},{"id":71,"translation":"Tig nilan: pedsimban nami na barahala a pedtakenan nami sa kapedsimba lun."},{"id":72,"translation":"Tig nu Ibrahim: makineg kanu nin bun amayka tawagen nu?"},{"id":73,"translation":"Ataw ka pegkapya kanu nin bun ataw ka kagkaydan kanu nin bun?"},{"id":74,"translation":"Tig nilan: nya den ba i nabaratemu nami kanu manga lukes a galebekan nilan."},{"id":75,"translation":"Tig nu Ibrahim: sekanu endu langun a pedsimban nu banan."},{"id":76,"translation":"Sekanu endu su manga lukes nu a nawna."},{"id":77,"translation":"Na silan na satru ku, ya tabya (di kena ku satru) na su Kadenan nu dunya."},{"id":78,"translation":"Entuba i minaluy sa laki, endu tutulun aku nin."},{"id":79,"translation":"Endu sekanin i papegkan-pabpaginum sa laki."},{"id":80,"translation":"Endu upama ka pedsakit aku na sekanin i papegkapya sa laki."},{"id":81,"translation":"Endu sekanin i bagimatay sa laki endu baguyag sa laki."},{"id":82,"translation":"Endu bagapasen ku i ampunen nin su dusa ku kanu gay a mawli."},{"id":83,"translation":"Kadenan ku enggay aku sa kukuman endu ikuyug aku nengka kanu manga taw a mapya."},{"id":84,"translation":"Endu baluy ka sa laki i dila a benal (sa bandingan a mapya) kanu pakasambi."},{"id":85,"translation":"Endu baluy aku sa makawaris kanu surga a na’eem."},{"id":86,"translation":"Endu ampun ka kani ama (su dusa) ka sekanin i kuyug kanu nangatadin."},{"id":87,"translation":"Endu di aku mapabpayan kanu gay a kambuwat (gay a mawli)."},{"id":88,"translation":"Gay a di makambarapantag su tamuk endu su wata."},{"id":89,"translation":"Ya tabya na ya nin kawma sa kanu kadenan nin na su pamusungan a sinumangkup."},{"id":90,"translation":"Endu isiken su surga kanu manga magilek sa Allah."},{"id":91,"translation":"Endu ipayag su naraka kanu manga kafir."},{"id":92,"translation":"Endu edtalun kanilan endu su pedsimban nu lu sa dunya (barahala)-"},{"id":93,"translation":"A salakaw sa Allah: ngintu katabangan kanu nin ataw ka katabangan nilan i ginawa nilan?"},{"id":94,"translation":"Na ulugen silan kanu naraka endu su manga kafir manga iblis."},{"id":95,"translation":"Endu su manga minunut kani iblis langun."},{"id":96,"translation":"Na pedtalu silan sa bamagukag (sa dalem na naraka)."},{"id":97,"translation":"(Ya nilan madtalu): ibet sa Allah na natading tanu sa mapayag."},{"id":98,"translation":"Kagina magidsan i inugut nami sa lekanu (a barahala) sa mana den inugut nami sa Allah."},{"id":99,"translation":"Endu dala nakatading sa lekami ya tabya na su manga baradusa."},{"id":100,"translation":"Na dala den makasafa-at sa lekami."},{"id":101,"translation":"Endu dala pakat a edtabang sa lekami."},{"id":102,"translation":"Na u makambalingan kami bu na makuyug tanu kanu manga bamaginugut."},{"id":103,"translation":"Nadalem lu ba su tanda a kapegkagaga nu Allah, na dala bun kanu kadakel nilan i mangimbenal."},{"id":104,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":105,"translation":"Pinambudtud nu taw nu Nuh su manga sinugu."},{"id":106,"translation":"Pidtalu kanilan nu suled nilan a si Nuh sa upama ka namba ka magilek kanu sa Allah."},{"id":107,"translation":"Ka saki na sinugu aku sa lekanu a kasaligan."},{"id":108,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":109,"translation":"Endu di aku pegkwa sa lekanu sa sukay, ya tabya na lu sa Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":110,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":111,"translation":"Tig nilan: di kami maginugut sa leka, ka ya bu naginugut na su manga baba a taw i gatamananin."},{"id":112,"translation":"Tig nu Nuh: dala sabut ku kanilan sa kanu penggalebeken nilan."},{"id":113,"translation":"Su Allah a Kadenan ku i mataw u mana bu ka kagedam nu."},{"id":114,"translation":"Endu di ku bugawn su manga bamaginugut."},{"id":115,"translation":"Ka da sa laki ya tabya na kapabpagingat a mapayag."},{"id":116,"translation":"Tig nilan: upama di ka menda Nuh sa namba a galebek na makuyug ka kanu manga taw a berajamen."},{"id":117,"translation":"Tig nu Nuh: Kadenan ku pinandalbut aku nu manga taw ku."},{"id":118,"translation":"Bukati ka i bengawan kanu pageletan nami endu lepas aku endu su bagunut sa laki a manga bamaginugut."},{"id":119,"translation":"Linepas nami sekanin endu su ped nin sya kanu awang a napenu."},{"id":120,"translation":"Mawli na pinageled ami su nasama (di bangimbenal)."},{"id":121,"translation":"Lu ba nakadalem su tanda a kapegkagaga nu Allah, na dala bun kanu kadakelan nilan i nangimbenal."},{"id":122,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":123,"translation":"Pinandalbut nu A'ad su manga sinugu."},{"id":124,"translation":"Pidtalu nu suled nilan a si Hud: upama ka namba ka kagilekan kanu sa Allah."},{"id":125,"translation":"Ka saki (Hud) sinugu aku sa lekanu a kasaligan."},{"id":126,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":127,"translation":"Endu di aku pegkwa sa sukay, ka dala sukay ku ya tabya na lu kanu Kadenan nu langun na dunya."},{"id":128,"translation":"Endu pembalayan nu bu i manga kabetadan a mapulu sa tanda pendadalemetan nu."},{"id":129,"translation":"Endu bangumbal kanu sa manga kapandayan (manga bunggalu) ka ya nu kataw na matatap kanu lu ba (di matay)."},{"id":130,"translation":"Endu amayka mametay kanu, na mametay kanu sa dala den lasam nu."},{"id":131,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":132,"translation":"Endu ikagilek nu su minagel sa lekanu (Allah) kanu nangatawan nu."},{"id":133,"translation":"Binagel kanu nin sa manga binatang endu manga wata a mama."},{"id":134,"translation":"Endu manga pamulan endu manga buwal."},{"id":135,"translation":"Ikagilek ku sa lekanu su siksan nu gay a masla. (gay a mawli)."},{"id":136,"translation":"Tig nilan: magidsan bun sa lekami i mangindaw ka ataw ka di ka den mangindaw."},{"id":137,"translation":"Ka dala sa nan (indawan nengka) ya tabya na inidtabu nu manga nawna."},{"id":138,"translation":"Endu dala sa lekami i masiksa kami."},{"id":139,"translation":"Pinandalbut nilan na bininasa nami silan, lu ba su manga tanda nu (Allah), na dala bun kanu kadakel nilan i mangimbenal."},{"id":140,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":141,"translation":"Pinandalbut ni Thamud su manga sinugu."},{"id":142,"translation":"Pidtalu nu Salih a suled nilan: upama ka namba ka magilek kanu sa Allah."},{"id":143,"translation":"Ka saki na sinugu aku sa lekanu a kasaligan."},{"id":144,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":145,"translation":"Endu dala pegkwan ku sa lekanu a sukay, ya tabya na lu sa Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":146,"translation":"Natagu sa ginawa nu i sya kanu ba lalayun sa da makagkayd sa lekanu?"},{"id":147,"translation":"Sya kanu manga pamulan endu buwal."},{"id":148,"translation":"Endu su manga pamulan endu kayu kulma a malemek i paganayan a unga nin."},{"id":149,"translation":"Endu bameswan nu endu bagukilan nu su manga palaw a gabaluy a walay."},{"id":150,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":151,"translation":"Di nu baginuguti i suguwan nu baminasa."},{"id":152,"translation":"A silan i baminasa sya kanu dalpa sa embalangan a kadarwakan endu di nilan papeg-kapyan su dalpa (sa inugut sa Allah)."},{"id":153,"translation":"Tig nilan dala alaga nengka, kagina nasugat kana sih’r."},{"id":154,"translation":"Da sa leka, ya tabya na manusya ka, a pagidsan nami bun, na pambuwat ka i manga tanda nengka amayka benal ka."},{"id":155,"translation":"Tig nu Salih: nya su unta, a natentu i lekanin a kainum, na natentu bun manem i lekanu."},{"id":156,"translation":"Na di nu bu mamakaydan (mapakasakiti) ka masugat kanu na siksa kanu gay a masla."},{"id":157,"translation":"Na sinumbali nilan (su unta), na nakadsendit ba lawa silan."},{"id":158,"translation":"Bininasa nami silan sa siksa, nakadalem lu ba su tanda nu Allah, na dala bun sa kadakel nilan i nangimbenal."},{"id":159,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":160,"translation":"Pinandalbut nu taw nu Lut su manga sinugu."},{"id":161,"translation":"Pidtalu nu suled nilan a si Lut kanilan: upama ka namba ka kagilekan kanu sa Allah."},{"id":162,"translation":"Ka saki na sinugu aku sa lekanu a kasaligan."},{"id":163,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":164,"translation":"Endu dala pegkwan ku sa lekanu a sukay ku, ya tabya a sukay ku na lu sa Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":165,"translation":"Ya nu pegkaluman na mama kanu manga taw."},{"id":166,"translation":"Ipedtagak nu su manga kaluma nu a binaluy nu Allah sa lekanu? Sekanu na pengganat sa halal peb- pawang sa haram."},{"id":167,"translation":"Nya nilan pidtalu: upama ka di ka menda Lut sa pedtalun nengka anan na makuyug ka kanu manga taw a binugaw nami (pinaawa)."},{"id":168,"translation":"Tig nu Lut: saki na kuyug aku sa gabensi kanu galebek nu."},{"id":169,"translation":"Kadenan ku lepas aku endu su kadakel ku kanu galebekan nilan."},{"id":170,"translation":"Na linepas nami sekanin endu su kadakel nin langun."},{"id":171,"translation":"Ya tabya na su kaluma nu Lut ka nakamung mabinasa."},{"id":172,"translation":"Mawli na bininasa nami su langun nu di kena bamaginugut."},{"id":173,"translation":"Endu pinawlanan nami silan sa ulan a watu a apuy, na ngin den i kawag nin a ulan kanu nasugat nin."},{"id":174,"translation":"Lu ba su tanda nu Allah, endu dala bun kanu kadakel nilan i mangimbenal."},{"id":175,"translation":"Endu su kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":176,"translation":"Pinandalbut nu manga tagapeda nu Aikah (pegkalben sa bangayuwan) su manga sinugu."},{"id":177,"translation":"Pidtalu nu Shu'aib sa kanilan: upama ka namba ka magilek kanu bu sa Allah."},{"id":178,"translation":"Ka saki na sinugu aku sa lekanu a kasaligan."},{"id":179,"translation":"Ikagilek nu su Allah endu paginuguti aku nu."},{"id":180,"translation":"Endu di kena aku pegkwa sa lekanu sa sukay ku ya tabya na lu sa Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":181,"translation":"Talutup nu i kapagasad nu (kadtimbang) da kanu lumugi sa manga taw."},{"id":182,"translation":"Endu timbang kanu sa bantang a matidtu."},{"id":183,"translation":"Di nu kumulangi su manga taw sa kawagib nilan endu da kanu pendupang kanu dalpa ka mabinasa kanu."},{"id":184,"translation":"Endu ikagilek nu su minaluy sa lekanu (Allah) endu su nangawna sa lekanu."},{"id":185,"translation":"Ya nilan pidtalu na: seka na kuyug ka kanu nasugata sih’r (pakayd)."},{"id":186,"translation":"Endu seka na manusya ka a pagidsan nami endu dala ga-antap nami sa leka a di kena kuyug ka kanu manga malbut."},{"id":187,"translation":"Na paulugi kami sa siksa ebpun sa langit amayka benal ka."},{"id":188,"translation":"Tig nu Shu'aib: su Kadenan ku i mataw sa galebekan nu."},{"id":189,"translation":"Pinandalbut nilan, bininasa nami silan sa siksa a gabun i kailay lun, kena ka siksa kanu gay a masla."},{"id":190,"translation":"Nakadalem lu ba su tanda nu Allah, na dala bun kanu kadakel nilan i nangimbenal."},{"id":191,"translation":"Endu su Kadenan nengka na sekanin i mapulu a malimu."},{"id":192,"translation":"Endu su Qur’an na initulu nu Kadenan nu langun nu Alam (dunya)."},{"id":193,"translation":"Initulu nu Jibril a sinaligan nu Allah."},{"id":194,"translation":"Kanu atay nengka ka endu ka makuyug kanu manga sinugu."},{"id":195,"translation":"Sa basa na Arab a mapayag."},{"id":196,"translation":"Endu nalabit bun su Qur’an kanu nangawna (Taurat, Zabur, Injil)."},{"id":197,"translation":"Na ngintu ka di pan mabaluy a tanda kanu manga kafir su ulama nu tupu nu Israel (Abdullah bin Salam) a nag-Islam, sa nasabutan nin su Qur’an a benal sa da pan pag-Islam."},{"id":198,"translation":"Umana bu ka initulun nami su Qur’an kanu taw a di kena Arab."},{"id":199,"translation":"Na batyan nin sa kanilan, na di nilan bun pangimbenalen."},{"id":200,"translation":"Mamba i kinapaludep nami sa kapandalbut kanu manga pamusungan nu baradusa."},{"id":201,"translation":"Di silan mangimbenal taman sa di nilan mailay i siksa a masakit."},{"id":202,"translation":"Na makawma sa kanilan sa matekaw sa di nilan madsagipa."},{"id":203,"translation":"Na ya nilan madtalu: ngintu sekami na egkapangangapan pan (ka endu kami makadtawbat)?"},{"id":204,"translation":"Na ngintu ka pidtagadan nilan su siksa?"},{"id":205,"translation":"Upama ka pakalendun nami i kagkakalilini nilan sa lagunan."},{"id":206,"translation":"Na mawli na makawma bun sa kanilan su kapatay a kasiksa sa kanilan."},{"id":207,"translation":"Na da bun katagan nin sa kanilan su kalendu na umur a kalilinyan nilan."},{"id":208,"translation":"Endu da bininasa nami a dalpa ya tabya na aden bun sinugu lun."},{"id":209,"translation":"A bangindaw sa kanilan, ka di kena kami dupang."},{"id":210,"translation":"Endu di kena shaytan i napatulun (kanu Qur’an)"},{"id":211,"translation":"Endu da kadayt nin endu da kagaga nilan."},{"id":212,"translation":"Ka apya su kapakikineg nilan paganay (sa Qur’an) napalen saguna."},{"id":213,"translation":"Na da ka mapakaduwa sa Kadenan nengka, ka mabaluy ka sa makuyug kanu manga taw a pedsiksan."},{"id":214,"translation":"Endu pa-ingat ka su kadakel nengka a masupeg sa leka."},{"id":215,"translation":"Endu ibaba nengka i ginawa nengka kanu manga taw a minunut sa leka a mgabamaginugut."},{"id":216,"translation":"Na amayka sangkan ka nilan na edtalu ka sa kanilan i lepas ka kanu kanilan a manga galebekan."},{"id":217,"translation":"Endu salig ka kanu mapulu a malimu."},{"id":218,"translation":"A gailay ka nin sa katindeg engka sa sambayang."},{"id":219,"translation":"Endu su kapedsugyud nengka."},{"id":220,"translation":"Ka sekanin i pakakineg endu mataw."},{"id":221,"translation":"Ngintu itutulu ku sa lekanu (a manga taw) su pedtalun nu shaytan?"},{"id":222,"translation":"Ya pedtalun nu shaytan a su malbut a baradusa."},{"id":223,"translation":"Ipedtapenay nu shaytan i nakinegan a kalbutan."},{"id":224,"translation":"Su pababayuk nu manga kafir na bagunutan nu manga dupang."},{"id":225,"translation":"Nailay nengka silan sa apya endaw i bityala na nakasagad i sa kanilan?"},{"id":226,"translation":"Endu pedtalun nilan i di nilan panggalebeken."},{"id":227,"translation":"Ya tabya na su manga bamaginugut a minggalebek sa manga mapya, endu tinademan nilan su Allah sa madakel, endu tinumalaw silan kanu ulyan na kina dupang sa kanilan, ka di ebplis na katawan nu mindupang u ngin i palas na kambalyunga nilan."}]},{"id":27,"verses":[{"id":1,"translation":"Ta-Seen (su Allah i labi mataw kanu ma’na nin), nya ba a manga ayatan nu Qur’an, endu kitab a mapayag (minayag sa halal-haram, bantang- baatil)."},{"id":2,"translation":"Tutulu endu papata nu manga bamaginugut."},{"id":3,"translation":"A pedtindeg sa sambayang endu pedzakat silan endu di gapinda sa ginawa nilan su gay a mawli."},{"id":4,"translation":"Su manga taw a di bangimbenal sa gay a mawli na mapya gayd i kailay nilan sa galebek nilan a malat, na manteng-anteng silan sa kawagan nin sa Allah."},{"id":5,"translation":"Silan a manga taw na kanilan su kalatan nu kasiksa, endu silan na lu sa gay a mawli i manga nangalugi."},{"id":6,"translation":"Endu saben-sabenal seka (Muhammad) na makawma sa leka su Qur’an ebpun saAllah a mawngangen a mataw."},{"id":7,"translation":"Labit ka (Muhammad) su kinadtalu nu Musa kani kaluma nin sa: aden nasandeng ku a apuy, kumwa aku lu sa tudtulan ataw ka itan ku sekanu sa but na apuy a makapagegung ataw ka madsulu tanu."},{"id":8,"translation":"Guna nin mawma na tinawag sekanin (nu Allah): mimbarakat i nya sa apuy anya endu su makalibet lun, mahasuti su Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":9,"translation":"Hay Musa! saben-sabenal na Saki su Allah a mapulu a mawngangen."},{"id":10,"translation":"Pitasi ka su balala nengka, ya kinailay ni (Musa) na mana bun nipay, tinaligkudan nin sa da nin embalingani, (tig nu Allah): Hay Musa! Da ka pegkagilek, ka di kagilekan sa hadapan ku su manga sinugu ku."},{"id":11,"translation":"Na tabya na su dinupang nin i ginawa nin, mawli na midtawbat, ka saki na bangampun aku a malimu."},{"id":12,"translation":"Iludep ngka i lima nengka kanu banggala nengka ka lumyu i maputi a dala simbul nin a ped kanu siyaw a tanda, ipailay kani Fir’awn endu su manga taw nin, kagina silan a manga taw na nakalyu i galebek nin."},{"id":13,"translation":"Guna makawma kanilan su manga ayatan nami a mapayag na ya nilan pidtalu na sih'r (pakayd) a mapayag."},{"id":14,"translation":"Endu pedsangkan nilan sa katawan nilan ebpun sa Allah, ugayd na midtakena kanu ginawa nilan i ka-kafir kamamasla, kabpapulu, ilay ka (Muhammad) su ulyan na kapaminasa (ka binasan bun silan)."},{"id":15,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kanu Daud endu su Sulayman i kataw na ya nilan pidtalu: su pugi na kanu Allah a inilabi kami nin kanu madakel a manga ulipen nin a manga bamaginugut."},{"id":16,"translation":"Nawarisan nu Sulayman si Daud endu pidtalu nin: Hay sekanu a manga taw! Pinakatawan sa lekami i kadtalu na papanuk, endu inenggay sa lekami i langun na enggaga-isa sa namba na limu a mapayag."},{"id":17,"translation":"Endu nabulig kanu Sulayman su manga bagel nin a jin endu manusya, endu manga papanuk, pembulig i kapapengganat nin."},{"id":18,"translation":"Taman sa nawma nilan i bawgan a manga pila (kuliga), pidtalu nu kaunutan nilan: sekanu a manga kuliga, ludep kanu sa manga pesu nu ka endu di kanu malupet ni Sulayman endu su manga kadakel nin ka di nilan magedam."},{"id":19,"translation":"Nakadtatawa su Sulayman sa kadtalu nu pila, endu tig nin: Kadenan ku ilhami aku sa kadsukur sa limu nengka sa laki endu su lukes ku, endu manggalebek ku i mapya a kasuwatan nengka, endu paludep aku kanu manga ulipen nengka a manga salihin (mapya)."},{"id":20,"translation":"Bangilayn nin su papanuk, (tig nu Sulayman): nginya ka di ku mailay su manunutuk? Tabya bun ka da unut."},{"id":21,"translation":"Siksan ku sa mapasang ataw ka sumbalin ku ataw ka aden (mapananggit nin) a tindeg nin a mapayag"},{"id":22,"translation":"Dala ged mawget na nakawma na ya nin (manunutuk) pidtalu na: aden nailay ku a dala nengka mailay, nakabpun aku sa Saba' na aden tudtulan ku a benal."},{"id":23,"translation":"Aden babay a pindatuwan nin su taw na dalpa a inenggan sa langun taman (kawasa a babay) aden pan arash in a masla."},{"id":24,"translation":"Nailay ku silan langun sa ya nilan pedsugyudan na senang a salakaw sa Allah, sa sasat a shaytan sa galebekan nilan sa di silan makatuntul sa lalan nu (Allah) na silan na di silan gatutulu."},{"id":25,"translation":"Di pan pedsugyud sa Allah a pabpagetu’ sa pinamula sya sa lupa, sabap kanu ulan ebpun sa langit, endu katawan nin pan su ipedsulen nu endu su ipebpayag nu."},{"id":26,"translation":"Dala kadenan a padsimban ya tabya na su Allah kigkwan sa Ar'sh a masla."},{"id":27,"translation":"Tig nu Sulayman: amaden upama ka benal ka ataw ka pembudtud ka (manunutuk)."},{"id":28,"translation":"It ka i sulat ku anya ka ulug ka lu sa kanilan, mawli na tangka ka, endu ilay ka u ngin i enggulan nilan."},{"id":29,"translation":"Tig nu bai kanu kangasaligan nin: inulugan aku sa sulat a mapulu."},{"id":30,"translation":"Saben-sabenal na ebpun kanu Sulayman a nya ba i uni nin: Bismillahir Rahmanir Raheem (Ibpun ku matya su ingalan nu Allah a malimu a sangat i kalimu nin)."},{"id":31,"translation":"Da kanu ebpapulu sa laki, pag-Islam kanu sa laki."},{"id":32,"translation":"Sekanu a madakel edtalun nu u ngin i enggulan ku, ka di ku sekanu itagak sa apya ngin a galebek mana bun su natawan nu."},{"id":33,"translation":"Tig nu madakel: mabagel tanu endu mapasang tanu, na san sa leka i kataw u ngin i suguwan nengka."},{"id":34,"translation":"Tig nu bai: su manga datu a kaludepan nilan i dalpa na binasan nilan, endu baluyn ilan su mapulu nu dalpa a makababa na mamba i pakaydan nilan kanu manga taw."},{"id":35,"translation":"Ugayd na papaytan ku i namba sa hadiyah a mapulu i alaga nin ka endu tanu ma-amad u nginan datu ataw ka nabi."},{"id":36,"translation":"Guna makawma kani Sulayman na tig in: bagenggan aku sa tamuk? Na nya pan mapya i inenggay nu Allah sa laki sa inenggay nin anan sa lekanu ugayd na sekanu na kalinyan nu gayd i hadiyah nu anan."},{"id":37,"translation":"Embalingan ka sa kanilan ka itan ku silan sa manga mama a mategel embunuwa sa dala ka-atu nilan endu palyun nami silan kanu dalpa nilan sa lusak silan sa endaw i kyug sa kanilan."},{"id":38,"translation":"Tig nu Sulayman kanu kadakel nin: entayn i kumwa sa arash nin sa di pan silan pakapag-Islam?"},{"id":39,"translation":"Ya pidtalu nu mapulu na jin: saki i kumwa lun sa di ka pan makatindeg sa bagayanan nengka ka mabagel aku a kasaligan."},{"id":40,"translation":"Ya manem pidtalu nu aden ilmu nin sa kitab: saki i kumwa lun sa yanin kangagan na sapelek mata, guna nin mailay a nakadtakena kanu hadapan nin na yanin pidtalu na nya ba na ebpun sa limu nu Allah, pembatalun aku nin u makadsukur aku ataw ka egkafir aku, ka su taw a masukur na kana ginawa nin, su taw menem a egkafir na su Kadenan ku na kawasa a malimu a mapulu."},{"id":41,"translation":"Tig nu Sulayman: panalin nu i arash nin anan ka endu tanu katawan u makilala nin bun ataw ka di nin den makilala."},{"id":42,"translation":"Guna makawma su bai na inidsan nin: nya ba su arash nengka? Tigin: mana su nya ba, tig nu: Sulayman nawna pan i kataw tanu sa lekanin endu sekitanu pan i nawna mag-islam sa lekanin."},{"id":43,"translation":"Endu sinapalan nin kanu pedsimban nin a salakaw sa Allah, ka su bai antu na kuyug kanu manga taw a kafir."},{"id":44,"translation":"Pidtalu sa lekanin (su bai): san ka ukit sa titayan, guna nin mailay na yanin talima na lawas na ig, nasawan nin i lisen nin, tig nu Sulayman: titayan a matilak sa mana den katya, pidtalu nu bai: Kadenan ku nadupang ku i ginawa ku na mag-Islam aku sa kaped ni Sulayman kanu Kadenan nu dunya."},{"id":45,"translation":"Endu sinugu nami lu kani Thamud si Salih, sa simba nu su Allah, na naduwa bad su taw nin a di bagayun."},{"id":46,"translation":"Tig nu Salih: nginan ka yanu kadtagadan i malat kanu mapya? U namba ka mapa-ampun kanu sa Allah na malemu-lemu sa lekanu i makakalimu kanu."},{"id":47,"translation":"Tig nu manga kafir: senditan nami seka endu su bagunut sa leka (u ngin i manggula nami) tig nu Salih: lu sa Allah idtempu nu, ka sekanu a manga taw a ga- fitnah."},{"id":48,"translation":"Aden kanu dalpa i siyaw kataw a baminasa kanu dalpa endu da ungaya nin a makagkapya."},{"id":49,"translation":"Nya nilan pidtalu: edsasapay tanu sa u magabi na bunun nilan si Salih endu su kaluma nin, mawli na edtalun nilan (kanu manga taw): di nilan katawan (entayn i minunu) endu sekami na benal i kadtalu nami."},{"id":50,"translation":"Pindulatan nilan (si Salih) na su Allah i pendulat sa di nilan gagedam."},{"id":51,"translation":"Ilay ka su ulyan na itungan nilan a malat, bininasa nami silan endu su manga taw nilan langun (a manga kafir)."},{"id":52,"translation":"Entuba su manga dalpa nilan a dala den taw nin sabap sa kadupang nilan, lu ba su tanda nu Allah (a kapegkagaga) ka endu nilan katawan."},{"id":53,"translation":"Endu linepas nami su manga bamaginugut endu magilek silan sa Allah."},{"id":54,"translation":"Endu su Lut, pidtalu nin kanu taw nin: maledsik i galebek nu, na sekanu na kailay nu bun."},{"id":55,"translation":"Ya nu pegkaluman (a manga mama) na mama bun sa kyug na ginawa, di kena den su manga babay, sekanu a manga taw na manga jahil."},{"id":56,"translation":"Da pidtalu nu manga taw nin ya tabya: pa-awa nu su manga kadakel ni Lut sya sa dalpa nu a nya ka silan a manga taw a barasuti gayd."},{"id":57,"translation":"Na linepas nami su Lut endu su kadakel nin ya tabya na su kaluma nin ka inamung nami kanu manga taw a nabinasa,"},{"id":58,"translation":"Pinaulanan nami silan sa ulan a manga watu a ngin den i kawag in a ulan kanu manga taw a darwaka."},{"id":59,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su pugi na kanu Allah endu su sagyahatra na kanu manga ulipenin a pinamili nin, na ngintu su Allah i mapya ataw ka su barahala nilan?"},{"id":60,"translation":"Sekanin (Allah) na binaluy nin su manga langit endu lupa endu pinatulun nin sa lekanu ebpun salangit i ig, na pinatu’ nami sabap kanu ig i manga pamulan a manga mapya i palas nin, di nu magaga i patun nu su manga kayu nin, na ngintu aden tagapeda nu Allah? Kena! Ka silan a manga taw na pedsibay."},{"id":61,"translation":"Su Allah i minaluy kanu lupa a pedtakenan endu binaluy nin kanu lupa i manga ig endu binaluy nin i manga palaw a tigel endu binaluy nin i pageletan nu lagat endu tabang (sa di makadsimbul), dala kaped nu Allah ugayd na madakel sa kanilani di mataw."},{"id":62,"translation":"Sekanin i pedtalima kanu du’a nu nakasendud endu iyawa nin su mawag endu binaluy kanu nin a pamakadsukelya sya sa lupa, na dala man kaduwanu Allah, paydu gayd (kanu manga taw) i tumalima sa indawan sa lekanu."},{"id":63,"translation":"Endu sekanin (Allah) i pedtutulu sa lekanu kanu malibuteng sa kapuluwan endu lagat endu sekanin (Allah) i pedsugu sa sambel sa mapya i manggiginawa nu a gawna sa ulan, dala a benal kaduwa nu Allah, mahasuti su Allah kanu ipedsakutu nilan."},{"id":64,"translation":"Endu inebpunan nin su binaluy nin, mawli na pauliten nin sa ulyan na kapatay endu sekanin i pe-rizki sa lekanu ebpun sa langit endu lupa, dala kaduwa nu Allah, pambwat nu i tindeg nu amayka benal kanu."},{"id":65,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): da mataw sa gayb kanu manga langit endu lupa ya tabya na su Allah endu di nilan magedam u kanu i kambwat nilan."},{"id":66,"translation":"Ugayd na dala magaws nu kataw nilan su akhirat, endu silan na penduwa-duwa kanu gay a mawli endu silan na timbang a pisek silan."},{"id":67,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: u nabaluy tanu a libubuk endu su manga lukes tanu na makambuwat tanu pamun?"},{"id":68,"translation":"Edtalu bun i namba sa lekami endu lu kanu kalukesan a nawna pan (sa lekitanu), ugayd na nan na inisulat bu a kalbutan."},{"id":69,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: lakaw kanu sya sa lupa ka endu nu madsuliman u ngin i ulyanan nu manga taw a baradusa."},{"id":70,"translation":"Endu di ka belidu i ginawa nengka sa kanilan endu di ka kabukulan (kagkaydan) kanu itungan nilan sa leka a mawag (tabangan nami seka)."},{"id":71,"translation":"Endu pedtalun nilan: kanu i kawma nin i namba (siksa endu gay a mawli) amayka benal kanu?"},{"id":72,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: masupeg den sa lekanu su kaped kanu siksa a pedtagadan nu."},{"id":73,"translation":"Endu su Kadenan nengka na egkuwan sa limu kanu manga manusya, ugayd na ya madakel sa kanilan i di masukur."},{"id":74,"translation":"Endu katawan u Kadenan nengka su bagedtik kanu laleb nilan endu su ipebpayag nilan."},{"id":75,"translation":"Endu da masulen kanu dalem nu langit endu su lupa a di kena nakasulat bun kanu kitab (Lawh Al- Mahfuz) sa mapayag."},{"id":76,"translation":"Namba Qur’an na napanudtul nin kanu manga tupu nu Israel su madakel a di nilan bamagayunan."},{"id":77,"translation":"Endu (Qur’an) na tutulu endu limu kanu mga bamaginugut."},{"id":78,"translation":"Su Kadenan nengka i kumukum sa kanilan kanu hukuman nin endu sekanin (Allah) i mapulu a mataw."},{"id":79,"translation":"Na salig ka sa Allah, nakadtimpawa ka sa bantang a mapya."},{"id":80,"translation":"Di nengka makapapakikineg i (timbang) minatay endu su bisu kanu enggatan nengka amayka minawa (silan) na tinumaligkud."},{"id":81,"translation":"Endu di nengka matutulu su pisek kanu kinatading nin, nya nengka makapapakikineg na su bangimbenal kanu manga ayatan nami a pedsangkup silan (sa Allah)."},{"id":82,"translation":"Endu amayka makawma i siksa sa kanilan na palyun nami sa kanilan i binatang ebpun sa lupa sa imbityala nin silan, sa namba a manga taw na dala papedtagan nilan kanu manga ayatan nu Allah."},{"id":83,"translation":"Endu su gay a buligen nami kanu uman i ummat i manga tagapeda nin a napandalbut kanu ayatan nami, entuba su kangaunutan a darwaka."},{"id":84,"translation":"Taman sa u nakawma silan (kanu Allah) na edtalun nu Kadenan: pinandalbut nu su ayatan nami a da nu sabuti na sinangkan nu, na ngin i pinakaydan nu kanu manga suguwan ku?"},{"id":85,"translation":"Nakabetad sa kanilan su naraka sabap sa kadupang nilan, na silan na di den silan makadtalu."},{"id":86,"translation":"Ngintu da nilan katawi i binaluy nami su magabi sa kanilan a ibangintelenan nilan endu su malamag a kailay nilan, nadalem samba su manga tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a bamaginugut."},{"id":87,"translation":"Endu su gay a kayup kanu sanggakala na katekawan (makalesing) su dalam na langit endu lupa ya tabya na su kahanda nu Allah endu uman isa na makambwat a lusak silan."},{"id":88,"translation":"Endu antapen nengka su palaw na belenek, di kena (belenek) ka pakabayug a sambel, atulan nu Allah a mibpya-pya kanu enggaga-isa, su Allah na katawan nin i langun na penggulan nu."},{"id":89,"translation":"Su taw a mapya i napananggit nin, na muna pan i kapya na balas a makwa nin endu di silan katekawan (makalesing) kanu kayup kanu sanggakala."},{"id":90,"translation":"Endu su taw a ya nin napananggit na malat na ipedsumek silan kanu naraka, dala pembalasan ya tabya endaw i pinggalebek nu (sa dunya)."},{"id":91,"translation":"(Edtalu ka Muhammad): saki na sinugu aku sa simban ku i Kadenan u nya ba a dalpa (Makkah) a pinagadatan nin endu lekanin (Allah) i langun a enggaga-isa endu sinugu aku sa saki i muna semangkup sa Allah."},{"id":92,"translation":"Endu batyan ku sa lekanu su Qur’an, na su taw a naginuntulan na ginawa nin (i pibpyapyanan nin), su midtadingan menem na edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: saki na kuyug aku kanu manga sinugu."},{"id":93,"translation":"Endu edtalu ka (Muhammad): Alhamdulillah, ka ipailay nami sa lekanu su manga ayat in, na katawan nu (i namba), dala sa Kadenan nengka i limpang sa galebekan nu."}]},{"id":28,"verses":[{"id":1,"translation":"Ta-Seen-Meem (su Allah i labi a mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Nya ba a manga ayatan nu Qur’an a mapayag."},{"id":3,"translation":"Pembatyan nami sa leka (Muhammad) su tudtulan kanu Musa endu su Fir’awn sa benal, kanu manga taw a manga bamaginugut."},{"id":4,"translation":"Si Fir’awn na mibpapulu sya sa lupa endu binaluy nin su manga taw nin sa lumpuk-lumpuk, papegkapasangan nin su isa tumpuk, banumbalin nin i manga wata a mama, ya nin baguyagen na manga babay, sekanin (Fir’awn) i isa kanu baminasa."},{"id":5,"translation":"Endu ya nami kyug na makakalimu nami su papegkapasangan sya sa lupa endu baluyn nami silan a kaunutan sa mapya endu silan i makawaris kanu dalpa."},{"id":6,"translation":"Endu padtakenan nami silan kanu dalpa endu ipailay nami kani Fir’awn endu si Haman endu su manga tantara nilan su bangabungan nilan (si Musa)."},{"id":7,"translation":"Inilham nami kanu ina ni Musa: pasusu ka (si Musa), amayka kagilekan ka na idtug nengka sa lagat, na da ka magilek endu di ka lumidu i ginawa nengka ka imbalingan nami bun sa leka endu baluyn nami ebpun kanu manga sinugu."},{"id":8,"translation":"Nasabet nu kadakel nu Fir’awn (su Musa) sa mabaluy a satru nilan endu makalidu sa ginawa nilan, si Fir’awn endu si Haman endu su manga tantara nilan na nalimban silan."},{"id":9,"translation":"Endu pidtalu nu kaluma ni Fir’awn: kalimu-limu kanu bun a di nu bagimatayi (si Musa), ka basi makangguna sa lekita ataw ka embabatan ta den, na silan na di nilan kagedam (sa namba i makabinasa sa kanilan)."},{"id":10,"translation":"Endu nangalingasa su ina nu Musa, paydusama na madtalu nin i wata nin, u di kena bu tinegkes nami su pusung nin ka endu makuyug kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":11,"translation":"Endu pidtalu nin (ina ni Musa) kanu suled nu Musa a babay: pangilay ka (su Musa), na nasandeng nin (su Musa) sa mawatan sa di katawan (u manga taw) i suled nu Musa."},{"id":12,"translation":"Endu da nami pakalilini kanu (Musa) i makasusu kanu manga babay, pidtalu nu suled nin (a babay): tutulun ku sekanu sa babay a basi nin susuwan sa tuldun nin sa lekanu sa mapya endu pagungayan nin sa lekanu (entuba su ina nu Musa)."},{"id":13,"translation":"Imbalingan nami (si Musa) kani ina nin, ka endu mapya i ginawa nin endu di malidu i ginawa nin endu nin katawan i pasad nu Allah na benal, ugayd na ya madakel sa kanilan i di manga mataw."},{"id":14,"translation":"Guna makasampay (umul nin) sa lagun a kanakan a mapya i kapagitung nin na inenggay nami sa lekanin su ungangen endu kataw sa kukuman, ka mamba i kapembalas nami kanu manga taw a manga mapya."},{"id":15,"translation":"Endu linudepan nin su dalpa sa waktu a ibangintana (napulid i senang) nawma nin i bagukag, su sakataw na tagapeda nin (sa agama), su sakataw na satru nin, napatabang su tagapeda nin sa lekanin kanu satru nin, na tinabangan nu (Musa) su tagapeda nin sa binetay nu Musa na minatay, ya nin nadtalu na: nya ba na kuyug sa galebekan na shaytan a satru a pedtading a mapayag."},{"id":16,"translation":"(Si Musa) na pidtalu nin: Kadenan ku nadupang ku i ginawa ku, ampun ka sa laki, inampun sa lekanin nu (Allah) ka su Allah na mangampun a malimu."},{"id":17,"translation":"Pidtalu nin pan: Kadenan ku kagina ka inikalimu aku nengka na di aku den makatabang kanu manga baradusa."},{"id":18,"translation":"Napitan sekanin (Musa) lu kanu dalpa sa bangandam endu bagangata u ngin i ulyan na kinapatay, na ngin pan ka su napatabang kagay na papedtabang den menem, pidtalu nu Musa sa lekanin: darwaka ka sa mapayag."},{"id":19,"translation":"Guna su pegkyugan nin pembetay su satru nin, na ya nin pidtalu: O Musa, kyugan aku nengka den mimatay sa mana su kina-imatay nengka kagay? Da kahanda nengka (Musa) ya tabya na mameges ka sya sa lupa endu di kena ka besen papegkapya."},{"id":20,"translation":"Endu nakawma i mama a nakebpun sa tedtab nu inged a bamagayas, tig in kani Musa: namagumpung i manga taw sa kabunu nilan sa leka, na awa ka den, ka bagungayan ku seka."},{"id":21,"translation":"Minawa (si Musa) sa bangandam sa bamamati, tig in: Kadenan ku lepas aku kanu manga taw a dhalimeen."},{"id":22,"translation":"Guna su maytu na lu den sinumangul sa Madian, pidtalu nin: basi itutulu nu Allah sa laki i bantang a lalan."},{"id":23,"translation":"Guna makawma sa kalut na ig sa Madian na nawman nin i manga taw a pabpaginum sa kambing endu aden duwa kataw a manga babay a pedsegseg sa kambing, tig nu Musa: ngin i galebek nu sya? Tig nu manga babay: di nami pakapainum i kambing nami taman sa di pan makapasad i manga taw anan endu si ama nami na matwa den."},{"id":24,"translation":"Pinainum nin sa kanilan, mawli na lu mibpawang sa masilung sa pidtalu nin: Kadenan ku gagutem aku, na sya aku patumpa (pabpawang) sa aden makan ku lun."},{"id":25,"translation":"Nakawma su isa kanu manga babay sa gamamala, sa ya nin pidtalu: lu ka kun tig ni ama, ka pembalasan kanin sa kina pa-inumin engka kanu kambing nami, guna makawma endu napanudtul nin su nanggula nin, tig nu matwa (namba su Shu’aib a nabi): da ka magilek, ka nalepas ka den kanu manga taw a darwaka."},{"id":26,"translation":"Tig nu isa kanu manga babay: ama, sukay ka (sa enggalebek) sa katuganul sa kambing ka mapya a pedsukayan ka mabagel endu kasaligan."},{"id":27,"translation":"Tig nu ama nilan (Shu’aib): kyugan ku a magkaluma nengka i sakataw sa manga wata ku a nya, sa (yanin sarat) tuganul ka i kambing anan sa walu lagun, amayka menem ka pengganapen nengka sa sapulu lagun na san den sa leka, endu di ku kyugan i kapasangan ka, endu mabaratemu aku nengka bun, u myug su Allah, sa mapya aku a taw."},{"id":28,"translation":"Tig nu Musa: nya ba i pageletan ta, apya endaw i magaga ku sa duwa anan na da tuntuten ku endu su Allah i mataw kanu bityala ta."},{"id":29,"translation":"Guna masampay nu Musa su pasad na belalakaw silan kani kaluma nin, na aden nasandeng in kanu palaw a apuy, tig in kanu kaluma nin: sya kanu dumpan, ka aden nailay ku a apuy, bawangan ku ka basi aden tudtul ataw ka kumwa aku sa apuy a madsulu tanu ataw ka ipagegung."},{"id":30,"translation":"Guna nin mawma (su apuy) na tinawag su (Musa) kanu tampal sa kawanan nin lu kanu tampat a barakat a kayu: Hay Musa! Saki su Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":31,"translation":"Endu butawani ka i tungkat engka anan, guna nin mailay a penggagalebek sa mana den nipay, tinangka nin sa tinumaligkud sa di den lumengi, (pidtalu sa lekanin): Hay Musa! Da ka kagilek, ka da manggula nengka."},{"id":32,"translation":"Iludep engka i lima nengka kanu uyut engka ka lumyu a maputi pagilayn sa dala simbul nin, endu kegkem ka i lima nengka (ka mawa su gilek engka) ka duwa timan anan na tindeg nu ebpun kanu Kadenan nengka (na ipailay nu) kani Fir’awn endu su kadakel nin, ka silan a manga taw na manga faasiq. (nakalyu sa suguwan nu Allah)"},{"id":33,"translation":"Tig nu Musa: Kadenan ku aden binunu ku kanilan na basi bunun aku nilan bun."},{"id":34,"translation":"Na suled ku a nya a si Harun na ya mapantas i dila nin sa laki, na sekami duwa i mangay (kanu Fir’awn) makatabang sa laki sa makabagel sa laki, bangandam aku sa pandalbuten aku nilan."},{"id":35,"translation":"Tig nu Allah: bagelen nami seka kanu suled nengka endu baluyn nami sa lekanu i tindeg sa di kanu nilan mawma sa malat sabap kanu manga tanda nami, endu sekanu duwa endu su bagunut sa lekanu i makatalaw sa kanilan."},{"id":36,"translation":"Guna makawma sa kanilan su Musa sa (nakadtapik) sa manga tanda a mapayag, na ya nilan pidtalu na: nan a sih’r a inidtebu endu da nami makineg kanu manga kalukesan nami a nangawna."},{"id":37,"translation":"Tig nu Musa: su Allah i labi a mataw sa kanu nakapananggit sa kanu tutulu ebpun sa Allah endu katawan u Allah entayn i mapya i ulyanan nin sa gay a mawli, ka di den makauntung su manga darwaka."},{"id":38,"translation":"Tig nu Fir’awn kanu kadakel nin: da natawan ku a kadenan nu a salakaw sa laki, seka Haman na adum ka sa lupa, ka umbali aku sa maligay a mapulu (malambeg) ka basi ku mailay i Kadenan ni Musa, sabap sa bagantapen ku i pendalbut sekanin."},{"id":39,"translation":"Endu mimamasla sekanin endu su manga tantara nin sya sa lupa sa dala kawagib nin endu ya nilan kataw na di silan makambalingan sa lekami."},{"id":40,"translation":"Bininasa nami (si Fir’awn) endu su manga tantara nin, pinageled nami kanu lagat, ilay ka (Muhammad) u ngin i nanggula nu manga taw a baradusa."},{"id":41,"translation":"Endu binaluy nami silan a kawnutan na mangenggat lu sa naraka, endu lu sa gay a mawli na dala tabang sa kanilan."},{"id":42,"translation":"Endu tinundugan ami silan sya sa dunya sa mulka endu lu sa gay a mawli na silan i nakatangka sa kanu mapya."},{"id":43,"translation":"Endu inenggay nami kani Musa su kitab (Taurat) sa ulyan na kinabinasa nu manga taw a nangawna sa makapasigay sa pusung endu tutulu endu limu, ka malemu-lemu sa kanilan i ma-indaw silan."},{"id":44,"translation":"Endu da ka matabu (Muhammad) sa palaw sa kanu waktu a kinawahi nami kani Musa endu da ka makadsaksi kanu langun antu."},{"id":45,"translation":"Ugayd na napambuwat kami sa manga taw sa ulyan nu (Musa) a manga lendu i umur nin, endu di kena ka kaped sa taw na Madian, ka pembatyan nengka su manga ayatan nami, ugayd na sekami i sinumugu kanu manga sinugu."},{"id":46,"translation":"Endu da ka lu sa takilidan na palaw kanu kinatawag nami (kanu Musa) ugayd na limu ebpun sa Kadenan nengka (kinasugu sa leka) ka endu nengka kapakagilekan su manga taw kanu nakawma sa kanilan a nawna sa leka, ka basi makatadem silan."},{"id":47,"translation":"(Umana bu ka da nami seka sugwa) na amayka masugat silan na tyuba sabap kanu kawagan nu galebek nilan, na ya nilan edtalun na: upama nya ba ka aden sinugu nengka sya sa lekami a rasul na unutan nami su ayatan nengka, na mabaluy kami a manga bamaginugut."},{"id":48,"translation":"Guna makawma sa kanilan su bantang (su sinugu endu su Qur’an) na ya nilan kadtalu: upama ka namba ka inenggan si (Muhammad) sa mana su inenggay kanu Musa, enduken di kena nilan sinupak bun su inenggay kanu (Musa) a nawna? Ya nilan pidtalu na: sih’r a midtabanga (su Taurat endu Qur’an), endu pidtalu nilan: sekami na langun u pidtalu nu na supaken nami."},{"id":49,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: pambuwat nu i kitab nu ebpun sa Allah a muna pan (sa Qur’an) i katutulu nin ka unutan ku amayka benal kanu."},{"id":50,"translation":"Amayka di ka nilan taliman na ya nilan bagunutan na su hawa-nafsu nilan, na da nakalawan i kinatading nin kanu taw a ya nin bagunutan su hawa-nafsu nin sa dala tutulu ebpun saAllah, su Allah na di nin tutulun su manga taw a darwaka."},{"id":51,"translation":"Endu saben-sabenal a pinayag nami sa kanilan su kadtalu (Qur’an) ka basi makatadem silan (kanu Allah)."},{"id":52,"translation":"Su manga taw a ineggan nami sa kitab a nawna sa (Qur’an) na nangimbenal silan."},{"id":53,"translation":"Endu amayka batyan sa kanilan (su Qur’an) na ya nilan madtalu: nangimbenal kami sa benal ebpun kanu Kadenan nami, da pan makatulun na sinumangkup kami den."},{"id":54,"translation":"Silan antu a manga taw na duwa takep i balas nin kanu kinadsabar nilan endu bagalawn nilan su mawag sa mapya endu su ped kanu inirizki nami sa kanilan na pembaranggyan nilan sa Allah."},{"id":55,"translation":"Endu amayka nakineg nilan i da katagan nin na taligkudan nilan, endu ya nilan kadtalu: lekami den i lekami, lekanu den i lekanu, sagyahatra sa lekanu, di nami kyugan i ka-jahilan."},{"id":56,"translation":"Di nengka matutulu su kalilinyan nengka ugayd na su Allah i tumutulu kanu kagkahanda nin ka sekanin i mataw kanu natutulu."},{"id":57,"translation":"Endu pidtalu nilan: amayka munut kami sa leka kanu tutulu na pawang kami kanu dalpa nami, (tig nu Allah): binaluy nami sa lekanu su (Makkah) a tumatana kanu, a bananggitan sa embalangan a unga na kayu, a rizki ebpun sa lekami (Allah) ugayd na ya madakel sa kanilan na di mataw."},{"id":58,"translation":"Endu madakel den i bininasa nami a dalpa a madakel i rizki nin, entuba su manga dalpa nilan, na dala den kandalpay sa ulyan nilan ya tabya na paydu bu (a manga taw), endu sekami (Allah) i mawaris kanu dalpa."},{"id":59,"translation":"Endu da kanu Kadenan nengka i binasan nin i dalpa sa di pan makambuwat i masla nin a sinugu, sa batyan sa kanilan i ayatan ami, endu dala sa lekami i binasan nami i dalpa ya tabya na dupang i taw nin."},{"id":60,"translation":"Endu apya ngin i inenggay sa lekanu na igkakalilini nu bu sa kabpaguyag sa dunya endu kapalasan, su lu sa Allah na ya mapya endu ya gasama, na ngintu ka di kanu magungangen?"},{"id":61,"translation":"Entayn i pibpasadan ami sa pasad a mapya (surga) na mawma nin, sa mana bun su (pasad ami) kanu inenggan nami sa kalilinyan nin (a uyag-uyag) sa dunya, mawli na lu sa gay a mawli na kuyug kanu pedsiksan (su manga taw a nabimban sa dunya)."},{"id":62,"translation":"Endu su gay a katawag nu (Allah) sa kanilan endu (katawag) kanu manga barahala nu sa ya nu pedtalun na tagapeda ku (Allah)."},{"id":63,"translation":"Pidtalu nu manga kangaunutan sa katadingan a pakanaraka (amayka siksan den): Kadenan nami silan ba nan a pinasibay nami na di kena tinegel (sa sumibay silan) sa mana su kinasibay nami, mibpukas kami sa kanilan sa leka (Allah) di kena kami papedsimba sa kanilan."},{"id":64,"translation":"Edtalun sa kanilan: tawag nu su barahala nu, tinawag nilan na da silan (barahala) makasawal endu nailay nilan su siksa, na u natutulu silan (sya sa dunya na di silan masiksa)."},{"id":65,"translation":"Endu su gay a tawagen silan sa edtalun sa kanilan: ngin i initalima nu kanu manga sinugu?"},{"id":66,"translation":"(Namba a gay) na napelen sa kanilan i kadtalu a makalepas sa kanilan, kanu namba a gay na di silan mamakapagidsaya."},{"id":67,"translation":"Su midtawbat endu nangimbenal endu minggalebek sa mapya na di ebplis na makuyug kanu manga taw a nakauntung."},{"id":68,"translation":"Endu su Kadenan nengka i bamaluy sa kahanda nin endu kyugan nin, endu dala sa kanilan (a manga kafir) i kapamili, mahasuti su Allah kanu manga ipedsakutu nilan."},{"id":69,"translation":"Endu su Kadenan nengka na katawan nin i kumedu kanu manga laleb nilan endu su ipebpayag nilan."},{"id":70,"translation":"Endu sekanin su Allah a dala kadenan a salakaw sa lekanin endu lekanin su pugi sa dunya-akhirat endu lekanin i kukuman endu lu bun makambalingan sa lekanin (Allah)."},{"id":71,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: u baluyn nu Alllah sa lekanu su magabi sa dayun sa dayun taman sa gay a mawli na entayni kadenan a salakaw sa Allah a makapambuwat sa malinawag? Na di nu gakineg?"},{"id":72,"translation":"Na edtalu ka u baluyn nu Allah sa lekanu su malamag sa da den magabi taman sa gay a mawli na entayn i kadenan a salakaw sa Allah a mapambuwat sa lekanu sa magabi a makatelen kanu? Na ngintu di nu gailay so manga tanda nu Allah?"},{"id":73,"translation":"Endu limu nin sa lekanu su magabi endu malamag, a makatelen kanu (sa magabi) endu makapangilay kanu sa limu nin (sa malamag) ka makadsukur kanu (sa Allah)."},{"id":74,"translation":"Endu su gay a tawagen silan nu (Allah): endaw su manga barahala nu a pedtalun nu (lu sa dunya) a makadtabang sa lekanu (sya sa akhirat)?"},{"id":75,"translation":"Endu pinambuwat nami kanu uman i ummat i saksi nilan (su manga nabi nilan) na edtalun nami: sya nu su tindeg nu, na natawan nilan su Allah i (tindeg) a bantang endu natading sa kanilan su langun nu ipedtebu nilan (kanu Allah)."},{"id":76,"translation":"Saben-sabenal si Qarun na kaped kanu taw nu Musa na migkafir sa kanilan, endu inenggan nami sa manga ginadung a tamuk, su manga gunsi na manga tamuk nin na kawgatan i manga taw a madakel a mabagel, pidtalu nu manga taw nin: sa da ka (Qarun) kagalaw (pemamasla sa kadakel na tamuk) ka di kasuwatan nu Allah su kagalaw (a kamamasla)."},{"id":77,"translation":"Endu ituntul nengka ka su inenggyan nu Allah sa leka (a tamuk) sa balas sa akhirat endu di ka lumimpangi su umun nengka sa dunya endu ebpya-pya ka, sabap sa pibpya-pyanan ka nu Allah endu da ka penggula sa makabinasa sya sa lupa, ka su Allah na di nin kasuwatan i kabinasan."},{"id":78,"translation":"Ya pidtalu nu (Qarun): tamuk ku a nya na sabap bun sa kataw ku (i kinakwa ku lun), ngintu di nin katawan i saben-sabenal su Allah na bininasa nin su nawna pan sa lekanin a manga taw a muna pan sa lekanin i kabagel nin? Endu ya pan madakel sa lekanin i bilangan nin? Endu di bagidsan nu Allah kanu kadusan nin (amayka tyuban den silan)."},{"id":79,"translation":"Linumyu (si Qarun) kanu manga taw nin sa masla i pibpalas nin (midsandag), ya nadtalu nu (manga taw) a aden kyug nin sa dunya: nya ba ka aden bu lekitanu a mamba sa kani Qarun, ka sekanin a taw (Qarun) na sangat i kapya na bagi nin a masla."},{"id":80,"translation":"Ya nadtalu nu aden ilmu nin: da kanu pegkuman, ka su balas nu Allah kanu nangimbenal endu minggalebek sa mapya na muna pan i kapya nin, na dala makakwa lun u di kena (manga taw) a midsabar."},{"id":81,"translation":"Na tinampulan nami (si Qarun) endu su walay nin sa lupa, na da sa lekanin i kadakel a makatabang sa lekanin a salakaw sa Allah, endu da den makuyug sa edtabangan."},{"id":82,"translation":"Nabaluy menem su pedsekel (kani Qarun) kanu gay a nawna sa nadtalu nilan: benal su Allah a kalagen nin (pakawladen nin) sa rizki su magkahanda nin kanu manga ulipen nin endu kasimpitan su magkahanda nin, u di kena bu inikalimu tanu nu Allah na makaamung tanu (kani Qarun) endu di den maka-untung su manga kafir (lu sa gay a mawli)."},{"id":83,"translation":"Su surga sa gay a mawli na baluyn nami a kanu manga taw a da sa ginawa nilan i kabpapulu endu da sa kanilan i makabinasa, ya bun mapya i mawli nin su manga gilek sa Allah."},{"id":84,"translation":"Su taw a mapya i napananggit nin (sa gay a mawli) na sawalu bu na ya pan mapya i balas in (sa kanu na-it nin) endu su malat menem i na-it nin na dala balas nu manga taw a minggalebek sa malat ya tabya na malat bun."},{"id":85,"translation":"(Su Allah) na initulun nin sa leka (Muhammad) su Qur’an, na pambalinganen ka nin bun (sa Makkah), edtalu ka: su Kadenan ku i mataw sa naka-it sa tutulu endu su taw a natadin sa mapayag."},{"id":86,"translation":"Di kena nengka napangingarap i makatulun sa leka (Muhammad) su kitab (Qur’an) ya tabya na limu ebpun sa Kadenan nengka, na da ka enggula sa tumabang ka sa kanu manga kafir."},{"id":87,"translation":"Endu da ka mapasapal (sa kapayapat) kanu manga ayatan nu Allah sa ulyan na kinatulun nin sa leka, endu pangenggat ka lu sa Allah, endu da ka bu enggula sa makuyug ka kanu manga mushrik."},{"id":88,"translation":"Endu da ka sumimba sa aden pan kaped nu Allah, ka da Kadenan ya tabya na Sekanin, langun nu enggaga-isa na gadala ya tabya na su Allah, lekanin i kukuman endu lu bun pakambalingan sa lekanin."}]},{"id":29,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem (su Allah i mataw kanu ma'na nin)."},{"id":2,"translation":"Antapan nu taw i da den manggula nin (sya sa dunya) amayka nangimbenal den sa di den mafitna."},{"id":3,"translation":"Na saben-sabenal a binatalu nami su nawna sa kanilan, sabap sa endu katawan i benal (a bangimbenal) endu katawan su malbut."},{"id":4,"translation":"Ga-antap nu manga taw a panggalebek sa manga malat i makapalaguy silan sa lekami, na ngin den a kawagan nin a antapan."},{"id":5,"translation":"Su taw a bagingarap sa kabaratemu sa Allah na su ajal (lumpakan) na makawma endu sekanin (Allah) i pakakineg endu mataw."},{"id":6,"translation":"Endu su taw a minjihad na ginawa nin i pinjihadanin, su Allah na kawasa kanu langun na dunya."},{"id":7,"translation":"Endu su manga taw a nangimbenal endu minggalebek sa manga mapya na punasen nami su kawagan nilan endu balasan nami silan sa ya pan mapya kanu galebekan ilan (a mapya sya sa dunya)."},{"id":8,"translation":"Inibpalyugat nami kanu manusya i kabpya-pya sa duwa a lukes, endu u pegesen kanu nilan sa kasakutu sa laki sa da sa leka su ilmu lun, na di ka pagunuti, ka sya kanu bun makawli sa laki (Allah) na balasan ku sekanu kanu manga galebekan nu."},{"id":9,"translation":"Endu su manga taw a manga bamaginugut a minggalebek sa mapya na paludepen nami silan kanu manga taw a manga mapya."},{"id":10,"translation":"Endu kaped kanu manga taw i nadtalu nilan: nangimbenal aku sa Allah, na amayka pakapasangan silan (nu manga kafir) sa kanu inugut nilan sa Allah na baluyn nilan su fitna nu manga taw (a kafir) sa mana siksa nu Allah (apya ngin i suguwan na maginugut sabap kanu katalaw), na amayka nakawma i tabang nu Allah na tig nilan: sekitanu bun, su Allah na katawan nin su dalem nu pamusunugan nu taw na dunya."},{"id":11,"translation":"Endu katawan nu Allah su bangimbenal endu su manga munafiq."},{"id":12,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir kanu manga mu'min: unuti nu i lekami a lalan ka pangakun nami i kadusan nu, na dala sa kanilan (manga kafir) i mapangaku nilan i kadusan nu manga bamaginugut apya paydu kagina silan na midtadtab i kalbut nilan."},{"id":13,"translation":"Endu manggumaked nilan i kadusan nilan endu su kadusan nilan sa kapendalbut nilan endu makaidsa sa kanilan sa gay a mawli su ipedtebu nilan (salta su siksa)."},{"id":14,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami si Nuh lu kanu manga taw nin sa nakadtangen kanilan su (Nuh) sa naka-siyaw gatus endu lima pulu lagun, na tinyuba nami su taw nin sa kadalem kagina silan a manga kafir."},{"id":15,"translation":"Linepas nami sekanin (Nuh) endu su manga tagapeda nin lu kanu awang endu binaluy nami a tanda (na kapegkagaga) nu Allah kanu taw na dunya."},{"id":16,"translation":"Endu su Ibrahim, pidtalu nin kanu manga taw nin: simba nu su Allah endu ikagilek nu ka entuba i mapya endu makagkapya sa lekanu amayka katawan nu."},{"id":17,"translation":"Ya nu pedsimban na salakaw sa Allah a manga barahala endu bangumbal kanu sa kalbutan, pedsimban nu ba nan a salakaw sa Allah na dala kamilikan nin (magaga nin) sa lekanu a rizki, lu kanu pangeni sa Allah sa rizki endu simba nu endu edsukuri nu ka lu kanu bun makambalingan sa lekanin."},{"id":18,"translation":"Amayka pandalbuten ka nilan na pinandalbut bun su nawna sa lekanu endu dala kanu sinugu ya tabya na kapedsampay bu sa mapayag (kanu manga taw)."},{"id":19,"translation":"Ngintu da nu katawi u panun i kabpagebpun nu Allah sa kabpamaluy nin, mawli na pauliten nin sa ulyan na kapatay, malemu gayd (intu) sa kanu Allah."},{"id":20,"translation":"Edtalu ka sa kanilan (Muhammad): lakaw kanu sa lupa ka edsuliman nu i kabpagebpun nu Allah kanu binaluy nin, su Allah bun i pabpagiseg endu papembatun sa ulyan na kapatay, ka kagaga nin i langun na enggaga-isa."},{"id":21,"translation":"Siksan nin i magkahanda nin endu ikalimu nin i magkahanda nin endu lu bun sa lekanin i kadsunudan."},{"id":22,"translation":"Endu da sa Allah i makalipus kanu sya sa lupa endu sya sa langit endu dala sa lekanu i salakaw sa Allah a makatuganul endu makadtabang (sa lekanu)."},{"id":23,"translation":"Endu su pigkafiran nin su manga ayatan nu Allah endu su kabaratemu sa lekanin (Allah) na entuba na natebped i nanam in sa limu ku (Allah) endu sa kanilan i siksa a sangat i kasakit nin."},{"id":24,"translation":"Na da inisumpat nu manga taw ni (Ibrahim) ya tabya na: bunu nu ataw ka tutung nu, na linepas nu Allah (si Ibrahim) ebpun kanu apuy, na nakadalem lu ba su tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga taw a nangimbenal."},{"id":25,"translation":"Endu pidtalu ni (Ibrahim): minumbal kanu sa salakaw sa Allah a barahala a kapegkalimu nu i kapedsimba nu lun sa kabpaguyag sa dunya, mawli na lu sa gay a mawli na ebpapalawa kanu endu ipinta nu isa su ped nin, na ya bun tanan kadtakenan na apuy endu dala makadtabang sa lekanu."},{"id":26,"translation":"Ya nangimbenal sa lekanin (Ibrahim) na su Lut endu pidtalu nin (Ibrahim) na lu aku den lemumping sa kanu Kadenan ku, ka sekanin i mapulu a mataw."},{"id":27,"translation":"Endu pinamawli a taw nami (kanu Ibrahim) si Ishaq endu si Ya'kub, endu binaluy nami kanu mawli a taw nin i ka-nabi endu su kitab (Taurat-Injil) endu inenggay nami sa lekanin i balas nin sa dunya endu sekanin lu sa gay a mawli na kuyug kanu manga saalihin."},{"id":28,"translation":"Endu su Lut na pidtalu nin kanu manga taw nin: sekanu na ya nu bu penggulan na maledsik, da minggula lun apya isa bu kanu manga taw a nangawna sa lekanu."},{"id":29,"translation":"Nginan ka ya pegkaluman nu mama na mama bun endu bagayan kanu sa pedsagad a pegkaluman nu endu aden pan kadupangan nu lu kanu gabuligan nu, na ya bu pidtalu nu taw nin: pasya ka sa lekami siksa nu Kadenan nengka a pedtalun nengka amayka benal ka."},{"id":30,"translation":"Tig nu (Lut): kadenan ku tabangi aku kanu manga taw a baminasa."},{"id":31,"translation":"Guna makawma kani Ibrahim su manga sinugu (malaikat) sa makapya sa ginawa, na tig nilan: pembinasan nami i manga taw na nya ba a dalpa kagina su taw nin na manga dupang."},{"id":32,"translation":"Tig nu (Ibrahim): si Lut! Tig nu sinugu (malaikat): katawan ami i taw na dalpa, lepasen nami sekanin endu su tagapeda nin ya tabya na su kaluma nin ka makamung mabinasa."},{"id":33,"translation":"Guna makawma su sinugu (malaikat) kani Lut a palas na manga mama a manga mapya, nalidu i ginawa nin (Lut) na dala mundula sukat nin, pidtalu nu manga sinugu (malaikat): da ka kagilek endu di ka pakalidu i ginawa nengka ka lepasen nami seka endu su tagapeda nengka ya tabya na si kaluma nengka ka makamung mabinasa."},{"id":34,"translation":"Ipedtulun nami kanu taw nu nya a dalpa i siksa ebpun sa langit sabap sa kinalyu nilan sa kumpasan."},{"id":35,"translation":"Endu saben-sabenal a tinagak nami kanu dalpa i tanda a mapayag sa kinabinasan nu dalpa kanu manga taw ka endu mapamikir."},{"id":36,"translation":"Endu nakawma kanu Madian su suled nilan a si Shu'aib sa yanin pidtalu: simba nu su Allah endu pagingarap nu su gay a mawli endu da kanu penggula sya sa lupa sa baminasa kanu."},{"id":37,"translation":"Na pinandalbut nu taw nin, tinyuba silan sa linug a nabaluy silan kanu dalpa nilan sa nagaw."},{"id":38,"translation":"Endu (bininasa nami) si Aad endu si Thamud endu napayag bun sa lekanu a manga taw su dalpa nilan (su nabpalas nin), endu sinasat na shaytan kanu manga galebek nilan, sinapalan nin silan kanu agama endu lalan a benal endu silan a manga taw na mawngangen (ugayd na ya migkasla na kamamasla)."},{"id":39,"translation":"Endu su Qarun endu su Fir’awn endu su Haman endu saben-sabenal a nakawma sa kanilan su Musa sa manga mapayag a tanda na pimamaselan nilan sya kanu dalpa, na dala silan malepas kanu siksa nu Allah."},{"id":40,"translation":"Uman isa na tinyuba nami sa kanu kadusan in, aden sa kanilan i pinasuguwan nami sa ulan a watu, aden bun sa kanilan i tinyuba sa kilat endu aden bun kanilan i tinampulan nami sa lupa endu aden bun kanilan i pinageled ami, di kena su Allah i salimbuten, su ginawa nu bun i salimbuten."},{"id":41,"translation":"Ini-upama su silan a bamaluy sa salakaw sa Allah a pedsaligan sa mana upama na lawa-lawa a bagumbal sa walay nin na saben-sabenal su walay na lawa-lawa na namba i malubay a benal u mana bu ka gatawan nilan."},{"id":42,"translation":"Saben-sabenal su Allah na katawan nin su bangenyan nilan a salakaw sa lekanin (Allah) endu sekanin (Allah) i mapulu a mataw."},{"id":43,"translation":"Nya ba a manga upaman na sunggilingan kanu manga taw, dala makadsuliman kanu namba (upaman) ya tabya na su migkataw."},{"id":44,"translation":"Binaluy nu Allah su manga langit endu su lupa sa haqq, saben-sabenal a nakadalem kanu namba i tanda (kapegkagaga) sya kanu manga bamamaginugut."},{"id":45,"translation":"Batya ka (Muhammad) su ini-wahi nami sa leka a kitab (Qur’an) endu edsambayang ka, su sambayang i makasapal sa maledsik a galebek endu su manga supak, endu ya masla i tadem nu Allah endu katawan nin i galebekan nu."},{"id":46,"translation":"Di nu ibpalawa su aden kitab nin (Yahudi-Nasrani) ya tabya na ukit a mapya ya tabya na su pedsangka, endu edtalu nu: pinangimbenal nami su nakatulun sa lekami endu su initulun sa lekanu, endu Kadenan nami na Kadenan nu bun a isatiman bu, endu lu kami sinemangkup sa lekanin a Allah."},{"id":47,"translation":"Endu mamba i kinapatulun kanu nawna (kitab) sa kinapatulun nami sa leka sa kitab (Qur’an), su inenggan ami sa kitab na bangimbenalen nilan, endu su kaped kanu manga Arab i bangimbenal endu dala sumangka sa manga ayatan nami a salakaw kanu manga kafir."},{"id":48,"translation":"Endu da gabatya nengka (Muhammad) a kitab sa da pan makatulun sa leka su Qur’an, endu da pakasulat a lima nengka a kawanan, ka labi den i kanduwa-duwa nu manga taw a di pedtalima sa Qur’an."},{"id":49,"translation":"Ugayd na su Qur’an na manga ayatan a mapayag sya kanu manga atay nu aden ilmu nin endu da sumangka kanu manga ayat ami ya tabya su manga salimbuten."},{"id":50,"translation":"Endu pidtalu nilan: u namba ka nakatulun sa lekanin (Muhammad) i manga tanda a benal, edtalu ka sa kanilan i manga tanda na lu sa Allah, saki na pedsampay bu a mapayag."},{"id":51,"translation":"Ngintu di pan kasaligan a tanda i initulun nami sa leka su Qur’an a pembatyan sa kanilan? Nakadalem samba su limu endu indawan ataw ka tadem kanu manga taw a bamaginugut."},{"id":52,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su Allah bu i saksi tanu, katawan nin i dalem nu pitu lapis a langit endu lupa, endu su manga taw a ya nilan pinangimbenal na batil endu pigkafiran nilan su Allah na silan i manga taw a nangalugi."},{"id":53,"translation":"Endu pinangeni nilan sa leka i enggaganan i siksa nilan, na u di kena bu aden ukul nin a napasad na makawma den sa kanilan endu di ebplis man i kawma nin sa kanilan sa makatekaw sa di nilan magedam."},{"id":54,"translation":"Endu papedtagadan nilan sa leka su siksa, na saben- sabenal na jahannam na langkap den kanu manga kafir."},{"id":55,"translation":"Su gay a madsagup nilan su siksa ebpun sa pulu nilan endu ebpun kanu kababan nu ay nilan endu edtalun nu pembantay: nanami nu su lalaw nu penggalebeken nu (lu sa dunya)."},{"id":56,"translation":"Sekanu a manga ulipen ku a nangimbenal, su lupa ku na mawlad, saki nu i simba."},{"id":57,"translation":"Uman isa na makananam sa kapatay, entupan a makambalingan kanu sa laki."},{"id":58,"translation":"Su manga bamaginugut a minggalebek sa manga mapya na pandaludayan nami silan sa manga bilik sa surga a pelagilay sa kababan na manga ig, dala sa kanilan i kalyu sa surga, ngin den a kapya na balas kanu minggalebek sa mapya sya sa dunya."},{"id":59,"translation":"Silan a midsabar endu su Allah i sinaligan nilan."},{"id":60,"translation":"Endu madakel a melanap-lanap i dala kagaga nin a rizki nin, su Allah i pe-rizki lun endu sekanu, ka sekanin i pakakineg a mataw."},{"id":61,"translation":"Amayka idsan nengka silan entayn i minaluy sa langit endu lupa endu pagkyug-kyug kanu senang endu ulan-ulan? Na ya nilan madtalu: su Allah, na ngintu ka di nilan pakaisan su Allah?"},{"id":62,"translation":"Su Allah i papegkakalag sa rizki nu kagkahanda nin kanu manga ulipen nin endu pedsimpitan nin, su Allah kanu langun na enggaga-isa na katawan nin."},{"id":63,"translation":"Amayka idsan nengka silan entayn i napatulun sa ig ebpun sa langit a nakawyag kanu lupa a minatay? Ya nilan edtalun: su Allah, pugi ka su Allah, ka ya madakel sa kanilan i di mawngangen."},{"id":64,"translation":"Dala sa uyag sa dunya ya tabya na kadsimpang endu kandadalemet endu su dalpa sa akhirat entuba i tidtu a kapaguyag u mana bu ka katawan nilan."},{"id":65,"translation":"Amayka nageda silan sa kapal na ikhlas i kapangeni nilan na amayka nalepas silan sya sa kapuluwan na sumakutu menem silan sa Allah."},{"id":66,"translation":"Endu egkafiran nilan su inenggay nami sa kanilan a limu, endu kagkakalilini bu i kanilan, na di sumala na katawan nilan bun i ulyanan nin."},{"id":67,"translation":"Ngintu da nilan mailay i binaluy nami su haram (Masjidil Haram) a tumatana sa pembibinasaya su manga taw kanu embala-bala sa kanilan, na ya nilan bangimbenalen su batil, endu su limu nu Allah i peg-kafiran nilan."},{"id":68,"translation":"Endu da muna i kadupang in su taw a pandalbutan nin su Allah ataw ka pandalbutan nin su haqq (Islam) a nakawma sa lekanin, ngintu di kena su jahannam i kadtakenan nu manga kafir?"},{"id":69,"translation":"Endu su manga taw a minjihad sa lalan sa lekami na di ebplis na tutulun nami silan sa kanu lalan a makasampay sa lekami endu su Allah na salta kanu manga taw a manga mapya."}]},{"id":30,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem (su Allah bu i mataw ku tidtu a ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Tinaban su (taw nu) Rum."},{"id":3,"translation":"Siya ku ubay nu kalupan (nu manga Arab) sa silan sa ulyan nu kinataban kanilan na di sumala na silan menem i talawn (tabanan)."},{"id":4,"translation":"Siya ku dalem u pila lagun, sa lekanin a Allah su kasuguwan ku unan u niya endu ku ulyan u niya, sa gay ba entu na mangagalaw su manga bamaginugut."},{"id":5,"translation":"Sabap kanu tabang nu Allah, ka ibpedsabek nin i entayn i magkahanda nin, endu sekanin i mapulu a malimu."},{"id":6,"translation":"Su pasad nu Allah, sa dili ebplis na matuman, ugayd na ya madakel kanu manga taw na di nilan katawan."},{"id":7,"translation":"Ya nilan bu katawan su mapayag a kawyag sa dunya endu silan sa kanu akhirat na dala labut nilan lun."},{"id":8,"translation":"Ngintu ka di nilan mapamikir i ginawa nilan sa dala kinabaluy nu Allah kanu manga langit endu lupa endu pageletan nin a di kena haqq endu aden kadtamanan nin, endu ya madakel kanu manga taw sa kanu kabaratemu nilan kanu Kadenan nilan na kafir silan."},{"id":9,"translation":"Namba ka lumakaw silan sya kanu lupa ka endu nilan mailay su ulyan nu manga taw a nawna sa ka nilan a silan pan i muna i kabagel nin, endu napamulan nilan su lupa, endu nakapabpalas nilan su dalpa sa manga mapayag, na dala sa Allah i dupangen nin silan ugayd silan i sabapan a kinatyuba sa kanilan."},{"id":10,"translation":"Mawli na ya ulyanan nu napandalbut kanu manga ayat nu Allah endu bagumpaken (papendalbuten) nin su ayat na mawag sa langun a mawag (su naraka)."},{"id":11,"translation":"Su Allah i minebpun sa kinabaluy sa manusya mawli na paulitan nin menem mawli na makambalingan tanu sa lekanin."},{"id":12,"translation":"Sa gay a kabangkit sa dunya na di den makadtalu su manga baradusan."},{"id":13,"translation":"Endu da den sa kanilan su manga barahala nilan sa makadtabang kanilan endu sungkangan nilan su barahala nilan."},{"id":14,"translation":"Endu gay a temindeg su kutika (harikyamat) na gay ba entu na mamakabpipitas silan."},{"id":15,"translation":"Su manga bamamaginugut endu minggalebek sa mapya na lu silan sa surga pegkalilini."},{"id":16,"translation":"Su manga kafir menem endu su pinandalbut nilan su manga ayatan nami endu su kaadap sa laki (Allah) sa gay a mawli na lu silan sa siksa papegkapasangan."},{"id":17,"translation":"Mahasuti su Allah amayka naluleman (sambayang sa maghrib) endu mahasuti sekanin amayka napitan (sambayang sa subbuh)."},{"id":18,"translation":"Endu pebpugin nu langit endu lupa sya kanu sambayang a Isha endu Dhuhur (taman sa Asar)."},{"id":19,"translation":"Pabpelyun nu (Allah) su bibyag ebpun sa minatay, endu su minatay ebpun sa bibyag, endu baguyagen nin su lupa sa ulyan na kinapatay nin, na mamba i kambuwat nu (sa kubur)."},{"id":20,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda a kapegkagaga nu Allah na su kinabaluy sa lekanu ebpun sa lupa, mawli na manusya kanu a pakabpayapat kanu sa lupa."},{"id":21,"translation":"Endu kaped a tanda nin na binaluy nin i manga kaluma nu ebpun kanu ginawa nu a makandalayama kanu endu binaluy nin i kandalasamaya endu kagkalimwa nu, nakadalem lu ba su manga tanda a bagel nu Allah kanu manga taw, ka endu silan maka-pamikir."},{"id":22,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda nin i kinabaluy nin sa langit endu lupa endu su kinambida-bida nu kadtalu nu endu su palas nu, lu ba su manga tanda nu bagel nin kanu manga taw a mataw."},{"id":23,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda nin na su katulug nu sa magabi endu malamag endu su kapangilay nu kanu limu nin sa malamag, lu ba su manga ayatan nin kanu manga taw a makikineg."},{"id":24,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda nin ipabpagilay i kilat a pakagilek, endu pakapainem sa ulan endu papedtulun nin su ulan ebpun sa langit a pakawyag kanu lupa sa ulyan na kinapatay nin."},{"id":25,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda nin i nakatindeg (nambalay) su langit endu lupa sa kahanda nin, mawli na amayka yupen su ipenggubal sa dunya na makambuwat kanu tanan."},{"id":26,"translation":"Endu lekanin su dalem nu manga langit endu su lupa, langun na baginugut tanan sa Allah."},{"id":27,"translation":"Sekanin (Allah) i minebpun sa kinabaluy sa lekanu, mawli na pauliten nin sa ulyan na kapatay sa ya pan malemu, endu lekanin su upaman a mapulu sa langit endu lupa, endu sekanin i mapulu a mataw."},{"id":28,"translation":"Inenggan kanu sa upaman ebpun sa ginawa nu, ngintu su manga ulipen nu na aden tumpuk nin sa lekanu kanu rizki nu sa makapagidsan kanu? Ikagilek silan (sa kulangan nilan su tamuk nu) sa mana bun su gilek sa ginawa nu (u mabinasa kanu), di nu kyugan intuba? Na ngintu ka umbalan nu sa tumpuk nin su Allah? Mamba i kapedtinatad nami kanu manga ayatan kanu manga taw, ka endu silan makapagungagen."},{"id":29,"translation":"Ugayd na ya inunutan nu manga kafir su kyug na ginawa nilan sa dala kataw nin, na dala makatutulu kanu tinading nu Allah endu dala makatutulu kanu tabang sa lekanilan kanu siksa."},{"id":30,"translation":"Patidtu ka (Muhammad) i biyas nengka kanu agama sa ikhlas, ka namba i binaluyan nu Allah kanu langun nu manga taw sa dunya sa dili kasambiyan i kinapamaluy nu Allah, na ya madakel kanu manga taw na di nilan katawan."},{"id":31,"translation":"Sangkup kanu sa Allah endu ikagilek nu sekanin endu edsambayang kanu endu da kanu enggula sa sumakutu kanu."},{"id":32,"translation":"Kuyug kanu manga mushrik su mimbida-bida sa pedsimban, aden lumpukan nu uman isa na kapiya i ginawa nin kanu lekanin a pegkamalan."},{"id":33,"translation":"Endu amayka nakagedam su manusya sa makagkayd na mangeni sa kadenan nin sa sinumangkup silan, mawli na u nakananam sa limu nu Allah na su kaped na sakutu nin su kadenan nin."},{"id":34,"translation":"Supaken nilan su inenggay nami a limu, na egkakalini kanu den mun ka dala ebplis na katawan nu bu i lalaw nu."},{"id":35,"translation":"Dala initulun nami a tindeg nilan a makadtalu sa kanu inumbal nilan a sakutu sa Allah."},{"id":36,"translation":"Endu amayka pinananam nami su manusya sa limu na nagalaw sa kapamamasela, amayka nasugat a mapasang sabap kanu kadupang nin na midtinebpekan kanu limu nu Allah."},{"id":37,"translation":"Ngintu da nilan mailay su Allah i papegkawlad sa rizki kanu magkahanda nin endu papedsimpitan nin (su kahanda nin), langun na entuba na manga tanda kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":38,"translation":"Enggay ka su pagali nengka kanu lekanin endu su miskinan endu su taw a di pakawli sa ginanatan nin ka namba i labi a mapya kanu bamegkyug sa balas sa Allah, endu silan i nakauntung."},{"id":39,"translation":"Endu nganin a initalingguma nu a kapagisega ka endu kanu mamakadtubu siya kanu manga tamuk nu manga taw, na di mangengetu’ intu kanu Allah endu nganin a initalingguma nu a zakat sa galiniyan nu su beneng nu Allah na entu ba silan su tidtu a ebpamakatakep."},{"id":40,"translation":"Su Allah su nangaden sa lekanu, entu pan ka rinizkiyan kanu nin, entu pan ka pagimatayan kanu nin, entu pan ka paguyagen kanu nin, na ngintu aden ebpun kanu manga ibpamedsakutu nu i lumpukan a pakanggula sa ku entu ba sa enggaga-isa? Mahasuti sekanin (Allah) endu timibambaw sekanin ebpun kanu nganin a ibpamedsakutu nilan."},{"id":41,"translation":"Napayag su kapaminasa sya sa kapulwan endu lagat sabap kanu pinggalebek nu manga taw a darwaka, pananamen silan sa siksa ka endu silan makambalingan (makadtawbat) kanu Allah."},{"id":42,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): lakaw kanu siya sa lupa, ka pamedtuliki nu u panun i nabaluy a pibputawan nu manga nawna (kanu niya ba), sandeng nu kadadakelan sa kanilan na bamedsakutu."},{"id":43,"translation":"Patidtu ka (Muhammad) i biyas nengka kanu agama a matidtu sa kanu unan a di pan makawma su gay a dala bagalawan nu ebpun sa Allah a makabpalak su manga taw."},{"id":44,"translation":"Na entayn i migkafir na dusa nin den ni kakafir nin endu entayn menem i minggalebek sa makagkapya na nanget bun kanu manga ginawa nilan sa endedempas den silan."},{"id":45,"translation":"Ka endu nin kapamalasan su namangimbenal endu namenggalebek sa manga makagkapya ebpun kanu kalbihan nin sa saben-sabenal i sekanin na dili nin kaliliniyan su manga kafir."},{"id":46,"translation":"Endu ped kanu manga tanda nin i kapembutawan nin kanu manga sambel sa manga ebpamapata (pebpanukaw sa aden ulan) ka endu nin makapananam sa lekanu i limu nin, endu mabaluy a makapalalaguy su lansa sabap kanu kasuguwan nin, ka endu nu gapangilay i ped kanu kalbihan nin, sa kalu-kalu kanu makadsukur."},{"id":47,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami a nawna sa leka manga sinugu lu kanu manga taw nilan, nakawma silan sa manga tanda mapayag i na-it nilan na bininasa nami su manga darwaka, endu haqq sa lekami i katabang nami kanu manga bamamaginugut."},{"id":48,"translation":"Su Allah i pedsugu sa sambel a pembukakal sa dadtem sa makapayapat (kanu dunya) sa apiya ngin i kahanda nin, endu baluynin a gadtanggit nin su ulan a pembuwat kanu pamageletan nin, amayka nakaulan kanu nagkahanda nin kanu manga ulipen nin na sangat i kapya na ginawa nilan kanu ulan a nakasugat sa lekanilan."},{"id":49,"translation":"Endu amayka saben-sabenal a silan a dala pan kaulani silan na tinebped nilan su inam sa ulan."},{"id":50,"translation":"Na edtuliki ka kun ba (Muhammad) su manga padsa nu inilimu nu Allah u panun i kabpaguyag nin kanu lupa sa uliyan nu kinapatay (kinagkiteb) nin, sabenal benal i entu ba na talanged a paguyag kanu namamatay, sa sekanin ku uman i enggaga-isa na pakagaga."},{"id":51,"translation":"Endu amayka sinugu nami i sambel a nakagkabinaning kanu pamulan nilan na nabaluy menem silan sa egkafiran nilan su limu nu Allah."},{"id":52,"translation":"Di nengka (Muhammad) makapakikineg i timbang a minatay endu su bisu kanu enggatan (da’wah) amayka tinumaligkud silan sa minawa."},{"id":53,"translation":"Endu di nengka matutulu su pisek kanu kinatadin nin, ya bu manuliman na su namangimbenal kanu manga ayatan nami a silan na manga Muslim."},{"id":54,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu sa malubay kanu, mawli kanu kalubay nu na binaluy nin i bagel, mawli menem kanu bagel na galubay menem endu kabayungut (kadkatuwa), endu baluyn nu Allah i magkahanda nin, endu sekanin na mataw a pakagaga."},{"id":55,"translation":"Endu su gay a kabangkit sa dunya na edsapa su manga kafir sa mangagan bu i taw san sa kubur, ka isa ka oras i mawget, na mamba i kandalbut nilan (dili nilan balityalan su Islam)."},{"id":56,"translation":"Endu pidtalu nu manga aden ilmu nin endu inugut nin (sa Allah): natangen kanu san sa kanu kadtalu nu kitab taman sa kabangkit na nya ba i gay a kabangkit sa dunya, ugayd na sekanu ba i taw a dili manga mataw."},{"id":57,"translation":"Gay a kabangkit sa dunya na dili makangguna kanu manga kafir su manga dawa nilan, endu dala sa kanilan i kambalingan (sya sa dunya)."},{"id":58,"translation":"Endu saben-sabenal a pinambuwat nami kanu manga manusya san sa Qur’an i langun na upaman, endu apya pan ma-it nengka sa kanilan i tanda (a benal ka endu su Qur’an) na ya bun edtalun u manga kafir: dala sa lekanu a manga taw a pedtalu sa rasul ya tabya: sekanu i manga taw kigkuwan sa batil."},{"id":59,"translation":"Manamba i katutup nu Allah kanu manga pusung nu manga taw a di manga mataw."},{"id":60,"translation":"Edsabar ka (Muhammad) ka su pasad nu Allah na benal a matuman, endu da ka enggula sa gapegkag ka sabap sa kanu di nilan kapangimbenal (sa kabangkit endu su kambuwat sa kubur)."}]},{"id":31,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem (su Allah i labi a mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Su nya ba a manga ayatan kanu Qur’an a nangatul sa mapya."},{"id":3,"translation":"Tutulu endu limu kanu manga taw a manga mapya."},{"id":4,"translation":"Silan na pedtunay sa sambayang endu zakat nilan endu silan na di gapinda sa ginawa nilan i gay a mawli."},{"id":5,"translation":"Silan i nakakwa sa tutulu ebpun sa Kadenan nilan endu silan i manga taw a namakauntung."},{"id":6,"translation":"Endu kaped kanu manga taw na yanin tumu i bityala a dala katagan nin ka endu makatading sa taw kanu agama nu Allah sa dala kataw nin, endu bagungaten nin su aden kataganin na sa lekanilan i siksa a dili magenggen."},{"id":7,"translation":"Amayka batyan sa lekanin i manga ayatan nami na mawa (silan) a pemamasla, mana nin bun da makineg ka mana den sinangalan i tangila nin, na panudtul ka sa lekanin su siksa a masakit."},{"id":8,"translation":"Su manga taw a nangimbenal endu minggalebek sa manga mapya na kanilan su manga surga a na’eem."},{"id":9,"translation":"Tatap silan sa surga, benal su pasad nu Allah endu sekanin i mapulu."},{"id":10,"translation":"Binaluy nin (Allah) su manga langit sa dala egkailay a palaws nin endu inibetad nin sa lupa su manga palaw a pedtikel sa dalpa nu, endu pinambuwat nin i langun na melanap-lanap, endu pinatulun nami i ulan ebpun sa langit endu pinatulun nami kanu ulan i embalangan a mapya."},{"id":11,"translation":"Namba su binaluy nu Allah, ipailay nu sa laki u ngin i nabaluy nu barahala nu, ugayd na su manga kafir na natading silan sa mapayag."},{"id":12,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kani Luqman i kataw: edsukur ka (Luqman) sa Allah, san den sa taw a edsukur su lekanin a balas nu sukur nin, su taw menem a egkafir na su Allah na kawasa a pebpugin."},{"id":13,"translation":"Endu labit ka (Muhammad i nanggula) nu bityala a pidtalu ni Luqman kanu wata nin sa sekanin na pangindawn nin: O wata ku! Di ka pedsakutu su Allah, ka saben-sabenal su kasakutu na tidtu a kadupangan a masela."},{"id":14,"translation":"Inibpalyugat nami kanu manusya i kabpiya-pya nin kanu duwa a lukes nin, nawgatan si ina nin sa kagingay nin, kinambata nin lun, duwa lagun na menda sumusu, edsukuri aku nu endu su duwa a lukes nengka, sya kanu makambalingan sa laki."},{"id":15,"translation":"Amayka pegesen ka nilan sa sumakutu ka sa laki sa dala ilmu nu lun na di ka baginuguti silan, idtagapeda nengka silan sa mapya sa dunya endu ya ka tuntul su lalan nu midtawbat sa laki ka sya kanu bun makambalingan sa laki, inggay ku sa lekanu su balas nu manga galebek nu (lu sa dunya)."},{"id":16,"translation":"(Tig ni Luqman): Hay wata ku! Apiya ngin den i kanawt a kadusan a itagu nengka sa lakungan sa didalem atawaka sya kanu langit atawaka sya sa lupa na italingguma bun nu Allah sa gay a mawli, su Allah na matuntul nin endu katawan nin mapambuwat."},{"id":17,"translation":"Hay wata ku! Itindeg nengka su sambayang endu isugu nengka su mapya endu isapal nengka su mawag endu edsabar ka kanu makasugat sa leka, ka entuba i mapya sa langun a pakarajan."},{"id":18,"translation":"Endu da ka ebpapulu (memamasela) kanu manga taw, endu da ka lumakaw kanu lupa sa kamamasela, su Allah na dili nin kaliniyan i langun na kadsandag (kapagambug)."},{"id":19,"translation":"Lakaw ka sa kasasangan, endu kempen ka i suwara nengka (dili gayd pakatanugen) ka ya den mawag a suwara na suwara na himar."},{"id":20,"translation":"Ngintu da nu mailay i pinandaya nu Allah sa lekanu su dalem na manga langit endu su lupa endu linipung (inenggan) kanu nin sa limu nin a mapayag-masulen, endu kaped kanu manga taw i ebpalawa sa Allah sa dala sabut nin endu dala tutulu nin endu dala pen kitab nin a mapayag a pedtindagan nin."},{"id":21,"translation":"Amayka pidtalu sa kanilan i unut kanu sa kanu initulun nu Allah (Qur’an) ya nilan kadtalu: su nalayaman nami kanu manga kalukesan i unutan nami apya pan shaytan i bagenggat sa kanilan sa siksa a pegkalaw-kalaw."},{"id":22,"translation":"Endu entayn i isangkup nin i biyas nin sa Allah endu sekanin na mapya (a taw) na nakamalan nin su tali a malanut a makasampay sa Allah endu lu bun sa Allah makambalingan su langun na pakaragyan (kanggula)."},{"id":23,"translation":"Endu entayn i migkafir na di ka lumidu i ginawa nengka (Muhammad) sa kinagkafir in ka sya bun silan makabpawang (makambalingan) sa laki, balasan nami kanu galebek nilan, su Allah na katawan nin i dalem nu manga pamusungan nu."},{"id":24,"translation":"Pakalilinin silan sa paydu, mawli na idasek (ibensek) nami silan kanu siksa a mapasang."},{"id":25,"translation":"Amayka idsa sa kanilan u entayn i minumbal sa langit endu lupa, na ya nilan isumpat na su Allah, na pugi ka (Muhammad) su Kadenan nengka, ka ya madakel sa lekanilan na dili manga mataw."},{"id":26,"translation":"Kanu Allah su dalem nu manga langit endu lupa, sekanin (Allah) i kawasa a pebpugin."},{"id":27,"translation":"Upama bu ka su dalem nu lupa a manga kayu ka umbalen a pinsil, su lagat menem i dawat na takepen sa makapitu su lagat sa dunya na dili bun maibped su manga ilmu nu Allah ka sekanin i mapulu a mataw."},{"id":28,"translation":"Da sa kinabaluy sa lekanu endu su kambuwat nu ya tabya na mana isa ka napas (malemu geyd sa Allah), su Allah na pakakineg a pakailay."},{"id":29,"translation":"Da nengka mailay i paludepen nu Allah su magabi kanu malamag endu su malamag kanu magabi, endu pinandaya nin su senang endu su ulan-ulan, uman isa na bagukit sa lalan nin taman kanu timpu nin, endu su Allah na katawan nin i langun na galebek nu."},{"id":30,"translation":"Kagina saben-sabenal na namba su Allah a haqq (benal), su langun na pedsimban nilan a salakaw kanu (Allah) na baatil endu sekanin a Allah i mapulu a mataw."},{"id":31,"translation":"Nailay nengka su kapal (lansa) a balalaguy kanu lagat sa limu nu Allah, ipabpagilay nin sa lekanu su ped kanu manga tanda nin, nakadalem lu ba su manga tanda nu Allah kanu masabar a barasukur."},{"id":32,"translation":"Amayka nataguban a bagel silan a mana den palaw na mangeni silan sa Allah sa ikhlas sa lekanin su agama, guna silan makatepad sa kapuluwan na aden bun sa lkanilan i nagalang-alang (di kena mu’min, di kena menem kafir) endu dala sumupak kanu ayatan nami ya tabiya na tagakalen a supak (kafir)."},{"id":33,"translation":"Hay sekanu anan a manga taw! Ikagilek nu su Allah endu ikagilek nu su gay a mawli a di kabalasan nu ama su wata nin endu di kadtabangan nu wata su ama nin sa apya paydu, saben-sabenal su pasad nu Allah na benal a matuman, na da kanu bu edsimpang sa kabpaguyag sa dunya endu da kanu bu (edsimpang kanu shaytan) sa lalan sa Allah."},{"id":34,"translation":"Lu sa Allah su kataw sa kabangkit sa dunya, endu ipedtulun nin su ulan, endu katawan nin su natagu kanu rahim (kagingay) nu babay, endu di katawan u isa u ngin i mapantyali nin sa mapita endu di nin katawan u endaw a lupa i patayan nin, saben-sabenal su Allah na katawan nin i mapayag masulen."}]},{"id":32,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif-Laam-Meem (su Allah bu i mataw sa kanu tidtu a ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Initulun su kitab a da enduwa-duwa kanu dalem nin, nakabpun kanu Kadenan nu sa dunya."},{"id":3,"translation":"(Su manga kafir) na pedtalun nilan: inidtebu ni (Muhammad), Kena! Ugayd na haqq (bantang) ebpun kanu Kadenan nengka, ka endu nengka kapakagilekan su manga taw a dala nakawma sa kanilan a sinugu a nawna sa leka (Muhammad), ka basi matutulu pamun silan."},{"id":4,"translation":"Su Allah i minaluy kanu pitu lapis a langit endu lupa endu su pageletan nin sa nakanem gay, mawli na lu menem migkahanda sa kanu Arsh, na da sa lekanu i salakaw sa lekanin (Allah) a tagapeda endu makadtabang, na ngintu ka di kanu ma-indaw (makakuwa sa tuma)?"},{"id":5,"translation":"Pedtuldun su langun na nanggula ebpun sa langit sya sa lupa mawli na ipebpulu sa lekanin (sa gay a kagkukum) su sagay (sa akhirat) na timbang a sangibu lagun kanu lekanu a pembalinganen (sya sa dunya)."},{"id":6,"translation":"Sekanin su Allah na katawan nin i mapayag endu masulen a mapulu a malimu."},{"id":7,"translation":"Sekanin (Allah) na pibpyapiyananin i binaluy nin, sa nabpunan a kinabaluy nin sa manusya na lupa."},{"id":8,"translation":"Mawli na binaluy nin su muli a taw nin sa lugu a nakebpun sa ig a malubay."},{"id":9,"translation":"Mawli na binaluy nin (su Adam) endu pinambibyag nin ka tinagwan sa niyawa endu inumbalan kanu nin sa kakineg endu kailay endu manga pusung, na paydu gayd i kadsukur nu."},{"id":10,"translation":"Endu pidtalu nu manga (kafir): u naledak tanu san sa lupa na ngintu mabagu pamun su palas tanu? Ugayd na silan kanu kalumbak nilan sa laki na makafir silan."},{"id":11,"translation":"Edtalu ka sa kanilan (Muhammad): imatayan kanu ni malakal mawt, entu ba i sinaligan sa lekanu, mawli na lu kanu bun makambalingan kanu Kadenan nu."},{"id":12,"translation":"Upama mailay nengka bu Muhammad su manga baradusa na idteku-teku nilan su ulu nilan kanu kadenan nilan, madtalu nilan: Kadenan nami nailay nami endu nakineg nami saguna su benal, pambalingan kami (sa dunya) ka enggalebek kami sa mapya na mangimbenal kami den."},{"id":13,"translation":"U ya nami pigkahanda na inenggan nami i uman isa sa tutulu nin, ugayd na benal su kadtalu ku a penun ku su naraka sa jin endu manusya sa langun."},{"id":14,"translation":"Nanami nu su naraka a linipatanan nu su gay nu banya, na tinagak nami sekanu, endu nanami nu su siksa a tatap sabap kanu penggalebeken nu."},{"id":15,"translation":"Ya bu mangimbenal kanu manga ayatan nami na su manga taw a amayka patademen silan na sumugyud endu tumasbih sa pugi nilan kanu Kadenan nilan, endu di silan mamasela."},{"id":16,"translation":"Egkelid sabala su manga takilidan nilan kanu bagiganan nilan, pangeniyan nilan su Kadenan nilan sa gilek endu apas, endu su ped a inirizki sa kanilan na penggastun nilan."},{"id":17,"translation":"Na di gatawan a isa i kapya na inisulen sa kanilan a manga kaluma sa surga, balas intu kanu galebek nilan (a mapya)."},{"id":18,"translation":"Di makapagidsan su bamaginugut endu faasiq (nakalyu sa atulan nu Islam)."},{"id":19,"translation":"Su manga bamaginugut a minggalebek sa manga mapya na kanilan su jannatul ma’wah a ibpagana (inipagadil) kanilan kanu kapiya na galebek nilan."},{"id":20,"translation":"Su manga faasiq na ya nilan kadtakenan na su naraka, uman silan miyug lumyu sa naraka na imbalingan bun silan kanu naraka endu edtalun sa kanilan: nanami nu su siksa a apuy a namba su pinandalbut nu."},{"id":21,"translation":"Endu patekawan nami i siksa sya sa dunya unan u siksa a masla sa gay a mawli ka endu silan makambalingan (makapagumbaya)."},{"id":22,"translation":"Endu entayn e makalawan sa kadupang (kadalwaka) kanu taw a patademen kanu ayatan nu Kadenan nin na mawli na taligkudan nin (tig nu Allah): saben-sabenal sekami na su manga baradusa na suliyan nami."},{"id":23,"translation":"Endu inenggay nami kanu Musa su kitab (Taurat) na da ka enduwa-duwa kanu kabaratemu sa Allah, endu binaluy nami su kitab a tutulu kanu tupu nu Israel."},{"id":24,"translation":"Endu binaluy nami sa kanilan i kawnutan a tumutulu sabap sa kasuguwan nami kanu kinadsabar nilan, endu bangimbenalen nilan su manga ayatan nami."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal su Allah i kumukum sa kanilan sa gay a mawli kanu langun nu di nilan bamagayunan."},{"id":26,"translation":"Endu da den ba makatutulu sa kanilan i pila bu i bininasa nami a nangawna sa kanilan a manga maginged sa bamendadalakaw bun silan siya kanu manga pegkalebenan nilan, sa saben-sabenal na natagu sa entuba i manga tanda, na di ba silan pamakakineg."},{"id":27,"translation":"Di nilan gailay i pabpagulanan nami su lupa a mamala, pabpagetun nami su pamulan a pegkanen ilan endu manga binatang nilan? Na di silan pakaymaman?"},{"id":28,"translation":"Endu edtalun nilan i kanu i namba kapegkukum amayka benal kanu?"},{"id":29,"translation":"Edtalu ka sa kanilan i gay a kawma nu siksa sa kanilan na dili makangguna kanu kafir su kapangimbenal nilan."},{"id":30,"translation":"Pasagadi ka silan endu angapa ka, ka silan na bangangapa bun sa pidtalu a siksa a benal."}]},{"id":33,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay seka a nabi (Muhammad)! Ikagilek nengka su Allah, endu di ka bagunuti su manga kafir endu su manga munafiq, saben-sabenal su Allah na mataw sa mapayag a maungangen."},{"id":2,"translation":"Endu ya ka unuti su wahi sa leka ebpun sa kadenan nengka, su Allah na katawanin i langun a galebek nu."},{"id":3,"translation":"Salig ka sa Allah ka mapya gayd a pedsaligan."},{"id":4,"translation":"Da baluya nu Allah sa isa kataw a mama i duwa timan i atay nin sya sa dalem na pusung, endu dala baluya nu Allah su manga kaluma nu a ibpelagid nu kani ina nu sa benal a ina nu, endu su pembabatan nu na (apya ngin) na di kena nu bun wata, ka entu na kadtalu nu bu sa ngali nu, su Allah na edtalu sa haqq (bantang) endu pedtutulu sa lalan a matidtu."},{"id":5,"translation":"Tawag nu silan sa ama nilan (ipapagapilidu bun si ama nin) ka entu ba i bantang sa Allah, u di nu katawan i ama nilan na pagali nu bun silan sa agama endu manga pakiwatan nu bun silan, endu da dusa nu kanu limban nu ugayd na endusa kanu sa pedtibaban nu manga pusung nu, su Allah na bangampun a malimu."},{"id":6,"translation":"Su manga nabi na ya wagib a lamigan nu manga bamaginugut kanu ginawa nilan, endu su manga kaluma nilan na ina nu manga bamaginugut, endu su edsusuled na makendulunga (makambibidaya) sya kanu kawaris sya sa kitab nu Allah kanu manga mu’min endu su muhajer, ya tabya na manutuma kanu sa kanu di pakawaris ka namba i nakasulat kanu kitab (Lawh Al-Mahfuz) (nya ba ayat na mansukh kagina ya pakawaris kanu nawna a timpu na su nag-Islam endu su mimbakwit ebpun sa Makkah)."},{"id":7,"translation":"Endu minumbal kami sa pasad kanu manga nabi, endu su Nuh endu su Ibrahim endu Musa endu su Eisa a wata ni Maryam endu kinumwa kami lu sa kanilan sa pasad a mawgat."},{"id":8,"translation":"Ka endu kaidsan su benal kanu kinambenal nin endu inidtatalanga nu Allah kanu manga kafir i siksa a masakit."},{"id":9,"translation":"Hay sekanu a manga bamaginugut! Tademi nu su limu nu Allah sa lekanu, kanu kutika a nawma kanu na manga tantara a satru (ahzab) na pinasugat nami sa sambel endu manga malaikat a dala nu mailay, su Allah na gailay nin i langun na galebek nu."},{"id":10,"translation":"Nakawma sa lekanu ebpun sa tampal sa pulu endu tampal sa kababan, endu nailay nu i nabalibet kanu na manga tantara (kuntra), endu di kanu gayd makaginawa, endu ga-antap nu su Allah sa embalang-balang a antapan."},{"id":11,"translation":"Lu ba binatalu su manga bamaginugut endu nasugat a linug silan a sangat i kapasang nin."},{"id":12,"translation":"Endu nadtalu nu manga munafiq endu su aden dalu nu pusung nin: da pasad nu Allah endu su sinugu nin ya tabya na makadulat."},{"id":13,"translation":"Endu pidtalu nu ped kanu manga munafiq: sekanu a taw (sa Madinah), da kadtangenan nu sya sa pembunuwan, uli kanu sa walay nu, endu bagetaw su ped kanilan kanu nabi sa pidtalu nilan: muli kami ka su walay nami na napayangas (dala natabun lun), tig nu Allah: di kena napayangas, ka ya nilan kyug na malalaguy silan."},{"id":14,"translation":"Umana bu ka naludepan (su Madinah) a nabalibet, mawli na enggatan silan sa kasakutu sa Allah na malegan i katalima nilan, endu di silan ebpatana ya tabya na paydu gayd."},{"id":15,"translation":"Endu saben-sabenal a mibpasad silan sa Allah sa dapan manggula i namba, sa dili silan malalaguy ka tabangan nilan su manga bamaginugut, na di ebplis na idsa sa kanilan su pasad nilan salta su naraka."},{"id":16,"translation":"Edtalu ka i dala katagan nin sa lekanu su kapalalaguy amayka nalalaguy kanu sa kapatay atawka kabunu, ka paydu bu gayd i kagkakalini nu sa dunya."},{"id":17,"translation":"Edtalu ka u entayn i marihala sa kanilan amayka ipauma nu Allah silan sa mawag atawaka ipauma kanu nin sa mapya? Na dala bun matun nilan a salakaw sa Allah a marihala sa kanilan atawaka tumabang sa kanilan."},{"id":18,"translation":"Katawan nu Allah su mapawk sa lekanu, endu su pidtalu kanu manga pagali nin sa sya kanu, endu di silan mamung sa kambunuwa ya tabya na paydu."},{"id":19,"translation":"Ka pedsingit sa lekanu na amayka makawma i makagilek na mailay nengka i edtulik ka sa kanilan sa di den mapisek i mata nilan sa mana su pebpaya sa kapatay, amayka dala den su makagilek na mawag i dila nilan sa lekanu, ka pangaluyan kanu nilan (mamanula) kanu manga tamuk, silan a manga taw na dala pangimbenal, ginugul nu Allah su manga galebek nilan, na paydu bu gayd intu sa Allah."},{"id":20,"translation":"Bangantapen nilan pamun i dapan makawa su manga satru (kuntra), endu amayka makawma su manga kuntra ya nilan kyug na lu silan sa dalem na mawatan, ipangingidsa nilan bu i tudtulan sa lekanu, upama menem ka matabu silan na dili silan mamung embunuwa ya tabya na paydu bu."},{"id":21,"translation":"Saben-sabenal na aden sa lekanu su rasul (Muhammad) a bagunutan sa mapya kanu taw a bangingarap sa Allah endu gay a mawli, endu madakel i katadem nin sa Allah."},{"id":22,"translation":"Guna mailay nu manga bamaginugut su manga kuntra na pidtalu nilan: nya ba su inibpasad tanu sa Allah endu sa rasul endu benal su Allah endu su rasul, nawmanan silan sa pangimbenal endu kinasangkup."},{"id":23,"translation":"Kaped kanu manga bamaginugut i manga mama a benal su inibpasad nilan sa Allah, aden bun sa kanilan i na-shahid, aden bun bangangapa sa manggula nin, dala nilan sambi su pasad nilan apya pan paydu."},{"id":24,"translation":"Ka endu kabalasan nu Allah su manga benal kanu kabenal nilan endu siksan nin su manga munafiq amayka entuba i kyug nin, atawaka tawbaten nin silan, su Allah na bangampun a malimu."},{"id":25,"translation":"Pinambalingan nu Allah su manga kafir sabap kanu lipunget nilan, dala nakwa nilan a mapya, endu inalaw nu Allah su manga bamaginugut sa kambunuwa, su Allah na mabagel a mapulu."},{"id":26,"translation":"Endu pinawa nu Allah su manga taw na kitab (tupu nu Qurayzah a Yahudi) kanu kuta nilan, endu binetadan nu Allah sa kukuk (gilek) su manga pusung nilan, su kaped na pinamunu nu."},{"id":27,"translation":"Endu pinawarisan nu Allah sa lekanu su lupa nilan (dalpa nilan) manga tamuk nilan, endu lupa a dala nu pan kadampwi, su Allah kanu engaga-isa na kagaga nin."},{"id":28,"translation":"Hay seka anan a nabi! Edtalu ka kanu manga kaluma nengka i amayka pegkyug kanu sa kawyag sa dunya endu su kapalasan nin na sya kanu ka pakalilini ku sa lekanu, endu butawanan ku sekanu sa kabutawan a matilak (ibpitas ku sekanu sa mapya)."},{"id":29,"translation":"Amayka menem ka ya nu bun kyugan su Allah endu su sinugu nin endu su gay a mawli na su Allah na pidtatalangenan nin sa mapya endu balas a mapya."},{"id":30,"translation":"Sekanu a manga kaluma nu rasul (Muhammad) entayn i endupang sa lekanu sa mapayag na takep sa lekanin su siksa a makaduwa takep, na paydu bu gayd intu sa Allah."},{"id":31,"translation":"Endu entayn sa lekanu i maginugut sa Allah endu su sinugu nin a penggalebek sa mapya na duwa takep i balas nin endu pinagadilan nami sa rizki a mapulu (sa surga)."},{"id":32,"translation":"Sekanu a manga kaluma nu nabi, di kena kanu pagidsan nu manga babay, amayka nagilekan kanu (sa Allah) na da kanu edtalu sa kadsaldan (kanu manga mama) ka makainggit kanu sa kadtalu a bantang."},{"id":33,"translation":"San kanu edtangen kanu manga walay nu endu da kanu sumugud sa kasugud a jahil, endu itunay nu su sambayang endu inggay nu su zakat nu endu paginugut kanu sa Allah endu su sinugu nin ka ya kyug nu Allah na punasen in sa lekanu su manga kadusan nu sekanu a mga ahlil bayt, endu sutin kanu nin sa talutup."},{"id":34,"translation":"Endu ya nu tademi na su pembatyan sa walay nu a manga ayat nu Allah endu su sunnat, su Allah na pedtulik a mataw sa mapayag-masulen."},{"id":35,"translation":"Saben-sabenal na su manga mama a Muslim, endu su manga babay a Muslim, endu su manga mama a bamaginugut, endu su manga babay a bamaginugut, endu su manga mama a ebpamaginuntulan, endu su manga babay a ebpamaginuntulan, endu su manga mama a pabebenala, endu su manga babay a pabebenala, endu su manga mama a mangatigkel, endu su manga babay a mangatigkel, endu su manga mama a mangalintana, endu su manga babay a mangalintana, endu su manga mama a pamanadeka, endu su manga babay a pamanadeka, endu su manga mama a talipwasa, endu su manga babay a talipwasa, endu su manga mama a bamedtiyakapan nilan su manga sangulan nilan, endu su manga babay a bamedtiyakap, endu su manga mama a bamelabit kanu Allah sa madaket, endu su manga babay a bamelabit, na inadil nu Allah sa kanilan i ampun endu balas a masela."},{"id":36,"translation":"Da sa kanu bamaginugut a mama atawaka babay i amayka kimukum su Allah atawaka su rasul nin sa hukuman na ebpalaw silan atawaka mamili silan sa kyugan nilan, su taw a sangkan nin (supaken in) su Allah endu su rasul nin na saben-sabenal a natadin sa mapayag."},{"id":37,"translation":"Endu su kinadtalu nengka (Muhammad) sa isa a taw (Zaid ibn Harith) a inikalimu nu Allah endu inikalimu nengka bun, sa kamali ka su kaluma nengka (Zainab) endu ikagilek nengka su Allah na ibagena nengka bun kanu ginawa nengka su mapayag sa Allah, bangandamen nengka i manga taw (kanu edtalun nilan sa leka), su Allah i wagib a bangandamen, guna maypus si Zaid kanu babay su kahanda nin (napupus su iddah) na inipagkaluma nami sa leka (si Zainab) ka endu di maaden kanu manga bamaginugut a makapasang kanu manga kaluma nu pedsugun nilan amayka masampay nilan i kahanda nilan, su hukuman nu Allah na ya bun kawkitan."},{"id":38,"translation":"Da kanu nabi i kadusan kanu inihalal sa lekanin, ka hukuman nu Allah inan kanu manga nangawna den, endu su hukuman nu Allah na naukul sa ya bun matuntul."},{"id":39,"translation":"Su manga taw a ipedsampay nilan su agama nu Allah endu ipegkagilek nilan na da ikagilek nilan a salakaw sa Allah, endu su Allah i nasasangan a magitung kanu manga ulipen."},{"id":40,"translation":"Da maaden su Muhammad a ama nu isa a mama sa lekanu ugayd na sinugu nu Allah, endu sekanin i pamupusan a manga nabi, endu su Allah kanu langun u enggaga-isa na katawan nin."},{"id":41,"translation":"Sekanu a manga bamaginugut, tademi nu su Allah sa katadem a madakel."},{"id":42,"translation":"Endu tasbih kanu sa lekanin sa magabi-mapita."},{"id":43,"translation":"Sekanin a (Allah) i egkalimu sa lekanu endu su manga malaikat nin i pabpagampun sa lekanu ka endu matatap sa lekanu su kinalyu nu sa kalibutengan na sya kanu nakagemaw sa maliwanag, su Allah na malimu kanu manga bamaginugut."},{"id":44,"translation":"Salamen silan (nu malaikat) kanu gay a mabaratemu nilan su kadenan nilan endu pinagadilan silan sa balas a mapulu."},{"id":45,"translation":"Hay seka a nabi (Muhammad)! Sinugu nami seka a makadsaksi endu mapakalini endu mapakagilek."},{"id":46,"translation":"Endu pangenggat ka sa Agama nu Allah sa kahanda nin endu (timbang) a palitan ka a sigay."},{"id":47,"translation":"Endu panudtul ka kanu manga bamaginugut i aden sa kanilan ebpun sa Allah i kalbihan atawaka limu a masela."},{"id":48,"translation":"Endu di ka paginugunuti su manga kafir endu su manga munafiq endu pasagadi ka i kalat (kawag) nilan endu salig ka sa Allah ka sekanin i pedtiyakap sa binaluy nin endu bagitung sa kanilan."},{"id":49,"translation":"Hay sekanu a bamaginugut! Amayka nagkaluma nu su bamaginugut a manga babay, mawli na binelag nu sa da nu pan silan magkudi na da sa lekanu ikapag-iddah nilan a pananagadan nu sa kanilan sa di pan mapupus, na enggay nu silan endu belag nu silan sa kambelag a matilak (mapya)."},{"id":50,"translation":"Hay seka a Nabi (Muhammad)! Saben- sabenal i sekami na inihalal nami sa leka su manga kaluma nengka a nakatalingguma nengka su manga sunggudan nilan, endu su nganin a nagkibilan nu kawanan nengka ebpun kanu pinabiyag nu Allah sa leka, endu su manga babay a wata ni bapa nengka siya kani ama nengka, endu su manga wata a babay nu manga babu nengka siya kani ama nengka, endu su manga wata a babay nu manga bapa nengka kani ina nengka, endu su manga wata a babay nu pakinan nengka a namembabakwit a tagapeda nengka, endu su babay a bamaginugut a inidtawakim nin su ginawa nin sa nanget saleka, u kiniyugan nu nabi i kagkaluma nin lun sa pagelin bu saleka salakaw kanu manga bamaginugut, ka natawan nami den i nganin a inibpaliyugat nami sa kanilan (a manga mu’min) pantag kanu manga kaluma nilan endu kanu nagkibilan nu manga kawanan nilan, ka endu di mabaluy sa leka i kadusan, sa andang den na su Allah i balaampun a pinakamalimu."},{"id":51,"translation":"Inggawli nengka sa gilil i pegkyugan nengka endu dulug ka i pegkyugan nengka, endu su kaluma nengka kanu pinasagadan nengka na da dusa nengka lun, endu masuwat silan sabap kanu ininggay nengka sa kanilan, endu su Allah na katawan nin i dalem nu pusung nu endu su Allah na mataw a matigkel."},{"id":52,"translation":"Di den mahalal sa leka i kawmanan pan (siyaw kataw a kaluma) endu su kadsambi nengka sa balegan su kaped apya nagayp ka sa kapya na palas nin ya tabya na su kamilikan nengka, su Allah na langun nu enggaga-isa na pedtuldun nin."},{"id":53,"translation":"Hay sekanu anan a bamamaginugut! Di nu beludepi su manga walay nu nabi ya tabya na inenggat kanu nin sa kapegkan, na di nu den pedtuliki su dalem nu walay nin, ugayd na amayka inenggat kanu na ludep kanu, u nakakan kanu den na lyu kanu den, di kena embibityala kanu pan, kagina makalingasa intu kanu nabi na mamamala sa lekanu, su Allah a di kayan sa kawagib, endu amayka idsan nu su manga kaluma nin na lu kanu egkaleben sa lyu na lending, ka entuba i makasuti kanu manga pusung nu endu su manga pusung nilan, endu da sa lekanu i sekaten nu su rasul endu di a benal mapakay i kagkaluma nu kanu manga kaluma nin sa ulyan (kapatay nin) ka masla gayd a kanarakan nu lu sa Allah."},{"id":54,"translation":"Amayka aden ipebpayag nu atawaka ipedsulen nu na su Allah na langun na enggaga-isa na katawan nin."},{"id":55,"translation":"Da dusa nu manga kaluma nu nabi amayka lundangan nilan su manga lukes nilan endu wata nilan endu suled nilan a babay endu su manga babay endu su ulipen nilan, endu ikagilek nu su Allah, su Allah na kadsaksyan nin i langun na enggaga-isa."},{"id":56,"translation":"Saben-sabenal su Allah endu su malaikat na pedsalawatan nilan su rasul, na sekanu a manga bamaginugut na salawati nu su rasul endu lepas a malilintad."},{"id":57,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a pedsangkan nilan su Allah endu su sinugu nin na namulkan silan sya sa dunya endu sa akhirat, endu pidtatalangenan silan sa siksa a dili gangganan na badan nilan."},{"id":58,"translation":"Endu su manga taw a pedtebwan nilan su bamaginugut a mama-babay sa di gatumanan silan na pinangaku nilan su dusa nu kapedtetebu nilan, endu siksa a mapasang."},{"id":59,"translation":"Hay seka anan a nabi! Edtalu ka kanu manga kaluma nengka endu manga wata nengka endu su manga babay a manga bamaginugut i endalung silan kanu manga tendung nilan ka entuba i masiken a kakilala sa kanilan, na dili silan matekaw malingasa ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":60,"translation":"Amayka di menda su manga munafiq endu su aden dalu na pusung nin endu su bangimbenal sa dila bu lu sa Madinah na pama-mamisan nilan sa leka, mawli na di ka nilan makapagubay (sa Madina) ya tabya na paydu bu."},{"id":61,"translation":"Namulkan silan apiya endaw silan na kwan silan endu bunun silan sa kabunu a dili bagulaman."},{"id":62,"translation":"Namba i kukuman nu Allah kanu manga taw a nangawna endu di nengka maparuli sa hukuman nu Allah i kasambyan."},{"id":63,"translation":"Ibagidsa nu manga taw sa lekau kanu i gay a mawli? Edtalu ka sa kanilan: sekanin (Allah) i mataw lun, endu dili nengka gatawan na basi masupeg bun su kawma nu gay a mawli."},{"id":64,"translation":"Saben-sabenal su Allah na namulkan nin su manga kafir endu pinagadilan silan sa apuy a pagkelaw-kalaw."},{"id":65,"translation":"Da kalyu nilan sa naraka na dala pan matun nilan a tumuganul sa kanilan endu tumabang sa kanilan."},{"id":66,"translation":"Su gay a tutungen su manga biyas nilan sa naraka, na madtalu nilan u nya ba ka napaginugutan tanu su Allah endu su rasul."},{"id":67,"translation":"Endu madtalu nilan: Kadenan nami, pinaginugutan nami su kaunutan nami endu su masela nami na tinading kami nilan sa lalan."},{"id":68,"translation":"Kadenan nami takep ka i siksa nilan endu mulkay ka silan sa mulka a masela."},{"id":69,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Da kanu bagiling kanu manga taw a pedtakebuten nilan su Musa, na pinakiyas nu Allah kanu pedtalun nilan lun, ka sekanin (Musa) na masela i alaga nin."},{"id":70,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Ikagilek nu su Allah endu edtalu kanu sa kadtalu a bantang-matidtu."},{"id":71,"translation":"Pagkapyan nin (Allah) sa lekanu su manga galebek nu endu ampunen i manga dusa nu, su taw a maginugut sa Allah endu su rasul na saben-sabenal a nabadtug sa badtugan a masela."},{"id":72,"translation":"Saben-sabenal na iniadu nami su salig kanu manga langit endu su lupa endu su palaw na dala silan talima endu nagilekan silan, na ya nangaku a saligan i manusya kagina dupang endu di mataw."},{"id":73,"translation":"Siksan nu Allah su babay-mama a munafiq endu su babay-mama a mushrik, endu tawbaten nin su manga bamaginugut a babay-mama, ka su Allah na bangampun endu malimu."}]},{"id":34,"verses":[{"id":1,"translation":"Su langun nu pugi na kanu Allah a kigkuwan sa pitu lapis a langit endu su lupa, endu lekanin su pugi sa akhirat endu sekanin i mataw kanu galebek nu binaluy nin."},{"id":2,"translation":"Katawan nin i peludep kanu lupa endu belyu lun, endu su pedtulun ebpun sa langit endu su pebpapulu endu sekanin a malimu a bangampun."},{"id":3,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: di makawma sa lekitanu i gay mawli, edtalu ka: ibet sa Allah na makawma sa lekanu, katawan nu Allah su gayb, di galyub sa lekanin sa apya bu mana tepung sya sa langit endu lupa endu da manot a di kena natagu bun sa kitab a mapayag."},{"id":4,"translation":"Ka endu nin kabalasan su manga bamaginugut a minggalebek sa manga mapya silan, na kanilan su ampun endu rizki a mapulu."},{"id":5,"translation":"Endu su manga taw a bamikalan nilan su Qur’an sa dili makatalus, na aden sa kanilan i mawag sa langun a siksa a masakit."},{"id":6,"translation":"Endu mailay nu manga taw a inenggan sa kataw su initulun sa leka (Muhammad) ebpun sa Kadenan nengka a benal a bantang a tumutulu sa lalan a mapulu a mapya."},{"id":7,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir kanu tagapeda nin: ngintu itutulu nami sa lekanu i mama a manudtul sa lekanu sa amayka naledak kanu den na makambuwat kanu pamun (nya ba a bityala na ibelumpak nilan kanu rasul)?"},{"id":8,"translation":"Pidtebwan nilan su Allah sa kalbutan, atawaka aden kabuneg nin, di kena ka langun na di bangimbenal sa gay a mawli na lu sa siksa endu tadingan a mawatan."},{"id":9,"translation":"Ngintu di nilan kadsuliman i sangulan-taligkudan nilan ebpun sa langit endu lupa, amayka ya nami kahanda i tampulan nami sa lupa atawaka dadsangan nami ebpun sa langit na nakadalem lu ba su tanda a kapegkagaga nu Allah kanu manga ulipen nin a bara-tawbat sa Kadenan nin."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kanu Daud ebpun sa lekami i limu, seka a palaw na amung ka sa lekanin tumasbih endu su papanuk, endu pinagkalemek nami sa lekanin su putaw."},{"id":11,"translation":"Umbal ka sa sangkapan sa kambunuwa endu ukul ka i di mawget a di lambasen, endu enggalebek kanu sa manga mapya, ka saki na egkailay ku i manga galebekan nu."},{"id":12,"translation":"Endu kanu Sulayman i sambel, gumanat sa mapita taman sa maudtu na timbang sawlan, na mapulid i senang taman sa kasedep na timbang a sawlan i kawatan nin, endu pina-igis ami i galang, endu su kaped a jin i penggalebek sa hadapan nin sa kahanda nu Kadenan nin, na entayn i sumibay kanu kasuguwan nami na pananamen nami sa siksa (apuy) a pegkalaw-kalaw."},{"id":13,"translation":"Pebpulungan nilan i kyug nin (Sulayman) a manga walay a mapulu endu manga tinataw endu pegkanan a masla a mangawlad endu manga kuden a pedtakena ka aden ayanan nin, sekanu a kadakel nu Daud na sukur kanu sa Allah, endu paydu a manga ulipen ku i barasukur."},{"id":14,"translation":"Na guna nami tangkeda su kapatay (ni Sulayman) na da nakatutulu sa kanilan kanu kinapatay nin u di kena isa a lemanap-lanap kanu lupa sa pegkanen nin su tungkat nin, na guna den makabudsud (si Sulayman) na napayag kanu manga jin i saben-sabenal i umana bu ka andang a kangatawan nilan su nakasulen na di den silan mataglay (matangen) sya kanu siksa a kayayan."},{"id":15,"translation":"Tidtu gayd a nabaluy kanu (tupu nu) Saba siya kanu pegkalebenan nilan (manga walay) i isa a tanda, duwa a kasapadan, (salumpuk) lun na tampal sa kawanan (nu manga walay nilan) endu (salumpuk na tampal) sa biwang, (Pidtalu nu nabi nilan): pangankan nu i rizki nu pedtiyakap sa lekanu endu pamedsukur kanu lun (ka nan) i dalpa malemu endu su pedtiyakap (sa lekanu) na bala-ampun."},{"id":16,"translation":"Na dala silan edsukur, sinugu nami lu sa kanilan i degan a mininasa kanu pamulan nilan endu sinambiyan nami sa duwa bun a pamulan a bagunga bun ugayd na dili makan ka suwagen endu paydu a sid’r a dala bun katagan na lawn nin endu unga nin."},{"id":17,"translation":"Entuba inibalas nami sa kanilan sabap kanu kinagkafir nilan endu da ibalas kanu maytu ba ya tabya na kagkafir."},{"id":18,"translation":"Endu binaluy nami kanu pageletan nilan endu pageletan nu dalpa sa pinambarakat nami i dalpa sa di kapasangan su belalakaw sa apya di den embalutu sa ig atawaka pegken na lakaw kanu sa malamag endu magabi sa dala baya-baya nu."},{"id":19,"translation":"Ya nilan pidtalu: Kadenan nami pakawatan ka i lakawan nami, endu migkafir silan na binaluy nami silan a mambibityala nu mawli kanilan (indawan) endu pinabpipitas nami silan kanu manga dalpa, na nakadalem lu ba su manga tanda nu Allah kanu masabar a barasukur."},{"id":20,"translation":"Endu tidtu gayd a natuman ni Iblis sa kanilan su antapan nin, na pinamaginugutan nilan sekanin, ya tabya na lumpukan nu manga bamaginugut."},{"id":21,"translation":"Endu dala kanu Iblis i magaga nin sa kanilan ya tabya na endu nami katawan su bangimbenal sa gay a mawli sa kanu entayn i penduwa-duwa, endu su Kadenan nengka na pedtuldun nin i langun na enggaga-isa."},{"id":22,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) i tawagen nilan su barahala nilan a salakaw sa Allah a dala magaga nin apya mana bu tepung kanu pitu lapis a langit endu lupa i tumpuk nilan endu da sa Allah i pakatabang sa lekanin."},{"id":23,"translation":"Endu da katagan nin i shafa’at sa lekanin ya tabya na entayn i sugutan nin, taman sa amayka madala den i gilek kanu pusung nilan a ya madtalu (nu malaikat): ngin inamba i pidtalu nu Kadenan nu sa lekanu? Ya nin madtalu na bantang ka sekanin (Allah) i mapulu a masla."},{"id":24,"translation":"Edtalu ka Muhammad sa kanilan: entayn i pe-rizki sa lekanu ebpun sa langit endu lupa? Edtalu ka: su Allah! Endu sekami atawaka sekanu i natutulu atawaka natadin sa mapayag."},{"id":25,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): di kanu kaidsan sa kadusan nami endu di kami mambu kaidsan kanu penggalebeken nu."},{"id":26,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su Kadenan tanu i mulig sa lekitanu, mawli na kukumen tanu nin sa bantang, ka sekanin a Allah i bangukum a mataw."},{"id":27,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: ipailay nu sa laki su (a barahala) ipedsakutu nu sa Allah, di kena! Sekanin su Allah (isa-isanin) bu i mapulu a mataw."},{"id":28,"translation":"Endu da kinasugu nami sa leka a di kena sya sa langun na taw sa pakalilini endu papegkagilek, ugayd na ya madakel kanu manga taw na di manga mataw."},{"id":29,"translation":"Endu ya pedtalun nu manga kafir sa Makkah: kanu i namba a pasad a siksa sa lekami amayka ya nu kaaden i manga bantang manga benal kanu."},{"id":30,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: aden bun pasad sa lekanu a gay amayka nawma na di makasundul endu di makasunud (maketeng)."},{"id":31,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: di kami mangimbenal sa Qur’an anan endu su nawna lun, u mailay nengka (Muhammad) su manga kafir kanu gay a katindeg nilan lu sa Allah na edtibpwan nu isa su kaped, ya edtalun nu manga malubay kanu nangawnutan nilan (sa dunya): u di kena bu sekanu a nangawnutan nami na kuyug kami den kanu manga bamaginugut (di kami maka naraka)."},{"id":32,"translation":"Ya manem edtalun nu nangawnutan kanu namangunut sa kanilan: enduken sekami besen i nakasapal sa lekanu kanu tutulu sa uliyan a kinawma nin sa lekanu? Sekanu bun i manga darwaka."},{"id":33,"translation":"Ya menem edtalun nu manga malubay kanu kangawnutan nilan: pinagakalan kami nu sa magabi sa malamag ka ipedsugu nu sa lekami i kagkafir nami sa Allah endu umbalan nami sa kaped nin a kadenan, endu ipagna nilan i kinadsendit guna nilan mailay i siksa, endu binaluy nami su lantay-lantay kanu manga lig nu manga kafir, ka dala ibalas sa kanilan ya tabya na lalaw nu galebek nilan."},{"id":34,"translation":"Endu da sinugu nami kanu dalpa a sinugu ya tabya na pidtalu nu manga dupang: sekami na pigkafiran nami su sinugu sa leka."},{"id":35,"translation":"Endu pidtalu nilan pan i sekitanu pan i madakel i tamuk nin, endu dala sa lekami i masiksa kami."},{"id":36,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: su Allah i papegkadakel sa rizki nu pegkyugan nin endu papegkasimpit, ugayd na ya madakel kanu manga taw na di nilan katawan."},{"id":37,"translation":"Endu dala kanu manga tamuk nu manga taw i mapasupeg sa lekanu sya sa lekami ya tabya na su manga nangimbenal endu minggalebek sa manga mapya, entu ba (manga taw) na kanilan su balas a takep sabap sa galebekan nilan endu nadalem silan kanu bilik nilan na tumatana."},{"id":38,"translation":"Endu su manga taw a bamikalan nilan su ayatan nami (Qur’an) sa di matalima nu manga taw na silan na manga taw na kagugul silan sa naraka."},{"id":39,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: saben-sabenal su Kadenan ku i papegkawlad sa rizki nu pegkyugan nin kanu manga ulipen nin, endu sekanin i papegkasimpit, endu langun na pinggastu nu na sambyan nu Allah endu sekanin i mapya gayd a pe-rizki."},{"id":40,"translation":"Endu su manga gay na buligen silan tanan na idsan nu Allah su manga malaikat: nginan a manga taw a sinimba aku nilan (lu sa dunya)?"},{"id":41,"translation":"Ya kadtalu nu manga malaikat: mahasuti ka, seka i Kadenan nami, di kena silan, silan a manga taw na pedsimba sa jin, na madakel sa kanilan i bangimbenalen nilan."},{"id":42,"translation":"Na dala magaga na isa a kagkapya na kaped nin atawaka kabinasan nin lun, endu edtalun nami kanu manga kafir: nanami nu su naraka a papendalbuten nu."},{"id":43,"translation":"Endu amayka batyan sa kanilan su manga ayatan nami a mapayag, na ya nilan kadtalu na dala inan a mama ka pegkyugan kanu nin pedsapal kanu nalayaman nu manga lukes nu a pedsimban, endu pidtalu nilan: dala sanan a kadtalu a di kena kalbutan a inidtebu, endu pidtalu nu manga kafir kanu bantang (manga ayatan a mapayag) guna makawma sa kanilan: dala inan ya tabya na sih’r a mapayag."},{"id":44,"translation":"Endu inenggay nami (su kitab) sa kanilan a bangagyan nilan na sinangka nilan bun, endu su sinugu nami sa kanilan a nawna saleka na pinandalbut nilan bun."},{"id":45,"translation":"Endu pinandalbut nilan pan su nawna sa kanilan endu dala nilan masampay i paydu kanu paydu a ininggay nami kanu nawna sa kanilan (a bagel/kalendu na umur) na pinandalbut nilan su manga sinugu ku, na ngin den i kapasang nin a siksa a sa kanilan (kabinasa kanilan)."},{"id":46,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: satiman bu i ipangindaw ku sa lekanu ka tindeg kanu sa kasangulan nu Allah sa enggaga-duwa atawaka edsakataw, mawli na mapamikir nu i da kabuneg nu (Muhammad) ugayd na sekanin na papegkagileken kanu nin kanu siksa a sangat i kapasang nin."},{"id":47,"translation":"Edtalu ka sa kanilan i di kena aku pegkwa sa lekanu sa sukay ka lu bu i sukay ku sa Allah, ka sekanin i pakailay kanu enggaga-isa."},{"id":48,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: su Allah i bagenggay sa bantang kanu manga nabi nin a mataw sa gayb."},{"id":49,"translation":"Edtalu ka: nakawma su bantang endu mapunas su baatil sa di makambalingan."},{"id":50,"translation":"Edtalu ka: u natadin aku na ginawa ku bun i natadin, u nakatuntul aku menem kanu ini-wahi sa laki nu Kadenan ku na sekanin (Allah) i pakakineg a masupeg."},{"id":51,"translation":"Endu upama ka mailay nengka bu su katekaw sa kanilan sa kanu kambuwat a dala palaguyan nin endu kwan silan kanu kubur nilan a masupeg."},{"id":52,"translation":"Endu madtalu nilan: mangimbenal tanu (Muhammad/Qur’an), na da katagan nin sa kanilan intu (kabangimbenal) ka naypus den (lu den silan sa gay a mawli)."},{"id":53,"translation":"Endu saben-sabenal a sinupak nilan sya sa dunya endu pedsenditan nilan (sa buneg atawa ka sih’r) inunta na mawatan intu."},{"id":54,"translation":"Endu nadalungan den silan kanu pegkyugan nilan a iman sa mana bun su pinakaydan kanu pagidsan nilan a nangawna, kagina silan na da mapinda sa kanilan i kapenduwa-duwa sa gay a mawli."}]},{"id":35,"verses":[{"id":1,"translation":"Su langun nu pugi na kanu Allah a minumbal kanu manga langit endu su lupa sa binaluy nin su malaikat a sinugu nin, aden manga papak nin a duwa timan, aden bun telu timan, aden bun pat timan, umanan nin sa palas i pegkyugan nin, sekanin (Allah) na kagaga nin i langun na enggaga-isa."},{"id":2,"translation":"Su binukatan nu Allah kanu limu nin sya kanu manga taw na dala makasegad lun (maka-ungen lun), endu su segedan nu Allah na dala makapabpitas lun a di kena sekanin, ka sekanin (Allah) a mapulu a mataw sa endadayt."},{"id":3,"translation":"Hay sekanu anan a manga taw tademi nu su limu nu Allah sa lekanu, ngintu aden minaluy a salakaw sa Allah a peridzki sa lekanu ebpun sa langit endu lupa? Da kadenan a salakaw sa lekanin na panun i kapapendalbut nu?"},{"id":4,"translation":"Endu amayka pandalbuten ka nilan na pinandalbut bun su manga sinugu a nawna sa leka endu lu bun makambalingan sa (Allah) i langun na ula-ula nu manga galebek."},{"id":5,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut na saben-sabenal na su pasad nu Allah na benal a matuman, na da kanu mapasimpang sa kapaguyag sa dunya, endu da kanu mapasimpang lu sa Allah kanu manga shaytan."},{"id":6,"translation":"Kagina saben-sabenal su shaytan na satru nu (kuntra nu) na baluy nu a satru nu, bangenggat (su shaytan) sa tagapeda nin ka endu silan makalu sa naraka a pegkalaw-kalaw."},{"id":7,"translation":"Silan a manga kafir na kanilan su siksa a masakit, endu su silan menem a manga bamaginugut endu minggalebek sa manga mapya na kanilan su ampun endu balas a masla."},{"id":8,"translation":"Su taw a pinakapiya na shaytan i galebek nin na ya nin kailay lun na mapya, su Allah na tadingen nin i magkahanda nin endu tutulun nin i magkahanda nin, na di ka belidu i ginawa nengka (Muhammad) sa di silan bangimbenal ka su Allah i mataw kanu pebpulungan nilan."},{"id":9,"translation":"Endu su Allah na sinugu nin i sambel a gabukakal nin i dadtem, na lu nami pinaulan kanu dalpa a minatay, na inuyag nami kanu ulan su lupa sa ulyan a kinapatay nin, maytu bun ba i kapambuwat (sa kanilan) sa kubur."},{"id":10,"translation":"Entayn i taw a pegkyug sa kapulu na kanu Allah i langun na kapulu, lu sa Allah na pakapulu su langun na ula-ula a mapya, endu su galebek a mapya na pedtaliman nin, endu su manga taw menem a pagitung silan sa manga malat (a makagkayd kanu rasul atawaka su manga bamaginugut) na kanilan i siksa a mapasang endu su atulan nilan i mabinasa."},{"id":11,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu ebpun sa lupa, mawli na binaluy kanu nin a edtatagapeda endu da kagingay nu manga babay endu su kambata nin a di katawan nu Allah endu dala pegkalendu i umur nin atawaka mababa a di kena lu bun sa kitab (Lawh Al-Mahfudh)."},{"id":12,"translation":"Endu di magidsan su ig (tabang) ka mapya i katalus nin sa tiyan amayka inumen, endu su lagat na matimus na di gayd malamed, na apya endaw kanu duwa (ig) na pegkwan nu i seda nin endu gakwa nu lu ba i manga muntya a pagigimwan nu endu su kapal (barku) a bagaluyan ka endu nu makwa su limu nu Allah, endu malemu sa lekanu i makadsukur kanu."},{"id":13,"translation":"Paludepen su magabi sya kanu malamag, endu paludepen su malamag sya kanu magabi endu endaw i kyug nin kanu senang endu ulan-ulan, uman isa na bagukit kanu lalan nin taman sa kagubal sa dunya, entu ba i Kadenan nu a kigkwan sa kadatu, su pedsimban nu a salakaw na dala kamilikan nin apya paydu."},{"id":14,"translation":"Upama tawagen nu na di kanu nin makineg, upama ka makineg kanu nilan na di kanu nilan matalima, na lu sa gay a mawli na ebpalawa su barahala kanu kinasakutu nu, na dala isa a makapanudtul kanu manggula a di kena mataw lun."},{"id":15,"translation":"Hay sekanu anan a manga manusya! Sekanu i faqeer lu sa Allah, endu su Allah na sekanin i kawasa a pebpugin."},{"id":16,"translation":"Amayka ya kyug nu Allah i dalang kanu nin na pambuwaten nin i bagu a binaluy nin."},{"id":17,"translation":"Na dala kalegen nin intu sa Allah."},{"id":18,"translation":"Endu di mandusa na isa i dusa na kaped nin, u mapatabang su isa sa kapananggit sa kadusan nin na di bun manggula ka sekanin bun i makait lun apya suled pan, na ya papegkagilekan na su magilek sa kanu Kadenan nin sa gayb endu pedsambayang silan endu pedzakat silan, endu su taw a edsuti na ginawa nin bun i nasuti, endu lu makawli sa Allah."},{"id":19,"translation":"Endu di makapagidsan su di makailay kanu makailay."},{"id":20,"translation":"Endu su malibuteng silan kanu maliwanag."},{"id":21,"translation":"Endu su masilung kanu mayaw."},{"id":22,"translation":"Endu di makapagidsan su manga namamatay endu su manga bibyag, na saben-sabenal su Allah i mapapakikineg kanu kyugin endu seka (Muhammad) na di nengka makapapakineg su manga kafir a timbang a minatay."},{"id":23,"translation":"Da sa leka (Muhammad) ya tabya na pakapagilek."},{"id":24,"translation":"Saben-sabenal a sinugu nami seka sa bantang, mapakalilini endu mapakagilek endu dala manga taw a di kena nawma na sinugu."},{"id":25,"translation":"Amayka pandalbuten ka nilan na napandalbut bun su nawna sa kanilan (kalukesan nilan) guna nakawma sa kanilan su manga sinugu a mapayag i napananggit nin a manga sulat endu kitab a maliwanag."},{"id":26,"translation":"Mawli na bininasa ku su manga kafir, na panun i mabpalas nilan kanu siksa ku sa kanilan (sa gay a mawli)?"},{"id":27,"translation":"Natawan nengka (Muhammad) i saben-sabenal su Allah na pinatulu nin ebpun sa langit su ulan na pinambuwat nami i manga unga a mimbida-bida i palas nin endu nan sa manga palaw anan i manga lalan a maputi endu maliga embida-bida i manga palas nin endu manga lakungan a maytem."},{"id":28,"translation":"Endu su manusya endu su melanap-lanap endu su manga binatang na saka maytu bun a embida-bida i manga palas nin, na saben-sabenal a ya bu magilek sa Allah kanu manga ulipen nin na su manga ulama, su Allah na mapulu a bangampun."},{"id":29,"translation":"Saben-sabenal na su manga taw a pembatyan nilan su kitab nu Allah endu ipedtindeg nilan su sambayang endu pembaranggyan (penggastun) nilan su ped kanu rizki nu Allah kanilan sa mapayag-masulen, na bagapas silan sa balas a mapya a dala kadtamanan nin."},{"id":30,"translation":"Na inggay nu Kadenan i balas nilan endu umanan nin silan kanu limu nin, su Allah na bangampun a masukur."},{"id":31,"translation":"Endu su ini-wahi nami sa leka (Muhammad) a kitab na entu ba i bantang a nagayun kanu manga kitab a nawna, na saben-sabenal su Allah na katawan nin su masulen-mapayag kanu manga ulipen nin."},{"id":32,"translation":"Mawli na pinawarisan nami su kitab kanu manga ulipen nami a manga mapya, na aden bun sa kanilan i dinupang nin i ginawa nin, na aden bun sa kanilan i paydu i kadupang nin, aden bun sa kanilan i dala kadupang nin sabap sa kahanda nu Allah, entu ba i badtugan a masla."},{"id":33,"translation":"Su jannatul ad’n i kaludepan nilan a bagimu silan sa manga bulusu a bulawan endu manga muntya, endu ya nilan manga balegkas na manga sutra sa dalem na surga."},{"id":34,"translation":"Endu madtalu nilan: su pugi na kanu Allah, inawa nin su lidu na ginawa tanu, su kadenan tanu na bangampun a malimu."},{"id":35,"translation":"Pinaludep tanu nin sa dalpa a tatap (surga) ebpun sa limu nin, na di tanu kalugat (lawas endu itungan endu dala kapasang sa lekitanu."},{"id":36,"translation":"Su manga kafir menem na kanilan i naraka jahannam a di bun pakapatay kanilan ka minatay den silan endu di kapegkagan silan kanu naraka ka mamba i kabalas nami sa langun na manga kafir."},{"id":37,"translation":"Belalis silan sa: Kadenan nami palyu kami pan ka endu kami makanggalebek sa mapya di kena su galebekan a paganay, pinagkalendu nami su umur sa makapagungangen su magungangen endu nakawma pan sa lekanu su rasul na dala nu talima na nanami nu su siksa ka dala kanu darwaka i makadtabang sa kanilan."},{"id":38,"translation":"Saben-sabenal su Allah na katawan nin su gayb kanu dalem nu manga langit endu lupa na katawan nin pan su dalem nu pusung nu."},{"id":39,"translation":"Sekanin (Allah) i minaluy sa mamakadsukelya kanu sa lupa, su migkafir na lekanin su siksa endu di kadsinggumanan su manga kafir kanu ka-kafir nin lu sa Allah ya tabya na lipunget, endu dala makadsinggumanan sa kanilan sa gay a mawli ya tabya na kalugiyan."},{"id":40,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su manga barahala nu a pedsimban nu a salakaw sa Allah na ngin ba i binaluy nin sya sa lupa? Langit atawaka ngintu aden kitab nilan ebpun sa lekami a tindeg nilan? Na da den kanilan a salakaw pan sa kapedsimpang (kagkalilini a supak)."},{"id":41,"translation":"Saben-sabenal su Allah i pedseged kanu manga langit endu lupa sa dili kageba na amayka nageba na dala makaseged (makagaga) lun a salakaw sa Allah, saben-sabenal sekanin i matigkel a bangampun kanu pedtawbat."},{"id":42,"translation":"Endu silan (manga kafir) na midsapa silan sa mabagel sa amayka makawma sa kanilan i sinugu (rasul) na silan ba i mawna a matutulu, guna makawma sa kanilan su sinugu na dala nakawman nya tabya na dala nilan katalima."},{"id":43,"translation":"Mimamasela silan sya sa lupa endu pagitung (pagakal) silan silan sa malat, na dala bun ebpawangan nu mawag a salakaw kanu kigkuwan lun, na da kapangangapan nilan nya tabya na mana su pinakayd nu Allah kanu nangawna, na dala matun nengka kanu hukuman nu Allah a kasambiyan atawaka makasibay."},{"id":44,"translation":"Ngintu ka di silan lemakaw kanu lupa ka endu nilan madsuliman i nambetad nu manga taw a nawna sa kanilan sa muna pan i kangabagel nilan (kanu taw sa Makkah) na dala bun kanu Allah i aden pan makalyu kanu kahanda nin apya paydu kanu dalem nu manga langit endu lupa, su Allah na mataw a pakagaga."},{"id":45,"translation":"Upama bu ka siksan nu Allah su manga taw sya sa dunya sabap kanu kadupang nilan na dala masama sya sa lupa a melanap-lanap, ugayd na ipabpaguman nin sa kanilan su ajal nilan, na su Allah na kailay nin su manga ulipen nin."}]},{"id":36,"verses":[{"id":1,"translation":"Ya-Seen (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su Qur’an a naatul sa mapya."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal a seka (Muhammad) na kuyug ka kanu manga sinugu."},{"id":4,"translation":"Nanget a pedtuntul sa lalan a matidtu."},{"id":5,"translation":"Initulun ebpun kanu mapulu a malimu (Allah)."},{"id":6,"translation":"Endu nengka kapakagilekan su manga taw kanu inipakagilek kanu manga kalukesan nilan, ka silan na dala labut nilan (sa iman sa Allah)."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal na ya madakel sa kanilan i nawagib su siksa, kagina di silan bangimbenal (sa Allah endu nabi)."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami kanu manga tengu nilan i lantay-lantay taman kanu bakelengan nilan sa dili silan makatulug."},{"id":9,"translation":"Endu binaluy nami kanu kasangulan nilan i pelen (makatanggub) endu taligkudan nilan i pelen na dinapengan nami silan sa dili den silan makailay."},{"id":10,"translation":"Endu magidsan bun i pakagilekan nengka silan atawaka di na dili bun silan mangimbenal."},{"id":11,"translation":"Na ya bu pambarapantag kanu indawan na su minunut (sa Qur’an) endu nagilekan sa Allah sa gayb, na pakalilini ka silan kanu ampun endu balas a mapulu."},{"id":12,"translation":"Saben-sabenal na uyagen nami su namamatay endu isulat nami su manga galebek nilan a nawna endu su pinambuwat nilan a manga kukuman pagidsan i mapya-mawag, langun na tinuganul nami lu sa kitab a mapayag."},{"id":13,"translation":"Endu pambuwat ka sa kanilan i upaman kanu taw nu dalpa a nakawma sa kanilan i sinugu nu Allah."},{"id":14,"translation":"Kutika kinasugu nami sa duwa kataw lu sa kanilan na pinandalbut nilan, na binagel nami sa ikatelu, pidtalu nilan i sinugu kami san sa lekanu."},{"id":15,"translation":"Pidtalu nilan (su manga sinugu): sekanu na manusya kanu bun a magidsan tanu bun, endu dala den initutulu nu Allah a apya ngin a di kena papendalbuten nu."},{"id":16,"translation":"Pidtalu nilan: su Kadenan nami i mataw na saben-sabenal a sekami na sinugu kami sa lekanu."},{"id":17,"translation":"Endu ya bu man wagib sa lekami na kapapedsampay."},{"id":18,"translation":"Pidtalu nu mga taw: edtempuwan nami sekanu, amayka di kanu menda na rajamen nami sekanu, endu aden mananam nu sa lekami a siksa a masakit (kadtalu nu manga darwaka kanu manga sinugu)."},{"id":19,"translation":"Pidtalu nu manga sinugu: su kapanendit nu na san bun sa lekanu sa kabpangindaw sa lekanu, ka sekanu a manga taw na nakasagad i kadarwaka nin."},{"id":20,"translation":"Endu nakawma ebpun sa mawatan kanu dalpa i mama bamagayas, ya nin pidtalu: hay sekanu a manga taw! Unuti nu su manga sinugu."},{"id":21,"translation":"Pamaginuguti nu i entayn i di kanu nin bangingidsan (pangeniyan) sa sukay sa silan na pamakatuntul."},{"id":22,"translation":"Endu da sa laki i di ku simban su minaluy sa laki, endu lu kanu bun makambalingan sa lekanin."},{"id":23,"translation":"Ngintu ka mamaluy kanu pan sa kadenan a salakaw sa Allah, na u ya nin kyug sa laki i makagkayd na di makabarapantag salaki i safa’at nilan sa apya paydu."},{"id":24,"translation":"Upama ka maytu ba na saki den i natading sa mapayag."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal i saki na nangimbenal aku kanu pedtiyakap sa lekanu na pamakikineg aku nu."},{"id":26,"translation":"Ya pidtalu sa lekanin: ludep ka sa surga, ya nin nadtalu na nya ba ka su manga taw ku a katawan nilan bu."},{"id":27,"translation":"Sabap sa inampun aku nu Kadenan ku, endu binaluy aku nin sa nakuyug aku sa kanu manga taw a ipebpulu."},{"id":28,"translation":"Endu dala initulun nami kanu manga taw nin sa ulyan a kinapatay nin a malaikat ebpun sa langit endu di nami den itulun."},{"id":29,"translation":"Ugayd na siksa i makawma sa kanilan, isa timan bu a tekik i nakasugat sa kanilan, na da nasama sa kanilan."},{"id":30,"translation":"Duwan-duwan nin su manga ulipen a da makawma sa kanilan a sinugu a di kena bagungatan nilan bu."},{"id":31,"translation":"Ngintu da nilan mailay i madakel i bininasa nami a nawna sa kanilan sa dala den silan makambalingan (sa dunya)."},{"id":32,"translation":"Endu langun na nangawna endu su gangawli na kabulig sa hadapan nu Allah."},{"id":33,"translation":"Endu tanda sa kanilan su lupa a minatay (dala bagetu lun) a inuyag nami, endu pinambuwat nami i manga lagas, su kaped na pegken nu."},{"id":34,"translation":"Endu binaluy nami kanu lupa i manga pamulan kayu-kulma endu inab, endu pinambwat nami sya sa lupa i manga buwal."},{"id":35,"translation":"Ka endu silan makakan sa unga nin, endu su unga nu galebekan nu lima nilan, na ngintu di silan makadsukur?"},{"id":36,"translation":"Mahasuti su Allah a binaluy nin i embalangan a pabpagetun u lupa endu su bagatu kanu lawas nilan (babay-mama) endu madakel pan i di nilan katawan."},{"id":37,"translation":"Endu tanda pan sa kanilan su magabi endu su malamag a padsukelya (u nakawma su magabi) na nalibutangan silan."},{"id":38,"translation":"Endu su senang na sya bagukit kanu tampat nin, entu na atulan nu Allah a mapulu a mataw."},{"id":39,"translation":"Endu su ulan-ulan na binaluy nami a tanda (kapila na sebang) sabap kanu kabpagiseg nin na gabpalin-palin (i buntal nin) makailing sa tenduk a gapeku sa nagangu atawaka mana langgaman."},{"id":40,"translation":"Dala kanu senang i sumenang kanu magabi na dala bun kanu ulan-ulan, endu dala kanu magabi i egkagabi sa malamag, maytu bun ba su malamag, uman isa na bagukit sa kanu lalan nin."},{"id":41,"translation":"Endu tanda sa kanilan i pinageda nami su mawli a taw nilan kanu awang (awang nu Nuh)."},{"id":42,"translation":"Endu binaluy nami bun sa kanilan sya sa kapuluwan i bagedan nilan."},{"id":43,"translation":"Upama pigkahanda nami bu i pageleden nami silan sa lagat na dala makatabang sa kanilan endu dala sa kanilan i makalipus silan."},{"id":44,"translation":"Ya tabya na su limu ebpun sa Allah ka endu kanu malilini pamun taman sa ajal nu."},{"id":45,"translation":"Endu amayka pidtalu sa kanilan: ikagilek nu su dusa nu saguna endu su dusa nu a naypus ka malemu-lemu sa lekanu i ikalimu kanu (amayka maituba i enggulan nu)."},{"id":46,"translation":"Endu dala pakatalingguma sa kanilan a gugudan a ped kanu manga gugudan nu pedtiyakap sa kanilan u di kena nangabaluy silan lun a namedtangkili."},{"id":47,"translation":"Endu amayka pidtalu sa kanilan: embaranggya (enggastu) nu su kaped kanu inirizki nu Allah sa lekanu, na ya edtalun nu manga kafir kanu manga bamaginugut: enduken ka papegkanen nami na u pegkyug su Kadenan nu na sekanin den mun i mapakan lun, sekanu a taw (pedsugu sa kapakan) na natading kanu sa mapayag."},{"id":48,"translation":"Endu kadtalu nilan pan: kanu i kawma na namba a pasad amayka benal kanu?"},{"id":49,"translation":"Da kapangangapan nilan ya tabya na kayup a paganay ka nu sanggakala a ipedtekaw sa kanilan sa penggusyawa silan."},{"id":50,"translation":"Na di nilan magaga i kapanutuma sa apya ngin, endu di silan makawli sa walay nilan."},{"id":51,"translation":"Endu su mawli den a kayup kanu sanggakala na langun nilan na makambuwat kanu kubur nilan, ka lu silan mamagayas kanu hadapan nu Allah."},{"id":52,"translation":"Ya nilan madtalu: entayn i napagedam sa lekitanu? Nya den basu inibpasad nu Allah a kambuwat sa ulyan na kapatay, benal bun su langun na sinugu."},{"id":53,"translation":"Isa timan bu a suwara a nakawma sa kanilan na langun nilan na naibped silan, nabulig kanu pegkukuman."},{"id":54,"translation":"Saguna a gay na dili madsalimbut i uman isa sa apya paydu, endu dala makwa nu a balas ya tabya na lalaw nu galebek nu."},{"id":55,"translation":"Saben-sabenal su manga taw sa surga na magayp silan sa kagalaw na ginawa nilan."},{"id":56,"translation":"Silan endu su manga kaluma nilan na sya sa masilung a pedsandig kanu manga kantil (katri)."},{"id":57,"translation":"Patut kanilan siya ku entu i manga unga na kasapadan endu patut pan kanilan i nganin a ibamedsinganin nilan."},{"id":58,"translation":"Kadtalu a mapya i makineg nilan ebpun kanu Kadenan a malimu."},{"id":59,"translation":"Nakasenggay menem kanu namba a gay i manga darwaka (lu sa naraka)."},{"id":60,"translation":"Inibpasad ku sa lekanu a tupu nu Adam i di nu pedsimba su shaytan ka saben-sabenal a satru (kuntra) kanu nin a mapayag."},{"id":61,"translation":"Endu saki nu i simba ka nan ba i lalan a matidtu (su kasimba sa Allah)."},{"id":62,"translation":"Endu saben-sabenal a natadin na shaytan i kadakelan sa lekanu, na ngintu ka di kanu makapagugangen?"},{"id":63,"translation":"Nya su naraka jahannam a inidtalanga sa lekanu."},{"id":64,"translation":"Ludep kanu saguna a gay, sabap kanu kapegkafir nu."},{"id":65,"translation":"Saguna a gay na di nami padtalun su ngali nu, ya embityala sa lekami na su manga lima nilan, a pedsaksi menem su manga ay nilan kanu langun na galebek nilan (sa dunya)."},{"id":66,"translation":"Endu u mana bu ka nagkahanda nami i piseken nami i manga mata nilan na tumuntul silan sa lalan na panun i kailay nilan."},{"id":67,"translation":"Endu upama mana bu ka pigkahanda nami i sambiyan nami silan sa palas lu kanu kambetadan nilan na di silan makagaga miseg atawaka sumunud (embalingan)."},{"id":68,"translation":"Endu su pagkalendun nami i umur nin na egkulang su bagel-palas nin, na ngintu ka di kanu makapamikir sa kaungagenan."},{"id":69,"translation":"Endu da nami mapamandu sa bayuk (su Muhammad) endu di nin dayt ya tabya na indawan su Qur’an a mapayag."},{"id":70,"translation":"Endu nin mapangindaw su manga taw a bibyag endu madsama nu manga kafir su siksa."},{"id":71,"translation":"Di nilan gailay i binaluy nami sa kanilan kanu bagel nami su manga binatang a silan i pakamilik lun."},{"id":72,"translation":"Endu pinandayan sa kanilan, aden pegkudan nilan endu su kaped menem na pegkanen nilan."},{"id":73,"translation":"Endu aden pan kangatagan nin sa kanilan, endu paginumen, na ngintu ka dili pakadsukur?"},{"id":74,"translation":"Endu minumbal silan sa manga kadenan a salakaw sa Allah ka basi makadtabang sa kanilan."},{"id":75,"translation":"Na di makagaga tumabang sa kanilan (su barahala) ka silan endu su barahala nilan na ebpalawa silan sa hadapan nu Allah."},{"id":76,"translation":"Na di ka lumidu i ginawa nengka sa kadtalu nilan ka katawan nami su ibagena nilan endu su ipebpayag nilan."},{"id":77,"translation":"Ngintu di katawan nu manusya i binaluy nami sekanin ebpun sa manni, na sekanin na mapayag gayd i kategas nin."},{"id":78,"translation":"Endu minenggay sa upaman sa nalimpangan nin su punan nin, ya nin kadtalu na entayn i makawyag sa tulan a nalupet?"},{"id":79,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): baguyagen nu minaluy lun paganay, endu su Allah na langun nu binaluy nin na katawan nin."},{"id":80,"translation":"Na sekanin (Allah) na binaluyan kanu nin ebpun kanu mailaw a kayu sa apuy entu ba i ipedsulu nu."},{"id":81,"translation":"Su Allah i minaluy sa pitu lapis a manga langit endu lupa sa kagaga nin i mamaluy pamun sa pagidsan nin, su Allah i bamaluy a mataw."},{"id":82,"translation":"Saben-sabenal su Allah na amayka aden pegkahanda nin na ya nin bu edtalun na pangaden ka na maaden."},{"id":83,"translation":"Mahasuti su Allah, a sya kanu lima nin i kabpamilik kanu enggaga-isa endu lu bun sa lekanin pembalingan atau ka paguli."}]},{"id":37,"verses":[{"id":1,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku (su malaikat) a ya nin bu galebek na simba sa Allah."},{"id":2,"translation":"Endu idsapa ku su (malaikat) a pedsedseg sa sambel."},{"id":3,"translation":"Endu (idsapa ku) su pembatya kanu kitab."},{"id":4,"translation":"Na saben-sabenal na Kadenan nu na isa bu."},{"id":5,"translation":"Na Kadenan nu manga langit endu lupa endu su pageletan nin endu Kadenan nu pedsebangan."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal a pibpalasan nami su langit u dunya sa palas nu manga bitun a pegkingdat."},{"id":7,"translation":"Endu ipebparahala sa shaytan a darwaka."},{"id":8,"translation":"Di den silan makapakikineg lu sa pulu endu pembalantayn silan sa embala-bala."},{"id":9,"translation":"Binugaw silan, endu aden siksa nilan a tatap."},{"id":10,"translation":"Ya tabya na su bamagayas a banayab, na gatundugan na apuy ebpun kanu bitun sa gatutung."},{"id":11,"translation":"Idsay ka silan (Muhammad) u silan i mabagel a binaluy atawaka su binaluy nami (langit-lupa)? Na binaluy nami su manusya ebpun sa lupa a malumiket."},{"id":12,"translation":"Nagayp ka (Muhammad) sa kapagungat nilan sa leka."},{"id":13,"translation":"Endu amayka patademen silan na di silan tumadem."},{"id":14,"translation":"Upama aden nailay nilan a ayat na pinagumpak nilan."},{"id":15,"translation":"Endu ya nilan edtalun: namba na sih’r a mapayag."},{"id":16,"translation":"Enduken upama matay tanu na nabaluy tanu a libubuk endu su manga tulan tanu na makambuwat tanu pan?"},{"id":17,"translation":"Endu su manga kalukesan tanu a nangawna?"},{"id":18,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): uway makambuwat kanu, sekanu na makalusak kanu."},{"id":19,"translation":"Ka makaisa bu a kayup (kanu sanggakala) na mailay nu i katamanan nu."},{"id":20,"translation":"Endu ya nilan madtalu na: nabinasa tanu, nya su gay a kabalas."},{"id":21,"translation":"Nya ba su gay a kagkukum a pinandalbut nu (manga kafir)."},{"id":22,"translation":"(Edtalun kanu manga malaikat): bulig nu su manga kafir endu su manga kaluma nilan endu su pedsimban nilan (a barahala)-"},{"id":23,"translation":"A salakaw sa Allah, itutulu sa kanilan i lalan lu sa naraka jahannam."},{"id":24,"translation":"Endu pabpalen nu silan ka madakel i bagidsa sa kanilan."},{"id":25,"translation":"Na nginan ka di kanu pedtatabangay."},{"id":26,"translation":"Saguna a gay na sinumangkup silan sa dala katagan nin."},{"id":27,"translation":"Endu edsasangula silan sa naraka sa idsan nu isa su kaped in."},{"id":28,"translation":"Edtalun nu manga lubay i sekanu a manga mabagel u di kena sekanu na di kami makanaraka, ugayd na inidsapa nu lu sa dunya i benal kanu."},{"id":29,"translation":"Tig nu manga mabagel: di bun ugayd na da kanu bun pangimbenal."},{"id":30,"translation":"Na dala saguna bagel nami a makatabang sa lekanu, endu sekanu na dupang kanu bun tanan."},{"id":31,"translation":"Wagib su siksa sa lekitanu saguna, ka nanaman tanu langun."},{"id":32,"translation":"Sekami bu i sabap, ugayd na natadin tanu bun tanan."},{"id":33,"translation":"Silan kanu gay a mawli na pinadsimbul silan kanu siksa."},{"id":34,"translation":"Saben-sabenal i sekami na maytu ba i kapakayd nami ku manga balasala (baradusa)."},{"id":35,"translation":"Silan na amayka pidtalu sa kanilan i dala kadenan a wagib a simban ya tabya na su Allah na mimamasela silan."},{"id":36,"translation":"Endu kadtalu nilan pan: enduken ka pedtagaken tanu su manga kadenan tanu sabap bu sa pababayuk a buneg?"},{"id":37,"translation":"Inunta na bantang i napananggit nin (Muhammad) endu pinangimbenal a nawna a manga sinugu."},{"id":38,"translation":"Sekanu na nanami nu su siksa a sangat i kasakit in."},{"id":39,"translation":"Endu dala ibalas sa lekanu a salakaw kanu lalaw nu galebek nu."},{"id":40,"translation":"Ya salakaw na su manga ulipen nu Allah a pinamagel nin."},{"id":41,"translation":"Silan na aden rizki nilan a natawan sa mapayag."},{"id":42,"translation":"Manga unga na kayu, endu silan na pedsasangulay."},{"id":43,"translation":"Sa dalem na surga a na’eem."},{"id":44,"translation":"Lu kanu manga kantil (katri) silan pedsasangulay."},{"id":45,"translation":"Pembalibaten silan sa basu a baginuman a mapya i nanam in."},{"id":46,"translation":"Na maputi palnan a kapyanan su baginemun."},{"id":47,"translation":"Dala magedam nilan a malat endu dala sa kanilan i kalangut."},{"id":48,"translation":"Endu aden pan sa kanilan i manga babay a ya nin bu mailay na su kaluma nin."},{"id":49,"translation":"Na pakalagid sa kaputyan na leman a nabawsan."},{"id":50,"translation":"Endu edsasangula silan ka mamagidsaya silan sa dalem na surga."},{"id":51,"translation":"Ya edtalun nu isa sa kanilan: aden tagapeda ku lu sa dunya."},{"id":52,"translation":"Ya nin edtalun sa laki: pangimbenal ka sa gay a mawli?"},{"id":53,"translation":"Amayka matay tanu endu libubuk tanu endu nalupet su manga tulan tanu na makambuwat tanu pamun?"},{"id":54,"translation":"Pidtalu nilan: ngintu nailay nu bun saguna?"},{"id":55,"translation":"Guna nin bagilaya na lu nin nailay sa naraka jahannam."},{"id":56,"translation":"Na ya nin madtalu na ibet sa Allah na paydu sama na makailing aku sa leka sa lusak."},{"id":57,"translation":"Endu upama ka di kena bu su limu nu Allah na naka-amung aku den sa naraka."},{"id":58,"translation":"Na dala den kapatay tanu."},{"id":59,"translation":"Ya tabya na su nawna a kinapatay tanu lu sa dunya na ngin pan i siksa tanu."},{"id":60,"translation":"Saben-sabenal a namba i kinabadtug a masla."},{"id":61,"translation":"Su namba a upaman na wagib i enggalebek su manga taw."},{"id":62,"translation":"Na ngintu entu ba i mapya atawaka su kayu a zakkum?"},{"id":63,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami i namba a kayu a fitna kanu manga kafir."},{"id":64,"translation":"Entu a kayu na lu minetu sa naraka jahannam."},{"id":65,"translation":"Manga panga nin na mana den su ulu nu manga shaytan."},{"id":66,"translation":"Saben-sabenal na pegkan silan kanu (zakkum) a di nilan ma-uta a di malamed."},{"id":67,"translation":"Mawli na aden pan baginumen nilan a sangat i kayaw nin."},{"id":68,"translation":"Mawli na saben-sabenal a baguliyan nilan na lu sa naraka jahannam."},{"id":69,"translation":"Kagina silan na nabalatemu nilan su manga lukes nilan sa manga tading."},{"id":70,"translation":"Silan na ya nilan bamagayasan pedtuntul na su ukit nu kalukesan."},{"id":71,"translation":"Endu saben-sabenal a madakel i natading a nawna pan sa kanilan."},{"id":72,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami lu sa kanilan i papegkagilek."},{"id":73,"translation":"Ilayka (Muhammad) upama ngin i ulyan na nanggula nu manga taw a dala pangimbenal."},{"id":74,"translation":"Ya tabya na su manga ulipen nu Allah a ikhlas."},{"id":75,"translation":"Endu saben-sabenal a tinawag nu Nuh (su Allah) na mapya gayd a tinumalima."},{"id":76,"translation":"Endu linepas nami (su Nuh) endu su kadakel nin kanu batalu a masela."},{"id":77,"translation":"Endu binaluy nami su mawli a taw nin sa silan i manga nasama."},{"id":78,"translation":"Endu inisama nami sa lekanin i badtugan a mapya."},{"id":79,"translation":"Mahasuti nanget kanu Nuh kanu dalem nu dunya."},{"id":80,"translation":"Saben-sabenal a maytu ba i kabalas nami kanu manga mapya a taw."},{"id":81,"translation":"Sekanin na kuyug kanu manga ulipen a nangimbenal."},{"id":82,"translation":"Mawli na pinageled nami su madakel (a kafir)."},{"id":83,"translation":"Endu saben-sabenal a aden bun kanu manga tagapeda nin i sya menem kanu Ibrahim."},{"id":84,"translation":"Kanu kinasangul nin Kanu kadenan nin sa pusung a sagyahatra."},{"id":85,"translation":"Aden gay a pidtalu nin kani ama nin endu su manga taw nin: ngin i pedsimban nu?"},{"id":86,"translation":"Kalbutan a manga kadenan a salakaw sa Allah i kalilinyan nu."},{"id":87,"translation":"Ngin i kalangan nu kanu Kadenan nu dunya."},{"id":88,"translation":"Minilay su (Ibrahim) kanu manga bitun."},{"id":89,"translation":"Ya nin bu lawa nadtalu na saben-sabenal a saki na dili gapya i ginawa ku."},{"id":90,"translation":"Na tinagak nu manga taw nin sa namangawa silan."},{"id":91,"translation":"(Su Ibrahim) na linumu kanu manga kadenan nilan (barahala) ya nin pidtalu: di kanu pegkan?"},{"id":92,"translation":"Nginan ka di kanu pedtalu? (manga barahala)."},{"id":93,"translation":"Na entu pan ba a pinametay nin sa kawanan."},{"id":94,"translation":"Pidsangul nilan sekanin sa pamagayas silan."},{"id":95,"translation":"Ya nin pidtalu (si Ibrahim): nginan ka pedsimban nu i sekanu bun i bagumbal lun."},{"id":96,"translation":"Endu su Allah i minaluy sa lekanu endu su penggalebeken nu."},{"id":97,"translation":"Ya nilan pidtalu: tambaki nu sa kayu sa tutudan ka idtug sekanin (Ibrahim) sa apuy."},{"id":98,"translation":"Bagitungan sa mabinasa, na binaluy nami sa silan i nabinasa."},{"id":99,"translation":"Endu pidtalu nu (Ibrahim): saben-sabenal a saki na sangulan ku su Kadenan ku, ka tutulun aku nin."},{"id":100,"translation":"Kadenan ku enggi aku sa kanu manga mapya."},{"id":101,"translation":"Pinagkalilinyan nami (kanu Ibrahim) i wata a matigkel (Ismail)."},{"id":102,"translation":"Guna su pakatabang den sa galebekan (Ismail) kani ama nin (Ibrahim) pidtalu nu Ibrahim: Hay wata ku! Nailay ku sa kapedtulug ku i sumbalin ku seka na ngin i leka? Tig nu Ismail: Hay ama! Enggalebek ka i suguwan sa leka, ka maparuli aku nengka bun amayka myug su Allah lu kanu manga taw a barasabar."},{"id":103,"translation":"Guna su sinumangkup silan duwa na inibetad nin su putaw sa bakelengan nin."},{"id":104,"translation":"Na tinawag nami: Hay Ibrahim! Sugati ka den."},{"id":105,"translation":"Ka saben-sabenal natuman nengka den su taginepen nengka, sekami (Allah) na maytu ba i kabalas nami kanu manga mapya a manga taw."},{"id":106,"translation":"Ka nan a nanggula na batalu a mapayag."},{"id":107,"translation":"Endu sinambyan nami su (Ismail) sa kibas (kambing) a masla."},{"id":108,"translation":"Endu tinagak nami a badtugan a mapya sa lekanin sya kanu gangawli."},{"id":109,"translation":"Su sagyahatra na nanget den kanu Ibrahim."},{"id":110,"translation":"Sa maytu ba i kabpamalas nami kanu manga mapya manga taw."},{"id":111,"translation":"Ka sekanin na kuyug kanu manga ulipen a nangimbenal."},{"id":112,"translation":"Endu pinakalilinyan nami sa lekanin su Ishaq a nabi a kuyug kanu manga mapya."},{"id":113,"translation":"Endu pinambarakat nami sa lekanin endu su Ishaq endu manga muli a taw nilan na aden bamaginugut endu aden bun kafir sa mapayag."},{"id":114,"translation":"Endu saben-sabenal a linanun (inikalimu) nami su Musa endu su Harun."},{"id":115,"translation":"Endu linepas nami silan duwa endu su manga taw nilan kanu tiyuba a masla."},{"id":116,"translation":"Endu tinabangan nami silan, na silan i tinemalaw."},{"id":117,"translation":"Endu inenggan nami silan duwa sa kitab a mapayag."},{"id":118,"translation":"Endu tinutulu nami silan duwa sa lalan a matidtu."},{"id":119,"translation":"Endu inisama nami sa kanilan duwa i mapya a badtugan kanu gangawli sa kanilan."},{"id":120,"translation":"Su sagyahatra na nanget kanu Musa endu kani Harun."},{"id":121,"translation":"Benal a mamba i kabalas nami kanu manga mapya a manga taw."},{"id":122,"translation":"Benal na silan duwa na kuyug kanu manga ulipen a nangimbenal."},{"id":123,"translation":"Endu su Ilyas na kuyug kanu manga sinugu."},{"id":124,"translation":"Kutika a pidtalu nin kanu taw nin: namba ka magilek kanu bu sa Allah."},{"id":125,"translation":"Ngintu ka ya nu pedsimban i barahala, na ipedtagak nu su mapya gayd i kapamaluy nin."},{"id":126,"translation":"Su Allah i kadenan nu a kadenan bun nu manga lukes nu a nangawna."},{"id":127,"translation":"Pinandalbut nilan, na silan ba i taw sa naraka."},{"id":128,"translation":"Ya tabya na su manga ulipen nu Allah a manga ikhlas."},{"id":129,"translation":"Endu inisama nami i mapya a bandingan (badtugan) sa lekanin kanu gangawli a manga taw."},{"id":130,"translation":"Su sagyahatra na nanget kanu Ilyas."},{"id":131,"translation":"Benal a mamba i kabalas nami kanu manga mapya a manga taw."},{"id":132,"translation":"Saben-sabenal na sekanin na kuyug kanu manga ulipen nami a nangimbenal."},{"id":133,"translation":"Endu su Lut na kuyug bun kanu manga sinugu."},{"id":134,"translation":"Na linepas nami sekanin endu su kadakel nin langun."},{"id":135,"translation":"Ya tabya na su kaluma nin a nakuyug kanu manga taw a nabinasa."},{"id":136,"translation":"Mawli na bininasa nami su langun nu liyu sa kanilan."},{"id":137,"translation":"Endu sekanu na pedsagadan nu bun su dalpa nilan sa mapita-"},{"id":138,"translation":"Endu magabi na ngintu ka di nu kapamandapat (mapamikir) a pikiran?"},{"id":139,"translation":"Endu saben-sabenal su Yunus na kuyug bun kanu manga sinugu."},{"id":140,"translation":"Su kutika a minawa sa lu mibpawang kanu bagedan sa napenu na lulan."},{"id":141,"translation":"Na sekanin (Yunus) i nambuwatan nu ilayan sa sekanin i pageleden sa lagat."},{"id":142,"translation":"Endu nilinu nu seda, saleta aden pedtalya sa lekanin."},{"id":143,"translation":"Upama ka di kena bu mategel tumasbih."},{"id":144,"translation":"Na matangen kanu tiyan nu seda taman sa kabangkit sa dunya."},{"id":145,"translation":"Pinagemaw nami sekanin sya sa tadtab nu lagat sa malubay sekanin."},{"id":146,"translation":"Endu pinatu’ nami sa lekanin i kayu a kasilungan nin a makagayp."},{"id":147,"translation":"Endu sinugu nami sekanin lu kanu labi magatus ngibu a manga taw atawaka subra pan."},{"id":148,"translation":"Na nangimbenal silan na inenggan nami silan sa kalilini a taman bu kanu ajal nilan."},{"id":149,"translation":"Idsa nengka (Muhammad) kanu manga kafir u kanu Kadenan nengka su manga babay na kanilan su manga mama."},{"id":150,"translation":"Atawaka kinabaluy nami kanu manga malaikat na ngintu nadsaksyan nilan i manga babay su malaikat?"},{"id":151,"translation":"Saben-sabenal na ya nilan bun madtalu na kalbut nilan."},{"id":152,"translation":"Na pinambata nilan su Allah na silan na sangat i kalbut nin."},{"id":153,"translation":"Sa ya kun pinamili nu Allah na su manga babay kanu manga mama."},{"id":154,"translation":"Da sa lekanu i kapangukum sa da nu mailay."},{"id":155,"translation":"Ngintu di kanu den ma-indaw egkatulanged?"},{"id":156,"translation":"Atawaka aden tindeg nu a mapayag (kanu pedtalun nu)?"},{"id":157,"translation":"Pambuwat nu i kitab nu amayka benal kanu."},{"id":158,"translation":"Endu inumbalan nu manga mushrik sa kabpagalya nilan kanu jin, na saben-sabenal a katawan nu jin su mushrik na pedsiksan sa naraka."},{"id":159,"translation":"Mahasuti su Allah kanu langun na kadtalu nilan a supak."},{"id":160,"translation":"Ya tabya na su manga ulipen nu Allah a manga ikhlas."},{"id":161,"translation":"Na saben-sabenal sekanu endu su pedsimban nu (barahala)."},{"id":162,"translation":"Da sa lekanu i mabinasa nu apya isa-kataw bu."},{"id":163,"translation":"Ya tabya na su manga taw a pakaludep sa naraka a jaheem."},{"id":164,"translation":"Endu da isa sa lekitanu a di kena aden simban nin a natawan nin."},{"id":165,"translation":"Endu sekitanu na pedsaf tanu sa sambayang."},{"id":166,"translation":"Endu sekitanu na pedtasbih tanu."},{"id":167,"translation":"Endu saben-sabenal na ya nilan pan kadtalu na,"},{"id":168,"translation":"Upama mana bu ka aden sa lekitanu i kitab ebpun kanu nangawna,"},{"id":169,"translation":"Na mabaluy tanu a ulipen nu Allah a manga ikhlas."},{"id":170,"translation":"Na sinupak nilan bun, na di ebplis na katawan nilan."},{"id":171,"translation":"Endu saben-sabenal a nawna den i Kalima nami kanu manga ulipen nami a manga sinugu."},{"id":172,"translation":"Na saben-sabenal a silan (manga sinugu) na silan i pedtabangan."},{"id":173,"translation":"Endu su sundalu nami (bamaginugut) na silan i tumaban."},{"id":174,"translation":"Pasagadi ka silan a manga kafir sa taman a di pan gabunu silan."},{"id":175,"translation":"Endu ilayka su siksa sa kanilan, ka di ebplis na mailay nilan bun."},{"id":176,"translation":"Ngintu ka pedtagadan nilan su siksa nami sa kanilan."},{"id":177,"translation":"Na amayka nakatulun kanu lama-lama nilan na mawag den i katamanan nu mapita nu manga taw a pinakagilekan a da kagileki."},{"id":178,"translation":"Pasagadi ka silan sa taman a di ka pan gasugu sa kabunu sa kanilan."},{"id":179,"translation":"Endu ilay ka su siksa ka di ebplis na mailay nilan bun."},{"id":180,"translation":"Mahasuti su Allah a Kadenan nengka a Kadenan a mapulu kanu langun nu kadtalu nilan a kadusan a masela."},{"id":181,"translation":"Endu su sagyahatra na nanget kanu manga sinugu."},{"id":182,"translation":"Endu pugi nu su Allah a Kadenan nu langun na dunya."}]},{"id":38,"verses":[{"id":1,"translation":"Saad (su Allah i mataw kanu ma’na nin), Saki (Allah) idsapa ku su Qur’an sa napayag lun i langun taman."},{"id":2,"translation":"Ugayd na su manga kafir na natagu kanu kabpapulu bu endu kapagukag (kanu manga nabi)."},{"id":3,"translation":"Madakel den i bininasa nami a nawna pan sa kanilan a manga taw sa nakapanawag silan kanu kinawma na tyuba sa kanilan sa dala den waktu a kapalaguy."},{"id":4,"translation":"Endu nagayp silan sa nakawma sa kanilan i sinugu a bansa nilan bun, endu pidtalu nu manga kafir: pasi-sih’r a kalbutan."},{"id":5,"translation":"Ngintu ka pembaluyn nin su manga kadenan sa isa bu ka su Allah bu, na saben-sabenal sa galebek ni (Muhammad) na isa kanu di matalima."},{"id":6,"translation":"Endu ginumanat su kadakel nilan sa pidtalu nilan: lu kanu den endu edsabar kanu sa kanu mga kadenan nu, ka pidtalu nu (Muhammad) na isa kanu di matalima."},{"id":7,"translation":"Ka da tanu makineg inan kanu kaped a agama, na dala bun inan ya tabya na kadalbutan bu."},{"id":8,"translation":"Ngintu nakatulun i Qur’an sa lekanin na di kena sekanin i masla a taw? Pulingan bu i penduwa-duwa silan kagina dala nilan pan kananami su siksa ku (Allah) sa kanilan."},{"id":9,"translation":"Atawaka ngintu lu kanilan su gunsi nu limu nu Kadenan nengka a sekanin (Allah) i mapulu a bangenyan?"},{"id":10,"translation":"Atawaka kanilan a gamilikan su manga langit endu su lupa endu su pageletan nin? Na mamusug silan sa panikan (u benal i pedtalun ilan)."},{"id":11,"translation":"Sundalu a malubay, na makandedsa kanu lumpukan nilan."},{"id":12,"translation":"Napandalbut bun su nawna sa kanilan su taw nu Nuh endu su Aad endu su Fir’awn na aden buladtek nin (kayu a ipambadas)."},{"id":13,"translation":"Endu su Thamud, endu su taw nu Lut endu su manga tagapeda nu Aikah (manga taw sa Madyan), silan na midtatagapeda."},{"id":14,"translation":"Da kanu uman isa a di kena napandalbut sa sinugu, na wagib su siksa (sa kanilan)."},{"id":15,"translation":"Endu da kapagangapan nilan a salakaw kanu kayup a makaisa kanu kabangkit sa dunya sa dala kadsunudan nun."},{"id":16,"translation":"Endu pidtalu nilan: Kadenan nami i sya nengka den sa lekami su kitab a sinulatan sa galebek nami sa di pan gawma i gay a mawli."},{"id":17,"translation":"Edsabar ka (Muhammad) kanu kadtalu nilan, ya ka tademi su ulipen nami a si Daud ka sekanin na mabagel i simba nin, ka ya nin bu galebek na kasuwatan nu Allah."},{"id":18,"translation":"Saben-sabenal a pinandayan nami sa lekanin su manga palaw, a bagamung pedtasbih sa lekanin sa magabi-malamag."},{"id":19,"translation":"Endu su papanuk a pembuligbulig sa bagamung (kanu Daud) uman isa na bangeni sa kasuwatan (nu Allah)."},{"id":20,"translation":"Endu binagel nami su kadatu nin endu inenggan nami sekanin sa ka-nabi endu kapya na kadatu."},{"id":21,"translation":"Endu nakawma sa leka (Muhammad) su tudtulan kanu duwa kataw a di bagayun sa linudepan nilan (Daud) kanu pedsambayangan nin sa makagayp."},{"id":22,"translation":"Kinaludep nilan kanu Daud na natekawan sa kanilan, ya nilan pidtalu: da ka kagilek ka di kami bagayun, pendupangan na isa su kaped nin, na kukum kami sa bantang endu da ka lumamig, endu tutulu kami sa bantang a lalan."},{"id":23,"translation":"Saben-sabenal a nan i suled ku anan na aden unta nin a syaw-pulu endu syaw, na aden laki a sawalu, (pidtalu nin): ipatuganul nengka salaki i leka anan, na dala aku makagaga sa kadtalu, nakwa nin su laki a sawalu bu."},{"id":24,"translation":"Tig nu Daud: saben-sabenal a dinupang ka na kaped nengka anan sa kinwa nin su leka a sawalu ka namba i kadakelan sa pedtumpuk na dupangen nin su ped nin, ya tabya su manga bamaginugut endu minggalebek sa manga mapya, na paydu bu i maytu ba (tinidtwanan), endu natawan nu Daud i binatalu sekanin, na nangeni sa ampun sa Allah endu linundangan nin i karuku-kasugyud endu midtawbat."},{"id":25,"translation":"Na inampun nami sa lekanin, endu makasupag pan sa lekami endu mapya pan kawliyan nin."},{"id":26,"translation":"Hay seka Daud! Binaluy nami seka a khalifa (datu) sya sa lupa na kukum ka su manga taw sa bantang, endu di ka baginugunuti i nafsu-hawa nengka, ka tadingen ka nin sa lalan sa Allah, ka su manga taw a gatading kanu agama nu Allah na kanilan i siksa a mapasang, kagina nalimpangan nilan i gay a mawli."},{"id":27,"translation":"Endu di kena nami binaluy su manga langit endu su lupa endu su pageletan nin sa batil, entuba i antapan nu manga kafir, na su bawgan sa naraka na kanu kafir a pegkalaw-kalaw."},{"id":28,"translation":"Atawaka binaluy nami su manga bamaginugut a minggalebek sa manga mapya sa mana su manga taw a pakabinasa kanu dalpa, atawaka baluyan nami su manga taw a magilek sa Allah sa mana su manga darwaka."},{"id":29,"translation":"Kitab a initulun nami sa lekanin (Muhammad) a barakat ka endu nilan mapanuliman su manga ayat nin, endu ma-indaw su manga taw a aden akal nin."},{"id":30,"translation":"Endu inenggay nami kani Daud si Sulayman a ngin den a kapya na ulipen ka mategel a benal semangul sa Kadenan nin."},{"id":31,"translation":"Su kutika na ini-adu sa lekanin sa ulyan na dhuhur i manga kuda a manga mapya gayd a pegkudan."},{"id":32,"translation":"Pidtalu ni (Sulayman): namba i kalinyan ku sabap sa jihad sa Allah, taman sa dala makadsambayang sa asar taman sa sinumedep su senang."},{"id":33,"translation":"(Tig nu Sulayman): imbalingan nu sa laki su kuda, ka tinebpedan su lisen endu lig (na kuda, sabap sa nasimpang sa simba sa Allah)."},{"id":34,"translation":"Endu saben-sabenal a binatalu nami su Sulayman sa aden initapes nami kanu bagagayananin a lawas (a shaytan), mawli na midtawbat (su Sulayman)."},{"id":35,"translation":"Pidtalu nin (Sulayman): Kadenan ku ampun ka sa laki endu enggi aku sa kadatu a di dayt u mawli sa laki, ka seka (Allah) i Kadenan a bangenggay."},{"id":36,"translation":"Na pinandayan nami sa lekanin su sambel a balalaguy sa kyug nin, sa mananaw sa apya endaw i kyug nin."},{"id":37,"translation":"Endu su manga shaytan i pembalay endu su kaped na pedseneb sa lagat."},{"id":38,"translation":"Endu su kaped na pinamawik sya sa lantay-lantay."},{"id":39,"translation":"(Pidtalu nu Allah kanu Sulayman): namba i inenggay nami na enggay ka su pegkyugan nengka atawaka di ka menggay na di bun idsa sa leka."},{"id":40,"translation":"Endu aden lekanin sya sa lekami a kapyanan a kawliyan nin."},{"id":41,"translation":"Endu labit ka (Muhammad) su ulipen nami si Ayub, a tinawag nin su kadenan nin: saki na nasugat aku na shaytan sa makagkayd endu siksa."},{"id":42,"translation":"(Pidtalu nu Allah sa lekanin): ibagkuway nengka su ay nengka, ka nan i pebpaygwan a matenggaw endu baginemen."},{"id":43,"translation":"Endu inenggay nami su kaluma nin endu su manga wata nin a limu ebpun sa lekami, endu indawan kanu aden akal nin."},{"id":44,"translation":"Endu kwa ka su sakumpungan (salumpuk) ka ibetay nengka kanu kaluma nengka, endu di ka kasapalan kagina masabar (Ayub), ngin den i kapya nin a ulipen, ka sekanin na di gapinda sa kalumping nin sa Kadenan nin."},{"id":45,"translation":"Endu labit ka su ulipen nami a su Ibrahim endu su Ishaq endu su Ya’kub a mabagel i simba nilan endu matindu i kailay nilan."},{"id":46,"translation":"Sekami na pinapa-ikhlas nami silan sa tadem sa gay a mawli."},{"id":47,"translation":"Endu silan na kuyug silan kanu manga pinamili a manga mapya."},{"id":48,"translation":"Endu labit ka su Ismail endu su Alyasa endu su Zul-kif’l, endu uman isa sa kanilan na ebpun sa mapya."},{"id":49,"translation":"Namba i tademan a mapya, endu saben-sabenal su magilek sa Allah na mapya i kadsunudan (kambalinganan) nin."},{"id":50,"translation":"Surga a tatap, binukan sa kanilan i manga pintuwan nin."},{"id":51,"translation":"Pedsandeng silan, endu apya ngin i kyugan nilan a manga unga na kayu na madakel endu baginemen na aden sa kanilan."},{"id":52,"translation":"Endu aden pan manga kaluma nilan a manga laga, a kaluma nin bu i kyugan nin."},{"id":53,"translation":"Namba su pedsinganin nu sya sa gay a mawli."},{"id":54,"translation":"Saben-sabenal a namba rizki nami na dala kadtamanan nin."},{"id":55,"translation":"Namba i kanu bamaginugut, endu saben-sabenal su manga darwaka na kanilan i sangat i kawag nin a kadtamanan."},{"id":56,"translation":"Su naraka jahannam i kaludepan nilan, na ngin den i kawag nin a kadtakenan."},{"id":57,"translation":"Namba i kanilan, na nanami nu pan i mayaw endu manga dana a madu gayd."},{"id":58,"translation":"Endu aden pan kaped a siksa a mimbyas-byas."},{"id":59,"translation":"Nanden su tumpuk a kaped nu beludep (tig nu kaunutan nilan) dala kapya nu manga taw a minunut sa lekami, makaludep tanan sa naraka."},{"id":60,"translation":"Madtalu nu namangunut: sekanu i dala kapya nin, ka sekanu ba i namegkafir sa lekami, na ngin den i kawag nin i kambetadan tanu."},{"id":61,"translation":"Ya nilan madtalu: kadenan nami takep ka su siksa kanu nadsabapan a kinaludep nami sa naraka."},{"id":62,"translation":"Endu madtalu nilan: nginya ka di nami mailay su manga mama a inibilang nami sa mawag a manga taw (entu ba su manga bamaginugut)."},{"id":63,"translation":"Bagungaten nami bu lu sa dunya, ngintu naawa sa kanilan su kailay ka dili nilan gailay."},{"id":64,"translation":"Saben-sabenal na namba na di ebplis na manggula i kapamagukag nu manga taw sa naraka."},{"id":65,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: saki na papegkagilekan ku sekanu (sa naraka) endu da kadenan a wagib a simban ya tabya su Allah a pakapegas."},{"id":66,"translation":"A Kadenan nu manga langit endu lupa endu su pageletan nin a mapulu a bangampun."},{"id":67,"translation":"Edtalu ka sa kanilan (su Qur’an) na masla a bandingan (tudtulan)."},{"id":68,"translation":"Na sekanu na pembalawagan nu su Qur’an."},{"id":69,"translation":"Na da sa laki i kasabutan ku i kapebpalawa nilan (malaikat)."},{"id":70,"translation":"Da ipewahi sa laki ya tabya na saben-sabenal a saki na manginggilek aku sa mapayag."},{"id":71,"translation":"(Labit ka) su kutika a kinadtalu nu Kadenan nengka kanu manga malaikat sa saben-sabenal a saki (Allah) na bamaluy aku sa manusya ebpun sa lupa."},{"id":72,"translation":"Na amayka napasad ku endu na yupan ku den sa nyawa na embaba kanu sa lekanin a sugyud."},{"id":73,"translation":"Na sinumugyud su malaikat sa langun nilan."},{"id":74,"translation":"Ya tabya na su Iblis ka mimamasela, na nakuyug kanu manga kafir."},{"id":75,"translation":"Tig nu Allah: Iblis ngin i nakasapal sa leka sa kasugyud kanu binaluy ku kanu lima ku, mimamasela ka atawaka mibpapulu ka."},{"id":76,"translation":"Pidtalu nu Iblis: saki pan i mapya sa lekanin, ka ya ku asal na apuy, si Adam na binaluy sa lupa."},{"id":77,"translation":"Tig nu Allah: liyu ka sa surga ka seka na perajamen ka."},{"id":78,"translation":"Endu saben-sabenal a nanget sa leka su mulka ku taman sa gay a mawli."},{"id":79,"translation":"Pidtalu nu Iblis: Kadenan ku pakalendu ka i umur ku taman sa kagubal sa dunya."},{"id":80,"translation":"Tig nu Allah: kuyug ka kanu malendu i umur nin."},{"id":81,"translation":"Taman bu kanu waktu a mapayag."},{"id":82,"translation":"Pidtalu nu Iblis: sabap kanu kapulu nengka na tadingen ku silan tanan."},{"id":83,"translation":"Ya tabiya na su ulipen nengka a manga ikhlas."},{"id":84,"translation":"Tig nu Allah: su bantang na edtalun ku su bantang."},{"id":85,"translation":"Penun ku su naraka jahannam sa leka endu su langun nu minunut sa leka sa langun nilan."},{"id":86,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: di kena aku pegkwa sa lekanu sa sukay, endu di kena aku penggedteb sa laki bu a kadtalu."},{"id":87,"translation":"Saben-sabenal a dala kanu Qur’an ya tabya na indawan kanu taw nu dunya."},{"id":88,"translation":"Endu di ebplis na katawan nu bu su kabenal nu tudtulan sa di mawget."}]},{"id":39,"verses":[{"id":1,"translation":"Pinatulun su kitab ebpun sa Allah a mapulu a mataw."},{"id":2,"translation":"Pinatulun nami sa leka su kitab sa bantang, na simba ka su Allah sa ikhlas sa lekanin su agama."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal a lekanin i agama a pagelin, su manga minumbal sa salakaw sa Allah a pedsimban nin na ya nilan tindeg na entuba i papedsupeg sa kanilan sa Allah, na su Allah i kumukum sa kanilan kanu pembida-bidan nilan, saben-sabenal su Allah na di nin tutulun su kafir a malbut."},{"id":4,"translation":"Upama ka pigkahandan nu Allah i mumbal sa wata na sekanin bu i mamili kanu pegkyugan nin kanu pamaluy nin, mahasuti su Allah a isa bu a pakapeges."},{"id":5,"translation":"Binaluy nin su manga langit endu su lupa sa bantang, paludepen nin su magabi kanu malamag endu su malamag sya kanu magabi endu endaw i kyug nin kanu senang endu su ulan-ulan, uman isa na bagukit sa lalan nin taman sa gay a mawli, sekanin (Allah) i mapulu a bangampun."},{"id":6,"translation":"Binaluy kanu nin ebpun sa nafas a sawalu (Adam) a lu bun ba binaluy i tagapeda nin (Hawa) endu pinatulun nin sa lekanu kanu binatang i walu ka biyas edtatagapeda, pimbaluyan kanu nin sya kanu manga tyan nu manga ina nu sa kinabaluy a nadtatagitu kanu telu lapis a malibuteng, entu ba su Allah a Kadenan nu a lekanin i kadatu, dala kadenan a salakaw sa lekanin, na ngintu ka papedsibayn nu i simba sa lekanin?"},{"id":7,"translation":"Amayka egkafir kanu na su Allah i kawasa sa lekanu, endu di nin kasuwatan sa manga ulipen i kafir, ya nin kasuwatan sa lekanu su kadsukur nu, endu di mandusa na isa su dusa na kaped nin, mawli na lu kanu bun kanu Kadenan nu makambalingan, balasan kanu nin kanu galebekan nu, ka sekanin (Allah) na katawan nin su dalem na pamusungan nu."},{"id":8,"translation":"Amayka nawma na mawag su manusya na nangeni sa Kadenan nin a midtawbat, mawli na amayka inenggan sa limu ebpun sa Allah na tinagak nin su kandu’a a pembaba sa Allah a nawna a galebek nin, endu minumbal sa kaped nu Allah a pakatading sa agama, edtalu ka (Muhammad): ayadi ka den i kakafir nengka sa paydu bu sya sa dunya, ka seka na taw ka na naraka."},{"id":9,"translation":"Di kapagidsan sekanin a barasimba kanu magabi na pedsugyud atawaka pedtindeg kanu simba nin a kagilekan sa gay a mawli endu pagingarapen nin su limu nu Allah (kanu taw a dala simba nin), edtalu ka: di makapagidsan su mataw endu di mataw, na ya bu ma-indaw (mapamandu) na su aden akal nin."},{"id":10,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): Hay sekanu a mga ulipen ku a palityaya! Ikagilek nu su Kadenan nu, su manga taw a minggalebek sa mapya na sya sa dunya na pembalasan nu Allah sa mapya, su lupa nu Allah na mawlad, saben-sabenal na su manga matigkel bu i makatalima sa mapya a balas a di den magkwinta."},{"id":11,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): saben-sabenal a saki na sinugu aku sa simban ku su Allah sa ikhlas sa lekanin su agama."},{"id":12,"translation":"Endu sinugu aku sa saki ba i mawna a sumangkup."},{"id":13,"translation":"Edtalu ka: saki na kagilekan aku amayka supaken ku su Kadenan ku sa siksa kanu gay a masla."},{"id":14,"translation":"Edtalu ka: su Allah i simban ku sa ikhlas sa lekanin su agama."},{"id":15,"translation":"Simba nu den i pegkyugan nu a salakaw sa Allah, edtalu ka: su nangalapis na linapis nilan i ginawa nilan endu kaluma nilan sa gay a mawli, entu ba i tidtu a galapis sa mapayag."},{"id":16,"translation":"Lu sa pulu nilan i midtatalapis a apuy endu kababan nilan na apuy a midtatalapis, entuba su ipenggilek nu Allah kanu manga ulipen nin, na ikagilek nu."},{"id":17,"translation":"Endu silan na pedsanggilan nilan a makasimba silan sa salakaw sa Allah, na kanilan su lilini sa surga."},{"id":18,"translation":"Entu ba su manga taw a manuliman sa kadtalu sa unutan nilan i mapya lun, entu ba a manga taw na tinutulu nu Allah, endu silan i manga taw a aden akal nin."},{"id":19,"translation":"Su taw a wagib a maka-naraka na di nengka magaga mapalyu sa siksa sa naraka."},{"id":20,"translation":"Ugayd na su manga taw a nagilekan kanu Kadenan nilan na pulu-kababan nilan i mapya i palas nin a pakapya pan sa ginawa, a pelagilay sa kababan na ig a pasad nu Allah, na su Allah na di demiyang-diyang sa pasad."},{"id":21,"translation":"Dala nengka mailay i saben-sabenal su Allah na pinatulu nin ebpun sa langit i ulan sa pinatutulu nin sya kanu kabetadan a bagetwan kanu lupa, mawli na pabpagetun nin i pamulan a madakel i embalangan nin, mawli na baluyn nin a nakuku, nakadalem lu ba su indawan kanu manga taw a aden akal nin."},{"id":22,"translation":"Su taw a pinagkakalag nu Allah su laleb nin sa agama Islam na gatuntul nin i sigay ebpun sa Kadenan nin, na su bawgan sa naraka na kanu mategas i pusung nin sa tadem sa Allah, endu silan i natading sa mapayag."},{"id":23,"translation":"Su Allah i napatulun sa mapya gayd a kadtalu (Qur’an), kitab a mamakandalagida, sa mangalimbuwat i lanitan nilan, endu su manga atay nilan na mangalemek sa tadem sa Allah, entuba i tutulu nu Allah a itutulun nin kanu pegkahanda nin, na su tadingen nu Allah na dala makatutulu lun."},{"id":24,"translation":"Su manga taw a ipedsumek i biyas nin sa naraka lu sa gay a mawli, endu edtalun kanu manga kafir: nanami nu su lalaw nu (lu sa dunya) a manga supak."},{"id":25,"translation":"Napandalbut bun su nangawna sa kanilan, nawma silan a siksa sa dili nilan kagedam."},{"id":26,"translation":"Pinatepengan nu Allah sa kanilan i kayayan sa dunya, na su siksa sa akhirat na muna pan i kapasang nin u mana bu ka gatawan nilan."},{"id":27,"translation":"Endu saben-sabenal a pinambuwat nami kanu manusya san sa Qur’an i langun na manga upaman ka basi malemu i ma-indaw silan."},{"id":28,"translation":"A Qur’an a basa Arab a dala midsungkanga lun, ka endu silan kagilekan (sa Allah)."},{"id":29,"translation":"Aden upaman nu Allah a sakataw a mama a madakel i di bamagayun sa lekanin, endu mama a sakataw a dala pidsubekatan nin, na di silan makapagidsan, pugi nu su Allah, ugayd na ya madakel sa kanilan na di mataw."},{"id":30,"translation":"Seka (Muhammad) na minatay ka na maytu bun silan na namamatay bun silan."},{"id":31,"translation":"Mawli na sa gay a mawli na lu kanu Kadenan nu na mamagukag kanu."},{"id":32,"translation":"Da nakalawan i kadupang nin kanu taw a pinandalbutin su Allah endu su sinugu nin kanu kinawma nin sa lekanin, na saben-sabenal su naraka jahannam i kadtakenan nu manga kafir."},{"id":33,"translation":"Endu su nakapananggit sa bantang a pinangimbenal nu manga bamaginugut, entuba i manga taw a magilek sa Allah."},{"id":34,"translation":"Sa kanilan i apya ngin na kahanda nilan kanu Kadenan nilan, entu ba i ipembalas kanu manga taw a manga mapya."},{"id":35,"translation":"Pebpunasen nu Allah su manga mawag a nanggalebek nilan, endu pembalasan silan sa ya pan mapya kanu pinggalebekan nilan."},{"id":36,"translation":"Di kena ba sekanin a Allah na nasasangan kanu ulipen nin (Muhammad)? Endu pakagilekan kanilan sa kanu pedsimban nilan a salakaw kanu Allah, na su taw a tadingen nu Allah na da den sa lekanin i makatutulu lun."},{"id":37,"translation":"Endu entayn i tutulun nu Allah na dala isa bu makagaga tumading lun, di kena ba su Allah i pedsuli sa entayn i kuntra kanu manga tagapeda nin mana su manga mu'min?"},{"id":38,"translation":"Endu amayka idsan silan u entayn i minaluy kanu manga langit endu lupa ya nilan edtalun: su Allah, edtalu ka sa kanilan na su pedsimban nu a salakaw sa Allah u ya kahanda nu Allah sa laki i makagkayd na ngintu ma-awa nu kadenan nu a barahala su makagkayd? Atawaka u ya nin kahanda sa laki i limu nin, na ngintu kasagadan nu barahala su limu nin? edtalu ka: su Allah i timuldu sa laki a pedsaligan u bamedsalig."},{"id":39,"translation":"Edtalu ka: Hay sekanu a manga taw! Enggalebek nu den i kyugan nu, ka saki na penggalebeken ku bun, ka di sumala na katawan bu."},{"id":40,"translation":"Upama entayn i mawma na siksa a makapandaya sa lekanin, endu matumapela ku siksa a di kagetas sa di gapinda."},{"id":41,"translation":"Initulun nami sa leka su kitab kanu manga taw a haqq, na su taw a mapatutulu na kanu ginawa nin bun, su edtadingan na ginawa nin bun, da sa leka (Muhammad) kanilan i matuganul nengka silan."},{"id":42,"translation":"Su Allah i pegkwa sa kanu manga ngyawa kanu kapebpatay nin, endu su da pen matay sya kanu kapedtulug in, na segedan nin sa na-atul nin sekanin sa kapatay, endu pitasan nin menem su kaped taman sa kanu timpu a talanged, saben-sabenal na sya kanu entuba i di ebplis na manga tanda kanu lumpukan a bamimikir."},{"id":43,"translation":"Minumbal silan sa salakaw sa Allah a makadtabang, edtalu ka sa kanilan: namba na dala kagaga nin apya paydu endu dala pamikiran nilan."},{"id":44,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: kanu Allah i kashafa’at na langun, lekanin i langun nu manga langit endu lupa, mawli na lu kanu bun makambalingan sa lekanin."},{"id":45,"translation":"Endu amayka linabit su Allah a isa nin bu na nabensi i pusung nu manga taw a di bangimbenal sa gay a mawli, amayka ya linabit i salakaw sa Allah na sangat i kalilini nilan."},{"id":46,"translation":"Edtalu ka Muhammad: su Allah i minumbal kanu manga langit endu lupa, katawan nin i masulen endu mapayag, seka a Kadenan i kumukum kanu manga ulipen nengka kanu langun nu pimbibidayan nilan."},{"id":47,"translation":"Endu umana bu ka su dupang na lekanin su lupa langun, apya pamun ka ipangawn nilan sa kawagan a naraka a siksa lu sa gay a mawli, na ipayag bun sa kanilan su siksa ebpun sa Allah a dala matagu sa ginawa nilan i matala nilan."},{"id":48,"translation":"Endu napayag den sa kanilan su kawagan nilan endu nadsumek nilan su bagungaten nilan sya pan sa dunya."},{"id":49,"translation":"Amayka nawma na mawag su manusya na mangeni sa lekami, mawli na amayka inenggan sa limu ebpun sa lekami na yanin kadtalu na sabap i nya sa kataw ku, ugayd na dili nin katawan i batalu intu, ugayd na ya madakel sa kanilan na dili nilan gatawan."},{"id":50,"translation":"Saben-sabenal a namba na pidtalu bun a nangawna sa kanilan, na da pakangguna nin sa kanilan su langun nu pantiyaliyan nilan."},{"id":51,"translation":"Nasugat silan nu kawagan nu manga galebek nilan, endu su manga dupang sa kanilan na masugat bun silan na kawagan nu manga galebekan nilan endu dili silan makalipus."},{"id":52,"translation":"Di nilan gatawan su Allah na pagkalagen nin sa rizki su pegkyugan nin endu pedsimpitan nin (su pegkyugan nin), na nakadalem lu ba i manga tanda kanu manga taw a bangimbenal."},{"id":53,"translation":"Edtalu ka kanu manga ulipen ku a nakasagad i kadarwakan nin sa ginawa nin i da kanu pedtinibpekan kanu limu nu Allah ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":54,"translation":"Edtawbat kanu sa Kadenan nu endu sangkup kanu sa lekanin sa di kanu pan kawman nu siksa, mawli na di kanu den kadtabangan."},{"id":55,"translation":"Endu unuti nu i mapya gayd a initulun sa lekanu ebpun kanu Kadenan nu sa di pan makawma sa makatekaw su siksa sa sekanu na di nu penggedamen atawaka di nu kadsagipa."},{"id":56,"translation":"Na madtalu nu isa i nabinasa aku sa kadusan ku sa Allah, nakuyug aku kanu manga taw a ya nilan galebek sa dunya na kabpagumpak kanu rasul."},{"id":57,"translation":"Atawaka madtalu nu isa u nya ba ka tinutulu aku nu Allah na makuyug aku kanu manga taw a magilek."},{"id":58,"translation":"Atawaka madtalu nin kanu kailay nin sa siksa i nya ba ka makambalingan aku na makuyug aku kanu manga taw a manga mapya."},{"id":59,"translation":"Kena ka nakawma bun sa leka su ayat ku (Allah) na pinadalbut nengka endu mimamasela ka na nakuyug ka kanu manga kafir."},{"id":60,"translation":"Endu su gay a mawli na mailay nengka (Muhammad) su napandalbut kanu Allah i maitem i manga byas nilan, na saben-sabenal su naraka jahannam i kadtakenan nu pemamasela."},{"id":61,"translation":"Endu lepasen nu Allah su manga taw a magilek sa Allah i badtugan nilan, endu di silan makembil na malat, endu da lidu na ginawa nilan."},{"id":62,"translation":"Su Allah i minaluy sa langun, endu sekanin i pedtuldu lun."},{"id":63,"translation":"Lekanin a Allah su bengawan nu langit endu lupa, su manga kafir na simupak kanu ayatan nu Allah, na nalugi silan."},{"id":64,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu ka salakaw sa Allah ipedsugu nu sa laki a simban? Sekanu na manga jahil kanu."},{"id":65,"translation":"Endu saben-sabenal ini-wahi sa leka endu su nawna sa leka i amayka sumakutu ka na nagugul (nabinasa) su galebek nengka, endu makuyug ka kanu manga taw a nangalugi."},{"id":66,"translation":"Di, ka su Allah i simba ka, endu edsukuri ka."},{"id":67,"translation":"Endu dala nilan alagay su Allah kanu kapegkagaga nin, na su lupa langun na sakemilin bu sa gay a mawli, su langit menem na linulun tampal sa kawanan nin, mahasuti sekanin a Allah kanu langun nu sakutu nilan."},{"id":68,"translation":"Endu yupen su sanggakala na makalendab su dalem nu langit endu su dalem nu lupa, ya tabya entayn i magkahanda nu Allah, mawli na edsalumanan magyup, na langun na makatindeg a mailay nilan i katamanan."},{"id":69,"translation":"Endu sumigay su lupa sa sigay nu Kadenan nin endu ibetad su kitab, endu italingguma su manga nabi endu su manga saksi, endu makukum silan sa bantang endu dili silan madsalimbut."},{"id":70,"translation":"Endu ininggay sa uman isa su balas nu galebek nin, endu su Allah pan i labi a mataw kanu penggalebeken nilan."},{"id":71,"translation":"Endu isedseg su manga kafir lu sa naraka jahannam sa langun nilan, endaw i kawma nilan na bukan su manga pintu nin, idsan nu pedtameng sa naraka: ngintu da makawma sa lekanu su manga sinugu a bangsa nu bun na batyan nilan sa lekanu su manga ayat nu Kadenan nu, endu pakagilekan kanu nilan sa nya ba a gay nu, ya nilan madtalu: nakawma sa lekami, ugayd na benal su siksa kanu manga kafir."},{"id":72,"translation":"Edtalun sa kanilan: ludep kanu sa naraka sa dala kalyu nu, na ngin den i kawag nin a kadtakenan nu mimamasela."},{"id":73,"translation":"Isedseg menem su inikagilek nin su Kadenan nilan lu sa surga sa langun, taman sa amayka nawma nilan den (surga) na mabuka su manga pintuwanin na ya edtalun na pedtameng: sagyahatra kanu, migkapya kanu, ludep kanu sa surga sa dala kalyu nu."},{"id":74,"translation":"Endu madtalu nilan: pugin tanu su Allah, ka tinuman nin su pasad nin endu pinawarisan nin sa lekitanu su lupa, apya endaw tanu sa surga a pegkyugan tanu, mapya gayd a balas nu minggalebek sa mapya sya sa dunya."},{"id":75,"translation":"Endu mailay nengka (Muhammad) su manga malaikat na nakalibet kanu Arsh a pedtasbih sa pugi nilan kanu kadenan nilan, kinukum silan sa bantang endu madtalu nilan tanan i alhamdulillahi rabbil alamin."}]},{"id":40,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Initulun su kitab ebpun sa Allah a mapulu a mataw."},{"id":3,"translation":"Bangampun sa dusa, pedtalima sa tawbat, a mapasang i siksa nin, kigkwan sa limu, dala kadenan ya tabya na sekanin, endu lu sa lekanin i kauliyan."},{"id":4,"translation":"Dala ebpalawa sa ayat nu Allah, ya tabya na su manga supak (kafir) na da ka bu mapasimpang kanu kapendaludaya nilan kanu dalpa."},{"id":5,"translation":"Nawna pan sa kanilan a napandalbut su taw nu Nuh, endu su mimbalang-balang pen i nawli sa kanilan, endu pegkyugan na uman isa i bunun nin su nabi nin, endu mibpalawa silan sa batil ka endu nilan makababa su haqq, na bininasa ku silan, na panun su siksa ku sa gay a mawli?"},{"id":6,"translation":"Maytu ba i kadedsan nu kadtalu nu Kadenan nengka lu kanu manga taw a manga kafir, silan ba a kigkuwan sa naraka."},{"id":7,"translation":"(Su manga malaikat) a pebpusay sa Arash endu su manga malaikat sa embala-bala a bamedtasbih sa pugi nilan sa Kadenan nilan, endu bangimbenal silan endu ibangeni nilan sa ampun su manga bamaginugut, ya nilan kadtalu na: Kadenan nami mawlad gayd i limu nengka endu kataw nengka, na ampun ka su midtawbat endu tinuntul nin su agama nengka, endu lending ka silan kanu naraka jahannam."},{"id":8,"translation":"Kadenan nami paludep ka silan sa surga a pibpasad nengka sa kanilan, endu su mapya kanu manga lukes nilan, kaluma nilan, mawli a taw nilan, ka seka i mapulu a mataw sa endadayta."},{"id":9,"translation":"Endu dalindingi ka silan kanu manga mawag ka su dinalindingan nengka kanu entu a gay na inikalimu nengka endu badtugan a masla."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal su manga kafir na pedtawagen silan sa muna pan sa lipunget nu Allah sa lekanu kanu lipunget kanu ginawa nu, bagenggaten kanu sa kapangimbenal na pegkafir kanu."},{"id":11,"translation":"Ya nilan madtalu: Kadenan nami inimatayan kami nengka sa nakaduwa, endu inuyag kami nengka sa nakaduwa, na nangimbenal kami den kanu kadusan nami, na ngin nya aden bun lalan a makambalingan kami (sa dunya)."},{"id":12,"translation":"Nya edtalun sa kanilan: sekanu na amayka pakaisa-isan su Allah na egkafir kanu, amayka sakutun su Allah na mangimbenal kanu."},{"id":13,"translation":"Sekanin (Allah) na ipabpagilay nin sa lekanu su manga ayatan nin, endu papedtulunen nin ebpun sa langit i rizki sabap kanu ulan."},{"id":14,"translation":"Simban nu su Allah sa ikhlas sa lekanin su agama sa apya di kasuwatan nu manga kafir."},{"id":15,"translation":"Mapulu i pangkatan nin, kigwan sa Arsh, pedsugun nin su Jibril ebpun kanu suguwan nin kanu magkahanda nin lu kanu ulipen, ka endu nin makapanginggilek su gay a kadtalabuka."},{"id":16,"translation":"Su gay a mapayag silan (hadapan nu Allah) sa da makapagena nilan sa Allah apya paydu, na entayn i kigkwan sa kadatu sa (namba) a gay, kanu Allah a isa nin bu a pakapeges."},{"id":17,"translation":"Su gay a balasan su uman isa kanu galebek nin, na dala kadtalimbuta saguna a gay, su Allah na mangagan i kakukum nin."},{"id":18,"translation":"Endu pakagileki ka silan kanu gay a mawli, su manga atay na mamusug sa bakelengan nin sa di silan makadtalu da kanu manga dupang i malimu endu tumabang a kaunutan."},{"id":19,"translation":"Katawan nu Allah su kadupang nu pipilek endu su dalem nu pusung."},{"id":20,"translation":"Endu su Allah i kumukum sa haqq, su pedsimba sa salakaw sa Allah na dala kakukum nin sa apya paydu, saben-sabenal su Allah na pakakineg a pakailay."},{"id":21,"translation":"Entu ba ka belalakaw silan kanu dalpa ka mailay nilan u panun i nanggula nu manga taw a nawna sa kanilan sa ya pan muna i kabagel nin endu napambuwat kanu dalpa sa manga tanda, bininasa nu Allah silan sabap kanu kadusan nilan, na da nakabpagelet kanu kyug nu Allah a kabinasa nilan."},{"id":22,"translation":"Namba na pakawma bun sa kanilan su manga sinugu sa kanilan sa nakait sa manga mapayag na pigkafiran nilan, na bininasa nu Allah silan ka sekanin (Allah) i mabagel a mapasang i siksa nin."},{"id":23,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami su Musa kanu manga ayatan nami endu manga tindeg a mapayag."},{"id":24,"translation":"Lu kanu Fir’awn endu su Haman endu su Qarun, ya nilan pidtalu na sih’r a malbut (su Musa)."},{"id":25,"translation":"Guna makawma sa kanilan su bantang na ya pidtalu (ni Fir’awn): imatayan i mga wata a mama nu minunut sa kanilan (Musa), ya bu isama na babay, dala kanu alyugan nu manga kafir ya tabya na katadingan."},{"id":26,"translation":"Endu pidtalu ni Fir’awn: padtaday aku nu ka bunun ku su Musa ka mangeni sa Kadenan nin, ka kagilekan aku sa sambiyan nin su agama nu atawaka ya nin ipayag sa dalpa na makagkayd."},{"id":27,"translation":"Endu pidtalu nu Musa: lumindung aku sa Kadenan ku a Kadenan nu bun kanu taw a pemamasela a di bangimbenal sa gay a mawli."},{"id":28,"translation":"Ya pidtalu nu isa a mama a baginugut ebpun kanu kadakel nu Fir’awn a inipagena nin su iman nin: enduken ka pembunun nu i mama a ya nin bu pedtalun na Kadenan ku su Allah a nakait pan sa lekanu sa mapayag (a tanda) ebpun kanu Kadenan nu, amayka malbut sekanin na lekanin bun i kalbut nin, amayka benal sekanin na masugat kanu na sabad kanu pasad nin sa lekanu, ka su Allah na di nin tutulun su baminasa a malbut."},{"id":29,"translation":"Hay sekanu a manga pagali ku, lekanu i kadatu a mapayag saguna a gay sya sa lupa, entayn i makatabang sa lekitanu amayka makawma su tiyuba nu Allah sa lekitanu, ya pidtalu nu Fir’awn: da ungaya ku sa lekanu, ya tabya ungaya ku bun sa ginawa ku, endu ya ku ipedtutulu sa lekanu na lalan a mapya a makagkapya."},{"id":30,"translation":"Endu midtalu su isa kanu bamaginugut: manga pagali ku, kagilekan aku masugat kanu na mana su nakasugat kanu madakel a nawna."},{"id":31,"translation":"Mana su taw ni Nuh endu si Aad endu su Thamud, endu su nawli sa kanilan, endu su Allah na di dumupang kanu manga ulipen nin."},{"id":32,"translation":"Endu hay sekanu a manga taw ku! Ikagilek ku sa lekanu su gay a kadtatawaga."},{"id":33,"translation":"Su gay a kabpapalaguyan nu sa da den makadalinding sa lekanu sa siksa nu Allah, endu su tadingen nu Allah na da makatutulu lun."},{"id":34,"translation":"Endu saben-sabenal a nakawma bun sa lekanu su Yusuf ku nawna sa mapayag a mga tanda na di kanu bun gapinda sa kapenduwa-duwa kanu nakawma sa lekanu taman sa guna matay (si Yusuf) na ya nu pidtalu na di den mapambuwat su Allah sa sinugu, namba i tadingen nu Allah su taw a nakasagad i kawag a palangay nin na penduwa-duwa."},{"id":35,"translation":"Su manga taw a pebpalawa sa kanu manga ayatan nu Allah sa da tindeg nin a nakawma sa kanilan na masla a kadusan lu sa Allah endu kanu manga bamaginugut, namba i pedtutupan nu Allah i pusung nu pemamasla a bameges."},{"id":36,"translation":"Endu pidtalu nu Fir’awn: Hay Hamaan! Embalay aku sa maligay a masla a mapulu ka basi ku masampay i manga panikan."},{"id":37,"translation":"Panikan a ibagangay sa langit ka endu ku mailay i Kadenan ni Musa ka bagantapen ku a pendalbut, namba i pakalilini kanu Fir’awn- su manga kawagan nu galebek nin sa napelen (sekanin) kanu lalan a pakatidtu, endu dala alyugan nu Fir’awn a di kena pakabinasa lun."},{"id":38,"translation":"Endu pidtalu nu sakataw a baginugut: hay sekanu a kadakel ku! Unuti aku nu ka tutulun ku sekanu sa lalan a pakatidtu."},{"id":39,"translation":"Hay sekanu a manga pagali ku, saben-sabenal su kabpaguyag sa dunya na pegkakalinyan bu, su akhirat i dalpa a dayun sa dayun."},{"id":40,"translation":"Su taw a enggalebek sa mawag na di balasan u di kena pagidsan nin bun, endu su taw a enggalebek sa mapya babay-mama na silan ba i makaludep sa surga sa pe-rizkiyan silan lu sa dalem na surga sa di den bagitungen."},{"id":41,"translation":"Endu hay sekanu a manga pagali ku! Bagenggaten ku sekanu sa kalepas sa (siksa) na bagenggaten aku nu sa kanaraka."},{"id":42,"translation":"Bagenggaten aku nu sa egkafir aku sa Allah endu sakutun ku sekanin sa da sa laki i kataw, na saki na bagenggaten ku sekanu kanu mapulu a bangampun."},{"id":43,"translation":"Di ebplis na bagenggatan nu banan sa laki na dala katagan nin sya sa dunya endu lu sa akhirat, endu lu tanu bun tanan pakambalingan sa Allah, endu su manga darwaka na silan i kigwan sa naraka."},{"id":44,"translation":"Katademan nu bun i pedtalun ku ba nya sa lekanu, na lu aku den kumamping (sumalig) sa Allah, ka su Allah i pakailay kanu manga ulipen nin."},{"id":45,"translation":"Na dinalindingan nu Allah (su entu a paginugut) kanu mawag a alyugan, endu nakadadsang kanu kadakel nu Fir’awn su mawag a siksa."},{"id":46,"translation":"Su naraka i pebpagyaw sa kanilan sa mapita-malulem, endu su gay a mawli na paludepen silan a kadakel nu Fir’awn sa mapasang a siksa."},{"id":47,"translation":"Endu ebpapalawa silan lu sa naraka, ya edtalun nu manga lubay kanu mimamasela: sekami na bagunut kami bu sa lekanu, na ngintu saguna na kadtabangan kami nu sa kanu siksa sa naraka?"},{"id":48,"translation":"Ya madtalu nu mimamasela (naunutan): langun tanu na sya tanu den sa naraka, ka su Allah na saben-sabenal a kinukum nin su ulipen."},{"id":49,"translation":"Endu edtalun nilan kanu pedtameng sa naraka: pangeni nu pan sa Kadenan i pakapegkagen kami nin pan sa siksa sa apya sagay bu."},{"id":50,"translation":"Edtalun sa kanilan: da makawma sa lekanu i manga sinugu a nakapananggit sa manga mapayag? Ya nilan madtalu: nakawma sa lekami, ya madtalu nu pedtameng: tawag nu silan, na dala du’a nilan (kafir) a di kena katadingan."},{"id":51,"translation":"Di ebplis i kadtabang nami kanu manga sinugu nami endu su manga bamaginugut sya sa dunya endu lu sa gay a mawli kanu hadapan nu manga saksi."},{"id":52,"translation":"Gay a di makangguna kanu kafir su mga dawa nilan, sa kanilan su mulka endu kawagan nu kandalpan."},{"id":53,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kanu Musa su tutulu, endu pinawarisan nami kanu tupu nu Israel su kitab."},{"id":54,"translation":"A tutulu endu indawan kanu aden manga ungangen nin."},{"id":55,"translation":"Edsabar ka (Muhammad) ka su pasad nu Kadenan nengka na benal, pa-ampun ka kanu kadusan nengka, endu tasbih ka sa pugi nengka kanu Kadenan nengka sa mapita-malulem."},{"id":56,"translation":"Su pebpalawa kanu manga ayatan nu Allah a da tindeg nin a nakawma sa lekanin na nakadalem sa pusung nilan i kamamasela a di nilan bun masampay, lindung ka sa Allah ka sekanin i pakikineg a pakailay."},{"id":57,"translation":"Kinabaluy sa manga langit endu lupa na ya malgen sa kinabaluy sa manusya, ugayd na ya madakel sa kanu manusya na di nilan katawan."},{"id":58,"translation":"Endu di makapagidsan su pisek endu su pakailay, endu su manga bamaginugut a minggalebek sa manga mapya endu su taw a malat, paydu i katademan nu a indawan."},{"id":59,"translation":"Su gay a mawli na dili ebplis na makawma, ugayd na ya madakel kanu manga taw na di bangimbenal."},{"id":60,"translation":"Endu pidtalu nu Kadenan nu: pangeni kanu sa laki ka enggan ku sekanu, su pemamasela sa endu Aku (Allah) nin di masimba na di ebplis i kaludep nilan sa naraka a lusak."},{"id":61,"translation":"Su Allah i minaluy kanu magabi a ibangintelenen nu endu su malamag a ibagilay nu, su Allah i kigkuwan sa limu kanu manusya ugayd na ya madakel kanu manga taw a di makadsukur."},{"id":62,"translation":"Entu ba su Allah a Kadenan nu a minaluy kanu engaga-isa, dala kadenan ya tabya na su Allah, na panun i kapapendalbut nu?"},{"id":63,"translation":"Mamba i kandalbut nu manga taw a pedsupak kanu manga ayatan nu Allah."},{"id":64,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu kanu lupa a kadtakenan nu endu su langit a naka-atep, endu pinabpalas kanu nin, pinagkapya nin i palas nu inenggan kanu nin sa mapya a rizki, na entu ba su Allah a Kadenan nu, mahasuti su Allah a Kadenan nu dunya."},{"id":65,"translation":"Sekanin (Allah) i bibyag, da kadenan a salakaw sa lekanin, pangeni kanu sa lekanin sa ikhlas sa lekanin su agama, pugi nu su Allah ka sekanin i Ladenan nu dunya."},{"id":66,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: sinapalan aku sa simban ku i pedsimban nu a salakaw sa Allah sa ulyan na kinawma sa laki nu manga mapayag ebpun sa Kadenan ku, endu sinugu aku nin sa semangkup aku kanu Kadenan nu dunya."},{"id":67,"translation":"Sekanin (Allah) i minaluy sa lekanu ebpun sa lupa, entupan na mani na entupan a lugu, mawli na palyun kanu den sa wata, mawli na masampay nu su bagel u, mawli na migkatuwa kanu, aden bun matay sa dala egkatuwa, endu masampay nu su ajal nu a napasadan, ka endu kanu egkawngangen."},{"id":68,"translation":"Sekanin (Allah) i baguyag endu bangimatay, amayka aden kahanda nin na ya nin bu edtalun na pangaden ka na maaden."},{"id":69,"translation":"Dala nengka mailay su pebpalawa kanu ayatan nu Allah, na panun i kapedsibay nu akal nilan?"},{"id":70,"translation":"Entu ba su papendalbut kanu kitab, endu su inisugu nami kanu manga sinugu nami, na di ebplis na katawan nilan bu."},{"id":71,"translation":"Su lantay-lantay na kanu tengu nilan, endu su manga sangkali a apuy i inipawik sa kanilan."},{"id":72,"translation":"Aden antu na guyuden silan kanu mayaw endu lu kanu pegkaleg a apuy."},{"id":73,"translation":"Mawli na edtalun sa kanilan: endaw su ipedsakutu nu a pedsimban nu."},{"id":74,"translation":"Pedsimban nu a salakaw sa Allah, ya nilan madtalu: natading sa lekami, endu dala nami silan masimba apya paydu, mamba i kapedtading nu Allah kanu manga kafir a di bangimbenal."},{"id":75,"translation":"(Edtalun sa kanilan): nan den ba su ipegkalilinyan nu lu sa dunya sa dala kawagib nin, endu kagalaw kanu sa tapik su kamamasela na ginawa."},{"id":76,"translation":"Ludep kanu sa bengawan sa naraka jahannam sa di kanu makalyu, na ngin den i kawag nin a kandalpan i kanu manga mimamasla."},{"id":77,"translation":"Edsabar ka (Muhammad) ka su pasad nu Kadenan nengka na benal, ipailay nami sa leka su kaped a siksa nilan, atawaka kapatay nengka bu i kailay nengka lun, ka sya bun tanan silan makambalingan sa lekami."},{"id":78,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami su manga sinugu a nawna sa leka, aden bun sa kanilan i pinanudtul nami sa leka, aden bun da nami panudtula, da sinugu i makapambuwat sa ayat ya tabya na kahanda nu Allah, na amayka mawma su kahanda nin (Allah) na kumukum sa bantang, na lu den ba nalugi su baatil i galebek nin."},{"id":79,"translation":"Su Allah i minaluy sa lekanu kanu manga binatang a kapagedan nu su kaped, endu pegkanen nu bun su ped."},{"id":80,"translation":"Endu aden pan katagan nin sa lekanu, endu masampay nu su kahanda nu kanu laleb nu, endu pananggiten kanu sya sa kapuluwan endu sya sa lagat."},{"id":81,"translation":"Endu ipabpagilay nin sa lekanu su tanda nin, na di nu magaga mungkir."},{"id":82,"translation":"Ngintu ka di silan lumakaw kanu lupa ka endu nilan mailay i nawli a tyuba kanu manga taw a nawna sa kanilan? A silan pan i madakel i bilangan nin endu silan pan i mabagel endu madakel i manga tanda nilan sya sa lupa, na dala makangguna sa kanilan su manga galebek nilan."},{"id":83,"translation":"Guna makawma sa kanilan su manga sinugu a nakapananggit sa manga mapayag na nagalaw silan kanu ilmu nilan, di kena ka nakadadsang sa kanilan su siksa a lalaw nu kab-pagungat nilan."},{"id":84,"translation":"Guna nilan mailay su tyuba nami ya nilan pidtalu: nangimbenal kami sa Allah a isa bu, endu sinangka nami den su ipedsakutu nami."},{"id":85,"translation":"Na dala makangguna sa kanilan su iman (palityala) nilan sa kinailay nilan kanu siksa, su lalan nu Allah na nawna den kanu manga ulipen, endu nalugi su manga kafir."}]},{"id":41,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Nakatulun ebpun sa malimu a mangampun."},{"id":3,"translation":"Kitab a inipayag su manga ayat nin a manga hukuman na Qur’an sa basa na Arab kanu manga taw, ka endu nilan katawan."},{"id":4,"translation":"Papegkalilini a mapakagilek, madakel i minenda ka dili nilan gapanuliman."},{"id":5,"translation":"Endu pidtalu nilan: nadapengan i pusung nami sa kanu enggatan nu, endu napelen i tangila nami endu aden pakadalung kanu pageletan tanu, na enggalebek ka den ka enggalebek kami den."},{"id":6,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: saki na manusya aku a pagidsan nu, ipewahi sa laki i satiman bu i Kadenan, na lu kanu edtidtu sa lekanin (Allah) endu pa-ampun kanu sa lekanin, ka su bawgan sa naraka i kana manga mushrik."},{"id":7,"translation":"Entu a manga taw na di silan menggay sa zakat, endu dala sa ginawa nilan su akhirat ka sinupak nilan."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal na su manga bamaginugut endu minggalebek sa manga mapya na aden sa kanilan i balas a dala pinda nin."},{"id":9,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu ka pegkafir kanu sa minaluy sa lupa sa nakaduwa gay, bagumbalan nu sa tagapeda nin, na sekanin i Kadenan nu dunya."},{"id":10,"translation":"Endu binaluy nin i manga palaw kanu untul nin (lupa) endu pinambarakat nin su lupa endu inukul nin su manga kawyagan sa nakapat gay, sa kanu pegkyug bagidsa kanu entu ba."},{"id":11,"translation":"Mawli na migkahanda lu sa langit a bel, pidtalu nin kanu langit endu su lupa: paginugut kanu sa palnan a kyug endu tegel, ya nilan nadtalu: inugut nami na palnan a kyug a lilini."},{"id":12,"translation":"Binaluy nin su pitu lapis a langit sa nakaduwa gay, endu iniwahi nin kanu uman i langit i kumpasan nin, endu pibpalasan nami su dunya kanu manga palitan a bitun i pedtuldu lun, entu ba na atulan nu mapulu a mataw."},{"id":13,"translation":"Amayka menda silan na edtalu ka: nadtalu ku sa lekanu su kilat a mana su kilat a nakasugat kanu Aad endu Thamud."},{"id":14,"translation":"Sa kinawma nu manga sinugu sa kanilan na magidsan u entuba a timpu endu su nawna sa kanilan sa da kanu sumimba ya tabya na su Allah, ya nilan pidtalu: upama ka malaikat bu i sinugu na mapya, na kagina ka manusya kanu bun na magidsan tanu bun, na supaken nami su langun na sugu sa lekanu."},{"id":15,"translation":"Si Aad na mimamasela sya sa lupa sa kawagib nin endu pidtalu nin upama: entayn i makalawan sa lekitanu sa bagel? Dala nilan mailay su Allah i minaluy sa kanilan a muna pan i kabagel nin sa kanilan? Na pigkafiran nilan su manga ayatan nu Allah."},{"id":16,"translation":"Pinasugatan nami silan sa sambel a sangat i kabagel nin kanu gay a midtundug-tundug, papedtepengan nami sa kanilan i siksa sa dunya a kayaya endu siksa sa akhirat na muna pan, endu dala makadtabang sa kanilan."},{"id":17,"translation":"Endu si Thamud na tinutulu nami na ya nilan nalilinyan su kapisek kanu tutulu, na sinayab silan na kilat a siksa a makapelusak sabap kanu galebek nilan a kadupangan a pakabinasa."},{"id":18,"translation":"Endu linepas nami su manga bamaginugut a magilek sa (Allah)."},{"id":19,"translation":"Endu su gay a limuden su manga satru (kuntra) nu Allah lu sa naraka, na silan na bagulinanen nu manga malaikat."},{"id":20,"translation":"Taman sa amayka nakawma silan na edsaksyan silan nu tangila nilan endu su mata nilan endu su lanitan nilan kanu galebek nilan."},{"id":21,"translation":"Ya madtalu kanu lanitan nilan na: nginan ka pedsaksiyan kami nu? Ya nilan madtalu: pinadtalu kami nu Allah a napedtalu kanu enggaga-isa endu sekanin i minaluy sa lekanu, paganay na lu kanu bun sa lekanin."},{"id":22,"translation":"Endu dala nu den muna ipagena su kadupangan nu sa lekanin (Allah) na edsaksiyan kanu na tangila nu endu su mata nu endu su upis nu saguna, ka sekanu na inantap nu i di katawan nu Allah su madakel a galebek nu (sa dunya)."},{"id":23,"translation":"Endu entu ba su antapan nu Kadenan nu a nakalusak kanu sa naka-awa sa alaga nu, nabaluy kanu sa nalugi-lugi kanu."},{"id":24,"translation":"Apya pan edsabar silan na su naraka bun i dalpa nilan, endu amayka dumawa silan na di den silan makadawa."},{"id":25,"translation":"Endu pinadtagapeda nami silan sa shaytan a papegkapya sa galebek nilan, magidsan i nawna endu nawli a galebek nilan na mapya i kailay nilan lun, natuman sa kanilan su nadtalu (a siksa) kanu nangawna sa kanilan a jin endu manusya sa silan a manga taw na nangalugi."},{"id":26,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: di nu banuliman su Qur’an anan, endu panikut u, ka basi sekanu i tumalaw."},{"id":27,"translation":"Pananamen nami su manga kafir sa siksa a mapasang, endu balasan nami silan sa muna pan i kawag nin kanu galebek nilan."},{"id":28,"translation":"Entu ba i balas nu satru (kuntra) nu Allah na naraka, aden pan sa kanilan i dalpa nilan a tatap i balas nin (a siksa) kanu kapedsupak nilan kanu manga ayatan nami."},{"id":29,"translation":"Endu pidtalu nu manga kafir: Kadenan nami ipailay nengka su timading sa lekami ka i sya nami sa kababan na palu nami ka endu mababa pan silan sa lekami."},{"id":30,"translation":"Saben-sabenal su silan a midtalu sa: Kadenan nami su Allah, mawli na matidtu, na belutadan nu malaikat (edtalun nilan kanu pebpatay) sa yanin pedtalun: da ka kagilek endu di ka belidu i ginawa nengka, endu pakalilini kanu kanu surga a inibpasad sa lekanin."},{"id":31,"translation":"Sekami bu i tumiyakap sa kanilan sa uyag-uyag sa dunya endu lu sa akhirat, endu aden sa lekanu i makapiya kanu ginawa nu endu aden sa lekanu i langun na bangenin nu."},{"id":32,"translation":"Nakabpun kanu bangampun a malimu (Allah)."},{"id":33,"translation":"Endu entayn pan i pinakamapya i kadtalu ebpun kanu entayn i nangambiyat lu kanu Allah endu minggalebek sekanin sa makagkapiya endu pidtalu nin i saben-sabenal na saki na kaped kanu manga Muslim."},{"id":34,"translation":"Endu di makandalepenga (makapagidsan) su mapya endu su malat, na itulak nengka (Muhammad) sa mapya (su malat) ka sya kanu let nengka endu let nin i kadsatuwan na (mabaluy i entu) sa mana sekanin tagagas (tabangay) a dabpig."},{"id":35,"translation":"Sa dala egkabalatemuwan kanu entu a ya tabiya ku namedtigkel endu dala egkabalatemwan lun upama di kena sa bagi a tagena."},{"id":36,"translation":"Na upama matulitul ka ganat kanu shaytan a tulitel na lindung ka kanu Allah ka saben-sabenal entu na sekanin su pakakineg a pinakamataw."},{"id":37,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda nin (Allah) su magabi endu su malamag endu su senang endu su ulan-ulan, endu da kanu bamedsugyud kanu senang endu da kanu bun (bamedsugyud) kanu ulan-ulan, ka pamedsugyud kanu kanu Allah a minaden (sa senang endu ulan-ulan) ka andang na sekanin bu i pedsimban nu."},{"id":38,"translation":"Na upama mimamasela silan na su kanu pedtyagal sa leka (Muhammad) na pamedtasbih bun silan sa magabi endu malamag sa di silan mangasemu."},{"id":39,"translation":"Endu kaped kanu manga tanda nin na su kapedsima nengka kanu lupa sa luntana na sa initulun nami lun sa ig na mimbukakal endu mindabuk, na saben-sabenal i su minuyag lun na tangel a makauyag kanu namamatay sa saben-sabenal a sekanin sa uman i enggaga-isa na pakagaga."},{"id":40,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a pedsupaken nilan su manga ayatan nami na da makapagena sa lekami, na ngintu ya mapya su bagulugan sa naraka kanu taw a tematana sa gay a mawli? Enggalebek nu i pegkyugan nu ka su Allah na kailay nin."},{"id":41,"translation":"Su silan a sinangka nilan su Qur’an sa ulyan na kinawma nin sa kanilan, entu a kitab na mapulu."},{"id":42,"translation":"Di tumalima sa baatil sa unan sa ulyan, ka nakatulun ebpun sa Allah a mataw mapandadayta a pebpugin."},{"id":43,"translation":"Da edtalun sa leka (Muhammad) ya tabiya na mana bun su pidtalu kanu manga sinugu a nawna sa leka, na su Allah na kigkuwan sa ampun endu kigkuwan sa siksa a masakit."},{"id":44,"translation":"Upama bu ka binaluy nami sa di kena basa Arab su Qur’an na ya nilan menem edtalun: upama nya ba ka su kaped a ayat na di kena Arab su kaped menem na Arab, edtalu ka sa kanilan: su Qur’an na tutulu endu gamut, na su bangimbenal na napelen i tangila nin, endu silan na pisek entu ba a manga taw na mawatan silan kanu kapanawag sa kanilan."},{"id":45,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggay nami kanu Musa i kitab, na mimbida-bida silan, upama di kena bu napasad muna su kalima ebpun kanu Kadenan nengka na mapasad den kumukum su pageletan nilan, ka silan na tidtu a panduwa-duwa."},{"id":46,"translation":"Su taw enggalebek sa mapya na kanu ginawa nin bun, su taw menem a enggalebek sa malat na maytu bun, ka su Allah na di dumupang kanu manga ulipen nin."},{"id":47,"translation":"Lu bun sa lekanin a Allah ibagendud i kataw sa kutika (harikyamat), sa da pakaliyu a manga unga na kayu ebpun kanu tangitang nin, endu da pegkagingay a babay, endu da embatan nin i di kena sya bun kanu kataw nin, sa gay a tawagen nin silan: endaw den su manga ibapanakutu nu salaki? Na ya nilan madtalu: pinayag nami den seka sa da sa lekami i saksi."},{"id":48,"translation":"Endu natading den kanilan su andang a ebpamangambiyatan nilan kanu nawna endu natalanged nilan i dala den katilisan nilan."},{"id":49,"translation":"Di egkasemuwan nu manusya i kabpangeni sa mapya, na upama nasembil sekanin na mawag na kalukutan endu tebpekan."},{"id":50,"translation":"Endu saben-sabenal a upama pinananam nami bu sekanin sa limu a ganat sa lekami ebpun kanu ulyan nu mamakagkayd a nakasembil lun na saben-sabenal a edtalun nin: nyaba na laki, sa dili ku entapan su kutika (harikyamat) sa tumindeg endu saben-sabenal a upama pinauli aku menem lu ku pedtiyagal sa laki na saben-sabenal i aden sa laki sya sa lekanin i tangel a mapya, na saben-sabenal ipananam nami sa kanilan i siksa a patas."},{"id":51,"translation":"Amayka pinangalimuwan nami su manusya na tumagkili endu initangka nin su manga takilidan nin endu amayka nasembil sekanin nu mawag na kigkuwan den sa embiyatan a layab."},{"id":52,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): nadsima nu ba i saben-sabenal i entu na andang a ebpun kanu Allah ulyan nin na pinagkapiran nu i entu, na entayn pan i pinakatading ebpun kanu entayn na sekanin sya sa kapapedsalipag a mawatan."},{"id":53,"translation":"Na di sumala na ipadsima nami bun sa kanilan su manga tanda nami sya kanu manga kawang-kawangan endu sya kanu manga ginawa nilan taman sa mapayag sa kanilan i saben-sabenal i entuba su bantang (Qur’an), endu dala sa leka (Muhammad) i andang entu ku umani enggaga-isa i saksi."},{"id":54,"translation":"Saben-sabenal su silan antu na penduwa-duwa silan sa kambalatemuwa nilan kanu Kadenan ilan, su Allah na nalangkumin su enggaga-isa."}]},{"id":42,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Ayn-Sin-Qaf (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":3,"translation":"Namba ipewahi sa leka (Muhammad) endu su nangawna sa lekanu nu Allah, a mapulu a mataw."},{"id":4,"translation":"Lekanin a Allah su manga langit endu su lupa endu sekanin i mapulu a masla."},{"id":5,"translation":"Paydu bu i di kapegkalupit nu langit sa gilek sa Allah, su manga malaikat na pedtasbih sa pugi nilan kanu Kadenan nilan endu ibangeni nilan sa ampun sa Allah su taw nu lupa, sekanin a Allah i bangampun a malimu."},{"id":6,"translation":"Su manga kafir na simimba sa salakaw sa Allah na sekanin bu i mataw lun, da sa leka (Muhammad) i tuganulen nengka silan."},{"id":7,"translation":"Endu namba i kinawahi nami sa leka (Muhammad) sa kanu Qur’an sa basa na Arab, ka endu nengka kapakagilekan su taw sa Makkah endu su embala-bala lun, endu su gay a kabulig a dala ka-ebplis nin, su kaped a taw na lu sa surga, su kaped na lu sa pegkalaw-kalaw a apuy."},{"id":8,"translation":"Upama ka ya bu pigkahanda nu Allah i satiman bu i agama nu manga taw na magaga nin, ugayd na paludepen nin kanu limu nin su pegkyugan nin, su manga dupang na dala tumuganul sa kanilan, endu dala tumabang sa kanilan."},{"id":9,"translation":"Ugayd na minumbal silan sa salakaw sa Allah a tumuganul sa kanilan, su Allah i pedtuganul ka sekanin a Allah i bangimatay a banguyag, endu sekanin i endaw i kyug nin na kagaga nin."},{"id":10,"translation":"Apya ngin ipembibidayan nu na lu bu sa Allah kukumen ka sekanin a Allah i pedsaligan ku endu sekanin a Allah i bagulyan ku."},{"id":11,"translation":"Sekanin a Allah i minaluy sa manga langit endu lupa, endu binaluy kanu nin sa duwa kabyas, endu su manga binatang a duwa kabyas, sa pegkadakel kanu, dala pagidsan nu Allah, ka sekanin a Allah na pakakineg a pakailay."},{"id":12,"translation":"Lekanin a Allah su gunsi nu manga langit endu su lupa, kalagan nin sa rizki su pegkyugan nin, pakasimpitan nin su pegkyugan nin, sekanin a Allah i mataw sa langun na enggaga-isa."},{"id":13,"translation":"Inipayag nin sa lekanu su agama a pidtutuma nin kani Nuh, endu namba ini-wahi nami sa leka (Muhammad) sa pidtutuma nami bun kanu Ibrahim endu su Musa endu su Eisa, sa patindeg nu su agama na da kanu embida-bida, mawgat kanu manga mushrik i bagenggatan nu sa kanilan a kapaka-isa isa kanu Allah, su Allah i mataw kanu kabpag-isa sa lekanin endu tutulun nin su pabpag-isa sa Allah su taw a taliman nin su inugut kanu Allah."},{"id":14,"translation":"Da embida-bida silan ya tabya na ulyan na kinawma na ilmu sa kanilan, sabap intu sa dengki, upama di kena bu nawna i kitab ebpun kanu Kadenan nengka sa lu ba su akhirat, na su manga kafir na nabinasa den sya sa dunya, su manga nakawaris sa kitab (Yahudi endu Nasrani) a nawna sa kanilan, na penduwa-duwa silan."},{"id":15,"translation":"Su kapaka-isa-isa i pangenggat nengka, endu edtidtu ka sa suguwan sa leka, di ka munuti i kyug na ginawa nengka, ya ka edtalu: nangimbenal aku sa initulun sa laki a kitab, endu sinugu aku sa embantangan aku kanu pamageletan, su Allah i Kadenan ku a Kadenan nu, lekami den i lekami na lekanu den i lekanu, dala ukag tanu, su Allah i lumimud sa lekitanu, endu lu sa lekanin i kadsunudan."},{"id":16,"translation":"Endu su manga taw a pebpalwa bun sa agama nu Allah sa ulyanan (a kinaludep nilan sa Islam) endu tindeg nilan na batil lu sa Allah, na nanget sa kanilan su lipunget, endu kanilan su siksa a sangat i kapasang nin."},{"id":17,"translation":"Su Allah i napatulun kanu kitab (Qur’an) a haqq endu timbangan, endu di nengka katawan (Muhammad) na tabya bun ka masupeg den i gay a mawli."},{"id":18,"translation":"Pedtagadan nu manga taw a di bangimbenal (sa gay a mawli) su manga bamaginugut na kagilekan a benal silan endu katawan nilan i bantang, su manga taw menem a penduwa-duwa kanu gay a mawli na silan i natadin sa mawatan."},{"id":19,"translation":"Su Allah i pedtyakap kanu manga ulipen nin, pe-rizkiyan nin su kagkahanda nin, sekanin i mabagel a mapulu."},{"id":20,"translation":"Su taw a yanin kahanda kanu galebek nin na akhirat, na umanan nami sa balas, su taw menem a ya nin kahanda na dunya na enggan nami sa paydu, ugayd na dala den umun nin lu sa akhirat."},{"id":21,"translation":"Aden manga shaytan upama manga kafir a minumbal sa kanilan sa agama, a dala a benal isugut nu Allah? Upama di kena bu aden gay a kagkukum na nabinasa den silan, endu su manga kafir na kanilan i siksa a malipedes."},{"id":22,"translation":"Mailay nengka su manga darwaka a penggilek kanu lalaw nu galebek nilan, a di ebplis na makabetad sa kanilan, su manga bamaginugut a minggalebek sa mapya, na silan i pegkakalini kanu manga surga a aden sa kanilan endaw i pegkyugan nilan, entu ba i badtugan a masla."},{"id":23,"translation":"Entu ba su pegkalilinyan nu Allah kanu manga ulipen nin a bamaginugut endu minggalebek sa mapya, edtalu ka (Muhammad) kanilan: di kena aku pegkwa sa lekanu sa sukay, ugayd na kagkalimwa nu edsuled, endu su taw a enggalebek sa mapya na umanan pan su kapya nin, benal su Allah na bangampun a barasukur."},{"id":24,"translation":"Ya nilan kadtalu: initebu kanu Allah (i kadtalu ni Muhammad) a kalbutan, na upama pigkahanda nu Allah na tumbukan nin su pusung nengka sa kadsabar endu punasen nu Allah su batil sa yanin papamadayan na bantang, na namba i manggula, endu padtakenan nin su Allah na katawan nin i natagu kanu pusung nilan."},{"id":25,"translation":"Sekanin a Allah i pedtalima sa tawbat nu manga ulipen, endu pasagadan nin su manga malat endu katawan nin i manga galebekan nu."},{"id":26,"translation":"Endu taliman nu Allah su manga bamaginugut a manga mapya i galebek nin, endu umanan nin silan kanu limu nin, su manga kafir menem na kanilan i siksa a sangat i kapasang nin."},{"id":27,"translation":"Umana bu ka pinandayan nu Allah sa rizki su manga ulipen nin na sumagad i galebek nin sya sa lupa, ugayd na ipedtulun nin su naukul a kahanda nin a makagkapya sa manusya, ka sekanin na katawan nin sa mapayag-masulen su ulipen nin."},{"id":28,"translation":"Sekanin a Allah i pabpagulan sa ulyan a tinabpekan silan, endu ipebpayapat nin su limu nin, ka sekanin a Allah i pedtuganul a pebpugin."},{"id":29,"translation":"Endu ped kanu manga tanda nu Allah su kinabaluy sa langit endu lupa, endu su pinambwat nin a melanap-lanap, na sekanin a Allah amayka ya nin kahanda i mabulig tanan na kagaga nin."},{"id":30,"translation":"Endu su makasugat sa lekanu a tyuba na lalaw nu kadarwakan, endu bagampunen nu Allah i madakel a kadusan."},{"id":31,"translation":"Endu dala kapagaluyan nu sya sa lupa, endu dala salakaw sa Allah a kasaligan endu makadtabang."},{"id":32,"translation":"Endu ped kanu manga tanda nin a Allah su manga kapal (barku) sa lagat na mana den palaw."},{"id":33,"translation":"Upama ya nin kahanda i patalenen nin su sambel na makatana kanu liyawaw nu lagat, langun a namba na tanda sa kanu Allah sya kanu manga taw a barasabar a barasukur."},{"id":34,"translation":"Atawaka ya nin kahanda i keggemen nin sabap kanu kadusan (na magaga nin), ugayd na mangampun su Allah sa madakel."},{"id":35,"translation":"Endu katawan nin (Allah) i dala kapalaguyan nu sa siksa sabap sa pebpalawa kanu ayatan nu Allah."},{"id":36,"translation":"Langun na inenggay sa lekanu na pegkalilinyan bu sa dunya, langun nu na lu sa Allah i labi kapya nin, endu ya nilan pedsaligan na su Allah."},{"id":37,"translation":"Silan a manga taw na pedsanggila sa manga kadusan, endu su manga maledsik a palangay, endu amayka nalipunget silan na ampunen nilan su nalipungetan."},{"id":38,"translation":"Endu tinalima nilan su Kadenan nilan, endu initunay nilan su sambayang, endu kapagumpung i galebek nilan, endu kaped kanu rizki nilan na ipambaranggya (penggastun) nilan sa kasuwatan silan nu Allah."},{"id":39,"translation":"Endu silan a manga taw na amayka dinupang silan na sumuli silan sa lalan a kasuli (bantang a kasuli)."},{"id":40,"translation":"Endu su satiman a mawag na satiman bun a mawag, ugayd na amayka ampunen na lu sa Allah i balas a masla, su Allah na di nin balasan sa mapya su kadupangan katalimbul."},{"id":41,"translation":"Endu su nakasuli den sa kinadupang sa lekanin, na dala den ped a pakaydan kanu dinumupang."},{"id":42,"translation":"Saben-sabenal a ya den lalan a pakaydan lun na su manga taw a pindupanganin su manga taw, endu penggalebek sya sa dalpa sa dala kawagib nin, sa kanilan su siksa a sangat i kasakit nin."},{"id":43,"translation":"Endu su taw a midsabar endu inampun nin (dala den suli) entuba i labi i kapya nin."},{"id":44,"translation":"Endu su tadingen nin i ginawa nin sa Allah na dala tumaganul sa lekanin a salakaw sa Allah, su manga taw a dupang na upama mailay nilan su siksa nilan na ya nilan madtalu: nginya a den bun lalan a kambalingan sa dunya?"},{"id":45,"translation":"Endu mailay nengka silan kanu kawlug sa kanilan, na kagilekan gayd silan, nakalusak silan, edsilap-silapan nilan su apuy, edtalun nu manga bamaginugut i silan a manga taw a nangalugi nilan i ginawa nilan endu kadakel nilan sa gay a mawli, saben-sabenal na kanu manga dupang i siksa sa dala kadtamanan nin."},{"id":46,"translation":"Endu da kasaligan a tumabang sa kanilan a salakaw sa Allah, endu su taw a tadingen nu Allah na dala lalan a katutulu sa lekanin."},{"id":47,"translation":"Talima nu su kapakaisa-isa sa Allah, sa unan a di pan makawma su gay a mawli a dala makatulak lun (sa lekanu), dala sa lekanu i kalumpingan kanu kawma nin, endu dala makadsabek sa lekanu."},{"id":48,"translation":"Amayka menda silan na kapapedsampay bu i leka, di kena nengka pedtuldun silan, ya bu leka na kapedsampay, endu amayka pananamen nami su manusya sa limu ebpun sa lekami na malilini gayd, amayka nasugat a mapasang sabap sa kadarwakan nin bun na egkafir menem su manusya."},{"id":49,"translation":"Kanu Allah su kapegkamilik kanu manga langit endu lupa, baluynin i kahanda nin, engganin sa babay (a wata) atawaka mama (a wata) su kagkahanda nin."},{"id":50,"translation":"Atawaka padtagapedan nin i babay-mama (a mga wata), endu baluy nin menem i bayas, ka sekanin (Allah) i mataw a pakagaga."},{"id":51,"translation":"Endu dala sa manusya i embityala nu Allah ya tabya na wahi atawaka sya sa aden pan dalinding nin atawaka sumugu sa rasul a luba makawkit su wahi sa endaw i kahanda nin, ka sekanin (Allah) i mapulu a mataw."},{"id":52,"translation":"Endu maytu ba ikiniwahi nami sa leka (Muhammad) kani Jibril sa kasuguwan nami, di nengka gatawan i kitab endu iman, ugayd na binaluy nami a sigay, ipedtutulu nami kanu magkahanda nami kanu manga ulipen nami, na seka na matutulu nengka su lalan a matidtu."},{"id":53,"translation":"Lalan nu Allah kigkuwan sa manga langit endu lupa, na saben-sabenal a lubun sa Allah i kadsunudan nu langun nu pakarajan nin."}]},{"id":43,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Idsapa ku (Allah) su kitab (Qur’an) a mapayag."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami sa basa Arab, ka malemu-lemu i katagwan silan na akal."},{"id":4,"translation":"Endu su Qur’an na lu sa Lawh Al-Mahfudh a mapulu a mindadayt."},{"id":5,"translation":"Ya nu kalilinyan na padtadayn kanu sa di kanu pangindawn, di kanu sugun, dikanu sapalan, kagina ka pendarwaka kanu."},{"id":6,"translation":"Madakel i sinugu nami a manga nabi a nangawna sa leka (Muhammad)."},{"id":7,"translation":"Endu da nabi a di kena pagungaten u kawm nin."},{"id":8,"translation":"Bininasa nami su muna i kabagel nin kanu manga taw na naypus den su upaman u manga taw a darwaka, na maytu bun ba i kabinasa kanu mawli."},{"id":9,"translation":"Endu amayka idsan nengka silan (Muhammad) u entayn i minaluy sa kanu manga langit endu lupa, ya nilan edtalun: su Allah a mapulu a mataw."},{"id":10,"translation":"Na binaluy nin sa lekanu su lupa sa nabelat endu binaluy nin sa lekanu i manga lalan ka endu malemu sa lekanu i katuntul nu."},{"id":11,"translation":"Endu sekanin a (Allah) i napatulun ebpun sa langit su ulan sa nakaukul endu pinapayapat nin kanu dalpa a minatay, maytu bun ba i kalyu nu sa kubur."},{"id":12,"translation":"Endu sekanin (Allah) i minaluy kanu manga embalangan, endu binaluy nin sa lekanu su bagedan sa lagat endu su manga binatang a bagedan nu."},{"id":13,"translation":"Upama ka makadtakena kanu sa kanu bigkugung nin na madtalu nu i mahasuti su Allah a pinandaya nin sa lekami i nya ba ka da kagaga nami lun upama di kena bu su Allah."},{"id":14,"translation":"Endu sekami na lu kami bun embalingan sa Allah."},{"id":15,"translation":"Endu binaluy nu manga mushrik su kaped kanu ulipen nu Allah a wata nin su malaikat, saben-sabenal su manusya na kafir sa mapayag."},{"id":16,"translation":"Pidtalu nu ya kanu Allah na manga babay, lekanu i manga mama."},{"id":17,"translation":"Amayka madtalu sa kanilan (a manga mama) i mimbata su kaluma nilan sa (wata) a babay na migkalibedteng i byas nin, napenu na lidu na ginawa."},{"id":18,"translation":"Di mapakay sa Allah su bagumbalan nin sa palas na entu ba i lekanin, endu di makagaga i babay sa kapambuwat sa hujjah sa mana su mama."},{"id":19,"translation":"Endu binaluy nilan su manga malaikat a babay inunta na ulipen nu Allah, ngintu nailay nilan i kinabaluy kanu malaikat? Isulat nu su kadtalu nilan, endu idsan silan salta su siksa."},{"id":20,"translation":"Kadtalu nilan pan: upama di kena bu kyug nu Allah a di tanu masimba i barahala, na dala den mun kataw nilan a salakaw sa kandalbut."},{"id":21,"translation":"Atawaka aden kitab nilan a nawna sa Qur’an a silan i pegkamal lun."},{"id":22,"translation":"Ya nilan madtalu na nailingan nami kanu manga kalukesan nami na pedtuntulen nami silan."},{"id":23,"translation":"Endu mamba ka dala sinugu nami a nawna sa leka sya kanu dalpa a bangindaw a di kena ya pidtalu nu manga dupang: nya na bagunutan nami su manga lukes nami kanu agama nilan na bagunutan nami silan sa nya ba a kamal."},{"id":24,"translation":"Pidatlu nu sinugu: apya ya pan mapya i nait ku kanu manga agama nu kalukesan nu? Ya nilan kadtalu: pegkapiran nami i langun a nait nu."},{"id":25,"translation":"Sinulyan nami silan, na ilayka i manggula nu papendalbut."},{"id":26,"translation":"Endu pidtalu nu Ibrahim kani ama nin endu su taw nin: saki (Ibrahim) na lepas aku sa kanu pedsimban nu."},{"id":27,"translation":"Ya tabya na su minaluy sa laki, ka sekanin i timutulu sa laki."},{"id":28,"translation":"Endu binaluy nin su kapaka-isa kanu manga mawli a taw nin sa mawli sa lekanin, ka basi kambalinganan (nu kafir sa Makkah su agama nu Ibrahim)."},{"id":29,"translation":"Ugayd na pinandaya ku silan, taman sa nakawma sa kanilan su haqq endu su sinugu a mapayag."},{"id":30,"translation":"Guna makawma su haqq na ya nilan kadtalu: namba na sih’r, endu sekami na egkapiran nami i namba a sinugu."},{"id":31,"translation":"Endu pidtalu nilan pan: upama ka sya nakatulun su Qur’an sa duwa kataw a mama (isa sa Makkah, isa sa Taif) na mapya gayd (di kena san kani Muhammad)."},{"id":32,"translation":"Ngintu silan i pembad kanu limu nu Kadenan nengka? Sekami (Allah) na pimbad nami su kawyag nilan sya sa dunya, endu inupulu nami sa pangkatan su ped sa kanilan na sandagen nu isa su ped nin, su limu nu Kadenan nengka (Muhammad) na ya labi i kapya nin kanu pagigimuwan nilan."},{"id":33,"translation":"Endu upama di kena bu matimu su taw sa ka-kafir sa Allah, na baluyn nami kanu migkafir sa Allah i pila ka atep a walay nin, endu su panikan nin sa lu ba silan mamanik."},{"id":34,"translation":"Endu aden kanu manga walay nilan i manga bengawan endu manga kantil a pilak a sandangan nilan."},{"id":35,"translation":"Endu su manga palas, langun nu entu ba na pegkalilinyan bu sa kawyag sa dunya, endu su akhirat na ya pan mapya kanu manga taw a magilek sa Allah."},{"id":36,"translation":"Endu su taw a embalawagan nin su Qur’an na padtagapedan nami sa shaytan a namba i pakat nin."},{"id":37,"translation":"Endu saben-sabenal na su shaytan i timading sa lekanin kanu tutulu, endu ga-antap nilan i silan i gatutulu."},{"id":38,"translation":"Taman sa amayka nakawma su gay a mawli na ya nin madtalu na, nya ba makatangka aku sa leka, sa mana su katawan nu sebangan-sedepan, ngin den a kawag a tagapeda."},{"id":39,"translation":"Endu dala katagan nin su sendit saguna a gay kanu kinasakutu nu, sekanu endu su shaytan na simbul kanu san sa siksa."},{"id":40,"translation":"Di nengka matutulu su bisu endu su pisek, endu su taw a mapayag den i kinatading nin."},{"id":41,"translation":"Endu imatayan nami seka (Muhammad) ka endu nengka mailay i kasuli nami sa kanilan."},{"id":42,"translation":"Atawaka ipailay nami sa leka sya sa dunya su inibpasad sa kanilan a siksa na magaga nami."},{"id":43,"translation":"Kamali ka su iniwahi nami sa leka, ka saben-sabenal na seka na nan ka sa lalan a matidtu."},{"id":44,"translation":"Endu saben-sabenal a panduwan sa leka endu su manga taw nengka, na di ebplis na kaidsan kanu bun."},{"id":45,"translation":"Endu idsa nengka kanu nawna sa leka a sinugu nami, upama ngintu inumbalan nami silan sa salakaw sa Allah (barahala) a simban nilan."},{"id":46,"translation":"Endu pina-it nami su Musa kanu manga ayatan nami lu kanu Fir’awn endu su manga kasaligan nin, pidtalu (nu Musa): saben-sabenal a saki na sinugu aku nu kadenan nu dunya."},{"id":47,"translation":"Guna makawma sa kanilan su manga ayatan nami na kena ka pidtatawanan nilan bu su Musa (endu su manga ayatan)."},{"id":48,"translation":"Endu dala inipailay nami sa kanilan a tanda a di kena masla pan kanu ped nin (kanu nawna lun) endu tinyuba nami silan sa siksa ka basi magumbaya silan."},{"id":49,"translation":"Pidtalu nilan: seka (Musa) na mategel sa sih’r pangeni ka sa Kadenan nengka i pambuwaten nin i pasadin sa leka ka matutulu kami."},{"id":50,"translation":"Guna nami ibagawa sa kanilan su siksa a nakasugat sa kanilan na binaluba nilan menem su pasad nilan (a semimba sa laki)."},{"id":51,"translation":"Endu pinapanawag nu Fir’awn kanu manga taw nin: ngintu di kena ba saki i pendatu sa Mis’r? Endu nya su manga ig a pelagilay kanu kababan ku, ngintu di nu gailay?"},{"id":52,"translation":"Endu gailay nu saki i mapya (kani Musa) ka malubay sekanin, na dipan gayd makabales edtalu."},{"id":53,"translation":"Upama ka mamba ka mimbalegkas sa bulawan atawaka mimakuta sa bulawan atawaka ka namba ka aden makawma a malaikat amayka benal a makadsaksi sa lekanin."},{"id":54,"translation":"Pinamagisu nin su taw nin, na pinaginugutan nilan kagina silan a manga taw na faasiq silan tanan."},{"id":55,"translation":"Guna nilan pedtalsaka su ikalipunget nami na sinuliyan nami silan, a manga taw na Faasiq silan tanan."},{"id":56,"translation":"Binaluy nami a indawan kanu nangawna, endu upaman kanu gangawli."},{"id":57,"translation":"Endu guna makambuwat su wata nu Maryam (su Eisa) a upaman na su manga taw nengka na pedtatawa bu silan."},{"id":58,"translation":"Endu pidtalu nilan: ngintu ya mapya su manga kadenan tanu atawaka sekanin (Eisa)? Da pembuwatan nilan a di kena kabpalawa sa leka kagina silan i tagukagen."},{"id":59,"translation":"Da sa lekanin (Eisa) ya tabya na ulipen a inikalimu nami endu binaluy nami sekanin a upaman kanu tupu nu Israel."},{"id":60,"translation":"Endu upama pigkahanda nami bu sa ya nami baluyn a taw na dalpa a nya i malaikat a sambi nu, na simban aku nilan na binasan kanu nilan."},{"id":61,"translation":"Endu saben-sabenal (si Eisa) i tanda nu kabangkit sa dunya, na da kanu penduwa-duwa endu unuti aku nu ka nan su lalan a matidtu."},{"id":62,"translation":"Endu da kanu enggula sa kasapalan kanu nu shaytan, ka saben-sabenal su shaytan na satru (kuntra) nu a mapayag."},{"id":63,"translation":"Guna makawma su Eisa a nakapananggit sa mapayag, ya nin pidtalu: saben-sabenal a nakawma aku sa lekanu sa nabi aku, endu ipayag ku su ped a pimbibidayan nu, endu ikagilek nu su Allah endu paginugunuti aku nu."},{"id":64,"translation":"Saben-sabenal su Allah i Kadenan ku a Kadenan nu bun, na simba nu sekanin, namba i lalan a matitdu."},{"id":65,"translation":"Na mimbida-bida su lumpukan nu manga taw, su bawgan sa naraka i makwa nu manga kafir a siksa nu gay a mawli a masakit."},{"id":66,"translation":"Da pagangatan nilan ya tabya na gay a mawli sa makatekaw kanilan sa di nilan madsagipa."},{"id":67,"translation":"Su edtatagapeda kanu entu ba a gay na mamagukag (midtatagapeda sa malat) ya tabya na su magilek sa Allah."},{"id":68,"translation":"Hay sekanu anan a manga ulipen ku da gilek nu saguna a gay endu da sa lekanu i malidu i ginawa nu (di kanu masiksa)."},{"id":69,"translation":"Silan a manga taw a nangimbenal kanu ayatan nami na Muslim silan."},{"id":70,"translation":"Ludep kanu sa surga taman kanu manga kaluma nu sa malilini kanu."},{"id":71,"translation":"Gabalibet silan a manga tagayan a bulawan endu kendi, endu lu sa dalem na surga su kalilinyan nu ginawa endu su (kalilinyan nu) mata, endu sekanu na di kanu den makalyu sa surga."},{"id":72,"translation":"Endu entu ba su surga a pinawarisan sa lekanu a manga bamaginugut sabap kanu galebek nu a nasuwatan nu Allah."},{"id":73,"translation":"Aden manga unga na kayu a madakel a mimbalang-balang a pegken nu."},{"id":74,"translation":"Saben-sabenal kanu manga dupang na lu silan sa naraka, tatap den silan sa naraka."},{"id":75,"translation":"Di kapegkagan silan sa siksa endu silan na dili den makadtalu."},{"id":76,"translation":"Endu di kena nami silan dinupang, ugayd na silan i mindupang."},{"id":77,"translation":"Endu tumawag silan kanu Malik (malaikat a pedtuldu sa naraka): pangeni ka i imatayan kami den u Kadenan nengka, tigin: san kanu den ba ka dili kanu den makalyu."},{"id":78,"translation":"Saben-sabenal a initalingguma nami sa lekanu su haqq, ugayd na ya madakel sa lekanu na kabensyan nu su haqq."},{"id":79,"translation":"Atawaka tinegkes nilan (ibagena nilan) i kapakayd nilan (kanu Muhammad) na aden bun papegkaydan sa kanilan."},{"id":80,"translation":"Atawaka ya nilan antap na di nami gakineg su masulen nilan endu su kapagedunga nilan, kena ka su manga sinugu nami na ipedsulat nilan i galebekan nilan."},{"id":81,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): amayka aden wata nu Allah (sa mana kadtalu nilan) na saki i semimba lun."},{"id":82,"translation":"Mahasuti su Kadenan nu manga langit endu su lupa a Kadenan nu Arsh sa kanu langun na pedtalun nu manga mushrik."},{"id":83,"translation":"Pasagadi ka silan kanu baatil a kalilinyan nilan endu kandadalemet bu, taman sa mawma nilan bun i gay nilan a nakabpasad sa kanilan (siksa)."},{"id":84,"translation":"Endu sekanin i Kadenan lu sa langit endu sya sa lupa, endu sekanin i mataw sa masulen endu mapayag."},{"id":85,"translation":"Endu mahasuti su Allah kigkuwan kanu manga langit endu lupa endu su pageletan nu langit-lupa endu sekanin i mataw sa kawma na gay a mawli, endu lu bun sa lekanin i kadsunudan."},{"id":86,"translation":"Endu da kamilikan nu pedsimban nilan a salakaw sa Allah makashafa’at ya tabya na su midsaksi sa bantang, endu katawan nilan bun."},{"id":87,"translation":"Endu idsan nengka silan upama entayn i minaluy sa kanilan, na ya nilan bun edtalun: su Allah, na ngintu ka pendalbut pan silan."},{"id":88,"translation":"Endu inimbuku nin sa Allah i saben-sabenal na nya a manga taw na dili mangimbenal,"},{"id":89,"translation":"Tigkeli ka silan, endu ya ka edtalu na kalilintad (ka mawma nilan bun i gay a mawli) na katawan nilan bun."}]},{"id":44,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su kitab a mapayag."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal initulun nami (su Qur’an) kanu magabi a barakat, saben-sabenal a ipapegkagilek kanu manga taw."},{"id":4,"translation":"Su namba a magabi i bagatulen su manggula nu manga taw kanu salagun."},{"id":5,"translation":"A kabpagatul ebpun sa lekami ka sekami i pedsugu."},{"id":6,"translation":"Limu ebpun sa Kadenan nengka (Muhammad) ka saben-sabenal a sekanin a (Allah) i pakikineg a mataw."},{"id":7,"translation":"Kadenan nu manga langit endu su lupa endu su pageletan nu duwa entu amayka ipedtagu nu sa ginawa."},{"id":8,"translation":"Da kadenan ya tabya su Allah, a banguyag a bangimatay, a Kadenan nu endu su manga lukes nu nangawna."},{"id":9,"translation":"Ugayd na penduwa-duwa silan a pendadalemet bu silan."},{"id":10,"translation":"Angapi ka (Muhammad) su gay a kambuwat nu langit sa bel (edtagebel) a mapayag."},{"id":11,"translation":"Gabawsan su manga taw, namba a siksa a masakit."},{"id":12,"translation":"Kadenan nami, iyawa nengka i siksa anya ka saben-sabenal a mangimbenal kami den."},{"id":13,"translation":"Da kagaga nin su iman kanu kawma nu siksa na saben-sabenal a nawma bun silan nu sinugu a mapayag."},{"id":14,"translation":"Mawli na dala pinatagan nilan sa sinugu endu pidtalu nilan: bamandu (sa Qur’an) na buneg."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal na iyawa nami sa paydu su siksa kadsalumanan nu bun i kadupangan."},{"id":16,"translation":"Aden gay a madsima nu su bagel nu Allah a masla, ka saben-sabenal a simulip kami."},{"id":17,"translation":"Endu saben-sabenal a finitna nami bun su nawna sa kanilan a manga taw ni Fir’awn, endu nakawma bun sa kanilan i sinugu a mapulu (su Musa)."},{"id":18,"translation":"(Pidtalu nin): talima nu su enggaga-isa ku sa lekanu a manga ulipen nu Allah, ka sinugu aku a kasaligan."},{"id":19,"translation":"Endu di nu pebpapuluwi su Allah, ka aden tindeg ku a mapayag."},{"id":20,"translation":"Endu lumindung aku sa Kadenan ku a Kadenan nu bun sa kabamalantay nu."},{"id":21,"translation":"Endu amayka di kanu mangimbenal sa laki, na di aku nu den belingasa."},{"id":22,"translation":"Nangeni kanu kadenan nin na silan a manga taw na darwaka."},{"id":23,"translation":"Paganat ka su manga ulipen ku kanu magabi, ka seleden kanu ni (Fir’awn)."},{"id":24,"translation":"Endu itagak nengka su lagat sa endaw i palas nin (pedtana a malingaw) ka makageled silan."},{"id":25,"translation":"Ngin den i kadakel a natagak nilan a manga surga endu manga buwal."},{"id":26,"translation":"Endu pamulan endu pedtindegan a mapulu (manga taw ni Fir’awn)"},{"id":27,"translation":"Endu limu a pegkalilinyan nilan."},{"id":28,"translation":"Mamba i nanggula na pinawarisan nami su dalpa nilan sa salakaw a manga taw."},{"id":29,"translation":"Endu dala bun silan ulyangi nu langit endu su lupa endu dala den makakisu sa apya paydu su tyuba sa kanilan."},{"id":30,"translation":"Endu saben-sabenal a linepas nami su tupu nu Israel kanu siksa (ni Fir’awn) a pakabinasa sa kanilan."},{"id":31,"translation":"Kagina si Fir’awn na mibpapulu (migkadenan) na nabaluy sekanin a nakasagad i palangay nin sa kumpasan."},{"id":32,"translation":"Endu saben-sabenal a pinamili nami silan (Israel) sa kataw nami kanu dunya."},{"id":33,"translation":"Endu inenggan nami silan sa manga ayat a batalu a mapayag."},{"id":34,"translation":"Saben-sabenal su manga taw (sa Makkah) na ya nilan kadtalu na-"},{"id":35,"translation":"Nya bu ba i kawyag tanu, dili tanu den makambibiyag sa ulyan a kapatay tanu."},{"id":36,"translation":"Pambuwat nu su manga lukes nami amayka benal a sinugu kanu."},{"id":37,"translation":"Ngintu silan pan i mapya kanu manga taw a nawna sa kanilan a bininasa nami silan, kagina silan a manga taw na darwaka."},{"id":38,"translation":"Endu da kanu kinabaluy nami kanu manga langit endu lupa endu su pageletan nin sa mindadalemet kami bu."},{"id":39,"translation":"Na da kinabaluy nami kanu langit endu su lupa ya tabya na bantang, ugayd na ya madakel kanu manga taw i di mataw."},{"id":40,"translation":"Saben-sabenal su gay a kagkukum i waktu nilan langun."},{"id":41,"translation":"Gay a dala katagan nu kadsuled kabpakat apya paydu endu dala makadtabang sa kanilan."},{"id":42,"translation":"Ya tabya na su inikalimu nu Allah a mapulu a malimu."},{"id":43,"translation":"Saben-sabenal su kayu a zaqqum-"},{"id":44,"translation":"I pegken nu manga taw a baradusa."},{"id":45,"translation":"A mana bun sebu na lana sya sa tiyan."},{"id":46,"translation":"Sa mana bun kapedsebu na ig a sangat i kayaw nin."},{"id":47,"translation":"(Ya pidtalu): kwa nu su baradusa ka isumek nu san sa naraka jahannam."},{"id":48,"translation":"Mawli na bubuway nu su ulu nin kanu siksa a sangat i kayaw nin."},{"id":49,"translation":"(Edtalun sa kanilan): nanami ka ka seka i pemamasla a pebpapulu."},{"id":50,"translation":"Ka saben-sabenal nyaba su siksa a penduwa-duwa kanu."},{"id":51,"translation":"Saben-sabenal su magilek (sa Allah) na lu silan sa pedtindegan a dala lingasa nin."},{"id":52,"translation":"Kanu manga surga endu manga buwal."},{"id":53,"translation":"Pembalegkas silan sa manga sundus a pegkingdat a pedsasangulay silan."},{"id":54,"translation":"Endu pinagkaluma silan sa manga bidadari."},{"id":55,"translation":"Pandayan silan sa manga unga na kayu a sagyahatra."},{"id":56,"translation":"Dala mananam nilan a kapatay a liyu kanu kinapatay nilan paganay, endu dinalindingan silan kanu apuy sa naraka."},{"id":57,"translation":"Limu intu ebpun kanu Kadenan nengka, entu ba i badtugan a masla a mapya."},{"id":58,"translation":"Pinakalemu nami (su Qur’an) sa basa nengka ka endu silan ma-indaw."},{"id":59,"translation":"Pagangapa ka den (Muhammad) ka silan a manga darwaka na bangangapa bun silan na naraka."}]},{"id":45,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Nakatulun su kitab (Qur’an) ebpun sa Allah a mapulu a mataw sa kapandadayta."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal kanu manga langit endu su lupa na manga tanda (nu kaisa-isa nu Allah) kanu manga taw a manga bamaginugut."},{"id":4,"translation":"Endu kinabaluy sa lekanu (manusya) endu su pembuwat a manga pauled-uled na manga tanda ebpun kanu manga taw a gatagu sa ginawa nilan."},{"id":5,"translation":"Endu su kapedsukelya nu magabi-malmag, endu pinatulun nu Allah ebpun sa langit a pakawyag kanu lupa sa ulyan na kinapatay nin, endu su sambel a pebpayapat na manga tanda lu kanu manga taw a aden akal nin."},{"id":6,"translation":"Su langun nu manga tanda nu Allah na pembatiyan nami sa leka (Muhammad) sa bantang, na ngin pan i kadtalu a salakaw kanu kadtalu nu Allah endu su manga ayatan nin i pangimbenalen nilan."},{"id":7,"translation":"Su bawgan sa naraka i kadtakenan nu malbut a baradusa."},{"id":8,"translation":"Gakineg nin su manga ayatan nu Allah sa pembatiyan sa lekanin, mawli na mananalusan bun su kapemamasla nin sa mana bun dala nin makineg, panudtul ka sa lekanin su siksa a masakit."},{"id":9,"translation":"Amayka aden natawan nin a paydu a ayat na pinagungat nin bu, silan su manga taw a kanilan su siksa a di nilan ganga ganan."},{"id":10,"translation":"Taligkudan nilan su naraka, endu da katagan nin sa kanilan su pantiyalyan nilan, endu su sinimba nilan a salakaw sa Allah, endu sa kanilan su siksa a masla."},{"id":11,"translation":"Namba na tutulu, su manga kafir kanu ayatan nu Allah (pedsupaken nilan) na kanilan su siksa a kayaya a masakit."},{"id":12,"translation":"Su Allah na pinandaya nin sa lekanu su lagat ka endu makapalalaguy su bagedan nu sa kahanda nu Allah ka endu nu mapangilay su limu nu Allah endu kanu makadsukur."},{"id":13,"translation":"Endu pinandaya nin sa lekanu su dalem nu langit endu su lupa sa langun nin, langun entu ba na manga tanda nu Allah kanu manga taw, ka endu silan makapamikir."},{"id":14,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanu manga bamaginugut i ampunen nilan su manga taw a dala kanilan su manga gay (gay a siksa) nu Allah endu kabalasan su manga taw sa lalaw nu galebek nilan."},{"id":15,"translation":"Su taw a enggalebek sa mapya na lekanin bun, su mawag menem na maytu bun ba, mawli na lu kanu bun makambalingan sa Allah."},{"id":16,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggan nami su tupu nu Israel sa kitab endu kapangukum endu su kanabi, endu rinizkiyan nami silan kanu manga mapya, endu su timpu nilan na inilabi nami silan kanu salakaw sa kanilan sya sa dunya."},{"id":17,"translation":"Endu inenggay nami su manga mapayag a kasuguwan na da silan embida-bida ya tabya na nakawma sa kanilan su kataw, sabap sa dengki nilan, su Allah bu i kumukum sa kanilan sa gay a mawli kanu langun nu di nilan bamagayunan."},{"id":18,"translation":"Mawli na binaluy nami (seka Muhammad) kanu lalan nu agama na namba i unuti ka, di ka munuti su kyug nu manga taw a di mataw."},{"id":19,"translation":"Silan a manga taw na dala guna nilan sa leka apya paydu, endu su manga dupang menem na silan-silan sa gay a mawli, su Allah menem i pedtuldu kanu magilek sa Allah."},{"id":20,"translation":"Namba (su Qur’an) i palitan nu manga taw, endu tutulu, endu limu kanu manga taw a natagu sa ginawa nin su gay a mawli."},{"id":21,"translation":"Ga-antap nu manga kafir a manga maledsik i galebekan nin i baluyn nami silan sa mana su manga nangimbenal endu minggalebek sa manga mapya sa magidsan silan sa kawyag endu kapatay, mawag a benal intu a hukuman."},{"id":22,"translation":"Endu binaluy nu Allah su manga langit endu su lupa sa bantang ka endu kabalasan i uman isa kanu galebek nin, endu silan na dili silan madtalimbul."},{"id":23,"translation":"Nailay nengka su taw a ya nin pigkadenanen su kyug na ginawa nin, endu tinutupan su tangila nin endu su pusung nin endu su kailay nin sa isa a tutup, na entayn i makatutulu sa lekanin a salakaw sa Allah, na ngintu ka di kanu ma-indaw?"},{"id":24,"translation":"Endu ya nilan kadtalu na da inan (gay a mawli) ya tabya na mawyag tanu sa dunya, matay tanu endu mawyag tanu, endu da makapatay sa lekitanu ya tabya na (makawma) su timpu, na da sabut nilan sa tindeg nilan ya tabya na kapangantap."},{"id":25,"translation":"Endu amayka batyan sa kanilan su manga ayatan nami a mapayag na dala edsalinan nilan ya tabya nadtalu nilan: pambuwat nu su manga lukes nami amayka benal kanu."},{"id":26,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: su Allah i baguyag sa lekanu, mawli na imatayan kanu nin, mawli na limuden kanu nin sa dala kabplis nin sa gay a mawli, ugayd na madakel kanu taw i di nilan katawan."},{"id":27,"translation":"Lekanin a Allah i kamilik sa manga langit endu su lupa endu su gay a mawma su gay a mawli na malugi den su manga batil i galebek nin."},{"id":28,"translation":"Endu mailay nengka su ummat a mayan sa balitekenan, uman isa na tawagen su kitab nin, saguna na pembalasan kanu den kanu balas nu manga galebek nu."},{"id":29,"translation":"Nan su kitab nami, edtalu sa lekanu sa benal, ka pedtuldun nami su langun nu pinggalebek nu."},{"id":30,"translation":"Su manga bamaginugut endu minggalebek sa manga mapya na paludepen silan nu Kadenan nilan kanu limu nin, entu den ba su badtugan a mapayag."},{"id":31,"translation":"Endu su manga kafir menem na idsan silan: di kena ba pembatyan sa lekanu su ayatan ku na mimamasela kanu, na sekanu banan i manga taw a manga darwaka."},{"id":32,"translation":"Endu amayka pidtalu sa kanilan su pasad nu Allah na benal a matuman endu su gay a mawli na da kebplis nin, na ya nu kadtalu: di nami katawan i gay a mawli, bangantap kami bu sa di kena bun gatagu sa ginawa nami."},{"id":33,"translation":"Endu napayag sa kanilan su kawag nu galebek nilan, endu nakatumpalak den sa kanilan su kabagungat nilan."},{"id":34,"translation":"Endu edtalun sa kanilan: saguna na itagak kanu sya sa naraka, ka mana bun su kinatagak nu sa nya ba a gay nu, endu ya nu kadtakenan su naraka a dala makadtabang sa lekanu."},{"id":35,"translation":"Kagina sekanu na ya nu pinakaydan kanu manga ayatan nu Allah na bagungaten bu, nasimpang kanu na kapaguyag sa dunya, na saguna a gay na di silan makalyu sa naraka endu dala makapangeni sa kagkapya nilan."},{"id":36,"translation":"Pugin su Allah kigkuwan sa manga langit endu su lupa, endu kigkuwan pan kanu dunya."},{"id":37,"translation":"Lekanin su kasla kanu pitu lapis a langit endu lupa, endu sekanin i mapulu a mataw sa kapandadayta."}]},{"id":46,"verses":[{"id":1,"translation":"Ha-Meem (su Allah i mataw kanu ma’na nin)."},{"id":2,"translation":"Initulun su kitab (Qur’an) ebpun sa Allah a mapulu a mataw mapandadayta."},{"id":3,"translation":"Da kinabaluy nami kanu manga langit endu lupa endu su pageletan nin ya tabya na bantang endu mawa bun, endu su manga kafir na pimbalwagan nilan su inipakagilek sa kanilan."},{"id":4,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): edtalu nu su pedsimban nu a salakaw sa Allah u ngin i nabaluy nin sya sa lupa atawaka ngintu aden nakadtabang kanu Allah lu sa langit, isya nu i kitab a nawna pan (sa Qur’an) atawaka basi aden pan nasama kanu kataw a nawna amayka benal i kadtalu nu."},{"id":5,"translation":"Endu da den muna i katading nin kanu taw a pedsimba sa salakaw sa Allah, sa da bun katalima nin kanu bangeni nin taman sa gay a mawli, namba pedsimban nilan na da bun labut nin."},{"id":6,"translation":"Endu amayka nabulig su manga taw sa gay a mawli na satrun (kuntran) nilan su kadenan nilan endu sangkan nilan i kinasimba nilan (kanu barahala)."},{"id":7,"translation":"Endu amayka batyan sa kanilan su manga ayatan nami a mapayag na ya kadtalu nu manga kafir kanu bantang, guna makawma sa kanilan: na namba na sih’r a mapayag."},{"id":8,"translation":"Atawaka edtalun nilan i inedtebu nu (Muhammad), edtalu ka sa kanilan: amayka inidtebu ku na di aku nu magaga mangawn sa naraka, su Allah i mataw kanu pedtalun nu (sa Qur’an) nasasangan den a saksi tanu su kadtalu nu, sekanin (Allah) i bangampun a malimu."},{"id":9,"translation":"Edtalu ka sa kanilan: di kena aku nakadtebu kanu manga sinugu, endu di ku bun katawan u ngin i pakaydan nu Kadenan sa laki endu sekanu, ka da bugunutan ku a liyu sa ipe-wahi sa laki, endu da salaki ya tabya papegkagileken ku sekanu sa mapayag."},{"id":10,"translation":"Edtalu nu sa laki upama ka naka-ebpun bun sa Allah na sinangkan nu, na aden bun mid-saksi kanu tupu nu Israel sa benal (i Qur’an) taman sa nangimbenal sekanin, na sekanu na mimamasela kanu, su Allah na di nin tutulun su manga salimbuten."},{"id":11,"translation":"Endu pidtalu pan nu manga kafir kanu manga bamaginugut: amayka mapya inan na di tanu nilan kawnanan sa mapya, na kagina ka da silan matutulu na ya nilan menem kadtalu na namba na kalbutan a danden."},{"id":12,"translation":"Endu nawna pan su kitab nu Musa a bagunutan endu limu, endu nya menem a kitab (Qur’an) na nagayun bun silan a basa Arab, ka endu maka-panggigilek kanu manga dupang, endu makapya kanu manga mapya."},{"id":13,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a ya nilan pigkadenan su Allah, mawli na midtidtu silan na da gilek nilan sa kanaraka endu da sa kanilan i malidu i ginawa nilan kanu gatagak nilan."},{"id":14,"translation":"Silan ba antu a manga taw i kigkuwan sa surga sa di den makalyu, balas intu kanu manga galebek nilan (a mapya sya sa dunya)."},{"id":15,"translation":"Endu inibpalyugat nami kanu manusya i kabpya-pya nin kanu duwa a mimbata sa lekanin, si ina nin a napasangan sa kagingay lun, kinambata lun na napasangan bun, endu telu pulu a ulan entu pan a mamitas, taman sa amayka mabagel den sa nakagaws den sa pat pulu lagun na ya nin edtalun: Kadenan ku ilhami aku sa kadsukur ku sa leka sabap kanu limu nengka sa laki endu su duwa a lukes ku endu manggalebek ku i mapya a kasuwatan nengka endu makagkapya sa laki su mawli a taw ku, ka midtawbat aku sa leka, endu saki na kuyug aku kanu manga Muslim."},{"id":16,"translation":"Silan a manga taw i taliman nami silan, su mapya a galebek nilan, endu pasagadan nami su kawagan nilan, lu silan sa surga, ituman nu Kadenan sa kanilan su pasad nin kanu nganin a pigkahanda nilan a bagapasen nilan."},{"id":17,"translation":"Endu su taw a pidtalu nin kanu duwa a lukes nin: mawag kanu gayd, pedtyag kanu sa makalyu aku (sa kubur) na madakel den i namamatay na dala bun silan makalyu, inunta na bangeni bun (sa Allah) su duwa a lukes nin: nabinasa ka den (a wata), su pasad nu Allah na benal, silan na ya nilan kadtalu: na namba (Qur’an) na sulat a nawna."},{"id":18,"translation":"Silan a manga taw na wagib a siksan, makuyug kanu nangawna a manga taw a jin endu manusya, ka silan a manga taw a nangalugi."},{"id":19,"translation":"Endu uman isa ya nin pangkatan su galebek nin, endu padsampulnan kanu galebekan nilan sa di silan madupang."},{"id":20,"translation":"Endu su gay a pa-narakan den su manga kafir, edtalun sa kanilan: dala pinatagan nu kanu manga mapya nu lu sa dunya endu migkalilini kanu bu na saguna a gay a balasan kanu sa siksa a mapalusak sa lekanu sabap kanu kinamamasela nu lu sa dunya sa da kawagib nin, endu sabap kanu kina-faasiq nu."},{"id":21,"translation":"Labit ka (Muhammad) su suled ni Aad (Hud) a pinanginggilek nin su taw nin kanu bawgan, a madakel den i nawna a nalabit a makagilek, magidsan kasangulan-taligkudan, sa da kanu sumimba ya tabya su Allah, (pidtalu nin): saki na kagilekan aku sa lekanu kanu siksa a masla."},{"id":22,"translation":"Ya nilan pidtalu na nginan pabpagendan nengka i manga kadenan nami? Na pambuwat ka i siksa a pedtalun nengka amayka benal ka."},{"id":23,"translation":"Pidtalu (ni Hud): su Allah i mataw kanu siksa ipedsampay ku bu sa lekanu su inisugu sa laki, ugayd na gailay ku na sekanu a manga taw na dili mataw."},{"id":24,"translation":"Guna nilan mailay i malibuteng sa lu pedsangul kanu bawgan nilan, ya nilan kadtalu: nan su dadtem a pabpagulan sa lekitanu, (pidtalu nu Hud): di kena ka namba i siksa a pedtagadan nu a sambel sa ya nin dalem na siksa a masakit."},{"id":25,"translation":"Pembinasan nin i langun a gasugat nin sa kahanda nu Kadenan nin, na nabaluy silan a dala den mailay sa kanilan a salakaw pan kanu manga walay na manga darwaka."},{"id":26,"translation":"Endu saben-sabenal a inenggan nami silan sa muna pan sa lekanu (a Quraish) endu inenggan nami silan sa kakineg endu kailay endu pusung, na dala natagan nin sa kanilan su kakineg, kailay, endu su pusung sa apya paydu kagina silan na pedsangkan nilan su manga ayatan nami, endu nakatumpalak (nawagib) sa kanilan su siksa a bagungaten nilan."},{"id":27,"translation":"Endu bininasa nami su embala-bala kanu dalpa nu, endu linampal nami su manga ayatan nami, ka basi magumbaya silan."},{"id":28,"translation":"Namba ka pidtabangan bu silan u kadenan nilan a salakaw sa Allah (kayu-wata) ugayd na nakadtadingay silan, ka entu ba su kalbutan nilan a ipedtebu nilan sa ginawa nilan."},{"id":29,"translation":"Aden isa a gay a pinatalabuk nami sa leka (Muhammad) i mga jin a makikineg sa Qur’an, guna silan makawma na ya nilan pidtalu: tana kanu, guna makapasad na ginumanat silan, lu silan mibpawang kanu kadakel nilan, sa bangenggat silan (sa agama Islam)."},{"id":30,"translation":"Pidtalu nilan (manga jin): sekanu a manga pagali nami aden nakineg nami a kitab a nakatulun sa ulyan nu Musa a nagayun kanu kitab nin (Musa) sa pedtutulu sa bantang, endu ipedtutulu nin i lalan a matidtu."},{"id":31,"translation":"Sekanu a manga tagapeda nami, talima nu su sinugu nu Allah endu pangimbenal nu, ka ampunen nin su ped kanu kadusan nu, endu lepasen kanu nin kanu siksa a malipedes a masakit."},{"id":32,"translation":"Endu su taw a di nin taliman su enggatan nu nabi na da sa lekanin i makalyu sa dalpa (siksa sya sa lupa) endu da den sa lekanin i kasaligan nin, endu namba i manga taw a natadin sa mapayag."},{"id":33,"translation":"Ngintu dala nilan mailay su Allah i minaluy kanu manga langit endu su lupa, na dala malugat sa kinabaluy nin lun, na magaga nin sa mawyag su minatay, sekanin (Allah) na kagaga nin i langun na enggaga-isa."},{"id":34,"translation":"Su gay a iludep su manga kafir lu sa naraka, na edtalu nu manga malaikat: di kena nya ba i benal? Ya nilan madtalu: benal, Kadenan nami! (Edtalun sa kanilan): nanami nu su siksa sabap sa kinagkafir nu (lu sa dunya)."},{"id":35,"translation":"Edsabar ka (Muhammad) ka midsabar bun su manga sinugu a nawna salka, na di ka pedtagadi silan ka su gay a mailay nilan su inibpasad sa kanilan na ya nilan ma-antap na nalegan bu silan sa dunya, (su Qur’an) na ipedsampay nengka bu, na dala mabinasa a salakaw kanu manga faasiq."}]},{"id":47,"verses":[{"id":1,"translation":"Su manga kafir endu ipedsapal nin su katalima kanu agama Islam, na nagugul (nabinasa) i langun nu manga galebek nilan."},{"id":2,"translation":"Endu su manga bamaginugut a minggalebek sa mapya endu pinangimbenal nilan su nakatulun kanu Muhammad a namba i bantang (Qur’an) ebpun kanu kadenan nilan, na pinunas nu Allah su kadusan nilan endu pinagkapya nin su ginawa nilan sa di den endarwaka."},{"id":3,"translation":"Kagina su manga kafir na ya nilan inunutan na su batil, su manga bamaginugut na ya nilan inunutan na su bantang ebpun kanu Kadenan nilan, mamba i kapapembuwat nu Allah sa kanu manga taw sa manga upaman."},{"id":4,"translation":"Amayka makadtinggumaya kanu sa kanu satru (kuntra) nu agama na tebpedi nu silan sa ulu, taman sa amayka madakel den i minatay nu sa kanilan na embageli nu su kapamawik, aden bukawanan, aden ipapangawn, taman a di pan makapag-Islam su manga kafir, ka u ya bu pigkahanda nu Allah i talawn silan sa dala kambunuway (na magaga nin) ugayd na pembatalun nu Allah su uman isa, su minatay (shahid) sa timpu na kapebperang (kapen-jihad) na di a benal madala su balas nilan."},{"id":5,"translation":"Tutulun nu Allah silan endu pagkapyan nin i ginawa nilan."},{"id":6,"translation":"Endu paludepen silan kanu surga a pinakatawan nin sa kanilan."},{"id":7,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Amayka edtabangan nu (su agama nu) Allah, na edtabangan kanu nin (idsabek kanu nin) endu tigel nin su manga ay nu sekanu."},{"id":8,"translation":"Endu su silan a manga kafir na nabinasa den silan endu su galebek nilan."},{"id":9,"translation":"Kagina silan na nabensyan nilan su initulun nu Allah, na nagugul (nabinasa) mambu i manga galebek nilan."},{"id":10,"translation":"Ngintu ka da silan pelalakaw kanu lupa? Ka endu nilan gailay i pinakaydan nu Allah kanu manga taw a nawna sa kanilan, sa bininasa nu Allah silan, na maitu bun ba i ipakaydan nu Allah sa manga kafir (a gangawli)."},{"id":11,"translation":"Kagina su Allah i pedtuldu kanu manga bamaginugut endu su manga kafir na dala malimu sa kanilan sa gay a mawli."},{"id":12,"translation":"Saben-sabenal su Allah i mapaludep kanu manga bamaginugut endu minggalebek sa manga mapya sa manga surga a pelagilay sa kababan na ig. Su manga kafir menem na kagkalinyan bu i galebek nin endu kakan sa mana bun su manga binatang a pegkan, su naraka i dalpa nilan lu sa gay a mawli."},{"id":13,"translation":"Endu madakel i taw na dalpa i muna pan i kabagel a taw nin kanu dalpa nengka, sa binugaw ka na manga taw nin, na bininasa nami silan, endu dala nakadtabang sa kanilan."},{"id":14,"translation":"Su taw a nakatuntul (sa Islam) ebpun sa Allah na ngintu magidsan silan kanu taw a nalilinyan ilan su mawag a galebekan ilan endu ya nilan bagunutan a nafsu hawa?"},{"id":15,"translation":"Naka-upama su surga a inidtatalanga kanu magilek (sa Allah) aden ig a di gabaluba (i nanam nin endu baw nin), endu ig a gatas a di gabaluba i nanam nin, endu ig a mapya i nanam nin, endu ig a teneb i bagel nin, endu aden pan sa kanilan i embalangan na unga na kayu, endu aden bun ampun ebpun kanu Kadenan nilan, na di makapagidsan su tatap sa naraka ka pabpaginumen sa sangat i kayaw nin, pakalupet kanu dalem nilan."},{"id":16,"translation":"Aden kanilan i makikineg sa leka (Muhammad) na amayka nakalyu den silan na idsan (pagungaten) ilan su nanggyan sa ilmu (sa mga namaginugut): ngin entu i pidtalu nin (Muhammad)? Na entuba i tinumbukan (tinutupan) nu Allah su pusung nilan na ya nilan unutan na su kyug na ginawa nilan."},{"id":17,"translation":"Endu su manga taw a natutulu na umanan pan silan sa tutulu, endu silan a manga taw i nanggan nu Kadenan nilan a tutulu."},{"id":18,"translation":"Na dala den kapagangatan nilan ya tabya na kabangkit a makatekaw, ka saben-sabenal a makawma su manga tanda nin, na panun den i manggula nilan amayka nakawma sa kanilan su inipangindaw sa kanilan?"},{"id":19,"translation":"Sabuti ka (Muhammad) i da kadenan ya tabya na su Allah, endu pa-ampun ka kanu dusa nengka endu su manga bamaginugut a manga mama endu manga babay, su Allah na katawan nin i pebpawangan nu (galebekan nu) kanu malamag endu pedtulugan nu sya kanu magabi."},{"id":20,"translation":"Endu ya madtalu nu manga bamaginugut na nya ba ka makatulun i ayat (sa lekitanu) na amayka nakatulun i ayat a mapayag sa nalabit i kambunuwa (jihad) na mailay nengka su manga taw a nakadalem kanu pusung nilan (ika-munafiq) sa edtulikan ka nilan sa mana bun kailay na taw a pebpatay, na ya wagib sa kanilan (a manga munafiq)-"},{"id":21,"translation":"Su kapaginugut endu kadtalu a mananaw amayka nakafaradu su kambunuwa na umana bu ka benal silan sa Allah (ikhlas) na egkapya silan."},{"id":22,"translation":"Tabya bun ka amayka di nu taliman su iman na maminasa kanu menem sya sa lupa, endu tebpeden nu su kagkakalimwa."},{"id":23,"translation":"Entu ba a manga taw na nangamulkan nu Allah silan endu binisu nin endu pinisek nin su kailay nilan."},{"id":24,"translation":"Ngintu ka di nilan mapanuliman su Qur’an? Ugayd na benal su manga pusung nilan na napintu."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a mimbalingan silan sa nataligkudan nilan a kinapayag nu tutulu, na su shaytan i sinumasat sa kanilan endu napasibay sa kanilan."},{"id":26,"translation":"Kagina silan na pidtalu nilan kanu di bun galilini kanu initulun nu Allah: baginugunutan nami sekanu kanu kaped bu kanu manga ula-ula, na katawan nu Allah su masulen nilan."},{"id":27,"translation":"Panun ba i manggula nilan amayka imatayan nu malaikat sa pembetayn nilan i kasangulan-taligkudan nilan?"},{"id":28,"translation":"Kagina ya nilan inunutan na su lipunget nu Allah, nabensyan nilan su kasuwatan nu Allah, nagugul su galebek nilan."},{"id":29,"translation":"Ga-antap nu manga taw a pendalu i pusung nin (sa kamunafiq) i di pambuwaten nu Allah su tungul nilan."},{"id":30,"translation":"Endu umana bu ka pigkahanda nami (Allah) na nailay nengka den silan endu makilala nengka kanu manga tanda nilan, endu makilala nengka i langun na kadtalu nilan, endu su Allah na katawan nin i manga galebek nilan."},{"id":31,"translation":"Endu batalun nami sekanu, taman sa katawan nami su manga mujahid sa lekanu endu su pedsabar endu ipayag nami su inugut endu su supak sa lekanu."},{"id":32,"translation":"Saben-sabenal su silan a manga kafir a pedsapal kanu manga taw sa kapag-Islam endu sinupak nilan su sinugu nu Allah sa ulyan na kinapayag sa kanilan kanu tutulu na di nilan kagkaydan su Allah endu di ebplis na magugul (mabinasa) su galebek nilan."},{"id":33,"translation":"Hay sekanu anan manga bamaginugut! Paginugunuti nu su Allah endu paginuguti nu su sinugu nin, endu dili nu pembatala su galebek nu."},{"id":34,"translation":"Saben-sabenal su manga kafir endu ipedsapal nilan su kapag-Islam na kafir bun silan sa kinapatay nilan na dala den kanu Allah ika-ampun nin sa kanilan."},{"id":35,"translation":"Da kanu egkalubay sa kadtelenay embunuwa ka sekanu bun i mapulu endu saleta su Allah sa lekanu, endu di nin kulangan i pahala na galebekan nu."},{"id":36,"translation":"Saben-sabenal su kabpaguyag sa dunya na kandadalemet bu, kadsimpang, na amayka mangimbenal kanu endu magilek kanu na inggay nin sa lekanu su balas nu endu di kanu nin pangenyan sa tamuk."},{"id":37,"translation":"Ka upama bu pangenyan kanu nin sa tamuk sa makapila na edsingit kanu, endu palyun bun u kasingit su tungul nu."},{"id":38,"translation":"Nan kanu den menem, bagenggaten kanu sa kambaranggya (kanggastu) sa tamuk sa lalan sa Allah na aden sa lekanu i masingit, na su masingit na ya nin ipedsingit (bininasa) na ginawa nin, su Allah i kawasa, sekanu banan i manga faqeer, na amayka menda silan (di tumalima) na sambiyan silan sa manga taw a salakaw sa kanilan, mawli na di kena nu pagidsan (a di mangimbenal)."}]},{"id":48,"verses":[{"id":1,"translation":"Saben-sabenal a binukan nami (su Makkah) sa kinabuka sa mapayag."},{"id":2,"translation":"Endu ampunen nin i nawna a dusa nengka endu nawli, endu sampulnan nin i limu nin sa leka, endu tutulun ka nin sa lalan a matidtu."},{"id":3,"translation":"Endu tabangan ka nu Allah sa katabang a mapulu."},{"id":4,"translation":"Sekanin (Allah) i napatulun sa katana (kalilintad) nu pusung nu manga bamaginugut ka endu kadsisinggumanan sa kanilan su pangimbenal nilan sa Allah, endu kanu Allah i kamilik kanu manga malaikat sa langit endu lupa, endu su Allah i mataw a mataw mapandadayta."},{"id":5,"translation":"Endu paludepen su manga bamaginugut a manga mama endu su manga bamaginugut a manga babay sa surga a pilagilay sa kababan i ig endu tatap silan sa surga, endu punasen nu Allah sa kanilan su manga kadusan nilan, na entu ba lu sa Allah na badtugan a masla."},{"id":6,"translation":"Endu siksan nin su manga babay-mama a munafiq endu su manga mushrik a babay-mama a mawag i antapan nilan sa Allah, na pembalingan bun sa kanilan su kawagan nilan, endu nalipungetan endu namulkan, endu pidtatalenganan silan sa jahannam a mawag a kadsunudan."},{"id":7,"translation":"Kanu Allah su manga malaikat sa langit endu lupa, su Allah i mapulu a mataw sa endadayta."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal a sinugu nami seka (Muhammad) a saksi endu mapakalilini-manginggilek."},{"id":9,"translation":"Ka endu kanu makapangimbenal sa Allah endu su sinugu nin, endu madulug (matapid) endu makapakasla nu, endu makatasbih kanu sa mapita-malulem."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal su mibpasad sa leka, na timbang ya nilan pibpasadan na su Allah, su bagel nu Allah na muna kanu bagel nu, su da nin tumana su pasad nin na ginawa nin i dinupang nin, su tinumanin i pasad nin sa Allah na enggan nami sa balas a masla."},{"id":11,"translation":"Ya edtalun nu mga Arab a da pamangunut: nasimpang kami na manga tamuk endu su kaluma, wata nami, ipangeni kami nengka sa ampun, su pidtalu nu dila nilan na di kena benal kanu pusung nilan, edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: entayn i makamilik sa lekanu kanu siksa atawaka maka-alaw amayka ya kyug nu Allah sa lekanu na mapya? Ugayd na su Allah na katawan nin su langun nu galebek nu."},{"id":12,"translation":"Ugayd na inantap nu i di den makambalingan (makawli) su nabi endu su manga namaginugut kanu manga kaluma nilan, ini-sasat nu shaytan kanu manga pusung nu, minantap kanu sa mawag na sekanu den i manga taw a nabinasa (dunya-akhirat)."},{"id":13,"translation":"Endu su taw a di nin pangimbenalen su Allah endu su sinugu nin na inidtatalanga nami kanu manga kafir i apuy a pegkalaw-kalaw."},{"id":14,"translation":"Su Allah na kamilikan nin su manga langit endu lupa, ampunen nin i pegkyugan nin, siksan nin i pegkyugan nin, su Allah na bangampun a malimu."},{"id":15,"translation":"Ya kadtalu nu dala pamangunut amayka lumu kanu sa pegkwan i manga ganimah: pawnut kami nu bu, ya nilan kyug na kasambyan su kadtalu nu Allah, edtalu ka sa kanilan: da kanu a benal munut, kagina su Allah na pinatuntayan kanu nin sa lekami, ya nilan menem edtalun: pendengkin kami nu? Kena ka dala sabut nilan ya tabya na paydu."},{"id":16,"translation":"Edtalu ka kanu dala pamangunut kanu manga Arab: matawag kanu bun sa kabunu kanu manga taw a kigkuwan sa bagel, imbunuwa silan atawaka mag-Islam silan, na amayka paginugunutan nu su Allah na enggan kanu nin sa balas a mapya, amayka di kanu tumalima sa mana bun su nawna (a manga taw) na siksan kanu nin sa siksa a malipedes a masakit."},{"id":17,"translation":"Da kawagibi su pisek endu su sadil endu su pendalu, entayn i maginugut sa Allah endu su sinugu nin na paludepen kanu manga surga a pelagilay sa kababan i ig, entayn i minenda (dala talima) na siksan nin sa siksa a masakit a malipedes."},{"id":18,"translation":"Saben-sabenal a nasuwatan nu Allah su manga bamaginugut kanu kutika a ipebpasaday ka nilan (Muhammad) lu sa kababan na kayu, natawan nin (Allah) su natagu kanu manga pusung nu, pinatulun nin sa kanilan su katana nu pusung endu inenggan nin silan sa kinataban a mapayag."},{"id":19,"translation":"Endu manga ganimah a madakel a bungawan nilan, su Allah i mapulu a mataw sa endadayt."},{"id":20,"translation":"Endu pibpasadan kanu nu Allah sa manga ganimah a madakel a pangwan nu, na binaluy nin den i nya ba, endu da kanu nin ipawma sa lima nu manga taw, ka endu mabaluy a tanda kanu manga bamaginugut, endu tutulun kanu nin sa lalan a matidtu."},{"id":21,"translation":"Endu aden pan kaped a dili magaga nu bagel nu na inipagadil nu Allah sa lekanu, su Allah na langkap sa kanilan, su Allah na langun na enggaga-isa na kagaga nin."},{"id":22,"translation":"Endu u mana bu ka inimbunuwa kanu na manga kafir na makapalaguy bun silan tanan, mawli na da kasaligan nilan endu da pan makadtabang sa kanilan."},{"id":23,"translation":"Namba i ukit nu Allah, iganat kanu nangawna a manga timpu, na di a benal kasambyan su ukit nu Allah."},{"id":24,"translation":"Sekanin a Allah i da kanu nin pambunuwa sya ba sa ludep nu Makkah, sa ulyan na kinakemesa kanu manga kafir, su Allah na gailay nin su manga galebekan nu."},{"id":25,"translation":"Silan a manga kafir i sinumapal sa lekanu sa kaludep nu sa Masjidil Haram, su manga hadyi a banumbalin a natangen sa kasampay nin kanu pedsumbalyan lun, na upama ka di kena bu su babay-mama a manga bamaginugut a di nu silan katawan na mabunu nu silan, makalebpag nu kanu manga kafir, na makandusa kanu sa di nu katawan, paludepen nu Allah kanu limu nin su kagkahanda nin, umana bu ka nakadsenggaya silan (a manga bamaginugut) kanu manga kafir na inipasiksa ku su manga kafir sa siksa a mapasang."},{"id":26,"translation":"Kagina su manga kafir na initagu nilan sa pusung nilan i kanama na taw a dala sabut nin (jahil) na initulun nu Allah su katana nu atay lu kanu sinugu nin endu su manga bamaginugut, endu nategkes silan u gilek sa Allah, ka silan i patut a dayt na kigkuwan sa gilek, su Allah na katawan nin i langun na enggaga-isa."},{"id":27,"translation":"Saben-sabenal a benalen nu Allah su nailay nu rasul sa kapedtulug nin, sa makaludep kanu Masjidil Haram sa langun a myug su Allah, sa matabungaw nu su manga buk nu atawaka pakababan bu, a da ikagilek nu, katawan nu Allah su da nu katawi, ka binaluy nin intuba a kaludep sa mangagan a kataban."},{"id":28,"translation":"Sekanin (Allah) i simugu kanu (Muhammad) sa tutulu endu agama a benal, ka endu nin mapayag kanu langun nu manga agama, endu su Allah i mapya gayd a saksi."},{"id":29,"translation":"Su Muhammad na sinugu nu Allah, su manga bamaginugut a tagapeda nin, mapasang silan kanu mga kafir, egkalimuwa menem kanu bamaginugut, mailay nengka a be-ruku’ endu pedsugyud silan, sa apasen nilan su limu endu suwat nu Allah, aden intu kanu manga byas nilan a tanda na sugyud, su lu sa Taurat na maytu bun ba sya sa Injil, a mana bun pinamula a midsubing, migkabagel su tunganay sa migkakapal, midtidtu kanu lawas nin a inikalilini nu tilyawid, ka endu makakalipunget su manga kafir, pibpasadan nu Allah su manga bamaginugut a mapya i galebek nin sa ampun sa kanilan endu balas a masla."}]},{"id":49,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Da kanu manguna-kuna sa Allah endu su sinugu nin, ikagilek nu su Allah, su Allah na gakineg nin i kadtalu nu, katawan nin i galebekan nu."},{"id":2,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Di nu belawani su sinugu sa katanug na suwara, endu di nu pebpakatanugi sa mana su kapapegkatanug nu isa sa kanu ped nin, ka magugul (mabinasa) su galebek nu sa di nu magedam."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a ipembaba nilan i suwara nilan kanu rasul, na silan i binatalu nu Allah su atay nilan sa gilek, na kanilan su ampun endu balas a masla."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a pedtawagen nilan (su Muhammad) sya kanu lyu nu lending (bilik) nengka, na ya madakel sa kanilan na dala akal nin (dala ungangen nin)."},{"id":5,"translation":"Endu entu ba ka midsabar silan taman sa kalyuwan nengka silan na mapya gayd, su Allah na bangampun a malimu."},{"id":6,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Amayka pinanudtulan kanu na taw a faasiq na pagamada kanu ka basi makapanggula nu i taw sa di nu katawan, mawli na makadsendit kanu sa kanu galebek nu."},{"id":7,"translation":"Endu tuntayi nu i nambun sa lekanu su rasul, umana bu ka paginugunutan kanu nin kanu madakel a ula-ula na mindusa kanu, ugayd na su Allah na pinakalilinyan nin sa lekanu su iman, endu pibpalasan nin san sa pusung nu, pinaka bensyan nin sa lekanu su ka-kafir endu faasiq, endu su ka ma’siyah, silan i manga taw a nangatutulu."},{"id":8,"translation":"Kalbihan ebpun sa Allah endu limu, su Allah i mataw a mapandadayta."},{"id":9,"translation":"Endu amayka aden di bagayun a manga bamaginugut taman sa pembunuwa den silan na papagayun nu silan, amayka endupang i isa sa kanilan kanu kaped nin na liputi nu su mindupang, taman sa makawnut kanu kumpasan nu Allah, amayka munut den na pagkapya nu silan sa bantang, su Allah na balasan nin sa mapya su kabantang."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal su manga bamaginugut na ebpagalya, na pagkapya nu su pagali nu, endu ikagilek nu su Allah ka malemu sa lekanu su limu sa lekanu."},{"id":11,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginut! Da kanu edsesemputa, ka basi ya pan mapya su pedsemputen, maytu bun ba su manga babay ka basi ya pan mapya su pedsemputen, endu da kanu edtitilaya, endu da kanu edtatawagay sa dili kalilinyan nu isa ka mawag a benal i ngala a faasiq ulyan na iman, su taw a di mangumbaya na entu ba su manga taw a manga dupang."},{"id":12,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Edsanggilay nu su kapangantap ka ya bun tatap sa antapan na kadusan, endu di nu enggula i kadtulik sa kayayan endu da kanu indidilibakay ka dinu bun matika kuman su sapu nu suled nu a minatay, na ikagilek nu su Allah, su Allah na banawbat a malimu sa midtawbat."},{"id":13,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Binaluy nami sekanu sa babay-mama endu binaluy nami sekanu a manga taw endu manga tupu ka endu kanu mamakag-kataway, saben-sabenal a ya bu mapulu sa lekanu lu sa Allah na su magilek, su Allah na mataw sa mapayag endu masulen."},{"id":14,"translation":"Ya pidtalu nu manga Arab: nangimbenal kami, edtalu ka (Muhammad): da kanu bangimbenal ugayd na ya nu edtalu na nag-Islam kami, kagina dala makaludep kanu pusung nu su iman, amayka paginugutan nu su Allah endu su sinugu nin na di kanu nin kulangan sa balas nu manga galebek nu sa apya paydu, su Allah na bangampun sa midtawbat, malimu sa minatay a nakadtawbat."},{"id":15,"translation":"Ya tidtu a nangimbenal na silan a pinangimbenal nilan su Allah endu su sinugu nin, mawli na da enduwa-duwa endu inin-jihad nin su manga tamuk nin endu su badan nin sa lalan sa Allah, na entuba i benal (nangimbenal)."},{"id":16,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ngintu ka papegkatawan nu pan sa Allah i kabpapagama nu? Su Allah na katawan nin i dalem na manga langit endu lupa, endu su Allah na katawan nin i langun na anggaga-isa."},{"id":17,"translation":"Ibangaluy (ibamanula) nilan sa leka (Muhammad) i kinapag-Islam nilan, edtalu ka sa kanilan: di nu bangaluya sa laki i kinapag-Islam nu, su Allah i dayt a mangaluy sa lekanu sa kinatutulu nin sa lekanu sa iman amayka benal kanu."},{"id":18,"translation":"Saben-sabenal su Allah na katawan nin i gayb kanu langun nu langit endu su lupa, endu su Allah na gailay nin i langun na penggalebeken nu."}]},{"id":50,"verses":[{"id":1,"translation":"Qaaf (su Allah i mataw kanu ma’na nin), saki (su Allah) idsapa ku su Qur’an a mapulu."},{"id":2,"translation":"Ugayd na nagayp (su manga taw) sa nakawma sa kanilan i papegkagilek a bangsa nilan bun, ya pidtalu nu manga kafir: nya den i isa a makagayp."},{"id":3,"translation":"Upama ka matay tanu na libubuk tanu den, na mawatan i makambuwat tanu pan."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal a natawan nami su ped kanu lumpukan nilan, endu sya sa lekami su kitab a nasulatan kanilan (Lawh al-Mahfuz)."},{"id":5,"translation":"Ugayd na pinandalbut nilan su haqq guna makawma sa kanilan, ka silan na mimbida-bida (ped kanilan na dala edtalu sa sih’r)."},{"id":6,"translation":"Ngintu di nilan gadsuliman su langit kanu pulu nilan upama manan i kinambalay nami lun? Endu dala manga pesu nin dala palos nin."},{"id":7,"translation":"Endu su lupa sa binelat nami, endu aden manga palaw nin a di gapalin, endu aden pan bagetu a embalang-balang a mapya i palas nin."},{"id":8,"translation":"Bagilayan endu ipapedtadem kanu langun nu ulipen a baratawbat."},{"id":9,"translation":"Endu pinatulun nami pan kanu langit su ig a barakat (ulan) na pinatu’ nami su bamangetu’ endu su lagas a gapapagani."},{"id":10,"translation":"Endu su kayu-kulma a malambeg, aden pusu nin a mindalalapis."},{"id":11,"translation":"Rizki nu manga ulipen, endu inuyag nami pan sabap kanu ulan su dalpa a minatay, na mamba i kawyag sa kambuwat (sa kubur)."},{"id":12,"translation":"Napandalbut su nawna sa kanilan mana su taw nu Nuh endu su manga taw a kigkuwan sa kalut endu su Thamud."},{"id":13,"translation":"Endu su Aad endu su Fir’awn endu su pagali nu Lut."},{"id":14,"translation":"Endu su manga taw a kigkuwan sa lipunget endu su taw nu Tuba, pinandalbut nilan su manga sinugu, na wagib su tyuba sa kanilan."},{"id":15,"translation":"(Tig nu Allah): dala kami malugat sa kinabaluy nami sa dunya paganay, endu di kami pan galugat kabaguyagen kanu bu, ugayd na penduwa-duwa kanu."},{"id":16,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy nami su manusya na katawan nami su bityala nu ginawa nin, endu sekami (Allah) na muna pan i kasupeg nami sa ugat nu lig nilan."},{"id":17,"translation":"Su duwa a malaikat, tampal sa kawanan su isa, su isa na tampal sa biwang, na bagagayan silan duwa."},{"id":18,"translation":"Da kadtalu nu taw a di kena kadtulikan nilan a pakasulat."},{"id":19,"translation":"Endu nakawma su langut u kapatay sa haqq, (edtalun sa lekanin): nya ba su gay a banaligkudan nengka."},{"id":20,"translation":"Endu yupen su sanggakala na namba a gay na siksa su manga kafir."},{"id":21,"translation":"Endu makawma kanu uman isa (i malaikat) a pedtundug lun endu pedsaksi lun."},{"id":22,"translation":"Endu saben-sabenal (lu sa dunya) na inidtalipenda nengka i nyaba na saguna ini-awa nami su pakadalung sa leka, su mata nengka saguna na mailay nin su siksa nengka."},{"id":23,"translation":"Endu edtalun (u malaikat): nya den ba su laki a tinuganul."},{"id":24,"translation":"(Endu edtalun nilan): iyulug nu sa naraka su langun na kafir a sinumupak."},{"id":25,"translation":"Midsingit sa mapya, matibaba, penduwa-duwa."},{"id":26,"translation":"Silan na minumbal sa kadenan nilan a salakaw sa Allah, isumek nu san kanu siksa a sangat i kapasang nin."},{"id":27,"translation":"Ya edtalun nu shaytan: Kadenan ku di kena ku sekanin pinasibay ugayd na andang bun a natading sekanin sa mawatan."},{"id":28,"translation":"Edtalun nu (Allah): Da kanu pendapata sa hadapan ku, ka inilu ku sa lekanu su bandingan sa kapasang a siksa."},{"id":29,"translation":"Di kasambyan sya sa laki su kadtalu, endu da sa laki i kadupang ku kanu manga ulipen ku."},{"id":30,"translation":"Su gay na edtalun nu Allah kanu naraka: nginan napenu ka den? Ya kadtalu nu naraka: enduken aden pan ibaguman?"},{"id":31,"translation":"Endu pibpalasan su surga endu inisupeg kanu magilek sa Allah sa di kena mawatan."},{"id":32,"translation":"(Edtalun sa kanilan): nya ba su inibpasad sa lekanu kanu bara-tawbat a timuganul sa agama."},{"id":33,"translation":"Entayn i magilek sa Allah sa gayb, endu su pusung nin a midtawbat."},{"id":34,"translation":"Ludep kanu (sa surga) sa sagyahatra kanu, entuba gay na dala kadtamanan nin."},{"id":35,"translation":"Sa kanilan i pegkyugan nilan sa surga, na aden pan ibaguman (sa kanilan i manga mapya)."},{"id":36,"translation":"Endu madakel i bininasa nami a dalpa a nawna, a ya pan mabagel sa lekanu a nakapangilay sya kanu manga dalpa sa kapalaguyan nilan."},{"id":37,"translation":"Saben-sabenal a langun a entuba na indawan kanu aden pusung nin atawaka su nanuliman a mibpegu i pusung nin."},{"id":38,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy nami su manga langit endu lupa endu su pageletan nin na naka-nem gay, endu dala kami malugat."},{"id":39,"translation":"Tigkeli ka (Muhammad) su kadtalu nilan, endu tasbih ka kanu kadenan nengka sa di pan makasebang su senang endu di pan makasedep."},{"id":40,"translation":"Endu sya kanu sabad ku magabi na suti ka su Allah endu sya kanu mga ulyanan u manga sugyud ."},{"id":41,"translation":"Endu panuliman ka su gay a mananawag su banawag a masupeg."},{"id":42,"translation":"Su gay a makineg nilan (su ikaduwa) kayup kanu sanggakala, namba su gay a kalyu."},{"id":43,"translation":"Saben-sabenal a sekami na baguyag a bangimatay, sekami bun i kambalinganan."},{"id":44,"translation":"Gay a kambutekad nu lupa sa mangagan gayd i kalyu nilan, namba su gay a kambulig, na malemu gayd sa lekami intu."},{"id":45,"translation":"Sekami i mataw sa langun a kadtalu nilan, endu dala sa leka (Muhammad) i kapameges, pangindaw ka kanu (Qur’an) su taw a magilek kanu naraka."}]},{"id":51,"verses":[{"id":1,"translation":"Saki (Allah) na idsapa ku su sambel a pembayug sa libubuk."},{"id":2,"translation":"Endu su dadtem a bananggit sa ulan a mawgat."},{"id":3,"translation":"Endu su manga kapal (barku) a malemu i kabpagiseg nin sa lagat."},{"id":4,"translation":"Endu su manga malaikat a pembad-bad kanu manga rizki endu ulan."},{"id":5,"translation":"Saben-sabenal su ipebpasad sa lekanu na benal."},{"id":6,"translation":"Endu saben-sabenal su balas a malat-mapya na mawma."},{"id":7,"translation":"Endu su langit na aden lalan nin."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal sekanu na mimbida-bida sa kadtalu galebek."},{"id":9,"translation":"Simibay den (kanu nabi) i pedsibay."},{"id":10,"translation":"Namulkan su manga budtuden."},{"id":11,"translation":"Silan antu a manga taw a napenu na di kataw."},{"id":12,"translation":"Ya nilan idsa: kanu i kawma na gay a mawli?"},{"id":13,"translation":"Gay a mapagyaw silan sa naraka."},{"id":14,"translation":"(Edtalun sa kanilan): nanami nu su siksa nu, a namba su pedtagadan nu lu sa dunya."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal su taw a magilek na lu silan sa surga endu manga buwal."},{"id":16,"translation":"Pegkuwan nilan su ibagenggay nu Kadenan sa kanilan, kagina silan lu sa dunya na manga mapya silan."},{"id":17,"translation":"Paydu bu kanu magabi i pedtulugan nilan."},{"id":18,"translation":"Endu magan mapita na pag-istighfar silan."},{"id":19,"translation":"Endu ipagawa nilan su haqq nu tamuk nilan, ibagenggay nilan kanu bangeni endu su dala. (miskinan)."},{"id":20,"translation":"Endu natagu sa lupa i manga tanda nu Allah kanu manga taw a di gapinda kanu atay nilan i gay a mawli."},{"id":21,"translation":"Endu san kanu ginawa nu natanda bun, ugayd na di nu gailay."},{"id":22,"translation":"Endu san sa langit i rizki nu, endu inibpasad sa lekanu."},{"id":23,"translation":"Ibet kanu manga langit endu lupa na benal i rizki na di gapitas nu taw sa mana bun su kadtalu nin."},{"id":24,"translation":"Ngintu nakawma sa leka su bityala kanu bisita nu Ibrahim a manga mapulu?"},{"id":25,"translation":"Kutika a kinaludep nilan na ya nilan pidtalu: kalilintad, ya pidtalu nu (Ibrahim): kalilintad bun sa manga taw a di ku katawan."},{"id":26,"translation":"Linumu kani kaluma nin, nakapananggit sa sapu na sapi a pinagyaw."},{"id":27,"translation":"Inibetad sa kanilan, pidtalu nin (Ibrahim): kan kanu."},{"id":28,"translation":"Minggeda-geda si (Ibrahim) kagina di pegkan su manga bisita nin, pidtalu nilan: da ka kagilek ka aden mambata nu a wata egkataw."},{"id":29,"translation":"Na nakasangul su kaluma nin sa nakatekik (nakalalis), nabetay nin i biyas nin endu nadtalu nin i matuwa aku den."},{"id":30,"translation":"Ya pidtalu (nu malaikat): man den ba matuwa ka den ugayd na pidtalu nu Kadenan nengka, ka sekanin i mapandadayta a mataw."},{"id":31,"translation":"Pidtalu nu (Ibrahim): ngin i kahanda nu a manga sinugu?"},{"id":32,"translation":"Ya nilan pidtalu: sinugu kami lu sa manga taw anan a manga darwaka."},{"id":33,"translation":"Pabpagulanan nami silan sa watu a pinagyaw sa apuy."},{"id":34,"translation":"Aden ngala nu uman i gasugat nin ebpun kanu kadenan nengka a manga taw a dupang."},{"id":35,"translation":"Pinalyu nami kanu dalpa su langun a bamaginugut."},{"id":36,"translation":"Da nasama kanu dalpa a salakaw kanu walay nu manga Muslim."},{"id":37,"translation":"Endu inisama nami i tanda nu kinabinasa nu manga taw nin kanu manga taw a kagilekan kanu siksa a malipedes."},{"id":38,"translation":"Endu su Musa su kinawma nin kani Fir’awn sa nakapananggit sa tanda a mapayag."},{"id":39,"translation":"Da talima (su Fir’awn) kagina aden pedsaligan nin a bagel nin, endu pidtalu nin kanu Musa: sih’r atawaka buneg."},{"id":40,"translation":"Bininasa nami su (Fir’awn) endu su manga tagapeda nin. Pinagaled nami (kanu lagat) ka di mataw dawayan."},{"id":41,"translation":"Endu su Aad na inipasugat nami silan sa palnan a sambel a mabagel."},{"id":42,"translation":"Da gasugat antu a sambel kanu langun na enggaga-isa a di kena nagunsyal."},{"id":43,"translation":"Endu su Thamud, pidtalu sa kanilan: pamakut kanu sa taman a di kanu matay."},{"id":44,"translation":"Sinangka nilan su Kadenan nilan, na sinayab na kilat silan sa natekaw sa gailay nilan bun."},{"id":45,"translation":"Na da pakagaga sa kanilan tumindeg endu makadtabang."},{"id":46,"translation":"Endu su taw nu Nuh a nawna, nasugat a kadalem ka manga faasiq silan."},{"id":47,"translation":"Endu pimbalay nami su langit sa bagel, magaga nami mapagkawlad."},{"id":48,"translation":"Endu binelat nami su lupa, na mapya gayd i kinandatal nin."},{"id":49,"translation":"Endu binaluy nami i langun a enggaga-isa sa duwa ka biyas, ka endu malemu-lemu i kadsukur nu."},{"id":50,"translation":"Isangul nu su palas nu kanu Allah ka saki na mapayag sa lekanu i kapagkagilek."},{"id":51,"translation":"Endu da kanu bagumbal sa kadenan a kaped ka saki na mapayag sa lekanu i kapagkagilek."},{"id":52,"translation":"Saka maytu bun su manga taw a nangawna a dala nakawma sa kanilan a sinugu a di kena ya nilan kadtalu na sih’r atawaka buneg."},{"id":53,"translation":"Mana den inidtutuma na isa sa ped nin (bityala a maledsik) ugayd na silan a manga taw na darwaka."},{"id":54,"translation":"Pasagadi ka silan (Muhammad) ka di ka bun matila u di silan baginugut."},{"id":55,"translation":"Endu pangindaw ka, ka su indawan na makam-barapantag kanu manga bamaginugut."},{"id":56,"translation":"Endu dala kinabaluy nu (Allah) sa jin endu manusya ya tabya na kasimba sa Allah."},{"id":57,"translation":"Endu di aku pegkwa sa rizki sa kanilan, endu di kena aku nilan pakanen."},{"id":58,"translation":"Saben-sabenal su Allah na sekanin i pe-rizki, kigkuwan sa bagel."},{"id":59,"translation":"Endu aden kanu manga dupang i umun nilan a kanaraka, a mana bun umun nu manga tagapeda nilan, na dili den silan mamagayas (kanu siksa, ka mawma nilan bun)."},{"id":60,"translation":"Su bawgan sa naraka i kanu manga kafir, kanu gay nilan a pedtagadan nilan sa lu pan silan sa dunya."}]},{"id":52,"verses":[{"id":1,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su palaw a Tur."},{"id":2,"translation":"Endu su kitab a nakakulis."},{"id":3,"translation":"Lu kanu sinulatan lun a upis."},{"id":4,"translation":"Endu su Baitul Ma’mur."},{"id":5,"translation":"Endu su langit a mapulu."},{"id":6,"translation":"Endu su lagat a napenu."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal su siksa nu Kadenan nengka na mawma."},{"id":8,"translation":"Dala makatulak lun kanu siksa."},{"id":9,"translation":"Kanu gay a edtalinggi su langit a magubal."},{"id":10,"translation":"Endu makabayug menem su manga palaw."},{"id":11,"translation":"Su bawgan sa naraka i kadtakenan nu papendalbut (sa gay a mawli)."},{"id":12,"translation":"Silan a manga taw na ya nilan bamikalan na su da katagan nin sa kinandalemet."},{"id":13,"translation":"Su gay a tekawan silan sumumag kanu naraka sa tekaw a mapasang."},{"id":14,"translation":"(Edtalun sa kanilan): nyaba su naraka a di nu bangimbenalen sa lu kanu pan sa dunya."},{"id":15,"translation":"Ngin inyaba sih’r, atawaka di kanu pakailay?"},{"id":16,"translation":"Ludep kanu sa naraka, edsabar kanu atawaka di kanu edsabar na magidsan bun, ka ya nu bun balas na su galebekan nu sa dunya."},{"id":17,"translation":"Saben-sabenal su magilek (sa Allah) na lu silan makabpawang sa mapya gayd a surga endu kagkalilini."},{"id":18,"translation":"Kalinyan nilan su ininggay nu Kadenan nilan sa kanilan, endu dalindingan nu Allah kanu naraka jaheem."},{"id":19,"translation":"(Endu edtalun sa kanilan): kan kanu endu inum kanu sa mapya, sabap kanu galebek nu a mapya sa dunya"},{"id":20,"translation":"Pedsandang silan kanu manga kantil a mindadalapisa i tilamin, endu pinagkaluma nami sa bidadari."},{"id":21,"translation":"Endu su manga bamaginugut endu pinatalukun nami sa kanilan (pinatundug) su mawli a taw nilan sabap kanu iman, na pinagaws nami sa kanilan su mauli a taw nilan a dala inikulang nami kanu balas nu uman isa kanilan, langun na galebek nu uman isa na natuganul."},{"id":22,"translation":"Endu inumanan nami pan silan sa unga na kayu endu sapu sa endaw i kalilinyan nilan."},{"id":23,"translation":"Pendwalay silan sa basu a suti, endu da maledsik nin."},{"id":24,"translation":"Endu pembalibiten silan nu manga wata a mama sa mana den silan muntya a pagkendap-kendap."},{"id":25,"translation":"Endu edsasangula silan sa mamangidsaya."},{"id":26,"translation":"Ya nilan kadtalu: malimu kami gayd sa kadakel nami."},{"id":27,"translation":"Inikalimu kami nu Allah ka tinimu kami nin, linepas kami nin kanu siksa a mayaw."},{"id":28,"translation":"Saben-sabenal a sekami (lu kami pan sa dunya) na pedsangulan nami su Allah ka sekanin (Allah) i mapya a malimu."},{"id":29,"translation":"Pamangindaw ka (Muhammad) ka di kena ka pedtumpan endu di kena ka buneg kanu limu nu kadenan nengka sa leka a nawna."},{"id":30,"translation":"Atawaka pedtalun nilan i pababayuk, angapan den i kapatay nin."},{"id":31,"translation":"Edtalu ka sa kanilan i pagangapa kanu ka bangapan ku bun i kapakayd nu Allah sa lekanu."},{"id":32,"translation":"Pedsugun silan nu itungan nilan a maledsik endu silan a manga taw a nakasagad i galebek nin kadtalu nin sa kumpasan."},{"id":33,"translation":"Pidtalu nilan pan: pedtetebu (si Muhammad), kena ka manga taw a dala sabut nin."},{"id":34,"translation":"Pambuwaten nilan i pagidsan (a Qur’an) amayka benal silan."},{"id":35,"translation":"Ngintu binaluy silan sa dala nabpunan nin atawaka silan i minaluy?"},{"id":36,"translation":"Ngintu binaluy nilan su manga langit endu su lupa? Di kena ka dili gatagu sa ginawa nilan su gay a mawli."},{"id":37,"translation":"Ngintu lu sa kanilan su nabetadan nu tyakap nu Allah atawaka (silan) ipegkyug-kyug."},{"id":38,"translation":"Ngintu aden panikan nilan lu sa langit? Na pambuwatan nilan su pakikineg sa kanilan sa aden (madtapik nin) a tindeg a mapayag."},{"id":39,"translation":"Atawaka ya bu kanu Kadenan na su wata a manga babay, lekanu i manga mama?"},{"id":40,"translation":"Atawaka pegkwa ka sa bayad na kalegan silan pembayad?"},{"id":41,"translation":"Atawaka lu sa kanilan su gayb na silan i banulat?"},{"id":42,"translation":"Atawaka kaliniyan (kyugan nilan) i katipuwan, na su namamegkafir na silan su gangatipu."},{"id":43,"translation":"Atawaka aden pan kadenan nilan a salakaw sa Allah? Mahasuti su Allah kanu kapedsakutu nilan."},{"id":44,"translation":"Endu amayka makailay silan ebpun sa langit a kawlug a malibuteng na ya nilan kadtalu: gabun a makapal."},{"id":45,"translation":"Pasagadi ka Muhammad ka mawma nilan bun i gay nilan lu ba silan matay a sangat i kasakit nin."},{"id":46,"translation":"Gay a da katagan nin sa kanilan su pandapat nilan a malat, endu dala den katabang sa kanilan."},{"id":47,"translation":"Endu saben-sabenal na aden kanu manga dupang i siksa a salakaw pan kanu nalabit ugayd na ya madakel kanilan na di nilan katawan."},{"id":48,"translation":"Endu edsabar ka kanu hukuman nu Allah atulan nu Allah sa ipenggagawli nin su siksa nin kanu manga kafir, da ka enggilek endu da ka mangandam ka saben-sabenal sa lekami na kailay nami seka endu pebparihalan nami seka, tasbih ka kanu Allah endu pugi ka kanu Allah sa uman ka tumindeg sa manga sambayang taman kanu ulyanan nu manga sambayang."},{"id":49,"translation":"Endu ped kanu magabi na tasbih ka, endu su kasedep nu bitun."}]},{"id":53,"verses":[{"id":1,"translation":"(Saksi su Allah) idsapa ku su bitun amayka sinumedep."},{"id":2,"translation":"Da matadin su (Muhammad) endu da makasibay i pagitung nin."},{"id":3,"translation":"Endu di kena pedtalu sa palnan a kyug na ginawa nin."},{"id":4,"translation":"Ugayd na wahi a ipe-wahi sa lekanin."},{"id":5,"translation":"Pinamandu ni Jibril a kigkuwan sa bagel."},{"id":6,"translation":"Midtakena i bagel nin a mapayag-masulen."},{"id":7,"translation":"Sekanin i sya sa pulu."},{"id":8,"translation":"Mawli na nakasiken (su Muhammad) na midsupagaya silan."},{"id":9,"translation":"Mana bun su kasupeg nu pana atawaka masupeg pan."},{"id":10,"translation":"Endu ini-wahi nu Allah kanu ulipen nin (si Jibril) su ini-wahi (kanu Muhammad)."},{"id":11,"translation":"Da pandalbuta nu pusung su nailay nu mata."},{"id":12,"translation":"Ngintu ka bamalawan nu (su Muhammad) kanu nailay nin?"},{"id":13,"translation":"Endu saben-sabenal a nailay nin sa nakaisa (su Jibril) kanu andang a palas nin."},{"id":14,"translation":"Lu sa Sidratul Muntaha (kanu mi’raj)."},{"id":15,"translation":"Lu sa kanu surga na Ma’awah."},{"id":16,"translation":"Kanu kutika a gabawsan su Sidratul Muntaha kanu pakabaws lun."},{"id":17,"translation":"Nasasangan i kapangingilay (nu rasul)."},{"id":18,"translation":"Saben-sabenal a nailay nin su manga ayat nu Allah a masla."},{"id":19,"translation":"Su kadenan a Lat endu su Uzza."},{"id":20,"translation":"Endu su Manat a ikatelu a kadenan nu."},{"id":21,"translation":"Ngintu lekanu i manga mama na kanu Allah su manga babay?"},{"id":22,"translation":"Entu ba i kinapagumun a kadarwakan."},{"id":23,"translation":"Da kanu mamba ya tabya na manga ngala a inibedtu nu su namba a manga kahanda nu, taman kanu manga lukes nu a da nakebpun sa Allah a tindeg, da bagunutan nilan ya tabya na antapan endu su kyug na ginawa, inunta nakawma sa kanilan ebpun kanu Kadenan nilan su tutulu."},{"id":24,"translation":"Ya kyug na uman isa sa kanilan na makwa nin i panganganay nin."},{"id":25,"translation":"Na kanu Allah su dunya endu akhirat."},{"id":26,"translation":"Endu madakel i malaikat sa langit a da katagan a kadtabang nin (kanu manga taw) apya paydu, ya tabya na uliyan isugut nu Allah kanu pedsugutan nin a gasuwatan nin."},{"id":27,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a di bangimbenal sa akhirat na ya nilan ibedtu sa malaikat na ngala a babay."},{"id":28,"translation":"Endu da kataw nilan, da bagunutan nilan ya tabya na antap, su antap na apya paydu na di nin makapambuwat su bantang."},{"id":29,"translation":"Pasagadi ka (Muhammad) su di pedtalima kanu Qur’an endu ya nin bu kyugan na uyag-uyag sa dunya."},{"id":30,"translation":"Entu ba i nasawt na kataw nilan, su Kadenan nengka i labi a mataw sa natadin kanu agama nin, endu sekanin a (Allah) i mataw sa pakatuntul."},{"id":31,"translation":"Endu kanu Allah su dalem nu manga langit endu su lupa, endu pembalasan nin su manga mawag a taw kanu galebek nilan, endu pembalasan nin bun su manga mapya sa mapya bun."},{"id":32,"translation":"Silan na pedsanggilan nilan su manga sela a kadusan endu manga maledsik, ya tabya na su manga manawt, ka ampunen amayka pidsanggilan su manga masla, su Kadenan nengka na mawlad su ampun nin, endu sekanin i mataw sa lekanu, ka binaluy kanu nin ebpun sa lupa, kanu lu kanu pan sa tiyan nu ina nu sa manga manawt kanu, na di nu bamedta i ginawa nu ka su Allah i mataw sa benal a magilek sa kadenan."},{"id":33,"translation":"Natawan nengka su taw (Muhammad) a minenda sa iman?"},{"id":34,"translation":"Endu minenggay sa paydu, ya madakel na inisama nin a inidsingit nin."},{"id":35,"translation":"Katawan su gayb, ka sekanin i pakailay."},{"id":36,"translation":"Da mapanudtul sa lekanin su natagu kanu Taurat nu Musa?"},{"id":37,"translation":"Endu su Ibrahim a sinampulna nin su inisugu lun."},{"id":38,"translation":"Sa di mandusa na isa i dusa nu kaped nin."},{"id":39,"translation":"Endu da makwa nu taw a liyu kanu galebek nin."},{"id":40,"translation":"Endu su galebek nin di sumala na mailay nin."},{"id":41,"translation":"Mawli na balasan sa balas a dala kulang nin."},{"id":42,"translation":"Endu lu bun tanan makabpawang su taw sa Allah."},{"id":43,"translation":"Endu sekanin i mapadtatawa endu mapaulyang."},{"id":44,"translation":"Endu sekanin a bangimatay a banguyag."},{"id":45,"translation":"Endu binaluy nin i duwa ka biyas mama endu babay."},{"id":46,"translation":"Nakabpun sa mani amayka nakadiken kanu rahim nu babay."},{"id":47,"translation":"Endu pakambuwat pamun sa uliyan na kapatay nin."},{"id":48,"translation":"Endu sekanin i papegkawasa endu bagimu sa tamuk."},{"id":49,"translation":"Endu sekanin i Kadenan nu bitun a pedsimban nu."},{"id":50,"translation":"Endu sekanin i mininasa kanu Aad paganay."},{"id":51,"translation":"Endu su Thamud sa dala inisama nin."},{"id":52,"translation":"Endu su taw nu Nuh a nawna, kagina silan na nakasagad i kadupang nilan endu kadarwakan."},{"id":53,"translation":"Endu su dalpa nu taw nu Lut a nakelid."},{"id":54,"translation":"Natambakan na manga watu."},{"id":55,"translation":"Na ngin pan i limu nu Kadenan nengka sa leka a manusya ka enduwa-duwa ka bun?"},{"id":56,"translation":"Namba na kuyug kanu nawna a ibanginggilek."},{"id":57,"translation":"Masupeg den su kabangkit sa dunya."},{"id":58,"translation":"Da salakaw sa Allah a makapambuwat lun."},{"id":59,"translation":"Na kagayp kanu sa kanu Qur’an."},{"id":60,"translation":"Edtatawa kanu bu sa di kanu makawliyang."},{"id":61,"translation":"Sekanu na nasimpang kanu."},{"id":62,"translation":"Sugyud kanu sa Allah endu pakaisa nu bu sekanin."}]},{"id":54,"verses":[{"id":1,"translation":"Masupeg su gay a mawli, endu nawpak su ulan-ulan."},{"id":2,"translation":"Endu amayka nailay nilan i tanda na ayat na di nilan taliman, ya nilan kadtalu na sih’r a maawa bun inan."},{"id":3,"translation":"Napandalbut silan, ya nilan inunutan su kyug na ginawa nilan, endu langun na galebek na makadtakena bun kanu kigkuwan lun."},{"id":4,"translation":"Endu saben-sabenal a nakawma sa kanilan i manga tudtulan sa gay a mawli endu su manga taw a nawna a makalma sa ginawa."},{"id":5,"translation":"Indawan a mabagel, na da bun makangguna su indawan."},{"id":6,"translation":"Taligkudi ka silan (Muhammad) ka aden bun gay a tawagen silan nu bananawag, lu makabpawang kanu di nilan kyugan."},{"id":7,"translation":"Lusak i kapangingilay nilan, lumyu silan sa kubur sa mana den tapudi a pakapayapat."},{"id":8,"translation":"Makapamagayas silan lu kanu bananawag, ya madtalu nu manga kafir: nya den i gay a mapasang."},{"id":9,"translation":"Ya nawna a napandalbut na su taw nu Nuh, (tig nu Allah): pinandalbut nilan su ulipen nami, ya nilan pidtalu na buneg endu pegkayan nu (su Nuh)."},{"id":10,"translation":"Mindu’a kanu Kadenan (si Nuh): tinalaw aku, na tabangi aku (ya Allah)."},{"id":11,"translation":"Binukan nami su manga bengawan nu langit sa ig a maleges."},{"id":12,"translation":"Endu pinambuwat nami kanu lupa su manga buwal, namedsumbak su ig sa pulu endu kababan, sabap sa kahanda nu nangaden."},{"id":13,"translation":"Endu pinapageda nami (su manga bamaginugut) kanu awang (nu Nuh) a kayu a mategas endu tutuk a matigkel."},{"id":14,"translation":"Belalakaw sa dalem a parihala nami inibalas (kanu Nuh) a pigkafiran (na manga taw nin)."},{"id":15,"translation":"Endu saben-sabenal a initagak nami i tanda (sya sa lupa) ka endu maka-indaw."},{"id":16,"translation":"Na labi den (a mapasang) su siksa lu sa naraka."},{"id":17,"translation":"Endu saben-sabenal a pinakalemuwan nami su Qur’an sa kalangag nu, ka endu maka-indaw kanu manga taw."},{"id":18,"translation":"Napandalbut su Aad, na su siksa ku pan (Allah) a makasugat na dala nilan itagu sa ginawa."},{"id":19,"translation":"Saben-sabenal a ipinasugat nami silan (su manga kafir) sa sambel a sangat i kabagel nin, kanu gay a mapasang a bananalus."},{"id":20,"translation":"Sa nakaidtug su manga ulu nu manga taw, nakailing silan sa manga tud na kayu-kulma a nangatebped."},{"id":21,"translation":"Su siksa ku (Allah) a makasugat na dala nilan itagu sa ginawa."},{"id":22,"translation":"Endu saben-sabenal a pinakalemuwan nami su Qur’an sa kalangan nu, ka endu maka-indaw kanu manga taw."},{"id":23,"translation":"Pinandalbut bun ni Thamud su manga indawan."},{"id":24,"translation":"Ya nilan kadtalu: sakataw bu a manusya bun i bagunutan tanu? Na saben-sabenal a sekitanu na natading tanu endu nabuneg tanu."},{"id":25,"translation":"Panun anan ka nakawma sa lekanin i wahi sa nya bun sa lekitanu? Buneg sekanin endu malbut a pemamasla gayd."},{"id":26,"translation":"Katawan nilan bu namag u entayn i malbut a pemamasla."},{"id":27,"translation":"Saben-sabenal a sekami (Allah) na enggan nami silan sa unta a babay a fitna sa kanilan, endu ipedtikika silan endu edsabar ka(Salih)."},{"id":28,"translation":"Endu saben-sabenal a nakawma sa kanilan i manga tudtulan sa gay a mawli endu su manga taw a nawna a makalma sa ginawa."},{"id":29,"translation":"Inipanawag nilan sa mawag a galebek nilan, inenggan sa perang sa sinumbali nilan (su unta a babay)."},{"id":30,"translation":"Su siksa ku (Allah) pan a makasugat, na da nilan itagu sa ginawa."},{"id":31,"translation":"Na saben-sabenal a sinugu nami lu sa kanilan i sawalu bu a suwara (ni Jibril) na nakailing silan sa utan a nagangu (sabap sa kilat)."},{"id":32,"translation":"Endu saben-sabenal a pinakalemwan nami su Qur’an sa kalangag nu, ka endu maka-indaw kanu manga taw."},{"id":33,"translation":"Pinandalbut bun nu taw nu Lut su manga indawan."},{"id":34,"translation":"Na saben-sabenal a sinugu nami sa kanilan i sambel a bananggit sa watu, ya bu dala masugat na su masiken bu kanu Lut sa kanu tyuba a magan mapita."},{"id":35,"translation":"Limu entu ebpun kanu Kadenan nengka, na mamba i kalepas nami kanu manga taw a bamaginugut a barasukur."},{"id":36,"translation":"Endu saben-sabenal a pinakagilekan silan kanu tyuba sa kanilan, na mibpalawa silan, napandalbut silan kanu inipakagilek."},{"id":37,"translation":"Endu saben-sabenal a pinamagayukan nilan su (bisita ni Lut) na pinunas nami su kailay nilan, na nanami nu su siksa nu (Allah) endu su inipanginggilek sa lekanu."},{"id":38,"translation":"Endu saben-sabenal na pibpanayan nilan su siksa a dayun."},{"id":39,"translation":"Nanami nu su siksa nu (Allah) endu su dala nu kapanuliman sa indawan."},{"id":40,"translation":"Endu saben-sabenal a pinakalemuwan nami su Qur’an sa kalangag nu, ka endu maka-indaw kanu manga taw."},{"id":41,"translation":"Endu saben-sabenal a nakawma bun kanu kadakel ni Fir’awn su indawan."},{"id":42,"translation":"Pinandalbut nilan su langun nu ayatan, bininasa nami silan sa mana su kabpaminasa nu mapulu a pakagaga."},{"id":43,"translation":"Ngintu su ka-kafir na ya mapya sa lekanu (a manga bamaginugut) atawaka nalepas kanu den sa naraka lu kanu manga kitab a nangawna?"},{"id":44,"translation":"Atawaka ya nilan edtalun (manga kafir): langun tanu na sekitanu bun i tumalaw."},{"id":45,"translation":"Napandalbut silan, ya nilan inunutan na su kyug na ginawa nilan endu langun na galebek na makadtakena bun kanu kigkuwan lun."},{"id":46,"translation":"Benal den su gay a mawli i pasad sa kanilan, endu su gay a mawli na labi pan a tyuba endu mapayt."},{"id":47,"translation":"Saben-sabenal su manga dupang na natading silan, endu kanilan su naraka a pegkalaw-kalaw."},{"id":48,"translation":"Su gay a bamatuwin silan lu sa naraka (ya pedtalun sa kanilan): nanami nu pan su kayaw na apuy."},{"id":49,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami su langun na enggaga-isa sa aden ukul nin."},{"id":50,"translation":"Endu da kanu kahanda nami a di kena mana sapelek mata (i kangagan nin)."},{"id":51,"translation":"Endu saben-sabenal a bininasa nami su manga pagidsan nilan sa ka-kafir a nangawna, na ngintu ka di kanu den ma-indaw?"},{"id":52,"translation":"Endu langun u manga galebek nu manga ulipen na lu tanan sa pedtutulu."},{"id":53,"translation":"Endu langun na manot endu masla na nakasulat bun tanan."},{"id":54,"translation":"Saben-sabenal su magilek sa Allah na lu silan sa surga endu manga ig."},{"id":55,"translation":"Lu sa bagayanan a mapya, sa hadapan nu Allah a pakagaga."}]},{"id":55,"verses":[{"id":1,"translation":"Su pinakamalimu a Allah."},{"id":2,"translation":"Namandu sa Qur’an."},{"id":3,"translation":"Binaluy nin su manusya."},{"id":4,"translation":"Sekanin (Allah) na pinagkataw nin edtalu."},{"id":5,"translation":"Su senang endu ulan-ulan na balalaguy sa tuganul."},{"id":6,"translation":"Endu su manga bitun endu su kayu na pedsugyud (sa Allah)."},{"id":7,"translation":"Endu su manga langit na inipulu nin endu inibetad nin su timbangan."},{"id":8,"translation":"Na da ka nu endalat sa timbangan."},{"id":9,"translation":"Endu itunay nu su kadtimbang sa bantang, endu di nu lumapis (lumugi) su katimbang nu."},{"id":10,"translation":"Endu su lupa na inibetad nin kanu manga taw."},{"id":11,"translation":"Aden lun i manga unga na kayu, endu kayu kulma aden pusu nin."},{"id":12,"translation":"Endu lagas endu ulak nin endu baw nin."},{"id":13,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":14,"translation":"Binaluy su manusya ebpun sa lupa a mategas."},{"id":15,"translation":"Endu binaluy nin su jin ebpun sa lendab a apuy."},{"id":16,"translation":"Endaw i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":17,"translation":"Kadenan a pedsebangan, endu kadenan nu sedepan."},{"id":18,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":19,"translation":"Pinandulug nin i lagat a matimus endu ig a tabang sa nakagkembila."},{"id":20,"translation":"Aden pageletan nilan a di silan makadsimbul."},{"id":21,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":22,"translation":"San ba pakabpun su muntya, endu watu a ulak (mapulu i manga alaga nin)."},{"id":23,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":24,"translation":"Endu san ba su manga bagedan a manga masla sa lagat, sa mana den palaw i kasla nin a inumbal na manusya."},{"id":25,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":26,"translation":"Langun a nakadalem sa lupa (atawaka dunya) na maka-awa bun tanan."},{"id":27,"translation":"Su Allah bu i masama a mapulu a masla."},{"id":28,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":29,"translation":"Sekanin a (Allah) i bangenyan nu pitu lapis a langit endu lupa, na uman gay na papembuwaten nin su kahanda nin."},{"id":30,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":31,"translation":"Pagitungen nami su galebekan nu (manusya endu jin)."},{"id":32,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":33,"translation":"Hay sekanu a jin endu manusya, amayka magaga nu i makalyu kanu sa kanu embala-bala sa langit endu su lupa na nakun ba ka lyu kanu, di kanu makalyu u di kena bagel."},{"id":34,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":35,"translation":"Makawma sa lekanu i kandila-dila nu apuy, endu pagelenen nin den su apuy, na dili kanu bun makagaga."},{"id":36,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":37,"translation":"Na amayka mawpak den su langit na mabaluy sa mana den tinunag a tumbaga."},{"id":38,"translation":"Endaw pan i limu a da sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":39,"translation":"Entu ba a gay na di kaidsan nu uman isa u ngin i dusa nin su manusya endu su jin."},{"id":40,"translation":"Endaw i limu a da sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":41,"translation":"Makilala su manga dupang kanu tanda nilan a maytem i biyas nilan, papedtalebpagan i biyas nilan endu ay nilan sa kawlug sa sa kanilan sa naraka."},{"id":42,"translation":"Endaw pan i limu a da sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":43,"translation":"Nya ba su apuy a papendalbuten nu manga dupang."},{"id":44,"translation":"Pembabalibet silan kanu pamageletan nu apuy a sangat i kayaw nin."},{"id":45,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":46,"translation":"Su magilek sa katindeg sa kadenan nin na duwa i surga nin."},{"id":47,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":48,"translation":"Aden manga panga nin a kayu mimbiyas-byas i nanam nin."},{"id":49,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":50,"translation":"Nakadalem i duwa ka buwal a pelagilay."},{"id":51,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":52,"translation":"Nakadalem i unga na kayu, uman isa na duwa-kabyas (i embalangan nin)."},{"id":53,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":54,"translation":"Pedsandeng silan kanu manga binelat a ya nin kama (bagiganan) na inistabraq, endu unga na kayu a makwa sa pedtindeg, magagayan, bagiga."},{"id":55,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":56,"translation":"Aden pan manga babay a mapya i kanggu-mata nin a dala pan silan makembil na manusya atawaka jin."},{"id":57,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":58,"translation":"Mana den silan a manga muntya a peg-kingdat."},{"id":59,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":60,"translation":"Dala balas nu mapya a di kena mapya."},{"id":61,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":62,"translation":"Endu aden pan lu sa baba nilan a duwa a surga."},{"id":63,"translation":"Endaw pan i limu a da sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":64,"translation":"A sangat i kangagadung nin."},{"id":65,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":66,"translation":"Lu pan ba i duwa a buwal a sanitiasa."},{"id":67,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":68,"translation":"Nakadalem kanu surga i unga na kayu kulma endu rumman."},{"id":69,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":70,"translation":"Aden pan manga mapya i palangay nin endu beneng nin."},{"id":71,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":72,"translation":"Manga bidadari, dinalindingan silan su bilik nilan sa surga."},{"id":73,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":74,"translation":"Dala makembil a manusya atawaka jin."},{"id":75,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":76,"translation":"Pedsandeng silan kanu gadung endu mapya i palas nin."},{"id":77,"translation":"Endaw pan i limu a dala sa lekanu (jin-manusya) ka mapandalbut kanu bun."},{"id":78,"translation":"Mahasuti su ngala nu Kadenan nengka a mapulu a malimu."}]},{"id":56,"verses":[{"id":1,"translation":"Amayka nakawma su gay a mawli."},{"id":2,"translation":"Na dala den kanu kawma nin i sakataw bu a makandalbut."},{"id":3,"translation":"Igkababan nu kaped, igkapulu nu ped."},{"id":4,"translation":"Amayka kumegkal den su lupa sa mapasang."},{"id":5,"translation":"Endu malupet menem su manga palaw."},{"id":6,"translation":"Makailing sa bumbul a pakabayug sa makabpayapat."},{"id":7,"translation":"Endu ma-aden kanu (lu sa gay a mawli) sa telu lumpuk."},{"id":8,"translation":"Su manga taw a tampal sa kawanan su kitab nin na mapya i bagi nin."},{"id":9,"translation":"Su manga taw a tampal menem sa biwang su kitab nin na mawag i bagi nin."},{"id":10,"translation":"Endu su manga taw menem a nawna (nangimbenal) na mawna bun silan (kaludep sa surga)."},{"id":11,"translation":"Entu ba i nakasupeg kanu Kadenan nilan."},{"id":12,"translation":"Lu silan sa surga a sangat i kapya nin."},{"id":13,"translation":"Madakel kanu nangawna (nakebpun sa nangawna a nangimbenal)."},{"id":14,"translation":"Endu su paydu menem kanu mawli sa kanilan (i nakebpun bun kanu nangawna)."},{"id":15,"translation":"Lu silan kanu manga kantil (katri) a pedsimbulan sa bulawan a pilak."},{"id":16,"translation":"Pedsandeng silan sa mamagidsaya."},{"id":17,"translation":"Pembalibeten silan nu manga wata sa dala kalyu nilan (sa surga)."},{"id":18,"translation":"Manga tagayan endu kendi endu manga basu a manga mapya i nanam nin."},{"id":19,"translation":"Di silan malangut atawaka mabeleg."},{"id":20,"translation":"Endu su unga na manga kayu na endaw i kyugan nilan."},{"id":21,"translation":"Endu sapu na papanuk endaw i pegkyugan nilan."},{"id":22,"translation":"Endu manga babay a tanan manga manisan."},{"id":23,"translation":"Mana den silan a manga muntya a pegkendap-kendap."},{"id":24,"translation":"Inibalas sa kanilan sabap kanu galebekan nilan a mapya."},{"id":25,"translation":"Dala makineg nilan a mawag a kadtalu atawaka makasakit sa ginawa."},{"id":26,"translation":"Ya tabya na kadtalu a suti."},{"id":27,"translation":"Endu su manga taw a tampal sa kawanan na ngin den (a kapya) i tampal silan sa kawanan."},{"id":28,"translation":"Sya silan kanu atag nu kayu a matilak."},{"id":29,"translation":"Endu saging a taman sa pulu na minunga."},{"id":30,"translation":"Endu gasilungan a tatap."},{"id":31,"translation":"Endu ig a pedtuga a dili gapinda."},{"id":32,"translation":"Endu manga unga na kayu a madakel."},{"id":33,"translation":"Dala den madtalu a timpu nin (bagunga den sa layab) endu di gaibpedan."},{"id":34,"translation":"Endu igan a mapulu."},{"id":35,"translation":"Saben-sabenal na binaluy nami pan sa kanilan i manga bidadari sa kinabaluy a mapya."},{"id":36,"translation":"Binaluy nami silan a manga laga."},{"id":37,"translation":"Manga mapya i palas nin a mamagidsan sa umur."},{"id":38,"translation":"Kanu manga taw a tampal sa kawanan."},{"id":39,"translation":"Madakel kanu nangawna."},{"id":40,"translation":"Endu madakel bun mambu kanu mawli sa kanilan (i nakebpun bun kanu nangawna)."},{"id":41,"translation":"Su manga taw a tampal sa biwang na entayn i manga taw a tampal sa biwang?"},{"id":42,"translation":"Lu silan sa apuy a mayaw, sa gasugat bun silan a sambel a apuy."},{"id":43,"translation":"Endu pedsilung silan na galutu na mayaw bun silan."},{"id":44,"translation":"Di kena matenggaw, endu di kena pakapiya sa ginawa."},{"id":45,"translation":"Saben-sabenal silan na pegkakalini bun silan (sya sa dunya sa dala simba)."},{"id":46,"translation":"Endu ya nilan pinapapameday (pinapanalus) na kadusan a masla."},{"id":47,"translation":"Endu ya nilan kadtalu: u minatay tanu na mabaluy tanu a lupa, nalupet su tulan tanu, na makambuwat tanu pan?"},{"id":48,"translation":"Apya su manga lukes tanu a nangawna?"},{"id":49,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan i saben-sabenal a iganat kanu nangawna endu su nangawli."},{"id":50,"translation":"Na mabulig kanu bun tanan kanu gay a kagkukum."},{"id":51,"translation":"Mawli na sekanu a nangatadin a napandalbut."},{"id":52,"translation":"Na ya nu makan na zaqqum (di mawta endu di malamed)."},{"id":53,"translation":"Mapenu su manga tiyan nu sa apuy."},{"id":54,"translation":"Endu ya nu mainem na sangat i kayaw nin."},{"id":55,"translation":"Mana den kabpaginem na unta."},{"id":56,"translation":"Namba i katumpan nilan kanu gay a mawli."},{"id":57,"translation":"Sekami na binaluy nami sekanu na ya mapya na pangimbenal kanu."},{"id":58,"translation":"Ngintu gailay nu su mani a papedtugan nu? (kanu manga babay)."},{"id":59,"translation":"Ngintu sekanu i minaluy lun, atawaka sekami i minaluy lun?"},{"id":60,"translation":"Sekami na inukul nami sa lekanu su kapatay na dala makawngen sa lekami."},{"id":61,"translation":"Sambyan nami sekanu, endu pembaluyn nami sekanu a mana ubal."},{"id":62,"translation":"Endu saben-sabenal a natawan nu su kinapangengetu nu paganay, na namba ka ma-indaw kanu."},{"id":63,"translation":"Nailay nu su langun nu ibamula nu?"},{"id":64,"translation":"Ngintu sekanu i bamula atawaka sekami ba i bamula lun?"},{"id":65,"translation":"Upama ka ya nami bu pigkahanda i baluyn nami a dala mawnga nin atawaka nagangu na makadsendit kanu, endu magayp kanu."},{"id":66,"translation":"(Madtalu nu): saben-sabenal na nalapis tanu."},{"id":67,"translation":"Taman sa ya nu madtalu na da den rizki tanu."},{"id":68,"translation":"Nailay nu bun su ig a baginumen nu?"},{"id":69,"translation":"Ngintu sekanu i papedtulun (sa ig) ebpun kanu dadtem, atawaka sekami (Allah) i papedtulun kanu ulan."},{"id":70,"translation":"Upama pigkahanda nami bu na baluyn nami a matimus, na dayt sa lekanu na edsukur kanu (sa Allah)."},{"id":71,"translation":"Nailay nu bun su apuy a papembuwaten kanu mailaw a kayu?"},{"id":72,"translation":"Ngintu sekanu i napambwat kanu kayu nin atawaka sekami bun i napambwat lun?"},{"id":73,"translation":"Sekami na binaluy nami i langun na namba a maka-indaw sa lekanu, endu mabaluy a lutuwan nu belalakaw sa mawatan."},{"id":74,"translation":"Tasbih ka (Muhammad) kanu ngala nu Kadenan nengka a masla."},{"id":75,"translation":"(Saksi su Allah) idsapa ku su pedsedepan nu manga bitun."},{"id":76,"translation":"Endu saben-sabenal a idsapa ku (Allah) sa umana bu ka katawan nu na sangat a masla."},{"id":77,"translation":"Saben-sabenal su Qur’an na mapulu."},{"id":78,"translation":"Lu kanu kitab a naparihala."},{"id":79,"translation":"Dala makakembil lun ya tabya na suti."},{"id":80,"translation":"Initulun ebpun kanu Kadenan nu manga dunya."},{"id":81,"translation":"Namba i kitab anan a ipendalay nu bu."},{"id":82,"translation":"Endu pembaluyn nu i rizki nu (a ipedsupak) endu papendalbut kanu."},{"id":83,"translation":"Amayka makawma den su nyawa kanu bakelengan (kanu kapatay)."},{"id":84,"translation":"Endu sekanu na mailay nu den su papendalbuten nu."},{"id":85,"translation":"Endu sekami (Allah) i masiken pan gayd sa lekanu, ugayd na di nu gailay."},{"id":86,"translation":"(Ngintu ka da nu pan enggula) amayka sekanu na maka-amung kanu bun sa siksa?"},{"id":87,"translation":"Imbalingan nu (su nyawa lu kanu lawas nin) amayka sekanu i benal i kadtalu nin."},{"id":88,"translation":"Amayka su taw (minatay) na kuyug kanu manga masupeg kanu Allah."},{"id":89,"translation":"(Lekanin) su katana endu rizki a mapya endu surga a sangat i kapya nin."},{"id":90,"translation":"Endu amayka kuyug menem (su minatay) kanu tampal sa kawanan."},{"id":91,"translation":"Su sagyahatra den i leka, ebpun kanu manga taw a tampal sa kawanan."},{"id":92,"translation":"Endu amayka su napandalbut menem a nangatading pan."},{"id":93,"translation":"Ya nilan katumpan na su sangat i kayaw nin a pakalesu a pakagepul."},{"id":94,"translation":"Endu gapagyaw den sa naraka jaheem."},{"id":95,"translation":"Benal a namba i saben-sabenal a bantang a di makapandalbut."},{"id":96,"translation":"Tasbih ka (Muhammad) kanu ngala nu kadenan nengka a masla."}]},{"id":57,"verses":[{"id":1,"translation":"Timasbih kanu Allah su dalem nu manga langit endu lupa, endu sekanin (Allah) i mapulu a mataw sa endadayta."},{"id":2,"translation":"Lekanin (Allah) su manga langit endu su lupa endu banguyag a bangimatay, endu kagaga nin su langun na enggaga-isa."},{"id":3,"translation":"Sekanin (Allah) i danden endu mawli, mapayag-masulen, endu sekanin na langun na enggaga-isa na katawan nin."},{"id":4,"translation":"Sekanin (Allah) i minaluy kanu manga langit endu lupa sa naka-nem gay, mawli na pigkahanda nin su Arsh, katawan nin ibeludep sa lupa endu su belyu, endu su pakatulun ebpun sa langit endu su pakapulu lu sa langit, sekanin na salta sa apya endaw kanu makendaw, endu su Allah na katawan nin, gailay nin i langun na manga galebek nu."},{"id":5,"translation":"Endu sekanin (Allah) na gamilikan nin su manga langit endu su lupa, endu lu bun sa lekanin i kadsunudan u langun nu pakarajan nin."},{"id":6,"translation":"Paludepen su magabi kanu malamag, endu paludepen nin su malamag kanu magabi, endu sekanin (Allah) na katawan nin su gatagu kanu laleb nu."},{"id":7,"translation":"Pangimbenal nu su Allah endu su sinugu nin, endu imbaranggya (enggastu) nu su manga tamuk a inisalig nin sa lekanu, ka su manga bamaginugut sa lekanu a pimbaranggya nilan (su tamuk) na aden sa kanilan i balas a mapulu."},{"id":8,"translation":"Da sa lekanu i di kanu mangimbenal sa Allah endu su sinugu nin na bagenggaten kanu nin sa kapangimbenal kanu kadenan nu, endu aden pan inibpasad nin sa lekanu amayka mangimbenal kanu."},{"id":9,"translation":"Sekanin (Allah) i papedtulun kanu ulipen nin kanu manga ayat a mapayag, ka endu nin makapalyu kanu malibuteng lu kanu sigay, endu su Kadenan nu na malasem endu malimu sa lekanu."},{"id":10,"translation":"Endu da sa lekanu i di kanu embaranggya sa lalan sa Allah ka sekanin (Allah) i mawaris kanu dalem nu langit endu lupa, di makapagidsan su mimbaranggya sa da pan makwa (su Makkah) sa mimbunuwa pan, entuba i masla gayd i balas nin kanu mimbaranggya sa ulyan a kinakwa (kanu Makkah) sa mimbunuwa bun, uman isa na pibpasadan nu Allah silan sa surga, su Allah na katawan nin i langun na galebek nu."},{"id":11,"translation":"Su taw a pautangen nin sa mapya su Allah, na takepen nu (Allah su balas nin) endu aden balas nin a mapulu."},{"id":12,"translation":"Kanu gay a mailay nengka (Muhammad) su mama-babay a manga bamaginugut na belangkap su sigay nilan sa kawanan kasangulan, (edtalun sa kanilan): pakapya nu den su ginawa nu saguna gay ka manga surga a pelagilay kanu kababan na manga ig a dala den kalyu nilan, entu ba a badtugan a masla."},{"id":13,"translation":"(Namba a gay) na gay na madtalu nu manga munafiq a mama-babay kanu manga bamaginugut: ilay kami nu pan ka endu kami makakwa kanu sigay nu, ya edtalun sa kanilan: lu kanu sangul sa taligkudan nu, ka lu kanu ba pangilay sa sigay, a pinageletan silan sa alad a tampal sa ludep kanu manga bamaginugut na limu tampal menem sa kanilan na siksa."},{"id":14,"translation":"Edtalun nu manga munafiq: kena ba sekitanu bun lu sa dunya, nya tig nu manga bamaginugut: uway, ugayd na-fitna nu su ginawa nu, endu pagitungan nu sa kabinasa su manga bamaginugut endu minduwa-duwa kanu endu nadulatan kanu na kapeng-gangam, taman sa nawma su kahanda nu Allah, endu nasimpang kanu na manga shaytan kanu simba sa Allah."},{"id":15,"translation":"Saguna a gay na di nu mapangawn i ginawa nu endu su silan a manga kafir, endu su naraka i walay nu a ngin den i kawag nin."},{"id":16,"translation":"Ngintu da pan mawma i waktu kanu manga bamaginugut a kagkalemek nu pusung nilan sa tadem sa Allah, endu su nakatulun a bantang, di silan enggula sa mana su manga taw a nawna sa kanilan a aden kitab nin a migkalendu su timpu nilan sa dunya, na migkategas i manga pusung nilan, na madakel sa kanilan i manga faasiq."},{"id":17,"translation":"Tuntayi nu su Allah na uyagen nin su lupa kanu ulyan na kinapatay nin, saben-sabenal a inipayag nami sa lekanu su manga ayatan ka endu katagwan na ungangen."},{"id":18,"translation":"Saben-sabenal su mama-babay a midsadaqah, endu pinautang nilan su Allah sa mapya, na takepen sa kanilan (su rizki) endu aden pan balas sa kanilan a mapulu."},{"id":19,"translation":"Endu su manga taw a nangimbenal sa Allah endu su sinugu nin na silan ba i manga siddiq endu manga shuhada lu sa Kadenan nilan, endu aden balas nilan, su manga kafir menem endu napandalbut kanu manga ayatan nami na entu ba i manga taw kigkwan sa naraka jaheem."},{"id":20,"translation":"Tuntayi nu su kabpaguyag sa dunya na kandadalmet bu endu kadsimpang endu kabpalas-palas bu endu kapagandagaya bu endu kapegkadakel sa tamuk endu muli a taw, mana upaman a talyawid a nasugat a ulan su pamulan nin na midsubing mawli na nakuku, na lu sa gay a mawli na upama di kena siksa a mapasang atawaka ampun ebpun sa Allah endu kasuwatan nin, da kanu kapaguyag sya sa dunya a di kena kagkalini a pakadulat."},{"id":21,"translation":"Egkuya-kuya kanu sa kanu ampun ebpun kanu Kadenan nu, endu surga a mana kawlad na manga langit endu lupa (namba i manawt a surga) inidtatalenga kanu manga bamaginugut sa Allah endu su sinugu nin, sa entu ba limu nu Allah inggay nin kanu pegkyugan nin kanu manga ulipen nin, su Allah i kigkuwan sa limu a masla."},{"id":22,"translation":"Dala pembuwat a tyuba sya sa lupa atawaka sya kanu lawas nu a di kena natagu bun sa kitab sa dala pan makambuwat, saben-sabenal su entu ba na malemu gayd sa Allah."},{"id":23,"translation":"Ka endu di malidu i ginawa nu kanu dala nu makwa, na da kanu menem magalaw kanu nakwa nu a inenggay nu Allah sa lekanu, su Allah na di nin kalilinyan i masandag endu emamasla."},{"id":24,"translation":"Su silan a manga taw a masingit endu ipedsugu nilan kanu manga taw i kasingit, na su taw a di tumalima sa indawan nu Allah na sekanin (Allah) i kawasa a pebpugin."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal a sinugu nami su manga rasul sa mapayag i napananggit nilan, endu initulun nami sa kanilan i kitab endu su timbangan ka endu makang-gulalan kanu manga taw su bantang, endu initulun nami su putaw a sangat a makagkayd a makambarapantag kanu manga taw, ka endu katawan nu Allah entayn i temabang kanu agama nin endu su sinugu nin, ka saben-sabenal a mabagel su Allah a mapulu."},{"id":26,"translation":"Endu saben-sabenal a sinugu nami si Nuh endu si Ibrahim, endu binaluy nami kanu muli a taw nilan i kanabi endu kitab, aden sa kanilan i natutulu, madakel bun menem i manga faasiq."},{"id":27,"translation":"Mawli na pinatundugan nami silan kanu manga sinugu nami, endu pinatundug nami si Eisa a wata ni Maryam, endu inenggan nami sekanin sa Injil endu binaluy nami kanu manga pusung nu minunut sa lekanin i kalasam endu kalimu, endu katagak sa dunya a inidtebu nilan, di kena nami ini-faradu sa kanilan, tuntut nilan sa kasuwat nu Allah, ugayd na dala nilan tyakapi sa benal,endu inenggan nami bun silan sa balas, na ya madakel sa kanilan i faasiq."},{"id":28,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Ikagilek nu su Allah endu pangimbenal nu su sinugu nin, ka enggan kanu nin sa duwa a balas a mapya ebpun kanu limu nin endu enggan kanu nin pan sa sigay a madselu nu sa titayan, endu ampunen kanu nin, ka su Allah na bangampun a malimu."},{"id":29,"translation":"Ka endu katawan nu aden kitab nin i da magaga nilan kanu limu nu Allah, inggay nu (Allah) kanu magkahanda nin, endu su Allah i kigkuwan sa limu a masla."}]},{"id":58,"verses":[{"id":1,"translation":"Saben-sabenal gakineg nu Allah su kadtalu nu babay a pebpalawa sa leka (Muhammad) sa kani kaluma nin, endu pebpanun lu sa Allah, su Allah na gakineg nin su kapendalawana nu, endu sekanin (Allah) i pakakineg a pakailay."},{"id":2,"translation":"Su manga taw a ibelagid nilan si kaluma nilan kani ina nilan na di bun mabaluy a ina nilan ka dala ina nu taw a di kena su mimbata lun, na entuba a kadtalu na supak endu kadusan, endu saben-sabenal su Allah i malimu a mangampun."},{"id":3,"translation":"Su manga (mama) a inilagid nin si kaluma nilan (sa mana bigkubung ni ina nin), mawli na nakadsendit kanu nadtalu nin na mangawn sa ulipen a sakataw sa di pan silan makadtidtu (makantampung), entuba a indawan sa lekanu, katawan nu Allah i galebek nu, mapayag-masulen."},{"id":4,"translation":"Amayka da ulipen na ebpuwasa sa duwa-ulan pedtundug-tundug sa dili pan silan makadtidtu upama di pakagaga na mapakan sa nem-pulu a miskinan, ka endu kanu makapangimbenal sa Allah endu su sinugu nin, entu ba i dulunan nu Allah, endu kanu manga kafir i siksa a masakit."},{"id":5,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a salakaw i agama nin kanu Allah endu su sinugu nin sa lusak den silan sa mana su kinalusak nu manga nangawna sa kanilan, na initulun nami sa leka su manga ayat a mapayag, na kanu manga kafir su siksa a makabinasa sa kanilan."},{"id":6,"translation":"Su gay a pambuwaten nu Allah silan langun na inggay sa kanilan su balas nu galebek nilan a tinimu nu Allah a nalimpangan nilan, na su Allah kanu langun nu enggaga-isa na katawan nin."},{"id":7,"translation":"Enduken da nengka katawi na saben-sabenal su Allah na katawan nin su dalem nu langit endu su dalem nu lupa, da magedunga a telu kataw a di kena i ka-pat bun sekanin, u lima na ika-nem sekanin, atawaka paydu pan sa madakel a di kena salta bun sa kanilan sa apya endaw silan, mawli na inggay nin (Allah) sa uman isa sa kanilan su balas nu galebek nin sa gay a mawli, ka saben-sabenal su Allah na langun na enggaga-isa na katawan nin."},{"id":8,"translation":"Ngintu dala nengka katawi su manga taw a sinapalan sa kapagedunga mawli na midsaluman bun silan kanu inisapal sa kanilan, na ya nilan pan ipagedunga na kadusan endu di kapagayun endu supak kanu rasul, amayka nawma ka nilan (Muhammad) na salakaw i kad-salamay nilan sa leka, kena mana sa pidtalu nu Kadenan nengka, na ya nilan madtalu sa ginawa nilan: nya ba kasiksan tanu nu Kadenan kanu kadtalu tanu (amayka mawag tanu), na ya bu mataw sa kanilan na su naraka jahannam a magyaw sa kanilan a sangat i kawag nin a kabpawangan."},{"id":9,"translation":"Hay sekanu anan atagin a bamaginugut! Amayka magedunga kanu na da kanu magedunga sa kadusan endu kapamagukag endu supak sa sinugu, endu ya nu ipagedunga na langun na mapya endu gilek sa Allah, ikagilek nu su Allah ka lu bun sa lekanin i kalimudan nu langun."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal su kapagedunga na kana shaytan ka endu malidu i ginawa nu manga bamaginugut, na di nilan bun kagkaydan su manga bamaginugut ya tabya na kahanda nu Allah, endu sekanin a Allah i pedsaligan nu manga bamaginugut."},{"id":11,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Amayka pidtalu sa lekanu i kalagi nu su kabpagagayan na kalagi nu, su Allah na kalagan kanu nin sa katamanan, amayka pidtalu i tindeg kanu na tindeg kanu, ka ipulu nu Allah su bangkatan nu manga bamaginugut endu su manga taw a aden ilmu nin, su Allah na katawan nin i langun na galebek nu."},{"id":12,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Amayka ipagedunga nu su rasul na enggay nu su kab-pagedunga nu sa sadaqah ka entu ba i makagkapya sa lekanu endu makasuti sa lekanu, amayka da paka-enggay nu na su Allah i bangampun a malimu."},{"id":13,"translation":"Na amayka kalegenan kanu sabap kanu kamiskinan na da paka-enggay nu a sadaqah na upama di kanggalebek intu na di kanu kalipungetan nu Allah, na itindeg nu su sambayang endu inggay nu su zakat nu endu paginugunuti nu su Allah endu su sinugu nin, su Allah na katawan nin i penggalebeken nu."},{"id":14,"translation":"Ngintu da nengka katawi (Muhammad) su manga taw a binaluy nilan a kaunutan su manga taw a nalipungetan nu Allah? Entu a manga taw na di kena kuyug sa lekanu na di kena bun kuyug sa kanilan endu pedsapa silan sa kalbutan, na katawan nilan bun i pendalbut silan."},{"id":15,"translation":"Inidtatalanga nu Allah sa kanilan i siksa a mapasang, kagina nakasagad i kawag a penggalebeken nilan."},{"id":16,"translation":"Binaluy nilan su sapa nilan a kalbutan sa dalinding nilan sa lawas nilan endu su tamuk nilan, entu ba i di kapembunu sa kanilan, na aden mambu sa kanilan i siksa a makapelusak sa kanilan."},{"id":17,"translation":"Di makabarapantag sa kanilan su manga tamuk nilan, endu su manga wata nilan kanu siksa nu Allah sa kanilan, entuba a taw na sa naraka sa da den sa kanilan i makalyu pan silan."},{"id":18,"translation":"Su gay a pambuwaten nu Allah silan, na edsapa pamun silan sa Allah sa mana su kinadsapa nilan sa lekanu sya sa dunya ka ya nilan gatagu sa ginawa na aden bun tindeg nilan, na silan i manga taw a manga malbut."},{"id":19,"translation":"Pidtampatan silan na shaytan, na nalimpangan nilan su tadem sa Allah, na langun nu taw a makuyug sa shaytan a silan i nalugi."},{"id":20,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a pedsulangen (pedsupaken) nilan su Allah endu su sinugu nin, entu ba i manga taw a nakalusak."},{"id":21,"translation":"Inimasad nu Allah lu sa Lawh al-Mahfudh i saki (Allah) endu su manga sinugu ku i temalaw, saben-sabenal su Allah i mabagel a mapulu."},{"id":22,"translation":"Da maparuli nengka (Muhammad) a manga taw a bangimbenal sa Allah endu gay a mawli sa igkalimuwa nin i taw a supak sa Allah endu su sinugu nin sa apya pan lukes nilan atawaka manga wata nilan atawaka suled nilan atawaka manga pagali nilan, entu ba a manga taw na inisulat kanu manga pusung nilan su iman (pangimbenal), endu binagel nu Allah silan kanu bagel ebpun sa lekanin, endu paludepen nin silan kanu manga surga pelagilay kanu kababan nin i manga ig a madakel i embalangan nin, sa da den sa kanilan i kalyu nilan sa surga, nasuwatan nu Allah silan sabap kanu kapya nilan na nasuwat mambu silan kanu balas a nakwa nilan, saben-sabenal su taw a lu dabpig sa Allah na maka-untung."}]},{"id":59,"verses":[{"id":1,"translation":"Timasbih sa Allah su dalem nu manga langit endu su lupa, ka sekanin (Allah) i mapulu a mataw mapandadayt."},{"id":2,"translation":"Sekanin (Allah) i napalyu kanu manga kafir a aden kitab nin ebpun kanu manga dalpa nilan kanu paganay a kinabugaw sa kanilan, a dala nu ma-antap i makalyu silan, na antap nilan i makasapal su kuta nilan kanu kahanda nu Allah, na nawma silan nu kahanda nu Allah sa da nilan magkila-kila, binetadan nu Allah su manga pusung nilan sa gilek, na ginubal nilan su manga walay nilan kanu manga lima nilan endu su manga lima nu manga bamaginugut, na kuwa nu inamba a ibaratan (upaman) sekanu a aden manga ungangen nin."},{"id":3,"translation":"Endu upama di kena bu inukul nu Allah i kalyu nilan sa siksan den silan nu Allah sya sa dunya endu aden pan ka-narakan nilan sa gay a mawli."},{"id":4,"translation":"Kagina silan a manga taw na sinupak nilan su Allah endu su sinugu nin, na su taw a supaken nin su Allah na mapasang i siksa nin."},{"id":5,"translation":"Langun na tinibped nu a kayu-kulma atawaka da nu matebped na kahanda nu Allah, endu makabpayan (makalusak) su manga faasiq."},{"id":6,"translation":"Su langun na tamuk a inimbalingan nu Allah kanu nabi nin a kana manga Yahudi, endu su nakwa a manga tamuk a dala kalugati (da kambunuway) sya kanu manga taw a pegkuda sa kuda/unta, ugayd na pinandaya nu Allah kanu sinugu nin sa kanu kahanda nin, su Allah na kanu enggaga-isa na kagaga nin."},{"id":7,"translation":"Su langun na inenggay nu Allah kanu sinugu nin a nakabpun kanu manga dalpa a manga manawt, na kanu Allah endu su sinugu nin endu su manga pagali endu su manga yateem endu su manga miskinan endu sya kanu lalan sa Allah, ka endu di mabaluy su tamuk sa ya bu kumamal lun a manga kawasa sa lekanu ,endu langun na initalingguma sa lekanu nu sinugu na kwa nu, langun na inisapal na teleni nu, endu ikagilek nu su Allah, ka saben-sabenal a mapasang i siksa nin."},{"id":8,"translation":"Endu su manga faqir a mimbakwit a pinalyu silan kanu dalpa nilan endu su manga tamuk nilan, a bangilay silan kanu limu nu Allah endu su suwat nin, endu pedtabangan (ipedsabek) nilan su agama nu Allah endu su sinugu nin, entuba i manga taw a benal (i palityaya nin)."},{"id":9,"translation":"Endu su manga taw a midtakena (sa Madinah) endu nangimbenal den danden (dapan makawma sa Madinah) a kalilinyan nilan i makawma sa kanilan (su manga muhajir ebpun sa Makkah), endu da bun gayd lilini nilan sa tamuk nilan, endu ilabi nilan i kaped nilan sa ginawa nilan sa apya ngin den i lilingay nilan sa tamuk, ka su taw a tebpeden nin su lilingay nin (sa dunya) na entu ba i manga taw a namaka-untung sa masla."},{"id":10,"translation":"Endu su manga taw a nakawma (muhajir) sa ulyan (a taga Madinah) na ya nilan in-du’a na Kadenan nami ampun ka sa lekami (su kalimbanan) endu su pagali nami a nawna sa lekami sa kinapangimbenal, endu dika maluy kanu pusung nami i dengki nami kanu bamaginugut, hu Kadenan nami! Seka a Kadenan na malasam a malimu."},{"id":11,"translation":"Ngintu da nengka mailay (Muhammad) su manga munafiq a ya nilan kadtalu kanu manga pagali nilan a kafir a manga Yahudi na amayka lumyu kanu na lumyu kami bun endu da unutan nami a salakaw pan sa lekanu taman sa taman, endu amayka embunuwa kanu na tabangan nami sekanu, na su Allah i pedsaksi sa silan (manga munafiq na manga malbut silan."},{"id":12,"translation":"Na amayka lumyu (su Yahudi) na di bun silan lumyu, amayka mimbunuwa menem na di bun silan tumabang (manga munafiq) na amayka tumabang silan na makapalaguy bun silan, mawli na dala tumabang sa kanilan."},{"id":13,"translation":"Sekanu (manga bamaginugut) i labi a ikagilek nilan sa Allah, kagina silan a manga taw na di makasabut."},{"id":14,"translation":"Di kanu nilan imbunuwa, ya tabya na makagkuta silan atawaka aden dalinding nilan, mapasang i di nilan kapamagayun, antapen nengka silan sa ga-umpung di kena ka gapalak i pusung nilan kagina silan a manga taw na da ungangen nin."},{"id":15,"translation":"Mana su manga taw a nangawna sa kanilan, nanaman nilan i kabinasa na galebek nilan, endu sa kanilan i siksa a masakit."},{"id":16,"translation":"(Su manga munafiq) na mana bun shaytan, guna nin edtalu kanu manusya i egkafir ka, na guna egkafir na ya nin pidtalu: saben-sabenal ebpukas aku sa leka, ka saki na kagilekan aku sa Kadenan nu dunya."},{"id":17,"translation":"Na ya nilan nabpawangan na su naraka sa dala kalyu nilan, sabap sa entuba i balas nu manga darwaka."},{"id":18,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut ikagilek nu su Allah endu uman isa na ilayn nin u ngin ba i galebek nin a makwa nin namag, ikagilek nu su Allah ka langun na galebek nu na katawan nin."},{"id":19,"translation":"Endu da kanu miling kanu manga taw a tinagak nilan su inugut sa Allah, sa nalimpangan nilan su ginawa nilan, silan a manga taw a faasiq."},{"id":20,"translation":"Di makapagidsan su taw sa naraka endu su taw sa surga, su taw sa surga na sa kanilan a badtugan a mapya."},{"id":21,"translation":"Upama bu ka initulun nami su Qur’an sa palaw na mailay nengka su palaw a malupet magugul sa gilek nin sa Allah endu entu ba na upaman a inenggay nami sa manga taw, ka endu silan makapamikir."},{"id":22,"translation":"Sekanin na Allah, da wagib a pedsimban a salakaw sa lekanin, katawan nin su mapayag-masulen, a malimu kanu ulipen nin sa dunya akhirat."},{"id":23,"translation":"Sekanin na Allah da pedsimban a salakaw sa lekanin, a pakamilik, a suti, a sampulna, a benal, a pedtulik kanu binaluy, a mapulu, a pakapages sa endaw i kyug nin, mahasuti kanu ipedsakutu nu manga taw a pedsakutu."},{"id":24,"translation":"Sekanin a Allah i namaluy, napambuwat, napabpalas, lekanin i manga mapya a ngala, pedtasbih sa lekanin su dalem nu manga langit endu lupa, sekanin i mapulu a mataw mapandadayta."}]},{"id":60,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Di nu mamaluya a kaunutan nu su satru (kuntra) ku a satru nu bun, edsalenganan nu sa kagkalimwa a mapayag-masulen, ka saben-sabenal a sinupak nilan su nakawma sa lekanu a bantang, pembugawn nilan su rasul endu sekanu sabap sa kabangimbenal nu lu sa Allah a Kadenan nu, apya pan pen-jihad kanu sa lalan ku endu apas kanu kasuwat ku, na aden bun masulen a kapegkalimway nu, na saki (Allah) na katawan ku su ibagena nu endu su ipebpayag nu, na entayn sa lekanu i enggalebek sa entuba (kagkalimwa sa kafir) na saben-sabenal a natadin sa lalan a matidtu."},{"id":2,"translation":"Amayka kasampenan kanu nilan na andang a satru kanu nilan, endu betelen nilan su lima endu dila nilan sa lekanu sa malat, endu ya nilan kyug na makafir kanu."},{"id":3,"translation":"Di makangguna sa lekanu su kadsusuled nu endu su manga wata nu sa kanu gay a mawli, makadsenggaya kanu, su Allah na gailay nin su langun na galebek nu."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal a aden sa lekanu i mapya a bagunutan nu kanu Ibrahim endu su minunut sa lekanin, ya nilan kadtalu kanu taw nilan na sekami na mawatan kami sa lekanu endu su pedsimban nu a barahala, sinupak nami sekanu endu mapayag i di tanu kapamagayun endu kapamagukag tanu, taman sa di kanu mangimbenal sa Allah a isa bu, ya tabya na pidtalu nu Ibrahim kani ama nin: ipangeni ku seka sa ampun, ka dala gamilikan ku sa leka lu sa Allah apya paydu, Hu kadenan nami! Seka i pedsaligan nami, endu seka i pedtawbatan nami endu san kami bun makambalingan salka."},{"id":5,"translation":"Hu kadenan nami! di kami maluy a makafitna kami kanu manga kafir, endu ampun ka sa lekami (su dusa) ka seka i mapulu a mataw sa endadayta."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal aden sa lekanu i bagunutan nu kanilan a mapya sa entayn i pangingarapen nin su Allah endu su gay a mawli, na entayn menem i di tumalima na su Allah na kawasa endu pebpugin."},{"id":7,"translation":"Kalu-kalu baluyn nu Allah i makagkalimwa nu bun su manga taw a ibagukag nu, su Allah i pakagaga endu su Allah na sekanin i bangampun a malimu."},{"id":8,"translation":"Di kanu pedsapalan nu Allah sa kabpya-pya nu sa kanilan a da kanu nilan imbunuwa pantag kanu agama endu da kanu nilan pamugawa ebpun kanu manga inged nu sa mapanunugat nu silan, endu mapadtibang nu silan, ka saben-sabenal na su Allah na egkaliniyan nin su manga mapadtimbang."},{"id":9,"translation":"Ya bu man ipedsapal sa lekanu nu Allah na su silan a inimbunuwa kanu nilan sya kanu dalpa nu endu midtatabanga silan sa kapamugaw sa lekanu, na di nu silan panunugata sa ula-ula a entayn i manunugat kanilan na entuba silan i manga salimbuten."},{"id":10,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Amayka makawma sa lekanu i manga babay a bangimbenal sa Allah sa mimbakwit na batalu nu silan, su Allah i mataw sa kabangimbenal nilan, amayka natawan nu i benal a bangimbenal silan na di nu mapawli silan lu kanu manga kafir ka di kena halal sa kanilan su manga kafir (a manga kaluma nilan) endu di bun halal kanilan (kafir) su manga babay (a bangimbenal), inggay nu kanu manga mama a kafir su nakasunggud nilan, na dala dusa nu i pangaluman nu silan amayka ka-enggan nu sa mah’r, na di nu pegkaluma i babay a lu bun natagu sa kafir, kwa nu i nakasunggud nu, kwan nilan menem i nakasunggud nilan, ka entu ba i kukuman nu Allah a kukuman nin sa lekanu, su Allah i mataw sa endadayta."},{"id":11,"translation":"Endu amayka mimbalingan su kaluma nu lu sa kafir mawli na nabiyag sa kinambunuwa, na kuwa nu lu kanu ganima i makabayad a mah’r kanu manga kafir sa mana su nakasunggud nilan, endu ikagilek nu su Allah entuba i pangimbenal nu."},{"id":12,"translation":"Hay seka a rasul! Amayka nakawma sa leka su manga babay a bangimbenal sa Allah sabap sa nabpasadan ka nilan sa di den silan sumakutu sa apya paydu, endu di silan manegkaw, endu di silan edzina, endu di nilan imatayan i wata nilan, endu di silan enggula sa maledsik a idtebu nilan a kandalbut, endu amayka di kanilan sangkan kanu manga mapya, na ebpasadi ka mambu silan, endu ipangeni nengka sa ampun sa Allah, ka sekanin (Allah) i bangampun a malimu."},{"id":13,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Di nu bagunuti su manga taw a nalipungetan nu Allah, ka saben-sabenal a natebped sa kanilan su mapya sa akhirat sa mana bun su kinatebped na inam nu manga kafir amayka luden silan sa dalem nu kubur."}]},{"id":61,"verses":[{"id":1,"translation":"Timasbih sa Allah su dalem nu manga langit endu su lupa, endu sekanin (Allah) i mapulu a mataw sa endadayta."},{"id":2,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Ngintu ka pedtalun nu na di nu penggalebeken."},{"id":3,"translation":"Masla gayd a kadusan lu sa Allah i pedtalun nu na di nu penggalebeken."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal su Allah na balasan nin su pembunuwa sa lalan sa Allah a midsap a mana den pimbalay a pamakadsulaya."},{"id":5,"translation":"Endu pidtalu nu Musa kanu manga taw nin: Hay sekanu a manga taw ku! Nginan ka belingasan aku nu? Na saben-sabenal a katawan nu i saki na sinugu aku nu Allah sa lekanu, guna silan pedsibay kanu bantang na pinasibay nu Allah su pusung nilan, endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a faasiq."},{"id":6,"translation":"Endu pidtalu nu Eisa a wata ni Maryam: Hay sekanu a tupu nu Israel: saben-sabenal a saki na sinugu aku nu Allah sa lekanu sa nagayun bun su napananggit ku kanu nawman ku a Taurat endu pedtalun ku sa lekanu i rasul a makawma a mawli sa laki a ya nin ngala na si Ahmad, guna makawma sa kanilan su mapayag na ya nilan pidtalu: sih’r a mapayag."},{"id":7,"translation":"Endu da makalawan i kadupang nin kanu taw a edtebwan nin su Allah sa kalbut, inunta na bagenggaten sa Islam, endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a manga dupang."},{"id":8,"translation":"Kyugan nilan na mapandeng (matay) su sigay nu Allah sa ngali nilan, na su Allah na sampulnan nin su sigay nin apya pan kabensyan nu manga kafir."},{"id":9,"translation":"Sekanin (Allah) na sinugu nin su nabi sa tutulu endu agama a benal ka endu nin makapayag kanu langun nu manga agama, sa apya pan kabensyan nu manga mushrik."},{"id":10,"translation":"Hay sekanu a bamaginugut, ngintu tutulun ku sekanu sa dagangan a malepas kanu nin kanu siksa a masakit?"},{"id":11,"translation":"Pangimbenal nu su Allah endu su sinugu nin endu en-jihad kanu sa lalan sa Allah kanu manga tamuk nu endu su ginawa nu, ka entu ba i mapya sa lekanu amayka katawan nu."},{"id":12,"translation":"Ampunen su dusa nu endu paludepen kanu sa surga a pelagilay kanu kababan na ig, endu manga kabetadan a mapya (lu sa surga) aden entuba i badtugan a masla."},{"id":13,"translation":"Endu aden pan salakaw a kasuwatan nu a limu tabang ebpun sa Allah endu makwa nu su kataban sa magagan, pamanudtul ka (Muhammad) kanu manga taw a bamaginugut."},{"id":14,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Enggula nu i tabang kanu agama nu Allah sa mana kinadtalu nu Eisa kanu manga mapya a manga taw nin: entayn i tabang nu agama nu Allah? Ya nilan pidatalu: sekami i tabang nu agama nu Allah, nangimbenal su kaped kanu tupu nu Israel na migkafir su kaped, (tig nu Allah): binagel nami su manga bamaginugut kanu satru (kuntra) nilan, na nabaluy silan (a manga bamaginugut) sa timalaw kanu satru nilan."}]},{"id":62,"verses":[{"id":1,"translation":"Pedtasbih sa Allah su dalem nu manga langit endu su lupa, a pakamilik, a suti a mapulu, a mapambetad sa di madaway."},{"id":2,"translation":"Sekanin (Allah) i napambwat lu sa Arab sa sinugu a bansa nilan, sa batiyan nin sa kanilan su ayat endu sutin nin silan endu pamandun nin silan kanu kitab endu hukuman, a saben-sabenal a tading silan sa da pan makambuwat (su sinugu)."},{"id":3,"translation":"Endu su kaped a manga taw a nangawli a da nilan den masawt su rasul, sekanin (Allah) i mapulu a mataw mapambetad sa di madaway."},{"id":4,"translation":"Entu ba na kalbihan nu Allah kanu entayn i magkahanda nin, ka su Allah i kigkuwan sa kalbihan a masla."},{"id":5,"translation":"Ini-upama su manga taw a inenggan sa Taurat a da nilan enggalebeka sa mana su himar a linulanan sa kitab (dala sabut nin kanu lulan nin), na mawag a benal i nalagidan nu manga taw a napandalbut kanu manga ayat nu Allah, endu su Allah na di nin tutulun su manga taw a manga dupang."},{"id":6,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) kanu manga Yahudi: amayka benal su kadtalu nu i sekanu bu i kalilinyan nu Allah sa dala kaped na palnganay nu i matay kanu amayka benal i kadtalu nu."},{"id":7,"translation":"Endu di nilan bun mapalnganay sabap sa kanu kadarwakan nilan a nawna, su Allah i mataw kanu manga dupang."},{"id":8,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su kapatay a balaguyan nu na madsumbak nu bun, mawli na lu kanu makambalingan kanu mataw sa mapayag-masulen, ka inggay sa lekanu su balas nu pinggalebekan nu."},{"id":9,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Amayka minebang sa kadsambayang sa jum’at na pamagayas kanu lu kanu pedtademan sa Allah (masjid), itagak nu su kabpasay, ka entu ba i makag-kapya sa lekanu umana bu ka katawan nu."},{"id":10,"translation":"Amayka nakapasad edsambayang na embukakal kanu kanu lupa ka pangilay nu su limu nu Allah, na tademi nu bun sa madakel su Allah, ka malemu-lemu i makauntung kanu."},{"id":11,"translation":"Amayka nakailay silan sa dagangan atawaka kabimbanan na lu ba silan mibpawang, tinagak ka nilan sa pedtindeg ka sa mimbar, edtalu ka sa kanilan su lu sa Allah na ya pan mapya kanu manga dagangan endu kasimpangan, su Allah i mapya kanu langun na pe-rizki."}]},{"id":63,"verses":[{"id":1,"translation":"Amayka makawma su manga munafiq na ya nilan edtalun: saksi kami (Muhammad) sa sinugu ka nu Allah, su Allah na katawan nin i rasul ka, endu su Allah i pedsaksi sa saben-sabenal su munafiq na manga malbut."},{"id":2,"translation":"Binaluy nilan su sapa nilan a dalinding nilan a pakasapal sa kabunu nilan, silan a (munafiq) na sangat i kawag na galebek nin."},{"id":3,"translation":"Kagina nangimbenal silan paganay, mawli na mig-kafir menem, na tinutupan nu (Allah) su pusung nilan sa di silan makasabut."},{"id":4,"translation":"Endu amayka mailay nengka silan na kalilinyan nengka i manga lawas nilan, endu edtalu menem silan na mapanuliman i kadtalu nilan, mana silan tud na kayu a gupas, ga-antap nilan i gasugat na langun a kadtalu, silan i satru, ingati ka silan, namulkan nu Allah silan sabap sa kapedtetebu nilan."},{"id":5,"translation":"Endu amayka pidtalu sa kanilan i sya kanu ka ipangeni kanu nu rasulullah sa ampun, na lu sa bala semangul i isa, na mailay nengka silan a menda ka mimamasela silan."},{"id":6,"translation":"Magidsan i ipangeni nengka silan (Muhammad) sa ampun atawaka di na di bun ampunen nu Allah silan, ka saben-sabenal su Allah na di nin tutulun su manga taw a faasiq."},{"id":7,"translation":"Silan i midtalu sa di nu minggay sa tamuk su manga tagapeda nu rasul, taman sa di pan makambukakal (taman sa tagaken nilan den su rasul), na kanu Allah i kigkuwan kanu dalem nu manga langit endu lupa, ugayd na su manga munafiq na di makasabut."},{"id":8,"translation":"Ya nilan kadtalu na: amayka makawli tanu lu sa Madinah na pawan nu mabagel su malubay, na kanu Allah su kapulu endu su sinugu nin endu kanu manga bamaginugut, ugayd na su manga munafiq na di nilan katawan."},{"id":9,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Da kanu mapasimpang kanu manga tamuk nu endu manga wata nu kanu tadem ku Allah, ka su taw a enggalebeken nin su entuba na silan i nalugi."},{"id":10,"translation":"Endu edsadaqah kanu sa kaped kanu inirizki nami sa lekanu sa di pan makawma kanu isa sa lekanu su kapatay (makadsendit kanu), sa ya nilan madtalu: upama nya bu ka nakaiseg pamun su ajal ku (su kapatay) sa apya paydu bu na makadsadaqah aku na makuyug aku kanu manga taw a manga mapya."},{"id":11,"translation":"Na di makaiseg su ajal nu uman isa u nawma, su Allah i mataw kanu manga galebek nu."}]},{"id":64,"verses":[{"id":1,"translation":"Pedtasbih su dalem nu manga langit endu su lupa, lekanin (Allah) su kapegkamilik endu pugi endu kagaga nin i langun na enggaga-isa."},{"id":2,"translation":"Sekanin (Allah) na binaluy nin i aden kafir sa lekanu endu aden bamaginugut, su Allah na katawan nin i manga galebek nu."},{"id":3,"translation":"Binaluy nin i manga langit endu lupa sa bantang, endu pinabpalas kanu nin sa pibpiya-piyanan nin i palas nu (langun nu) na lu bun makadsunud (makambalingan) sa lekanin (Allah)."},{"id":4,"translation":"Katawan nin (Allah) su dalem nu langit endu su lupa endu katawan nin su ipedsulen nu endu su ipebpayag nu, su Allah na gatawan ni su dalem nu pusung nu."},{"id":5,"translation":"Da makatalingguma sa lekanu su tudtulan kanu manga kafir a nawna? (Pidtalu sa kanilan): nanami nu su lalaw nu pinggalebek nu endu sa kanilan pan i siksa a masakit."},{"id":6,"translation":"Sabap sa namba na pinapaytan silan sa manga sinugu sa nakapananggit sa manga tanda a mapayag, na ya nilan pidtalu: taw bun i banutulu sa lekitanu (manusya bun), pigkapiran nilan endu tinagak nilan, su Allah na dala patagan nin sa kanilan, endu su Allah na kawasa a pebpugin."},{"id":7,"translation":"Initagu sa ginawa nu manga kafir i saben-sabenal na di silan makambwat (sa gay a mawli) edtalu ka (Muhammad): ibet sa Allah na makambwat kanu kanu gay a mawli, mawli na makwa nu su balas nu galebek nu, entu na malemu gayd sa Allah."},{"id":8,"translation":"Pangimbenal kanu sa Allah endu su sinugu nin endu su sigay a initulun nami (Qur’an) endu su Allah na langun na galebek nu na katawan nin."},{"id":9,"translation":"Kanu gay a limuden kanu sa kagkukum, entuba su gay a kapangimbulat (bamaginugut kanu kafir) na entayn i nangimbenal sa Allah endu minggalebek sa mapya na punasen su kawagan nin, endu paludepen sa surga a pelagilay sa kababan i manga ig sa di silan makalyu, entuba i badtugan a masla."},{"id":10,"translation":"Endu su manga kafir endu napandalbut kanu ayatan nami na entuba i kigkuwan sa naraka sa da den kalyu nilan, na ngin den a kawag a kadsunudan."},{"id":11,"translation":"Da tyuba ebpun kanu manga tyuba ya tabya na kahanda nu Allah, su taw a nangimbenal sa Allah na natutulu su atay (pusung) nin, endu su Allah a langun na enggaga-isa na katawan nin."},{"id":12,"translation":"Paginuguti nu su Allah endu su sinugu nin, amayka menda kanu (di kanu tumalima) na kapapedsampay bu sa mapayag su manga sinugu."},{"id":13,"translation":"Allah, da kadenan ya tabya na sekanin (Allah) endu su Allah ipedsaligan nu manga bamaginugut."},{"id":14,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Aden kanu manga kaluma nu endu su manga wata nu i satru (kuntra) nu, na ingati nu, na amayka pasagaden nu endu tigkelan nu, na ampunen nu na saben-sabenal su Allah na bangampun a malimu."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal su manga tamuk nu endu su manga wata nu na fitna, lu saAllah i balas a masla."},{"id":16,"translation":"Ikagilek nu su Allah sa magaga nu, endu pakikineg kanu endu paginugut kanu, endu embaranggya (enggastu) kanu, ka entuba i makagkapya sa ginawa nu, su taw a tebpeden nin su kasingit na entuba i nakauntung."},{"id":17,"translation":"Upama pautangen nu su Allah sa mapya na takepen nin sa lekanu endu ampunen kanu nin, su Allah na masukur a matigkel."},{"id":18,"translation":"Katawan nin (Allah) su gayb endu su mapayag, sekanin (Allah) i mapulu a mataw mapandadayta."}]},{"id":65,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay seka a nabi! Amayka imbelag nu i kaluma nu na san nu imbelag kanu iddah nilan, endu tanudi nu su iddah, ikagilek nu su Allah a Kadenan nu, di nu silan mamugaw kanu walay nilan na di bun gapakay sa kanilan i kalyu nilan, ya tabya na amayka minggalebek silan sa maledsik a mapayag, entuba i kumpasan nu Allah, na su taw a dakudaken nin su kumpasan nu Allah na dinupang nin i ginawa nin, na di nin bu katawan na basi aden ibagu nu Allah a ula-ula (makambalingan pamun silan)."},{"id":2,"translation":"Amayka masampay den su ajal nu iddah na suli nu silan sa mapya atawaka belag nu den silan sa mapya, endu pedsaksi kanu sa duwa kataw a bantang, na patidtu nu su kadsaksi sa Allah, entuba na ibangindaw sa lekanu sa entayn i mangimbenal sa Allah endu gay a mawli, su taw a magilek sa Allah na baluyan sa bengawan a kasengaw (kalidtas)."},{"id":3,"translation":"Endu rizkiyan nin sa di nin magkila-kila, endu su taw a semalig sa Allah na sekanin i tumuldu lun, saben-sabenal su Allah na masampay nin i kahanda nin, saben-sabenal a binaluy nin (Allah) kanu langun na enggaga-isa i ukulan."},{"id":4,"translation":"Su manga babay a diden gawma na hayd a kaluma nu sa penduwa-duwa kanu sa iddah na ya nilan iddah na telu ulan, na maytu bun ba su dala pan mahayd, su magingay menem na ya nin iddah na kambata nin, su magilek sa Allah na baluynin su galebek nin sa malemu."},{"id":5,"translation":"Entu ba su hukuman nu Allah a initulun nin sa lekanu, su taw a magilek sa Allah na punasen nin su kadusan nin, endu pakaselan nin su balas nin,"},{"id":6,"translation":"Pagkaleben nu sa walay nu su binelag nu sa magaga nu, endu di nu silan manikut sa kasimpitan silan, amayka magingay sa binelag nu na embaranggyay (enggastuy) nu silan taman sa kambata nilan, na amayka silan i nagatul sa kasusu nu wata na inggay nu su sukay nin, endu pagumpung kanu sa kadakel na uman isa a makasukay nin, na amayka kalegenan kanu su isa menem i magatul sa kapasusu kanu wata."},{"id":7,"translation":"Embaranggya (enggastu) su uman isa sa endaw i magaga nin, su masimpit i rizki nin na embaranggya den kanu kaped a inenggay nu Allah sa lekanin, dala ipalyugat nu Allah ya tabya na su magaga nin, baluyn nin kanu ulyan na mapasang i malmu."},{"id":8,"translation":"Endu pila bu i dalpa a midtegas i taw nin (mimamasela) kanu kasuguwan nu Kadenan nin endu su sinugu nin, na pinagitung nami silan sa mapasang, endu siniksa nami silan sa siksa a mapalusak."},{"id":9,"translation":"Natepengan nilan su lalaw (unga) nu galebek nilan, mawli na kalugiyan su uliyan nu galebek nilan."},{"id":10,"translation":"Inipagadil nu Allah sa kanilan i siksa a mapasang, ikagilek nu su Allah sekanu a aden ungangen nin a nangimbenal (sa Allah), initulun sa lekanu nu Allah su indawan."},{"id":11,"translation":"Su sinugu nin na batiyan nin sa lekanu su ayatan nu Allah a manga mapayag, ka endu nin makapailay su manga bamaginugut a penggalebek sa mapya ebpun kanu kalibutengan sa sya kanu sigay, endu su nangimbenal endu minggalebek sa mapya na paludepen nu Allah kanu manga surga a pelagilay sa kababan i ig, a dala den sa kanilan i kalyu sa surga, pinakapya nu Allah i rizki nin."},{"id":12,"translation":"Su Allah i minaluy kanu pitu lapis a langit endu su lupa, pakatulun kanu pamageletan nin su kahanda nu Allah, ka endu nu katawan su Allah na langun na enggaga-isa na kagaga nin, endu sekanin a Allah na saben-sabenal a langkap su kataw nin kanu enggaga-isa."}]},{"id":66,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay seka a nabi! Ngintu ka ipe-haram nengka su ini-halal nu Allah sa leka, apas nengka bu sa kasuwatan ni kaluma nengka, su Allah i bangampun a malimu."},{"id":2,"translation":"Saben-sabenal inibpalyugat nu Allah sa lekanu (manga mama) su kaffarah a ka-halal nu sapa nu, endu su Allah i pedtabang sa lekanu endu sekanin i mataw sa endadayta."},{"id":3,"translation":"Endu aden inisulen (inipagena) nu nabi kanu kaped kanu manga kaluma nin a bityala, na pidtalu nu isa a duwaya kanu ped a duwaya nin, na inipayag nu Allah kanu sinugu nin, na edtalun nu sakataw: entayn i midtalu lun sa leka? Tig nu rasul: pidtalu sa laki nu mataw sa mapayag-masulen."},{"id":4,"translation":"Amayka magumbaya kanu duwa (Aisha endu Hafsa) lu sa Allah (na namba i mapya) ka saben-sabenal su pusung nu duwa (pakaniyat sa di kena mapya sabap sa kapangalikud), endu amayka ipayag nu (sa magayun kanu duwa sa satru nu su Muhammad), na saben-sabenal su Allah i tampilin endu su Jibril endu su manga mapya a bamaginugut, endu su malaikat sa ulyan na namba."},{"id":5,"translation":"Ka basi su kadenan i sumambi (sa lekanu duwa) amayka mabelag kanu nin, sa ya pan labi i kapya nin sa lekanu a manga muslimat manga mu’minat, maginugut a manga baratawbat, manga barasimba a matagel tumasbih, bitwanen atawaka laga."},{"id":6,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut dalindingi nu su ginawa nu endu su kaluma nu, wata nu, kanu apuy a belalegan kanu manga kafir endu su manga barahala nilan, aden malaikat a mapasang, da supaken nilan kanu kasuguwan nu Allah i ya nilan galebek na suguwan sa kanilan."},{"id":7,"translation":"Sekanu a manga kafir da kanu den pendawa saguna a gay, ka ya nu bu makwa na su lalaw na galebek nu."},{"id":8,"translation":"Hay sekanu anan a bamaginugut! Edtawbat kanu sa Allah sa benal a kadtawbat, ka malemu kanu Kadenan nu i punasen nin su manga dusa nu, endu paludepen kanu nin sa manga surga a pelagilay sa kababan na ig, kanu gay a di pagkayan nu Allah su manga nabi nin endu su manga bamaginugut a su sigay nilan na sya sa biwang kawanan, ya nilan madtalu: Kadenan nami sampulna ka su sigay nami endu ampun kami, ka seka i pakagaga kanu langun na engagga-isa."},{"id":9,"translation":"Hay seka a nabi, in-jihad engka su manga kafir endu su manga munafiq endu pakapasangi ka silan, ka ya nilan kambekenan na su naraka jahannam a ngin den a kawag na kadsunudan."},{"id":10,"translation":"Inenggay nu Allah a upaman kanu manga kafir su kaluma nu Nuh endu su kaluma nu Lut, duwa a mama a manga mapya a ulipen nu Allah, ugayd na duwa entu a manga babay na mindupang silan, na da makambarapantag sa kanilan kanu siksa nu Allah apya paydu, ya pidtalu sa kanilan: ludep kanu sa naraka salta kanu pakaludep."},{"id":11,"translation":"Endu ini-upama menem nu Allah kanu manga bamaginugut su kaluma ni Fir’awn a ya nin pidtalu: kadenan ku embalayi aku lu sa surga sa walay, endu lepas aku kani Fir’awn endu su galebek nin endu lepas aku kanu manga taw a darwaka."},{"id":12,"translation":"Endu si Maryam a wata ni Imran a tinuldu nin su awrat a iniyupan nami kanu ped kanu ngyawa nami, endu nangimbenal kanu manga kadtalu nu Allah endu su manga kitab nin, endu nakuyug kanu pamaginugut (sa Kadenan nin)."}]},{"id":67,"verses":[{"id":1,"translation":"Mahasuti su Allah kigkwan sa kadatu endu sekanin (Allah) kanu langun na enggaga-isa na kagaga nin."},{"id":2,"translation":"Sekanin (Allah) na binaluy nin su kapatay endu su kawyag sa ipembatalu sa lekanu u entayn i ebpya-pya sa galebek nin, endu sekanin (Allah) i mapulu a bangampun."},{"id":3,"translation":"Sekanin a (Allah) i minaluy kanu pitu lapis a manga langit sa mindada-lapisa, da mailay nengka kanu binaluy nin a midsupaka, lantap ka (sandeng ka) su langit u ngintu aden manga pesu nin?"},{"id":4,"translation":"Mawli na edsalumani ka milay sa makapila makambalingan sa leka su kailay nengka sa malugkug, endu natebped sa lekanin su kailay nin sa tila."},{"id":5,"translation":"Endu saben-sabenal a pibpalasan nami su langit sa manga bitun endu binaluy nami su bitun a iperajam sa shaytan, endu inidtatalenga nami sa kanilan su naraka a pegkaleg."},{"id":6,"translation":"Endu aden menem kanu manga taw a pigkafiran nilan su Kadenan nilan i siksa lu sa jahannam, endu mawag a benal a kadsunudan."},{"id":7,"translation":"Amayka iyulug silan kanu naraka na makineg nilan i suwara na apuy sa namba a pedsebu-sebu."},{"id":8,"translation":"Ya sama i malupet su naraka sa lipunget nin uman ulugan sa satumpuk na midsa menem su pedtameng (sa naraka): ngintu dala kanu mawma nu sinugu?"},{"id":9,"translation":"Ya nilan madtalu na: saben-sabenal a nakawma bun sa lekami i sinugu, ugayd na pinandalbut nami sa ya nami pidtalu: dala den mun initulun nu Allah apya paydu, na dala sa lekanu (kapalityaya) ya tabya na natading kanu sa masela (amayka malitiyala kanu sa sinugu)."},{"id":10,"translation":"Endu madtalu nilan: umana bu ka napanuliman tanu atawaka nakatagu tanu bu sa ginawa na di tanu matagu sa naraka a mayaw gayd."},{"id":11,"translation":"Nangimbenal bu lawa silan kanu kadusan nilan na mawatan den silan sa limu."},{"id":12,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a ipegkagilek nilan su Kadenan nilan sa gayb na sa kanilan su balas a masla."},{"id":13,"translation":"(Sekanu a manga manusya) ipagena nu su kadtalu nu atawaka ipayag nu na katawan nin su dalem nu pusung nu."},{"id":14,"translation":"Di nin besen katawan i sekanin bun i minaluy lun, endu sekanin (Allah) i dalidip a mataw kanu langun na binaluy nin."},{"id":15,"translation":"Sekanin (Allah) i minaluy sa lekanu kanu lupa sa malemu i kalakaw nu, na lakaw kanu sya kanu embala-bala lun, endu kan kanu kanu rizki nin endu lu kanu bun makambuwat sa lekanin kanu ulyan na kabangkit."},{"id":16,"translation":"Ngintu da andamu kanu kigkuwan sa langit amayka tampulan kanu nin sa lupa kanu gay a makanggagalebek endu makabpulu."},{"id":17,"translation":"Atawaka ngintu dala bun andamu amayka ipa-uma kanu nin sa sambel? Na di sa dili na katawan nu bun su siksa endu su lalaw nu dala nu kapaginugut sa sinugu."},{"id":18,"translation":"Endu saben-sabenal a napandalbut bun su nangawna sa kanilan, na di mawngen su siksa ku sa kanilan."},{"id":19,"translation":"Ngintu di nilan gailay su papanuk sa kawang-kawangan a belaten nin su papak nin atawaka timun nin su papak nin na dala bun makang-gumaked sa kanilan a salakaw sa Allah, ka sekanin na gailay nin su langun na enggaga-isa."},{"id":20,"translation":"Atawaka entayn i sundalu nu banan a pakatabang sa lekanu a salakaw sa Allah? Na dala kanu manga kafir a di kena nabintiyana (nasimpang) nu shaytan."},{"id":21,"translation":"Atawaka namba i pe-rizki sa lekanu na amayka palenen nin su rizki nu na endaw kanu kumwa? Limban silan a midtegas (su pusung) mimamasela sa timangka kanu bantang."},{"id":22,"translation":"Ngentu entayn i pakatuntul a pelalakaw kanu pisek endu su pelalakaw a matidtu kanu lalan a matidtu sabap sa pakailay sekanin?"},{"id":23,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): su Allah i minenggay sa lekanu sa kakineg endu kailay endu pusung, na paydu gayd i kadsukur nu."},{"id":24,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: su Allah i minaluy sa lekanu sya sa lupa, na lu kanu bun malimud sa lekanin."},{"id":25,"translation":"Endu tig nu (manga kafir kanu bamaginugut): kanu inamba a kabuliga amayka benal i pedtalun nu?"},{"id":26,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: su Allah bu i mataw lun, ka saki na ipedsampay ku bu sa lekanu sa mapayag."},{"id":27,"translation":"Guna nilan mailay su siksa a masupeg sa kanilan na egkaytem su biyas nu manga kafir, endu ya edtalun sa kanilan na nya ba su gay a pinangeni nu (lu sa dunya)."},{"id":28,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: edtalu nu sa laki upama ka binasan aku nu Allah endu su manga bamaginugut atawaka inikalimu kami nin na entayn i mangawn kanu manga kafir kanu siksa a mapasang?"},{"id":29,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: su Allah i pinangimbenal nami endu sinaligan nami, katawan nu bun u entayn i natading sa mapayag."},{"id":30,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: upama ka semenep den su ig sa lupa na entayn i nakagaga mapambuwat lun sya sa liyawaw?"}]},{"id":68,"verses":[{"id":1,"translation":"Nuun (su Allah i mataw kanu ma’na nin), saki (Allah) idsapa ku su pinsil (a sinemulat lu sa Lawh Al- Mahfudh sa langun a natagu sa dunya) endu su manga malaikat a pedsulat (sa mapya endu mawag)."},{"id":2,"translation":"Di kena ka buneg (Muhammad) kanu limu nu Kadenan nengka a initulun sa leka (mana su Qur’an)"},{"id":3,"translation":"Endu saben-sabenal na aden balas nengka a di gapinda."},{"id":4,"translation":"Endu saben-sabenal a seka (Muhammad) i masla i palangay nengka a mapya."},{"id":5,"translation":"Endu katawan nengka bun, endu katawan nilan bun."},{"id":6,"translation":"Upama entayn e buneg, seka atawaka silan."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal su Kadenan nengka i labi a mataw kanu entayn i natading kanu agama nin, endu ya pan labi a mataw kanu pakatuntul."},{"id":8,"translation":"Di ka baginuguti su pendalbut."},{"id":9,"translation":"Mapalnganay nilan i maka-ayun ka sa kanilan ka mayun bun silan (sya kanu kasimba)."},{"id":10,"translation":"Di ka paginuguti su matagel edsapa a malbut."},{"id":11,"translation":"(Silan a manga taw) na masudi a mapandalkita (sa manga mawag)."},{"id":12,"translation":"Isapal nilan su mapya, matibaba-baradusa."},{"id":13,"translation":"Ebpapulu sa ulyan na entuba na kapayapat i kadupang nin."},{"id":14,"translation":"Kagina madakel i tamuk nin endu wata nin a manga mama."},{"id":15,"translation":"Amayka batyan sa lekanin su manga ayat nu (Allah) na ya nin kadtalu: kalbutan sa lu kinuwa kanu manga inikulis paganay."},{"id":16,"translation":"(Tig nu Allah): tandan nami su biyas nin sa tanda na taw sa naraka."},{"id":17,"translation":"Saben-sabenal a binatalu nami su manga taw sa mana bun su kinabatalu nami kanu manga taw a aden pamulan nin sa midsapa silan amayka mapita na banayan nilan gemupu."},{"id":18,"translation":"Endu da den silan makadtungkat (da makadtalu sa Insha Allah)."},{"id":19,"translation":"Nabalibet na apuy (su pamulan nilan) ebpun sa Allah sa pedtulug pamun silan."},{"id":20,"translation":"Nabaluy su pamulan sa migkaytem-malibuteng."},{"id":21,"translation":"Endu midtatawaga silan guna su mapita (sa lemu tanu den)"},{"id":22,"translation":"Ebpanay kanu lu sa pamulan amayka penggupu kanu."},{"id":23,"translation":"Gimanat silan, endu namagumpung silan."},{"id":24,"translation":"Sa dala makaludep saguna a gay apya sakataw a miskinan."},{"id":25,"translation":"Mibpanay silan, ka magaga nilan sumapal i mamung sa kanilan (a miskinan)."},{"id":26,"translation":"Guna nilan mailay i maytem na ya nilan nadtalu: saben-sabenal a natading tanu."},{"id":27,"translation":"Di kena besen ka natutung (dala den makwa) sabap kanu kapedsingit tanu."},{"id":28,"translation":"Ya pidtalu nu mapya nilan na u namba ka pedtasbih kanu sa Allah (sa kadtawbat)."},{"id":29,"translation":"Ya nilan nadtalu: mahasuti ka a Kadenan nami, nakandupang kami (sabap sa kapedsingit sa miskinan)."},{"id":30,"translation":"Midsasangulay silan, sa uman isa na pedtimpuwan nin su kaped nin."},{"id":31,"translation":"Ya nilan nadtalu: duwan-duwan tanu den, nabinasa tanu sabap sa kanu kadarwakan tanu."},{"id":32,"translation":"Kalu-kalu kanu Kadenan tanu i sambyan nin sa ya labi i kapya nin, ka lu tanu sumangul kanu Kadenan tanu sa kadtawbat."},{"id":33,"translation":"Mamba a nanggula na siksa sa dunya, na muna pan i siksa lu sa akhirat umana bu ka katawan nilan."},{"id":34,"translation":"Saben-sabenal su magilek sa Allah na aden sa kanilan i manga pamulan a limu lu kanu Kadenan nilan."},{"id":35,"translation":"Di nami papagidsanen su Muslim kanu manga darwaka."},{"id":36,"translation":"Nginan ka manan i lekanu a atulan? Panun i kakukum nu."},{"id":37,"translation":"Ngintu aden kitab nu a pembatyan nu sa namba a hukuman nu?"},{"id":38,"translation":"A namba a kitab na nakadalem su bamilyan nu?"},{"id":39,"translation":"Atawaka ngintu aden pasad tanu a mabagel taman sa gay a mawli san den ba i lekanu a kapangukum? (makapagidsan su di magidsan)."},{"id":40,"translation":"Idsa nengka (Muhammad) sa kanilan u entayn i kaunutan sa kanilan."},{"id":41,"translation":"Atawaka ngintu aden nakapagumpung nilan? Na pambuwaten nilan i manga tagapeda nilan amayka benal silan."},{"id":42,"translation":"Kanu gay a kapayag kanu sigay, na tawagen silan ka pasugyuden silan na dili silan makagaga."},{"id":43,"translation":"Linansi su kailay nilan, na ya pembuwat sa kanilan na su kalusak, saben-sabenal na silan na amayka enggaten sa kasugyud sa sya pan sa dunya na di silan sumugyud, inunta na mapya i lawas nilan."},{"id":44,"translation":"Pasagadi aku (Allah) endu su papendalbut sa Qur’an, ka papedtana-tanan nami bu silan sa di nilan katawan (makawma i siksa nilan)."},{"id":45,"translation":"Endu belanatan ku silan, ka su siksa ku na di gangganan nu badan nilan."},{"id":46,"translation":"Atawaka papembayad ka (Muhammad) sa kanilan a sabapan a gapasangan silan?"},{"id":47,"translation":"Atawaka ngintu sa kanilan su Lawh Al-Mahfudh a lu ba silan bagiling?"},{"id":48,"translation":"Tigkel ka (Muhammad) kanu hukuman nu Allah endu da ka miling kanu Yunus sa kinatawag nin sa Kadenan nin sa napenu na lidu na ginawa."},{"id":49,"translation":"Di kena bu sinabet nu (nauma na) limu nu Kadenan nengka na makalyu bun kanu tiyan nu seda sa mawag i buntal nin, ugayd na sabap sa kanu limu sa lekanin na da manggula intu."},{"id":50,"translation":"Pinamili nu Kadenan in, na nakuyug kanu manga saliheen."},{"id":51,"translation":"Endu saben-sabenal na embulasegan kanu na manga kafir guna nilan makineg su Qur’an, ya nilan edtalun: gabuneg (si Muhammad) sa nakatulun anan sa lekanin."},{"id":52,"translation":"Endu di kena gabuneg ka indawan kanu langun nu taw na dunya."}]},{"id":69,"verses":[{"id":1,"translation":"Su gay a mawli."},{"id":2,"translation":"Ngin i pidtalu a gay a mawli?"},{"id":3,"translation":"Na di nengka gatawan (Muhammad) u ngin i pidtalu a gay a mawli."},{"id":4,"translation":"Pinandalbut ni Thamud endu si Aad su gay a mawli."},{"id":5,"translation":"Ya inibinasa kanu Thamud na kilat a mapasang i suwara nin."},{"id":6,"translation":"Endu ya menem inibinasa kanu Aad na sambel a sangat i kabagel nin."},{"id":7,"translation":"Nadayun su sambel sa nakapitu a magabi na nakawalu a malmag sa midtundug-tundug, ya nengka kailay kanu manga taw na nakadempas sa nakailing sa kayu na kulma a nangalundus."},{"id":8,"translation":"Da mailay nengka (Muhammad) sa kanilan a nasama a bibyag."},{"id":9,"translation":"Endu nakatundug menem su Fir’awn endu su nawna pan sa lekanin endu su taw nu dalpa (nu Lut) a madakel a galebek a supak."},{"id":10,"translation":"Sinangka nilan su sinugu nu Kadenan sa kanilan, na bininasa nu Allah silan sa muna pan i kapasang nin kanu nawna."},{"id":11,"translation":"Saben-sabenal su kinadegan na pinapageda nami (kanu awang nu Nuh) a penggampung."},{"id":12,"translation":"(Namba a nanggula) na binaluy nami a indawan sa lekanu endu di kalimpangan nu tangila a di makalimpang."},{"id":13,"translation":"Na amayka yupen den su sanggakala sa makaisa."},{"id":14,"translation":"Endu makapulu su lupa endu su palaw na malupet tanan sa makadsalengan pan."},{"id":15,"translation":"Entu den ba su kabangkit sa dunya."},{"id":16,"translation":"Endu malupet den su langit, entuba i kagkalubay nin."},{"id":17,"translation":"Endu su manga malaikat na sya sa embala-bala, endu su pebpusay kanu Arsh kanu pulu nilan na walu."},{"id":18,"translation":"Entu ba a gay na pagitungen den su manga galebekan nu sa da makapagena sa lekanu."},{"id":19,"translation":"Entayn i tampal sa kawanan nin i kakwa nin kanu kitab nin na nya nin madtalu: sya kanu ka batyan tanu su kitab ku."},{"id":20,"translation":"Ka di ebplis na mawma ku su kapagitung sa laki a malemu."},{"id":21,"translation":"Sekanin na dalem a uyag-uyag a kasuwatan nin."},{"id":22,"translation":"Lu sa dalem na surga a mapulu."},{"id":23,"translation":"Su manga unga na kayu na masiken kanu pegkawa lun (mawma kumwa)."},{"id":24,"translation":"(Na ya edtalun sa kanilan): kan kanu endu inum kanu sa mapya i ginawa nu sabap kanu nangawna a galebek nu (lu sa dunya a mapya)."},{"id":25,"translation":"Su taw menem a tampal sa biwang i nasunguwan nu kitab nin na ya nin madtalu: nya ba ka dala den inggay salaki i kitab ku."},{"id":26,"translation":"Ka endu dala ku den katawi i kapagitung sa galebek ku."},{"id":27,"translation":"(Ya nin mapanganganay): entuba ka napasad aku den sa kinapatay ku sa di aku den makambuwat."},{"id":28,"translation":"Da natagan nin salaki su tamuk ku."},{"id":29,"translation":"Na-awa den sa laki su bagel ku."},{"id":30,"translation":"(Edtalun nu Allah kanu malaikat): kwa nu anan ka bulikes nu."},{"id":31,"translation":"Mawli na iludep nu sa naraka."},{"id":32,"translation":"Mawli na lu menem kanu lantay-lantay a pitu-pulu ka siku isagkal (bagiketan)."},{"id":33,"translation":"Saben-sabenal a entu a manga taw na di bangimbenal kanu Allah a masla."},{"id":34,"translation":"Endu di masugu su ginawa nin sa kapakan kanu miskinan."},{"id":35,"translation":"Na da den sa lekanin saguna i pagali a makambarapantag sa lekanin."},{"id":36,"translation":"Endu da pan makan nin a salakaw kanu dana nu sa taw sa naraka."},{"id":37,"translation":"Da makakan sa nan ya tabya su baradusa."},{"id":38,"translation":"Inidsapa nu Allah su binaluy nin a egkailay."},{"id":39,"translation":"Endu su binaluy a masulen."},{"id":40,"translation":"Su Qur’an a kadtalu nu sinugu a mapulu a malimu."},{"id":41,"translation":"Endu di kena kadtalu nu pababayuk, na paydu i mangimbenal."},{"id":42,"translation":"Endu di kena kadtalu na taw a edtaw-taw, na paydu i ka-indaw nin."},{"id":43,"translation":"Nakatulun ebpun kanu Kadenan nu dunya."},{"id":44,"translation":"Umana bu ka midtetebu su (Muhammad) sa edtebu nin sa lekami."},{"id":45,"translation":"Na binasan nami den sekanin sa bagel."},{"id":46,"translation":"Mawli na tebpeden nami sa lekanin su ugat a pepatayan."},{"id":47,"translation":"Na da sa lekanu apya sakataw i makapangalaw lun."},{"id":48,"translation":"Endu saben-sabenal (su Qur’an) na indawan kanu magilek."},{"id":49,"translation":"Endu saben-sabenal a katawan nami i kaped sa lekanu na pendalbut."},{"id":50,"translation":"Endu saben-sabenal a ma-antang-antang su manga kafir."},{"id":51,"translation":"Endu saben-sabenal su Qur’an na benal gayd."},{"id":52,"translation":"Tasbih ka su ngala nu Kadenan nengka a masla."}]},{"id":70,"verses":[{"id":1,"translation":"Aden minidsa sa idsa kanu siksa a pakawma."},{"id":2,"translation":"Kanu manga kafir (i siksa) a dala maka-alaw lun."},{"id":3,"translation":"Ebpun sa Allah a lekanin su manga langit."},{"id":4,"translation":"Na bamusugan nu manga malaikat endu su Jibril lu gataman kanu ukul nin, su siksa a idsa nilan na sya makabetad kanu gay na ya nin kawget na sagay na lima ngibu lagun."},{"id":5,"translation":"Edsabari ka (Muhammad) sa kadsabar a matilak."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal su manga kafir na ya nilan kailay sa siksa na mawatan."},{"id":7,"translation":"Na kailay nami lun na masupeg a benal."},{"id":8,"translation":"Su gay a mabaluy su langit sa mana bulawan a gatunag."},{"id":9,"translation":"Endu mabaluy menem su palaw sa mana bumbul a pakabayug."},{"id":10,"translation":"Endu di makaidsa nu suled nin su suled."},{"id":11,"translation":"Ipailay sa kanilan su naraka, na ya mapalnganay nu kafir na makapangawn nin sa siksa su manga wata nin."},{"id":12,"translation":"Atawaka si kaluma nin atawaka suled nin."},{"id":13,"translation":"Atawaka su katupwan nin."},{"id":14,"translation":"Endu su dalem nu lupa, mawli na malepas."},{"id":15,"translation":"Di kena ka naraka a pegkalaw-kalaw (i makwa nilan)."},{"id":16,"translation":"Pedtutung sa kemalaput atawaka upis na ulu."},{"id":17,"translation":"Pangenggaten na timalingkud endu menda."},{"id":18,"translation":"Ya nin tinemu na tamuk sya kanu pembetadan lun."},{"id":19,"translation":"Saben-sabenal su manusya na binaluy sa mapadayu."},{"id":20,"translation":"Amayka nawma na mapya na masingit."},{"id":21,"translation":"Endu ngin den a kapya na ginawa amayka mawma na mapya."},{"id":22,"translation":"Ya tabya na su barasambayang."},{"id":23,"translation":"Su manga taw a tatap sa kanilan su sambayang."},{"id":24,"translation":"Endu ibagawa nilan su kawagib kanu tamuk nilan."},{"id":25,"translation":"Lu kanu bangeni, atawaka naibpedan (a tamuk)"},{"id":26,"translation":"Endu bangimbenalen nilan su gay a kapamalas."},{"id":27,"translation":"Endu silan a manga taw na ipegkagilek nilan su siksa nu kadenan nilan."},{"id":28,"translation":"Saben-sabenal kanu siksa nu Kadenan na dala kalepas lun."},{"id":29,"translation":"Entuba a manga taw na tinuganul nilan su sangulan nilan."},{"id":30,"translation":"Sa salakaw kanu manga kaluma nilan atawaka ulipen nilan ka di silan embaradusa."},{"id":31,"translation":"Su taw a sagadan nin su dulunan entu ba i darwaka."},{"id":32,"translation":"(Su manga mu’min) na entu ba a manga taw na pedtyakapan nilan su inisalig sa kanilan endu su pasad nilan."},{"id":33,"translation":"Entu ba a manga taw na tindegan nilan i kadsaksiyan nilan."},{"id":34,"translation":"Na entuba a manga taw na pebparihalan nilan su sambayang nilan."},{"id":35,"translation":"Entuba i manga taw a dalem na surga a ipebpulu silan."},{"id":36,"translation":"Ngin i manga kafir antu a pedsangulan kanilan sa pedtulik tanan sa leka."},{"id":37,"translation":"Biwang-kawanan nengka sa nadtumpuk silan."},{"id":38,"translation":"Ngintu ya kyug na uman isa sa kanilan na makaludep sa surga na’eem?"},{"id":39,"translation":"Di, saben-sabenal a binaluy nami silan sa katawan nilan."},{"id":40,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku sa ginawa kigkwan sa sebangan-sedepan na magaga nami i sambiyan nami"},{"id":41,"translation":"Sambyan ami silan sa labi i kapya nin, na dala sa lekami i kalawanan kami."},{"id":42,"translation":"Pasagadi ka silan sa batil nilan endu kandadalemet bu, ka mawma nilan i gay nilan a nakapagadil a siksa sa kanilan."},{"id":43,"translation":"Gay a kalyu nilan sa kubur sa lu silan makapamagayas kanu kabuligan a matidtu i katundug a bamagayas."},{"id":44,"translation":"Lusak i kabpagilay a maytem i biyas, entu ba su gay a siksa sa kanilan, entu ba su siksa a bangenin nilan sya sa dunya."}]},{"id":71,"verses":[{"id":1,"translation":"Saben-sabenal a sinugu nami su Nuh lu kanu manga taw nin, endu pidtalu nami lun: pakagileki ka su taw nengka sa unan a di pan makawma sa kanilan su siksa a malipedes."},{"id":2,"translation":"Ya pidtalu nu Nuh: sekanu a manga taw ku na saki na mapayag i kapakagilek ku sa lekanu."},{"id":3,"translation":"Sa simba nu su Allah endu ikagilek nu endu paginuguti nu."},{"id":4,"translation":"Ka ampunen su kaped kanu dusa nu endu bintengan nin su ajal nu taman bu kanu ka-imatay sa lekanu, su ajal nu Allah na amayka makawma na di makasundul umana bu gatawan nu."},{"id":5,"translation":"Tig nu Nuh: Huu Kadenan ku! Pinangenggat ku su taw ku sa magabi-malamag."},{"id":6,"translation":"Na da nakawma kanu enggatan ku sa kanilan a di kena kinapalalaguy."},{"id":7,"translation":"Endu saben-sabenal a saki na uman ku silan enggaten ka endu nengka ma-ampun silan na palnen nilan su manga tangila nilan ka endu di nilan makineg su indawan ku sa kanilan, endu edtanggub silan, endu ya nilan dinayun su kapemamasela."},{"id":8,"translation":"Mawli na saki na matanug den i kina-enggat ku sa kanilan."},{"id":9,"translation":"Mawli na saki na inipayag ku endu inisulen ku su kabpangenggat ku sa kanilan."},{"id":10,"translation":"Pidtalu ku: pangeni kanu sa ampun lu sa Allah ka su Allah na mangampun."},{"id":11,"translation":"Ka paulanan kanu nin sa maleges."},{"id":12,"translation":"Endu enggan kanu nin sa manga tamuk endu manga wata, endu enggan kanu nin sa manga pamulan endu manga lawas na ig."},{"id":13,"translation":"Nginan ka da kanu makadsinganay sa limu nu Allah sabap sa kapangimbenal."},{"id":14,"translation":"Endu saben-sabenal a binaluy kanu nin sa aden bangkatan nin."},{"id":15,"translation":"Ngintu di nu gailay i kinabaluy nu Allah kanu pitu lapis a langit sa mindadalapisa."},{"id":16,"translation":"Endu binaluy nin (kanu langit) su ulan-ulan a sigay, endu su senang a palitan."},{"id":17,"translation":"Endu su Allah i napambwat sa lekanu ebpun sa lupa."},{"id":18,"translation":"Mawli na pambalinganen kanu nin sya sa lupa, endu pambuwaten kanu nin (san bun sa lupa) sa kagkukum."},{"id":19,"translation":"Endu su Allah na binaluy nin sa lekanu su lupa sa binelat."},{"id":20,"translation":"Ka endu mapya i kalalakaw nu sa lalan a makalag."},{"id":21,"translation":"Ya pidtalu nu Nuh: Kadenan ku, sinupak aku nilan sa ya nilan inunutan su taw a madakel i tamuk nin endu wata nin a pakabinasa sa lekanin, endu uman pegkadakel na nawmanan menem i kapegkalugi nilan."},{"id":22,"translation":"Endu nagitung silan sa ukit a makabinasa (kanu Nuh)."},{"id":23,"translation":"Endu ya nilan pidtalu: di nu bagenday su manga kadenan nu endu su Wadd endu su Suwa’a endu su Yaguth endu su Yauq endu su Nasra (namba i manga kadenan nilan)."},{"id":24,"translation":"Endu saben-sabenal a timading sa madakel a taw endu dala idsinggumana nengka kanu manga taw a dupang a di kena katadingan."},{"id":25,"translation":"Sabap kanu kadusan nilan inigeled silan kanu degan, na pinaludep silan sa naraka, na dala naparuli nilan a salakaw sa Allah a makadtabang sa kanilan."},{"id":26,"translation":"Endu pidtalu nu Nuh: Kadenan ku, di ka den pedsamay su liyawaw na lupa sa kafir a makapaguyag."},{"id":27,"translation":"Ka amayka saman nengka na tadingen nilan su manga ulipen nengka endu da embatan nilan a di kena darwaka a kafir."},{"id":28,"translation":"Kadenan ku, ampun aku endu su duwa a lukes ku endu su makaludep kanu walay ku a mangimbenal, endu su mama endu babay a mangimbenal, endu da iyuman nengka kanu manga salimbuten a di kena makabinasa sa kanilan."}]},{"id":72,"verses":[{"id":1,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) sa kanilan: aden nakikineg kanu kapembatya kanu jin a pidtalu nilan kanu manga tagapeda nilan i nakineg nami i Qur’an a makagayp."},{"id":2,"translation":"Ka pedtutulu kanu makagkapya na pinangimbenal nami endu di kami den a bnal sumakutu sa Kadenan apya maka-isa."},{"id":3,"translation":"Endu mahasuti a masla su Kadenan tanu da pamaluy sa kaluma endu wata nin."},{"id":4,"translation":"Endu ya pidtalu nu (Iblis/Shaytan) kanu Allah na subra a kalbutan."},{"id":5,"translation":"Endu saben-sabenal a sekami na ga-antap nami i di madtalu na manusya endu jin i kalbutan sa Allah."},{"id":6,"translation":"Endu aden mama na manusya a ya nilan lindungan sa ginawa nilan na mama a jin, na kawmanan bun silan na kadarwakan."},{"id":7,"translation":"Endu silan na antapan nilan na magidsan bun kanu antapan nu sa di den mapambwat su Allah sa apya maka-isa bu (sugun a manusya atawaka jin)."},{"id":8,"translation":"(Pidtalu nu manga jin): saben-sabenal a kinembil nami su langit na nawma nami i napenu na pembantay a mapasang endu bitun a pegkaleg."},{"id":9,"translation":"Endu sekami paganay na bamagagayan kami sa bakikineg lu sa pulu, entayn i makakineg saguna na nya nin mawma na apuy a pinagadil."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal a di nami katawan upama mawag i kaghanda sa taw sya sa lupa, atawaka ya kahanda nu Allah sa kanilan na mapya."},{"id":11,"translation":"Endu saben-sabenal a aden sa lekitanu i manga mapya na aden bun di kena mapya sa lekitanu na embida-bida tanu (supak/matidtu)."},{"id":12,"translation":"Endu natagu sa ginawa nami i di tanu malepas kanu kahanda nu Allah sya kanu dalpa endu di tanu kapalaguyan."},{"id":13,"translation":"Endu saben-sabenal a guna nami makineg su tutulu na pinangimbenal nami, sa entayn i mangimbenal kanu Kadenan nin na di magilek sa kakulangan su mapya nin atawaka kawmanan su kawag nin."},{"id":14,"translation":"Endu saben-sabenal a aden sa lekitanu i Muslim endu aden bun i pendarwaka, entayn i sumangkup na silan i migkahanda sa kambantangan."},{"id":15,"translation":"Endu su manga dupang na silan i belalag kanu naraka."},{"id":16,"translation":"Umana bu ka midtinidtwan silan kanu lalan (Islam) na bubwan nami silan sa rizki a maleges-"},{"id":17,"translation":"Ka batalun nami silan kanu rizki, na su taw a di nin tademan su Kadenan nin na paludepen nami kanu siksa a mapasang."},{"id":18,"translation":"Endu saben-sabenal su masgit na kanu Allah na da kanu sumakutu sa Allah sa apya maka-isa."},{"id":19,"translation":"Endu saben-sabenal a guna pedtindeg su ulipen nu Allah (Muhammad) sa kapedsambayang nin na (silan a manga jin) na pamakadtatambaka sa kabpakikineg (kanu batyan nu rasul)."},{"id":20,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): ya ku bu simban su Kadenan ku, endu di ku sakutun sekanin sa apya maka-isa bu."},{"id":21,"translation":"Edtalu ka i saben-sabenal na saki na di ku kagkaydan sekanu endu di ku makapagkapya sekanu."},{"id":22,"translation":"Edtalu ka i saben-sabenal a saki na da makalepas lun a salakaw sa Allah endu da salakaw sa lekanin a kalumpingan (kabpawangan) ku."},{"id":23,"translation":"Ka saki na papedsampay ku bu (su haqq) ebpun sa Allah endu su manga hukuman nin, su taw a supaken nin su sinugu na lekanin su naraka sa di den makalyu."},{"id":24,"translation":"Taman sa amayka mailay nilan su siksa nilan na katawan nilan den u entayn i malubay i tabang nin endu paydu i bilangan nin (i mapya nin)."},{"id":25,"translation":"Edtalu ka (Muhammad): di ku katawan u masupeg su siksa sa lekanu amayka di kanu mangimbenal, atawaka aden bun binaluy nin a kawma nin."},{"id":26,"translation":"Sekanin (Allah) i mataw sa gayb, da mataw kanu gayb nin apya sakataw,"},{"id":27,"translation":"Ya tabya na su nasuwatan nu Allah a sinugu nin a pailayn nin sa mu’jizat saleta na pembantayan nu malaikat i kasangulan-taligkudan nilan."},{"id":28,"translation":"Ka endu nilan katawan i saben-sabenal su pinasampay nilan kanu manga ayatan nu Kadenan nilan, endu langkap kanu hadapan nilan endu su langun nu engagga-isa."}]},{"id":73,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay seka a migkumbung."},{"id":2,"translation":"Tindeg ka kanu magabi (tahajud ka) sa paydu bu."},{"id":3,"translation":"Sabad kanu magabi atawaka kulangi ka sa paydu."},{"id":4,"translation":"Atawaka umani ka, endu atul ka sa mapya i kabatya negka sa Qur’an."},{"id":5,"translation":"Ka saben-sabenal a sekami na pelulanan nami seka sa kadtalu a mawgat."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal su kambangun sa magabi na magayun gayd su dila kanu pusung, endu mapayag gayd i katuntay nu pusung kanu pembatyan nu dila."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal aden sa leka kanu malamag i kanggalebek a malendu."},{"id":8,"translation":"Endu tademi ka su ngala nu Kadenan nengka endu pangalimbaban ka sa lekanin."},{"id":9,"translation":"Na kadenan nu sebangan-sedepan, dala wagib a simban a salakaw sa lekanin, na baluy ka sekanin a saligan nengka."},{"id":10,"translation":"Endu edsabari ka su langun a pedtalun nilan endu tagak ka silan sa matilak."},{"id":11,"translation":"Endu pasagadi ka, endu su papendalabut a pedsalig sa tamuk nilan, endu lanati ka den mun silan sa paydu."},{"id":12,"translation":"Ka saben-sabenal a sya bun sa laki su lantay-lantay endu su naraka jaheem."},{"id":13,"translation":"Endu pegken a aden swag nin endu siksa a masakit."},{"id":14,"translation":"Kanu gay a kemegkel su lupa endu su palaw, endu mabaluy su palaw a libubuk."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal a sinugu nami sa lekanu (si Muhammad) a makadsaksi sa lekanu sa mana bun su kinasugu nami lu kani Fir’awn sa rasul (Musa)."},{"id":16,"translation":"Na sinupak ni Fir’awn su sinugu, na bininasa nami si Fir’awn sa binasa a mapasang."},{"id":17,"translation":"Panun i kadalinding nu sa naraka sa migkafir kanu? A namba a gay na su manga wata na egkaputi su buk nilan sabap sa kapasang nin."},{"id":18,"translation":"Su langit na galupet, na manggula su langun nu pasad nin."},{"id":19,"translation":"Saben-sabenal i nya ba indawan, entayn i pegkyug (sa surga) na mumbal silan sa lalan sa Allah."},{"id":20,"translation":"Saben-sabenal a katawan u Kadenan nengka i pedsambayang ka sa lamig den a gay, endu sabad endu ikatelu bad kanu magabi, endu su bagunut sa leka a manga bamaginugut, su Allah i bagatul kanu magabi endu malamag, katawan nu Allah su inib-palyugat nin sa lekanu, na batya nu su kalemwan kanu su Qur’an, katawan nu Allah su kaped sa lekanu na pendalu, su kaped menem sa lekanu na bangangawid sa lupa, ka bangilayn nilan su limu nu Allah, su kaped menem sa lekanu na pembunuwa sa lalan sa Allah na batya nu su Qur’an sa kalemwan kanu, endu itindeg nu su lima a waktu endu inggay nu su zakat nu, endu pautang nu su Allah sa mapya, su nganin a ini-una nu kanu ginawa nu na mawma nu bun lu sa Allah a labi pan i kapya nin, endu labi i kasela nin, pangeni kanu sa ampun sa Allah ka sekanin i bangampun a malimu."}]},{"id":74,"verses":[{"id":1,"translation":"Hay seka a midtanggub."},{"id":2,"translation":"Tindeg ka, ipanginggilek nengka su naraka."},{"id":3,"translation":"Endu su Kadenan nengka i pakasela ka."},{"id":4,"translation":"Endu suti ka su balegkas nengka."},{"id":5,"translation":"Endu tangkay ka su sakutu."},{"id":6,"translation":"Endu da ka menggay sa kyug na madakel i makwa nengka."},{"id":7,"translation":"Endu sabar ka kanu Kadenan nengka."},{"id":8,"translation":"Amayka yupen su sanggakala."},{"id":9,"translation":"Na entuba a gay a mapasang."},{"id":10,"translation":"Kanu manga kafir na di silan kalemwan."},{"id":11,"translation":"Pasagadi aku endu su binaluy ku sa saki bu."},{"id":12,"translation":"Endu inenggan ku pan sa tamuk a madakel."},{"id":13,"translation":"Endu manga wata pedtalabuk sa gabuligan."},{"id":14,"translation":"Endu binelat ku sa lekanin su mawlad a kapaguyag."},{"id":15,"translation":"Mawli na edsinganinin pamun sa umanan ku."},{"id":16,"translation":"Di, ka nan a mama na sinangka nin su ayatan ku."},{"id":17,"translation":"Di ebplis na tegelen ku lu kanu siksa a mapasang."},{"id":18,"translation":"Namikir u ngin i edtalun nin (Qur’an)."},{"id":19,"translation":"Na namulkan sekanin sa apya ngin i pamikiran nin."},{"id":20,"translation":"Mawli na namulkan sekanin sa apya ngin i pamikiran nin."},{"id":21,"translation":"Mawli na inilay nin su manga taw nin."},{"id":22,"translation":"Mawli na nalibedteng endu nabensi."},{"id":23,"translation":"Mawli na timaligkud, endu mimamasela."},{"id":24,"translation":"Ya nin pidtalu na su Qur’an na sih’r nakabpun kanu mategel sa sih’r."},{"id":25,"translation":"Da (Qur’an) ugayd na kadtalu na manusya."},{"id":26,"translation":"Paludepen ku sa naraka."},{"id":27,"translation":"Di nengka katawan u ngin i pidtalu a saqar."},{"id":28,"translation":"Da ipedsama nin endu da ipedtagak nin."},{"id":29,"translation":"Pedtutung sa upis na manusya."},{"id":30,"translation":"Aden sapulu endu syaw (malaikat)."},{"id":31,"translation":"Endu da binaluy nami a pedtuganul sa naraka a di kena malaikat, endu da kinabaluy nami sa bilangan nilan ya tabya na fitna kanu manga kafir, ka endu matagu sa ginawa nu manga taw a aden kitab nin (Yahudi-Nasrani), endu kawmanan menem sa inugut nu manga bamaginugut, na di makanduwa-duwa su manga taw a aden kitab nin endu su manga bamaginugut, endu madtalu nu manga munafiq endu su manga kafir u ngin i kahanda nu Kadenan sa namba a upaman? Mamba i kapedtading kanu kaped kanu manga taw endu kapedkatutulu kanu kaped, na dala sa kanu sundalu nu Kadenan nengka i mataw lun, ya tabya na sekanin (Allah) endu langun na nya ba na indawan sa maunsya."},{"id":32,"translation":"Di kena, saki (Allah) idsapa ku su ulan-ulan."},{"id":33,"translation":"Endu idsapa ku su magabi amayka egkapita."},{"id":34,"translation":"Endu idsapa ku su subbuh amayka egkapita."},{"id":35,"translation":"Na saben-sabenal su naraka na isa kanu masla a gatala."},{"id":36,"translation":"Ipagkagilek sa manusya."},{"id":37,"translation":"Kanu pegkyug sa lekanu atawaka su di pegkyug."},{"id":38,"translation":"Uman isa na deketan nu galebek nin a kasiksan."},{"id":39,"translation":"Ya tabya na su manga taw a tampal sa kawanan."},{"id":40,"translation":"Ka lu silan sa surga mamagidsaya."},{"id":41,"translation":"Kanu manga taw a dupang (lu sa dunya)."},{"id":42,"translation":"(Idsa nu malaikat): nginan ka nakaludep kanu sa naraka a saqar?"},{"id":43,"translation":"Ya nilan kadtalu: da kami makadsamabayang."},{"id":44,"translation":"Endu da kami makapakan sa miskinan."},{"id":45,"translation":"Endu imbityala kami sa di nami katawan."},{"id":46,"translation":"Endu papendalbuten nami su gay a mawli."},{"id":47,"translation":"Taman sa nawma kami na kapatay."},{"id":48,"translation":"Na da makangguna sa kanilan su kadtabang nu banabang."},{"id":49,"translation":"Ngintu ka embalawagan nilan su indawan."},{"id":50,"translation":"Mana den silan himar a nalalaguy."},{"id":51,"translation":"Sa nailay nin su alimaw a pakakayd lun."},{"id":52,"translation":"Inunta na uman isa sa kanilan na ka-enggan sa kitab sa mana su kina-enggay kanu rasul."},{"id":53,"translation":"Di kena, ka di nilan ipegkagilek su akhirat."},{"id":54,"translation":"Inunta na su Qur’an na indawan."},{"id":55,"translation":"Entayn i pegkyug (sa surga) na tademan nin."},{"id":56,"translation":"Endu dala bun katademan nilan ya tabya na su kahanda nu Allah ka sekanin i wagib a ikagilek endu sekanin i kigkuwan sa ampun."}]},{"id":75,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu gay a katindeg (nu manga namamatay)."},{"id":2,"translation":"Endu idsapa ku sa Allah su nafsu a mategel mamulegis."},{"id":3,"translation":"Ngintu antapan a manusya i di nami limuden su tulan nin?"},{"id":4,"translation":"Kena, ka magaga nami mapa-ulit su manga kemel nin."},{"id":5,"translation":"Na ya kyug nu manga manusya na kendupang ka edtawbat bu."},{"id":6,"translation":"Idsa nin u kanu i kawma na gay a mawli?"},{"id":7,"translation":"Amayka lemansi su mata sa kapangingilay."},{"id":8,"translation":"Endu amayka mawa den su sigay nu ulan-uan."},{"id":9,"translation":"Endu makadtimwa su senang kanu ulan-ulan."},{"id":10,"translation":"Na madtalu nu manusya endaw den i kapalaguyan?"},{"id":11,"translation":"Inunta na da den kalindungan."},{"id":12,"translation":"Lu kanu Kadenan nengka i kadtakenan."},{"id":13,"translation":"Balasan su manusya sa nawli nawna a galebek nin."},{"id":14,"translation":"Endu su manusya na katawan nin i ginawa nin."},{"id":15,"translation":"Apya ngin i dawa nin (di den makadawa)."},{"id":16,"translation":"Da ka pedsalengan pembatya (su ayatan/wahi) sabap sa bamagayas ka."},{"id":17,"translation":"Ka buligen nami bun sa pusung nengka (sa kalangag lun) endu kabatya lun."},{"id":18,"translation":"Amayka binatya nami entuba i unuti ka."},{"id":19,"translation":"Mawli na ipayag nami bun sa leka."},{"id":20,"translation":"Kena, ka ya nu bun kalinyan su malegan sa dunya."},{"id":21,"translation":"Endu ipedtagak nu su akhirat."},{"id":22,"translation":"Endu su manga biyas na egkagalaw (namba su manga bamaginugut)."},{"id":23,"translation":"Lu den bagilay kanu Kadenan nin."},{"id":24,"translation":"(Aden menem) manga biyas a manga maytem (namba su manga kafir)."},{"id":25,"translation":"Napasad kanu ginawa nin i pakaydan sa lekanin a mapasang."},{"id":26,"translation":"Kena, ka amayka sundulan den (sakratal mawt)"},{"id":27,"translation":"(Na ya madtalu): entayn i tumuganul kanu nyawa nin atawaka gumamut."},{"id":28,"translation":"Endu natagu den sa ginawa nin su kabpitas."},{"id":29,"translation":"Endu makadtinggumaya su mapasang sa dunya endu su mapasang sa akhirat."},{"id":30,"translation":"Ka lu den mabulig kanu kadenan nengka."},{"id":31,"translation":"(Su kafir) na dala pangimbenal sa mapayag masulen endu di edsambayang."},{"id":32,"translation":"Ugayd na napandalbut, endu minenda sa katalima sa Islam."},{"id":33,"translation":"Mawli na lu mibpawang sekanin sa pamilya nin sa masandag."},{"id":34,"translation":"Nakaduwan-duwan ka den, tidtu den a nakaduwan-duwan ka den."},{"id":35,"translation":"Mawli na nakaduwan-duwan kaden, tidtu den a nakaduwan-duwan ka den."},{"id":36,"translation":"Ngintu antapen a manusya i pasagaden sekanin sa di makambuwat sa gay a mawli?"},{"id":37,"translation":"Kena ba binaluy nami sekanin a ganat sa sadtak a similya a pagundas?"},{"id":38,"translation":"Mawli na nabaluy a sapu binaluy nu Allah sa pinabpalas nin."},{"id":39,"translation":"Lu nin ba binaluy sa babay-mama."},{"id":40,"translation":"Su Allah na ya nin pan di magaga i kapanguyagan kanu minatay."}]},{"id":76,"verses":[{"id":1,"translation":"Ngintu aden ba minukit kanu manusya a bandingan sa lekanin sa timpu a da pan sekanin?"},{"id":2,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami su manusya ebpun sa mani’ a midsimbul (ig nu babay endu mama)."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal na tinutulu nami sekanin sa lalan a mapya, na u di kena edsukur sekanin (a manusya) na egkafir."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal na inidtatalanga nami kanu manga kafir su lantay-lantay endu sangkali endu su pegkalaw-kalaw a apuy."},{"id":5,"translation":"Saben-sabenal su manga mapya a manga taw na sya silan baginem sa basu a sinimbulan sa kafur (ig a mapya i nanam nin)."},{"id":6,"translation":"Su buwal a baginumen nu manga ulipen nu Allah na apya endaw nilan pasangulen atawaka pambuwaten."},{"id":7,"translation":"Sabap sa silan a manga taw na pedtumanen nilan i samaya nilan, endu gagilekan silan kanu gay a nakalapat i kapasang nin."},{"id":8,"translation":"Endu ipapegkan nilan su pegken kanu dayt a makakalimu a miskinan endu yateem endu nasigkem."},{"id":9,"translation":"Na edtalun nilan: saben-sabenal na lalan sa Allah i kapapegkan nami sa lekanu, da kyug nami sa balasan kami nu atawaka edsukuran kami nu."},{"id":10,"translation":"Ka saben-sabenal a ipegkagilek nami kanu Kadenan nami su gay a mapasang a mawget."},{"id":11,"translation":"Linepas nu Allah silan kanu kawagan nu namba a gay, endu inalaw silan sa kapya na ginawa endu kagalaw."},{"id":12,"translation":"Endu binalasan silan sabap sa kanu kinadsabar nilan sa surga, endu balegkas a sutra."},{"id":13,"translation":"Pedsandeng silan lu kanu manga kantil (katri), a da mailay nilan lu sa surga a senang endu da mayaw a sangat atawaka matenggaw."},{"id":14,"translation":"Endu masupeg sa kanilan su manga panga na kayu a aden unga nin, na pendayan nilan pedtupu sa endaw i kyug nilan."},{"id":15,"translation":"Endu ipembalibet sa kanilan su bananagwan a bulawan pilak endu manga basu a manga katya a da sya sa dunya."},{"id":16,"translation":"Manga katya a pilak, a naukul kanu surga i uman-isa."},{"id":17,"translation":"Endu pabpaginemen silan sya sa basu a sinimbulan sa luya sa surga."},{"id":18,"translation":"Aden pamun lawas na ig a nya nin ngala na Salsabila."},{"id":19,"translation":"Endu pambalibeten silan na manga wata a tatap den sa surga, sa ya kailay nilan na muntya a pegkendap."},{"id":20,"translation":"Endu amayka mailay nengka na lu nengka ba mailay i limu endu kadatu a masela."},{"id":21,"translation":"Balegkas nilan tampal sa lawas na sundus a gadung endu istabraq, endu su manga lamba nu badan nilan na manga pilak, endu pabpaginemen silan sa suti a baginemen."},{"id":22,"translation":"Na saben-sabenal a namba i lekanu a balas, sabap sa langun nu manga galebekan nu sa dunya na pedsukuran nu."},{"id":23,"translation":"Saben-sabenal a initulun nami sa leka (Muhammad) su Qur’an sa sampulna."},{"id":24,"translation":"Na sabar ka kanu kukuman nu kadenan nengka, di ka maginuguti i baradusa atawaka kafir."},{"id":25,"translation":"Endu tademi ka su ngala nu Kadenan nengka sa mapita-malulem."},{"id":26,"translation":"Endu ped ku magabi na sugyud ka sa lekanin endu tasbih ka sekanin sa magabi a malendu."},{"id":27,"translation":"Saben-sabenal a silan antu a manga kafir na ya nilan kalilinyan na sagugunay, ipedtagak nilan su kadunggwan nilan sa gay a mawgat."},{"id":28,"translation":"Tig nu Allah, binaluy nami silan, endu pigkabagel nami su zukuwan nu lawas nilan, amayka ya nami kyug i sambyan nami silan sa pagidsan nilan na entuba i manggula."},{"id":29,"translation":"Saben-sabenal su nyaba na indawan kanu langun na taw, na entayn i pegkyug (sa mapya) na yanin tuntulen su lalan nu Kadenan nin."},{"id":30,"translation":"Na dala bun lekanu a kahanda, ya tabya na kahanda nu Allah, ka sekanin i mataw mapambetad kanu makadayt."},{"id":31,"translation":"Paludepen nu (Allah) kanu limu nin su taw a pegkyugan nin, na inidtatalanga nin kanu manga darwaka su siksa a masakit a malipedes."}]},{"id":77,"verses":[{"id":1,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su sambel a pedtundug-tundug."},{"id":2,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su sambel a sangat i kabagel nin."},{"id":3,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su sambel a pedtayak kanu dadtem."},{"id":4,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su Qur’an a napadsenggaya sa halal-haram."},{"id":5,"translation":"Saki (Allah) idsapa ku su manga malaikat a bananggit sa wahi a pebpayag."},{"id":6,"translation":"Sa manga uzur nu manga taw, atawaka ipapegkagilek."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal su inibpasad sa lekanu na mawma (gay a mawli)."},{"id":8,"translation":"Amayka egkanan su bitun (dala sigay nin)."},{"id":9,"translation":"Endu amayka magubal den su manga langit."},{"id":10,"translation":"Endu amayka makabayug den su manga palaw."},{"id":11,"translation":"Endu amayka mabulig den su manga sinugu kanu waktu nin."},{"id":12,"translation":"Kanu gay a masla a nataglay sa paydu."},{"id":13,"translation":"Su gay a kagkukum."},{"id":14,"translation":"Dili nengka gatawan i pidtalu a gay a kagkukum?"},{"id":15,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":16,"translation":"Saben-sabenal a bininasa nami su nangawna a manga taw."},{"id":17,"translation":"Mawli na itundug nami su mawli sa kanilan."},{"id":18,"translation":"Mamba i pakaydan nami kanu manga darwaka."},{"id":19,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":20,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami sekanu sa ig a malubay."},{"id":21,"translation":"Binaluyan nami sa kadtakenan nin sya kanu rahim nu babay."},{"id":22,"translation":"Sa taman a di gawma i kalyu nin (kambata lun)."},{"id":23,"translation":"Langun a entu na mapya gayd i kina-ukulun."},{"id":24,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":25,"translation":"Benal a binaluy nami su lupa sa mindadalapisa."},{"id":26,"translation":"Sa manga bibiyag endu manga namamatay."},{"id":27,"translation":"Endu binaluy nami sya kanu lupa i manga palaw a mapulu endu pina-inem nami sekanu sa ig a tabang."},{"id":28,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":29,"translation":"Angay kanu sa naraka a di nu bangimbenalen."},{"id":30,"translation":"Lu kanu ka aden bel nin, amayka nakapulu na telu ka biyas i palas nin."},{"id":31,"translation":"Di kasilungan endu di kadalungan ka mayaw."},{"id":32,"translation":"Saben-sabenal a padsabulakan nin i apuy a sangat i kangasela nin."},{"id":33,"translation":"Mana den su manga unta a binaning a manga masla."},{"id":34,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":35,"translation":"Namba su gay a da sa kanilan i kadtalu."},{"id":36,"translation":"Endu da den kanilan i makadawa pan silan."},{"id":37,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":38,"translation":"Namba su gay a kagkukum, binulig nami sekanu endu su nangawna."},{"id":39,"translation":"Na amayka aden pamun akal nu, na pagakal kanu bun."},{"id":40,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":41,"translation":"Saben-sabenal su manga taw a magilek na sya sa kasilungan endu manga buwal."},{"id":42,"translation":"Endu unga na kayu endaw i kyug nilan."},{"id":43,"translation":"Kan kanu endu inem kanu sa mapya kanu lalaw nu galebekan nu (a mapya)."},{"id":44,"translation":"Saben-sabenal a mamba i kabalas nami kanu manga mibpya-piya."},{"id":45,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":46,"translation":"(Su manga dupang) na kan kanu, endu egkakalini kanu sya sa dunya ka manga dupang kanu."},{"id":47,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":48,"translation":"Amayka pidtalu sa kanilan i ruku’ kanu na di silan rumuku’."},{"id":49,"translation":"Su bawgan sa naraka kanu namba a gay i kandalpan nu papendalbut (kanu manga ayatan)."},{"id":50,"translation":"Na ngin pan i kadtalu a mawli (sa Qur’an) a palityayan nilan."}]},{"id":78,"verses":[{"id":1,"translation":"Makapantag kanu ngin i ibamagidsaya nilan?"},{"id":2,"translation":"Pantag kanu tudtulan a masela?"},{"id":3,"translation":"Su silan entu kanu entuba na pembida-bida silan."},{"id":4,"translation":"Benal a katukawan nilan."},{"id":5,"translation":"Mawli sa entu na benal a katukawan nilan."},{"id":6,"translation":"Ngintu da nami baluya su lupa sa belat?"},{"id":7,"translation":"Endu su manga palaw sa nakabuladtek endu nakapasek."},{"id":8,"translation":"Na endu inaden nami sekanu sa edtitiwalay."},{"id":9,"translation":"Endu inaden nami su kapedtulug nu sa ibpangintelenen nu."},{"id":10,"translation":"Endu binaluy nami su magabi sa tanggub."},{"id":11,"translation":"Endu binaluy nami su malmag sa ibpangilay nu sa kawyagan."},{"id":12,"translation":"Pimbalay nami san kanu pulu nu su pitu lapis a langit a pimbagelan."},{"id":13,"translation":"Endu inaden nami su senang sa pedsalindaw (egkalapat nin su dunya)."},{"id":14,"translation":"Endu papedtulunen nami ebpun kanu dadtem su ulan a maleges."},{"id":15,"translation":"Endu nami makapatu’ sabap lun (ulan) su unud endu su mangengetu."},{"id":16,"translation":"Endu su manga pamulan a manga malabung."},{"id":17,"translation":"Saben- sabenal a su gay a mawli na aden timpu nin"},{"id":18,"translation":"Kanu gay a yupen su sanggakala na makatingguma kanu den (manga taw a pengguyung-guyung) sa lumpuk-lumpukan."},{"id":19,"translation":"Endu kabukatan den su langit sa maaden lun su manga bengawan"},{"id":20,"translation":"Endu mamakanayug su manga palaw sa matunag a mabaluy a ig."},{"id":21,"translation":"Saben-sabenal su naraka jahannam na ya nin kaaden na ebpangangata."},{"id":22,"translation":"Sya kanu manga taw a dalwaka."},{"id":23,"translation":"Lu ba silan dayun sa dayun."},{"id":24,"translation":"Da mananam nilan a matenggaw endu da mainem nilan."},{"id":25,"translation":"Ya bu tabya na ig a pedsebu-sebu endu dana (uta, ating endu manga kaped pan manga maledsik)."},{"id":26,"translation":"Balas a pakadayt (kanu kinasupak nilan)."},{"id":27,"translation":"Saben-sabenal na silan entu na di nilan gadsingani su kagkwinta (kanu manga galebekan)."},{"id":28,"translation":"Endu pinandalbut nilan su ayatan nami sa tidtu a kinapandalbut."},{"id":29,"translation":"Endu su langun u enggaga-isa na inisulat nami sa tidtu-tidtu"},{"id":30,"translation":"Na tepengi nu ka daden makawman nami sa lekanu ya tabya na siksa."},{"id":31,"translation":"Saben-sabenal na aden siya kanu manga magilek (kanu Allah) i bantugan (sulga)."},{"id":32,"translation":"Aden lun i manga pamulan endu manga anggur (grapes)."},{"id":33,"translation":"Endu manga laga a bagu sukud (manga mataya endu mamagidsan sa umul)."},{"id":34,"translation":"Endu manga basu a nangapenu (alak sa sulga)."},{"id":35,"translation":"Da makineg nilan (lu sa sulga) a da kapantag in a bityala endu kalbutan."},{"id":36,"translation":"Balas a ebpun kanu Kadenan nengka (Allah) a inenggay a paka-ustu (kanu nanggalebekan nengka)."},{"id":37,"translation":"Kadenan (Allah) a pedtiyakap kanu pitu lapis a langit endu lupa na endu su nganin a nakapagelet kanilan duwa, sangat den a malimu (sa dunya), dala makatika sa kanilan embityala kanu Allahu Ta’ala (kanu gay a mawli)."},{"id":38,"translation":"Gay a edtindeg si Jibril endu su manga malaikat sa egkuyug-kuyug silan, di silan makadtalu ya tabya na entayn i sugutan nu Ar-Rahman (Allah) sa ya nin madtalu na endaw i benal."},{"id":39,"translation":"Entuba su gay a bantang, na entayn i taw a magkahanda nin embalingan kanu Kadenan nin a (Allah) na embalingan den (gagalu a uyag-uyag pan siya sa dunya)."},{"id":40,"translation":"Saben-sabenal sa lekami na pina-ingat nami sekanu su kasiksan a masupeg, kanu gay a mailay nu taw su nganin a nanggalebek u duwa a lima nin, sa ya madtalu nu supak (kafir): nyaba ka naaden aku a libubuk."}]},{"id":79,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku (Allah) kanu manga malaikat (a pegketeng kanu ngyawa nu manga taw a di pamalityaya sa kapegketeng a mapasang)."},{"id":2,"translation":"Idsapa ku (Allah) kanu manga malaikat (a malangkas i kapegkuwanin kanu ngyawa nu manga taw a pamalityaya."},{"id":3,"translation":"Endu su manga malaikat a malangkas i kapedtuman nilan kanu suguwan kanilan nu Allah sa benal a malangkas."},{"id":4,"translation":"Endu su manga malaikat a pegkuyakuya sa kapenggalebek sa kasuguwan kanilan."},{"id":5,"translation":"Na su manga malaikat a bagatul (sa egkatamanan nu manga kaaden) sa kasuguwan."},{"id":6,"translation":"Siya kanu gay a paganayan a kayup kanu Sanggakala a makugkung/kumegkel su dunya (na maibped matay su langun nu balangyawa."},{"id":7,"translation":"Tundugan kanu kaduwa a kayup kanu Sanggakala (egkawyag embalingan su manga balangyawa)."},{"id":8,"translation":"Su manga pusung (nu manga kafir) kanu entuba a gay na egkyab-kyab (kukuken)."},{"id":9,"translation":"Su kapangingilay nilan na luntana (matayungu) (sabap sa gilek ilan kanu entuba gay)."},{"id":10,"translation":"Ya nilan madtalu: ngintu makambalingan tanu pamun kanu andangan a mambebetad tanu kanu uliyan nu kapatay tanu?"},{"id":11,"translation":"Apya yanin kaaden i su manga tulan tanu na mimbubuk den?"},{"id":12,"translation":"Ya nilan edtalun: su entuba a kinawyag nami na kena besen ka uyag-uyag a kalugyan (lugi lumugi)."},{"id":13,"translation":"Ya bu kabpelesing (kagkag) kanu entuba na makaisa bu (kanu ika-duwa a kayup kanu Sanggakala)."},{"id":14,"translation":"Na silan bantu kanu entuba a gay na midtudayuk sa ya nilan kinaimaman na siya kanu liyawaw nu bagu den a lupa."},{"id":15,"translation":"Ngintu nakatingguma sa leka (Muhammad) su tudtulan kanu Musa?"},{"id":16,"translation":"Kutika a kinatawag sa lekanin nu Kadenan nin siya kanu bawgan a suti a binedtuwan sa Tuwa (bawgan sa palaw sa Sina)."},{"id":17,"translation":"\"Angay ka lu kani Fir’awn ka saben-sabenal na sekanin na mindupang."},{"id":18,"translation":"Edtalu ka (Musa kani Fir’awn): \"Ngintu aden pan sa leka i kadtawbat nengka (kanu manga dusa nengka)?\""},{"id":19,"translation":"\"Ka tutulun ku seka lu kanu Kadenan nengka na mabaluy a magilek."},{"id":20,"translation":"Ulyan nu entu na pinailay ni Musa si Fir’awn sa tanda a masla."},{"id":21,"translation":"Na pinadalbutin (si Musa) endu sinupakin."},{"id":22,"translation":"Mawli na tinemaligkud na namagayas mawa (na pinatalus nin su kapendupang nin)."},{"id":23,"translation":"Na linimudin na nanawag (sa manga taw nin)."},{"id":24,"translation":"Sa pidtalu nin \"Saki su Kadenan nu a mapulu!.”"},{"id":25,"translation":"Tinumpalak (siniksa) sekanin nu Kadenan (Allah) sa siksa sa akhirat endu siksa sa dunya."},{"id":26,"translation":"Saben-sabenal kanu entuba na ibalatan (indawan) a masla kanu entayn i magilek (kanu Allah)"},{"id":27,"translation":"\"Ngintu sekanu den ba i labi i kapasangin a binaluy? Ataw ka su langit a pimbalay nin (Allah)?\""},{"id":28,"translation":"Inipulu nu Allah su langit sa dala daway nin."},{"id":29,"translation":"Endu pinagkenemin su magabi nin endu pinagkaliwanagin su malamagin."},{"id":30,"translation":"Endu su lupa kanu uliyan a entuba na binelatin."},{"id":31,"translation":"Pinambuwat nin su manga ig, manga utan."},{"id":32,"translation":"Endu su manga palaw sa inipasekin ku lupa."},{"id":33,"translation":"Kawyagan nu sekanu endu su manga pangangayamen nu."},{"id":34,"translation":"Na amengka makawma den su bangkit a masla (gay a mawli)."},{"id":35,"translation":"Gay a mendudulugud nu manusya su langun nu nanggalebekin (magidsan i mapya endu mawag)."},{"id":36,"translation":"Endu ebpapayag den su apuy sa jaheem siya kanu entayn i dayt a makailay lun."},{"id":37,"translation":"Makapantag kanu entayn i mindupang."},{"id":38,"translation":"Endu inilabi nin su uyag-uyag sa dunya."},{"id":39,"translation":"Na saben-sabenal na su apuy sa naraka jaheem na entuba i kadtakenanin."},{"id":40,"translation":"Endu makapantag menem kanu entayn i inikagilek in su kapangadap in kanu Kadenan in (Allah), endu kinumpen nin su ginawa nin kanu nafsu hawa."},{"id":41,"translation":"Na saben-sabenal na su surga i kadtakenan in."},{"id":42,"translation":"Ibpagidsa nilan sa leka (Muhammad) kanu i kawma nu bangkit?"},{"id":43,"translation":"Na kena man seka i dayt a makalabit lun."},{"id":44,"translation":"Su Kadenan nengka (Allah) i pegkatawkataw lun."},{"id":45,"translation":"Ya bu man leka na kabpanginggilek kanu entayn i magilek kanu gay a mawli."},{"id":46,"translation":"Kataw nilan kanu kinawget ilan sa dunya na nalalamagan bu ataw ka nagagabyan."}]},{"id":80,"verses":[{"id":1,"translation":"Migkalibedteng endu tinemaligkud (si Muhammad)."},{"id":2,"translation":"Kanu kinawma sa lekanin nu buta (di pakailay)."},{"id":3,"translation":"Endu di nengka egkatawan (Muhammad) i sekanin besen i pedsuti (malityaya) sa leka."},{"id":4,"translation":"Ataw ka makandudulugud na makangguna lun su patadem."},{"id":5,"translation":"Makapantag kanu entayn i di pakanasisita."},{"id":6,"translation":"Na sekanin i inipamamantag nengka."},{"id":7,"translation":"Endu da bun sa leka i dusa amengka di sekanin makadsuti (malityala)."},{"id":8,"translation":"Endu makapantag kanu entayn i nakawma sa leka a bamagayas."},{"id":9,"translation":"Na sekanin banan i egkagilekan (kanu Allah)."},{"id":10,"translation":"Na sekanin i nakadtalipenda nengka."},{"id":11,"translation":"Di kena maitu! Ka saben-sabenal na su Qur’an na patadem."},{"id":12,"translation":"Na entayn i egkalilini (sa labitan/pangagi) na tademan nin intuba."},{"id":13,"translation":"Siya kanu suhuf (Qur’an) masla/bala-alaga."},{"id":14,"translation":"Mapulu (i pangkatan nin) a suti."},{"id":15,"translation":"Siya kanu lima nu manga malaikat (a bamedsulat)."},{"id":16,"translation":"Manga mapulu i pangkatan nin endu matidtu"},{"id":17,"translation":"Gimela (namulkan) su manusya kanun ngin den a kinasupakin."},{"id":18,"translation":"Endaw ebpun a enggaga-isa i binaluyan sa lekanin nu Kadenan?"},{"id":19,"translation":"Ebpun kanu ig (mama endu babay) i kinalimbag lun, mawli na dinyangka nin."},{"id":20,"translation":"Mawli na su lalan a mapya na pinakalemuwanin sa lekanin."},{"id":21,"translation":"Mawli na inalap sekanin (nu Allah) na inipalebengin."},{"id":22,"translation":"Mawli na amayka magkahanda nin na pambuwaten nin (kanu ulyan nu kaalap)."},{"id":23,"translation":"Benal a da ka-ebplis in na da nin makatunay su nganin a kasuguwan sa lekanin."},{"id":24,"translation":"Na panulimanen nu su manusya su makanin/pegkenin."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal na sekami na inibubus nami su ig sa sampulna a kinabubus,"},{"id":26,"translation":"Mawli na pinambutekad nami su lupa sa kinambutekad."},{"id":27,"translation":"Na pinatu’ nami kanu manga lupa su manga unud (lagas)."},{"id":28,"translation":"Endu manga anggur endu manga kakamun."},{"id":29,"translation":"Endu zaitun endu kulma."},{"id":30,"translation":"Endu manga pamumulan a malalabung."},{"id":31,"translation":"Endu manga unga na kayu endu manga kawyagan nu manga binatang,"},{"id":32,"translation":"Kawyagan nu sekanu endu su manga pangangayamen nu."},{"id":33,"translation":"Na amayka makatalingguma su kisek (kabangkit)."},{"id":34,"translation":"Gay a palaguyan nu taw su suledin."},{"id":35,"translation":"Endu si ina nin endu si ama nin."},{"id":36,"translation":"Endu si kaluma nin endu si wata nin,"},{"id":37,"translation":"Uman isa kanilan kanu entuba a gay na ya nin madtulan na ginawa nin."},{"id":38,"translation":"Su manga pamenengan kanu entuba a gay na pedsigay."},{"id":39,"translation":"Sa pedtatawa a masigalaw."},{"id":40,"translation":"Endu pamenengan kanu entuba a gay aden lun i libubuk."},{"id":41,"translation":"Nabawsan na kalibutengan."},{"id":42,"translation":"Silan ba entu su manga sinumupak kanu Allah a manga dupang."}]},{"id":81,"verses":[{"id":1,"translation":"Amayka su senang ka malimumu (kaawan na sigay)."},{"id":2,"translation":"Endu amayka su manga bitun ka mangalubpug."},{"id":3,"translation":"Endu amayka su manga palaw na makabayug,"},{"id":4,"translation":"Endu amayka su manga magingay a manga unta ka madtimatag (da den mamarihala lun)."},{"id":5,"translation":"Endu amayka su manga mayla a manga binatang na matimu."},{"id":6,"translation":"Endu amayka su manga lagat na pakalegen."},{"id":7,"translation":"Endu amayka su ngiyawa ka padtagapedan (kanu lawasin/badanin)."},{"id":8,"translation":"Endu amayka su wata a babay (a inilebeng sa bibyag) ka kaidsan."},{"id":9,"translation":"Endaw i kadusan a sabap a kinabunu lun?"},{"id":10,"translation":"Endu su manga lukisan nu manga galebekan ka makapayapat."},{"id":11,"translation":"Endu amayka su langit ka mabaluba."},{"id":12,"translation":"Endu amayka su naraka na pasindawn."},{"id":13,"translation":"Endu amayka su surga na isiken (kanu pakasulga)."},{"id":14,"translation":"Katawan den nu isa a ginawa su nganin a nanggalebekin."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal na ipedsapa ku kanu manga bitun (egkadadag u mapita su sigay nin na egkaliwanag u magabi su sigay nin)."},{"id":16,"translation":"Su manga bitun a pendalaguyan sya kanu lalanin a pakapagena."},{"id":17,"translation":"Endu idsapa ku kanu magabi amayka egkalibuteng."},{"id":18,"translation":"Endu idsapa kanu mapita amayka egkaliwanag,"},{"id":19,"translation":"Saben-sabenal na su Qur’an na kadtalu a inipadtalu kanu sinugu a mapulu (Jibril)."},{"id":20,"translation":"Aden lun i bagel a katinggiyan nin lu kanu bamarihala kanu Arash."},{"id":21,"translation":"Balityalan (nu manga malaikat lu sa langit) ataw ka kasaligan."},{"id":22,"translation":"Endu kena man buneg su tagapeda nu."},{"id":23,"translation":"Endu saben-sabenal a nailay nu Muhammad si Jibril sa kawang-kawangan sa mapayag."},{"id":24,"translation":"Endu di nin ebpaningit su kataw makapantag kanu di nin gangailay."},{"id":25,"translation":"Endu su Qur’an na kena kadtalu nu manga shaytan a berajamen."},{"id":26,"translation":"Na endaw kanu pan ebpawang?"},{"id":27,"translation":"Dala kanu Qur’an ya tabya na patadem kanu sakalyan alam."},{"id":28,"translation":"Kanu entayn i nagkahanda ebpun sa lekanu sa kadtinudtuan"},{"id":29,"translation":"Endu na da magkahanda nu ya tabya na egkahanda nu Allah a pedtiyakap kanu sakalyan alam."}]},{"id":82,"verses":[{"id":1,"translation":"1 Amayka su langit na magupakan."},{"id":2,"translation":"Endu amayka su manga bitun na mangalubpug."},{"id":3,"translation":"Endu amayka su manga lagat na embebetu (mamelipil)."},{"id":4,"translation":"Endu amayka su manga pakuburan na mabalikwat."},{"id":5,"translation":"Na katawan den nu taw su nganin a nanggalebekin a nawna endu nawli."},{"id":6,"translation":"Hay seka nan a manusya! Ngin i nakabintyana sa leka kanu kadenan nengka a mapulu?"},{"id":7,"translation":"A binaluy ka sa inimpitan ka nin sa pinandadayta ka nin."},{"id":8,"translation":"Siya sa kanu ngin a buntal a nganin a nagkahanda nin na pinadsaluswa ka nin."},{"id":9,"translation":"Benal! Ugayd na papendalbuten nu su gay a mawli."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal na aden sa lekanu i bamedtanding (malaikat)."},{"id":11,"translation":"Manga mapulu a ebpamelukis (kanu manga galebekan)."},{"id":12,"translation":"Katawan nilan su penggalebeken nu."},{"id":13,"translation":"Saben-sabenal a su manga mapya a taw na da den ka-ebplis in na siya den kanu limu."},{"id":14,"translation":"Endu saben-sabenal na su manga dalwaka na da den ka-ebplis in na siya den kanu jaheem (naraka)."},{"id":15,"translation":"Kaludepan nilan den sa entuba (jaheem/naraka) sa gay a mawli."},{"id":16,"translation":"Endu di den ba silan lun maka-awa."},{"id":17,"translation":"Endu di nengka katawan (Muhammad) ngin i Yawm Ad-Deen?"},{"id":18,"translation":"Mawli na di nengka katawan ngini pidtalu a Yawm Ad-Deen?"},{"id":19,"translation":"Gay a di kamilikan nu isa a ginawa su isa a ginawa kanu enggaga-isa endu su kyug kanu entuba a timpu na kanu Allah."}]},{"id":83,"verses":[{"id":1,"translation":"Duwan duwan den nu manga salimbuten."},{"id":2,"translation":"I amayka mapa-asad silan kanu manga taw na mapadtalutup silan."},{"id":3,"translation":"Endu amayka magasad ataw ka edtimbang silan kanu manga taw na mamelugi silan."},{"id":4,"translation":"Ngintu di nilan ga-antap i saben-sabenal na pambuwaten bun silan?"},{"id":5,"translation":"Kanu gay a masla."},{"id":6,"translation":"Gay a temindeg su manga taw kanu kadenan nu sakalyan alam."},{"id":7,"translation":"Bantang! Saben-sabenal na su lukisan nu manga dalwaka na da den kabplis nin na siya kanu Sijjeen."},{"id":8,"translation":"Endu di nengka katawan (Muhammad) u ngin i Sijjeen?"},{"id":9,"translation":"Lukisan (ebpanulatan) a aden bilangan nin."},{"id":10,"translation":"Duwan-duwan nin sa kanu entuba a gay su manga napandalbut,"},{"id":11,"translation":"A papendalbut kanu Yawm Ad-Deen."},{"id":12,"translation":"Endu dala papendalbut lun ya tabya na su langun u matibaba a baladusa."},{"id":13,"translation":"Amayka batiyan sa kanilan su manga tanda nami (Qur'an) na ya nilan edtalun na \"Nan bun ba su manga tudtulan nu manga nawna (a manga taw).”"},{"id":14,"translation":"Kena! Ka edtangis den su manga pamusungan nilan kanu nganin a nanggalebek nilan."},{"id":15,"translation":"Uway! Saben-sabenal na su silan (manga dalwaka) kanu Kadenan nilan na da ka-ebplis in na kangadalindingan (di nilan mailay su Allah)."},{"id":16,"translation":"Mawli na saben-sabenal na silan bantu na da den ka-ebplis in na makaludep silan kanu jaheem (naraka)."},{"id":17,"translation":"Mawli na edtalun sa kanilan (nu malaikat) nan den ba su ya nu kaaden lun (sa dunya) na papendalbuten nu."},{"id":18,"translation":"Benal! Saben-sabenal na su lukisan nu manga mapya a taw na da ka-ebplis in na siya kanu Eilliyyeen?"},{"id":19,"translation":"Endu di nengka katawan (Muhammad) ngin i Eilliyyeen?"},{"id":20,"translation":"Lukisan a aden manga bilangan nin."},{"id":21,"translation":"Pedsaksiyan sekanin nu manga masiken kanu Allah (malaikat)."},{"id":22,"translation":"Saben-sabenal a su manga mapya a manga taw na da ka-ebplis in na siya den matagu kanu limu."},{"id":23,"translation":"Kanu untul nu manga usungan (bangku a malendu) silan bamedtulik."},{"id":24,"translation":"Katawan nengka kanu manga pamenengan nilan su kapiyanan nu limu."},{"id":25,"translation":"Pabpaginumen sila ebpun kanu alak a sinapengan."},{"id":26,"translation":"Ya mawli a edtak in na “misk” (midtaman i kamutin) entuba i sabap nin i kagkuya-kuya nu manga taw kanu galebek a mapya."},{"id":27,"translation":"Endu ya nin simbul na ebpun sa Tasneem (buwalan na surga)."},{"id":28,"translation":"Su buwal a mamanginem lun su manga masiken ku Allah."},{"id":29,"translation":"Saben-sabenal na su silan a mimbaladusa na ya nilan kaaden kanu manga namalityala na pedtatawan nilan (sa dunya)."},{"id":30,"translation":"Amayka kasagadan nilan silan na pegkekedatay silan."},{"id":31,"translation":"Endu amayka embalingan silan kanu pamilya nilan na mangagalaw silan (sabap kanu kinadsudi nilan kanilan)."},{"id":32,"translation":"Endu amayka mailay nilan silan na ya nilan edtalun na “saben-sabenal na silan ba nan na da den ka-ebplis in na nangatadin!”"},{"id":33,"translation":"Endu di kena silan inipapayt a edtanding kanilan."},{"id":34,"translation":"Na saguna a gay na su manga namalityala manem i edtatawa kanu manga supak."},{"id":35,"translation":"Kanu untul nu manga usungan (bangku a malendu) silan bamedtulik."},{"id":36,"translation":"Ngintu binalasan su manga kafir kanu nganin a ya nilan kaaden na penggalebek nilan?"}]},{"id":84,"verses":[{"id":1,"translation":"Amayka su langit ka magupakan."},{"id":2,"translation":"Endu makikineg sekanin kanu pedtiyakap lun endu mabenal."},{"id":3,"translation":"Amayka su lupa ka madatal."},{"id":4,"translation":"Endu itubpa nin su nganin a nadalem lun endu maginibpedan."},{"id":5,"translation":"Endu makikineg sekanin kanu pedtiyakap lun endu mabenal."},{"id":6,"translation":"Hay seka a manusya! Saben-sabenal a seka na makambalingan ka kanu Kadenan nengka (Allah) sa tidtu a kambalingan na makambalatemuway nengka den sekanin."},{"id":7,"translation":"Makapantag kanu entayn i duwalan kanu kawanan a lima nin."},{"id":8,"translation":"Na di sumala na makwinta den sekanin sa kagkwinta a malemu,"},{"id":9,"translation":"Endu makambalingan sekanin lu kanu pamilya nin sa magalaw,"},{"id":10,"translation":"Endu makapantag kanu entayn i duwalan sa lukisan kanu taligkudan nu bigkugungin."},{"id":11,"translation":"Di sumala na matawag sekanin sa kalugyan endu kabinasan."},{"id":12,"translation":"Endu makaludep den sekanin kanu Sa-eir (naraka)."},{"id":13,"translation":"Saben-sabenal na sekanin na ya nin kaaden siya kanu pamilya nin (sa dunya) na magalaw."},{"id":14,"translation":"Saben-sabenal na sekanin na inantapin i di den a benal sekanin makambalingan (sa Allah)."},{"id":15,"translation":"Uway! Saben-sabenal na su Kadenan nin (Allah) na ya nin kaaden na lekanin na gailay nin."},{"id":16,"translation":"Na idsapa ku (Allah) kanu edsukilep."},{"id":17,"translation":"Endu idsapa ku kanu magabi endu su nganin a kalangkapan nin."},{"id":18,"translation":"Endu idsapa ku kanu ulan-ulan amayka egkaliwanag."},{"id":19,"translation":"Da ka-ebplis in na mabalak nu den i pangkat pangkat (gatamanan)."},{"id":20,"translation":"Na ngin i aden sa kanilan ka di silan bamalityala?"},{"id":21,"translation":"Endu amayka batyan kanilan su Qur’an na di silan bamedsugyud?"},{"id":22,"translation":"Ugaid na su manga migkafir na papendalbuten nilan (su bantang)."},{"id":23,"translation":"Endu su Allah na labi a mataw kanu nganin a ibamedsulen nilan."},{"id":24,"translation":"Na panudtul ka sa kanilan su kasiksan a masakit."},{"id":25,"translation":"Ya tabya na su manga namalityala endu su namenggalebek sa manga mapya na aden kanilan i balas a di ebpapas."}]},{"id":85,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu manga bitun a masla."},{"id":2,"translation":"Idsapa ku kanu gay a inibpasad (gay a mawli)."},{"id":3,"translation":"Idsapa ku kanu pedsaksi endu su pedsaksiyan."},{"id":4,"translation":"Namulkan su kigkuwan kanu kalut."},{"id":5,"translation":"Su apuy a aden lun i manga laleg."},{"id":6,"translation":"Lu silan kanu entuba a bamagagayan."},{"id":7,"translation":"Endu silan kanu nganin a pinakaydan nilan kanu manga bamalityala na manga saksi."},{"id":8,"translation":"Endu da nabaluy a inikabensi nilan ku manga mu’min ya tabya na su kabalityala nilan kanu Allah a mapulu a bamantugen."},{"id":9,"translation":"A lekanin (Allah) su kadatu kanu manga langit endu lupa endu su Allah kanu langun u enggaga-isa na kadsaksiyan nin."},{"id":10,"translation":"Saben-sabenal a su silan antu a namatalu kanu manga mu’min a manga mama endu manga babay mawli na di silan edtawbat na aden kanilan su kasiksan a jahannam endu aden sa kanilan su kasiksan a makatutung."},{"id":11,"translation":"Saben-sabenal na silan antu a namalityala endu minggagalebek sa manga mapya na aden kanilan i kasulgan a pelagilay kanu kababan nin su manga lawas a ig entuba su bantugan a masla."},{"id":12,"translation":"Saben-sabenal na su kasiksa nu Kadenan nengka Muhammad na sangat a mapasang."},{"id":13,"translation":"Saben-sabenal na sekanin (Allah) i pangebpun endu papembalingan."},{"id":14,"translation":"Endu sekanin (Allah) i bangampun endu labi a bala-gagaw."},{"id":15,"translation":"Kigkuwan kanu Arash a mapulu."},{"id":16,"translation":"A penggula-ula sa nganin a egkahandan nin."},{"id":17,"translation":"Ngintu nakawma sa leka su tudtulan kanu manga sundalu?"},{"id":18,"translation":"Ni Fir’awn endu Thamud?"},{"id":19,"translation":"Ugayd na su silan a simupak na papendalbut."},{"id":20,"translation":"Endu su Allah kanu taligkudan nilan na balibet."},{"id":21,"translation":"Ugaid sekanin su Qur’an a mapulu"},{"id":22,"translation":"Siya kanu Lawh Al-Mahfudh."}]},{"id":86,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu langit endu Taariq."},{"id":2,"translation":"Endu di nengka katawan (Muhammad) u ngin i Taariq?"},{"id":3,"translation":"Bitun a matayaw."},{"id":4,"translation":"Uman isa a balangyawa na aden lun i pedtiyakap."},{"id":5,"translation":"Na edsulimanen nu manusya u ngin i binaluyan lun."},{"id":6,"translation":"Binaluy a ebpun sa ig a pedsumpit."},{"id":7,"translation":"Bpeliyu ebpun kanu pageletan u taldas nu mama endu laleb nu babay."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal na su Allah kanu kapambalingan nin lun (ulyan nu kapatay) na di-ebplis na pakagaga."},{"id":9,"translation":"Gay a ipayag su manga masulen."},{"id":10,"translation":"Na da lun den i bagel endu pedtabang."},{"id":11,"translation":"Idsapa ku kanu langit i aden lun i pembabalingan (ulan)."},{"id":12,"translation":"Idsapa ku kanu lupa i aden lun i butekad."},{"id":13,"translation":"Saben-sabenal a su Qur’an na da ka-ebplis in na kadtalu a mapadsenggaya (kanu benal endu di kena benal)."},{"id":14,"translation":"Endu kena sekanin (Qur’an) dadamangyas."},{"id":15,"translation":"Saben-sabenal na su silan (manga supak) na pedtipu sa tidtu a katipu."},{"id":16,"translation":"Endu saki na ebpalanatan ku su pakadayt sa kanilan."},{"id":17,"translation":"Na pamasagadi ka den muna su manga kafir."}]},{"id":87,"verses":[{"id":1,"translation":"Tasbih ka (Muhammad) su ingala nu Kadenan nengka a pinakamapulu."},{"id":2,"translation":"A namaluy sa manusya sa nakandadayta."},{"id":3,"translation":"Endu minukul a timutulu."},{"id":4,"translation":"Endu napalyu kanu manga bangengetu’."},{"id":5,"translation":"Na binaluy nin intu a magangu a maytem."},{"id":6,"translation":"Di sumala na pabatiyan nami seka (Muhammad) na di nengka kalipatanan."},{"id":7,"translation":"Ya tabya na nganin a egkahandan nu Allah ka saben-sabenal na katawan nin su mapayag endu nganin a ipedsulen."},{"id":8,"translation":"Endu pakalemuwan nami seka kanu malemu."},{"id":9,"translation":"Na patadem ka (Muhammad) amayka makangguna sa kanilan su patadem."},{"id":10,"translation":"Ya ma-indaw na su magilek."},{"id":11,"translation":"Endu tangkan intuba (a patadem) nu manga dupang."},{"id":12,"translation":"A pakaludep sa naraka a masla."},{"id":13,"translation":"Mawli na da kapatay lun endu da kawyag."},{"id":14,"translation":"Saben-sabenal na badtugan den su entayn i midsuti (nag-Islam)."},{"id":15,"translation":"Endu tinademanin su ingalan nu Kadenan in na midsambayang."},{"id":16,"translation":"Kena besen! Ka ibelabi nu su uyag-uyag sya sa dunya."},{"id":17,"translation":"Endu su akhirat na ya labi a mapya endu tanikyasa."},{"id":18,"translation":"Saben-sabenal i namba na nadalem kanu Suhuf (manga kitab) a nangawna."},{"id":19,"translation":"Kanu Suhuf ni Ibrahim endu Musa."}]},{"id":88,"verses":[{"id":1,"translation":"Ngintu nawma ka (Muhammad) nu tudtulan kanu Ghasiyah? (gay a mawli)."},{"id":2,"translation":"Su manga beneng kanu entuba a gay na magilek."},{"id":3,"translation":"Penggalebek sa linutayan."},{"id":4,"translation":"A makaludep kanu naraka a pegkalaw-kalaw"},{"id":5,"translation":"Pabpaginumen ebpun kanu buwalan na naraka a pedsebu-sebu."},{"id":6,"translation":"Da sa kanilan i pegken ya tabya na makabpun kanu manga Dhari (kayu sa Naraka a teneken, madu, mayaw, endu mapayt)."},{"id":7,"translation":"Di makagkasebud endu di makangguna kanu taw a kagutem."},{"id":8,"translation":"Su manga beneng sa entuba gay na magalaw."},{"id":9,"translation":"Na mapya i ginawa nin kanu nanggalebekin (sa dunya a manga mapya) a nalinyanin (sa gay a mawli)."},{"id":10,"translation":"Siya kanu surga mapulu."},{"id":11,"translation":"Sa dala makineg nengka lun a gusyawat (da kapantagin a bityala)."},{"id":12,"translation":"Aden lun i manga buwalan a ebpelagilay."},{"id":13,"translation":"Aden lun i manga igan (katri) a namakapulu."},{"id":14,"translation":"Endu manga basu a namakaadil."},{"id":15,"translation":"Endu manga ulunan a namaka-antang."},{"id":16,"translation":"Endu su manga palamandi a nangapamelat."},{"id":17,"translation":"Ngintu di nilan pedsulimanen su unta u panun I kinapamaluy lun?"},{"id":18,"translation":"Endu su langit na panun i kinapulu lun (kinagantung lun)?"},{"id":19,"translation":"Endu su manga palaw sa panun i kinapamuladtek lun."},{"id":20,"translation":"Endu su lupa sa panun i kinapamelat lun."},{"id":21,"translation":"Na patedem ka (Muhammad) ka ya bu man leka na kapatadem."},{"id":22,"translation":"Ka di nengka man silan kagyug-kyugan."},{"id":23,"translation":"Ya tabya na entayn i taligkudanan nin (su indawan) endu egkafir."},{"id":24,"translation":"Na siksan sekanin nu Allah sa kasiksan a sangat a masela."},{"id":25,"translation":"Saben-sabenal na sekami i kambalinganan nilan."},{"id":26,"translation":"Mawli na saben-sabenal siya sa lekami su kagkwinta sa kanilan."}]},{"id":89,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu Faj’r (kabukakas su mapita)."},{"id":2,"translation":"Endu ku manga magabi a sapulu (paganayan a sapulu gay kanu Zul-Hijjah)."},{"id":3,"translation":"Idsapa ku kani gunep (sapi) endu gansal (watri)"},{"id":4,"translation":"Idsapa ko kanu magabi amayka lumipus."},{"id":5,"translation":"Ngintu lu kanu entuba a sapa i kigkuwan sa kenal?"},{"id":6,"translation":"Ngintu da nengka madsuliman (Muhammad) u panun i kinapakayd nu Kadenan nengka kani Aad?"},{"id":7,"translation":"Taw na Iram (mabagel endu masla a manga taw) a aden sa kanilan i manga walay a malambeg i manga palaws in."},{"id":8,"translation":"Da den napamaluy a pagidsan siya kanu manga dalpa."},{"id":9,"translation":"Endu si Thamud a pinamanebal nilan su manga lakungan siya ku bawgan."},{"id":10,"translation":"Endu si Fir’awn a kigkuwan sa manga pasek."},{"id":11,"translation":"Silan ba antu i naminasakan siya kanu manga dalpa."},{"id":12,"translation":"Na pinakadakel nilan lun su kabinasan."},{"id":13,"translation":"Na binubusan silan nu Kadenan nengka (Muhammad) sa tapidas a siksa."},{"id":14,"translation":"Saben-sabenal na su Kadenan nengka (Muhammad) na labi masuliman."},{"id":15,"translation":"Na makapantag kanu manusya amayka batalun sekanin nu Kadenanin na inipulu nin endu inikalimunin na yanin madtalu na “su Kadenan ku na inipulu aku nin.”"},{"id":16,"translation":"Endu amayka batalun sekanin sa pagengeten sa lekanin su rizki nin na ya nin edtalun na “su Kadenan ku na inilusak aku nin.”"},{"id":17,"translation":"Benal! Ugayd na di nu ipegkalimu su manga ilu."},{"id":18,"translation":"Endu di nu ipedsusuguway su kapakan ku manga miskin."},{"id":19,"translation":"Endu bamegkan kanu sa kawalisan sa kapegkan a ganggam."},{"id":20,"translation":"Na endu kalinyan nu su manga tamuk sa kalilini a subla."},{"id":21,"translation":"Benal den! Amayka tapungen den su lupa sa tidtu a katapung na matapung den."},{"id":22,"translation":"Makawma su Nangaden endu su manga malaikat a midsaf silan kanu kapagkukum."},{"id":23,"translation":"Endu itingguma den su jahannam (naraka) kanu namba a gay, na katademan nu taw su galebak nin a da katagan nin sa lekanin."},{"id":24,"translation":"Sa yanin madtalu na “Hay! Entuba ka nakatapenay aku (sa galebek) kanu uyag uyag aku pan (sa dunya).”"},{"id":25,"translation":"Na gay ba antu na di makasiksa su siksa nin sa kaped."},{"id":26,"translation":"Endu di makapawik su pawikin sa kaped."},{"id":27,"translation":"Hay! Seka a ginawa a tumatana."},{"id":28,"translation":"Embalingan ka den kanu Kadenan nengka sa dalem a kasuwat ka endu kasuwatan ka nin."},{"id":29,"translation":"Na simbul ka siya kanu manga ulipen ku."},{"id":30,"translation":"Endu ludep ka den kanu surga ku."}]},{"id":90,"verses":[{"id":1,"translation":"Inidsapa ku kanu niyaba a dalpa (Makkah)."},{"id":2,"translation":"Endu seka (Muhammad) na daludaya ka kanu nyaba a dalpa."},{"id":3,"translation":"Endu idsapa ku kanu (Adam) endu su nganin a madtupu nin."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal na binaluy nami su manusya sa kamalasayan."},{"id":5,"translation":"Ngin i ka-antapin da den makagaga sa lekanin apya isa bu?"},{"id":6,"translation":"Ya nin pidtalu na “Nagudal aku sa tamuk a madakel (si Abu Jahl na nagudal sa tamuk sa kinambunwa sa Badr).”"},{"id":7,"translation":"Ngintu egka-antap in sa da den nakailay lun apya isa bu?"},{"id":8,"translation":"Ngintu da nami baluya sa lekanin i duwa a mata?"},{"id":9,"translation":"Na endu dila endu duwa a bibil?"},{"id":10,"translation":"Endu tinutulu nami sekanin (manusya) sa duwa a lalan (mapya endu mawag)?"},{"id":11,"translation":"Da nin tinggapasi su Aqabah."},{"id":12,"translation":"Endu di nengka katawan ngin i Aqabah?"},{"id":13,"translation":"Kabukawa (maradika) sa ulipen."},{"id":14,"translation":"Ataw ka kapakan kanu timpu a penggutem a benal su taw."},{"id":15,"translation":"Endu kanu manga wata ilu a pagali."},{"id":16,"translation":"Ataw ka su miskin a mimbudta (sangat a kapasangin)."},{"id":17,"translation":"Ulyanin, naaden sekanin sa ped kanu manga namalityala endu inipamagindawa nilan su kadsabar endu inipamangindawa nilan su kagkakalimuwa."},{"id":18,"translation":"Silan ba antu i kigkuwan kanu Maymanah (manga taw a ya nilan makakawa kanu kitab nilan na su kawanan a lima nilan)."},{"id":19,"translation":"Endu silan antu a migkafir kanu manga tanda nami na silan su kigkuwan kanu Mash-amah (manga taw a ya nilan makakawa kanu kitab nilan na su biwang a lima nilan)."},{"id":20,"translation":"Patut sa kanilan i makaludep kanu naraka sa kadtileban silan."}]},{"id":91,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu senang endu su sindaw nin."},{"id":2,"translation":"Idsapa ku kanu ulan-ulan amayka tinundugin (kapedsedep u senang)."},{"id":3,"translation":"Idsapa ku kanu malamag amayka egkaliwanag."},{"id":4,"translation":"Idsapa ku kanu magabi amayka egkalibuteng."},{"id":5,"translation":"Idsapa ku kanu langit endu su mimbalay lun (Allah)."},{"id":6,"translation":"Idsapa ku kanu lupa endu su minelat lun (Allah)."},{"id":7,"translation":"Idsapa ku kanu ngyawa endu su linemimbag lun (Allah)."},{"id":8,"translation":"Na inilham sa lekanin su kakilala kanu kambaladusa nin endu kapaginuntulan nin."},{"id":9,"translation":"Saben-sabenal a bala-untung su entayn i taw a sinuti nin su ginawa nin."},{"id":10,"translation":"Endu saben-sabenal a nalugi su entayn i taw a ilusakin su ginawa nin (ebpun kanu manga kadusan)."},{"id":11,"translation":"Pinambudtud nila Thamud su sinugu (Salih) sabap kanu kadupangan nilan."},{"id":12,"translation":"Kanu isa a timpu a namagayas su labi a dalwaka sa kanilan (kinasumbali ni Qaddaar bin Saalif kanu unta)."},{"id":13,"translation":"Ebpun kanu manga jin endu manga taw”."},{"id":14,"translation":"Pinandalbut nilan (su Salih) ka binunu nilan su babay a unta. Bininasa silan nu Kadenan nilan sabap kanu dusa nilan a pinandadalagita silan (sa kasiksan)."},{"id":15,"translation":"Endu da kanu Allah i gilek kanu ulyanan u entu a nanggula (kinasiksa kanila Thamud)."}]},{"id":92,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu magabi amayka egkalibuteng."},{"id":2,"translation":"Idsapa ku kanu malamag amayka egkaliwanag."},{"id":3,"translation":"Idsapa ku kanu namaluy sa mama endu babay."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal na langun u galebekan nu na midsempad-sempad."},{"id":5,"translation":"Na makapantag kanu entayn i taw a mangalimuwan (kanu inisapal nu Allah)."},{"id":6,"translation":"Endu pangimbenalin nin su mapya (laa ilaaha illallah/sulga/balas)."},{"id":7,"translation":"Na pakalemuwan nami sekanin sa kanggalebek kanu mapya."},{"id":8,"translation":"Endu makapantag kanu entayn i taw a midsingit endu mimamasela."},{"id":9,"translation":"Endu pinandalbut nin su mapya (laa ilaaha illallah/sulga/balas)."},{"id":10,"translation":"Na pakalemuwan nami sekanin kanu kinanggalebekin sa da lantekin."},{"id":11,"translation":"Endu di den makambalaguna sa lekanin su tamukin amayka mawlug den sekanin (sa naraka)."},{"id":12,"translation":"Saben-sabenal a sya sa lekami su tidtu a tutulu."},{"id":13,"translation":"Endu saben-sabenal a lekami su mawli (akhirat) endu su mawna (dunya)."},{"id":14,"translation":"Na pinayngatan ku sa lekanu su apuy a pegkalaw-kalaw."},{"id":15,"translation":"Da makaludep lun ya tabya na dupang."},{"id":16,"translation":"Su taw a pinandalebut nin su Nabi endu su taw a tinumaligkud kanu kapalityala."},{"id":17,"translation":"Endu di ebplis na itangka nu Allah (sa naraka) su taw a labi a magilek."},{"id":18,"translation":"Sekanin antu a ibpagenggay nin su tamukin ka endu masuti (pedzakat)."},{"id":19,"translation":"Endu da sa kanu isa bu a taw i ya nin kabpangalimuwan kanu tamukin i kapamalasan."},{"id":20,"translation":"Ya tabya na pananangulin kanu Kadenan in a labi a mapulu."},{"id":21,"translation":"Endu saben-sabenal a di ebplis na kalilinyan nin su ipamalas lun (sa labi a masela kanu nakapangalimuwan nin)."}]},{"id":93,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kani salindaw nu kagkapita."},{"id":2,"translation":"Endu idsapa ku kanu magabi amayka egkalibuteng."},{"id":3,"translation":"Da ka padtadaya (Muhammad) nu Kadenan nengka endu da ka nin kalipungeti."},{"id":4,"translation":"Endu saben-sabenal na su egkawli (akhirat) na ya labi a mapya sa leka kumin kanu nawna (dunya)."},{"id":5,"translation":"Endu saben-sabenal na di ebplis na inggay sa leka nu Kadenan nengka na kalilinyan nengka."},{"id":6,"translation":"Ngintu da ka nin matun (Muhammad) sa wata na ilu?"},{"id":7,"translation":"Endu natun ka nin sa tadin (di nengka katawan su Qur’an) na tinutulu ka nin."},{"id":8,"translation":"Endu natun ka nin sa miskinan na pinagkawasa ka nin."},{"id":9,"translation":"Na su wata a ilu na di ka mameges (kalalim)."},{"id":10,"translation":"Endu su ebpamangeni na di ka kumagkag."},{"id":11,"translation":"Endu su limu (kabpagagama) nu Kadenan nengka na pamanudtul ka."}]},{"id":94,"verses":[{"id":1,"translation":"Ngintu da nami bukati sa leka su laleb nengka (Muhammad)?"},{"id":2,"translation":"Endu ngintu da nami iyawa sa leka su dusa nengka?"},{"id":3,"translation":"A pakawgat kanu taligkudan nengka."},{"id":4,"translation":"Endu inipulu nami sa leka su labitan sa leka."},{"id":5,"translation":"Na saben-sabenal na makasaleta kanu malegen su malemu."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal na makasaleta kanu malegen su malemu."},{"id":7,"translation":"Na amayka makapasad ka edsambayang na pangeni-ngeni ka (su nasisita nengka)."},{"id":8,"translation":"Na endu lu ka bu kanu Kadenan nengka pangingalap."}]},{"id":95,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu tin endu zaitun (manga unga na kayu sya kadakelan matun sa Palestine)."},{"id":2,"translation":"Endu idsapa ku kanu Tur (palaw sa Egypt a lu ba inimbityala nu Allah su nabi Musa) lu sa Saynaa."},{"id":3,"translation":"Endu idsapa ku kanu nyaba dalpa malilintad (Makkah)."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal a binaluy nami su manusya kanu mababa kanu langun u manga mababa."},{"id":5,"translation":"Ulyanin na imbalingan nami sekanin sa kanu mababa kanu langun u mababa."},{"id":6,"translation":"Ya tabya na su silan a namalityala endu minggalebek sa manga mapya ka aden sa kanilan i manga balas a da kapedtaman nin,"},{"id":7,"translation":"Na ngin i nakasalet leka (kafir) kanu enggaga-isa a papendalbuten nengka i kabenal nu gay a mawli?"},{"id":8,"translation":"Ngintu kena ba su Allah i labi a matidtu i kakukumin kanu langun nu manga pakukukum?"}]},{"id":96,"verses":[{"id":1,"translation":"Batya ka (Muhammad) sabap kanu ingalan nu Kadenan nengka a sekanin i nangaden."},{"id":2,"translation":"Inaden nin su manusya ebpun sa sakempel a lugu."},{"id":3,"translation":"Batya ka (Muhammad) ka su Kadenan nengka na sangat i kalimu nin."},{"id":4,"translation":"Sekanin ba antu i namandu sabap kanu pinsil (kasulat)."},{"id":5,"translation":"Inipamandu nin kanu manusya su ngani-nganin a di nin katawan."},{"id":6,"translation":"Bantang! Saben-sabenal na su manusya di ebplis na endalwaka den."},{"id":7,"translation":"Amayka mailay nin den kanu ginawa nin i makagaga den."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal (Muhammad) na lu kanu Kadenan nengka i kambalinganan."},{"id":9,"translation":"Ngintu nadsuliman nengka (Muhammad) su pedsapal (Abu Jahl)?"},{"id":10,"translation":"Kanu ulipen amayka edsambayang."},{"id":11,"translation":"Ngintu nadsuliman nengka (Muhammad) amayka ya nin kaaden (Abu Jahl) na naaden sa kanu tutulu."},{"id":12,"translation":"Ataw ka pedsugu sa kagilek (sa Allah)?"},{"id":13,"translation":"Ngintu nadsuliman nengka (Muhammad) amayka papendalbut na endu mimbalikwat (si Abu Jahl)?"},{"id":14,"translation":"Ngintu da nin katawi i saben-sabenal na su Allah na pakailay?"},{"id":15,"translation":"Da ka-ebplisin, saben-sabenal na su Allah na pakailay?"},{"id":16,"translation":"Umbun-umbunan na malbut a baladusa."},{"id":17,"translation":"Na tawagen nin (Abu Jahl) su manga tampilin."},{"id":18,"translation":"Di sumala na tawagen nami (Allah) su manga malaikat a tameng sa naraka."},{"id":19,"translation":"Saben-sabenal na di ka sekanin ebpaginuguti (Muhammad) endu sugyud ka endu siken ka (kanu Allah)."}]},{"id":97,"verses":[{"id":1,"translation":"Saben-sabenal sa lekami na initulun nami su namba (Qur’an) sya kanu magabi a inukul (Qadr)."},{"id":2,"translation":"Endu di nengka katawan (Muhammad) ngin i magabi a inukul (Qadr)."},{"id":3,"translation":"Su magabi a inukul na ya tumu kumin kanu sangibu a ulan-ulan."},{"id":4,"translation":"Pedtulun lu ba su manga malaikat endu su Ruh (Jibril) sabap sa sugut nu Kadenan nilan makapantag kanu langun nu galebekan."},{"id":5,"translation":"Malilintad su entuba a magabi taman kanu kasebang u Fajr (katibwas)."}]},{"id":98,"verses":[{"id":1,"translation":"Da maaden kanu silan antu a namedsupak ebpun kanu kigkuwan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) endu su manga panakutu i kinaumpalak, ya tabya na kinatingguma sa kanilan u Bayyinah (su kinasugu kani Muhammad a nadtapikin su Qur'an)."},{"id":2,"translation":"Sinugu a ganat sa Allah a pembatiyan nin i manga kitab a suti."},{"id":3,"translation":"Aden kanu entuba i manga kitab a manga matidtu."},{"id":4,"translation":"Na endu da sabapan a kinaumpalak u manga inenggan sa kitab (Yahudi endu Nasrani) ya tabya na kanu uliyan u kinawma sa kanilan u Bayyinah (si Muhammad endu su Qur'an)."},{"id":5,"translation":"Nandu dala sinuguwan sa kanilan ya tabya na simban nilan su Allah sa ikhlasen nilan sa lekanin su agama a matidtu endu itindeg ilan su sambayang endu inggay nilan su zakat, entuba su agama a ustu."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal a silan a manga sinumupak a kigkwan kanu manga kitab (Yahud endu Nasrani) endu su manga balasakutu na siya silan sa naraka jahannam sa tanityasa. Silan bantu su labi i kawagin a pinamaluy."},{"id":7,"translation":"Saben-sabenal a su silan a namalitiyaya endu minggalebek sa mapya na silan ba antu su pinakamapya a pinamaluy."},{"id":8,"translation":"Ya nilan balas kanu Kadenan (Allah) nilan na surga ad’n, sa kanu kababan nin na pelagilay a lawas a ig sa tanityasa silan lu ba, nalilinyan silan nu Allah endu nalilinyan nilan su Allah, entuba na kanu entayn i inikagilekin su Kadenan nin."}]},{"id":99,"verses":[{"id":1,"translation":"Amayka palinugen den su lupa sa tidtu a kalinug."},{"id":2,"translation":"Endu palyun den nu lupa su langun u nakadalem lun."},{"id":3,"translation":"Endu ya madtalu nu manusya na “Nginyaba?”"},{"id":4,"translation":"Su entuba a gay na panudtulen nu lupa su tudtulan nin."},{"id":5,"translation":"Sabap sa saben-sabenal na iniwahi nu Kadenan nengka (Muhammad) kanu lupa i mamanudtul."},{"id":6,"translation":"Gay a makambuwat su manga manusya ebpun kanu pakuburan nilan sa lumpuk-lumpuk silan ka endu makapailay kanilan su manga galebekan nilan."},{"id":7,"translation":"Na entayn i taw a enggalebek sa mana bu tepung a mapya na mailay nin."},{"id":8,"translation":"Endu entayn i taw a enggalebek sa mana bu tepung a mawag na mailay nin."}]},{"id":100,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu manga kuda a palalaguy sa malangkas kanu kapendagesin."},{"id":2,"translation":"Sa siya kanu kapegkambat nu manga kuba-kuba nu kuda nilan a pedsila."},{"id":3,"translation":"Ya nilan kabpelumpak na magan mapita."},{"id":4,"translation":"Na pakadtapuyak su libubuk."},{"id":5,"translation":"Na pebpatilukan nilan su lumpukan nu kuntla."},{"id":6,"translation":"Saben-sabenal su manusya kanu Kadenan nin na pupus i kasupakin."},{"id":7,"translation":"Endu saben-sabenal a sekanin a manusya kanu entu a kapedsupakin na gadsaksiyan nin."},{"id":8,"translation":"Na endu saben-sabenal na su manusya na sangat i kalilini nin sa mapya."},{"id":9,"translation":"Ngintu di nilan katawan amayka balikwaten den su ngani-nganin a nadalem kanu pakuburan?"},{"id":10,"translation":"Endu ipayag den su manga nakadalem kanu manga laleb."},{"id":11,"translation":"Saben-sabenal na su Kadenan nilan kanu entuba a gay i mamanudtulan."}]},{"id":101,"verses":[{"id":1,"translation":"Su Al-Qari’ah."},{"id":2,"translation":"Ngin ba antu i Al-Qari’ah?"},{"id":3,"translation":"Endu di nengka katawan u ngin i Al-Qari’ah?"},{"id":4,"translation":"Gay a maaden su manusya sa mana palu-palu a nakapayapat,"},{"id":5,"translation":"Na endu maaden su manga palaw sa mana bumbul a pakambayu-bayug."},{"id":6,"translation":"Makapantag kanu entayn a taw i migkawgat i manga timbangan nin."},{"id":7,"translation":"Na sekanin bantu na sya matagu sa uyag-uyag a kalini-lini."},{"id":8,"translation":"Endu makapantag menem kanu entayn i migkapegkag i manga timbangan nin."},{"id":9,"translation":"Na lu sekanin makandalpa sa Haawiyah."},{"id":10,"translation":"Endu di nengka katawan ngin intuba?"},{"id":11,"translation":"Apuy a tidtu i kayaw nin."}]},{"id":102,"verses":[{"id":1,"translation":"Nabimban kanu nu kinapagkadakel."},{"id":2,"translation":"Taman sa makakapu su manga lebengan."},{"id":3,"translation":"Di sumala na katawan nu bun."},{"id":4,"translation":"Mawli na di sumala na katawan nu bun."},{"id":5,"translation":"Da ka-ebplis in ka u mana bu ka egkasabutan nu sa tidtu a kasabut."},{"id":6,"translation":"Da ka-ebplis in na mailay nu su jaheem (naraka)."},{"id":7,"translation":"Mawli na di ebplis na mailay nu su namba sa matakapala."},{"id":8,"translation":"Mawli na di ebplis na masumalya kanu kanu entuba a gay sa kanu manga limu."}]},{"id":103,"verses":[{"id":1,"translation":"Idsapa ku kanu ‘Asr."},{"id":2,"translation":"Saben-sabenal na su manga manusya na nadalem sa kalugyan."},{"id":3,"translation":"Ya tabya na su manga namalityala endu minggalebek sa manga mapya endu inipagindawa nilan su kabantang endu inipamagindawa nilan su katigkel."}]},{"id":104,"verses":[{"id":1,"translation":"Duwan-duwan nin den su umani tamelibaken a masudi."},{"id":2,"translation":"A namelimud sa tamuk endu pembilang-bilangen nin."},{"id":3,"translation":"Ya nin kwinta na saben-sabenal na matatap sekanin kanu tamukin."},{"id":4,"translation":"Saben-sabenal na da ka-ebplisin na makaidtug sekanin lu sa “Hutamah.”"},{"id":5,"translation":"Endu di nengka katawan i Hutamah?"},{"id":6,"translation":"Apuy nu Allah a pegkalaw-kalaw."},{"id":7,"translation":"A bananalusan su kayaw nin sa manga pusung."},{"id":8,"translation":"Saben-sabenal a lu ba silan maligken."},{"id":9,"translation":"Nalibet silan na alad a malambeg i manga palawsin."}]},{"id":105,"verses":[{"id":1,"translation":"Ngintu da nengka madsuliman (Muhammad) i pinakaydan u Kadenan nengka kanu kigkuwan kanu maga gagya (elepante)?"},{"id":2,"translation":"Ngintu da baluya (nu Kadenan) su katipuwan nilan a panun a kabinasa nilan?"},{"id":3,"translation":"Endu pinapaytan silan sa papanuk a midtambil-tambil."},{"id":4,"translation":"Pinangulugan silan nu papanuk sa manga watu a ebpun sa Sijjil (lupa a pinadtegas)."},{"id":5,"translation":"Na nabaluy silan a mana utan a nagangu a sinepa."}]},{"id":106,"verses":[{"id":1,"translation":"Su kinaparihala kanu manga Quraysh."},{"id":2,"translation":"Sa ya kinaparihala sa kanilan sa kabelakaw nilan sa timpu na balat endu timpu na panenang."},{"id":3,"translation":"Na wagib a simban nilan su pedtiyakap (Allah) kanu nyaba a walay (Ka’bah)."},{"id":4,"translation":"Na sekanin i napakan kanilan kanu timpu a kinanggutem endu linumepas sa kanilan ebpun kanu manga makagilek."}]},{"id":107,"verses":[{"id":1,"translation":"Ngin nadsuliman nengka su papendalbut kanu gay a mawli?"},{"id":2,"translation":"Su entuba a taw na ebpameges kanu manga wata nu ilu."},{"id":3,"translation":"Endu di nin ipedsugu i pakanen su manga miskinan."},{"id":4,"translation":"Na duwan-duwan su manga taw a pasasambayang (a munafiq)."},{"id":5,"translation":"A ipedtalipenda nilan su kapedsambayang nilan."},{"id":6,"translation":"Silan antu na pabpagilay-ilay bu."},{"id":7,"translation":"Na endu ibangungen su manga tamuk nilan a makangguna."}]},{"id":108,"verses":[{"id":1,"translation":"Saben-sabenal na inggay nami sa leka (Muhamamd) su Kawthar (lawas a ig sa sulga)."},{"id":2,"translation":"Na edsambayang ka (Eidul Adha) kanu Kadenan nengka endu egQurban ka (kasumbali sa ayam)."},{"id":3,"translation":"Saben-sabenal na su gabensi sa leka na entuba i kagkaydan."}]},{"id":109,"verses":[{"id":1,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) “Sekanu anan a manga supak.”"},{"id":2,"translation":"Da sa laki i kapedsimba kanu pedsimban nu."},{"id":3,"translation":"Endu da sa lekanu i kasimba kanu pedsimban ku."},{"id":4,"translation":"Endu da sa laki i kasimba kanu pedsimban nu."},{"id":5,"translation":"Endu dala bun sa lekanu i kasimba nu kanu pedsimban ku."},{"id":6,"translation":"Lekanu den su agama nu, laki den su agama ku."}]},{"id":110,"verses":[{"id":1,"translation":"Amayka makatingguma den su tabang nu Allah endu kataban (sa Makkah)."},{"id":2,"translation":"Na madsuliman den su manga taw a mameludep kanu agama nu Allah (Islam) sa lumpuk-lumpukan."},{"id":3,"translation":"Na tasbih ka (edtalu ka sa Subhanallah) endu tahmid ka (edtalu ka su Alhmadulillah) endu pangeni ka sa lekanin sa ampun, saben-sabenal a sekanin na Allah na ya nin kaaden na ebpanalima sa tawbat."}]},{"id":111,"verses":[{"id":1,"translation":"Nabina-binasa su lima ni Abi Lahab sa tidtu a kinabinasa."},{"id":2,"translation":"Na dala makambalaguna sa lekanin su tamukin endu su nganin a napaluli nin."},{"id":3,"translation":"Di sumala na makaludep sekanin kanu apuy a pegkalaw-kalaw."},{"id":4,"translation":"Endu si kaluma nin (Ummu Jaml bint Ibn Umayyah) a pedtatanggit sa kayu a ibelaleg."},{"id":5,"translation":"A napikel su ligin na tali a nasulapid sa mabagel."}]},{"id":112,"verses":[{"id":1,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) “Su Allah na isa-isa nin bu."},{"id":2,"translation":"Su Allah i egkanasisita."},{"id":3,"translation":"Da embata endu di kena inimbata."},{"id":4,"translation":"Endu da maaden sa lekanin i pagidsan nin apya isa bu.”"}]},{"id":113,"verses":[{"id":1,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) “Pelindung aku kanu kadenan nu mapita."},{"id":2,"translation":"Ebpun kanu kawagan nu pinangaden nin."},{"id":3,"translation":"Endu ebpun sa kawagan nu magabi amayka egkagabi den."},{"id":4,"translation":"Endu ebpun kanu kawagan nu manga bangyup sa palut (pangalintaw)."},{"id":5,"translation":"Endu kawagan nu manga matipu amayka tumipu.”"}]},{"id":114,"verses":[{"id":1,"translation":"Edtalu ka (Muhammad) \"Pelindung aku kanu kadenan nu manga taw."},{"id":2,"translation":"A Datu nu manga taw."},{"id":3,"translation":"A Kadenan nu manga taw."},{"id":4,"translation":"Ebpun kanu kawagan nu sasat nu Khannas (Shaytan)."},{"id":5,"translation":"A banasat siya kanu manga laleb (manga pusung) nu manga taw."},{"id":6,"translation":"Ebpun kanu manga jin endu manga taw.”"}]}]