[{"id":1,"verses":[{"id":1,"translation":"(Nin jalqaba) Maqaa Rabbii Akkaan Mararfataa Akkaan Rahmata Godhaa Taheetiin.[1]","footnotes":"[1] hiikkaan basmalaa: maqaa Rabbiitiinin jalqaba, isatti gargaarsifadhee. maqaa isaa dubbachuun barakaa barbaadaa. hojiin gaggaariin hundi maqaa Rabbiitiin jalqabamuu qabdi, Fakkeenyaaf, haasawa, qaraatii, nyaata, dhugaatii, uffata, hirriiba, mana seensaafii bahiinsa, masgiida seensaafii bahiinsa kkf."},{"id":2,"translation":"Galanni (Faaruun) hundi tan Rabbii Gooftaa aalamaati. [2]","footnotes":"[2] Gosti faaruufii galataa gutamtuufii jaalatamtuu taate hundi Rabbiif haataatu jechuudha. yeroo hunda Rabbi galatoomfachuun barbaachisaadha."},{"id":3,"translation":"Akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa. [3]","footnotes":"[3] Arrahmaan kan rahmanni isaa umamtoota hunda walgayu. Arrahiim kan akhiratti mu'imintoota qofaaf rahmata godhu jechuudha."},{"id":4,"translation":"Abbaa (mootii) guyyaa murtii (guyyaa galataa). [4]","footnotes":"[4] guyyaa qiyaamaa Rabbi qofaatu mootiidha, isuma qofaatu murteessa. guyyaa qiyaamaatti amanuun utubaalee iimaanaarraa utubaa tokko."},{"id":5,"translation":"Si qofa gabbarra; Si qofatti gargaarsifannas.[5]","footnotes":"[5] gabbartii hunda suma qofaaf goona sitti hinqindeessinu, dhimma keenya hunda keessatti suma qofatti gargaarsifanna, shirkirraa ni fagaanna."},{"id":6,"translation":"karaa qajeelatti nu qajeelchi. [6]","footnotes":"[6] islaamummatti nuqajeelchi, karaan qajeelaan islaamummaadha kan Rabbiin Nabi Muhammadiin s.a.w. erge san."},{"id":7,"translation":"Karaa warra isaan irratti tola ooltee; kan (karaa) warra irratti dallanamee hintahin, kan (karaa) jallattootaa (hintahin) (nu qajeelchi) [7]","footnotes":"[7] karaan warra Rabbiin itti dallanee karaa yahuudaadhaati, karaan warra jallatee karaa nasaaraati, lameenirraayyuu Rabbi nuhaatiiysu."}]},{"id":2,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif, Laam, Miim [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamtu tana tan jalqaba suuraawwaniitti argamtu injifannoo qur'aanaatti qajeelchiti, isaan mushrikatti morkannoon godhamee fakkaataa isaa fiduu dadhaban. qur'aanni harfiiwwaan afaan arabaa tanarraa ijaarame. arabni osoo hayyoota afaanii tahanii jiranu fakkaataa isaa fiduu dadhabuun isaanii qur'aanni beysisa (wahyii) Rabbirraa tahe tahuu agarsiisa."},{"id":2,"translation":"Kitaabni kuni (qur'aannii) [Rabbiin biraa ta’uu isaa keessatti] shakkiin isa keessa hin jiru; warra Rabbiin sodaataniif qajeelfama."},{"id":3,"translation":"Isaannan \"Ghaybitti\" (wantoota fagootti) amanan, kan salaata gadidhaabaniifi waan Nuti isaaniif arjoomne irraa kennataniidha.[2]","footnotes":"[2] Ayata tana keessatti warra Rabbi sodaatan waa sadihiin ibse. waan argaa isaaniirraa fagaatetti amanuu, salaata gadidhaabuufii waan Rabbiin isaanii kennerraa zakaas tahee sadaqaa kennachuudha."},{"id":4,"translation":"Ammas isaan warra waan gara keetti buufameefi (Qur'aana)fii waan si dura buufametti (kitaaba nabiyyoota siin duraa)tti amananiifi isaan Aakhiraa dhugoomsaniidha."},{"id":5,"translation":"isaan sun qajeelloo Rabbii isaanii biraa ta’e irra jiru. Ammas isaan  sun isaanumatu milkaawoodha.[3]","footnotes":"[3] Ayata tanaafii tan tana duraa lameen keessatti Rabbiin waayee mu'imintootaati dubbate."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, isaannan kafaran isaan akeekkachiiftes isaan akeekkachiisuu baattes [lamaanuu] isaan irratti wal qixa; hin amanan.[4]","footnotes":"[4] Ayanni tuniifii tan itti aantu waayee kaafiraa dubbatti."},{"id":7,"translation":"Rabbiin onneewwan isaaniirrattiifi dhageettuu (gurra) isaanii irratti cufe; agartuulee (ija) isaanii irras haguuggiitu jira. Isaaniif azaaba guddaatu jira. [5]","footnotes":"[5] hiikkaan qalbiin isaanii haqa hinhubattu, gurri isaanii haqa hindhagayu, ijji isaanii haqa hinargitu jechuudha."},{"id":8,"translation":"Namoota irraa nama \"Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amanne\" jedhutu jira. ammoo isaan warra amanee miti. [6]","footnotes":"[6] Ayanni tuniifii ayatoowwan itti aantu 12n waayee munaafiqaati dubbatti. kuni rakkoon isaan islaamarraan gayan hamtuu tahuu ibsa."},{"id":9,"translation":"Rabbiifi warra amanan ganan (gowwoomsan) (isaanitti fakkaata); garuu lubbuulee isaanii malee homaa hin gowwoomsan. ammoo hinbeekan."},{"id":10,"translation":"Onneewwan isaanii keessa dhukkuba (shakkiifi nifaaqaatu) jira. Rabbiinis dhukkuba isaaniif dabale.  azaaba laalessaa ta’etu isaaniif jira Waan kijibaa turaniif jecha."},{"id":11,"translation":"Yeroo \"Dachii keessatti badii hin hojjatinaa\" isaaniin jedhame \"nuti warra tolchu qofa\" jedhan. [7]","footnotes":"[7] Amala munaafiqaarraa gorsa fudhachu diduufii osoo jallinarra jiranuu kijibaan qajeelluma himachuudha."},{"id":12,"translation":"Dhagayaa! isaan isaanumatu warra badiiti. Garuu (haala gadhee isaanii kana) hin beekanu."},{"id":13,"translation":"Yeroo \"akka namoonni (sahaabaan nabi muhammad s.a.w.) amananitti amanaa\" isaaniin jedhame \"sila nuti akka gowwaaleen amananitti amannaa?\" jedhu. Dhagayaa! dhugumatti isaan isaanumatu gowwoota Garuu isaan hin beekan."},{"id":14,"translation":"Yeroo warra amanan qunnaman \"nuti amanneerra\" jedhu. Yeroo sheyxaanota (hoggantoota) isaanii waliin kophaa ba’an immoo \" nuti isin waliin jirra; dhugumatti nuti isaanitti qishnuma (qoosaa) godhuuf (akkas goone)\" jedhu."},{"id":15,"translation":"Rabbiin (galata qishnaa isaaniitiif) isaanitti qishnaa godha; jallina isaanii keessatti isaan dhiisa odoo isaan dhama’anii ."},{"id":16,"translation":"Isaan warra jallina qajeelumaan bitataniidha. (kufrii qabatanii iimana didan) Daldalli isaaniis bu’aa hinbuufne. Isaan warra qajeelan hin turre."},{"id":17,"translation":"Fakkeenyi isaanii akka fakkii isa ibidda qabsiifatee, yeroma isheen waan naannoo isaa ibsitu Rabbiin ifaa isaanii adeemsisee (dhaamse) dukkana keessatti haala hin argineen isaan dhiiseeti. [8]","footnotes":"[8] ifaan qajeelloodha, dukkanti jallina. kuni fakkii waa xiqqo qajeelanii eegasii jallinatti deebi'uu isaaniiti ibsa."},{"id":18,"translation":"(Isaan) duudaa (haqa hindhageenye), arraba qabamoo (haqa hindubbanne)fi ballaa (haqa hin agarre)dha. Kanaafuu (gara karaa qajeelaa as) hin deebi’an."},{"id":19,"translation":"Yookiin (fakkiin isaanii) akka rooba cimaa samii irraa ta’ee kan isa keessa dukkanoonni, mandiisuufi hangaasuun jirtu, (sodaa sagalee) bakakkaa irraa quba gurra isaanii keessa kaayatu, du'a sodaaf. Rabbiin kaafirootatti marsaadha."},{"id":20,"translation":"hangaasuun ijoowwan isaanii butuutti (jaamsutti) dhiyaata. Dhawaata isaaniif ifuun isa keessa deemu, Yeroo isaan irratti dukkanaaye immoo ni dhaabatu. Rabbiin odoo fedhee dhageettiifi agartuu isaanii ni deemsisa ture. (gurra isaan duuchee ija isaan jaamsa ture). Dhugumatti Rabbiin waan hunda irratti dandayaadha."},{"id":21,"translation":"Isin Yaa ilmaan namaa! gooftaa keessan isa isiniifi warra isiniin duraa uume qofa gabbaraa! Akka (Rabbiin) sodaattaniif jecha."},{"id":22,"translation":"(Rabbiin) Isa dachii afata, samii immoo ijaarsa (gubbaa) isiniif taasisee, kan samii irraa bishaan buusee (roobse), ergasii isaan fuduraa irraa soorata isiniif baaseedha (magarseedha). odoo (kan gabbaramuun malu Rabbiin qofa ta’uu) beektanuu Rabbiif shariikota hin godhinaa."},{"id":23,"translation":"Yoo waan Nuti gabricha keenya (muhammad) irratti buufne (Qur’aana) irraa shakkii keessatti taatan, suuraa akka isaa (tokko) fidaatii ragoota (gargaartota) keessan kan Rabbiin malee jiranis waamadhaa. (walgargaaraa suuraa tokko fidaa) yoo kan dhugaa dubbattan taatan."},{"id":24,"translation":"Yoo (amma) hin dalagin (suura tokko hinfidin); fuuldurattis hin dalagdanu; kanaafuu ibidda qabsiisaan ishee namaafi dhagaaggee tahe sodaadhaa, isiin kaafirootaaf qopheeffamte."},{"id":25,"translation":"warreen amananii, gaggaarii hojjatan, jannatoonni laggeen jala ishee yaatu isaaniif jira jechuun (isaan) gammachiisi. Dhawaatuma firii ishee irraa sooramaniin \"kun soorata kana dura sooramneedha\" jedhu. Wal fakkaataa ta'ee isaaniif kenname. Isaaniif ishee keessa jaartiiwwan qulqulleeffaman (huural ayniin) jiru. Isaan ishee keessatti zalaalam jiraatoodha."},{"id":26,"translation":"Dhugumatti Rabbiin bookees taatee waan ishee irra guddaa (yookiin xiqqaa) fakkeenya taasisuu hin saalfatu. Warri amanan akka inni dhugaa Gooftaa isaaniirraa ta’e ni beeku. Isaan kafaran immoo \"Rabbiin fakkeenya kanatti maal fedhe?\" jedhu. [Rabbiin] kanaan (namoota) baay’ee jallisa, (namoota) baay’ees qajeelcha. Finciltoota malees (kan biraa) ittiin hin jallisu. [9]","footnotes":"[9] hiikkaan:- Rabbiin waan fedhe fakkiigodhee ibsa. yeroo kana namni garee lamatti bahe. gareen tokko itti amanee dhugaa Rabbirraa tahe jedhee dhuga'oomse. gareen kuun nikafare, nimorme akkasitti muslimni qajeelee kaafirri jallate."},{"id":27,"translation":"(Isaan) warra waadaa Rabbii erga kakuun jabeessanii booda diiganii, waan (firummaa) Rabbiin maxxanfamuu isaatti ajaje muranii, dachii keessatti badii dalagan. Warri sun hoongawoon isaanuma."},{"id":28,"translation":"Sila akkamitti Rabbitti kafartan? ka isinii du’oo turtan isin jiraachisee, ergasii isin ajjeesee, ergasii isin jiraachisu. ergasii gara Isaatti kan deebifamtan.[10]","footnotes":"[10] kan du'oo taatan isin jirachise jechuun dhabamoo taatanii isin uumee isin argamsiisee isin jiraachise jechuudha. eegasii yeroo umriin dhumte isin ajjeesa eegasii guyyaa qiyaamaa isin kaasee gara isaa deebitanii galata isinii galcha."},{"id":29,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa waan dachii keessa jiru hunda isiniif uumee, ergasii gara samii (uumuu) qassade, samii torba isaan taasisee (uumeedha). Inni waan hunda akkaan beekaadha."},{"id":30,"translation":"Yeroo Gooftaan kee malaa’ikootaan \"Ani (ilmaan namaa) dachii keessatti bakka bu’aa (khaliifaa) taasisuufan jira\" jedhe (yaadadhu). Isaanis ni jedhan: \"Sila warra ishee (dachii) keessatti badii dalagan, kan dhiiga (walii) dhangalaasan ishee keessatti (bakka bu'aa) taasiftaa?\" odoo nuti galata keetiin si faarsinuufi si qulqulleessinuu\". (Innis) ni jedhe: \"Ani waan isin hinbeeynen beeka.\""},{"id":31,"translation":"Aadamiin maqoota hundaa isii isa barsiise. Ergasii malaa’ikoota irra isaan fideetiin \"yoo kan dhugaa dubbattan taataniif maqoota wantoota kanneenii naaf odeessaa” jedhe [11]","footnotes":"[11] Dura Rabbiin abbaa ilma namaa adam maqaalee waahundaa barsiise. eegasii wantoota malaaykotarra fidee mee maqaa waantoota kanaa naahimaa jedhen?"},{"id":32,"translation":"(Malaaykoonnis) ni jedhan: \"Ati qulqulloofte. Nu beekumsi hintaane waan Ati nu barsiifte malee; dhugumatti,Ati Simatu akkaan beekaa ogeessa.\" [12]","footnotes":"[12] malaaykonni beekkomsi guutuun kan Rabbii tahuu dubbatanii Rabbi faarsan."},{"id":33,"translation":"[Rabbiin] ni jedhe: \"Yaa Aadam! maqoota isaanii (wantootaa) isaanitti (malaykotatti) himi.\" Yeroma inni maqoota isaanii isaanitti himu (Rabbiin) ni jedhe: \"Sila Ani ninbeeka wantoota fagoo samiileefi dachii keessaa; ammas Ani ninbeeka waan isin mul'iftaniifi waan isin dhoksaa turtanis’ isiniin hin jennee?\""},{"id":34,"translation":"Yeroo Nuti malaa’ikootaan \"Aadamiif sujuuda godhaa\" jenne (yaadadhu). Ibliis malee Isaan sujuuda godhan; (Inni) ni dide; ni boones, Kaafiroota irraa ta’e. [13]","footnotes":"[13] sujuudni malaykaan aadamiif goote kuni sujuuda kabajaati malee ka ibaadaatii miti. hundi isaanii ajaja Rabbii fudhatanii sujuudan. ibliis jinnirraa tahe kan isaan bira ture qofaatu dide. inni booneeti kaafirootarraa tahe."},{"id":35,"translation":"Ni jenne: \"Yaa Aadam! Atiifi haati manaa tee (hawwaa'i) jannata keessa jiraadhaa. Ishee irraa bal'oo haala taateen iddoo feetanii nyaadhaa. Mukattii tanatti immoo hin dhiyaatinaa, Yoos miidhaa hojjattoota irraa taatan.\""},{"id":36,"translation":"Shayxaannis ishee (jannata) irraa isaan mucucaachise.[14]\n Waan isaan isa keessa turan irraas isaan baase. Nutis ni jenne: \"gariin keessan gariif diina ta’aa gadi bu’aa. Isiniifi dachii keessa iddoo qubannootaafii qananii hanga yeroo murtaa’eetu jira.\"","footnotes":"[14] itii hasaasee (waswaasee) mukattii irraa dhoowwaman isaan nyaachise. saniif jecha Rabbiin jannatarraa isaan baasee gara dachii gadi bu'anii akka jiraatan isaan taasise."},{"id":37,"translation":"Aadam Gooftaa isaa irraa jechoota fudhatee, [15] sana booda [Rabbiin] dhiifama isaaf godhe. Inni (Rabbiin) Isatu akkaan tawbaa qeebalaa, akkaan rahmata godhaadha.","footnotes":"[15] jechoonni sun kunoo kana { \"yaa Rabbii keenya nuti lubbuulee teenya miine yoo ati nuuf araaramtee rahmata nuuf godhuu baatte warra hoongayerraa taana\" jedha} A'iraaf 23. inni kadhannaan Rabbiin aadamiif araarame."},{"id":38,"translation":"Nuti ni jenne: \"Hundi keessanuu ishee (jannata) irraa gadi bu’aa. Ergasii yoo Anarraa qajeelfamni isiniif dhufe, namni qajeelfama kiyya hordofe sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanis.\" [16]","footnotes":"[16] Rabbiin akka hortee ilma namaa tan lafarra jiraattutti nabiyyoota ergu itti hime, akkasuma namni ergamtoota isaa san tole jedhee amane akka milkaawus ibseef."},{"id":39,"translation":"Warri kafaranii aayatoota keenya kijibsiisan, isaan sun warra ibiddaati, Isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":40,"translation":"Yaa Ilmaan Israa’iil qananii tiyya tan Ani ittiin isin qanansiise yaadadhaa. Waadaa kiyya guutaa; Anis waadaa keessan nin guuta. Ana qofa sodaadhaa! [17]","footnotes":"[17] Israaiil jechuun Nabi ya'iqub ishaaq ibraahiimi. kan asitti yaamame ilmaan isaati."},{"id":41,"translation":"Waan Ani buuse kan mirkaneessaa waan isin bira jiruu (Tawraatiifi Injiil) ta’etti amanaa. \n Jalqaba warra isatti kafaruu hin ta’inaa. aayatoota kiyyaan maallaqa xiqqaa hin bitatinaa. Ana qofa sodaadhaa.[18]","footnotes":"[18] Wanni Rabbiin buuse sun qur'aana nabi Muhammadirratti buufame."},{"id":42,"translation":"Dhugaa sobaan {walitti} hin makinaa; osoo beeytanuu haqa hin dhoksinaas."},{"id":43,"translation":"Salaata seeraan salaataa; zakaas kennaa; warra rukuu’a godhan wajjinis rukuu’a godhaa. (warra salaatuun wajji salaata jamaa'aa salaataa)."},{"id":44,"translation":"Sila gaariitti nama ajajaa lubbuulee teessan dagattanii! odoo isin kitaaba (tawraat) dubbiftanii. hin xiinxaltanii! [19]","footnotes":"[19] kun akeekkachiisa nama beekaa waan gaaritti nama gorsaa ufii hojjachuu dhiisee faallaa deemuuti."},{"id":45,"translation":"(Amrii teessan hundarratti) Obsaafi salaataan gargaarsifadhaa. Dhugumatti, isheen warra Rabbiin sodaatan irratti malee ulfaattuudha."},{"id":46,"translation":"(Isaan) warra Gooftaa isaanii qunnamuufi gara Isaatti deebi’uu mirkaneeffataniidha."},{"id":47,"translation":"Yaa Ilmaan Israa’iil! qananii tiyya tan Ani isiniin qananiise yaadadhaa. ani aalamarra isin caalchiseera. [20]","footnotes":"[20] Nabiyyummaafii mootummaan aalama yeroo isaan jiraniirra isaan caalchise jechudha."},{"id":48,"translation":"Guyyaa (qiyaamaa kan) lubbuun (takka) lubbuu (biraa) homaa hin fayyadne san sodaadhaa. kan jaarsummaan (araarri) ishee irraa hin fudhatamneefi gumaanis ishee irraa hin fuudhamne, kan isaanis hin tumsamne (san sodaadhaa)."},{"id":49,"translation":"Ammas yeroo Nuti ummata fir’awna jalaa nagaya isin baafne san (yaadadhaa). kan azaaba hamaa isin dhandhamsiisaa turan, kan ilmaan dhiiraa keessan gorra’an, kan dubara keessan dhiisan. San keessa balaa guddaa Gooftaa keessan irraa ta’etu jira. [21]","footnotes":"[21] fir'owna ilmaan israa'iil keessaan ilma mootummaa isaa diiguutu dhalata jechaa sodaatee ilmaan hedduu isaan irraa gorra'ee ajjeesaa ture. nabi muusas ajjeechaa tana jalaa dheeysuuniif haati yeroo deesse sanduqa keessa keessee bahritti darbite ajaja rabbiitiin. achiifuudhamee manuma fir'oownaatti guddatee, nabiyyummaa argatee, booda kufiinsi fir'oownaa harka isaarratti tahe."},{"id":50,"translation":"Yeroo bahra isiniif addaan baqaysine, ergasii nagaya isin baafnee, ummata fir’awnaa odoo isin argitan bishaaniin dhidhimsiifne sanis (yaadadhaa). [22]","footnotes":"[22] kuni kan tahe yeroo waraanni fir'oownaa muusaafii jamaa'aa isaa ariee osoo dheeysan bahra gayan. Rabbiin muusaan ulee teetiin bahra dhawi jedheenii, bahri addaan baqaqee karaa 12 tahee keessa cehan. yeroo waraanni fir'oownaa itti gadi dhumu bishan walitti deebi'ee dhidhimanii dhuman. kuni suuraa shu'araa ayata 61-68ti bal'inaan dubbatame."},{"id":51,"translation":"Yeroo Muusaaf halkan afurtama beellamne (yaadadhaa). Ergasii isin isa boodaa jibicha (gabbaramaa) taasifattanii warra of miidhe taatan. [23]","footnotes":"[23] saamiriyyii kan jedhamu tokkootu akka jibicha gabbaran taasisee isaan jalise."},{"id":52,"translation":"Ergasii sana booda (isin tawbannaan) dhiifama isiniif goone akka isin (Rabbi) galateeffataniif jecha ."},{"id":53,"translation":"Yeroo Muusaaf kitaaba (Tawraatii)fi seera adda babaasaa dhugaafi kijibaa akka isin qajeeltaniif jecha kennines (yaadadhaa)."},{"id":54,"translation":"Yeroo Muusaan ummata isaatiin jedhes (yaadadhaa) \"yaa ummata kiyya! isin jibicha (gabbaramaa) taasifachuun lubbuulee teessan miitanii jirtan. Kanaaf gara (Rabbii) isin uumeetti deebi’aa, Lubbuulee teessan ajjeesaa, santu (Rabbii) Uumaa keessan biratti isiniif caala\". Ergasii (Rabbiin) dhiifama isinii godhe (tawbaa keessan qeebale) Inni akkaan tawbaa qeebalaa akkaan rahmata godhaadha."},{"id":55,"translation":"Yeroo isin \"yaa Muusaa! nuti hanga Rabbiin ifatti (ijaan) arginutti siif hin amannu\" jettanii odoo isin argitanuu duuti isin qabattes (yaadadhaa). [24]","footnotes":"[24] jecha mata jabeenyaa hama isaan gaafannaan Rabbiin itti dallanee isaan fixe."},{"id":56,"translation":"Ergasii du’a keessan booda isin kaafne akka isin (Rabbi) galateeffattaniif jecha."},{"id":57,"translation":"Duumessa isin irratti gaaddiseessine. Manniifi (waan akka dayma adii) Salwaas (simbira xixiqqoo) isin irratti buufne, \"Wantoota gaggaarii Nuti isiniif kennine irraa nyaadhaa\" (isiniin jenne) Isaanis homaa nu hin miine; garuu lubbuulee isaanii kan miidhan turan"},{"id":58,"translation":"Yeroo Nuti (isaaniin) jenne (yaadadhaa). \"magaalattii tana (beytal maqdas) seenaa; ishee irraas iddoo feetanii (nyaata) bal’aa nyaadhaa, Balbalicha sujuudaa seenaa \"(Kadhaan keenyas badiin) nurraa harca'uudha\" jedhaa, badii keessan isiniif araaramna, Warra toltuu hojjataniif (mindaa) dabaluuf jirra."},{"id":59,"translation":"Warri miidhaa hojjatan (jecha isaaniin jedhame) jecha isaaniin hin jedhaminitti jijjiiran. warra miidhaa hojjatan irratti azaaba samii irraa ta'e buufne, Waan isaan fincilaa turaniif jecha. [25]","footnotes":"[25] jecha jijjiiranii qamadii jechaa, hojis jijjiranii bakka silaa sujuuduu qaban taa'aan lafarra shorroqaa seenan. akkatti jallatanii Rabbiin azaaba samirraa ittibuuse."},{"id":60,"translation":"Yeroo Muusaan ummata isaatiif dhugaatii (bishaan) barbaade \"ulee teetiin dhagicha dhayi\" jenneen, (yaadadhaa). (innis nidhayee) achumaan madditi kudha lama isarraa maddite. Namoonni hundi iddoo irraa dhugan beekanii jiru \"hiree Rabbii irraa nyaadhaa, dhugaa; Dachii keessas badii hojjachaa hindeeminaa\" (jenneen)."},{"id":61,"translation":"Yeroo  (jettan) \"Yaa Muusaa! nuti nyaata tokko irratti hin obsinuu, Gooftaa kee nuuf kadhu akka waan dachiin magarsitu irraa, kudraa ishee irraa, baaqula ishee irraas, qamadii ishee irraas, misira ishee irraas, shunkurtii ishee irraas nuuf magarsu \" jettanis (yaadadhaa). (Muusaan) ni jedhe: \"Sila isin isa gadi aanaa ta’etti isa caalaa ta’e jijjiirrattanii? Gara magaalaa gadi bu’aa; wanti gaafattan isiniif jira.\" Salphinaafi hiyyummaan isaan irratti haguugamtee, dallansuu Rabbi irraa ta’een deebi’an, Kun waan isaan aayatoota Rabbiitti kafaraa, nabiyyootas haqaan malee ajjeesaa turaniifi. Kun waan isaan fincilaniifi, waan daangaa dabraa turaniif."},{"id":62,"translation":"Warri amanan, isaan yahuudoman, kiristaanonniifi saabi’oonni (isaan warra maleeykaa yookaa urjii gabbaru) (isaan irraa) namni Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amanee toltuus hojjate, isaaniif mindaan Gooftaa isaanii biratti tahee jira. Sodaanis isaan irra hin jiru; Isaanis hin gaddan."},{"id":63,"translation":"(Yaa ilmaan Israa’iil!) Yeroo Nuti waadaa keessan qabanneefi (gaara) Xuuris isin gubbaatti ol kaafnee \"waan Nuti isiniif kennine cimsaa qabadhaa, waan isa keessa jirus yaadadhaa Akka Rabbiin sodaattaniif’ isiniin jenne san (yaadadhaa)."},{"id":64,"translation":"Ergasii sana booda gara galtan, Odoo tolli Rabbiitiifi rahmanni Isaa isin irra jiraachuu baatee, silaa isin warra hoongaye irraa taatan."},{"id":65,"translation":"Dhugumatti isin warra isin irraa (waayee guyyaa) Sanbataa keessatti daangaa dabran beektanii jirtu, \"isin jaldeeyyii salphattoota tahaa\" isaaniin jenne. [26]","footnotes":"[26] mala baasanii guyyaa sabtii kan qurxummii al'oolurraa dhoowwaman san diigan, Rabbiin itti dallanee jaldeessaafii karkarrotti garagalche."},{"id":66,"translation":"Nuti isii (ganda san) warra isii duraatiifi isii boodaatiif jiilchaa goone. warra Rabbiin sodaataniif immoo gorsa (taasifne)."},{"id":67,"translation":"Yeroo Muusaan ummata isaatiin \"Rabbiin sa’a gorrautti isin ajaja\" jedhe (yaadadhaa), (Ummanni isaas) \"sila ati qishnaa nu godhattaa?\" jedhan. (Muusaanis) \"ani warra wallaaloo (namatti qoosan) irraa ta’uu irraa Rabbittin maganfadha\" jedhe."},{"id":68,"translation":"(Ummanni isaa) \"isheen maal akka taate  haa nuuf ibsuu Gooftaa kee nuuf gaafadhu\" jedhaniin, (Muusaan) ni jedhe: \"Inni (Rabbiin) ‘isheen sa’a hin dulloomin, tan jabbiis hin ta’in giddu gala taate’ jedha, Waan ajajamtan dalagaa.\" [27]","footnotes":"[27] umrii isiirraa gaafatan."},{"id":69,"translation":"(Ummanni isaas) \" Gooftaa kee nuuf gaafadhu bifa ishee akkam akka tahe nuuf haa ibsuu\" jedhan, (Muusaan) \"Inni (Rabbiin) ‘isheen sa’a daalattii, bifti ishee akkaan daalattii daaw’attoota gammachiiftuudha' jedha\" jedheen."},{"id":70,"translation":"(Ummanni isaas) “ Gooftaa kee nuuf gaafadhu maalummaa ishee haa nuu ibsuu, sa’oonni nurratti wal fakkaataniiru; Nuti yoo Rabbiin fedhe qajeeluuf jirra\" jedhan."},{"id":71,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: \"Inni (Rabbiin) ‘isheen sa’a dachii qotuufi oorruu (bishaan) obaasuu irratti hin leenjifamin, kan (hirdhuu qaamaa irraa) nagaa taateefi bifti makaan ishee keessa hin jirreedha’ jedha.\" (Ummanni isaas) \"amma dhugaa fiddee jirta\" jedhan. ishee nigorra'an Kan hojjachuuttis hin dhihaanne ta’anii turan."},{"id":72,"translation":"Yeroo lubbuu ajjeeftanii (waa’ee) ishee keessatti wal falmitan (yaadadhaa). Rabbiin waan isin dhoksaa turtan ifa baasaadha."},{"id":73,"translation":"\"Garii (qaama) isheetiin isa (reeffa isaa) dhawaa\" jenne, akka kanatti Rabbiin du’aa jiraachisee mallattoolee Isaas isinitti agarsiisa Akka isin xiinxaltaniif jecha. [28]","footnotes":"[28] garii qaama isiitiin du'aa san dhawanii jiraatee nama isa ajjeese himee deebi'ee du'e."},{"id":74,"translation":"Ergasii san booda onneewwan keessan ni gogde, Isheen (gogiinsa keessatti) akka dhagaati; yookiin goginaan ni caalti, Dhugumatti dhagoota irraa kan laggeen isarraa maddantu jiru, ishee (dhagoota) irraa kan dhodhooyee bishaan isa irraa ba’us ni jira, Ammas isaan irraa kan sodaa Rabbii irraa ka'ee gadi kufutu jira (gaara gubbaa ka'ee hallayyatti gadi konkolaatu jira), Rabbiin waan isin dalagdan irraa dagataa miti."},{"id":75,"translation":"(Yaa mu'imintoota) Sila! isiniif amanuu kajeeltuu? kan gareen isaan (Yahuudaa) irraa ta’e haasa’a Rabbii dhaga’anii eega hubatanii booda odoo beekanuu jijjiiran jiranuu [29].","footnotes":"[29] Jechi Rabbii kan yahuudonnijallisanii jijjiriiran sun tawraat  Rabbiin nabi muusatti buuse."},{"id":76,"translation":"Yeroo warra amanan qunnaman \"nuti amannee jirra\" jedhan,Yeroo gariin isaanii garii waliin kophaa ba'an, \"sila waan Rabbiin isinrratti bane (beeksise) isaanitti odeessitanii akka Rabbii keessan biratti ittiin isin falmaniif! Sila hin xiinxaltanii!\" jedhu."},{"id":77,"translation":"Sila isaan akka Rabbiin waan isaan dhoksaniifi waan isaan mul'isan beeku hin beekanuu?"},{"id":78,"translation":"Isaan irraas wallaaltota hawwii sobaa malee kitaaba hin beeknetu jira. Isaan kan shakkan malee hintaane. [30]","footnotes":"[30] isaan (yahudota) irraa warra wallaaloo tawraat hinbeeynetu jira oduudur tan kijibaa tan abboota isaaniirraa baran malee."},{"id":79,"translation":"badiin mirkanaa'e! warra kitaaba harkoowwan isaaniitiin katabanii, ergasii isaan \"kun Rabbiin biraa tahe\" jedhan gatii xiqqaa isaan bitachuuf jecha . Waan harkoowwan isaanii barreessiteef jecha badiin isaaniif haa ta’u! Ammas waan isaan carraaqqataniif jecha badiin isaaniif haa ta’u. [31]","footnotes":"[31] Ayanni kuniifii kanneen kana fakkaatan kan biroollee ifatti wanni itti qajeelchu kitaabni tawraatiifii injiil kan amma ummanni nasaaraafii yahuudaa harkaa qaban kan namoonni guyyaa keessaa yaada isaaniirraa barreessan tahuu isaati. kan Rabbiin buuse kandhugaa sanii miti. waan maallaqa barbaachaaf barreefameedha. akkatti hubachuun dirqama."},{"id":80,"translation":"\"Ibiddi guyyaa lakkaa’amtuu (xiqqoo) malee nu hin tuuqxu\" jedhan. jedhiin \"Sila isin Rabbiin bira waadaa kaayattanii? (Yoo akkas ta’eef) Rabbiin waadaa isaa hin diigu; moo waan hin beekne Rabbi irratti dubbattan?\"."},{"id":81,"translation":"(Dubbiin akka isin jettan) miti! Namni hamtuu hojjatee balleessan isaa isa marsite, isaan warra ibiddaati. Isaan ishee keessatti hafoodha (zalaalam jiraatoodha). [32]","footnotes":"[32] namni shirkiifii dilii hojjate ibidda seena. warri shirkii zalaalam keessa jiraata."},{"id":82,"translation":"Warri amananii, gaggaarii hojjatan isaan warra jannataati. isaan ishee keessatti hafanuudha (zalaalam jiraatoodha)."},{"id":83,"translation":"yeroo Nuti Ilmaan Israa’iil waadaa irraa fuune (yaadadhaa) \"Rabbiin malee (waan biraa) hin gabbarinaa; abbaafi haadhaatti tola oolaa, firootaafis, yatiimotaafis, hiyyeeyyiifis (tola oolaa). namootattis toltuu haasa’aa; salaatas gadi dhaabaa; zakaas kennaa\" (jenneen). Ergasii garagaltan nama muraasa isin irraa ta’e malee, uf duuba deebi’oo taatanii."},{"id":84,"translation":"Yeroo Nuti waadaa keessan qabanne (yaadadhaa). \"dhiigoowwan keessan wal hin dhangalaasinaa; lubbuulee teessan (namoota keessan) manneen keessan irraa hin baasinaa\" (jechuun), ergasii isin ni mirkaneessitan ragaa bahoo taatanii."},{"id":85,"translation":"Ergasii isin yaa jarana lubbuu keessan (wal) ajjeeftan. garee isin irraa ta’e manneen isaanii irraa baaftan; isaan irrattis badiifi diinummaan wal gargaartan. Yoo isaan booji’amtoota ta’anii isinitti dhufan immoo isaan bilisoomsitan. inni dhoowwaadha isinirratti isaan baasuun. Sila garii kitaabaatti amantanii gariitti kafartanii? galanni nama isin irraa kana hojjatuu jireenya addunyaa keessatti salphina malee hin taane. Guyyaa Qiyaamaa gara azaaba cimaa deebifamu. Rabbiin waan isin dalagdan irraa dagataa hin taane. [33]","footnotes":"[33] dubbiin isaanii walfaallessa. booji'amaa isaanii maallaqaan furuu waan gaarii hojjatan. duula walirratti bananii walajjeesuufii biyyaa walbaqachiisuu waan hama hojjatan. kitaaba kanarraa dhoowwuttis nikafaran. tanaaf aduniyaafii akhirattis adabaan Rabbiin isaan akeekkachiise."},{"id":86,"translation":"Isaan warra jireenya addunyaa Aakhiraan bitataniidha. Kanaafuu azaabni isaan irraa hin salphifamu. Isaan hin gargaaramanus."},{"id":87,"translation":"Dhugumatti Nuti Muusaaf kitaaba (tawraat) kenniineerra, Isa boodas ergamtoota walitti aansuun hordofsiifnee jirra, Iisaa ilma Maryamiifis mu'ijizaalee ifa ta’an kenninee jirra. \"Ruuhul Qudsiin\" (Jibriiliinis) isa jabeessinee jirra. Sila dhawaatuma ergamaan waan lubbuun teessan hin feeneen isinitti dhufuun boontani? garii kijibsiiftanii garii ajjeeftanii?."},{"id":88,"translation":"(Isaanis) \"Onneewwan keenya cufamaadha\" jedhan. dhugumatti sababa kufrii isaanii Rabbiin isaan abaare. waa xiqqoo amanan."},{"id":89,"translation":"Yeroo kitaabni Rabbiin biraa ta’e (qur'aanni) kan waan isaanii wajjin jiru (Tawraatifi injiilin) dhugoomsu isaanitti dhufu, kan san dura akka warra kafaran irratti injifannoo argataniif (dhufaatii Nabi Muhammadiin SAW Rabbiin) kadhachaa turan. yeroo wanti isaan beekan isaanitti dhufu isatti kafaran. abaarsi Rabbii kaafiroota irra haa jiraatu.[34]","footnotes":"[34] sun qur'aanaafii nabi muhammadi."},{"id":90,"translation":"wanti isaan lubbuulee isaanii ittiin jijjiirratan waa fokkate, waan Rabbiin buusetti kafaruun, Rabbiin tola Isaa irraa gabroota Isaa gidduu nama fedhe irratti buusuu waanyuun (jibbuun) (kan kafaran), Kanaafuu dallansuu irratti dallansuudhaan deebi’an. Kaafirootaaf azaaba xiqqeessaatu jira."},{"id":91,"translation":"Yeroo waan Rabbiin buusetti  (qur'aanatti) amanaa isaaniin jedhame \"nuti waan nurratti (nabiyyii keenya qofarratti) buufametti amanna\" jedhu. Waan isa malee jiru itti kafaran, odoo inni dhugaa dhugoomsaa waan (kitaaba) isaaniin wajji jiruu ta’ee jiruu. (Yaa Muhammad! SAW) jedhiin: \"Sila maaliif kanaan dura nabiyyoota Rabbii ajjeeftan? yoo dhugaan mu’uminoota taatan\""},{"id":92,"translation":"Dhugumatti Muusaan ragaawwan ifa ta’aniin isinitti dhufee jira. Ergasii isin lubbuu keessan miidhoo taatanii isa booda (bakka inni hin jirretti) mirgoo (gabbaramaa) godhattan."},{"id":93,"translation":"Yeroo Nuti waadaa keessan qabannee (waadaa isin seensifnee) Gaara Xuurii isin gubbatti ol fuunee \"Waan Nuti isiniif kennine ciminaan qabadhaa. (Jecha keenyas) dhagayaa\" (jenne) (yaadadhaa). Ni jedhan: \"Dhageenyee dinne.\" Onneewwan isaanii keessa sababaa kufrii isaanitiin (jaalala) jibicha (gabbaruu) obaafamanii jiru. jedhi \"wanti iimaanni keessan itti isin ajaju waa fokkate\" Yoo mu’uminoota taataniif."},{"id":94,"translation":"Jedhi: \"Yoo manni Aakhiraa (jannanni) Rabbiin biratti isin qofaaf namoota biraatiin ala kophatti taate, mee du’a hawwaa yoo dhugaa kan dubbattan taataniif .\""},{"id":95,"translation":"gonkumaa isa hin hawwanu waan (kufrirraa) harki isaanii ufdura dabarfatteef jecha, Rabbiin warra miidhaa dalagan akkaan beekaadha."},{"id":96,"translation":"Nama hunda irra jireenyaaf bololaa ta’uu isaanii argita. Mushrikoota irraallee (jireenyaaf bololu). Tokkoon isaanii odoo waggaa kuma jiraachifamee jaalata, jiraachifamuun isaa kan azaabarraa isa hinfageessine ta’ee jira, Rabbiin waan isaan dalagan argaadha."},{"id":97,"translation":"jedhi \"Namni Jibriiliif diina ta’e, (dallansuu isaatiin haa du’u)”. inni (jibriil) fedha Rabbiitiin onnee kee irratti isa (Qur’aana) buuse. inni (qur'aanni) dhugoomsaa waan isa duraati. mu’uminootaaf qajeelchaafi gammachisaadha. [35]","footnotes":"[35] sadarkaan qur'aanaa guddaadha qajeelchaafii gammachiisaa, ifaafii fayyisaa mu'imintootaa jedhee faarfamee jira."},{"id":98,"translation":"Namni Rabbiif, malaa’ikootaaf, ergamtootaaf, Jibriiliifi Miikaa’iiliif diina ta’e (kaafira). Dhugumatti Rabbiin kaafirootaaf diina."},{"id":99,"translation":"Nuti dhugumatti keeyyattoota ifa ta’an (kan ragaa ergamummaa keetii tahan) gara keetti buufnee jirra, Isaanitti kan kafaru finciltoota malee hin jiru."},{"id":100,"translation":"Sila isaan dhawaata waadaa wahii seenaniin, gareen isaan irraa ta’e isa gataa (waadaa diigaa)? Dhugaatti irra hedduun isaanii hin amanan."},{"id":101,"translation":"Yeroo ergamaan Rabbiin biraa dhugoomsaa waan isaan biraa ta’ee isaanitti dhufe, gareen warra kitaabni kennameef irraa ta’e akka waan hin beekiniitti kitaaba Rabbii dugda duuba isaaniitti of irraa darbu (kitaaba Rabbiirraa garagalan)."},{"id":102,"translation":"Waan shayxaanonni bara mootummaa Sulaymaan keessa qara’aa turan hordofan, Sulaymaan hin kafarre Garuu shayxaanonni nikafaran, sihrii nama barsiisan, waan malaa’ikoota lamaan Haaruutiifi Maaruut irratti Baabil keessatti buufames (nama barsiisan). Isaan (malaa’ikoonni) lamaan nama tokkos odoo \"Nuti mokkoroof dhufnee hin kafarin\" hin jedhin (sihrii) hin barsiisan. (Namoonnis malaa’ikoota) lamaan irraa waan ittiin dhirsaafi niitii addaan baasan baratu. Isaansun nama tokko hayyama Rabbiitin ala kan isasanin miidhan hin taane. Waan isaan miidhuu malee isaan hin fayyadne baratan. Dhugumatti, isaan (yahuudonni) akka warri isa (sihrii) bitate Aakhiratti qooda homaa hin qabaanne sirritti beekaniiru. wanti isaan lubbuulee isaanii itti gurguran waa fokkate! Odoo kan beekan ta’anii.[36]","footnotes":"[36] aayata tanarraa waa hedduu hubanna: san keessaa- nabi suleymaan sihrirraa qulqulluudha. sihriin dalagaa sheyxaanaati isii dalaguun nama kafarsiifti. kanneen biraallee."},{"id":103,"translation":"Odoo isaan (Rabbitti) amananii Rabbiin sodaatanii, silaa mindaan isaan Rabbiin biraa argatan akkaan caalaa ture; odoo kan beekan ta’anii (silaa kan biraa hin filatanu)."},{"id":104,"translation":"Yaa warra amantan! (Ergamaa Rabbiitiin) \"Raa’inaa\" hin jedhinaatii \"Unzurnaa\" jedhaa; dhageeffadhaas. Kaafirootaaf azaaba laalessaa ta’etu jira [37]","footnotes":"[37] Rabbiin mu'imintoota ajaje akka yeroo nabiyyitti dubbatan jechoota gaggaarii filatan, jecha hiikkaa fokkataa qaburraa akka fagaatan. jechi raa'inaa jedhu afaan yahuudaatti jecha arrabaati. yahuudaan jecha kana nabitti dubbattee arrabsiteen."},{"id":105,"translation":"warra kitaabaatiifii mushrikoota irraa warri kafaran Gooftaa keessan irraa toltuun isin irratti buufamuu hin jaalatan. Rabbiin rahmata Isaatiin (nabiyyummaa, wahyiifii iimaanaan) abbaa fedhe kophxeessa. Rabbiinis abbaa tola guddaati."},{"id":106,"translation":"Wanta keeyyata irraa shaarre yookiin si irraanfachiifne caaltuu ishee yookiin fakkaattuu ishee finna. Sila ati Rabbiin waa hunda irratti danda’aa ta’uu hin beektuu? [38]","footnotes":"[38] naasikhaaf mansuukha (shaaraafii shaaramaa) baruun bu'ura barnoota tafsiiraarraayi. aayanni gariin yeroo muraasaaf hojjatee aayata isa shaaruun bakka buufama."},{"id":107,"translation":"Sila ati hinbeektuu Rabbiin mootummaan samiileefii dachii isaaf tahuu? Rabbiin malee jaalalleefi gargaaraan tokkolleen isiniif hin jiru."},{"id":108,"translation":"Moo isin (yaa mu'imintoota) ergamaa keessan (gaafii mormii) gaafachuu barbaaddanii, akka muusaan kana dura gaafatame? (Rabbiin ijaan nugarsiisi jedhaniinii). Namni kufrii iimaanaan jijjiirrate, dhugumatti karaa sirrii irraa jallateera."},{"id":109,"translation":"Hedduun warra kitaabaa irraa ta’an erga amantanii booda kaafiroota taatanii ufduuba isin deebisuu (isin kafarsiisuu) jaalatu (hawwu). waanyoo lubbuu isaanii irraa kan ka'e eega dhugaan ifa isaanii galee booda. dhiifama godhaa, irra dabraa Hanga Rabbiin ajaja Isaa fidutti, Dhugumatti, Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha. [39]","footnotes":"[39] Rabbiin warra kitaabaa keessati murtii isaa fidee jira sunis islaamawuu, yoodidan jizyaa muslimaaf kafaluu yoodidan lolli itti banaamuudha."},{"id":110,"translation":"Salaata gadi dhaabaa; zakaa kennaa,Toltuu irraa waan lubbuulee teessaniif (dursitanii) dabarfattan (kamillee) Rabbiin biratti (guyyaa qiyaamaa) isa argattu. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan akkaan argaadha."},{"id":111,"translation":"\"Nama yahuudaa yookiin kiristaana ta’e malee jannata hin seenu” jedhan. Kun hawwii kijibaa isaaniiti. “Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif ragaa keessan fidaa\" jedhi.[40]","footnotes":"[40] yahuudaan nu malee namni jannata seenu hinjiru jette. kiristaannis akkas jette kuni awwii kijibaa kan ragaa ittifiduu hindandeenyeedha. dhugaan nama Rabitti amane qofaatu jannata seena."},{"id":112,"translation":"(Dubbiin akka isin jettanii) miti; namni gaarii dalagaa fuula isaa Rabbiif kenne (islaamayee Rabbi gabbar) (hundi jannata seena) mindaan isaa Rabbii isaa biratti isaaf tahe, sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanus."},{"id":113,"translation":"yahuudonni “kiristaanonni homaa irra (amantii sirrii ta’e hordofaa) hin jiranu” jette, Kiristaanonnis “yahuudonni homaa irra hin jiranu” jette, Oduma kitaaba qara’anuu, Akkuma san warri hin beekne fakkaataa jecha isaanii jedhan, Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa waan isaan isa keessatti wal dhabaa turan irratti gidduu isaaniitti murteessa."},{"id":114,"translation":"Nama masjiidota Rabbii akka isii keessatti maqaan Rabbii hin faarfamne dhorgeefi onsuu isiitiif carraaqe caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? isaan haala sodatoo tahaniin malee isii (masjiidota Rabbii) seenuun isaaniif hin ta’hu. Isaaniif addunyaa keessatti salphinatu jira. Ammas isaaniif Aakhiratti azaaba guddaa ta’etu jira. [41]","footnotes":"[41] masjidni kabajaa guddaa qabdi, nama itti deemee ibaadaa godhu irraadhoowwun hintahu, onsuufii diiguunis dhoowwaa."},{"id":115,"translation":"Bahaafi Dhiitis kan Rabbiiti, eessallee yoo gara galtan Fuulli Rabbii achuma jira, Rabbiin (rahmanni Isaa) bal’aadha; hunda beekaadha. [42]","footnotes":"[42] kuni nama qiblaa wallaale yooka itti garagaluun rakkiseefi, inni karuma isaa laafetti garagalee salaata."},{"id":116,"translation":"(kaafirtoonni) \"Raabbiin ilma godhate\" jedhan, Inni (waan isaan jedhanirraa) ququllaaye, Dhugaatti wanti samiileefi dachii keessa jiru (hundi) kan Isaati. Hunduu isaaf ajajamoodha."},{"id":117,"translation":"(Inni) argamsiisaa samiileefi dachiiti, Yeroo dhimma wahii murteesses, wanti Inni isaan jedhu tahi qofa; yeroma san taha (argama)."},{"id":118,"translation":"Warri (homaa) hin beekne: \"maaliif Rabbiin nuun hin dubbanne yookiin maaliif mallattoon wahii nuuf hin dhufne? jedhan; akkasuma warri isaaniin duraa fakkaataa jecha isaanii jedhan, Onneewwan isaanii wal fakkaatte, Dhugumatti, Nuti namoota (amantii Rabbii) mirkaneeffataniif aayatoota (keenya) ibsinee jirra."},{"id":119,"translation":"Nuti (amantii) dhugaan (islaamummaan) gammachiisaafi akeekkachiisaa taasifnee si ergine. Ati warra ibiddaa irraa hin gaafatamtu. [43]","footnotes":"[43] warra amane jannataan gammachiisa, warra kafare azaabaan sodaachisa."},{"id":120,"translation":"Yahuudotaafii kiristaanonni hanga ati (islaamummaa dhiiftee) amantii isaanii hordoftutti sirraa hin jaalatan, (Yaa Muhammad) \"qajeeloon Rabbii (qur'aanni) isuma qofatu qajeelloodha (sirriidha)\" jedhi. Erga beekumsa irraa sitti dhufee yoo fedha lubbuu isaanii hordofte, Rabbi irraa jaalallees ta’ee tumsaan siif hin jiru. [44]","footnotes":"[44] jechi \"Erga beekumsa irraa sitti dhufee yoo fedha lubbuu isaanii hordofte\" ummata muslimaa akeekkachiisuuf malee nabiyyiin jallinarraa tiiyfamaa tahuun beekkamaadha."},{"id":121,"translation":"Isaannan Nuti kitaaba isaaniif kennine qaraatii (sirrii) kan isaan malu isa qara'an. Isaan isatti amanu, Namni isatti kafare isaan warra hoonga’oodha."},{"id":122,"translation":"Yaa ilmaan Israa’iil qananii tiyya tan Ani isin irratti tola oole san yaadadhaa; Ani Aalama (yeroo keessanii) irra isin caalchisuu kiyyaas (yaadadhaa)."},{"id":123,"translation":"Guyyaa (qiyaamaa) kan lubbuun takka lubbuu biraa hin fayyanne sodaadhaa. kan gumaanis ishee irraa hin fuudhamne, kan araarri homaatuu ishee hin fayyannee, kan isaanis tumsa hin arganne ."},{"id":124,"translation":"Yeroo Ibraahiimiin Rabbiin isaa jechootaan isa mokkoree (Ibraahiimis) isa guute (yaadadhaa), (Rabbiin) \" Ani ummataaf imaama (dursaan) si taasisa\" jedhe, (Ibraahiim) ni jedhe:\"Sanyii tiyya irraas (taasisi).\" (Rabbiin) ni jedhe: \"Waadaan (nabiyyummaan) kiyya warra miidhaa hojjatan hin gayu\" [45]","footnotes":"[45] nabi ibraahiim sadarkaan isaa guddaadha, abbaa nabiyyootaati, abba muslimaati, ka'ibaa mana Rabbii isaatu jaare."},{"id":125,"translation":"Yeroo Manicha (Ka’abaa) namootaaf iddoo deddeebiifi iddoo nagaa taasifnes (yaadadhaa), Maqaama Ibraahiim irraa iddoo salaataa taasifadhaa (jenneen). (Nutis) Ibraahiimiifi Ismaa’iiliin mana Kiyya warra isa irra naanna’aniif, warra keessa taa’aniifi warra (isa keessatti) rukuu’aafi sujuuda godhaniif qulqulleessaa jechuun ajajne. [46]","footnotes":"[46] beytiin Rabbii sadarkaa guddaa qabdi, qiblaa muslimtootai, hajjiifii umraan isitti hojjatamti."},{"id":126,"translation":"Yeroo Ibraahiim jedhe \"Gooftaa kiyya! Magaalaa tana (Makkaan) nagaya taasisi, Warra (jiraattota) isiis, namoota isaan irraa Rabbiifi guyyaa Aakhiraatti amaneef fuduraalee irraa soorata isaaniif kenni\" jedhe [yaadadhaa], (Rabbiin) \"Nama kafares (niin nyaachisa); Ani xiqqoon isa qanansiisee ergasii gara azaaba ibiddaattin isa geessa, deebiin waa fokkatee!\"[47]","footnotes":"[47] Nabi ibraahiim biyya makkaatiif rizqii Rabbiin kadhate."},{"id":127,"translation":"Yeroo Ibraahiimiifi (ilmi isaa) Ismaa’iil bu’uura manaa (Ka’abaa) (ijaaraa)ol fuudhan (ummataaf himi). \"Yaa Rabbi Ati dhagahaa beekaa dhaa! nurraa qeebali\" (jedhaa)."},{"id":128,"translation":"\"Gooftaa keenya! Nu lamaanuu siif islaamawoo nu taasisi; sanyii teenya irraas ummata Siif ajajamtoota (taasisi), Manaasika’ keenyas (sirnoota hajjiifi umraah) nutti agarsiisi, Tawbaa keenyas nurraa qeebali, Ati Situ akkaan tawbaa qeebalaa, akkaan rahmata godhaadha."},{"id":129,"translation":"Gooftaa keenya! Ergamaa isaan irraa ta’e isaan keessatti ergi, kan keeyyattoota kee isaan irratti qara’u, kan kitaabaafi ogummaa isaan barsiisu, kan isaan qulqulleessu. Ati Situ akkaan injifataa, ogeessa.\" (nabi muhammad s.a.w. ergamuun kadhaa sun qeebalamte)."},{"id":130,"translation":"Sila namni amantii Ibraahiim irraa gara galu eenyu? nama lubbuu isaa gowwoomse yoo tahe malee, dhugumatti addunyaa keessattis isa filannee jirra, inni Aakhiraa keessattis warra gaggaarii irraayyi."},{"id":131,"translation":"Yeroo Gooftaan isaa \"islaamayi\" isaan jedhe, (Inni) \"Gooftaa aalamaa (tiif islaamayeera) jala butameera\" jedhe (yaadadhu)."},{"id":132,"translation":"Ibraahiim ilmaan isaatiif isii (Islaamummaa) dhaame; Ya’aquubis (sanuma dhaame); \"Yaa ilmaan kiyya! Rabbiin amantii (islaamummaa) isiniif filee jiraa, isinii Muslimoota taatan malee hin du’inaa\" (jedhe). [48]","footnotes":"[48] isinii Muslimoota taatan malee hin du’inaa\" jechuu hiikkaan islaamummaa jabeessaa qabadhaa irratti jiraadhaa jechuudha."},{"id":133,"translation":"Sila yeroo Ya’aquubitti duuti dhufnaan ilmaan isaatiin \"ana booda maal gabbartan?\" jedhe isin bira jirtumoo? Isaanis ni jedhan: \"Nuti Gooftaa kee, Gooftaa abboota kee Ibraahiim, Ismaa’iiliifi Isihaaq gabbaramaa tokkicha kan ta’e gabbarra, Nuti Isaaf ajajamtoota (Muslimoota).\""},{"id":134,"translation":"Isheen sun ummata dabarte, Isheedhaaf mindaa waan carraaqqatteettu jira; Isiniifis mindaa waan carraaqqattaniitu jira, Isin waan isaan kan hojjatan tahan irraa hin gaafatamtan."},{"id":135,"translation":"\" Yahuudaa yookiin Kiristaana tahaa ni qajeeltuu\" jedhan.  jedhiin \"Dhugaatti karaa Ibraahiim isa qajeelaa ta’e (hordofna); Inni mushrikoota irraa hin taane\"."},{"id":136,"translation":"(Mu’uminoonni) jedhaa: “Nuti Rabbitti amanne; waan gara keenyatti buufamettis; waan gara Ibraahiim, Ismaa’iil, Isihaaq, Ya’aquubii fi Asbaaxitti buufametti (amannee), Waan Muusaafi Iisaan kennamanittis (amanne), Waan nabiyyoonni Rabbii isaanii irraa kennamanittis (amannee), Isaan irraa (tokkotti amannee tokkotti kafaruudhaan) gidduu tokkootis addaan hin baafnu. Nuti Isaaf (Rabbiif) islaamawoodha.”"},{"id":137,"translation":"Yoo fakkaataa waan isin itti amantaniititti amanan dhugumatti qajeelaniiru, Yoo isa irraa gara galan immoo isaan mormii keessa jiru, Rabbiin isaan siif ga’a (sirraa dhorga), Inni dhagayaa, beekaadha."},{"id":138,"translation":"Halluu Rabbii (isa uumamaa) (amantii Isaa) (qabadhaa). kan Rabbirra halleessuu tolchu eenyu? Nuti isaaf gabbaroodha. [49]","footnotes":"[49] hiikkaan amantii islaamaa tan uumaan waltaatu tan Rabbiin isinii kenne qabadhaa jechuudha."},{"id":139,"translation":"(Yaa Muhammad) jedhi: waa’ee Rabbii keessatti nuun falmituu?“odoo Inni Gooftaa keenyaafi Gooftaa keessan ta’ee jiruu, nuufis dalagaan teenya, isiniifis dalagaan teessan tatee jirti, Nuti (amantii) Isaaf qulqulleessoodha."},{"id":140,"translation":"Sila Ibraahiim, Ismaa’iil, Isihaaq, Ya’aquubiifi Asbaax yahuudota yookiin kiristaanota turan jettanii? Sila isintu irra beekamoo Rabbi?” jedhiin. Sila nama ragaa Rabbirraa tahe kan isa bira jiru dhokse caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? Rabbiin waan isin dalagdanirraa dagataa miti.\" [50]","footnotes":"[50] hiikkaan nabiyyooni ibraahiimirraa kaasee dubbataman kuniifii kanneen sanduraallee yahuudas miti kiristaanas miti muslimtoota jechuudha."},{"id":141,"translation":"Isheen sun ummata dabarte. Isheef waan oomishteetu jira; Isiniifis waan oomishtaniitu jira. Isin waan isaan hojjataa turan irraa hin gaafatamtan."},{"id":142,"translation":"Namoota irraa warri gowwaan \"Sila qiblaa irratti tahan (Beytal-Maqdis) irraa maaltu isaan garagalche?\" jedhu. \"Bahaafi Dhiitis kan Rabbiiti. Inni nama fedhe gara karaa sirrii qajeelcha\" jedhi. [51]","footnotes":"[51] Nabiyyiifii sahaabonni hijraa booda ji'a 16 yookaa 17 gara beytalmaqdisitti garagalanii salaataa turan. eegasii gara ka'abaa (masjidal haraam) deebi'uun ajajamte. yeroo kana yahuudotaafii munaafiqni mormanii maaliif qiblaa jijjiiratan jedhan. san Rabbiin isaanirratti deebise."},{"id":143,"translation":"Akkuma kana (akkuma isin qajeelchinetti) filatamtuu ummataa isin taasifne, ilma namaa irratti (guyyaa qiyaamaa) ragaalee akka taataniifi, ergamtichis (muhammad s.a.w.) ragaa isin irratti ta’uuf jecha. Nuti qiblaa ati irra turtes nama ergamaa hordofuufi nama (amantii irraa) duubatti deebi’u eenyu akka ta’e beekuuf malee hin taasifne. Dhugumatti (jirjiiramni qiblaa) sun warra Rabbiin qajeelche irratti malee ulfaattuu turte. Rabbiin iimaana keessan  kan balleessu hin taane. Rabbiin namootaaf mararfataa, rahmata godhaadha. [52]","footnotes":"[52] Rabbiin iimaana keessan  kan balleessu hin taane jechuun hiikkaan salaata keessan kan gara Beytal-Maqdis gara galtanii sagadaa turtan hinballeessu jechuudha."},{"id":144,"translation":"Dhugumatti, gara samii garagaggaluu fuula keetii arginee jirra. Gara qiblaa ati jaalattuu si deebisuuf jirra. (Ammuma) fuula kee gara Masjidal-Haraam (Ka’abaatti) gara galchi. Eessattillee yoo taatan fuulleen keessan gara isaa gara galchaa. Dhugumatti, warri kitaabni kennameef akka inni dhugaa Gooftaa isaanii irraa ta'e ni beeku. Rabbiin waan isaan hojjatan irraa dagataa miti. [53]","footnotes":"[53] Nabiin qiblaan gara makkaa akka deebitu jaalata kanaaf wahyii ajaja kanaan buutu eeguuf gara samii laaluu deddeebisae. kana Rabbiin asitti irraa dubbate."},{"id":145,"translation":"Odoo warra kitaabni isaaniif kennametti mallattoo hundaan itti dhufteeyyuu qiblaa kee hin hordofan. Atis qiblaa isaanii kan hordoftu hin taane. Gariin isaaniis qiblaa garii isaanii kan hordofan hin taane. Dhugumatti, erga beekumsa irraa waa sitti dhufee booda odoo fedhiilee lubbuu isaanii hordoftee, ati yoos warra akkaan miidhaa hojjatan irraa taata turte."},{"id":146,"translation":"Warri Nuti kitaaba isaaniif kennine akkuma ilmaan isaanii beekanitti isa (Nabiyyicha) beekan. Dhugumatti gareen isaan irraa ta’e odoo beekanuu dhugaa dhoksu."},{"id":147,"translation":"Dhugaan Gooftaa kee irraayi, Kanaafuu warra shakkan irraa hin ta’in. [54]","footnotes":"[54] islaamummaan tun haqa Rabbii keetirraa taatee. hinshakkin ummata akeekkachiisuuf jedhame malee nabiyyichi warra shakkurraa hintahuun beekamaadha."},{"id":148,"translation":"Hawaasa hundaafuu kallattii isaan itti gara galantu jira, Toltuu irratti wal dorgomaa, Eessattillee yoo taatan Rabbiin (Guyyaa Qiyaamaa) hunda keessanuu ni fida. Dhugumatti, Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":149,"translation":"Iddoo (imalaaf) baate kamirraayyuu (yeroo salaattu) fuula kee gara Masjidal Haraam gara galchi. Dhugumatti, inni dhugaa Gooftaa kee irraa ta’e, Rabbiin waan isin dalagdan dagataa miti."},{"id":150,"translation":"Iddoma (imalaaf) baate kamirraayyuu irraa (yeroo salaattu) fuula kee gara Masjiidal Haraam gara galchi, Eessattillee yoo taatan fuulleen keessan gara isaa gara galchaa, akka namootaaf ragaan isin irratti hin jiraanneef,isaan irraa warra miidhaa hojjatan malee, isaan hin sodaatinaa Anuma qofa sodaadhaa. akka qananii kiyya isinirratti guutuuf, isin (gara haqaa) akka qajeeltaniif. [55]","footnotes":"[55] salaanni qiblatti (makkatti) garagalan malee hintaatu, kun ulaagaa isii keessaa tokko. Aayanni tuniifii tan tana duraallee waayee kanarraa dubbatti."},{"id":151,"translation":"Akkuma ergamaa isin irraa ta’e (nabi Muhammad) isin keessatti ergine, (inni sun) kan aayatoota keenya isin irratti qara’u, kan isin qulqulleessu, kan kitaabaafi hikmaa (hadiisa) isin barsiisuufi waan isin hin beeknes isin barsiisuun (isin qanansiifne)."},{"id":152,"translation":"Na yaadadhaa (nafaarsaa), Anis isiniin yaadadhaa, Galata naaf galchaa, Natti hin kafarinaa."},{"id":153,"translation":"Yaa warra amantan! Obsaafi salaataan gargaarsifadhaa. Rabbiin warra obsan waliin jira."},{"id":154,"translation":"Nama karaa Rabbii keessatti (lola islaamummaa oltaasisuu keessatti) ajjeefamuun du’aaleedha hin jedhinaa. Dhugumatti isaan jiratoodha, garuu isin hin beektanu."},{"id":155,"translation":"isin mokkorra wahii sodaafii beelarraa taheen, qabeenyaalee lubbuuleefii (oomisha) khuduraalerraa ir'isuunis (isin mokorra). obsitoota gammachiisi."},{"id":156,"translation":"Isaan warra yeroo balaan isaan tuyxe \"Nuti kan Rabbiiti, nuti gara Isaatti deebi’oodha\" jedhaniidha."},{"id":157,"translation":"Isaan warra faaruufi tolli Gooftaa isaanii irraa ta’e isaan irratti taheedha. isaan sun isaanumatu qajeelfamoodha. [56]","footnotes":"[56] obsi sadarkaa guddaa qaba. ayatoonni dabarte tun waayee kanaa ibsiti."},{"id":158,"translation":"Safaafi Marwaan mallattoolee Rabbii (kan ibaadaan isaa itti hojjatamu) irraayyi. Namni Manichatti hajja’e yookiin umraa godhe isaan lamaan jidduu naanna’uun badiin isarra hin jiru. Namni fedhii isaatiin toltuu hojjates (ni mindeeffama), Rabbiin galateeffataa beekaadha.[57]","footnotes":"[57] safaafii marwaan tullu xixiqqoo lama tan cinaa beytii gara maqaama ibraahimitti argamtu. yeroo hajjiifii umraa yeroo7 isaan lameen jiddu deddeebi'an kun sa'iyii jedhama."},{"id":159,"translation":"isaannan waan Nuti buufne -kan ragaawwan ifa ta’aniifi qajeelfama irraa ta’e erga kitaabicha (keenya) keessatti namootaaf isa ibsine booda- dhoksan, warra san Rabbiin isaan abaara (rahamata isaarraa isaan fageessa); warri waa abaarus isaan abaaran.[58]","footnotes":"[58] bekkomsa diin ummata barsiisuun gorsuun ibsuun dirqama beeytotaati. faallaa kanaatti dhooysuun ammoo badii guddoo abaarsatti nama geessitu."},{"id":160,"translation":"warra tawbatanii, hojii isaanii tolchan, (dhugaa dhoksan san) ifa baasan malee. warra san tawbaa isaanii irraan qeebala, Ani akkaan tawba-qeebalaa, akkaan rahmata godhaadha."},{"id":161,"translation":"warri kafaranii kaafirtoota ta’anii du’an, jara sunniin abaarsi Rabbii, kan malaa’ikootaafi kan namoota hundaatuu isaan irratti jiraata."},{"id":162,"translation":"Isii (abaarsaafii ibidda) keessa zalaalam jiraatu, azaabni isaan irraa hin salphifamu, Baallamnis isaaniif hin kennamu."},{"id":163,"translation":"Gabbaramaan keessan gabbaramaa tokkichaIsa, (fakkaataa hinqabu) isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. (Inni) akkaan mararfataa rahmata godhaadha."},{"id":164,"translation":"Dhugumatti uumama samiileefi dachii keessatti, wal irraa bakka bu’uu halkaniifi guyyaakeessatti , doonii waan ilma namaa fayyaduun (fe'amtee) galaana keessa yaatukeessatti , bishaan irraa (roobarraa) waan Rabbiin samii irraa buusee isaan dachii erga isiin duutee booda jiraachiseefi lubbu-qabeeyyii hundarraa  isii keessa facaase keessatti, bubbisa qilleensaafi duumessa samiifi dachii giddutti (uumamootaaf) mijeeffamanii- keessatti ummata xiinxalaniif mallattooleetu jira."},{"id":165,"translation":"Namoota irraas nama Rabbiin malee gabbaramoota (biraa) kan akka Rabbiin jaalatanutti isaan jaalatan godhatantu jiru, warra amanantu irra jajjaboo jaalalaan Rabbiif. Warri miidhaa hojjatan osoo arganii yeroo azaaba argan akka humni hundi kan Rabbii ta’eefi Rabbiin (abbaa) adabbii cimaa akka ta’e (silaa gabbaramaa biraa hin godhatan)."},{"id":166,"translation":"(Guyyaa qiyaamaa) Yeroo warri hordofaman warra hordofan irraa qulqullaayanii (isaan jallisuu waakkatan) fi (yeroo) azaaba argan, hariiroon isaanii hundi yeroo isaan jalaa citu (odoo beekanii gabbaramaa biraa hin godhatan ture)."},{"id":167,"translation":"Isaan hordofan ni jedhan: \"odoo (gara addunyaa) deebi’uun nuuf jiraatee, silaa akkuma isaan nurraa qulqullaayan nutis isaan irraa qulqulloofna turre.\"  Akka kanatti Rabbiin hojiiwwan isaanii gaabbii (sheenaa) isaan irratti godhee isaan garsiisa, Isaan ibidda irraa bahoo miti."},{"id":168,"translation":"isin Yaa ilmaan namaa! Waan dachii keessa jiru irraa halaala gaarii ta’e nyaadhaa,Tarkaanfiilee sheyxaanaa hin hordofinaa, inni isiniif diina mul'ataadha."},{"id":169,"translation":"kan inni itti isin ajaju hamtuu, waan fokkataafi Rabbi irratti waan hin beekne dubbachuu qofaadha. [59]","footnotes":"[59] Nyaataafii dhugaatiin hundi halaali hayyamamaadha akka waliigalaatti, waan Ragaaleen (daliilli) haraam godhee keessaa baase malee."},{"id":170,"translation":"Yeroo \"waan Rabbiin buuse hordofaa\" isaanin jedhame \"Lakki nuti waan abbootii keenya irratti garre hordofna\" jedhu. Sila odoo abbootiin isaanii kan homaa hin beekneefi karaa qajeelatti hinqajeelfamin ta’anilleemoo (numa hordofanii)?"},{"id":171,"translation":"Fakkeenyi warra kafaranii (nama gara haqaatti isaan yaamuu) akka fakkeenya isa waan waamichaafi lallaba malee hin dhageenyetti (beyladatti) iyyuuti, (Isaan) (haqarraa) duudaa, arraba qabamaafi jaamaadha; isaan hin xiinxalan."},{"id":172,"translation":"Yaa warra amantan! Gaggaarii waan nuti isiniif kenninee irraa nyaadhaa, Rabbiif galata galchaa yoo kan Isa (qofa) gabbartan taatan."},{"id":173,"translation":"Kan Inni isin irratti dhorgamaa taasise baktii, dhiiga, foon booyyeetiifi waan (maqaan) Rabbiin malee (yeroo gorra'amu) isa irratti ol fuudhame qofa. Namni (nyaachutti) rakkifame shiftaafii daangaa dabraa tahuun maleetti (yoo nyaate) badiin isarra hin jiru. Rabbiin akkaan mararfataa rahmata godhaadha. [60]","footnotes":"[60] wanni nyaachuun dhoowame foonirraa waantoota afran kanneeni, nyaachuun hintahu, garuu namni beelaan du'atti dhihaate kan shiftaa fii daangaa dabraa jallataa hintahin haka lubbuun uf dhaqqabu ninyaata."},{"id":174,"translation":"Isaan kitaaba irraa waan Rabbiin buuse dhoksanii maallaqa xiqqaa isaan bitatan, isaan sun garaawwan isaanii keessatti ibidda malee waan biroo hin nyaatanu, Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa isaan hin dubbisu, isaan hin qulqulleessus, isaaniif azaaba laalessaa ta’etu jira. [61]","footnotes":"[61] kuni hojii warra dur kitaaba kennameeti yahuudaafii nasaaraa."},{"id":175,"translation":"Isaan warra qajeelumaan jal’ina, araaramaan immoo azaaba bitataniidha, Sila maaltu ibiddarratti akkaan isaan obsisiise! [62]","footnotes":"[62] hiikkaan: hojii hamtuu ibidda isaan geeysitu hojjachurratti maaltu akkana ija isaan jabeesse? jechuudha."},{"id":176,"translation":"(Adabbiin) Sun sababa Rabbiin kitaaba dhugaan buusee (isaan itti kafaraniifi), warri kitaaba keessatti wal dhaban wal diddaa (haqarraa) fagoo keessatti tahan."},{"id":177,"translation":"Dalagaan gaariin fuulleen keessan gara bahaafi dhihaa naannessuu miti; haa tahu malee dalagaan gaariin (dalagaa) nama Rabbitti amane, Guyyaa Aakhiraatti, malaa’ikootatti, kitaabattiifi nabiyyootatti (amanee), kan qabeenya kenne odoo jaallatuu firaaf, yatiimaaf, hiyyeeyyiif, kara deemaaf, kadhattootaafi gabra bilisoomsuuf (kennee), kan salaatas gadi dhaabe, zakaa kenne, warra yeroo waadaa seenan waadaa isaanii guutaniidha. warra rakkina, dhukkuba keessatti, yeroo lolaatis (waraana keessatti) obsaniidha. Isaan warra dhugaa qabatani, Isaan warra Rabbiin sodaataniidha. [63]","footnotes":"[63] Ayanni tun ergaa guddaa qabdi. nama toltuu hojjate jechuun nama arkaana (utubaalee) imaanaa hundatti amanee guuttate, kan qabeenya isaa bakka barbaachisoo tahan itti kennatee akka tahe ibsite. akkasuma nama salaata gadidhaabe, kan zakaa baafate kan ahdii guutuufi kan obsa qabu akka tahe ibsiti."},{"id":178,"translation":"Yaa warra amantan! Ajjeefamaa keessatti \"qisaasni\" (nama nama ajjeese ajjeesuun)(seerri adabbii wal qixxeessuu) isin irratti barreeffameera (dirqama godhameera). Bilisni bilisaan, gabrichi gabrichaan, dubartiin dubartiidhaan (ajjefamu). Namni (dhiiga) obboleessa isaa irraa wanti tokko isaaf dhiifame, toltuun hordofuufi (kaffaltiin gumaa dhiigaas) haala gaariin isaan (abbaa gumaatiin) gayuutu irra jira. Kun laaffisuufi rahmata Gooftaa keessan irraa ta’eedha. Namni sana booda (namarratti miidhaa geessuun) daangaa dabre, isaaf azaab laalessaa ta’etu jira. [64]","footnotes":"[64] seera islaamaatti namni nama ajjeese ni ajjeefam. yoo namni ajjeefame sun osoo hinduune dhiifama godhe yooka maatiin isaa dhiifama godhe murtiin ajjeecha suni gara gumaa kafaluutti gadi bu'a. Ayanni kuni kana ibsa."},{"id":179,"translation":"\"Qisaasa\" keessa jiraachuutu (lubbuu du’a irraa baraaruutu) isiniif jira. Yaa warra qalbii qabdan! Akka isin Rabbi sodaattanii (ajjeechaa irraa eeggattaniif) (kana goone)."},{"id":180,"translation":"Yeroo duuti tokkoo keessanitti dhufe, yoo kan qabeenya (of duubatti) dhiise ta’e: abbaa haadhaafi firootaaf haala gaariin dhaamuun isin irratti murteeffameera. haqa warra Rabbi sodaatanirratti taateedha. [65]","footnotes":"[65] Seera islaamaa keessatti namni tokko yeroo du'uu dhihaate qabeenya isaarraa 1/3ffaa yookaa 33.3% haadhaa abbaaf firaafii waan fedheef akka oolu dhaammachuu nidandaya. garuu kana caalchisun hin hayyamamu. kan hafe kan warra isa dhaaluuti."},{"id":181,"translation":"Namni erga isa (dhaamsa) dhagayee booda isa jijjiire, badiin isaa warra isa jijjiiran irratti ta’a. Dhugumatti, Rabbiin dhagayaa, beekaadha."},{"id":182,"translation":"Namni isa dhaamu san irraa jal’ina yookiin badii sodaatee gidduu isaanii araarse, badiin isa irra hin jiru. Rabbiin akkaan araaramaa rahmata godhaadha."},{"id":183,"translation":"Yaa warra amantan! Soomanni akkuma warra isin duraa irratti barreefametti (dirqama ta’etti) isin irrattis barreeffameera, Akka isin Rabbiin sodaattaniif. [66]","footnotes":"[66] kun ayata soomanni ramadaanaa dirqama tahuun ittiin ibsame. inni utubaalee islaamaa shanan keessaa tokko. sawaaba guddaa qaba."},{"id":184,"translation":"Guyyoota lakkaawamtuu (soomaa). Isin irraa namni dhukkubsataa yookiin karaa deemsarratti ta’e (soomana furuu dandaya), guyyaa biraa irraa lakkaawwachuutu (qadaa baasuutu) (isa irra jira) Warra isa (Soomuu) (osoo itti ulfaatuu uf dirqan) danda’an irratti kaffaltii (yoo soomana dhiisan) (fidyaa) hiyyeessa nyaachisuutu jira. Namni fedha isaatiin toltuu dabalatee hojjate, sun isaaf caalaadha. soomuutu isiniif caala Yoo kan beektan taataniif.[67]","footnotes":"[67] Asitti wanni ibsame namni karaa deemuufii dhukkubsataan soomana ramadaanaa furuu nidandayan garuu lakkaawwanii yeroo biraa qadaa soomananii baasan (kafalan). \nAmmoo warri isa dandayan miskiina haa nyaachisanii kan jedhu seera yeroo jalqaba ajajni dhufuuti ture. namni hundinu fedhu nisoomanaa fedhu dhiisee miskiina nyaachisa. murtiin kun booda nishaarame (nidhaabbate). soomanuun dirqama tahuun mirkanaaye. namni dullummaaf soomana dadhabe miskiina nyaachisa, soomana guyyaa tokkootiif nama tokko. kan dhukkuba hinfayyineen qabamee dhukkubsates akkanuma godha."},{"id":185,"translation":"(yeroon akkasoomtan dirqama taasifame) Ji'a Ramadaanaa kan Qur’aanni keessa buufameedha. (qur'aanni sun) ilma namaatiif qajeelfamaafi ragaa ifa bahaa qajeelfamichaafi addaan baasaa (haqaafi kijibaa) irraa ta’edha. Namni isin irraa ji’a kana dhaqqabe isa haa soomu. Namni dhukkubsataa yookiin karaa deemsarratti ta’e (furuu nidandaya), guyyaa biraa irraa lakkaawwachuutu (isa irra jira) (soomanee qadaa baasa). Rabbiin isiniif laaffisuu fedha, isin irratti jabeessuu hin fedhu. Akka lakkoofsa (guyyaa isin irratti barreeffamee) guuttaniifi, waan isin qajeelcheef irratti akka Rabbiin guddiftaniif, akkasumas akka (Rabbiin) galateeffattaniif jecha (kana goone). [68]","footnotes":"[68] ji'a Ramadaanaa soomanuun dirqama. qur'aannis isa keessa buufame. sadarkaa hedduu qaba tan hadiisa hedduun ibsamte. yeroo inni seene hulaan jannataa nibanamti, ta ibidda jahannam nicufamti.inni ji'a 9ffaa akka lakkoofsa hijraatti."},{"id":186,"translation":"Yeroo gabroonni kiyya Ana irraa si gaafatan “Ani isaanitti dhihoodha” (jedhiin). Kadhaa kadhataatiif yeroo inni na kadhate nan owwaadha. (isaanis ajaja kiyya qeebaluudhaan) naaf haa awwaatanu, nattis haa amananu, Akka qajeelaniif jecha."},{"id":187,"translation":"Halkan soomaa gara dubartoota (niitiwwan) keessanii dhaquun (qunnamtii saalaa gochuun) isiniif hayyamameera. Isaan isiniif uffata; isiniis isaaniif uffata. Rabbiin akka isin lubbuulee keessan ganaa turtan beekee tawbaa keessan isin irraa qeebalee. dhiifamas isiniif godhe. Amma isaan waliin qunnamtii saalaa godhaa; (ilmaan irraa) waan Rabbiin isiniif katabe barbaaddadhaa. Hanga barraaqa irraa jibriin adiin (bariisaa) jibrii gurraacha (dukkana halkanii) irraa adda bahutti nyaadhaa dhugaa, Ergasii hanga halkaniitti (aduun seentutti) sooma guutaa. Odoo masjiidoota keessa i’itikaafa taa’aa jirtanuu isaan waliin qunnamtii saalaa hin raawwatinaa. Sun daangaawwan Rabbiitii isheetti hin dhihaatinaa. akkanatti Rabbiin keeyyattoota Isaa namootaaf ibsa Akka isaan Isa sodaataniif jecha .[69]","footnotes":"[69] yeroo jalqaba ajajni soomana dhufu namni yoo galgala rafee ka'e nyataa dhugaatii qunnamtii hundi isarratt haraam tah. ayyata kanatti seera san jijjiiree hanga fajriin bahutti nyaataaf dhugaatii, qunnamtii saalaas hayyame."},{"id":188,"translation":"Qabeenyaalee keessan gidduu keessanitti dharaan hin nyaatinaa. abbootii seeraatiifis malaan-maltummaan hin dhihaatinaa, Qabeenya namootaa irraa garii isaa odoo beektan cubbuun nyaachuuf jecha. [70]","footnotes":"[70] qabeenya namaa hatuun, saamuun, gowwomsuun, malaanmaltummaan fi karaa kamiinuu nyaachuun dhoowwaadha, haraami."},{"id":189,"translation":"(Yaa Muhammad!) Waa’ee baatii (dura dhalattu) irraa si gaafatu “Isheen namootaaf kan yeroo ibsituufi hajji (beeksiftuu) dha” jedhi. Dalagaan gaariin manneen boroo isaaniitiin seenuu keessanii miti, Garuu dalagaan gaariin (dalagaa) nama Rabbiin sodaatuuti. Manneen balbaloowwauma isheetiin seenaa, akka milkooftaniif jecha Rabbiin sodaadhaa. [71]","footnotes":"[71] baatiin faaydaan isii yeroon beekan, ji'a hajjii, kan ramadaanaa fii ibaadaalee yeroon walqabatte hundaa lakkoofsa baatiitiin beekan."},{"id":190,"translation":"Karaa Rabbii keessattis warra isiniin lolaniin lolaa, Daangaa hin dabrinaa, Rabbiin warra daangaa dabran hin jaalatu."},{"id":191,"translation":"(Diinota keessan) bakkuma isaan argitanitti isaan ajjeesaa, Iddoo isaan isin baasan irraas isaan baasaa, mokkoraat (Shirkiitu) ajjeechaa caalaa hamaadha, Masjidal-Haraam biratti, isaan hin waraaninaa, hanga isaan isa keessatti isin waraananitti, Yoo isaan isin waraanan, isinis isaan ajjeesaa, galanni kaafirootaa akkuma kana."},{"id":192,"translation":"Yoo isaan dhoowwaman (waraana dhaabanii amantii seenan) Rabbiin akkaan mararfataa rahmata godhaadha."},{"id":193,"translation":"Hanga jequmsi hin argamnettifii amantiin Rabbiif qofa ta’utti isaaniin lolaa, Yoo isaan dhoowwaman, warra miidhaa hojjatu irratti malee diinomuun hin jiru."},{"id":194,"translation":"Baatiin kabajamaan baatima kabajamaan (galata galfama), kabajaan gamaa gamanaayi (yoo isaan baaticha san kabajan isiniis kabajju), Nama isin irratti daangaa dabre isinis fakkaatuma waan inni isin irratti daangaa dabreetiin isa irratti daangaa dabraa, Rabbiin sodaadhaa, beekaa Rabbiin warra Isa sodaatuu wajjiin ta’haadha."},{"id":195,"translation":"Karaa Rabbii keessatti kennadhaa, Harkoowwan keessaniin gara badiitti uf hin darbinaa, Toltuu hojjadhaa Rabbiin warra toltuu hojjatan jaalata."},{"id":196,"translation":"Hajjiifi umraa Rabbiif jecha guutaa. Yoo dhorgamtan, horii wareegaa (hadyii) irraa kan isiniif laafe (qalaa), Hanga hadyiin iddoo (qalma) isaa ga’utti mataa keessan hin haaddatinaa, Namni isin irraa dhukkubsataa tahe yookiin mataa isaa irra rakkoon jiraate, (yoo mataa isaa haaddate) soomuun yookiin sadaqachuun yookiin qaluun 'fidyaa' haa baasu. Yeroo nagaa taatan, namni umraadhaan hanga hajjiitti qanani'e hadyii irraa waan isaaf laafetu irra jira, Namni hin argatin, guyyaa sadi hajjii keessatti, (guyyaa) torba immoo yeroo deebitan (soomuu qabdu). Sun (guyyaa) kudhan guutuudha. (Hadyiin yookiin soomuun) sun nama maatiin isaa masjiidal-Haraam bira (jiraataa Makkaa) hin ta’iniif, Rabbiin sodaadhaa, beekaa Rabbiin kan adabbiin isaa cimaati. [72]","footnotes":"[72] Aayata tana keessatti seera hajjiitu dubbatame. sanneen keessaa.\n 1-namni hajjiifii umraa dhoowwamee karatti hanbifame waa qaluun dirqama.\n2-rifeensa haadachuun waan hajjiifii umraa keessatti dhoowwamerraayi.\n3-nama rifeensa haaddate yookaa waan ihraama keessatti dhoowwame hojjatee adabni isaa sooman yookaa sadaqaa kenna, yookaa waa qala.\n4- namni umraa godhee hajjii itti aanse waa qala yoodhabe guyyaa 3 hajjii keessatti guyyaa 7 eega gara maatii isaa gale soomana."},{"id":197,"translation":"Hajjiin ji’oota beekamoodha. Namni isaan keessa hajjii ofitti murteesse (ihraama godhate), hajjii keessatti qunnamtii saalaa gochuu, finciluufi falmii gaggeessuu hin qabu,Toltuu irraa waan isin hojjattan Rabbiin ni beeka, sinqeefadhaa; dhugumatti caalaan sinqii sodaa Rabbiiti, Yaa warra qalbii qabdan Anuma sodaadhaa! [73]","footnotes":"[73] yeroon hajjii ji'a shawwaal, zulqi'idaa fii 13 zulhijjaati yoo tahu garuu yeroon hojii isii zulhijjaa guyya 8 irraa hanga 13tti xumuramti."},{"id":198,"translation":"(Yeroo hajjii keessa) tola Rabbii keessanii irraa yoo barbaaddattan badiin isin irra hin jiru, Yeroo Arafaa irraa dachaatan Mash’aral Haraam biratti Rabbiin faarsaa, Akkuma Inni isin qajeelchetti isa zakkaraa; sanaan dura warra jallatoorraa turtan."},{"id":199,"translation":"Ergasii bakka namoonni yaa'aniin yaa'aa, Rabbiin araarama kadhaa, Dhugumatti Rabbiin mararfataa rahmata godhaadha."},{"id":200,"translation":"Yeroo hojii hajjii keessan raawwattan, akkuma abbootii keessan faarsitanitti yookiin faaruu sana caalu Rabbiin zakkaraa, Namoota irraa kan “yaa Rabbii keenya addunyaa irratti (gaarii) nuuf kenni” jedhutu jira. Akhiratti qoonni wahiitu isaaf hintaane."},{"id":201,"translation":"Isaan irraas nama \"Gooftaa keenya! Duuniyaatti toltuu, Aakhirattis toltuu nuuf kenni, azaaba ibiddaa irraa nu baraari\" jedhantu jiru.[74]","footnotes":"[74] irra caaltuun du'aa'ii \"Yaa Rabbii keenya adduniyaafii aakhirattis toltuu nuukenni\" jettu tana."},{"id":202,"translation":"Warra san isaaniif waan hojjatan irraa qoodatu jira, Rabbiin saffisaa qormaataati."},{"id":203,"translation":"Guyyoota (minaa 3n) lakkaa’amtuu keessatti Rabbiin faarsaa. Namni guyyaa lama keessatti jarjaree (deeme) badiin isarra hin jiru, Namni booda aanes (sadi guuttate) badiin isa irra hin jiru. (Kun) nama (Rabbiin) sodaateefi. Rabbiin sodaadhaa beekaa isin gama isaatti oofamtanii.[75]","footnotes":"[75] guyyoonni lakkaawamtuun tuni guyyaalee ayyaamu tashriiq jedhamtu, guyyaa 3n iida adhaatti aantuudha. guyyaa zulhijjaa 11ffa, 12ffaa fii 13ffaati. guyyaalee kana hujjaajonni mina turan. garuu namni jarjare guyya lama keessatti eega cirracha darbatee achirraa galuu nidandaya. garuu osoo aduun hinseenne minarraa bahuu qaba. namni guyyaa 3n guttate ammoo irra caalaadha."},{"id":204,"translation":"Namoota irraa nijira kan jechi isaa addunyaa irratti si dinqisiisu. waan qalbii isaa keessa jiru irratti Rabbiin ragaa godhata, inni falmiidhaan jabaa. [76]","footnotes":"[76] Ayanni tuniifii lameen itti aantu mallattoo munaafiqootaati ibsiti."},{"id":205,"translation":"Yeroo gara gale dachii keessa fiiga ishee keessatti badii raawwachuuf. Midhaaniifii horii balleessuuf, Rabbiin badii hin jaalatu."},{"id":206,"translation":"Yeroo \"Rabbiin sodaadhu\" isaan jedhame of tuulummaan badiitti isa kakaasa. Gayaan Isaa jahannami, Afanni (jahannam ta’uun) waa fokkate!"},{"id":207,"translation":"Nama irraa kan jaalala Rabbii barbaachaaf lubbuu ofii gurgurutu jira. Rabbiin gabrootaaf akkaan mararfataadha.[77]","footnotes":"[77] Ayanni tuni bifa mu'imintootaa dubbatti."},{"id":208,"translation":"Isin yaa warra amantan! Islaamummaa keessa guutuun guutuutti seenaa; tarkaanfilee shayxaanaa hin hordofinaa. inni (shayxaanni) isiniif diina mul'ataadha."},{"id":209,"translation":"Erga ragaawwan ifa ta’an isiniif dhufanii booda (daandii Islaamaa irraa) yoo mucucaattan, Rabbiin injifataa, ogeessaa beekaa."},{"id":210,"translation":"Sila Rabbiin gaaddisa duumessa irraa ta’e keessaan isaanitti dhufuu fi malaa’ikoonnis (isaanitti dhufuu) malee waan biraa eeganii? Murteen raawwatame. Waayeen (uumamtootaa) gamuma Rabbii deebifamti.[78]","footnotes":"[78] Rabbiin guyyaa qiyaamaa gabroottan isaa jiddutti murteessuuf dhufiinsa isaan malu dhufa."},{"id":211,"translation":"Ilmaan israaiil gaafadhu Mallattoolee ifa ta’an meeqaatama akka isaaniif kennine. Namni erga isatti dhuftee booda ni’imaa Rabbii jijjiire (adaba cimaatu isa mudata). Dhugumatti Rabbiin adabni isaa cimaadha."},{"id":212,"translation":"Isaan kafaraniif jireenyi addunyaa miidhagfameera; warra amananitti ni qoosu. Warri Rabbiin sodaatan immoo Guyyaa Qiyaamaa isaanii ol tahu. Rabbiin nama fedheef (tola Isaa irraa) lakkoofsa malee hiree kenna."},{"id":213,"translation":"Ilmi namaa tuuta takka (amantii tokkicha irra)(amantii haqaa kan nabi Adamirra) turan.(booda keessa gariin jallatee waldhaban). ergasii Rabbiin nabiyyoota gammachiiftotaafi akeekkachiiftota taasisee erge. Isaan waliin kitaaba dhugaan buuse. akka inni waan isaan isa keessatti wal dhaban gidduu namootaatti murteessuuf. Warra inni kennameef qofatu erga ragaawwan ifa ta’an isaaniif dhufanii booda wal jibbaa gidduu isaanii jiru irraa wal dhabe. Rabbiin fedha Isaatiin warra amanan gara dhugaa waan isaan irratti wal dhabaniitti qajeelche. Rabbiin nama fedhe gara karaa sirraawaa qajeelcha."},{"id":214,"translation":"Sila odoo (mokkoroon) fakkaataa warra isin dura dabranii isinitti hin dhufin jannata seenuu yaadduu? Rakkinniifi dhukkubni hamtuun isaan tuqxee,  nigirgireeffaman hanga ergamaaniifi warri isa waliin amanan \"sila tumsi Rabbii yoom (dhufa)?\" jedhan takkotti. Dhagayaa! Dhugumatti, tumsi Rabbii dhihoodha. [79]","footnotes":"[79] ergaan ayata kanaa namni islaama sirriti qabatee baratee rakkoon hedduun akka isarra dhuftu ibsa. obsa jabaa akka barbaachisu yaadachiisa."},{"id":215,"translation":"(Yaa Muhammad!) maal akka sadaqatan si gaafatu. jedhi Qabeenya irraa wanti kennattan abbaa haadha, firoota, yatiimota, hiyyeeyyiifi kara deemaaf haatahuu.Toltuu irraa waan isin hojjattan Rabbiin akkaan isa beekaadha."},{"id":216,"translation":"Lolli isinirratti dirqama godhame Odoma inni isin biratti jibbamaa ta’uu. Odoo inni isiniif gaarii ta'uu waan tokko jibbuun keessan mirkanaa’e. Odoo inni isiniif hamtuu ta’uu waan tokko jaalachuun keessanis mirkanaa’e. Rabbumatu beeka; isin hin beektanu [80]","footnotes":"[80] Ayata kana keessatti karaa Rabbii keessatti loluun duuluun dirqama tahuutu ibsame. karaa Rabbii keessatt loluun islaamummaa keessatti bakka guddaa qaba."},{"id":217,"translation":"Ji’oota kabajamoo keessa loluu irraa si gaafatu. Jedhi: \"Isa keessa loluun (yakka) guddaadha. Karaa Rabbii irraa (namoota) deebisuun, Isatti kafaruun, (namoota) Masjidal Haraam (irraa dhorguun) jiraattota isaa isa irraa baasuutu Rabbiin biratti irra guddaadha (irra hamaadha). Mokkoraatu (Shirkiitu) ajjeechaa irra (badiin isaa) guddaadha. (mushriktoonni) Yoo danda’an hanga diinii keessan (islaamummaa) irraa isin deebisanitti isiniin loluu irraa hin deeman. Namni isin irraa diinii isaa irraa garagalee kaafira ta’ee du’e, warri sun addunyaafi Aakhiraattis dalagaaleen isaanii baddee jirti. Ammas warri sun warra ibiddaati; isaan achi keessatti hafoodha. [81]","footnotes":"[81] jiini afran kabajamoon isa keessa duulurraa gaafatan suni zulqi'ida, zulhijjaa, muharramfii rajab."},{"id":218,"translation":"Warri amananiifi warri godaananii  karaa Rabbii keessatti qabsaa’an, isaan sun rahmata Rabbii ni kajeelu. Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha."},{"id":219,"translation":"Dhugaatii macheessaniifi qumaara irraa si gaafatu. Jedhi: \"isaan lameen keessa Dilii guddootu jira. faayidaawwanis namootaaf (isaan keessa jira). Diliin isaan lamaanii faayidaa isaan lamaanii irra guddaadha\".  Ammas maal akka arjoomanu si gaafatu “Isa dhimma keessan irraa hafe” jedhiin. Akka xiinxaltaniif jecha Rabbiin akka kanatti keeyyattoota isaa isiniif ibsa. [82]","footnotes":"[82] farshoofi qumaarri haramaa tahuutu ibsame. garuu tarkaanfii tarkaanfiin dhawaataan haraameffamte. asitti faaydaa xiqqoo akka galii galchuu qabdi garuu badii isiitti irra guddaa jedhee ibse. dhawaataan itti jabeeysee suuraa maa'idaa ayata 90ffarratti najisaa hojii sheyxaanaatii irraa fagaadhaa jedhee haraamummaa isii murteesse."},{"id":220,"translation":"Duuniyaafi Aakhiraa keessatti (haa xiinxaltaniifi). Waa’ee yatiimotaa irraas si gaafatu “Isaaniif tolchuutu caalaadha” jedhi. Yoo isaanitti makattan isaan obboleeyyan keessani. Rabbiinis nama balleessu isa tolchu irraa adda baasee beeka. Rabbiin odoo fedhee, isin rakkisuu danda’a. Rabbiin akkaan injifataa, ogeessa. [83]","footnotes":"[83] yatiimaaf wanni barbaachisu toltuu yaaduufii gargaaruu. haala obbolummaa kanaan walitti makatanii wajji jiraachuun nitaha. akka bineensaatti ufirraa fageessuun ufirraa muranii dheeysuun sirrii miti.akkasuma qabeenya isaaniizulmiin nyaachuufii isaan miidhuunis dhoowwaadha."},{"id":221,"translation":"dubartoota mushrikaa hin fuudhinaa hanga isaan amananitti. gabrittii mu’umintittiitu mushriktittirra caalti Odoo isheen isin dinqisiiftellee. dhiira mushrikootaatti hin heerumsiisinaa hanga amananitti.  gabricha mu’uminaatu mushrika irra caala Odoo inni isin dinqisiisellee. Warri sun (mushrikoonni) gara ibiddaatti (nama) waamu; Rabbiin immoo heyyama isaatiin gara jannataatiifi araaramaatti waama. akka isaan gorfamaniif jecha aayatoota isaa ilma namaatiif ibsa. [84]","footnotes":"[84] muslimni mushrika hinfuudhu, ittis hinheerumsiisu. muslimaafii mushrikni kaafirri wajji bultii jaaruun gonkumaa hinhayyamamu."},{"id":222,"translation":"Dhiiga laguu (haydii) irraas si gaafatu: jedhi Inni (iddoon isaa) xuriidha; kanaafuu yeroo dhiiga xurii keessa dubartoota irraa fagaadhaa. Hanga isaan qulqullaa’anitti i (qunnamtii saalaatiif) saanitti hin dhihaatinaa. Yeroo isaan qulqulleeffatan, bakka Rabbiin isin ajajeeniin (karaa hormaataatiin) isaan bira dhaqaa. Rabbiin warra gara Isaa tawbataniifi qulqulleeffatan ni jaalata. [85]","footnotes":"[85] dubartii yeroo dhiiyni baatii itti jiru qunnamtiif itti dhihaachuun dhoowwaadha."},{"id":223,"translation":"Niitiiwwan keessan isiniif oyruudha. Oyruu keessan akkaataa feetaniin (bakkuma takkitti hormaataa sanitti) itti dhaqaa. Lubbuu keessaniif gaarii durfadhaa. Rabbiin sodaadhaa; beekaa isin isa qunnamoodhaa. Mu’uminoota gammachiisi.[86]","footnotes":"[86] dubartiin bakka ilmi namaa irraa mayru jechuudha. namni hunduu haadha isaarraa mayre."},{"id":224,"translation":"Rabbiin kakachuu keessan sababaa hingodhatinaa Akka toltuu hin hojjanne, akka Rabbiin hin sodaanneefi akka gidduu namootaatti araara hin buufne. Rabbiin dhagayaa, beekaadha. [87]","footnotes":"[87] kana jechuun namni hojii gaarii tokkorraa kakachuu hinqabu. yookakate kakuu sanii jecha hindhiisu. kakuu isaa diigee hojii gaarii san hojjata, kakuu isaatiif kaffaaraa kafala."},{"id":225,"translation":"Rabbiin kakuu keessan kan dogoggoraatiif isin hinqabu. Garuu waan onneenneewan keessan hojjataniif isin qaba. Rabbiin araaramaa, obsaadha. [88]","footnotes":"[88] kakuu dogoggoraa dilii hinqabdu. garuu kakurraa eeggachuun barbaachisaadha."},{"id":226,"translation":"Warra jaartiiwwan isaanii irraa kakataniif ji’oota afur eeguutu isaan irra jira. Yoo irraa deebi’an Rabbiin akkaan araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":227,"translation":"Yoo hiikkaa irratti muratan Rabbiin dhagayaa, beekaadha. [89]","footnotes":"[89] Ayanni tuniifii tan tana duraa waayee nama jaartii isaa walqunnamtii saalaa hingodhu jedhee irraa kakateeti ibsiti. yeroo ji'a afur hincaalle keessatti deebiee kakuu isaa san diiguu qaba yoggus bultiin isaanii itti fufti. yoo didee ji'a afur caalaa kakuu itti fufe haa hiikuu yookaa qaadiin irraa hiikuu dandaya."},{"id":228,"translation":"Dubartoonni hiikaman xurii laguu sadi ofii isaaniitiif eeguu qabu. Yoo Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti kan amanan ta’an waan Rabbiin gadaamessa isaanii keessatti uume dhoksuun isaaniif halaala miti. (Yeroo) san keessatti yoo tolchuu fedhan isaan deebifachutti dhirsota isaaniittu irra haqa qaba. Isaaniifis (mirga) fakkaataa akka (dirqama) isaan irra jiruutu haala gaariin isaaniif jira. Dhiironni isaan irra sadarkaa qabu. Rabbiin hunda injifataa, ogeessa. [90]","footnotes":"[90] hiikkaan kana -dubartiin hiikamte xuriin sadi hanga itti dhuftuu hinheerumtu iddaa lakkaawwatti jechuudha. yeroo kana keessatti yoo nikaahni kan deebisuu tahu taate jaarsi deeffadhe jedhee deefachuu dandaya."},{"id":229,"translation":"Hiikkaan (eega isaatii deebifatamu) yeroo lama. Sana booda haala gaariin qabachuu yookiin bifa tolaan gadi lakkisuudha. Isin (dhiironni) waan isaaniif kennitan (mahrii) irraa isaan lamaanuu daangawwan Rabbii sirreessuu dhabuu yoo sodaatan malee homaa fudhachuun isiniif hin hayyamamu. Yoo isaan lamaan daangawwan Rabbii hin sirreessanu jechuu sodaattan, waan isheen ittiin uf furte fudhachuu keessatti isaan lamaan irra badiin hin jiru. Kun daangawwan Rabbiitii isaan hin dabrinaa; namni daangaawwan Rabbii dabre, isaan sun isaanumatu miidhaa hojjatoodha. [91]","footnotes":"[91] jaarsi jaartii kan deeffachuu dandayu hiikka lama keessatti qofa. eega yeroo lama hiikee deeffatee yookaa nagayaan wajji jiraachuu yookaan takkitti haftes hiikee kabajaan gaggeessuudha. ta sadaffaa hiiknaan wanni deeffatu hinjirtu. Ayanni itti aanu kana ibsa."},{"id":230,"translation":"Yoo (hiikkaa sadaffaa) ishee hiike, sana booda hanga dhirsa biraatti heerumtutti isaaf hin heyyamamtu. Yoo inni (dhirsi boodaa) ishee hiike, daangawwan Rabbii eeguu isaanii beeknaan isaan lamaan yoo walitti deebi’an badiin isaan irra hin jiru. Kun daangawwan Rabbiiti; ummata beekaniif ishee ibsa. [92]","footnotes":"[92] yoo jaarsi jaartii hiikkaa sadaffaa hiike gonkuma isatti deebi'uu hintaatu. hanga malaaf osoo hintahin dhugumaaf nama biraa heerumtee, hanga rabbi laaffise wajji jiraattee wajji walitti dabalamtee, yoo inni sun hiike yookaa irraa du'e jaarsa duraa san haarawatti heerumuu dandeessi. kana qofa karaan itti walitti deebi'uu dandayan."},{"id":231,"translation":"Yeroo dubartoota (hiikkaa deeffachuu tahu) hiiktanii beellama isaanii gayan (iddaan dhumutti dhihaate). bifa gaariin isaan qabadhaa (nikaaha deeffadhaa) yookiin bifa gaariin isaan gaggeessaa. Rakkisuudhaan akka daangaa isaanitti dabartaniif isaan hin qabatinaa. Namni sana hojjate, dhugumatti lubbuu isaa miidheera. Keeyyattoota Rabbii qishinaa hin taasifatinaa. Ni’imaa Rabbii kan isin irra jirtuu yaadadhaa. kitaaba (Qur’aana) fi hikmaa (Sunnaa) irraas waan Inni isin irratti buuse kan ittiin isin gorsu (yaadadhaa). Rabbiin sodaadhaa Akka Rabbiin waan hunda beekaa ta’es beekaa."},{"id":232,"translation":"Yeroo dubartoota hiiktanii beellama isaanii gayan, (isin maatiin isaanii) jaarsota isaanii heerumuu irraa isaan hin dhorginaa yoo jidduu isaaniitti karaa gaariin walii galan, Sana isin irraa nama Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amanutu ittiin gorfama. Sun isiniif irra gaariifi irra qulqulluudha. Rabbitu beekaa isin hin beektan. [93]","footnotes":"[93] maatiin intalaa yeroo isiin hiikkaa deefachuu tahutti hiikamtee osoo hindeeffatin iddaan dhumte, nikaafii mahrii haarawaan jaarsa isiitti heerumuu dandeessi. maatiin isii kana hindhoowwinaa."},{"id":233,"translation":"haadholiin ilmaan isaanii waggaa lama guutuu hoosisu, Nama hoosisaa guutuu fedheef. nama ilmi isaaf dhalate (abbaan) Soorataafi uffata isaanii (haadholeef) haala gaariin (kennuun) isarra jira. Lubbuun tamiiyyuu dandeettii ishee malee hin dirqisiifamtu. Haati sababaa ilma isheetiin hin rakkifamtu; namni ilmi isaaf dhalates (abbaanis) sababaa ilma isaatiin (hin rakkifamu). (bakka abbaan hinjirretti) Nama (ilma san) dhaalu irras fakkaataa sanaatu jira. Yoo isaan lamaan fedha isaaniitiifi wal mariin harmarraa guusuu fedhan (haaguusanii) badiin isaan irra hin jiru. Yoo ilmaan keessaniif (hoosiftuu gootanii) hoosisiisuu feetan badiin isin irra hin jiru yoo waan kennitan akkaataa gaariin kennitan, Rabbiin sodaadhaa, Rabbiin waan isin dalagdan argaa ta’uu beekaa. [94]","footnotes":"[94] qabxiileen as keessa jiran: daaima waggaa lama hoosisan, yoo sanii gaditti guusuu fedhan haadhaa abbaan walmariin guusuu dandayan. jaartiin hiikamte yoo ilmoo hoosisaa jiraatte abban ilmoo nyaataafii uffata isii kafaluu qaba. dubartiin haadha hintahinis yoo itti waliigalan ilmoo namaaf hoosisuu dandeessi, yoo waa kafaluufii barbaadde nikafalaniif. haadhaaf abbaan ilmoo walirratti darbanii wal rakkisuun dhoowwaadha."},{"id":234,"translation":"Isin (dhiirota) irraa isaannan du’anii niitiiwwan (uf duubatti) dhiisan, isaan (niitiiwwan tun) ji’oota afuriifi guyyaa kudhan kophaa isaanii turuu qabu. Yeroo beellama isaanii gayan, waan isaan karaa gaariin lubbuulee isaanii keessatti hojjatan keessa badiin isin irra hin jiru. Rabbiin waan isin hojjattan keessa beekaadha. [95]","footnotes":"[95] kana jechuun jaartiin jaarsi irraa du'e kopha osoo hinheerumne hinqaadhimamne ji'a afuriifii guyyaa kudhan taa'uu qabdi. garuu ta ulfa garaan qabne yootaate. ta ulfaa hanga deeysutti."},{"id":235,"translation":"(isin dhiironni) badiin isinirratti hintaane waan riqoon dubbattan irratti dubartoota (iddaa du'a jaarsaa keessa jiran) qaadhimachuu keessatti, yookiin (waan) onneewwan keessan keessatti dhoksitan keessatti. Akka isin isaan dubbatuuf jirtan Rabbiin beekeera. Garuu iccitiidhaan waadaa isaaniif hin seeninaa yoo jecha beekamaa jettan malee. nikaah hidhuu hin murteessinaa Hanga beellamni yeroo isaa ga’utti. Rabbiin waan lubbuulee keessan keessa jiru beekaa ta'uu beekaa; Isa sodaadhaa. Rabbiin araaramaa, obsaadhaa beekaa."},{"id":236,"translation":"Badiin isin irra hin jiru yoo Dubartoota odoo isaan hin tuqin yookiin mahrii isaanii isaaniif hin murteessin hiiktan, kennaa itti fayyadaman isaaniif kennaa. Qabaatarratti akkama dandeettii isaatiin, Hiyyeessarrattis akkama dandeettii isaatiin bifa gaariin kennaa (isaan itti fayyadaman kennuu qaba). Kuni warra toltuu hojjatan irratti dirqama. [96]","footnotes":"[96] dubartii nikaaha godhatanii osoo walitti hindabalamin hiikan, mahrii kennuufiin dirqamaa miti, garuu waan lubbuun isii ittiin bohartu waa kennaniif. dubartiin akkanaa iddas hinqabdu, deefachus hintaatu."},{"id":237,"translation":"Odoo mahrii isaaniif murteessitanii jirtanuu isaan tuquun dura yoo isaan hiiktan, walakkaa waan murteessitaniitu (isheef jira), garuu yoo isaan (duubartoonni) dhiisan yookiin inni hidhaan nikaa harka isaa jiru (dhirsi) dhiise (walakkaan dirqamaa miti). Isin dhiisuutu sodaa (Rabbiitti) irra dhiyoodha. Tola giddu keessanii hin irraanfatinaa; Rabbiin waan isin hojjattan argaadha."},{"id":238,"translation":"Salaatowwan irratti tikfadhaa keessattuu salaatattii giddu galeessaa irratti. Haala Rabbiif ajajamoo taataniin dhaabbadhaa.[97]","footnotes":"[97] salaanni giddu galeessi salaata asriiti."},{"id":239,"translation":"Yoo (diina) sodaattan, miilaan deemaa yookiin yaabbatoo ta'aa (sagadaa). Yeroo tagabbooytan, Rabbiin faarsaa akkuma waan (san dura) isin beekoo hintahin isin barsiisetti."},{"id":240,"translation":"Isin (dhiirota) irraa isaannan du’anii, niitiiwwan (of duubatti) dhiisan, niitiiwwan isaaniitiif haadhaamanii. (qabeenya dhiisanii du’an irraa) waan waggaa tokkoo isaan itti fayyadaman (haa dhaamanii) odoo mana isaanii irraa hin baafamne. Yoo isaan (niitiiwwan fedha isaanitiin) bahan, badiin isin irra hin jiru, waan beekamaa irraa isaan lubbuu isaanii keessatti hojjataniif. Rabbiin injifataa, ogeessa. [98]","footnotes":"[98] murtiin ayata kanaa Ayata suuraa baqaraa 234n bakka buufame. kan dubartiin jaarsi irraa du'e ji'a 4fii guyya 10 kophaa haateessuu jedhu saniin."},{"id":241,"translation":"Dubartoonni hiikaman haala beekamaan qananiifamuu qaban. (Kun) warra Rabbiin sodaatan irratti haqa."},{"id":242,"translation":"Akkanatti Rabbiin keeyyattoota Isaa isiniif addeessa Akka isin xiinxaltaniif."},{"id":243,"translation":"Sila warra manneen isaanii irraa du’a sodaatanii kumaatama ta’anii ba’anii (qalbiin) hin ilaallee? Rabbiin “du’aa!” isaaniin jedhee (du'an) sana booda isaan jiraachise. Rabbiin ilma namaa irratti abbaa tola (guddaa)ti. Garuu irra hedduun namaa hin galateeffatan. [99]","footnotes":"[99] kun seenaa ummata tokkooti.  kan kumaatamaan lakkaawaman du'a dheefaaf biyyarraa baqatanii Rabbiin isaan ajjeesee isaan kaase dandeettii isaa isaan garsiise."},{"id":244,"translation":"Karaa Rabbii keessatti lolaa. beekaa Rabbiin dhagayaa, beekaadhaa."},{"id":245,"translation":"Namni liqii gaarii Rabbiif liqeessee Inni dachaa baay’ee isaaf baay’isu eenyuma! Rabbiin nama fedhe (rizqii) irraa qabata; kan fedhe immoo itti baldhisa. gara Isaatti deebifamtan."},{"id":246,"translation":"Sila gara qondaaltota Ilmaan Israa’iil irraa ta’an kan booda Muusaa hin ilaallee? yeroo isaan nabiyyii isaaniitiin \"hogganaa nuuf godhi karaa Rabbii keessatti lollaa\" jedhan. (Inni) \"Sila yoo lolli isin irratti murteeffame loluu dhabuu keessan hin sodaattamuu?\" jedhe. \"maaltu nuuf jiraayyi karaa Rabbii keessatti hin lolle, Odoo manneeniifi ilmaan keenya irraa baafamnee jirruu?\" jedhan. Yeroma lolli isaan irratti murteeffame namoota muraasa isaan irraa ta’an malee irraa gara galan. Rabbiin miidhaa raawwattoota ni beeka."},{"id":247,"translation":"Nabiyyiin isaaniis isaaniin jedhe: \"Dhugumatti, Rabbiin Xaaluutiin mootii godhee isiniif ergeera.\" (Isaan) nijedhan akkamiin nurratti mootummaan isaaf ta’a? nuutu isarra haqa mootomutti, bal'inna qabeenyarraa tahes hinkennamne. Ni jedhe: \"Rabbiin isin irratti isa file, beekumsaafi qaama keessattis bal'ina isaaf dabale. Rabbiin mootummaa Isaa nama fedheef kenna. Rabbiin (arjummaan isaa) bal’aa, beekaadha.\""},{"id":248,"translation":"Nabbiyyiin isaanii isaaniin ni jedhe: \"Dhugumatti, mallattoon mootummaa isaa sanduuqni isinitti dhufuudha. kan isa keessa tasgabbiin Gooftaa keessan irraa ta’ee jiru. kan hanbaan waan maatiin Muusaafi maatiin Haaruun dhiisan irraa ta’e (isa keessa jiru). malaa’ikoonni isa baadhatan (isinitti dhufuudha), Dhugumatti,kana keessa mallattootu isiniif jira yoo mu’uminoota taataniif."},{"id":249,"translation":"Xaaluut yeroma waraana (isaa) tiin achi bahe ni jedhe: \"Dhugumatti, Rabbiin laga wahiitiin isin mokkoraadha. namni isa irraa dhuge anarraayii miti, Namni isa hin dhandhamin immoo anarraayy, Nama harka isaatiin hammaarrii tokkittii hammaarrate malee. isa irraa dhugan nama Muraasa isaan irraa ta'e malee. Yeroma isaafii warri isaa wwajjin amanan isa qaxxaamuran, (warri dhugan) ni jedhan: \"Har'a Jaaluutiifi waraana isaa irratti dandeettiin nuuf hin jiru. \" Warri Rabbiin wal qunnamoo ta'uu isaanii dhugoomsan ni jedhan: \"Garee muraasa heddutu hayyama Rabbiitiin garee baay’ee injifate.\" Rabbiin warra obsan wajjin jira."},{"id":250,"translation":"Yeroma Jaaluutiifi waraana isaatiif dirreetti bahan ni jedhan: “Gooftaa keenya! Obsa nurratti dhangalaasi, Faana keenya gadi dhaabi; ummata kaafirootaa irrattis nu tumsi.\""},{"id":251,"translation":"Hayyama Rabbiitiin isaan injifatan. Daawuud Jaaluutiin ajjeesee, Rabbiin mootummaafi ogummaa isaaf kennee, waan fedhe irraa isa barsiise. Odoo nama garii gariin deebisuun Rabbii jiraachuu baatee, silaa dachiin badde. Garuu Rabbiin aalama (hunda) irratti abbaa tola (guddaati)."},{"id":252,"translation":"tun keeyyattoota Rabbiiti. Dhugaadhaan ishee sirratti dubbifna. Ati dhugumatti ergamtoota irraayyi."},{"id":253,"translation":"Ergamoota kana garii isaanii garii irra caalchifne. Isaan irraa nama Rabbiin itti haasayetu jira. Garii isaanii sadarkaa heddu ol fuudhe. Iisaa ilma Maryamiif ragaawwan ifa ta’an kenninee jirra. Ruuhulqudusiin (Jibriiliin) isa jajjabeessine. Odoo Rabbiin fedhee, warri booda isaanii erga ragaawwan ifa taate isaanitti dhuftee booda wal hin lolan turan. Garuu isaan wal dhabani. Isaan irraa namni amane ni jira; isaan irraas kan kafare ni jira. Odoo Rabbiin fedhee, wal hin lolan. Garuu Rabbiin waan fedhe hojjata.[100]","footnotes":"[100] Ergamtoonni Rabbii sadarkaan isaanii walcaala. garii isaanii kan akka nabi muusaa Rabbiin itti haasaye. sadarkaan hundarra caalaan isaanii quxisuu isaanii kan tahe Nabi muhammadii keenya s.a.w."},{"id":254,"translation":"Isin Yaa warra amantan! waan Nuti isiniif kennine irraa kennadhaa Odoo guyyaan (bittaa) gurgurtaan, jaalalleefi manguddummaan isa keessa hin jirre hin dhufin duratti. Kaafiroonni isaanumatu miidhaa raawwattoota.[101]","footnotes":"[101] Rabbiin karaa isaa keessati kennachurratti sadaqachurratti nu kakaase. osoo guyyaan qiyaamaa hindhufne duratti guyyaa san jallalleen araarri bittaaf gurgurtaan hinjiru."},{"id":255,"translation":"Rabbiin Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru; (Inni) jiraataadha; waan hundaan dhaabbataadha. Mugaatiis ta’ee hirribni Isa hin qabu. Wanti samiilee keessa jiruufi wanti dachii keessa jiru (hundi) kan Isaati. Inni hayyama Isaatiin malee Isa biratti araarsu eenyuma? (hinjiru). Waan fuuldura isaaniitiifi waan duuba isaaniis ni beeka. Beekumsa Isaa irraa waan Inni fedhetti malee hin marsanu. Kursiin Isaa samiileefi dachii irra bal’ateera. Isaan lamaan tiksuun Isa hin dadhabsiisu, Inni ol ta’aa, guddaadha.[102]","footnotes":"[102] Aayanni tuni aayatul kursiyyii jedhamti, irra caaltuu aayatoowwan qur'aanaati. salaata shanana booda, ganamaafii galgala, hirriiba dura qarauun barbaachisaa tahuun hadiisaan ibsame. yoo isii qara'anii rafan sheyxaanni namatti hindhihaatu. aayata ruqyaa yaala fayyaa keessa takka."},{"id":256,"translation":"Amantii keessa dirqisiisuun hin jiru. Dhugumatti, qajeelumni jallina irraa ifa ta'eera. Namni xaaghuutatti kafaree, Rabbitti amane, dhugumatti haada jabaa citiinsi isiif hintahin qabateera. Rabbiin dhagayaa, beekaadha. [103]","footnotes":"[103] namni warra kitaabarraa tahe yoo seera mootummaa islaamaa jalatti bulee kafaltii barbaachisu islaamaaf kafale amantaa isaarratti jiraachuu dandaya. islaamummaa seenuuf hindirqisiifamu."},{"id":257,"translation":"Rabbiin gargaaraa warra amananiiti, Dukkanoota irraa gara ifaatti isaan baasa. Warra kafaran jaalallonni isaanii xaaghuuta; Ifaa irraa gara dukkanootaatti isaan baasan. Isaan sun warra ibiddaati; isaan ishee keessatti zalaalam jiraatoodha."},{"id":258,"translation":"Sila gara isa Rabbiin mootummaa isaaf kenninaan (waa’ee) Gooftaa isaa keessatti Ibraahiimiin mormee hin laallee? Yeroo Ibraahiim \"Gooftaan kiyya Isa jiraachisuufi ajjeesu sani\" jedhu. \"Anis nan jiraachisa; nan ajjeesas\" jedhe (mootichi). Ibraahiim \"Rabbiin aduu Baha irraa fida; ati immoo Dhiha irraa fidi\" jedhe. Achumaan inni kafare dhama'e, Rabbiin orma zaalimoota hin qajeelchu. [104]","footnotes":"[104] Nabi ibraahiim mootii jallaa tokkoon waayee Rabbii keessatti walitti falamee injifatee afaan qabachiise."},{"id":259,"translation":"Yookiin akka isaa ganda irra dhufee haala (manneen ishee) mataa ishee irratti kukkuftee jirtuun \"akkamumatti Rabbiin du’a ishee booda ishee kana jiraachisa!\" jedhee (gara isaa hin ilaallee?). Rabbiin isa ajjeesee waggaa dhibba (tursiise). ergasii isa kaasee \"hangam turte?\" jedheen. \"Guyyaa tokko, yookiin garii guyyaan ture\" jedhe. (Rabbiiniis) ni jedhe: \"miti waggaa dhibba turte, Mee gara nyaataafi dhugaatii keetii ilaali; hin jijjiiramne, Gara harree keetiis ilaali! Namootaaf mallattoo si taasisuuf (kana goone). gara lafeelee ilaali Akkamitti akka isii walitti qabnuufi ergasii foon itti uffifnu .\" Yeroma ifa isaaf ta’u \"Rabbiin waan hunda irratti danda’aa ta’uu nan beeka\" jedhe. [105]","footnotes":"[105] kuni seenaa namticha tokkooti Rabbiin nuuf hime. namtichi osoo karaa deemuu ganda diigamtee jijjiiyde warri isiitis dhume  irra dhufe. warra kana akkamitti Rabbiin jiraachisa? jedhee gaafii godhe. achumaan Rabbiin isa ajjeese. waggaa dhibba booda isa kaasee hangam turte eega duutee jedhee gaafate. guyyaa tokko yookaa cinaa guyyaati jedheen. lakkii waggaa dhibba turtee kaafamtee jedheen. lafee harree isaa osoo inni laaluu foon uwwisee harree jiraachisee kaase."},{"id":260,"translation":"Yeroo Ibraahiim \"Gooftaa kiyya! Akkamitti du’aa akka jiraachiftu natti agarsiisi\" jedhe (yaadadhaa). (Rabbiiniis) \"Sila ati hin amannee?\" jedhe. (Ibraahiimis): \"Lakkii (amaneera), Garuu akka onneen kiyya tasgabbaa’uufi\" jedhe. \"Simbira irraa afur qabi, gara keetti fuudhii (isaan kukkuti), Sana booda muraa isaanirraa tahe tokko tokkoo gaaraa irra kaayi, Ergasii isaan waami; daddafanii sitti dhufu.” Rabbiin injifataa, ogeessaa beeki jedhe."},{"id":261,"translation":"Fakkeenyi warra qabeenyaalee isaanii karaa Rabbii keessatti arjoomanii, akka fakkeenya firii sootalloo (mataa) torba baasteeti, tokko tokkoo sootalloo keessa firiin dhibbi jiruuti. Rabbiin nama fedheef dachaa taasisa. Rabbiin (kenni isaa) bal’aa, beekaadha. [106]","footnotes":"[106] karaa Rabbii keessatti sadaqachuun sadarkaa gudda qaba. takka yookenna hanga dhibbatorbaa fii sanii ol dachaa Rabbiin namaa godha."},{"id":262,"translation":"Warri qabeenyaalee isaanii karaa Rabbii keessatti kennatanii, ergasii waan arjooman dhaaddannaafi rakkisuu hin hordofsiisin, isaaniif mindaan isaanii Gooftaa isaanii biratti tahe. Sodaanis isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanus."},{"id":263,"translation":"Jecha gaariifi dhiifama (godhuu)tu sadaqaa rakkisuun isa hordofu irra caala. Rabbiin dureessa, obsaadha."},{"id":264,"translation":"Isin Yaa warra amantan! dhaaddannaafi (nama) rakkisuudhaan Sadaqaalee keessan hin balleessinaa, akka isa qabeenya isaa garsiifannaa namaatiif arjoomuu, kan Rabbiifi guyyaa Aakhiraattis hin amannee. Fakkeenyi isaa akka fakkeenya dhagaa diriiraa biyyeen isa irra jiruu, kan bokkaan cimaan isa tuqee (roobni guddaan itti roobe) (biyyee irraa dhiquun) duwwaa isa dhiiiseeti, Isaan waan horatan irraa homaa irratti dandeettii hin qaban. Rabbiin ummata kaafirootaa hin qajeelchu. [107]","footnotes":"[107] nama waa kennaniif akkan siigoone jedhanii irratti ufdhaaduun, isa rakkisuun waan sadaqaa namaa balleessurraayi irraa fagaachuu barbaachisa."},{"id":265,"translation":"Fakkeenyi warra qabeenyaalee isaanii jaalala Rabbii barbaaduufi lubbuulee isaanii raggaasisuuf arjoomanii, akka fakkeenya ashaakiltii lafa ol fuudhamaa (haranfama) irra jiruu, bokkaan cimaan itti roobee oomisha ishee dachaan kennitee, yoo bokkaan guddaan ishee hin argatinis tiifuun (isiif gayuuti). Rabbiin waan isin dalagdan argaadha."},{"id":266,"translation":"Sila tokkoon keessan isaaf ta'uu ni jaalataa? iddoo (ashaakiltiin) Nakhliifi Inaba irraa ta’e, kan laggeen jala ishee yaatu, kan ishee keessa fuduraaleen hundi isaaf jiru, odoo ilmaan dadhabduu (daaima umriin joollee) qabuu kan dullumti isa qabde, bubbeen ibiddi ishee keessatti tahe ishee tuqee gubatte. Akka isin xiinxaltaniif jecha akka kanatti Rabbiin keeyyattoota Isaa isiniif addeessa"},{"id":267,"translation":"Isin Yaa warra amantan! gaggaarii waan carraaqqattaniifi waan Nuti dachii irraa isiniif baafne irraa kennadhaa. isa irraa kennachuudhaan Waan fokkataa hin yaadinaa, (Odoo isiniif kennamee) Isa keessatti ija dunuunfattanii malee kan hin fudhanne taatan (san hinkenninaa, bareedaa kennaa), Rabbiin dhugumatti dureessa, faarfamaa ta’uu beekaa. [108]","footnotes":"[108] sadaqaa qabeenyarraa wahuma gaarii bareedaa kennuu barbaachisa. wan fokkataa kennuun gaarii miti."},{"id":268,"translation":"Shayxaanni hiyyummaan isin sodaachisa, hamtutti isin ajaja, Rabbiin araaramaafi tola Isa biraa ta’e waadaa isiniif seena. Rabbiin (kenni isaa) bal’aa, beekaadha."},{"id":269,"translation":"Inni hikmaa (ogummaa) abbaa fedheef kenna, Namni hikmaa kenname, dhugumatti toltuun baay’ee kennameera. Warra aqlii qaban malee eenyullee hin gorfamu."},{"id":270,"translation":"Kenna irraa waan isin kennattan yookiin qodhaa (nazrii) irraa waan nazartanis, Rabbiin isa beeka. Miidhaa hojjattootaaf tumsitoonni wahiitu hin jiranu. [109]","footnotes":"[109] nazriin (qodhaan) damee ibaadaarraa takka, Rabbiif malee hintaatu. fakkeenyi isii akka namni tokko \"yoo dhukkubsataa kiyya Rabbiin naaf fayyise Rabbiif guyyaa hangana soomana, yookaa waan akkanaa sadaqadha\" jechuuti. yeroo haajaan isaa sun taateef nazrii san guutuun dirqama taha."},{"id":271,"translation":"Sadaqaa yoo mul’iftanii (kennattan) isheen waa tolte; yoo ishee dhoksitanii hiyyeeyyiif kennitan isatu isiniif caala. diliiwwan keessanirraa isinirraa harcaasa. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekaadha."},{"id":272,"translation":"Qajeelchuun isaanii (dirqama) sirratti hin taane (barsiisuufii ergaa biraan gayuu qofa). Garuu Rabbiin nama fedhe qajeelcha. Qabeenya irraas wanti isin kennattan lubbuulema keessaniifi. Fuula Rabbii barbaachaaf malee hin kennattanu. Qabeenya irraa wanti isin kennattan isiniif guutamee galfama isin hinmiidhamtan."},{"id":273,"translation":"(Sadaqaan) hiyyeeyyii karaa Rabbii keessatti hidhamaniif (kennamti), warra dachii keessa deemuu hin dandeenye, kan kadhaa irraa of qabuu isaanii irraa wallaalaan dureeyyii isaan sehu, mallattoolee isaaniitiin isaan beekta. namoota hinkadhatan, hin hifachiisan, Qabeenya irraa waan isin kennattan Rabbiin isa beeka."},{"id":274,"translation":"Warra qabeenyaalee isaanii halkaniifi guyyaa, dhoksaafi ifatti mul’isanii arjooman, isaaniif mindaan isaanii Gooftaa isaanii bira jira. Sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddan."},{"id":275,"translation":"Warri dhala nyaatan (Guyyaa Qiyaama) (qabrii isaaniirraa) hinkaafaman akka isa shayxaanni maraatummaa irraa isa kukuffisu kaafamutti malee (hin kaafaman).  Kunis waan isaan \"bittaa gurgurtaan akkuma dhalaati\" jedhaniifi. Rabbiin immoo bittaa gurgurtaa hayyamee dhala dhorge. Namni gorsi Gooftaa isaa irraa itti dhufee (dhala nyaachuu irraa) dhorgame, wanti (dhorgaan dura) darbe kanuma isaati. Dhimmi isaas (waan dhufu keessatti) gara Rabbiiti. Namni (itti) deebi’e immoo isaan warra ibiddaati; isaan ishee keessatti hafoodha. [110]","footnotes":"[110] asitti hammeenya nama dhala nyaatuuttu ibsame. warri dhala nyaatu akka nama sheyxaanni gaggabsuu fakkaatee guyyaa qiyaamaa kukkufaa kaafama."},{"id":276,"translation":"Rabbiin dhala (keessaa barakaa) ni haqa; sadaqaawwan immoo ni guddisa. Rabbiin warra akkaan kafaraa, dilaawaa hunda hin jaalatu."},{"id":277,"translation":"Isaannan amananii gaggaariis hojjatanii, salaatas gadi dhaabanii, zakaas kennan, warri sun mindaan isaanii gooftaa isaanii bira isaaniif jira. Sodaanis isaan irra hin jiru; isaan hin gaddan."},{"id":278,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; yoo mu’uminoota taataniif dhala irraa waan (nama irratti) hafe dhiisaa. [111]","footnotes":"[111] dhala nyaachuun badii hamtuu nama balleessiturraayi. hadiisatti Nabiin s.a.w. badii torban nama balleessitu eeggadhaa jedheeti achi keessatti dhala nyaachuu jedhe."},{"id":279,"translation":"Yoo (kana) hin hojjatin, lola RabbiiTIIfi ergamaa Isaa irraa ta’e beekkadhaa! Yoo tawbattan mataan qabeenya keessanii isinumaaf (haqa). Hin miitanis; hin miidhamtanis."},{"id":280,"translation":"Yoo (kan deyniin irra jirtu) rakkataa tahe hanga argatutti eeggachuutu (isin irra jira), (Isaanitti) saddaqachuutu (deynii isaaf dhiisuutu) irra isiniif caala. Yoo kan beektan taataniif (sadaqadhaa)."},{"id":281,"translation":"Guyyaa sodaadhaa kan isa keessa gara Rabbii deebifamtan, ergasii lubbuun hundi waan hojjatteen galata galfamtu, isaan hinmiidhaman."},{"id":282,"translation":"Yaa warra amantan! Hanga beellama beekamaatti liqii yoo walii liqeessitan isa barrreessaa, Barreessaan gidduu keessanitti haqaan haa barreessu, Barreessaan akka Rabbiin isa barsiisetti barreessuu hin didin. Haa barreessu; Inni liqiin isa irra jiru haa dubbisuu, Allaah gooftaa isaa haa sodaatu. Isa irraa homaa hin hir’isin. Yoo inni liqiin isa irra jiru gowwaa yookiin dadhabaa yookiin inni kan dubbisuu hin dandeenye ta’e firri isaa haqaan haa dubbisu, Ragaa lama dhiirota keessan irraa ragsiifadhaa. Yoo dhiirri lama hin argamin, dhiira tokkoofi dubartii lama, dagachuu ishee tokkoofi yaadachiisuu ishee birootiif jecha, ragoolee namoota isin jaallattan irraa haala ta’aniin ragaa godhaa. Ragoonnis yeroo waamaman hin didin. Xiqqaas ta’ee guddaa, hanga yeroo isaatti, isa barreessuu hin hifatinaa. Kanatu Rabbiin biratti irra haqa; ragummaafis irra mirkanaa’aadha; akka isin hin shakkineefis irra dhihoodha. yoo daldala bakkuma sanitti gidduu keessanitti raawwattan taate malee, ishee barreessuu dhabuudhaan badiin isin irra hin jiru. Yeroo bittanii walitti gurgurtanis ragaa godhaa. barreessaafii ragaa bahaan miidhamuu hin qabu. Yoo raawwattan, dhugumatti inni fincila (ajaja Rabbii diduu) keessani. Rabbiin sodaadhaa; Rabbiin isin barsiisa. Rabbiin waan hunda beekaadha. [112]","footnotes":"[112] wanni aayata tanarraa barannu waayee deeyniiti. yeroo waa walii liqeessan barreessuun , ragaa dhiira lama irratti taheen , yoo diirti dhabamte dhiira tokkoofii dubartii lama irratti argamsiisuun barbaachisaadha."},{"id":283,"translation":"Yoo imala irra jiraattanii barreessaa hin argatin, qabdii fuudhamtuu taate (qabadhaa). Yoo gariin keessan garii amane immoo, inni amaname amaanaa isaa haa dhaqqabsiisu (haa galchuu); Rabbii Gooftaa isaa haa sodaatu. Ragaa hin dhoksinaa, Namni ishee dhokse dhugumatti inni onneen isaa dilaawaadha. Rabbiin waan isin hojjattan beekaadha.[113]","footnotes":"[113] tolina seera islamaa keessaa seera qabdii namaaf hayyame, yoo waa bitachuu fedhe maallaqa hinqabaatin yookaa maallaqa liqeefachuu fedhe meeshaa qabeenya wahii qabsiisee liqeeffata. gaafa galche meeshaa isaa fudhata."},{"id":284,"translation":"Wantoonni samiileefi dachii keessa jiran kan Rabbiiti. Waan lubbuulee teessan keessa jiru yoo ifatti mul’iftan yookiin yoo isa dhoksitan Rabbiin ittiin isin qorata; nama fedheef ni araarama nama fedhe immoo ni adaba. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":285,"translation":"Ergamaan (kiyya) {muhammad) waan Gooftaa isaa irraa gara isaatti buufametti (qur'aanatti) amaneera; mu’umintoonnis (amanan). Hundumtuu Rabbitti, malaa’ikota Isaa, kitaabota Isaatiifi ergamtoota Isaatti amananiiru. \"Nuti ergamtoota Isaa irraa jidduu tokkoos adda hin baafnu\" (jedhan). \"Nuti dhageenye, tolejenne. Gooftaa keenya! Araarama kee (barbaanna). Deebiinis garuma keeti\" jedhan.[114]","footnotes":"[114] Ayatoonni dhuma suuraa baqaraa kuni sadarkaa guddaa qaban. zikriiwwan ganamaaf galgalaa keessattis niqara'aman."},{"id":286,"translation":"Rabbiin lubbuu takkas dandeettii ishee malee hin dirqisiisu. (Toltuu irraa) wanti isheen carraaqqate isheedhumaafi; (hamtuu irraa) wamti isheen carraaqqattes ishee irratti (ta’a). \"Gooftaa keenya! Yoo daganne yookiin dogoggorre nu hin qabin. Gooftaa keenya! Ba’aa guddaa akka warra nuun duraa irratti baachifte nurratti hin baachisin. Gooftaa keenya! Waan isatti dandeettiin nuuf hin jirre nu hin baachisin. Irras nuuf dabri; nuuf araaramis Rahmatas nuuf godhi. Ati gargaaraa keenya, Ummata kaafirootaa irratti nuuf tumsi. [115]","footnotes":"[115]  Aayata tanarraa waan hubannu keessaa\nRabbiin humna ol nama hindirqisiisu, diin islaamaa bareedaa, laafaa, ba'aafii cinqii hinqabne.\ndogoggoraafii irraanfii Rabbiin irra namaa dabra. waan beekaa yaadataa dalaganiin qabama namni."}]},{"id":3,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Miim [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan dubbifamtuu tan jalqaba suuraawwaniitti dhuftu tanneen ibsa isii jalqaba suuraa baqaraatti himamee jira."},{"id":2,"translation":"Rabbiin gabbaramaan dhugg isa malee hin jiru. (Inni) jiraataa, waan hundaan dhaabbataadha."},{"id":3,"translation":"Kitaaba (qur'aana) dhugaadhaan sirratti buuse. Waan isaan duraa kan dhugoomsu haala ta'een. Tawraatiifi Injiiliinis buuse."},{"id":4,"translation":"(Qur’aana) dura namootaaf qajeelfama godhee (isaan buuse). (Dhugaafi soba) adda baasaas (qur'aana) ni buuse. Dhugumatti, warri keeyyattoota Rabbiitti kafaran isaaniif adabbii cimaatu jira. Rabbiin injifataa, abbaa haaloo bayannaati."},{"id":5,"translation":"Rabbiin homtuu isa jalaa hindhokatu, dachii keessattiifii samii keessattis."},{"id":6,"translation":"Inni Isa gadaamessaawwan keessatti akka fedhetti isin tolchu. Haqaan gabbaramaan isa malee hin jiru. (Inni) injifataa, ogeessa."},{"id":7,"translation":"Inni isa kitaaba sirratti buuse. Isa irraa keeyyata ifaatu jira. Isaan bu’uura kitaabaati. Kan biraa immoo wal fafakkaattuudha. Warri onneewwan isaanii keessa jallinni jiru fitnaa barbaachaaf yookiin hiika isa dhokataa barbaachaaf jecha isa wal fafakkaataa hordofu. Hiika isaa isa dhokataa Rabbiin malee tokkolleenuu hin beeku. Warri beekumsa keessa fagaatan immoo “itti amanne hundinuu Rabbii keenya biraayyii” jedhu. Warra sammuu qabu malee namni biroo hin gorfamu."},{"id":8,"translation":"(Isaan ni jedhu): Gooftaa keenya! onneewwan teenya (dhugaa irraa) hin jal'isin Erga nu qajeelchitee booda. Rahmata Si biraa ta’e nuuf kenni. Dhugumatti Ati akkaan kennaadha. [2]","footnotes":"[2] yeroo hunda qajeelloo Rabbi kadhachuun barbaachisaadha."},{"id":9,"translation":"Gooftaa keenya! Ati nama walitti qabuuf jirta guyyaa isa keessa mamiin hin jirre keessatti. Rabbiin beellama hindiigu (jedhu)."},{"id":10,"translation":"Isaannan kafaran qabeenyaaleefi ilmaan isaanii Rabbirraa (adaba Isaa irraa) homaa isaan hin duroomsitu. warri sun isaan qoraan ibiddaati."},{"id":11,"translation":"(Haalli isaanii) akka haala warra fir’awnaafi warra isaan dura turaniiti. Keeyyattoota keenya kijibsiisan. Rabbiin badiilee isaanitiin isaan qabe. Rabbiin abbaa adabbii cimaati."},{"id":12,"translation":"Isaan kafaraniin jedhi: fuulduratti ni injifatamtu; gara jahannamittis ni oofamtu. Waa fokkatee firaashni”"},{"id":13,"translation":"Dhugumatti, mallattoon isiniif tahe gareewwan (waraanaa) lamaan (guyyaa Badrii) wal qunnaman keessatti. Gareen tokko karaa Rabbii keessatti lolti. Isheen biraa immoo kaafira. Isaan (kaafiroonni) ilaalcha ijaatiin (lakkoofsa Muslimootaa) fakkaataa isaanii lama (dachaa) ta’anii isaan argu. Rabbiin nama fedhe tumsa Isaatiin isa deeggara. Dhugumatti warra sammuu qabaniif kana keessa gorsatu jira. [3]","footnotes":"[3] kun seenaa lola guyyaa badriiti. gareen lameen tan mu'iminaatiifii kaafiraati."},{"id":14,"translation":"Namootaaf miidhagfame jaalalli wantoota lubbuun feetuu kan dubartootaafi ilmaan irraa, kuusaa warqeefi meeta kuufame irraa, faradoo mallateeffamtee (miidhagfamte), beelladaafi oorruu qonnaa irraa ta’e (miidhagfamee). Kun meeshaa jireenya addunyaati. Rabbiin immoo Isa bira deebii bareedaatu jira."},{"id":15,"translation":"Jedhi: “Sila waan sana caalu isiniif odeessuu? Isaan Rabbiin sodaataniif Gooftaa isaanii bira jannata laggeen ishee jala yaatu kan yeroo hunda ishee keessa jiraatantu isaaniif jira. Ammas jaartiiwwan qulqulleeffamaniifi jaalala Rabbiin biraa ta’etu (isaaniif jira). Rabbiin gabroota argaadha.\""},{"id":16,"translation":"Isaan warra “Gooftaa keenya! nuti amanneerra; kanaaf badiilee keenya nuuf araarami; adabbii ibiddaas nu baraari” jedhan."},{"id":17,"translation":"Obsitoota, dhugaa dubbattoota, (Rabbiif) ajajamtoota, kennattootaafi warra obboroo keessa dhiifama kadhatanin (faarsa)."},{"id":18,"translation":"Rabbiin akka Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jirre ragaa ba’e; maleeykonniifi warri beekumsaas (ragaa ba’aniiru) haqaan dhaabbataa ta’ee, isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru. injifataa, ogeessa . [4]","footnotes":"[4] Ayata tana keessatti sadarkaa jecha tawhiidaattu dubbatame. akkasuma sadarkaan ulamaa'iin qabanis ragaa isaanii tan malaaykaatti aansuun ibsame."},{"id":19,"translation":"Amantiin Rabbiin biratti (fudhatama qabu) Islaamummaa qofa. Isaan kitaaba kennaman erga beekumsi isaaniif dhufee booda jibbaa gidduu isaanii jiruuf jecha malee (san dura) wal hin dhabne. Namni keeyyattoota Rabbiitti kafare dhugumatti Rabbiin ariifachiisaa qormaataati. [5]","footnotes":"[5] amantaan haqaa kan Rabbitti nama geessu tokkoma sun islaamummaadha. ilmi nama hundi milkaawuuf islaamummaa fudhachuu isa barbaachisa. yookaan hongayeeti ibidda seena."},{"id":20,"translation":"Yoo isaan siin falman: “fuula kiyya Rabbiif sirreesse (kan ajaja rabbi jala butamu taasise); namni ana hordofes (akkasuma)” jedhi. Warra kitaabni isaaniif kennameefi wallaaltotaanis “sila islaamoftanii?” jedhi. Yoo islaamawan dhugumatti qajeelaniiru. Yoo irraa garagalan wanti sirra jiru ergaa geessisuu qofa. Rabbiin gabroota argaadha."},{"id":21,"translation":"Isaan keeyyattoota Rabbiitti kafaran, haqa malee nabiyyoota ajjeesaniifi namoota irraas warra haqatti ajajanis ajjeesanu, adabbii laalessaan isaan gammachiisi."},{"id":22,"translation":"Isaan warra dalagaaleen isaanii addunyaafi Aakhirattis jalaa baddeedha. Isaaniif tumsitoonni hin jiran."},{"id":23,"translation":"Sila gara isaan kitaaba (tawraat) irraa qooda wahii kennamanii hin laallee? Akka jidduu isaaniitti murteessuuf gara kitaaba Rabbii yaamamanii ergasii gareen isaan irraa ta’e didaa ta’ee gara gala."},{"id":24,"translation":"Kun waan isaan “ibiddi guyyoota lakkaa’amtuu malee nu hin tuqxu” jedhaniifi. Kijibni isaan (of biraa) uumaa turan amantii isaanii keessatti isaan gowwoomse."},{"id":25,"translation":"Sila yeroo Nuti guyyaa mamiin isa keessatti hinjirreef walitti isaan qabnee lubbuun hundi waan hojjatte guutuutti argatte akkam ta’u? isaan hin miidhamanu (hin zallamaman)."},{"id":26,"translation":"(Yaa Muhammad!) (Rabbi faarsaa haala taateen) jedhi: \"yaa Rabbii abbaa mootummaa taate! Mootummaa nama feeteef kennita; nama feete irraa immoo mootummaa mulqita, Nama feetes ni jabeessita, Nama feetes ni xiqqeessita, Toltuun hundi harka kee jira. Dhugumatti Ati waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":27,"translation":"Halkan guyyaa keessa seensifta. Guyyaas halkan keessa seensifta. Du’aa irraa jiraa baafta, Jiraa irraa du’aa baafta, Nama feete herrega malee hiree hirtaaf\" (jedhi). [6]","footnotes":"[6] halkaniif guyyaa walkeessa seensisuun kaan dheeressee kaan gabaabsuudha. du'aaf jiraa walirraa baasuun akka kaafiraaf muslima walirraa baasuuti."},{"id":28,"translation":"Mu’uminoonni mu’uminoota malee kaafiroota jaalallee hin godhatin. namni kana dalage, (diinii) Rabbii irraa homaa keessa hin jiru, Yoo eeggannaa wahii isaan irraa eeggachuuf ta’e malee, Rabbiin nafsii Isaa isin sodaachisa. Deebiin garuma Rabbiiti. [7]","footnotes":"[7] mu'imina dhiisanii kaafira jaallallee godhachuun dhoowwaadha."},{"id":29,"translation":"jedhi “Yoo waan qoma keessan keessa jiru dhoksitan yookiin isa mul’iftanis Rabbiin isa beeka. (Inni) waan samii keessa jiruufi waan dachii keessa jiru ni beeka. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha” ."},{"id":30,"translation":"Guyyaa lubbuun hundi toltuu irraa waan hojjatte dhiyaataa ta'ee argitu (yaadadhu). Hamtuu irraa waan hojjattes (argitu). odoo jidduu isheetiifi jidduu isaa fageenyi dheeraan jiraatee hawwiti, Rabbiin nafsii Isaa isin sodaachisa. Rabbiin gabrootaaf akkaan mararfataadha."},{"id":31,"translation":"jedhi ”Yoo kan Rabbiin jaallattan taataniif na hordofaa Rabbiin isin jaalata; badiilee keessan isiniif araarama. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha”. [8]","footnotes":"[8] Nbi muhammad hordofuun jala deemuun jaalala Rabbiiti nama argachiifti, araarama isaati nama badhaafti. tanaaf waan hunda keessatti nabiikeenya haahordofnuu."},{"id":32,"translation":"jedhi ”Rabbiifi ergamaaf ajajamaa” jedhi. Yoo irraa garagalan (kafaraniiru). Rabbiin kaafiroota hin jaalatu."},{"id":33,"translation":"Rabbiin Aadam, Nuuh, maatii Ibraahimiifi maatii Imraan aalamarra filateera."},{"id":34,"translation":"Sanyii gariin ishee garii irraa taate san (filate). Rabbiin dhagayaa, beekaadha."},{"id":35,"translation":"Yeroo niitiin Imraan jette (yaadadhu) “Gooftaa kiyya! ani waan garaa kiyya keessa jiru (ilmoo ulfaa) bilisa godhee siif nazareeraa narraa qeebali Ati simatu dhagayaa, beekaadha.” [9]","footnotes":"[9] Jaartiin imraan haadha mariyami, akkoo nabi iisaati gara haadhaatiin. diin jaalalarraa ilmoo garaa qabdu tan ulfaa osoo hindhalatin Rabbiif jecha kennite."},{"id":36,"translation":"Yeroma ishee deesse “Gooftaa kiyya! ani ishee dubran daye\" jette. Rabbiin waan isheen deesse beekaadha. “Dhiirri akka durbaati miti. Ani (maqaa) ishee Maryam moggaaseera. Ani isheefi sanyii ishees sheyxaana abaaramaa irraa siin tiksa (sittin maganfadha)” (jette). [10]","footnotes":"[10] dhiira dayuuf hawwitee eegaa turte. diin baree tajaajiluu dandaya waan taheef jecha. garuu yeroo deessu dubra taate kanaaf rifattee akkana jette. garuu Rabbiin dubra seenaa qabdu ajaa'ibaa taasiseef."},{"id":37,"translation":"Gooftaan ishee qeebaltii gaarii ta’een ishee qeebale. Guddina gaarii ishee guddise. Zakariyyaan ishee guddise. Zakariyyaan dhawaatuma ishee irratti mihraaba seenuun hiree ishee biratti arga. “Yaa maryam kun eessaa siif dhufa?” jedhe. “Inni Rabbiin biraayyi” jette. Rabbiin nama fedhe herrega malee hiree (guddoo) hiraaf."},{"id":38,"translation":"Bakka sanatti Zakariyyaan Rabbii isaa kadhate “Gooftaa kiyya! Ati Suma biraa ilmaan gaarii naaf kenni. Ati dhagayaa kadhaati\" jedhe."},{"id":39,"translation":"Malaa’ikoonni isaa mihraaba keessa dhaabbatee salaataa jiruu isa yaamte “Rabbiin Yahyaadhaan si gammachiisa, dhugoomsaa jecha Rabbirraa ta'ee, caalaa, qunnamtii saalaa irraa eegamaafi nabiyyii gaggaarota irraa ta’een \" (jettee isatti lallabde)."},{"id":40,"translation":"(Inni) nijedhe “yaa Gooftaa kiyya! akkamitti ilmi naaf taha? osoo dullumti na qabee jiruufi niitiin tiyyas maseena taatee jirtuu \" jedhe. (Rabbiin) “Akka kanatti Rabbiin waan fedhe hojjata” jedheen."},{"id":41,"translation":"[Innis] “yaa Gooftaa kiyya! mallattoo naaf taasisi” jedhe. (Rabbiinis) nijedhee \"mallattoon kee Guyyoota sadii akeekkiin malee namootatti dubbachuu dhabuu keeti. Gooftaa kee baay’inaan faarsi. Galgalaafi ganamas Isa qulqulleessi”( jedheen.) [11]","footnotes":"[11] Aayanni tuniifii sadeen tana duraa seenaa nabi zakariyyaa dubbatti. akka inni itii Rabbiin ilmoo kadhatee eega dulloome ilma maqaan yahyaa jedhamu Rabbiin isaa kenne dubbatti."},{"id":42,"translation":"Yeroo Malaa’ikoonni jette “Yaa Maryam! Dhugumatti Rabbiin si filateera. Si qulqulleesseeras. Dubartoota aalamaa (yeroo keetii) irra si filateera” (yaadadhu)."},{"id":43,"translation":"”Yaa Maryam! Gooftaa keetiif akkaan ajajami. Sujuudas godhi. Warra gadi jedhan waliinis gadi jedhi (rukuu’a godhi).\" (salaatatti ajaje)"},{"id":44,"translation":"Kun (oduun zakariyyaafii maryam kun) oduuwwan fagoo irraa kan Nuti gara keetti isa beeksifnuudha. Yeroo ‘isaanirraa eenyu Maryamiin akka guddisu (irratti walqabanii) hixaalee isaanii darban ati isaan biratti hintaane. Yeroo isaan wal falmanis ati isaan bira hin turre."},{"id":45,"translation":"Yeroo malaa’ikoonni jette “yaa Maryam! Rabbiin jecha Isa biraa ta’een sigammachiisa, kan maqaan isaa Al-Masiih Iisaa ilma Maryam (jedhamu), kan addunyaafi Aakhiraattis kabajamaafi warra Rabbitti dhiheeffaman irraa ta’e” (yaadadhu) [12]","footnotes":"[12] Ayanni tuniifii aayatoonni itti aantu seena dhaloota nabiyyullaahi iisaa ilma maryam dubbatti. abbaa malee hadha maryam qofarraa Rabbiin isa uume. dandeettii isaa ilmaan namaa garsiisuuf. warri isaan ilma Rabbiiti jedhan kijiban kafaran."},{"id":46,"translation":"Daa’imummaafi dargaggummattis namaan dubbata. Warra gaggaarii irraayyi."},{"id":47,"translation":"(Maryam) nijette “yaa Gooftaa kiyya! Odoo namni (dhiiraa) tokkollee ana hin tuqne akkamitti ilmi naaf argama?” (Rabbiin) “Akka kanatti Rabbiin waan fedhe uuma. Inni yeroo waan tokko murteesse ‘ta’hi’ qofa isaan jedha; yeroma san taha” jedhe."},{"id":48,"translation":"(Rabbiin) Barreeffama, ogummaa, Tawraatiifi Injiiliinis isa barsiisa.”"},{"id":49,"translation":"Gara ilmaan Israa’iilitti ergamaa (isa godha) “Ani dhugumatti Gooftaa keessan irraa raajiidhaanan isinitti dhufe. Ani dhoqqee irraa waan akka allaattiin isiniif uuma; isa keessattis nan afuufa; hayyama Rabbiitiin allaattii ni ta’a. Eeyyama Rabbiitiin jaamaafi lamxii nan fayyisa. Eeyyama Rabbiitiin du’aas nan jiraachisa. Waan isin nyaattaniifi waan isin manneen keessan keessa ol kaayattanis isinittin hima. Dhugumatti kana keessa mallattootu isiniif jira yoo muimintoota taataniif.[13]","footnotes":"[13] hayyama Rabbiitii raajiiwwan mu'ijizoota kana hojjate, kuni ergamaa dhugaa tahuu isaa qofa ibsa."},{"id":50,"translation":"(nabi iisaa ilma mariyam nijedhe) Waan na dura ture Tawraatirraa kanan dhuga'oomsu ta'ee, garii wantoota dhorgaa isin irratti taasifamanii halaala isiniif taasisuuf jechan ragaa Gooftaa keessan irraa ta’een isinitti dhufe. Rabbiin sodaadhaatii anaaf ajajamaa. (tole na jedhaa)."},{"id":51,"translation":"Rabbiin Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessan; kanaafuu Isa gabbaraa. Kun karaa qajeelaadha.”"},{"id":52,"translation":"Iisaan yeroma kufrii isaan irraa ittidhagayame “ tumsitoonni kiyya gara Rabbiitti eenyu?” jedhe. Hawaariyyoonni “nutu tumsitoota Rabbiiti. Rabbitti amanneerra. Akka nuti Muslimoota taanes ragaa nuuf bahi” jedhan."},{"id":53,"translation":"(Hawaariyyoonni nijedhan) “Yaa Gooftaa keenya! Nuti waan Ati buuftetti amanneerra. Ergamicha (Iisaas) hordofne; kanaafuu warra (Rabbiin malee Gooftaan biraa akka hin jirre) ragaa bahan wajjin nu barreessi” (jedhan)."},{"id":54,"translation":"Isaanis (kaafiroonni banii israaiil irraa) shira xaxan; Rabbiinis tooftaa baase. Rabbiin immoo irra caalaa warra tooftaa baasuuti."},{"id":55,"translation":"Yeroo Rabbiin jedhes (yaadadhu):“Yaa Iisaa! Ani si fudhataadha, Gara kiyyattis ol si fuudhaadha, Isaan kafaran irraa si qulqulleessaadha. Isaan si hordofan hanga Guyyaa Qiyaamatti warra kafaran irratti ol taasisaadha. Ergasii deebiin keessan gara kiyya; waan isin isa keessatti wal dhabaa turtan keessatti gidduu keessanitti nin murteessa. [14]","footnotes":"[14] Nabi iisaan hin ajjeefamne hinfannifamnes Rabbitu kara samii ol isa baase. kunoo aayanni kun olbahuu isaa san ibsa. wanni fannifame, du'ee ka'e jedhu suni kijiba dhugarraa fagooti."},{"id":56,"translation":"Isaan kafaran addunyaafi Aakhiratti azaab cimaan isaan azzaba; tumsaan homaa isaaniif hin jiru."},{"id":57,"translation":"Warra amananii gaggaarii dalagan immoo mindaalee isaanii ni guutaafi. Rabbiin miidhaa raawwattoota hin jaal’atu."},{"id":58,"translation":"Kana keeyyattootaafi gorsa ogummaa irraa ta’e sirratti dubbifna."},{"id":59,"translation":"Fakkeenyi Iisaa (abbaa malee haadha qofarraa argamsiisuu) Rabbiin biratti akka fakkeenya Aadami. (haadhaaf abbaa malee) Biyyee irraa isa uume, Ergasii (nama) tahi’ isaan jedhe, Innis yeroma san tahe."},{"id":60,"translation":"Dhugaan Gooftaa kee biraayyi; shakkitoota irraa hin ta’in."},{"id":61,"translation":"Nama erga beekumsi sitti dhufee booda isa keessatti (waayee nabi iisaa ilma mariyam) keessatti siin falmeen “Kottaa; ilmaan keenyaafi ilmaan keessan, dubartoota keenyaafi dubartoota keessan, lubbuulee teenyaafi lubbuulee teessan haa waamnu. Ergasii du'aa'iitti jabaannee abaarsa Rabbii kijibdoota irra haa goonu (kijibdoota haa abaarruu)” jedhiin."},{"id":62,"translation":"Dhugumatti kun isumatu seenaa dhugaati. Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Dhugumatti Rabbiin Isatu injifataa, ogeessa."},{"id":63,"translation":"Yoo (dhugaa irraa) gara galan, Rabbiin beekaa balleessitootaati."},{"id":64,"translation":"Jedhi: “yaa warra kitaabaa (tawraatiifii injiil)! Gara jecha nuufi isin jidduutti wal qixa taateetti kottaa. (Isiini) akka Rabbiin malee waan biraa hin gabbarre; Isatti waan biraa akka hin qindeessine, gariin keenyas garii Rabbiin malee gabbaramaa akka hin taasifanneedha. Yoo isaan (kana) irraa gara galan “akka nuti Muslimoota taane ragaa bahaa” jedhaan. [15]","footnotes":"[15] dhaamsa tawhiidaa kana warra kitaabaa biraan gayuun dirqama. Rabbiin malee waan biraa gabbaruu dhabuu shirkirraa fagaachuu ilmi namaa goofta walgodhachuu dhiisuudha."},{"id":65,"translation":"Yaa warra kitaabaa! Maaliif waa’ee Ibraahiim keessatti falmitu? Tawraatiifi Injiil isa booda malee hin buufamne; sila hin xiinxaltanii."},{"id":66,"translation":"Dhaga’aa! isin warri kun waan beekumsi isaa isiniif jiru keessatti falmitaniittu! Maaliif waan beekumsi isaa isiniif hin jirre keessatti falmitu? Rabbiin ni beekaa isin hin beektanu."},{"id":67,"translation":"Ibraahiim yahuudas kiristaanas hin taane, Garuu inni Muslima qajeelaa ture, Inni mushrikoota irraas hin taane. [16]","footnotes":"[16] Nabi ibraahiim yahuudas miti nasaaras miti keenya jechuun isaanii sun kijiba. dhugaan jirtu nabi ibraahiim muslima. inumaa abbaa muslimaati suuraa hajjii ayata 78 irratti \"karaa abbaa keessan ibraahiim qabadhaa\" jechaatu jira."},{"id":68,"translation":"Namoonni Ibraahiimitti irra aanan: warra isa hordofan, nabiyyii kanaafi (muhammad)fii warra amananiidha (muslimtoota hunda). Rabbiin gargaaraa mu’uminootaati."},{"id":69,"translation":"Gareen warra kitaabaa irraa taate isin jallisuu jaalatte, Lubbuu isaanii malee homaa hin jallisanu; garuu isaan hin beekanu."},{"id":70,"translation":"Yaa warra kitaabaa! odoo beektanuu maaliif keyyattoota Rabbiitti kafartu?"},{"id":71,"translation":"Yaa warra kitaabaa! maaliif dhugaa sobaan walitti maktan, (maalif) odoo beektanuu dhugaa dhoksitu?"},{"id":72,"translation":"Gareen warra kitaabaa irraa taate ni jette: “jalqaba guyyaa isa warra amanan irratti buufametti (qur'aanatti) amanaa. dhuma guyyaa immoo itti kafaraa. Akka isaan (Islaama) irraa deebi’aniif jecha."},{"id":73,"translation":"warra amantii keessan hordofeef malee hin amaninaa (ifa hin baasinaa). (Yaa Muhammad SAW) jedhi “qajeelfamni (dhugaa) qajeelfama Rabbiiti\"  (jarri waliin jedhan)“Tokkoon namaa fakkii waan isin fudhattanii fudhachuu yookiin kan Rabbii keessan biratti ittiin isin falmun (akka hin argamne beekkomsa isin bira jiru muslimootatti hin mul'isinaa)\".(waliin jedhan). jedhi \"Tolli harka Rabbiitti (tahe); abbaa fedheef isa kenna” Rabbiin (kennaan isaa) bal’aa, beekaadha."},{"id":74,"translation":"Inni nama fedhe rahmata Isaatiif (nabiyyummaadhaaf) filata. Rabbiin abbaa tola guddaati."},{"id":75,"translation":"Warra kitaabaa irraa nama yoo ati qabeenya guddaan isa amante isa siif deebisutu jira. Isaan irraa nama yoo diinaaraan isa amante yoo ati galgachuuf irra dhaabbatte malee (irra deddeebitee isarraa barbaadde malee) siif hin deebifnetu jira. Kun waan isaan “wallaaltota (qabeenya isaanii nyaachuu) keessatti badiin nurra hin jiru” jedhaniifi. odoo beekanuu Rabbi irratti kijiba odeessan. [17]","footnotes":"[17] warri kitaabaa walqixaa miti haalli isaanii. ka qabeenya guddaa yoo bira kaayan namaa galchuutu jira. ka qabeenya xiqqaa yoo bira kaayatan qaaqaafii yaa'ii jabduu malee namaa hingalchineetu jira."},{"id":76,"translation":"Eeyyeen! (qabeenya walaaltotaa nyaachuu keessatti badiin isaan irra ni jira). namni waadaa isaa guuteefi (Rabbiin) sodaate, Rabbiin warra (Isa) sodaatanu ni jaalata."},{"id":77,"translation":"Isaan waadaa Rabbiifi kakuu isaanii gatii xiqqaan jijjiirratan, isaan Aakhiratti qoodni homaatuu isaaniif hin jiru. Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa isaan hin dubbisu; gara isaaniis hin ilaalu; isaan hin qulqulleessus. adabbii laalessaan isaaniif jira."},{"id":78,"translation":"Isaan irraa garee arraboowwan isaanii kitaabaan micciirantu jira, akka isin kitaaba irraayi jettanii isa yaaddaniif jecha, inni kitaabarraayii miti. inni Rabbiin biraayi jedhu. inni Rabbiin biraayii miti. Rabbirratti kijiba jedhan Odoma beekanuu. [18]","footnotes":"[18] Kitaaba Rabbiin busee haqanii dhara ufbiraa keessatti kataban. kanaaf kitaaba san dhuga'oomsuun hintahu."},{"id":79,"translation":"Ilma namaa tokkoof Rabbiin kitaaba, hukmii (beekumsaafi hubannoo seera amantii) fi nabiyyummaa isaaf kennee, ergasii namootaan “Rabbii gaditti gabroota naaf ta’aa” jechuun (isaaf) hin malu. Garuu (kan inni isaaniin jedhu) waan kitaaba barsiisaa turtaniifi waan qu'ataa turtaniif beektota beekumsa isaaniitiin hojjatan ta’aa jechuudha."},{"id":80,"translation":"Maleykotaafi nabiyyoota gabbaramtoota taasifachuutti isin ajajuun isaaf hinmalu. Sila erga isin Muslimoota taatanii booda kufritti isin ajajaa?"},{"id":81,"translation":"Yeroo Rabbiin nabiyyoota irraa waadaa fuudhe “waan ani kitaabaafi ogummaa irraa isiniif kennee, ergasii ergamaan waan isinii wajjin jiru dhugoomsu isinitti dhufe, akka isatti amantaniifi isa tumsitanu” ((jechuun) waadaa qabate [yaadadhu]. (Rabbiinis) \"mirkaneessitanii? Sana irrattis waadaa kiyya qabdanii?\" jedhe. (Isaan) \"mirkaneessine\" jedhan; (Rabbiinis) “Ragaa bahaa; anis warra isinii wajjin ragaa bahan irraayi” jedhe. [19]","footnotes":"[19] nabiyyota hunda akka nabi muhammaditti amananii isaa tumsan Rabbiin waadaa seensise."},{"id":82,"translation":"Namni sana booda garagale, warri sun isaantu finciltoota."},{"id":83,"translation":"Sila amantii Rabbii malee kan biraa barabaadanii? odoo wantoonni samiifi dachii keessaa hunduu fedhaan yookiin dirqamaan isaaf (Rabbiif) ajajamee jiruu. gara isaatti deeffaman."},{"id":84,"translation":"(Yaa Muhammad SAW) jedhi “Rabbitti amanne, Waan nurratti buufametti, Waan Ibraahiim, Ismaa’iil, Isihaaq, Ya’aquub, asbaax, (ilmaan Ya’aquub) (irratti buufametti), waan Muusaa, Iisaafi nabiyyoonni Gooftaa isaanii irraa (kennamanittis) amannee jirra. Isaan irraa gidduu nama tokkoos addaan hin foonu. Nuti isaaf ajajamtoota”(jedhi). [20]","footnotes":"[20] waan nabiyyoota dubbataman kanarratti Rabbiin buuse dhugaadha jedhanii itti amanuun dirqama. garuu kaitti hojjatanii jala deeman qur'aana Rabbii qofa. isaan kuun qur'aanaan shaaraman (nassakhaman) waan taheef."},{"id":85,"translation":"Namni Islaama malee amantii (biraa) barbaade isarraa hin qeebalamu. Aakhiraatti inni warra hoonga’an irraayi (ibidda jahannam seena)."},{"id":86,"translation":"sila Rabbiin akkamitti qajeelcha? ummata amanuu isaanii booda kafaran, kan ergamaan Rabbii dhugaa ta’uu ragaa ba’an. kan ragoonni ifa ta’an isaanitti dhufan. Rabbiin miidhaa hojjattoota hin qajeelchu."},{"id":87,"translation":"Warri sun galanni isaanii abaarsi Rabbii, kan maleeykotaafi namoota hundaa isaan irra jiraachuudha."},{"id":88,"translation":"Ishee (ibidda) keessatti hafoodha. Azaabni isaan irraa hin salphifamu. Yeroonis isaaniif hin kennamu."},{"id":89,"translation":"Garuu isaan sana booda tawbatanii toltuu hojjatan (isaaniif ni dhiifama) Dhugumatti Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":90,"translation":"Warra iimaana isaanii booda kafaranii ergasiis kufrii dabalatan tawbaan isaanii hin qeebalamtu. Isaan isaanumatu jallattoota.[21]","footnotes":"[21] hanga duuti itti dhuftutti kufrirra turanii yeroo du'aa nitawbanna yoo jedhan isaan irraa hinqeebalamu."},{"id":91,"translation":"Isaan kafaranii, kaafiroota ta’anii du’an, warqee dachii guutuun, odoma ittiin of bituu fedheeyyuu tokkoon isaanii irraa hin qeebalamu. jara san isaaniif adabbii laalessaa ta’etu jira. Isaaniif tumsitoota irraa homaa hinjiran."},{"id":92,"translation":"Hanga waan jaalattan irraa (sadaqaa) kennattanitti toltuu hin argattan. Wanta isin wahirraa (qabeenya irraa) kennattan Rabbiin isa beeka. [22]","footnotes":"[22] Qabeenya bareedaa jaalatanirraa sadaqachuudhaan namni toltutti gayuu dandaya, jannata Rabbiillee argata."},{"id":93,"translation":"nyaanni hunduu Ilmaan Israa’iiliif halaala tahe ture, Waan Israa’iil (ya'iquub) odoo Tawraat hin bu’in dura lubbuu isaa irratti haraama taasise malee. (Yaa Muhammad) jedhiin \"Tawraatiin fidaa isii dubbisaa yoo kan dhugaa dubbattan taatan ”"},{"id":94,"translation":"Namni sana booda Rabbi irratti kijiba kijibe, warri sun isaantu miidhaa hojjattoota.[23]","footnotes":"[23] Rabbirratti kijibuun dilii guddoo hamtuudha. kana jechuun ajaja isaa diduu, qur'aana isaa mormuufii kanneen kana fakkaatan ufkeessaa qaba."},{"id":95,"translation":"Jedhi “Rabbiin dhugaa dubbateera; karaa amantii Ibraahiim qajeelaa ta’e hordofaa. Inni mushrikoota irraa hin taane\""},{"id":96,"translation":"Manni jalqaba ilma namaatiif kaayame isa Bakkaan (Makkaan) jiruudha. haala barakeeffamaafi qajeelfama aalama hundaaf ta’een."},{"id":97,"translation":"Isa keessa mallattoolee mul'ataa tahan bakka dhaabbata Ibraahiimtu jira. Namni isa seene nagaya taha. Rabbiif nama irratti manichatti hajjii godhuutu dirqamni jira. kan gara isaa deemuu danda'e irratti. Namni kafare (lubbuma isaati miidhe) dhugumatti Rabbiin aalama irraa duroomaadha."},{"id":98,"translation":"“Yaa warra kitaabaa! maaliif keeyyattoota Rabbiitti kafartan?” jedhi. Rabbiin waan isin dalagdan irratti ragaadha (nibeeka irratti isin adabuuf jiraata)."},{"id":99,"translation":"jedhi “Yaa warra kitaabaa! Sila maaliif karaa Rabbii irraa nama amane debiftan? jallina ishee barbaachaaf. odoo ragaa taatanuu. Rabbiin waan isin dalagdan irraa dagataa miti\"."},{"id":100,"translation":"Yaa warra amantan! Yoo garee warra kitaabni kennameef irraa ta’ee tole jettan, erga amanuu keessanii booda gara kufriitti isin deebisu."},{"id":101,"translation":"Sila odoo keeyyattoonni Rabbii (Qur'aanni) isin irratti qara’amaniifi ergamaan Isaa (Muhammad) isin keessa jiruu akkamitti kafartu? Namni Rabbiin qabate dhugumatti karaa sirraawaatti qajeelfameera."},{"id":102,"translation":"Yaa warra amantan! Dhugaa sodaa isaa Rabbiin sodaadhaa; Muslimoota taatan malee hin du’inaa."},{"id":103,"translation":"Haada Rabbii (Qur’aana) hunda ta'aa qabadhaa; adda adda hin ba’inaa. Ni’imaa Rabbii kan isinirra jiru yaadadhaa, yeroo isin diinota walitti taatanii turtan, Inni jidduu onneewwan teessanii waltaasise. ni’imaa Isaatiin obboleeyyan taatan san (yaadadhaa). (yeroo) isin qarqara boolla ibiddaa irra turtanii ishee irraa isin baraare (yaadadhaa). Rabbiin akka kanatti keeyyattoota Isaa isiniif ibsa Akka isin qajeeltaniif jecha ."},{"id":104,"translation":"Isin irraa ummanni gara khayriitti waamtuufi tan gaariitti ajajju badii irraa dhorgitu haa jiraattu. Warri sun isaantu milkaa’oodha.[24]","footnotes":"[24] da'iwaan islaamummatti nama yaamuun haalaan barbaachisaadha. dirqama ummata kanaati."},{"id":105,"translation":"Akka warra erga ragoonni ifa ta’an isaanitti dhufee booda addaan faca’aniifi wal dhabanii hin ta’inaa, Warra san isaaniif adabbii laalessaatu jira."},{"id":106,"translation":"Guyyaa fuulleen gariin addaatuufi fuulleen gariin gurraachomtu (adabamu). Warri fuulleen isaanii gurraachofte “sila erga amanuu keessaniitii booda kafartanii? Waan kafaraa turtaniif adabbii dhandhamaa” (isaaniin jedhama)."},{"id":107,"translation":"Warri fuulleen isaanii addaatte immoo rahmata Rabbii keessatti tahu; Isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":108,"translation":"Isheen sun, keeyyattoota Rabbiiti, ishee haqaan sirratti qaraana, Rabbiin aalama hundaafuu miidhaa kan fedhu hin taane."},{"id":109,"translation":"Wantoonni samiifi wantoonni dachii keessa jiran (hundi) kan Rabbiiti. amriin hunduu gara Rabbiitti deebifamti."},{"id":110,"translation":"Isin caaltuu ummata namaaf mul'ifamtee taataniittu.Toltutti ajajju; hamtuu irraas ni dhorgitu; Rabbitti ni amantu. Odoo warri kitaabaa amananii silaa gaarii isaaniif taha ture. Isaan irraa mu'uminoonnis ni jiru; garuu irra hedduun isaanii finciltoota. [25]","footnotes":"[25] ummanni muslimaa tuni caaltuu ummata hundaati. toltutti wal ajajjee hamturraa waldhoowwuudhaan caaltuu taate."},{"id":111,"translation":"Rakkisuu malee isin hin miidhanu. yoo isiniin lolan duuba isinitti deebi’u (isin dheeysu). Ergasii tumsa hin argatan."},{"id":112,"translation":"bakkuma isaan jiran hundatti salphinni isaan irra kaayamteetti, Yoo waadaa Rabbirraa ta’eefi waadaa nama irraa ta’een (eegaman) malee, Dallansuu Rabbirraa ta’een deebi’an; hiyyummaan isaan irra kaayamte. Kun waan isaan keeyyattoota Rabbiitti kafaraa turaniifi haqa malee nabiyyoota ajjeesaa turaniifi. Kun waan isaan ajaja Rabbii didaniifi daangaa dabraa turaniifi."},{"id":113,"translation":"Isaan wal qixa miti, warra kitaabaa irraa namoota dhugaaf dhaabbatan, kan sujuudaa sa’aatii halkanii keeyyattoota Rabbii qara’antu jira. [26]","footnotes":"[26] warra kitaabaa san akkuma jallaan isaan keessa jiru qajeelaanis jira. kan halkan kitaaba Rabbii qara'aa salaatu. garu kuni ummata ergamiinsa nabi muhammad s.a.w. dura turaniidha. eega nabiin keenya ergamee isa jala deemuutu ilmaan namaa hundarratti dirqama. kadidee amantii isaa tandurirratti hafe fudhatama hinqabu."},{"id":114,"translation":"Rabbittiifi guyyaa Aakhiraatti aman; toltuutti ni ajaju; hamtuu irraa ni dhorgu; toltuu keessatti ni arifatu, Isaan sun warra gaggaarii irraayi."},{"id":115,"translation":"Toltuu irraa wanta hojjatan kamillee hin dhorgatamanu. Rabbiin warra (Isa) sodaatan beekaadha."},{"id":116,"translation":"Isaannan kafaran, qabeenyiifi ilmaan isaanii (adabbii) Rabbii irraa homaa isaanirraa hin deebiftu. Sunniin warra ibiddaati. Isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":117,"translation":"Fakkeenyi waan isaan jiruu addunyaa tana keessatti sadaqatanii akka fakkeenya bubbee qorri hamaan isii keessa jirtuu, kan ooyruu warra lubbuu isaanii miidhanii tuqxee (dhooyte), isa balleessiteeti. Rabbiin isaan hin miine; garuu isaantu lubbuullee isaanii miidhe. [27]","footnotes":"[27] sadaqaan warra kafaree bu'aa tokkos isaaniif hinqabdu. akka ooyruu midhaani tan bubbeen amadayaa (qabbanaa) itti buutee balleessiteetti fakkeesse."},{"id":118,"translation":"Yaa warra amantan! namoota isin irraa hin ta’in (kuffaara) jaalalloo iccitii hin godhatinaa, Isin balleessuu irraa duubatti hin deebi’anu, Rakkina keessan hawwani, Dhugumatti, jibbaan afaanoowwan isaanii irraa mul’atte, Wanti qomni isaanii dhoksitu immoo irra guddaadha, Yoo kan xiinxallitan taataniif aayatoowwan ifa isiniif taasifnee jirra. [28]","footnotes":"[28] Rabbiin nama muslima hintahin jaalallee godhachurraa dhoowwe. hammeenya isaaniillee ibse."},{"id":119,"translation":"Dhaga'aa! isin warri kun (yaa muslimtoota) isaan jaalatan; isaan immo isin hin jaalatanu , Isin kitaabota hundatti ni amantu, Yeroo isin qunnaman “nuti amannee jirra” jedhu, Yeroo kophaa ba’an immoo dallansuu irraa quba isaanii isinirratti ciniinu, “Dallansuu keessaniin du’aa\" jedhi, Dhugumatti Rabbiin beekaa waan qomoowwan keessatti taheeti."},{"id":120,"translation":"Yoo toltuun isin tuqxe, isaan gaddisiisti, Yoo hamtuun isin tuqxe immoo isheetti gammadu, Yoo isin obsitanii (Rabbiin) sodaattaniif shirri isaanii homaa isin hin miidhu. Rabbiin waan isaan dalagan (beekumsa Isaatiin) itti marsaadha."},{"id":121,"translation":"Yeroo ati mu’uminoota iddoowwan lolaa kan qubsiiftu taatee maatii kee irraa ganamaan baatu (yaadadhu). Rabbiin dhagayaa, beekaadha. [29]","footnotes":"[29] kuni seenaa lola uhudi."},{"id":122,"translation":"Yeroo gareen lamaan isin irraa ta'an luynoomuu yaadan (yaadadhaa). Rabbiin gargaaraa isaan lamaaniiti. Mu’uminoonni Rabbi qofarratti haa irkatanii."},{"id":123,"translation":"Dugumatti haala isin xiqqoo taataniin, (lola) Badriitti Rabbiin isinii tumseera. Akka galateeffattaniif jecha Rabbiin sodaadhaa. [30]","footnotes":"[30] lolli badrii lola beekamaa seenaa guddaa qabu. lolli kuni ramadaana 17 waggaa 2ffaa hijraa yookaa march 13 bara 624 A.L.E. bakka badri jedhamtutti tahee ture."},{"id":124,"translation":"Yeroo ati mu’uminootaan jettu (yaadadhu). “sila Gooftaan keessan maleeykota kuma sadii (samii irraa) buufamoota ta'aniin isin gargaaruun isinii hin gayuu?”"},{"id":125,"translation":"Eeyyeen; yoo obsitaniifi Rabbiin sodaattan, yoo (mushrikoonnis) battaluma isaanii kanatti isinitti dhufan; Gooftaan keessan maleeykota mallatteeffamoo ta’an kuma shaniin isin gargaara."},{"id":126,"translation":"Isin gammachiisuufi onneewwan keessan ittiin haa tasgabbooftuuf malee Rabbiin (waan biraatiif) isa (gargaarsa malaaykaa kana) hin taasifne. Tumsi Rabbii injifataa, ogeessa ta’e irraa malee hin jiru."},{"id":127,"translation":"Isaan kafaran irraa garii muruuf (ajjeefamani isaan balleessuuf) yookiin (booji'amanii) isaan salphisuuf, Akka xiqqaatanii deebi’aniif (kana godhe)."},{"id":128,"translation":"siif murtiin homaayyuu hin jiru (obsi), yooka Rabbiin towbaa isaanii qeebala yookiin isaan adaba, isaan miidhaa raawwattoota."},{"id":129,"translation":"Wantoonni samii keessa jiraniifi wantoonni dachii keessa jiran (hundi) kan Rabbiiti. (Inni) nama fedheef ni araarama, nama fedhe immoo ni adaba. Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha."},{"id":130,"translation":"Yaa warra amantan! dhala dachaalee dachaafamaa ta'e hin nyaatinaa, Akka milkooftaniif jecha Rabbiin sodaadhaa.[31]","footnotes":"[31] dhala nyaachuun badii guddoo. bifuma kamiinuu hinhayyamamu. hadiisatti dilii torban balleessituu eegadhaa jedhaniiti.. isii keessaa dhala nyaachuu.. jedhan."},{"id":131,"translation":"Ibidda kaafirootaaf qopheeffamte san sodaadhaa."},{"id":132,"translation":"Rabbiifi ergamichaaf ajajamaa akka rahmanni isinii godhamuuf."},{"id":133,"translation":"(toltuu dalaguudhaan) Gara araarama Gooftaa keessan irraa ta’ee jarjaraa, (akkasuma gara) jannata bal’inni ishee akka samiifi dachii taateetti (jarjaraa). warra Rabbiin sodaataniif qophooftee."},{"id":134,"translation":"(Isaan) warra yeroo bal'innaatiifi rakkinaa arjooman; kan dallansuu liqimsaniifi namootaaf dhiifama godhaniidha. Rabbiin toltuu hojjattoota jaalata. [32]","footnotes":"[32] haala gaarii barbaachisaa tahe ibsame. sadaqachuu, dalansuu ufiiti gadi dhoowwanii dhiifama namaa godhuu kanatu barbaachisa."},{"id":135,"translation":"(Isaan) warra yeroo waan fokkataa hojjatan yookiin lubbuulee isaanii miidhan Rabbiin yaadatanii, badiilee isaaniitiif araarama kadhatan. Rabbiin malee kan badiilee araaramu eenyu? (hin jiru), haala (badii ta’uu isaa) beekaniin waan hojjatan irra kan hin turreedha. [33]","footnotes":"[33] tawbaan sadarkaa guddaa qabdi, dilii namarraa hayxi, araarama Rabbii nama argachiifti."},{"id":136,"translation":"Isaan sun mindaan isaanii araarama Gooftaa isaanii irraa ta’eefi jannata laggeen ishee jala yaatuudha. Isaan ishee keessatti zalaalam jiraatoodha. Mindaan hojjattootaa (jannata ta'uun) waa tole!"},{"id":137,"translation":"Dhugumatti, isiniin dura karaaleen darbitee jirti, Dachii keessa deemaatii booddeen (xumurri) kijibsiiftotaa akkam akka ta’e ilaalaa."},{"id":138,"translation":"(Qur'aanni) Kun namootaaf ibsa; qajeelfamaafi warra (Rabbiin) sodaataniif gorsa."},{"id":139,"translation":"hin laafinaa; hin gaddinaas isintu irra aanoodha Yoo mu’uminoota taatan."},{"id":140,"translation":"Yoo madaan isin tuqe, dhugumatti ummatas (diinotas) madaan fakkaataan isaan tuqeera. Guyyoota sana gidduu namaatti nanaannessina. Rabbiin isaan amanan beekuufi (addabaasuufi) isin irraas wareegamtoota taasifachuuf (kana godhe). Rabbiin miidhaa hojjattoota hin jaalatu. [34]","footnotes":"[34] hiikkaan: yaa mu'imintoota yoo guyyaa uhud namni isinirraa du'uun madoytan jarri adawwii keessaniitis san dura guyyaa badrii akkanumatti madaawanii jiran. ka isinirraa wareegame warra jannataatii hingaddinaa."},{"id":141,"translation":"Rabbiin warra amanan qulqulleessuufi kaafiroota immoo balleessuf (kana taasise)."},{"id":142,"translation":"Sila odoo (mokkoramtanii obsitanii) Rabbiin isin irraa warra qabsaa’aniifi warra obsan hin hinbeekin (adda hinbaasin) jannata seenuu yaadduu? (hinyaadinaa)."},{"id":143,"translation":"Dhugumatti isin du’a (karaa Rabbii keessatti wareegamuu) isa qunnamuu dura  hawwaa turtan, Dhugaatti (amma) kan laaltan taatanii isa argitanii jirtu."},{"id":144,"translation":"Muhammad waa hintaane ergamaa dhugumatti ergamoonni isa dura dabran malee. Sila yoo inni du’e yookiin ajjeefame of duuba deebituu? Namni faana isaa irra uf duuba deebi’e (islaamummarraa bahee kafare) Rabbiin homaa hin miidhu. Rabbiin galateeffattootaaf galata galcha."},{"id":145,"translation":"Lubbuu takkalleefuu hayyama Rabbiitiin amalee du'uun isheef hin taane. (umrii isii fixxee du'uun) Murtee barreefamaa (baallamamaa) (Rabbiin murteesseedha). Nama mindaa addunyaa fedhe ishee irraa isaaf kennina. Nama mindaa Aakhiraa fedhes, ishee irraa isaaf kennina. Galateeffattootaaf galata galchina."},{"id":146,"translation":"Nabiyyoota irraa kan beektonni heddu isaa wajjin lolan meeqaa meeqa? (baay'eedha), Waan karaa Rabbii keessatti isaan tuqeef (ajjeefamuufii madaawuuf) hin laafne; hin dadhabnes; (diinaafis) hin jilbiiffanne, Rabbiin obsitoota jaallata."},{"id":147,"translation":"Jechi isaanii (yeroo rakkoon ittidhufte) waa hintaane jechuu malee “Gooftaa keenya! badii teenyaafi dhimmoota keenya keessatti daangaa dabriinsa keenya nuuf araarami; faana keenya gadi nudhaabi; ummata kaafirootaa irratti nuuf tumsi”."},{"id":148,"translation":"Rabbiin mindaa addunyaatiifi gaarii mindaa Aakhiraa isaaniif kenne. Rabbiin toltuu hojjattoota ni jaalata. [35]","footnotes":"[35] galanni addunyaa injifannoo, galanni aakhiraa araaramaafii jannata argachuudha."},{"id":149,"translation":"Yaa warra amantan! Yoo warra kafaraniif ajajamtan faana keessan irra (uf duuba) isin deebisan. hoongawoota taatanii duubatti deebitu."},{"id":150,"translation":"Dhugaatti Rabbiin gargaaraa keessani, Inni irra caalaa tumsitootati."},{"id":151,"translation":"onneewwan warra kafaranii keessatti fuulduratti sodaa (luuynummaa) darbina Waan isaan wantoota inni ragaa qabatamaa ittiin hin buusin Rabbitti qindeessaniif jecha, Teessoon isaanii ibiddaTeessoon miidhaa raawwattootaa waa fokkate!"},{"id":152,"translation":"Rabbiin waadaa Isaa isiniif dhugoomseera yeroo isin hayyama Isaatiin isaan ajjeeftan. hanga yero isin luuynoomtanii ajaja keessattis wal dhabdanii, faallessitan (Rabbiin isinii tumsuu dhiise), Erga (Rabbiin) waan jaalattan (injifannoo) isin agarsiise baada, Isin irraa nama addunyaa barbaadu jira. Isin irraa nama Aakhiraa barbaadu jira. Ergasii isin qormaatuuf jecha isaan irraa isin deebise. Dhugumatti Rabbiin irra isiniif dabreera. Rabbiin mu’uminoota irratti abbaa tolaati. [36]","footnotes":"[36] kunis guyyaa lola uhudirraa dubbata. warri kaarra gama duubaa eegu lola injifanne jedhee bakka gadi dhiisee deemuun sun dogoggora ture. garuu Rabbiin dhiifama godheef."},{"id":153,"translation":"yeroo (baqaaf) tabba ol baatan (yaadadhaa) namtokkollee kan hin millanne, Odoo ergamaan (nabi Muhammad) duuba keessanii isin waamuu, gadda irraan gadda isinitti buuse, Akka isin waan isin jala dabreefi waan isin tuqe irratti hin gaddineef jecha Rabbiin waan isin dalagdan akkaan beekaadha. [37]","footnotes":"[37] kuni miidhama guddaa guyyaa lola uhud sahaabotarra gaye ibse."},{"id":154,"translation":"Ergasii cinqaa booda tasgabbii, mugaatii garee isin irraa ta’e haguugu, isin irratti buuse. Garee biraa immoo lubbuuleen isaanii isaan yaachifteetti. Waan dhugaa hin ta’in, yaada jaahiliyyaa, Rabbi irratti yaadu. “Sila nuti dhimmicha irraa qooda wahii qabnaa?” jedhu. (Yaa Muhammad!) jedhi: “Dhugumatti dhimmichi hundi isaatuu kan Rabbiiti.\" Waan siif hin mul’ifne lubbuulee isaanii keessatti dhoksu. “Odoo dhimmicha irraa wanni tokko nuuf tahee silaa asitti hin ajjeefamnu turre” jedhu. Jedhi “odoo manneen keessan keessa taatanillee warri duuti isaan irratti barreeffame gara iddoo itti du’anii ni bahu turan.\"  Rabbiin waan qomoota keessan keessa jiru qormaatuufi waan (badii) onneelee keessan keessa jiran mul'isuuf (kana godhe). Rabbiin waan qomoota keessaa beekaadha. [38]","footnotes":"[38] gareen lubbuun isaanii isaan yaachifte sun munaafiqoota. hedduu ummata muslimaa rakkisaa turan."},{"id":155,"translation":"Warri isin irraa guyyaa gareewwan lamaan wal qunnaman (lola uhud) duubatti deebi’an (dheessan), sababaa garii wantoota isaan hojjataniitiif kan isaan mucuceesse sheyxaanuma. Dhugumatti Rabbiin dhiifama isaaniif godheera. Rabbiin araaramaa, obsaadha."},{"id":156,"translation":"Yaa warra amantan! akka warra kafaranii hin ta’inaa, kan obboleeyyan isaaniitiin, yeroo isaan dachii keessa deeman yookiin loltoota ta'an “odoo (lolarraa hafanii) nu bira ta’anii silaa hin du’anu; hin ajjeefamanus” jedhanii. Rabbiin kana onneewwan isaanii keessatti gaabbii gochuuf (kana jedhan). Rabbiin ni jiraachisa; ni ajjeesas. Rabbiin waan isin dalagdan argaadha."},{"id":157,"translation":"Yoo karaa Rabbii keessatti ajjeefamtan yookiin duutan, (araaramaafii rahmata argattan) araaramaafi rahmata Rabbi irraa ta’etu waan isaan walitti qaban irra caala."},{"id":158,"translation":"Yoo duutan yookiin ajjeefamtan isin garuma Rabbiitti walitti qabamtan."},{"id":159,"translation":"(Yaa Muhammad!) rahmata Rabbi irraa ta’een isaaniif laafte, Odoo ati nama amala hamaa qalbii gogaa taatee silaa si biraa faca’u, Irra isaaniif dabri; isaaniif araarama kadhu; dhimmoota keessatti isaan mari’achiisi, Yeroo murattes Rabbirratti hirkadhu. Dhugumatti, Rabbiin warra (Isa) irratti hirkatan ni jaalata. [39]","footnotes":"[39] aayata kana keessatti wanni ibsame. Rahmata qabaachuu nabiyyii s.a.w. akkasuma mariin barbaachisaa tahuudhaafii bakka guddaa qabaachuu ibsa."},{"id":160,"translation":"Yoo Rabbiin isin gargaare, injifataan isiniif hin jiru. Yoo Inni isin xiqqeesse immoo kabooda isaatii isin gargaaru sun eenyu? Mu’umintoonni Rabbuma qofarratti haa irkatanii."},{"id":161,"translation":"Nabiyyii kamiifuu (boojuu) dhokfachuun hin taane. Namni boojuu irraa miliqfate, Guyyaa Qiyaamaa waan miliqfate qabatee dhufa. Ergasii lubbuun hundi mindaa waan hojjattee guutuutti argatti. Isaan hin miidhamanu. [40]","footnotes":"[40] Qabeenya adawwirraa booji'ame dhooyfachuun dhoowwaadha. seeraan nama argachuu qabuuf qoodama. hadiisa sahiiha bulhaarii kan abdallah bin amrii odeesse keessatti gurbaan kirkiraa jedhamu bullukkoo takka dhooyfatee ibidda seenuu isaa nabiin s.a.w. himee jira."},{"id":162,"translation":"Sila namni jaalala Rabbii hordofe akka nama dallansuu Rabbirraa taheen deebi’eetii (kan) manni isaa jahannama taheetii? (miti) Deebiin isaa waa hammaate!"},{"id":163,"translation":"Isaan Rabbiin biratti sadarkaa adda addaa qabu. Rabbiin waan isaan dalagan argaadha."},{"id":164,"translation":"Dhugumatti Rabbiin mu’uminoota irratti tola ooleera, yeroo ergamaa isaan irraa ta’e (nabi muhammad) isaan keessatti erge, kan keeyyattoota Isaa isaan irratti qara’u, kan (badii) irraa isaan qulqulleessu, kan kitaabaafi sunnaa (hikmaa) isaan barsiisu. sana dura isaan jallina ifa bahaa keessa turan."},{"id":165,"translation":"Sila yeroma rakkoon isin tuuyxe kan isin fakkaataa ishee lama (injifannoo) argattan “kun eessaa nutti tahe” jettanii? “Inni lubbuulee teessan biraayyi\" jedhi. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":166,"translation":"Wanti guyyaa gareewwan lamaan (lola uhudiif) wal qunnaman isin tuqe (ajjeefamuufii madaawuu irraa kan tahe) hayyamuma Rabbiitiini. (Rabbiin) mu’umintoota (ittiin) ifa baasuuf (akkas godhe)."},{"id":167,"translation":"Isaan munaafiqooman akka beekuufi (ifa baasuufi). isaaniin jedhame “kottaa; karaa Rabbii keessatti lolaa; yookiin ofirraa ittisaa\". nijedhan “nuti odoo lola beeknee silaa isin hordofna turre”. Isaan guyyaa san iimaanarra kufriitti irra dhihaatoodha. Waan onneelee isaanii keessa hin jirre afaanoowwan isaaniitiin jedhu. Rabbiin beekaa waan isaan dhoksaniiti."},{"id":168,"translation":"(Isaan) warra obboleeyyan isaanii kan taa’aniin (duularraa hafaniin) “odoo tole nujedhanii silaa hin ajjeefaman turan” jedhaniidha. “ du’a lubbuulee teessan irraa deebisaa Yoo kan dhugaa dubbattan taatan” jedhi."},{"id":169,"translation":"Warra karaa Rabbii keessatti ajjeefaman du’aatti hin yaadin. Dhugumatti isaan jiraatoodha Gooftaa isaanii biratti ni sooramu. [41]","footnotes":"[41] sadarkaan shuhadaa'aa (wareegamtoota) islaamummaa olqabuuf wareegamanii haalaan guddaadha. du'oodha isaaniin hinjedhamu. isaan jiraatoodha. jannata keessa jiraatan."},{"id":170,"translation":"Isaan waan Rabbiin tola Isaa irraa isaaniif kenneen (jannataan) gammadoo ta'anii (sooramu). Warra isaan boodaa kan isaan hin dhaqqabiniin nigammachiifaman (yoo akka isaaniitti karaa Rabbii keessatti ajjeefaman) sodaan isaan irra hin jiru isaan hin gaddan jechuudhaan."},{"id":171,"translation":"Nigammachiifaman qananiifi tola Rabbirraa ta’een. Rabbiin mindaa mu’umintootaa hin balleessuu."},{"id":172,"translation":"(Isaan) warra Rabbiifi ergamaaf awwaataniidha erga madaan isaan tuqee booda. Isaan irraa warra toltuu hojjataniifi Rabbiin sodaataniif mindaa guddaatu jira. [42]","footnotes":"[42] isaan warra guyyaa uhud"},{"id":173,"translation":"(Isaan) warra “Namoonni isiniif (isin waraanuuf) walitti qabanii jiruu sodaadhaa” namoonni isaaniin jennaan, iimaana isaaniif dabalee. “gayaan keenya Rabbii, isarratti irkachuun waatolee” jedhaniidha."},{"id":174,"translation":"Ni’imaa Rabbi irraa ta’eefi tola isaatiin deebi’an, hamtuun isaan hintuqne, jaalala Rabbiiti hordofan. Rabbiin abbaa tola guddaati."},{"id":175,"translation":"Inni sun (namtichi isin sodaachise sun) sheyxaana; jaalalloo isaa (isin) sodaachisaa, isaan hin sodaatinaatii anuma sodaadhaa yoo mu’umintoota taatan."},{"id":176,"translation":"Isaan kufrii keessatti ariifatan si hin gaddisiisin. Isaan Rabbiin homaa hin miidhanu. Rabbiin akka isaaniif Aakhiratti qooda homaatuu hingoone fedha. Isaaniif azaaba guddaatu jira."},{"id":177,"translation":"Isaan iimaanaan kufrii jijjiirratan, Rabbiin homaa hin miidhanu. isaaniif azaaba laalessaatu jira."},{"id":178,"translation":"Warri kafaran (adabbii) isaaniif tursiisuun gaarii lubbuulee isaaniif ta'uu hin sehin. Kan Nuti isaaniif tursiifnuuf akka badii dabalataniif qofa. isaaniif adabbii xiqqeessaatu jira."},{"id":179,"translation":"Rabbiin waan isin irra jirtan irratti kan mu’uminoota dhiisu hin taane Hanga fokkataa gaarii irraa adda baasutti, Rabbiin beekkomsa fagoo irratti kan isin mullisu (isin beeysisu) hin taane. Garuu Rabbiin ergamtoota Isaa irraa nama fedhe filata. Rabbiifi ergamtoota Isaatti amanaa. Yoo amantanii (Rabbiin) sodaattan, galata guddaatu isiniif jira."},{"id":180,"translation":"Warri waan Rabbiin tola Isaa irraa isaaniif kenneen dony'ooman inni isaaniif gaarii ta'uu hin yaadin. Dhugumatti inni isaaniif hamaadha. Fuulduratti wanti isaan ittiin don’ooman Guyyaa Qiyaamaa (bofa ta’ee) isaanitti fannifama. Dhaalli samiileefi dachii kanuma Rabbiiti. Rabbiin waan isin dalagdan beekaadha."},{"id":181,"translation":"Dhugumatti Rabbiin jecha warra “Rabbiin hiyyeessa; nuti dureeyyiidha” jedhanii dhagayeera. Waan isaan jedhan nibarreessina, haqa malee anbiyoota ajjeesuu isaaniitis (ni barreessina). “Adaba (ibidda) gubaa dhandhamaa” isaaniin jenna."},{"id":182,"translation":"Sun sababaa waan harkoowwan keessan dabarfatteefi, Rabbiin gabroota kan miidhu hintaane."},{"id":183,"translation":"(Isaan) warra jedhani “akka ergamaa kamittiyyuu hin amanne Rabbiin nu ajajeera, hanga inni kennaa (qurbaana) ibiddi nyaattuun nutti dhufutti”.  jdhi “Dhugumatti ana dura ergamtoonni ragoota ifa ta’aniifi isa isin jettaniinis isinitti dhufanii jiru. maaliif isaan ajjeeftan? Yoo kan dhugaa jettan taataniif”."},{"id":184,"translation":"Yoo si kijibsiisan, ergamtoonni si duraa kijibsiifamanii jiru, kan ragoota ifa ta’an, barruuleefi kitaaba ibsaa ta'een dhufan."},{"id":185,"translation":"Lubbuun hundi du’a dhandhamtuudha, Mindaawwan keessan guutummaatti kan kennamtan Guyyaa Qiyaamati. Namni ibidda irraa fageeffamee jannata seensifame dhugumatti milkaayeera. Jireenyi addunyaa meeshaa daguu malee hintaane.[43]","footnotes":"[43] duuti karaa keenya. lubbuun hundi niduuti. yeroo hunda isii yaadachuufii toltuu heddummeessuun isiif qophaawuu barbaachisa."},{"id":186,"translation":"Isin dhugumatti ni qormaatamtu qabeenyaalee keessaniifi lubbuulee keessan keessatti, Warra isin dura kitaabni kennameef irraafi warra (Rabbitti) qindeessan irraayis rakkisaa baay’ee dhageessu, Yoo obsitanii, (Rabbiin) sodaattan, dhugumatti kun wantoota murannoorraayi. [44]","footnotes":"[44] jiruu tanarratti rakkoon hedduun namara geessee qoratama. obsi barbaachisaadha. sabriin sadarkaa guddaa qabdi."},{"id":187,"translation":"Yeroo Rabbiin warra kitaaba kennaman irraa waadaa kakuun jabeeffame fuudhe (yaadadhu) “namootaaf akka isa ibsitan; akka isa hin dhoksine” (jedheenii). dugda duuba isaaniitti isa darbani. gatii xiqqaattis isa gurguratan. Wanti isaan bitatan waa fokkate!"},{"id":188,"translation":"Warra waan hojjatanitti (baditti) gammadanii, (tolturraa) waan hin dalagin irratti galateeffatamuu jaalatan (nagaya bahan) hin sehin; azaaba irraa baraaramuu isaaniis hin sehin. Isaaniif azaaba laalessaatu jira."},{"id":189,"translation":"Mootummaan samiileefii dachii kan Rabbiiti. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":190,"translation":"Uumuu samiileefi dachii; wal bakka bu’uu halkaniifi guyyaa keessa warra aqlii qabaniif mallattooleetu jira."},{"id":191,"translation":"(Isaan) warra dhaabatanii, taa’anii, cinaachoowwan isaanii irratti (ciisanii) Rabbiin faarsanii. uumama samiileefi dachii keessattis xiinxalaniidha. “yaa Gooftaa keenya! Ati (uumama guddaa) kana taphaaf hin uumne, qulqulloofte, adabbii ibiddaa irraa nu baraarsi\" jedhan."},{"id":192,"translation":"(Ammas) \"Gooftaa keenya! Ati nama ibidda seensifte, dhugumatti isa salphiftee jirta. Miidhaa hojjattootaaf gargaaraan hin jiru."},{"id":193,"translation":"Gooftaa keenya! dhugumatti nuti lallabaa ‘Gooftaa keessanitti amanaa’ jechuun iimaanaaf lallabu dhageenyee amannee jirra, Gooftaa keenya! badiilee keenya nuuf araarami; hamtuuwwan keenya nurraa harcaasi; warra gaggaarii wajjin nu ajjeesi."},{"id":194,"translation":"Gooftaa keenya! Waan ergamtoota kee irratti waadaa nuuf seente nuuf kenni. Guyyaa Qiyaamaa nu hin salphisin. Ati waadaa hin faallessitu\" (jedhaa xiinxalanii dha)."},{"id":195,"translation":"Gooftaan isaanii isaaniif awwaate “Ani dalagaa dalagataa isin irraa tahee kan dhiiraas ta’ee dhalaa hin balleessu, Gariin keessan garii irraayyi\" (jedhe). Isaannan godaananii; manneen isaanii irraa baafamanii, karaa kiyya keessatti rakkifamaniifi lolaniifi ajjeefaman, dhugumatti diliiwwan isaanii isaan irraa harcaasa, jannatoowwan laggeen jala ishee yaatu isaan seensisa. galata Rabbiin biraa ta’e (kenneman). Rabbiin isa bira mindaa gaariitu jira."},{"id":196,"translation":"Dachii keessa garagaggaluun warra kafaranii si hin dagin."},{"id":197,"translation":"(Kun) qananii muraasa, Ergasii teesson isaanii jahannami, Afatichi waa hammaatee!"},{"id":198,"translation":"Garuu isaan Gooftaa isaanii sodaatan isaaniif jannata laggeen ishee jala yaatutu jira, ishee keessatti hafoodha. Affeerraa Rabbiin biraa ta’e (affeeraman). Waan Rabbin biraattu (jannatatu) qulqullootaaf caalaadha."},{"id":199,"translation":"Warra kitaabaa irraa warra Rabbiitti amanantu jira, waan gara keessanitti buufameefi waan gara isaaniitti buufamettis. Rabbiif of gadi qaban, Keeyyattoota Rabbii maallaqa xiqqaan hin jijjiirratan. Warri sun isaaniif mindaan isaanii Gooftaa isaanii biratti tahe. Rabbiin daddafsiisaa qormaataati."},{"id":200,"translation":"Yaa warra amantan! Obsaa; obsaan (diinota keessan) injifadhaa; karaa Rabbii keessattis of hidhaa. Rabbiin sodaadhaa Akka milkooftaniif. [45]","footnotes":"[45] dirree lolaatti kaarra eegaa yookaa wardiyyaa dhaabbadhaa jechuudha."}]},{"id":4,"verses":[{"id":1,"translation":"isin yaa ilmaan namaa! Gooftaa keessan sodaadhaa, Isa lubbuu takka (Aadam) irraa isin uumee, ishee irraa cimdii ishee (Hawwaa) uumee, isaan lamaan irraa dhiirotaafi dubartoota baay’ee tamsaase. Rabbii isa ittiin wal kadhattaniifi firummaa (muruu) sodaadhaa. Rabbiin isin to’ataadha. [1]","footnotes":"[1] ergaan aayata kanaa- ilmi namaa Rabbii Aadamiifii hawwaa irraa isaan horsiise sodaatee rahimummaa mururraa uf eeguu qaba."},{"id":2,"translation":"Yatiimotaaf qabeenyaalee isaanii kennaa. Gaggaarii fokkataan hin jijjiiratinaa. Qabeenya isaanii gara qabeenya keessaniitti (makuun) hin nyaatinaa. inni badii guddaa ta'eera."},{"id":3,"translation":"Yoo yatiimota (fuudhuu) keessatti wal hin qixxeessinuu sodaattan, dubartoota irraa isaan isinitti bareedan lama lama, sadi sadi, afur afur fuudhaa. Yoo wal hin qixxeessinuu sodaattan immoo takkittii (fuudhaa); yookiin waan (gabrittii) harki keessan horatte (fuudhaa). Haqa dabsuu dhabuuf Kanatu irra dhihoodha. [2]","footnotes":"[2] Kunoo Rabbiin nama muslimaa tokkoof hanga afurii fuudhuu hayyame. ulaagaan (sharxiin) isaa dandeetti qabachuufii walqixxeessuudha. duulli fuudha heddummeessurratti banamee deemaa jiru kuni duula dharaati, kijiba. muslimni dhagayuu hinqabu. yoo humna diinaggee hinqabaatin yookaa walqixxeessuu dhabuu sodaate takkittima qofa haafuudhuu."},{"id":4,"translation":"Dubartootaaf mahriiwwan isaanii jaalalaan kennaafii. Yoo isaan jaalala lubbuu isaaniitiin isa irraa isiniif kennan, halaala gaarii haala ta'een isa nyaadhaa. [3]","footnotes":"[3] kabajaa islaamummaan dubartootaaf kennite keessaa yeroo fuudhan mahrii kennuufiin dirqama. nikaahni mahrirratti hidhama."},{"id":5,"translation":"Qabeenyaalee keessan kan Rabbiin dhaabbata (jireenyaa) isiniif taasise gowwootatti hin kenninaa. Ishee irraas masruufa kennaaf; isaan uffisaas, jechoota gaggaarii isaaniin jedhaa. (abdachiisaa beellama gaarii qabaafii)."},{"id":6,"translation":"Yatiimota hanga isaan umrii gaa'ilaa ga’anitti qoradhaa (leenjisaa). Yoo isaan irraa qajeeluma argitan, qabeenyaalee isaanii gara isaaniitti deebisaa. (Sodaa) guddachuu isaanii ariifatoo taatanii balleessuuf jecha ishee hin nyaatinaa. Namni dureessa ta’e, (irraa) of haa qabu. Namni hiyyeessa ta’e immoo (karaa) beekamaadhaan haa nyaatu.Yeroo qabeenya isaanii gara isaaniitti deebiftan isaan irratti ragaa godhaa. qorataa tahuuf Rabbiin gahaadha. [4]","footnotes":"[4] qabeenya yatiimaa eeguufiin akka guddatu hojjachiisuufiin dirqama. joollee yatiima akkuma joollee ufiitti barnootaafii hojirratti leenjisaa guddisuun barbaachisaadha. yeroo guddattee ufbeeyte ragarratti qabeenya isii guutuu kennuufii barbaachisa."},{"id":7,"translation":"Dhiirotaaf Waan haadhaa abbaafi firoonni (yeroo du'an) dhiisan irraa qoodatu jira. Dubartootaafis waan haadhaa abbaafi firoonni (yeroo du'an) dhiisan irraa qoodatu jira. Waan isa irraa xiqqaateefi guddate irraas; Qooda murteeffamaa (Rabbiin isa qoodeera). [5]","footnotes":"[5] Waayee dhaalmaya qabeenya nama du'ee maatii isaatiif qooduu keessatti seera faraa'idaarratti deemuun barbaachisaadha. achi keessatti qabeenya nama du'ee akkamitti akka qoodamu eenyu akka dhaalu hangam akka argatu bal'inaan ibsamee jira."},{"id":8,"translation":"Yeroo firoonni, yatiimonniifi hiyyeeyyiin (bakka) qoodaa dhufan isa irraa isaaniif kennaa; jecha gaariis isaaniin jedhaa."},{"id":9,"translation":"Warri odoo duuba isaaniitti ilmaan dadhaboo (xixiqqoo) dhiisaanii (du'anii) isaan irratti sodaatanu, (yatiima miidhuu) haa sodaatanu. Rabbiin sodaatanii jecha haqaa haa jedhanu."},{"id":10,"translation":"isaan qabeenyaalee yatiimotaa miidhuudhaan nyaatan, wanti isaan garaalee isaanii keessatti gadi nyaatanu ibidduma. Fuulduratti ibidda boba’aa seenu.[6]","footnotes":"[6] Qabeenya yatiimaa nyaachuun badii guddoo nama halaaka gootu keessaa takka. ibidda nyaachuudha."},{"id":11,"translation":"Rabbiin (dhaalmaya) ilmaanii keessan keessatti isiniif dhaama. Dhiiraaf fakkaataa qooda durba lamaatu jira. Yoo (ilmaan dhaaltonni) dubartii lamaafi sanaa ol ta’an, lama sadaffaa waan inni dhiiseetu isaaniif jira. Yoo (ilmoon dhaaltu dubara) takkitti qofa taate walakkaatu isheef jira. Yoo isaaf (nama du’eef) ilmaan jiraate, abbaafi haadha isaatiif waan inni dhiise irraa tokko tokkoon isaaniitiif tokko jahaffaatu jira. Yoo ilmi isaaf hin jiraatin, abbaafi haati isaa isa dhaalan, haadha isaatiif tokko sadaffaatu jira. Yoo obboleeyyan isaaf jiraatan immoo haadha isaatiif tokko jahaffaatu jira. (Kun hundinuu kan qoodamu) booda dhaamsa inni dhaammate yookiin daynii (isarra jiru kafaluu)tiiyyi. Abbootiin keessaniifi ilmaan keessan kamii isaaniitu isinfayyadutti irra dhihoodhaa hin beektan. Murtii Rabbi irraa ta'e (Rabbiin murteesseera). Rabbiin beekaa, ogeessa ta'e."},{"id":12,"translation":"walakkaa waan haati manaa keessanii dhiisaniitu isiniif jira Yoo ilmoon isaaniif hin jiraatin. Yoo ilmoon isaaniif jiraate immoo tokko arfaffaa waan isaan dhiisaniitu isiniif jira. (Kun) booda dhaamsa isaan dhaammatanii yookiin daynii (irraa kafalanii)tiiyyi. Yoo ilmoon isiniif hin jiraatin tokko arfaffaa waan isin dhiiftaniitu isaaniifis jira (jaartiiwwan teessaniif). Yoo ilmoon isiniif jiraate immoo tokko saddeetaffaa waan isin dhiiftaniitu isaaniif jira. (Kun) booda dhaamsa isin dhaammatanii yookiin dayniitiiyyi. Haala obboleessa yookiin obboleettii qabuun yoo dhiirri kan abbaa haadhaafi ilmaan hin qabne ta'ee dhaalamu argame yookiin dubartiinis tokko tokkoon isaaniitiif  (obboleessaafii obboleettii isa dhaalaniitiif) tokko jahaffaatu jira. Yoo sanaa ol ta'an immoo isaan tokko sadaffaa wajji argatan. (Kun) haala miidhamuun hin argaminiin booda dhaamsa dhaamamtee yookiin dayniitiiyyi. Dhaamsa Rabbi irraa ta’e (isiniif dhaame) Rabbiin beekaa, obsaadha. [7]","footnotes":"[7] tolina islaamaarraa seera qabeenya nama du'ee itti dhaalan ifatti lafa kaaye. namni dhaalu beekamaadha, qoonni isaas beekamaadha. aayata kanaafi kan kana duraa keessatti kanatu ibsame."},{"id":13,"translation":"Isheen kun daangawwan Rabbiiti. Namni Rabbiifi ergamaa Isaatiif ajajame jannattoota jala ishee laggeen yaatu keessatti hafoo ta'anii isaan seensisa. Kun milkii guddaadha."},{"id":14,"translation":"Namni Rabbiifi ergamaa Isaa faallessee, daangaawwan Isaas dabre kan ishee keessatti hafu ta'ee (Rabbiin) ibidda isa seensisa. Isaafis adabbii xiqqeessaa ta’etu jira."},{"id":15,"translation":"Dubartoota keessan irraas isaan hojii fokkataa (sagaggaalummaa) raawwatan, namoota afur kan isin irraa ta’an isaan irratti ragaa baasaa. Yoo isaan ragaa ba’an hanga duuti isaanitti dhufutti yookiin (hanga) Rabbiin karaa (biraa) isaanii godhutti manneen keessatti isaan qabaa. [8]","footnotes":"[8] kunfii kan aayata itti aantuus seera yeroo jalqabaati eegasii Rabbiin karaa adabbii isaanii ibse. dubraaf dardarri yoo sagaggaale yeroo dhibba tumama, waggaa tokko biyyarraa baafama. kanfuudheefii tan heerumte ammoo dhagaan tumamanii ajjeefaman."},{"id":16,"translation":"Isin irraa namoonni lamaan (dhiiraafi dubartii) isii (sagaggaalummaa) hojjatan isaan lamaanuu akkaan rakkisaa. Yoo isaan tawbatanii hojii gaarii hojjatan, isaan (rakkisuu) irraa gara galaa. Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, rahmata godhaadha. [9]","footnotes":"[9] Adabni kuni jalqaba yeroo duraa ture, eegasii haddiin (adabni) murtaaye sunis dubraa dardara yeroo dhibba garafuufii waggaa tokko biyyaa baasuudha. warra bulti jaare ammoo dhagaan tumanii ajjeesuudha."},{"id":17,"translation":"Tawbaan (qeebaltiin isii) Rabbirratti taate warra wallaalumaan hamtuu hojjatanii ergasii dhihootti (osoo duuti itti hindhufin) tawbataniifi, Warra san Rabbiin tawbaa isaanii irraa qeebala, Rabbiin beekaa, ogeessa ta'eera."},{"id":18,"translation":"Tawbaan hintaane warra badiilee hojjatanii hanga tokkoon isaaniitti duuti dhufutti (yoggus) \"ani amma tawbadhe\" jedhaniifi. isaannan kaafiroota ta’anii du’aniifis (qeebalamtuu hin taane). Warra san Nuti azaaba laalessaa isaaniif qopheessinee jirra. [10]","footnotes":"[10] tawbaan ulaagaa qabdi san keessaa yeroo du'arra gayan tahuu dhabuudha. qabatamaan badii hojjachurraa dhaabbachuufii tan dabarterratti sheenawuudha, fuuldura akka itti hindeebine waadaa seenuudha. yoo haqa namaa taate galchiifii hayyamsiifachuudha."},{"id":19,"translation":"Isin Yaa warra amantan! dubartii dirqamaan dhaaluun isiniif hin hayyamamu. garii waan (mahrii) isaaniif kennitanii fudhachuuf (heeruma) isaan hin dhorginaa, Yoo balleessaa mul'ataa taheen dhufan (hojjatan) malee; Akkaataa gaariin isaan horadhaa. Yoo isaan jibbitan (obsaa); waan tokko isin jibbitanii Rabbiin isa keessa khayrii baay’ee godhuun ni kajeelama. [11]","footnotes":"[11] Dubartii namni firaa irraa du'e dirqisiisanii dhaaluun dhoowwaadha. ammoo hayyama isiitiin waltahanii fuudhuu dandaya. inumaa yoo joollee qabaattefaa firri jaarsaa dhaaluutu irra caala. yatiima fira isaa saniif nama alagaarra isa wayya waan taheef. gonkumaa dubartii dhaaluun hintahu warri jedhu dogoggora hamaadha."},{"id":20,"translation":"yoo niitii takka bakka niitii biraa jijjiirrachuu barbaaddan Haala tokkoo isaaniitiif (tan hiikuu barbaaddaniif) qabeenya guddaa kennitanii jirtaniin, isarraa homaa hin fudhatinaa. Sila haala miidhaafi dilii ifaa ta’ee jiruun fudhattanii?"},{"id":21,"translation":"Sila akkamitti isa (mahrii isheef kennitan) fudhattu? kan gariin keessan gara garii gayee jiruun, kan isaanis isin irraa waadaa jabaafi ulfaataa seenanii jiraniin."},{"id":22,"translation":"Dubartoota irraa isaan abbootiin keessan fuudhan hin fuudhinaa. waan dabre malee, inni fokkataa, jibbamaafi karaan isaa hamaa ta'ee jira.[12]","footnotes":"[12] Jaartii abbaa yookaa aayyadayaa takkii aayguddoo fudhuun haraama badii guddaa abaarsa Rabbii namatti fidu."},{"id":23,"translation":"Haadholeen keessan (fuudhuun) isinirratti haraama godhamte, dubri keessanis, obboleettiwwan keessanis, adaadowwan keessanis, haboowwan (obboleettii haadhaa) keessanis, dubara obboleessaas, dubara obboleettiis, haadholeen keessan kan isin hoosisanis, obboleettiiwwan keessan kanneen hoosisarraa ta’anis, haadholee niitiiwwan teessaniis, shamarran isin guddiftanii gola keessan keessa jiran kan niitiiwwan teessan itti seentan irraa dhalatanis (fuuchuun isin irratti haraama godhamteetti); yoo isaanirra kan hin seenne taatan immoo badiin isin irra hin jiru. Niitiiwwan ilmaan keessan kanneen dugdoowwan keessan irraa ta'anis, jidduu obboleettiiwwan lamaa walitti qabuunis (akkasuma haraama).waan dabre malee. Dhugumatti Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa tahee jira. [13]","footnotes":"[13] Aayata kana keessatti dubartii firummaaf fuudhuun hintaaneetu tarraaye."},{"id":24,"translation":"Dubartoota irraa isaan (dhiiraan) tikfaman (jaartii namaa) kan harki keessan dhuunfatte malee (fuudhuun dhorgamaa dha). Heera Rabbiin isin irratti murteesse (qabadhaa) Warra kanneeniin ala jiran of tiksaa sagaagalummaa irraa fagaataa taatanii qabeenya keessaniin barbaaduun (fuudhuun) isiniif eeyyamameera. Isaan irraa (warra fuutanii qunnamtii saalaa waliin raawwachuun) itti qananiitan mahriiwwan isaanii haala dirqama ta'een isaanii kennaa. Waan erga mahriin murtaa’ee booda ittiin wal jaalattan keessa badiin isin irra hin jiru. Rabbiin beekaa, ogeessa ta’eera. [14]","footnotes":"[14] intala heerumtee jaarsa qabdu fuudhuun hintahu, tan lola keessatti booji'amtee toohatamte yootaate malee, kuni xumura warra fudhuun hintaanee kan aayata dabretti ibsameeti."},{"id":25,"translation":"Isin irraa namni (dubartoota) tikfamoo mu’umina ta’an fuuchuu qabeenyaan hin danda’in, shamarran keessan kan mu’uminaa kan harki keessan dhuunfatte (gabroottan) irraa (haa fuudhanu). Rabbiin iimaana keessan beekaadha. Gariin keessan garii irraayyi. hayyama warra isaaniitiin isaan fuudhaa. Mahrii isaanii haala gaarii ta’een isaaniif kennaa. Tikfamtoota ta'anii, sagaagalummaa kan hin raawwanneefi kan hiriyaa dhiiraa hin qabne ta'anii (fuudhaa). Yoo yeroo heeruman hojii fokkataa (sagaggaalummaa) raawwatan, adabbii irraa walakkaa kan isaan walaba ta’an irra jiruutu isaan irra jira. Kun isin irraa nama zinaa sodaateefi; obsuutu immoo isiniif caala. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha. [15]","footnotes":"[15] namni humna qabeenyaa dhabaaf bilisa fuudhuu dadhabe gabroota fuudhuun hayyamamaadha. dubartoonni sun yoo eega heeruman baalagummaa hojjatan adabbiin isaanii walakkaa warri bilisaa adabamuuti sun yeroo 50 garafamuudha. ajjeechaan (rajmiin) isaan irra hinjiru."},{"id":26,"translation":"Rabbiin (waan eeyyamamaafi dhorgamaa ta’an) isiniif ibsuu barbaada, karaalee warra isin dura turanii isin qajeelchuufi tawbaa keessan qeebaluu (barbaada). Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":27,"translation":"Rabbiin tawbaa keessan qeebaluu (isinitti araaramuu) fedha. Warri fedha lubbuu isaanii hordofan immoo isin jallina guddaa jallachuu fedhu.[16]","footnotes":"[16] warreen fedhii lubbuu hordofan ilma namaa jallisaa jiru. sagaggalummaa, fuudha saala walfakkaatuu fii fokkina kana fafakkaatuun adunyaa xureessaa jiran. kanarraa fagaachuun dirqama taha."},{"id":28,"translation":"Rabbiin isinirraa laaffisuu fedha. Ilmi namaa dadhabaa ta’ee uumame."},{"id":29,"translation":"Yaa warra amantan! qabeenya keessan gidduu keessanitti dharaan hin nyaatinaa, Yoo daldala jaalala keessan irraa taateen tahe malee, Lubbuulee keessan hin ajjeesinaa. Rabbiin isiniif rahmata godhaadha. [17]","footnotes":"[17] karaa dharaatiin qabeenya walii nyaachuun dhoowwaadha. kanneen akka saamuu, hatuu, gubboo nyaachuu, dhala nyaachuufi kkf hundinuu dhoowaadha."},{"id":30,"translation":"Namni kana dalage (qabeenya namaa haraamiin nyaate) daangaa dabruufii miidhaaf, fuulduratti (qiyqqmqtti) ibidda (jahannam) isa seensifna. Kun Rabbirratti salphaadha."},{"id":31,"translation":"Yoo badii gugurdoo irraa dhoowwamtanirraa fagaattan, badiilee (xixiqqaa) teessan isin irraa haqna, seensa kabajaa (jannata) isin seensifna."},{"id":32,"translation":"Wantoota Rabbiin garii keessan garii irra ittiin caalchise hin hawwinaa. Dhiirotaaf qooda waan isaan hojjatan irraa ta’etu jira. Dubartootaafis qooda waan isaan hojjatan irraa ta’etu jira. Rabbiin tola Isaa irraa kadhaa. Rabbiin waan hunda beekaa yahee jira. [18]","footnotes":"[18] Dubartiin sadarkaa fii waan kophatti dhiiraaf kenname hawwuun hinbarbaachisu, hundinu waan kophatti kenname qaba, waan itti ajajameefii irra kaayametti jabaachuu barbaachisa."},{"id":33,"translation":"Hunda isaaniitiif (dhiiraafi dubartiif) waan abbaa haatiniifi firoonni dhiisan irraa dhaalaa taasifnee jirra. Isaan kakuun keessan (firummaan) hiites qooda isaanii isaaniif kennaa. Rabbiin waan hunda irratti ragaa taheera. [19]","footnotes":"[19] walii kakachuudhaan wal dhaaluun yeroo jalqaba islaamummaatti ture. booda aayatoota dhaalmayaatiin maatii qofarratti gabaabte."},{"id":34,"translation":"Dhiironni dhimma dubartootatiin dhaabbatoodha; (kunis) waan Rabbiin garii isaanii garii irra caalchiseefi, qabeenyaalee isaanii irraas waan kennaniifi. Dubartoonni gaggaariin (Rabbiifi dhirsa isaaniitiif) ajajamoodha; fagoottis waan Rabbiin isaan eegsise tiksitoota. Isaan finciluu isaanii sodaattan immoo isaan gorsaa; (itti aansun) ciisa keessatti isaaniin oodaa; (dhuma irratti yoo sirraa'uu didan) isaan tumaa. Yoo isaan isiniin ajajaman isaan irratti karaa hin barbaadinaa. Rabbiin ol ta’aa, guddaa taheera. [20]","footnotes":"[20] bultii jaarsatu hooggana, dhiiraatu dubartii bulcha. angoo guutuu irratti qaban. jaartiin yoo jaarsarratti jallatte ajajamuu didde tarkaanfii itti aanu kana tartiibaan fudhata. nigorsa, hirriiba keessatti oodaan, nigarafa. kuni seera Rabbiiti diduun mormuun hintahu. waarri dubartii dhiira hooganuu qabdi jedhe nidoggogore."},{"id":35,"translation":"Yoo gidduu isaan lamaaniitti (jaarsaaf jaartiitti) waldhabbii sodaattan. araarsaa (manguddoo) tokko warra isaa irraa, araarsaa (manguddoo) tokko immoo warra ishee irraa ergaa. Yoo isaan lamaan araara fedhan, Rabbiin gidduu isaani waliigalcha. Rabbiin beekaa, hubataa tahee jira.[21]","footnotes":"[21] yoo waldhabbiin bultii keessatti argamte manguddummaan (jaarsummaan) haqaan laalani dubbii fixuun, araara buusuun barbaachisaadha."},{"id":36,"translation":"Rabbiin gabbaraa; Isatti homaa hin qindeessinaas. Abbaa haadhatti tola oolaa, firootaafis, yatiimotaafis, hiyyeeyyiifis, ollaa firooma qabuufis, ollaa firooma hin qabneefis, hiriyaa maddii keessan jiruufis, kara deemaafis, waan (gabroota) mirgi keessan dhuunfateefis (tola oolaa). Rabbiin nama boonaa dhaaddataa ta’e hin jaalatu.[22]","footnotes":"[22] Rabbi gabbaruufii tokkummaa isaa mirkaneessuun waa hunda dursiti. itti aanee hayxi haadhaaf abbaa haalaan jabduudha."},{"id":37,"translation":"Isaannan dony'oomanii, namootas dony'ummatti ajajaniifii waan Rabbiin tola Isaa irraa isaaniif kenne dhoksan (Rabbiin hin jaalatu). Kaafirootaaf adabbii salphisaa qopheessinee jirra."},{"id":38,"translation":"Isaannan qabeenya isaanii agarsiifannaa namaatiif arjooman, kan Rabbiifi Guyyaa Aakhiraattis hin amanne, (isaan hiriyoota sheyxaanati). Namni sheyxaanni hiriyaa isaaf ta’e, hiriyummaan isaa waa fokkate! [23]","footnotes":"[23] waan Rabbiif jecha hojjatan sadaqas tahee ibaadaalee biroo nama garsiifachuu, dhageeysifachuufii ittiin dhaaddachuun badii hamtuudha. sawaaba nama duraa balleessiti."},{"id":39,"translation":"Sila odoo Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amananiifi waan Rabbiin isaaniif kenne irraa kennatanii maaltu isaan irra jira? Rabbiin isaan beekaadha."},{"id":40,"translation":"Rabbiin hanga madaala atomii tokkoo (hanga ulfinna mixii xiqqoo) nama hin miidhu, Yoo isheen dalagaa gaarii taate dachaa ishee taasisa; mindaa guddaa Isa biraa ta’es (dabalaan) ni kenna. [24]","footnotes":"[24] Rabbiin mooti haqaati nama hinmiidhu. inuumaa arjummaa isaatiin toltuu takka nama hojjateef kudhaniifii sanii ol dachaa godhaaf."},{"id":41,"translation":"Sila yeroo Nuti ummata hunda irraa ragaa fidneefi sillee warra kana irratti ragaa goonee si fidne (haalli isaanii) akkam ta’a?"},{"id":42,"translation":"Guyyaa san warri kafaraniifi ergamicha faallessan odoo (biyyee tahanii) dachiin isaan irratti wal qixxaattee jaalatu. Isaan haasawa Rabbiin hindhoksan."},{"id":43,"translation":"Yaa warra amantan! salaatatti hin dhihaatinaa Haala isin machaahoo taataniin hanga waan dubbattanu beektanitti, yoo janaabawoo taatanis hanga dhiqattanutti karaa dabraaf malee. -yoo dhukkubsattootaa taatan, yookaa imala irra jiraattan, yookiin tokkoon keessan mana fincaaniitii (iddoo itti udaanuu) dhufe. yookiin dubartootaan wal tuqxanii- bishaan hin argatin biyyee qulqulluun tayammumadhaa; fuulleen keessaniifi harkoowwan keessan haxaa’aa. Rabbiin irra dabraa araaramaa tahee jira. [25]","footnotes":"[25] -farshoon dhawaataan suuta suutaan dhoowwamte. kun osoo guututti haraam hintahin dura sakraananii salaatuun dhoowwamte. booda suuraa maa'idaa ayata90n guututti haram godhamte.                                         \n-namni tokko yoo bishaan dhabe yookaa dhukkubsatee bishaanitti fayyadamuu dadhabe biyyeen tayamuma godhatee salaata. kuni laaffisiinsa islaamaati garsiisa."},{"id":44,"translation":"Sila gara warra kitaaba irraa qoodni isaaniif kennamee hin ilaallee? (Isaan) jallina bitu; isin karaa jallachuus ni barbaadu."},{"id":45,"translation":"Rabbiin diinota keessan beekaadha. Eegumsaaf Rabbiin qofti ga’aa dha! Tumsaafis Rabbiin qofti ga’aadha."},{"id":46,"translation":"Isaan yahuudoman irraa (warra) jechoota iddoo isaanii (kan sirrii) irraa jijjiirantu jira. Ni jedhus: “dhageenye; dinne. Dhagayamuun maletti dhaga'i.\" Arraboowwan isaanii micciiruufi amantii arrabsuuf jecha 'raa’inaa' jedhu. Odoo isaan “nuti dhageenye; toles jenne; atis dhagayi; nu mil’adhus (unzurnaa)” jedhanii, silaa santu isaaniif caalaafi sirrii ture. Garuu Rabbiin sababaa kufrii isaanitiin isaan abaare. Kanaaf isaan xiqqoo malee hin amananu. [26]","footnotes":"[26] yahuudonni jallatoo mataa jabaatoodha, jecha adda addaa fayyadamanii nabiyyiifi islaamummaa xiqqeessaa, arrabsaa turan. kufrii isaanii kanaaf Rabbiin isaan abaare."},{"id":47,"translation":"isin Yaa warra kitaaba kennamtan! waan nuti buufne (qur'aana nabi muhammad irratti buufame) kan isa isin biraa dhugoomsutti amanaa, odoo nuti fuulleen haqnee duuba isheerratti hin deebisin yookiin akka warra sanbataa abaarretti hin abaarin dura (amanaa). Ajajni Rabbii raawwatamaa ta’eera."},{"id":48,"translation":"Rabbiin Isatti waa qindeeffamuu gonkumaa hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse dhugumatti cubbuu guddaa kijibaan uumeera. [27]","footnotes":"[27] Shirkiin irra hamtuu diliiti. nama irratti du'eef Rabbiin isii hin araaramu. isin Rabbiin wajji waa gabbaruudha. Rabbi irraa nuhaatiiysu."},{"id":49,"translation":"Sila gara isaan lubbuulee isaanii qulqulleessanii hin ilaallee? Lakki; Rabbiin nama fedhe (qofa) qulqulleessa. Hanga kirrii qola Timiraa hin miidhamanu."},{"id":50,"translation":"Akkamitti akka isaan Rabbirratti kijiba odeessan ilaali. Cubbuu ifa bahaa ta’uuf inninuu ga’aadha."},{"id":51,"translation":"Sila gara warra kitaaba irraa qooda kennamanii hin ilaallee? Isaan sihriifi xaaghuutatti amanu. Isaan kafaraniin ni jedhu: “Warra kanatu isaan amanan (Muslimoota) caalaa karaatti qajeeloodha.\""},{"id":52,"translation":"Isaan Warra Rabbiin isaan abaare. Nama Rabbiin abaare gargaaraa isaaf hin argitu."},{"id":53,"translation":"Sila mootummaa irraa qoodni wahii isaaniif jiraa? Yoggus hanga tuqaa (ija killee timiraa irra jiru) namaaf hin kennanu ture."},{"id":54,"translation":"Moo sila waan Rabbiin tola Isaa irraa namootaaf kenne irratti isaan waanyani? Dhugumatti Nuti maatii Ibraahiimiif kitaabaafi ogummaa kenninee jirra. Mootummaa guddaas isaaniif kenninee jirra."},{"id":55,"translation":"Isaan irraa nama isatti amanetu jira. Isaan irraas nama isa irraa garagalee (namas irraa dhoowweetu) jira. Gubaatii (isaaniitiif) jahannam ga’aadha."},{"id":56,"translation":"Warra keeyyattoota keenyatti kafaran, Nuti (guyyaa qiyaamaa) ibidda isaan seensifna. Dhawaata gogaaleen isaanii gubatuun, gogaalee biraa isaaniif jijjiirra, akka isaan azaaba dhandhamaniif jecha. Rabbiin injifataa' ogeessa ta'e."},{"id":57,"translation":"Isaannan amananii gaggaarii hojjatan, Nuti jannata laggeen ishee jala yaatu isaan seensifna. Ishee keessatti yeroo hunda hafoodha (zalaalam jiraatan). Achi keessa isaaniif niitiiwwan qulqulleeffamtuutu (huural ayni) jiru. Gaaddisa gaaddiddeessaa isaan seensifna."},{"id":58,"translation":"Rabbiin amaanawwan gara abbootii isiitti geessuufi yeroo nama gidduutti murteessitanis haqaan murteessuu isin ajaja. Wanti Rabbiin ittiin isin gorsu (barsiisu) waa tolee. Rabbiin dhagayaa, argaa ta'eera. [28]","footnotes":"[28] amaanaa eeguun galchuun waan gaarii faarfamaadha. akkuma gantummaan amaanaa balleessuun badii guddaa tahetti. inumaa gantummaan amala munaafiqaati."},{"id":59,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiif ajajamaa; ergamtichaafis ajajmaa, warra isin irraa abbootii taaytaa ta’aniifis. Yoo waan tokko keessatti wal mormitan, gara Rabbiifi ergamaa (Isaa) deebisaa; yoo Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti kan amantan taatan (gara san deebisaa). Kun caalaafi hiikaafis bareedaadha. [29]","footnotes":"[29] Rabbiifii ergamaa Rabbii tole jechuun dirqama, akkasuma warra seera Rabbiitiin nama hoogganu tole jechuun barbaachisaadha. yoo waan tokko keessatti waldhaban qur'aanaafii hadiisatti deebisanii ittiin murteeffachuu barbaachisa."},{"id":60,"translation":"Sila gara warra waan gara keetti buufamee (qur'aanaa)fi waan si dura buufame (kitaaba nabiyyootaa)tti amanne jedhanii hin ilaallee? Odoo isatti kafaruu ajajamanii jiranuu gara xaaghuutaatti murteeffachuu barbaadu. Sheyxaanni jallina fagoo ta’e isaan jallisuu fedha."},{"id":61,"translation":"Yeroo “gara waan Rabbiin buuseefi gara Ergamaa kottaa” (haa isin jiddutti murteessuu) isaaniin jedhame, kan munaafiqoonni gara galiinsa sirraa gara galan argita."},{"id":62,"translation":"akkam ta’u laata? yeroo balaan sababaa waan harkoowan isaanii durfatteen isaan tuqee, ergasii Rabbitti kakataa “nuti toltuufi wal ta’iinsa malee waan biraa hin feene” (jedhaa) sitti dhufan.[30]","footnotes":"[30] munaafiqoonni toltuufii waltahiinsa barbaanne jechuu kana nikijiban. osoo kana barbaadanii silaa seera Rabbiitti murteeffatan."},{"id":63,"translation":"Isaan warra waan onneewwan isaanii keessa jiru Rabbiin beekuudha. Isaan irraa gara gali. Isaan gorsi. Jecha hoonga gahaa lubbuu isaanii keessatti isaaniin jedhi."},{"id":64,"translation":"Nuti ergamaa irraa akka eeyyama Rabbiitiin ajajni isaa fudhatamuuf malee hin ergine. Odoo isaan yeroo lubbuulee isaanii miidhan, sitti dhufanii Rabbiin araara kadhatanii Ergamaanis araara isaaniif kadhatee, silaa Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eeti argatu turan. [31]","footnotes":"[31] yeroo nabiin lubbuun jiru namni badii dalage isa bira dhaqee ufii isaatii Rabbiin araarama kadhatee, nabiinis araarama Rabbii isaaf kadhatee Rabbiin isaaf araarama."},{"id":65,"translation":"Lakki; Rabbii keetiinin kakadhaa! isaan hin amananu hanga waan gidduu isaaniitti irratti wal dhaban keessatti si murteessisaniitti, ergasii waan ati murteessite irratti odoo lubbuulee isaanii keessatti dhiphina hin argin fudhannaa (garaa guutuu ta’een) fudhatanitti.[32]","footnotes":"[32] waan irratti waldhaban keessatti seera Rabbiin nabiyyiiti buuseen murteeffachuufii murtee san jaalalaan fudhachuun mallattoo iimaanaati. faallaan kanaa immoo mallattoo iimaana dhabuuti."},{"id":66,"translation":"Odoo Nuti isaan irratti “Lubbuulee keessan wal ajjeesaa yookiin manneen keessan irraa ba’aa” (jennee) katabnee silaa hanga xiqqaa isaan irraa ta’an malee (baay’een isaanii) isa hin dalaganu. Odoo isaan waan itti gorfaman kana dalaganii silaa sanatu isaaniif caalaa, Akkaan (amantii irratti isaan) raggaasisaa taha ture."},{"id":67,"translation":"Silaa yeroo san dhugumatti nu biraa mindaa guddaa isaaniif kennina turre."},{"id":68,"translation":"Silaa dhugumatti karaa qajeelaa isaan qajeelchina turre."},{"id":69,"translation":"Namni Rabbiifi Ergamaadhaaf ajajame isaan sun warra Rabbiin qanansiise waliin ta’u, nabiyyoota, dhugoomsitoota, shahiidotaafi warren gaggaarii (wajji tahu). Warra kanaan hiriyoomuun waa tole!"},{"id":70,"translation":"Tolli kun Rabbi irraayyi, Rabbiin gayaadha beekaa tahutti."},{"id":71,"translation":"Yaa warra amantan! uf eeggannoo keessan qabadhaa. Gareen duulaa yookiin dimshaashan duulaa."},{"id":72,"translation":"Dhugumatti, isin irraa nama (duula irraa) rincicuutu jira. yoo balaan wahii isin tuqxe “Dhugumatti, Rabbiin na qananiisee jira yeroo ani isaan waliin (duula irratti) hinargamin \" jedha."},{"id":73,"translation":"Yoo tolli Rabbirraa ta'e wahii isin tuqe immoo nijedha: akka waan gidduu keessaniifi gidduu isaa jaalalli wahii hin turinii- “yaa hawwii kiyya! Odoo isaan waliin ta’ee, silaa milkii guddaa milkaaya ture” (jedha)."},{"id":74,"translation":"(Mu’uminoonni) isaan jireenya addunyaa isa Aakhiraatti gurguratan karaa Rabbii keessatti haa lolani. Namni karaa Rabbii keessatti lolee ergasii ajjeefame yookiin injifate, Nuti ganaa mindaa guddaa isaaf kennina. [33]","footnotes":"[33] karaa Rabbii keessatti loluun daldala milkiiti kan kasaaraa hinqabne."},{"id":75,"translation":"Sila maaltu isiniif jiraatee karaa Rabbii keessatti, kan hinlolle? kan warri dadhaboo dhiirota, dubartoota, ijoollee irraa ta’an, jedhan “Gooftaa keenya! Magaalattii jiraattonni ishee miidhaa raawwattoota ta'an kana irraa nu baasi; gargaaraa Si biraa ta’es nuuf taasisi; tumsaa Si biraa ta’es nuuf taasisi” (jedhaniif jettanii hin lolle?)"},{"id":76,"translation":"Warri amanan karaa Rabbii keessatti lolu. Isaan kafaran immoo karaa xaaghuutaa (sheyxaanaa) keessatti lolu. jaalalleewwan sheyxaanatiin lolaa. shirri sheyxaanaa dadhabaa ta'e."},{"id":77,"translation":"Gara isaan harka keessan (lola irraa) qabadhaa; salaata gadi dhaabaa; zakaa kennaa jedhamanii hin ilaallee? Yeroma lolli dirqama isaan irratti taasifamu yoma san gareen isaan irraa ta’e sodaa akka Rabbiin sodaatanii yookiin sodaa san caalu nama sodaatan. “Yaa Gooftaa keenya! Maaliif lola dirqama nurratti taasifte? Odoo yeroo gabaabaa nu tursiiftee (maal qaba)?” jedhan. Jedi “Qananiin addunyaa xiqqaadha; Aakhiraan nama (Rabbiin) sodaatuuf caalaadha. Hanga qajjiisaa (qola killee Timiraa) hin miidhamtan\" ."},{"id":78,"translation":"“Eessallee yoo taatan duuti isin dhaqqaba. Odoo gamoowwan ciccimoo keessa taatanillee (isin irraa hin hafu). Yoo toltuun isaan tuqxe immoo “tun Rabbiin biraayi” jedhu. Yoo hamtuun wahii isaan tuqxe immoo “(yaa Muhammad!) kun si biraayi\" jedhu. “Hunduu Rabbiin biraayyi\" jedhi. Ummanni kun maaltu isaaniif jiraayyi dubbii hubachuutti hin dhihaanne? [34]","footnotes":"[34] dhugaan mormuu hintaane takka du'a. namni hundi nidu'a dhokachuufii dheeysanii jalaa bahuun hinjiru. hojii gaarii heddummeessuun qophaawuu qofaatu fala."},{"id":79,"translation":"Toltuu irraa wanti si tuqe kamillee Rabbirraayyi. Hamtuu irraa wanti si tuqe kamillee lubbuu tee irraayi. ilma namaatiif ergamaa taasifneetiin si ergine. Ragummaaf Rabbiin qofti ga’adha."},{"id":80,"translation":"Namni ergamaa (muhammad) tole jedhe dhugaatti Rabbiin tole jedhe. Nama gara gale immoo (singaddisiisin) isaan irratti eegaa taasifnee si hin ergine."},{"id":81,"translation":"(Yaanni keenya siif) ajajamuudha” jedhu. Yeroo si biraa bahan, gareen isaan irraa taate faallaa waan dura jettee bulfatan (garaa keessatti qabatan). Rabbiin waan isaan bulfatan ni barreessa. Isaan irraa gara gali; Rabbi irratti irkadhu. Irkoo ta’uu irratti Rabbiin ga’aadha. [35]","footnotes":"[35] kun amala munaafiqootaati, hamtuufii shirri isaan muslimarratti dalagan hamaadha."},{"id":82,"translation":"Sila isaan Qur’aana hin xiinxalanii? Odoo Rabbi malee kan biroo biraa ta’ee, silaa isa keessatti wal dhabbii baay’ee argu turan. [36]","footnotes":"[36] qur'aana xiinxalluun (taddabburri) haalaan barbaachisaadha. hiikkaa isaa yaadachuufii gadilallaaluudha."},{"id":83,"translation":"Yeroo tasgabbii yookiin sodaa irraa dhimmi (oduun) wahii isaaniitti dhufe, (namoota keessatti) isa facaasu. Odoo gara Ergamaatiifi gara hooggantoota  isaan irraa ta’anii isa deebisanii silaa isaan irraa warri isa qoratan (xiinxalan) isa beeku turan. Odoo arjoomni Rabbiitiifi rahmanni Isaa isin irra jiraachuu baatee, silaa isin hanga xiqqaa malee sheyxaana hordoftu turtan. [37]","footnotes":"[37] oduu waayee nageenyaatiifii waayee lolaa irraa taate namoota dhimmi laalchisuuf dhiisuu barbaachisa. namni hundi bakka jiruu tamsaasuun olola oofuu taha, miidhaa qaba waan taheef hinhayyamamu kun seera islaamaati."},{"id":84,"translation":"Karaa Rabbii keessatti loli; lubbuu tee malee hin dirqisiifamtu. Mu’umintootas kakaasi. Rabbiin hamtuu warra kafaranii (sirraa) qabuun ni kajeelama. Gama lolaatiin Rabbitu irra cimaadha; jiilchaanis irra cimaadha."},{"id":85,"translation":"Namni manguddummaa gaarii namaaf dhaabbate, ishee irraa qoodni (mindaan) isaaf ta’a. Namni manguddummaa hamtuu dhaabbate, ishee irraa qoodni (hamaan) isaaf ta’a. Rabbiin waan hunda irratti toohataa taheera."},{"id":86,"translation":"Yeroo kabajaa wahiitiin kabajamtan,(salaamataan isiniin jedhame) ishee irra gaariidhaan kabajaa; yookiin isima deebisaa. Rabbiin waan hunda irratti qorataadha [38]","footnotes":"[38] Salaamataan haqa muslimni walirraa qaburraa takka. yeroo walitti dhufan waliin jechuun, nama namaan jedheef deebisuun barbaachisaadha. guutuun isii \"Assalaamu alaykum warahmatullaahi wabarakaatuhuu\" dha. sawaaba 30 qabdi."},{"id":87,"translation":"Rabbiin dhugaan gabbaramaan isa malee hin jiru. Dhugumatti Guyyaa Qiyaamaa keessa walitti isin qaba; isa keessa mamiin hin jiru. Eenyutu Rabbiin caalaa haasa’a dhugaa dubbata?"},{"id":88,"translation":"Sila maaltu isiniif jiraannaan dhimma munaafiqootaa keessatti garee lamatti qoodamtan?odoo Rabbiin sababaa waan isaan hojjataniitiin duuba isaan deebisee jiruu, Sila isin nama Rabbiin jallise qajeelchuu barbaaddanii? nama Rabbiin jallise karaa (ittiin qajeelu) isaaf hin argitu."},{"id":89,"translation":"Odoo isin akkuma isaan kafaran kafartanii isaan waliin wal qixa taatanii jaalatu. Hanga karaa Rabbii keessatti godaananitti isaan irraa jaalallee hin qabatinaa. Yoo isaan gara galan, isaan qabaa (booji'aa), isaan ajjeesaa bakka isaan argitanitti. Isaan irraas jaalalleefi gargaaraa hin godhatinaa. [39]","footnotes":"[39] warri jallate akka muslimtoonnis isaanii wajji kafaranii walqixxaatan fedhan kanaaf jaalallee godhachurraa Rabbiin nudhoowwe."},{"id":90,"translation":"Warra hidhata qaban malee orma jidduu keessaniifi gidduu isaaniitti walii galteen (nagaa) jiru wajjin. yookiin kanneen qomni isaanii isiniin loluu irraa dhiphattee, orma isaaniitiinis lolurraa (dhiphattee) isinitti dhufan malee. Rabbiin odoo fedhee isaan isin irratti ol taasisee isiniin lolu turan. Yoo isaan isin irraa fagaatanii isiniin hin loliniifi nagaa isiniif kennan Rabbiin (akka loltan) isaan irratti karaa isiniif hin goone."},{"id":91,"translation":"Warra biraa kan nagaya isin irraafi nagaya ummata isaanii irraa barbaadan fuuldura ni argitu. Dhawaata gara shirkiitti deebifamaniin ishee keessa cuuphamu. Yoo isaan isin irraa hin fagaatin, nagaa gara keessan hin dhaqqabsiisiniifi harkoowwan isaanii hin qabin, isaan qabaa, isaan ajjeesaa bakka isaan argitanitti. Warra kana, Nuti isaan irratti (lola akka deemsiftan) ragaa ifa ta’e isiniif goonee jirra."},{"id":92,"translation":"Mu’umina ajjeesuun Mu’uminaaf hin ta'u.Yoo dogoggoraan ta’e malee, Namni mu’umina dogoggoraan ajjeese, gabra mu’uminaa bilisoomsuufi, gumaa gara maatii isaa (nama du’ee) kennamutu (baasuun isarra jira) yoo isaan (maatiin nama ajjeefamee) dhiifama godhaniif malee. Yoo inni (namni ajjeefame) haala mu’umina ta’een ummata diinota keessan irraa ta’ee gabra mu’uminaa bilisoomsuutu (nama ajjeese)irra jira. Yoo inni ummata (muslima hintahin) kan gidduu keessaniifi gidduu isaanii walii galteen (nagaa) jiru irraa ta’e, gumaa dhiigaa gara maatii isaa kennamuufi gabra mu’uminaa bilisoomsuutu (isarra jira). Namni (gabra bilisoomsu) hin argatin ji’a lama walitti aantuu soomuutu (irra jira). Tawbaa Rabbi irraa ta'e (haa toobatu). Rabbiin beekaa, ogeessa ta'eera. [40]","footnotes":"[40] ergaan aayta kanaa namni muslima dogoggoraan ajjeesse gumaa fira nama dueetiif kafala. gumaan gaala 100. gabra muslimaa tokko bilisoomsa yoodhabe baatii lama walitti dhaabee soomana. yoo jiddutti adda mure awwalarraa itti deebi'a. yoo ajjeefamaan ummata adawwii garuu kan muslimaa tahe gumaan hinjiru lubbuu bilisoomsuufii yoo dhabe soomanuudha. yoo ajjeefamaan nama muslima hintahin garuu kan jidduu isaatiifii muslimtootaa waliigalteen nagayaa jirtu taate, gumaa kafaluu gumaan isaa gaala 50. lubbuu bilisoomsuu yoodhabe ji'a lama soomanuu walitti dhaabee."},{"id":93,"translation":"Namni odoo beekuu mu’umina ajjeese, galanni isaa jahannami achi keessatti hafa, Rabbiin isa irratti dallanee, isa abaaree jiraa. azaaba guddaa isaaf qopheesse. [41]","footnotes":"[41] osoo beekan ittiyaadanii muslimaa ajjeesuun badii haalaan hamtuudha. namni nama muslimaa ajjeesse adunyattis niajjeefama yoo maatiin namticha du'ee dhiifama godheefii gumatti gadi buuseef malee. Akhiratti mmoo akkuma aayata kanatti ibsametti ibidda seena, Rabbiin itti dallana, isa abaara, azabaa laleessaa isaaf qopheessee jira."},{"id":94,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo karaa Rabbii keessatti (loluuf) deemtan (dubbii) adda baafadhaa. nama salaamtaa isiniin jedheen “ati Mu’uminaa miti\" hin jedhinaa, meeshaa addunyaa barbaaduuf, Boojuun baay’een Rabbi bira jirtii, Duraan isinis akkasuma turtanii Rabbiin isin irratti tola oolee. dubbii adda baafadhaa. Rabbiin waan isin hojjattan keessa beekaa ta'eera."},{"id":95,"translation":"Mu’uminoota irraa warri (jihaada irraa) taa’an, warra miidhama qaban malee, warra qabeenyaaleefi lubbuulee isaaniitiin karaa Rabbii keessatti qabsaa’aniin wal qixa hin ta’anu. Rabbiin warra qabeenyaaleefi lubbuulee isaaniitiin qabsaa’an warra taa’an irra sadarkaa caalchisee jira. Rabbiin hundaafuu jannata waadaa seeneefii jira. Rabbiin warra qabsaa’an warra taa’an irra mindaa guddaan caalchisee jira."},{"id":96,"translation":"Sadarkaawwan Isa irraa ta’an, araaramaafi rahmataan (isaan caalchise). Raabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta'eera."},{"id":97,"translation":"Warri haala lubbuu isaanii miidhoo ta'aniin malaykaan isaan ajjeefte, (malaykonni) “maal keessa turtan?” jedhan. “Dachii keessatti hacuucamoo turre” jedhu, “Sila dachiin Rabbii bal’oo hin taanee akka ishee keessa godaantaniif?” jedhan. Jarri sun qubsumni isaanii jahannami, Deebiin waa hammaatte! [42]","footnotes":"[42] Aayanni kuni hijraan diin Rabbii olqabuuf jecha godaanuun diqama tahuu ibsa. akkasuma osoo dandeettii qabu biyya islaamummaa isaa dhaabuu hindandeenye keessa taa'uun (hijraa dhiisuun) badii guddoodha."},{"id":98,"translation":"Isaan dadhaboo malee. dhiiraa, dubartootaafi ijoollee irraa kan ta’an, kan mala baafachuu hin dandeenyeefi karaa hin qajeelle (deemsa hindandeenye) (malee). [43]","footnotes":"[43] warreen dandeeytii humna dhabuuf hijraa bahuu dadhabanii taa'an badiin isaan irra hinjiru."},{"id":99,"translation":"Warra kana Rabbiin irra isaaniif dabruun nikajeelama. Rabbiin akkaan irra dabraa, akkaan araaramaa ta'eera."},{"id":100,"translation":"Namni karaa Rabbii keessatti godaane, dachii keessatti iddoo godaansaa hedduufi bal'ina argata. Namni mana isaa irraa gara Rabbiitiifi ergamaa Isaa godaanuuf ba’ee ergasii duuti isa dhaqqabe, dhugumatti mindaan isaa Rabbiratti isaa mirkanaa’e, Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta'eera.[44]","footnotes":"[44] Namni karaa Rabbii keessatti islaamummaa kabajsiisuuf biyyarraa godaanee biyya birootti gale adduniyattis Rabbiin isatti bal'isee isa qubsiisa, yoodu'es akhiratti galata guddaa Rabbirraa argata."},{"id":101,"translation":"Yeroo dachii keessa deemtan, badiin isin irra hin jiru salaata irraa gabaabsuu keessaniin, yoo warri kafaran isin rakkisuu sodaattan, Dhugumatti, kaafiroonni isiniif diinota mul'ataa ta'aniiru. [45]","footnotes":"[45] yeroo imala deeman salaata gabaabsuun hayyamamaadha. kana jechuun salaatoowwan zuhrii, asriifii ishaa'ii raka'aa lama lamatti gabaabsuudha. magriibaafii subhiin hingabaabsamu akkuma jirutti taha."},{"id":102,"translation":"Yeroo isaan keessa jiraattee salaata isaaniin dhaabde, gareen isaan irraa taate takka si waliin haa dhaabbattuu; meeshaalee isaaniis haa qabatanu, Yeroo sujuudanii ka'an, duuba keessan irraan haa tahanu. Gareen biraa tan hin salaatin dhufanii sii waliin haa salaatanu. Of eeggannoo isaaniifi meeshaalee isaaniis haa qabatanu. Warri kafaran odoo isin hidhannoo keessaniifii meeshaa keessan irraa dagattanii dabiinsa tokkicha isin irratti dabanii (tasa isin dagachiisanii isin weeraruu) jaalatu. Yoo rakkoon rooba irraa ta'e isin mudate yookiin dhukkubsataa taatan meeshaalee lolaa keessan lafa kaayachuun badiin isin irra hin jiru. Of eeggannoo keessan qabadhaa. Rabbiin kaafirootaaf azaaba salphisaa qopheessee jira. [46]","footnotes":"[46] Aayata tana keessatti wanni ibsame kuni salaata yeroo sodaa (salaatul khawfi) jedhamta, isiin akkaataa adda addaatti dhufte. lolarra diinaan waldhawaa osoo jiran yoo salaanni geesse akkanatti salaatamti."},{"id":103,"translation":"Yeroo salaata raawwattan, dhaabbataa, taa'aafi cinaachoowwan keessan irra (ciisoo) haala taataniin Rabbiin faarsaa. Yeroo tasgabbooftan salaata dhaabaa. Salaanni mu’uminoota irratti dirqama yeroon isaa murtaa’e ta’eera."},{"id":104,"translation":"Ummata (diinaa) barbaacha keessatti hin laafinaa; Yoo kan laalattan taatan isaanis akkuma isin laalattanitti laalatu, Rabbi irraa waan isaan hin kajeelle kajeeltu. Rabbiin beekaa, ogeessa ta'eera."},{"id":105,"translation":"Nuti kitaabicha (qur'aana) haqaan gara keetti buufnee jirra, akka waan Rabbiin sitti agarsiiseen gidduu namootaatti murteessituuf jecha. Gantootaaf falmaa hin ta'in."},{"id":106,"translation":"Rabbiin araarama kadhu. Rabbiin akkaan araaramaa, akkaan rahmata godhaa ta'eera."},{"id":107,"translation":"Isaan lubbuulee isaanii ganan irraas hin falmin. Rabbiin nama akkaan ganaa dilaawaa ta’e hin jaalatu."},{"id":108,"translation":"Nama irraa ni dhokatu; Rabbi irraa hin dhokatanu, inni yeroo isaan jecha irraa waan inni hin jaalanne bulfatan isaanii wajjin jira. Rabbiin waan isaan dalagan (beekumsa Isaatiin) marsaa ta'eera. [47]","footnotes":"[47] dhokattuun takkallee isa jalaa hindhokattu, waan namni qalbitti yaadus nibeeka."},{"id":109,"translation":"Dhaga'aa! Isin warri kun jireenya addunyaa keessatti isaan irraa falmitanii, Guyyaa Qiyaamaa immoo eenyutu isaan irraa falma? Yookiin eenyutu isaan irratti tiksaa ta'a?"},{"id":110,"translation":"Namni hamtuu hojjatee yookiin lubbuu isaa miidhee ergasii Rabbiin araarama kadhate, Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’uu arga."},{"id":111,"translation":"Namni badii oomishe, kan inni isa oomishu lubbuma isaa irratti. Rabbiin beekaa, ogeessa ta'eera."},{"id":112,"translation":"Namni dogoggora yookiin badii oomishee ergasii nama qulqulluu isaan darbate (arrabse), inni dhugumatti cubbuufi badii ifa ta’e baateera."},{"id":113,"translation":"Odoo tolli Rabbiitiifi rahmanni Isaa sirra jiraachuu baatee, silaa gareen isaan irraa taate tokko si jallisuuf yaaddee jirti. Lubbuulee isaanii malee homaa hin jallisanu. Homaa si hin miidhanus. Rabbiin kitaaba (Qur’aanaa)fi ogummaa (hadiisa) sirratti buuse; waan ati kabeektu hintahin si barsiise, Tolli Rabbiin sirratti oolu guddaa ta’eera."},{"id":114,"translation":"hedduu maqoo isaanii keessa toltuun hin jiru. Nama sadaqaatti yookiin gaggaaritti yookiin gidduu namaa araarsutti ajaje malee, Namni jaalala Rabbii barbaaduuf kana hojjate, fuulduratti galata guddaa isaaf kennina. [48]","footnotes":"[48] maqoo jechuun haasawa dhooysaa kan namni lama yookaa muraasni kophaa achi bahee haasawu. isiin hedduun isii kheyrii hinqabdu tan sadaqatti ajajuun, toltutti ajajuuniifii nama waldide walitti araarsuun keessa jirtu malee."},{"id":115,"translation":"Namni erga qajeelloon ifa isaaf ta’ee booda ergamicha faallesseefi karaa mu’umintootaa kantahin hordofe, waan inni moo'e (jallina) irratti isa moosifna; jahannamiin isa seensifna. Deebittiin waa fokkattee!"},{"id":116,"translation":"Rabbiin Isatti qindeeffamuu hin araaramu. Waan sanaa gadii nama fedheef ni araarama. Namni Rabbitti qindeesse dhugumatti jallina fagoo ta’e jallateera. [49]","footnotes":"[49] shirkiin (Rabbitti qindeessuun) irra hamtuu badiiti. isiin Rabbiin wajji waanbiroo gabbaruudha. irratti duunaan araarma hinqabdu."},{"id":117,"translation":"Isaa (Rabbii) gaditti dhaltuuwwan malee (tabotoota maqaa dhalaatiin moggaafamte) malee waan biraa hin gabbaran; shayxaana darbamaa malees homaa hin gabbaran."},{"id":118,"translation":"Rabbiin isa abaareera. Innis ni jedhe: “kakadhee Ani gabroota kee irraa qooda murtaa’e nan qabadha (nanjallisa)."},{"id":119,"translation":"Isaanis nan jallisa; isaan (hawwii kijibaa) nan hawwisiisas; isaan nan ajajaa gurra beeyladaa ni tarsaasu; isaan nan ajajaa uumama Rabbii ni jijjiiru.\"  Namni Rabbiin malee sheyxaana jaalallee godhate, inni dhugumatti hoongoo ifa ta’e hoonga’eera."},{"id":120,"translation":"(sheyxaanni) Isaaniif (waadaa kijibaa) waadaa seena; isaan (hawwii kijibaa) ni hawwisiisa. Shayxaanni gowwoomsaa malee isaaniif waadaa hin seenu."},{"id":121,"translation":"Warri sun qubsumni isaanii jahannami; ishee irraa gara itti daban (gara itti dheeysan) hin argatanu.[50]","footnotes":"[50] ayatoowwan dabran sheyxaanni ilmaan namaa jallisuuf akka kakatee muratee jajjabinaan hojjataa jiru ibsan. kanaaf hammeenya isaa beeynee irraa ufeeguufii hamtuu inni itti ajaju hundarraa fagaachuu barbaachisa."},{"id":122,"translation":"Isaannan amananii, gaggaarii hojjatan, jannatoowwan laggeen ishee jala yaatu isaan seensifna. Yeroo hunda achi keessatti hafu. (zalaalam isii keessa jiraatu) Rabbiin waadaa seenee dhugaa isa godhe. Namni dubbiidhaan Rabbirra dhugaa eenyu? (Hin jiru)."},{"id":123,"translation":"Hawwii keessaniifi hawwii warra kitaabaatiin hin taane; namni hamtuu hojjate isaan galata galfama; Rabbii gaditti jaalalleefi gargaaraas isaaf hin argu."},{"id":124,"translation":"Dhiiraafi dhalaa irraa namni mu’umina ta’ee hojii gaggaarii hojjate, isaan sun jannata seenu; hanga tuqaa temiraas hin miidhamanu."},{"id":125,"translation":"Eenyutu irra tole amanatiin nama haala bareechaa ta'een fuula isaa Rabbiif bulchee caalaa? kan amantii Ibraahiim qajeelaa haala ta'een hordofe. Rabbiin Ibraahiimiin jaalallee godhateera."},{"id":126,"translation":"Wantoonni samiifi dachii keessa jiran (hundi) kan Rabbiiti. Rabbiin waan hundatti (beekumsaan) marsaa ta'e."},{"id":127,"translation":"Waa'ee dubartootaa keessatti si gaafatu. jedhi \"Waa'ee isaanii keessatti Rabbiin isiniif ibsa, Wanti kitaaba keessatti isin irratti dubbifamutu. waa'ee dubartoota yatiimaa keessatti kan isin waan isaaniif barreeffame isaaniif hin kenninefi isaan fuuchuu jibbitaniifi dadhabdoota ijoollee irraa ta'aniifi yatiimotaafis haqaan dhaabbachuu (Rabbiin isiniif ibsa). Toltuu irraa waan isin hojjattan kamillee dhugumatti Rabbiin isa beekaa ta’eera."},{"id":128,"translation":"Yoo dubartiin takka dhirsa ishee jibbaa yookiin irraa gara galiinsa sodaatte, gidduu isaaniitti walii galtee uumuun badiin isaan irra hin jiru. araaratu caala. Lubbuuleen don’ummaa kennamte. Yoo tolchitanii (badii irraa) eeggattan, dhugumatti Rabbiin waan isin hojjattan (hunda) keessa beekaadha."},{"id":129,"translation":"Odoma bololtaniillee gidduu dubartootaa (jaalala qalbii keessatti) wal qixxeessuu hin dandeessanu; (Gara ishee tokkoo) dabiinsa hunda dabdanii (ishee kaan) akka rarraafamtuutti hin dhiisinaa. Yoo tolchitanii (Rabbiin) sodaattan, dhugumatti Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera. [51]","footnotes":"[51] Namni jaartii hedduu fuudhe walqixxeessee horachuun dirqama. waan akka jaalala qalbii keessatti taatee tan walqixxeeysu hin dandeenye keessatti diliin isarra hinjiru."},{"id":130,"translation":"Yoo isaan lameen (jaarsaf jaartiin) adda ba’an, Rabbiin hundaayyuu tola Isaa irraa ni duroomsa. Rabbiin (kenni isaa) bal'aa, ogeessa ta'eera."},{"id":131,"translation":"Wantoonni samii keessaafi wantoonni dachii keessaa kan Rabbiiti. Dhugumatti warra isin dura kitaaba kennamaniifi isiniifis Rabbiin sodaadhaa jechuu dhaamnee jirra. Yoo kafartan Wantoonni samiilee keessaafi wantoonni dachii keessaa kan Rabbiiti. Rabbiin dureessa, faarfamaa ta’eera."},{"id":132,"translation":"Wantoonni samiifi dachii keessaa hundi kan Rabbiiti. Hirkoodhaaf Rabbiin ga’aadha."},{"id":133,"translation":"isin Yaa namootaa! (Rabbiin) yoo fedhe isin deemsisee (isin dhabamsiiseeti) warra biraa (qajeelaa) fida. Rabbiin kana irratti danda’aa ta'eera."},{"id":134,"translation":"Namni mindaa addunyaa kan fedhu ta'e, mindaan addunyaafi Aakhiraa Rabbiin bira qofa jira (isarraa haabarbaaduu). Rabbiin dhaga’aa, argaa ta’eera."},{"id":135,"translation":"isin Yaa warra amantan! haqaan dhaabbattoota Rabbiif ragaalee ta’aa odoma lubbuulee teessan yookiin abbaa haadha keessaniifi firoota keessan irrattis tahellee. Yoo dureessa yookiin hiyyeessa ta’e Rabbitu irra isaanitti aana. Haqa irraa dabuuf fedha lubbuu keessanii hin hordofinaa. Yoo (ragaa) dabsitan yookiin (ragaa bahuu irraa) gara galtan, Rabbiin waan isin dalagdan hunda beekaa ta'eera. [52]","footnotes":"[52] Asitti Rabbiin haqa ragaa bahuun dirqama tahuudha gadi jabeessee ibse. kan ragaan itti bahamu osoo mataa ufiirratti, haadhaafii abbaa, fira tahellee haqa dabsuun abadan hintahu."},{"id":136,"translation":"Isin Yaa warra amantan! Rabbitti amanaa, ergamaa Isaattis (muhammadittis), kitaaba ergamaa Isaa irratti buufamettis (qur'aanattis) kitaaba Inni sana dura buusettis (amanaa). Namni Rabbitti kafare maleeykota Isaattis, kitaabota Isaattis, ergamtoota Isaattis, fi Guyyaa Aakhiraatti (kafare), inni dhugumatti jallina fagoo jallateera. [53]","footnotes":"[53] yaa warra amantan amanaa jechuun iimana keessanirratti jabaadhaa, irratti cimaa gadi dhaabbadhaa jechuudha."},{"id":137,"translation":"Isaan amananii ergasii kafaran, ergasii amananii ergasii kafaran, ergasiis kufrii dabalatan, Rabbiin kan isaaniif araaramu, kan karaa isaan qajeelchu hin taane."},{"id":138,"translation":"munaafiqoota gammachiisi. Adabni laalessaan isaaniif jira jechuudhaan."},{"id":139,"translation":"(Isaan) warra mu’uminootaa dhiisanii kaafiroota jaalallee godhataniidha. Sila jabeenya isaan bira barbaadanii? Dhugumatti, jabeenyi hundi kan Rabbiiti."},{"id":140,"translation":"Dhugumatti, kitaaba keessatti (Rabbiin) isin irratti buuseera “yeroo keeyyattoota Rabbii kan isaanitti kafaramuufi isaanitti qoofamu dhageessan, isaan waliin hin taa’inaa hanga isaan haasa’a biraa keessa seenanitti ” jechuun. Yoos isinis fakkaattota isaaniiti. Rabbiin munaafiqootaafi kaafiroota jahannam keessatti walitti qabaadha. [54]","footnotes":"[54] Teessuma isii keessatti islaamummatti qoosamuufii kufriin keessatti dubbatamtu wajji tattaa'anii dhaggeeffachuun hintahu. walgayiin dilii hundi akkasuma. dandayan doowwanii dhaabsisuu yookaan ka'anii biraa deemuutu barbaachisa."},{"id":141,"translation":"(Isaan) warra (hamtuu) isinitti eeganuudha. Yoo injifannoon Rabbi irraa isiniif ta’e “nuti isinii wajjiin hin turree?” jedhu. Yoo carraan kaafirootaf ta’e immoo “sila nuti isin irratti akkaan hin hoggannee? Mu’uminoota isin irraa hin dhorginee?” (kaafirootaan) jedhu. Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa gidduu keessanitti ni murteessa. Rabbiin kaafirootaaf mu’uminoota irratti karaa hin godhu."},{"id":142,"translation":"Munaafiqoonni Rabbiin ganu. Innis (mindaa dalagaa isaaniitiif) ganaa isaaniiti. Yeroo gara salaataa ka'anis, taatiyaahaa (hifataa) dhaabbatu, nama argisiifatan. Xiqqoo malee Rabbiin hin faarsan. [55]","footnotes":"[55] Munaafiqummaan balaa guddoodha. mallattoolee isii keessaa salaata hifachuu, nama garsiifachuufii zikrii Rabbii xiqqeessudha. aayanni tun kana ibsite."},{"id":143,"translation":"Gidduu kanatti dhama'oo (xawalwaallee) ta'anii gara isaan kanaas miti; gara isaan sanaas miti (Gara mu'imintootas hinjiran, gara kaafirootas hinjiran). Nama Rabbiin jallise karaa (qajeelumaa) isaaf hin argitu."},{"id":144,"translation":"isin Yaa warra amantan! Mu’uminootaa achitti kaafiroota jaalallee hin taasifatinaa. Sila isin irratti Rabbiif ragaa mul'ataa taasisuu feetuu?"},{"id":145,"translation":"Dhugumatti, munaafiqoonni ibidda irraa sadarkaa gadii (hamaa) keessa ta'u. Tumsaa isaaniif hin argitu."},{"id":146,"translation":"Isaan tawbatanii, tolchanii, Rabbiin qabataniifi amantii isaanii Rabbiif qulqulleessan malee. Warri kun mu’uminoota waliin ta’u. Rabbiin mu’uminootaaf mindaa guddaa ni kenna."},{"id":147,"translation":"Yoo isin (Isa) galateeffattanii (Isatti) amantan Rabbiin azzabuu keessan irraa maal godha? Rabbiin galateeffataa, beekaa ta’eera."},{"id":148,"translation":"Yoo nama roorrifame ta’e malee Rabbiin jecha irraa hamaa mul'isuu hin jaalatu. Rabbiin dhagayaa, beekaa ta'eera."},{"id":149,"translation":"Yoo toltuu mul'iftanii yookiin isa dhoksitan (hojjatan) yookiin hamtuu irraa dhiifama gootan (Rabbirraa galata argattu) Rabbiin akkaan dhiifama godhaa, danda’aa ta'eera. [56]","footnotes":"[56] toltuu mul'isanii yookaa dhooysanii hojjachuun akkasuma nama nama miidheef dhiifama godhuun hojii gaariidha. Rabbiinis nijaalata."},{"id":150,"translation":"Isaan Rabbiifi ergamtoota Isaatti kafaran, gidduu Rabbiitiifi ergamtoota Isaa adda baasuu fedhan, “garii Isaaniitti ni amanna; garii Isaaniitti ni kafarra” jedhan, gidduu sanitti karaa godhachuu fedhan,"},{"id":151,"translation":"Isaan warra dhugaan kafareedha, kaafirootaaf azaaba xiqqeessaa qopheessinee jirra."},{"id":152,"translation":"Isaan Rabbiifi ergamtoota Isaattis amanan, gidduu tokkoon isaan irraa ta'ees adda hin baasin, isaan san (Rabbiin) mindaa isaanii isaaniif kenna. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta'eera."},{"id":153,"translation":"warri kitaabaa samii irraa kitaaba isaan irratti buusuu si gaafatu. Muusaas waan kana irra guddaa gaafataniiru. “Rabbiin ifatti nu agarsiisi” jedhani. Sababaa miidhaa isaaniitiin gaggabbiin (duuti) isaan qabde. Sana booda erga ragaawwan isaanitti dhufanii jibicha (gabbaramaa) godhatan. Sanas irra isaaniif dabrine. Muusaaf ragaa mul'ataa kennine. [57]","footnotes":"[57] warri kitaabaa (yahuudaan) gaafii dadhabsiisaa Nabi muhammadiin gaafatan. sunis kitaabni katabame qophaaye samirra mee sitti gadihaabu'uu jedhaniin. amalli isaanii kanuma amman duras nabi muusaan Rabbiin ijaan nugarsiisi jedhaniin. yoggus bakkumatti Rabbiin isaan fixe."},{"id":154,"translation":"Waadaa isaan galchuuf gaara isaan irratti ol kaafnee, “sujuuda godhaa balbalicha seenaa” isaaniin jenne, “Sanbata keessatti (qurxummii al'ooluun) daangaa hin tarinaa\" isaaniin jenne, Waadaa ulfaataa isaan irraa fuune."},{"id":155,"translation":"Sababa isaan waadaa isaanii diiguutiin, keeyyattoota Rabbiitti kafaruutiin, nabiyyoota haqaan malee ajjeesuu isaaniitiifi, “onneewwan teenya haguugamtee jirti” jechuu isaaniitiin (isaan abaarre). Dhugumatti Rabbiin sababaa kufrii isaaniitiif ishee (onnee isaanii) irratti haguuge; muraasa malee hin amanan."},{"id":156,"translation":"Sababaa kufrii isaaniitiifi Maryam irratti kijiba guddaa odeessuu isaanitiif (isaan abaarre). [58]","footnotes":"[58] yahuuddonni kijibaan maryam arrabsan, sagaggaalummaa hojjattee ilmoo deesse jedhaniin. kanaaf Rabbiin isaan abaare."},{"id":157,"translation":"Ammas waan isaan “nuti Masiih Iisaa ilma Maryam, ergamaa Rabbii, ajjeefnee jirra” jedhaniif (isaan abaarre), isa hin ajjeefne; hin fannisnes Isaaniitti fakkeeffame malee. warreen isa keessatti wal dhaban isa keessatti shakkii keessa jiru, isarratti beekumsa homaatuu hin qaban sehaa hordofuu malee Qabatamaatti isaan isa hin ajjeefne. [59]","footnotes":"[59] Dhugaan jirtu tanuma nabi iisaan hin ajjeefamne hinfannifamne. namni fannifame sun iisaa isaanitti fakkeeffame."},{"id":158,"translation":"Dhugumatti Rabbiin gara isaatti ol isa fuudhe. Rabbiin injifataa, ogeessa ta'e. [60]","footnotes":"[60] Nabi iisaa addawwii isa ajjeesuuf dhufte jalaa Rabbiin gara samii ol isa baase."},{"id":159,"translation":"warra kitaabaa kamillee odoo hin du'in dura isatti amanu malee hin hafu, Guyyaa Qiyaamaa isaan irratti ragaa ta’a. [61]","footnotes":"[61] warri kitaabaa qiyaamaa duratti yeroo nabi iisaan gadi bu'e nabiyyummaa isaa itti amanan. guyyaa qiyaamaa nabi iisaan isaanirratti ragaa baha."},{"id":160,"translation":"Sababaa miidhaa warra yahuudomaniifi gaggaarii halaala isaaniif ta’ee ture haraama isaan irratti taasifne, sababaa isaan baay’ee karaa Rabbii irraa deebisaniif (dhoowwaniif) ."},{"id":161,"translation":"Dhala odoo dhugumaan irraa dhorgamanii jiranuu fudhachuu isaaniitiin, horii namaa dharaan waan nyaataniif (isaan abaarre), Kaafirtoota isaan irraa ta'aniif adabbii laalessaa qopheessineerra."},{"id":162,"translation":"Garuu isaan irraa warri beekumsa gadi fagoo qabaniifi mu’umintoonni waan gara keetti bu’eefi  (qur'aana) waan si dura bu’etti (tawraat, zabuur, injiil) ni amanu; warra salaata dhaaban. Warri zakaa kennaniifi, Rabbiifi Guyyaa Aakhiraattis amanan, isaan sana mindaa guddaa isaaniif kennina."},{"id":163,"translation":"Nuti gara keetti beeksisa goonee jirra akkuma gara Nuuhiifi nabiyyoota isa boodatti beeksisa goone, Gara Ibraahiim, Ismaa’iil, Isihaaq, Ya’aquub, asbaax (ilmaan Ya’aquub), Iisaa, Ayyuub, Yuunus, Haaruuniifi Suleymaanittis beeksisa goonee jirra. Daawuudiif Zabuur kennineerra."},{"id":164,"translation":"Ergamtoota san dura siif himneefi kan siif hin himiniis (erginee jirra). Rabbiin Muusaa haasofsiise haasofsiinsa. [62]","footnotes":"[62] -Ergamtoonni Rabbi hedduudha, hanga himaman kana qofaa mitii kan hafanis nijiru.\n     - Rabbiin muusaa dubbisee jira. sifaata dubbatuu Rabbiif sabachiisuun dirqama."},{"id":165,"translation":"Gammachiisoofi dinniinoo taasifnee ergamtoota (ergine.), Akka Ergamtoota booda Rabbi irratti namaaf ragaan (rakkoo himatuun) hin argamneef. Rabbiin injifataa, ogeessa.tahee jira."},{"id":166,"translation":"Garuu Rabbiin waan gara keetti buuse (qur'aana) irratti ragaa ba’a, Beekumsa Isaatiin isa buuse, Malaa’ikoonnis ragaa ba’u, Ragaadhaaf Rabbiin ga’aadha."},{"id":167,"translation":"Warri kafaranii karaa Rabbii irraa (nama) deebisan (islaamummarraa dhoorgan), dhugumatti isaan jallina fagoo ta’e jallataniiru."},{"id":168,"translation":"isaan kafaranii miidhaa hojjatan, Rabbiin kan isaaniif araaramuufi karaa isaan qajeelchu hin taane."},{"id":169,"translation":"karaa jahannam malee, ishee keessa zalaalam jiraatoodha, Kun Rabbi irratti laafaa ta’eera."},{"id":170,"translation":"isin Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti, ergamaan Gooftaa keessan irraa ta’ee dhugaan isinitti dhufeeraa; (isatti) amanaa caalaa isiniif (ta'aa). Yoo kafartan, wantoonni samiifi dachii keessaa kan Rabbiiti. Rabbiin beekaa, ogeessa ta’eera.[63]","footnotes":"[63] ergamaan Rabbii keenyarraa nutti dhufe sun nabi muhammadi s.a.w., dhugaan inni dhufeen islaamummaadha."},{"id":171,"translation":"Yaa warra kitaabaa! amantii keessan keessatti daangaa hin dabrinaa; Rabbi irrattis dhugaa malee hin haasa’inaa. Masiih, Iisaan Ilmi Maryam ergamaa Rabbiiti; jecha Isaa (ta'i jedhu) kan Inni isii gara Maryam darbeedha. Ruuhii (uumaa) isaa irraa ta'eedha. Rabbiifi ergamtoota Isaattis amanaa. “(Rabbiin) sadihi” hin jedhina. Isarraa dhorgamaa; isiniif caalaa (ta'aa). Rabbiin dhugaan gabbaramaa tokkicha qofa. Inni ilmi Isaaf ta’uu irraa qulqullaa’e. Wantoonni samiilee keessaafi wantoonni dachii keessaa kan Isaati. Hirkoodhaaf Rabbiin qofti ga’aadha. [64]","footnotes":"[64] Rabbiin wajji nabi isaa gabbaruun badii hamtuudha. gabbaramaa sadi godhachuunis dhara kufriidha. Rabbiin tokkicha shariika hinqabu, ilmoo hinqabu."},{"id":172,"translation":"Masiih Rabbiif gabricha ta’uu irraa hin nuffu; Malaa’ikoonni dhihoonis (hin nuffanu). Namni Isa gabbaruu irraa nuffeefi boone, Inni hunda isaanii gara Isaatti walitti isaan qaba."},{"id":173,"translation":"Isaannan amananiifi gaggaarii hojjatan, mindaalee isaanii isaaniif guuta,Tola Isaa irraas isaaniif dabala. Isaannan nuffaniifi boonan adabbii laalessaa isaan adaba. Isaaniifi Rabbii gaditti jaalalleefii  tumsaa hin argatanu."},{"id":174,"translation":"isin Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti ragaan Gooftaa keessan irraa ta'e isinitti dhufeera. Ifaa mul’ataa gara keessanitti buufnee jirra. [65]","footnotes":"[65] Ragaan nutti dhufe nabi muhammadi s.a.w. ifaan mul'ataan ammoo qur'aana."},{"id":175,"translation":"Isaannan Rabbitti amananii, Isa qabatan immoo, fuulduratti rahmata Isa irraa ta’eefi tola keessa isaan seensisa. Gara isaatti karaa qajeelaa isaan qajeelcha."},{"id":176,"translation":"Si gaafatu, Jedhi: “Rabbiin waa'ee ‘kalaalah’ (nama jalaafi gubbaan kan isa dhaalu hin qabne) keessatti isiniif ibsa. Yoo namtichi du'e kan ilmi isaaf hintahin kan obboleettiin isaaf taate, isheedhaaf walakkaa waan inni dhiisetu jira. Inni yoo isheen ilma hin qabaatin (qabeenya hunda) ishee dhaala. Yoo isaan (obboleettiiwwan) lama ta’an, isaaniif dhaala inni dhiise irraa lama sadaffaatu jira. Yoo obbolaan dhiirotaafi dubartoota ta'an immoo dhiiraaf fakkii qooda dubartii lamaatu jira. Rabbiin akka isin hin jallanneef isiniif ibsa. Rabbiin waan hunda beekaadha.\" [66]","footnotes":"[66] Aayata kanatti Rabbiin waayee dhaalmayaati ibse. namtichi du'e kan ilmoo hinqabne obboleetti takka yoo qabaate isiin qabeenya isaa 50% dhaalti (fudhatti). yoo obboleettii lama taate 2/3 yookaa 66.6% dhaalan (argatan). yoo obbleettiifii obboleessa hedduu tahan adda qoodatan dhiirt tokko waan dubartiin lama argattu fudhata. ammoo yoo obbleeytiin duute obboleessi tokkichi guututti isii dhaala."}]},{"id":5,"verses":[{"id":1,"translation":"Isin Yaa warra amantan! Waadaa guutaa; beelladoonni isiniif halaala godhamtee jirti waan isin irratti dubbifamu malee. (Hajjiifi umraa) kan hidhattan taatanii adamsuu haala hayyamamaa hin godhatiniin. Rabbiin waan fedhe murteessa. [1]","footnotes":"[1] Beyladootaafii bineensota halaal tahan qofa nyachurratti gabaabbachuu barbaachisa. yeroo hajjiifii umraa hidhatanii itti jiran bineensa nyaatamu al'ooluun dhoowwaadha."},{"id":2,"translation":"Yaa warra amantan! Mallattoolee Rabbii, halaala hin godhatinaa, ji'a kabajamos, horii wareegaaf (dhufanis), horii (wareega hajjiitiif) morma isaanii irratti mallattoon fannifames, fi warra tolaafi jaalala Gooftaa isaanii barbaacha gara mana kabajamaa fedhanuus (halaala hin godhatinaa). Yeroo ihraama (hajjii yookiin umraa) raawwattan al'oolaa. Waan masjida kabajamaa irraa isin deebisaniif jibbaan ummata (Makkaa) daangaa dabruutti isin hin kakaasin. Toltuufi sodaa Rabbii irratti wal gargaaraa. Badiifi daangaa dabruu irratti wal hin gargaarinaa. Rabbiin sodaadhaa, Dhugumatti Rabbiin adabbiin isaa akkaan cimaadha. [2]","footnotes":"[2] jiini kabajamaan isa keessa loluun dhoowwame afuri. sunis zulqi'ida, zulhijjaa, muharramfi rajab. \nnamaafii horii wareegaa gara haraamaa deemuu hamtuun tuquun dhoowwaadha. yeroo ihraamarra jiran bineensa barraa al'ooluun dhoowwaadha. ammoo kan bahraa (bishaanii) akka qurxummiifaa al'ooluun hayyamamee jira."},{"id":3,"translation":"Isinirratti haraama godhamte Baktiin (waan osoo hingorra'amin du'e), dhiignis, foon booyyees, waan (yeroo gorra'amu) (maqaan) Rabbiin alaa isa irratti ol fuudhames, hudhamtee tan duutes, tumamtee tan duutes, konkolaattee tan duutes, tan gaafaan waraanamtee duutes, wanti bineensi nyaates waan (odoo inni hin du’in dura dhaqqabtanii) gorraatan malee, wanti taabota irratti gorra’ames (kana hundaa nyaachuun isirratti dhoowwaadha). xiyyaan carraa ilaallachuunis, (isin irratti haraama godhamteejirti). Kuni fincila, Har'a warri kafaran amantii keessan irraa abdii muratanii jiru. Isaan hin sodaatinaa; Anuma (qofa) sodaadhaa. Har'a Amantii keessan isiniif guuteera, ni’imaawwan kiyyas isin irratti guuteera. Amantiis Islaama isiniif jaaladheera. Namni beela keessatti rakkifame, kan gara badii hindabin (isaaf dhiifama). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha. [3]","footnotes":"[3] Aayata tana keessatti waan foon isii nyaachuun haraam tahetu ibsame. baktii waan osoo hingorra'amin du'e. dhiiga dhuguu, foon booyyee nyaachuu, waan maqaa rabbii malee maqaa birootiin gorra'ame. waan karaa adda addaatiin duute tan lubbuu keessatti dhaqqabanii gorra'an malee nyaachuun haraama."},{"id":4,"translation":"Maaltu akka isaaniif halaal tahe si gaafatu. \"Gaggaariin (hunduu), halaal isiniif tahe, wanti isin leenjiftoota taatanii carraaqxota irraas barsiiftan kan waan Rabbiin isin barsiise irraa barsiiftan,(isiniif hayyamameera). Waan isaan isiniif qaban irraa nyaadhaa. Maqaa Rabbii isa irratti dubbadhaa. Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin qormaanni (Isaa) saffisaadha. [4]","footnotes":"[4] Aayata kanatti wanni ibsame sareefi bineensa isii fakkatu yoo leenjiftan, waan ajajjan hunda kahojjattu taate. waan isiin qabde yoo osoo hingorra'in du'ellee nyaachuun nitaha. yeroo isii itti ergan (itti kaasan) bismillaahi jechuu barbaachisa."},{"id":5,"translation":"Har'a gaggaariin hundi isiniif eeyyamameera. Nyaanni abbootii kitaabaas isiniif eeyyamamaadha. Nyaanni keessanis isaaniif hayyamamaadha. Tikfattoonni dubartoota mu’uminoota irraa ta’aniifi tikfattoonni dubartoota warra isiniin dura kitaaba kennaman irraa ta'anii fuudhaa, kan sagaggala hin dalagneefi sanyoo (jaalallee dhoksaa) hin qabanne taatanii (isiniif eeyyamama). Namni iimaana irraa gara gale, dhugumatti dalagaan isaa bade. Inni Aakhiraatti warra hoonga’an irraa ta’a [5]","footnotes":"[5] foon warri kitaabaa gorra'e yoo bismillaahi jedhanii gorra'an nyaachuun nitaha, yookaana hintahu. dubartii isaaniillee tanaamusa qabdu fuudhuun nitaha. garuu kitaaba Rabbiin buuse sirritti irraa jiraachuu qaban."},{"id":6,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo salaataaf kaatan (ka'uu barbaaddan), fuulleen keessan dhiqadhaa, harkoowwan keessanis hanga ciqileetti, (dhiqadhaa). Mataawwan keessaniis haxaa'aa; Lukkeen keessanis hanga koronyoo lameeniitti (dhiqaa). Yoo janaabawoo taatan (bishaan saalaa isin irraa dhangala’e) qulqulleeffadhaa (dhiqadhaa). Yoo dhukkubsatoo taatan yookiin imala irra jiraattan yookiin tokkoon keessan mana fincaanii irraa dhufe, yookiin yoo dubartiin wal tuqxanii (qunnamtii saalaa gootanii), ergasii bishaan hin argatin dachii (biyyee) qulqulluu barbaaddadhaa (tayammuma godhadhaa). Isa irraas fuulleen keessaniifi harkoowwan keessan haxaa'aa. Rabbiin rakkina tokkollee isin irra fiduu hin fedhu. Garuu isin qulquleessuufi ni’imaa Isaa isin iraatti guutuu fedha, akka isin galateeffattaniif jecha. [6]","footnotes":"[6] Aayata tana keesstti wu'duu'a qaama dhiqachuufii tayamuuma (biyyeen xahaarachuutu) dubbatame."},{"id":7,"translation":"Yaadadhaa ni'imaa Rabbii kan isin irra jiru, waadaa Isaa kan yeroo isin \"dhageenye; awwaannes\" jettan Inni isiniif seene yaadadhaa. Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin beekaa waan qomoowwan keessaati."},{"id":8,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiif gadi dhaabbataa ta’aa; haqaan ragaa ba’aa ta'aa. Jibbaan ummataa haqa dalaguu dhiisuu irratti isin hin kakaasin. Haqa hojjadhaa; isatu sodaa Rabbiitti irra dhihoodha. Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjattan hunda beekaadha."},{"id":9,"translation":"Rabbiin isaan amananii gaggaarii hojjatan, isaaniif araaramaafi mindaa guddaatu jira (jechuun) waadaa seeneera."},{"id":10,"translation":"Isaan kafaranii keeyyattoota keenyas sobsiisan, isaan warra ibiddaati."},{"id":11,"translation":"Yaa warra amantan! Ni’imaa Rabbii kan isin irratti tahe yaadadhaa, yeroo ‘ummanni harkoowwan isaanii gara keessan diriirsuu yaadanii, (Rabbiin) harkoowwan isaanii isin irraa qabe’ (yaadadhaa). Rabbiin sodaadhaa. Mu’umintoonni Rabbi irratti haa irkatan."},{"id":12,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin waadaa Ilmaan Israa’iil irraa fuudhee jira (ahdii isaan seensise). Isaan irraas qondaalota kudha lama kaafnee jirra. Rabbiin \"Ani isin waliinin jira, Yoo isin salaata dhaabdanii zakaa kennitanii, ergamoota kiyyatti amantanii, isaan gargaartanii, Rabbiif liqaa bareedaa liqeessitan, dhugumatti Ani hamtuuwwan keessan isin irraa harcaaseeti, Jannata laggeen ishee jala yaatu isin seensisa. Isin irraa namni san booda kafare, inni dhugumatti karaa qajeelaa irraa jallateera\" jedhe."},{"id":13,"translation":"Sababaa isaan waadaa isaanii diiganiif, isaan abaarree, onneewwan isaaniis gogduu taasifne, Iddoowwan isaanii (kan sirrii) irraa jechoota jijjiiru, Waan ittiin gorfaman irraa qooda wahii dagatan. Isaan irraa nama muraasa malee gantuu isaan irraa taate arguurraa hin deemtu. Dhiifama isaaniif godhi; irras dabri. Rabbiin tolchitoota jaalata. [7]","footnotes":"[7] asitti badii warra kitaabattu himame. waan isaan ahdii diganiif Rabbiin isaan abaaree qalbii isaanii goggoyduu godhe, kitaaba isaanii keessaa bakkafedhan akka fedhanitti keessaa haqanii jijjiiraan laaqanii balleessan."},{"id":14,"translation":"Isaan nuti Kiristaanota jedhan irraallee waadaa isaanii fuunee, waan ittiin gorfaman irraa qooda wahii dagatan. Hanga Guyyaa Qiyaamatti gidduu isaanitti diinummaafi jibbaa buufne. ganaadha Rabbiin waan isaan dalagaa turan isaanitti hima."},{"id":15,"translation":"Yaa warra kitaabaa! Dhugumatti, Ergamaan keenya (Muhammad s.a.w.) isinitti dhufeera, kan irra hedduu kitaabaa irraa waan isin dhoksaa turtan isiniif ibsuufi baay’ee isaa immoo dhiifamaan irra isiniif dabru. ifaanifi kitaabni mul'ataan (qur'aanni) Rabbi irraa isiniif dhufeera."},{"id":16,"translation":"Rabbiin nama jaalala Isaa hordofe isaan (kitabdichaan) karaa nagaa qajeelcha, Dukkanoowwan irraa gara ifaatti eeyyama Isaatiin isaan baasa. Gara karaa sirriitti isaan qajeelcha."},{"id":17,"translation":"Warri “Rabbiin isumatu Masiih ilma Maryami” jedhan dhugumatti kafaraniiru. Jedhi: \" sila eenyutu Rabbi irraa tiksa? yoo Inni Masiih ilma Maryam, haadha isaatiifi namoota dachii irra jiran hunda balleesuu fedhe \" (eenyu irraa deebisa?) (tokkolleenuu hinjiru). Mootummaan samii, dachiifi wantoota gidduu isaan lamaanii jiran hundaatuu kan Rabbiiti. Waan fedhe uuma. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha. [8]","footnotes":"[8] warri nabi iisaa ilma maryam gooftaa jedhee gabbare warra kafaree karaa haqaarraa bahe. nabi iisaan nama ergamaa Rabbiiti. gooftaa miti, gabbaramaa miti."},{"id":18,"translation":"Yahuudonniifi Kiristaanonni \"nuti ilmaan Rabbiitiifi jaalalleewwan Isaati\" jedhan. (Ati) jedhi: \" maaliif badiilee keessaniin isin adaba? Dhugumatti isin nama Inni uume irraayi. (Inni) nama fedheef ni araarama; nama fedhe immoo ni adaba. Mootummaan samiilee, dachiifi wantoota gidduu isaan lamaanii kan Rabbiiti. Deebiin garuma Isaatti\" (jedhi). [9]","footnotes":"[9] yahuudaafii nasaaraan nikijiban. nuti ilmaaniifii jaallallee Rabbiiti jedhan. kuni kijiba isaan ilmaan rabbiitii miti. jaalallee Rabbiitii miti. isaan ilmaanuma namaa kan Rabbiin uume keessa tokko."},{"id":19,"translation":"Yaa warra kitaabaa! ergamaan keenya (muhammad) kan (waan hunda) isiniif ibsu, eega wal irraa citiinsi ergamootaa argamee booda isinitti dhufeera. Akka isin gammachiisaafi dinniinaanis nutti hin dhufne hin jenneef, Dhugumatti gammachiisaafi akeekkachiisaan isinitti dhufeera Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":20,"translation":"Yeroo Muusaan ummata isaatiin jedhe [yaadadhaa]: \"yaa ummata kiyya! Ni’imaa Rabbiin isin irratti oole yaadadhaa. yeroo nabiyyota isin keessa taasisee, moototas isin godheefi waan aalama (zamana keessanirraa) namtokkoofillee hin kennin isiniif kennee."},{"id":21,"translation":"Yaa ummata kiyya! Dachii qulqulleeffamtuu Rabbiin isiniif barreesse (beytal maqdis Filisxeeniin) seenaa Dugdoowwan keessan duubatti hin deebi’inaa. (Yoo akkas gootan) hongaa’oo taatanii deebitu.\""},{"id":22,"translation":"Nijedhan \"Yaa Muusaa! ishee keessa ummata of tuultotatu (gara jabeeyyiitu) jira. Nuti hanga isaan ishee keessaa bahanitti ishee hin seennu. Yoo isaan ishee irraa bahan, nuti seenoodha\"."},{"id":23,"translation":"Namoota (Rabbiin) sodaatan, kan Rabbiin ni’imaa Isaatiin isaan qanansiise irraa dhiirotiin lama ni jedhan: \"balbala isaan irratti seenaa. Yeroo isa seentan isin injifattoota. Yoo mu’uminoota taataniif Rabbi qofarratti hirkadhaa.\""},{"id":24,"translation":"Ni jedhan: \"Yaa Muusaa! Hanga isaan ishee keessa jiranutti, nuti gonkumaa ishee hin seennu, Atiifi Gooftaan kee deemaa lolaa, nuti as tattaa'oodha\"."},{"id":25,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: \"Yaa Gooftaa kiyya! Ani lubbuu tiyyaafii obboleessa kiyya irratti malee taaytaa hin qabu. Nuufi orma finciltootaa gidduu addaan baasi.\" [10]","footnotes":"[10]  obboleessi isaa nabi haaruuni."},{"id":26,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: \"isheen (dachittii seenuun) waggoota afurtamaaf isaan irratti haraamfamtuudha; Dachii keessa dhama'an. (yaa muusaa) Ummata finciltoota irratti hin gaddin.\""},{"id":27,"translation":"Oduu ilmaan Aadam lamaanii haqaan isaanirratti dubbisi. yeroo isaan waan Rabbitti isaan dhiheessu (qurbaana) dhiyeessan, isa tokko irraa qeebalamee isa kaan irraa qeebalamuu dide. (Inni lamuu isa duraatiin) ni jedhe: \"Ani dhugumatti sin ajjeesa. \" (Inni duraas) ni jedhe: \"Rabbiin kan qeebalu warra Isa sodaatan irraayyi.[11]","footnotes":"[11] ilmaan Aadam kuni haabiiliifii qaabiil jedhaman. qurbaana silata Rabbiif dhiheessan kan haabiil niqeebalame, kan qaabiil nididame. achiin qaabiil hinaafee aaree obboleessa isaatiin sin ajjeesa jedheen. habiil maliif na ajjeefta Rabbiin nama isa sodaaterraa qeebalaa jedheen."},{"id":28,"translation":"(haabil obboleessa isaa qaabiliin akkana jedhe) Yoo ati na ajjeesuuf harka kee gara kiyyatti diriirsites, ani si ajjeesuuf harka kiyya gara keetti hin diriirsu. (luuynummaaf osoo hintaane)  Ani Rabbii Gooftaa aalamaan sodaadha."},{"id":29,"translation":"Ani ati (na ajjeeftee) badii kiyyaafi badii keetiin deebitee warra ibiddaa irraa taatuun fedha. Kunis mindaa miidhaa hojjattootaati.\" [12]","footnotes":"[12] jecha kana haabiltu qaabiliin jedhe haala ibidda jahannamiin ka isa sodaachisu taheen akka inni yakka lubbuu qulqulluu balleesuurraa deebi'uuf jecha."},{"id":30,"translation":"Lubbuun isaa (jallattuun) obboleessa isaa ajjeesuu isaaf miidhagsite, isa ajjeese. Warra hoonga’an irraas ta’e. [13]","footnotes":"[13] gorsa obboleessa isaa dideetuma lubbuun isaa hamtuun isa kakaaftee qaabil obbleesa isaa haabil badii takka malee ajjeese. akkasitti badii guddoo hojjatee warra hoongayerraa tahe."},{"id":31,"translation":"Rabbiin harraagessa dachii haadhu erge Akkamitti akka reeffa obboleessa isaa dhoksu (awwaalu) isa argisiisuuf. yaa gaabbiitoo! \"Sila ani Reeffa obboleessa kiyyaa dhoksuuf akka harraagessa kanaa ta’uun dadhabee?\" jedhe. gaabbitoota irraa tahe. [14]","footnotes":"[14] isaa janaazaa obboleessa akka godhu wallaalee wajji rakkachaa jiru harragesi tokko dhufee isuma duratti boolla qotee harraagessa du'aa awwaale. kanarraa laallatee obboleessa isaa qabrii qotee awwaale. gabbitootarraa tahe."},{"id":32,"translation":"Sababa kanaan Ilmaan Israa’iil irratti barreesine \"namni lubbuu tokko lubbuu biraatiin maletti yookiin dachii keessa balleessuun maletti ajjeese akka waan nama hunda ajjeeseti; namni ishee jiraachise akka waan nama hunda jiraachiseeti\" jechuu (murteessine). Dhugumatti, ergamoonni keenya ragaawwan ifa ta’aniin isaanitti dhuftee jirti. Ergasii irra hedduun isaanii sana booda dachii keessatti daangaa dabroodha. [15]","footnotes":"[15] kabajaa guddoo islaamummaan lubbu ilma namaatiif kennite. lubbu qulqulluu takka ajjeesuun akka nama lafarra jiru hunda ajjeesuutti yakki isaa guddaadha. akkuma sababaa tahanii lubbu takka du'arraa oolchuun akka waan nama lafarra jiru hunda du'arraa baraaranitti galata haalaan guddaa qaba."},{"id":33,"translation":"Dhugumatti mindaan (adabni) warra Rabbiifi ergamaa Isaatiin lolanii, dachii keessa balleessaa deemanii, ajjeefamuu yookiin fannifamuu yookiin harkoowwaniifi miilleen isaanii faallaan irraa ciramuu, yookiin biyya irraa ari’amuudha. Kun addunyaatti isaaniif salphina. Aakhiraatti immoo isaaniif azaaba guddaatu jira. [16]","footnotes":"[16] islaamaan loluun shiftummaan yakka guddaadha. namni Rabbiifii ergamaa isaatti lola bane adaba ciccimaa kanaan adabama."},{"id":34,"translation":"Isaannan odoo isin isaan irratti hin danda'in dura toowbatan malee; beekaa Rabbiin araaramaa mararfataadha."},{"id":35,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Waan gara Isaatti dhihaattaniin barbaadaa. karaa Isaa keessatti qabsaa’aa. Akka milkooftaniif jecha."},{"id":36,"translation":"Isaan kafaran odoo wanti dachii keessa jiru hundiifi fakkaatan isaas isa waliin isaaniif ta’ee isaan adabbii Guyyaa Qiyaamaa irraa of bituu fedhanii isaan irraa hin qeebalamu. Isaaniif adabbii laalessaa ta’etu jira."},{"id":37,"translation":"Ibidda irraa ba’uu fedhu. Isaan ishee irraa kan ba’anii waantaane. Isaaniif azaaba itti fufaatu jira."},{"id":38,"translation":"Hattichaafii hattittii harkoowwan isaan lamaanii muraa galata waan isaan dalaganiif, jiilchaa Rabbi irraa ta'eef jecha. Rabbiin injifataa, ogeessa. [17]","footnotes":"[17] hanniti yakka guddaadha. yakki kuni adaba guddaa kanaan nama adabsiisa."},{"id":39,"translation":"Namni miidhaa (raawwachuu) isaa booda toowbatee tolche, Rabbiin tawbaa isaa irraa qeebala. Rabbiin akkaan araaramaa, akkaan rahmata godhaadha."},{"id":40,"translation":"Sila ati Rabbiin mootummaan samiileefi dachii kan Isaa ta’uu hin beeknee! Nama fedhe ni adaba; nama fedheef ni araarama. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":41,"translation":"Ati Yaa ergamaa! warri kufrii keessatti ariifatan si hin gaddisiisin Isaan afaanoowwan isaaniitiin amanne jedhanii onneewwan isaanii hin amanin irraa, Isaan yahuudoman irraas, kan kijibaaf dhaggeeffatanu, ummata biraa kan gara kee hin dhufiniif dhaggeeffatantu jiru. Jechoota bakka isaa irraa jijjiiru. \"Yoo kana kennamtan isa qabadhaa; yoo isa hin kennamin immoo eeggadhaa\" jedhu. Nama Rabbiin mokkoroo isaa fedhe Rabbi irraa waan tokko isaaf hin deebiftu. Sunniin warra Rabbiin onneewwan isaanii qulqulleessuu hin fedhini. Addunyaa kanatti salphinatu isaaniif jira; Aakhiraatti immoo adabbii guddaa ta’etu isaaniif jira."},{"id":42,"translation":"Kijiba akkaan dhaggeeffattoota, haraama akkaan nyaatoodha. Yoo isaan sitti dhufan, gidduu isaaniitti murteessi; yookiin isaan irraa gara gali. Yoo ati isaan irraa gara galte homaa si hin miidhanu. Yoo murteessite haqaan gidduu isaaniitti murteessi. Rabbiin warra haqaan murteessan jaalata."},{"id":43,"translation":"Sila akkamitti si murteessisiifatu odoo Tawraat kan murteen Rabbii ishee keessa jiru isaan bira jirtuu? Ergasii san booda gara galu. Jarri sun mu’uminootaa miti."},{"id":44,"translation":"Nuti Tawraatiin kan ishee keessa qajeelfamaafi ifaan jiru taasifnee buufnee jirra. Nabiyyoonni warri fedha Rabbiitiif bulan warra yahuudomaniif isheedhaan murteessu. hayyoonniifi beektonnis waan kitaaba Rabbii irraa eegsifamaniniifi ishee irratti ragaa ta'aniin (murteessu). Namoota hin sodaatinaa; Ana sodaadhaa. Keeyyattoota kiyya gatii xiqqaan hin gurguratinaa. Namni waan Rabbiin buuseen hin murteessin, isaan sun kaafiroota."},{"id":45,"translation":"Isaanirratti barreessine Ishee keessatti \"Lubbuun lubbuudhaan, ijji ijaan, funyaan funyaaniin, gurri gurraan, ilkaan ilkaaniin, madaan gumaadha\" (jechuun isaan irratti barreessinee) jirra. Namni isa sadaqate (gumaa dhiise) inni isaaf (badii) harcaasaadha. Namni waan Rabbiin buuseen hin murteessin, isaan sun miidhaa raawwattoota.[18]","footnotes":"[18] kuni seera islaamaa kan haqaati namni nama ajjeese ni ajjeefama, ka ija bayse ija isaattu bayfama, kan funyaan namaa mure funyaan isaattu murama, kan gurra mure gurra isaattu murama, kan ilkee cabse ilkee isaattu capha, madaanis fakkii  isiitiin kafalami. yoo namarra laaffisan gumaatu kafalama,. kun seera Rabbii kanhaqaan guutameedha."},{"id":46,"translation":"Faana isaanii irratti Iisaa ilma Maryam hordofsiifne, haala waan isaan duraa Tawraat irraa ta'ee dhuga'oomsaa taheetiin. Injiiliin isaaf kennine, kan isa keessa qajeelfamniifi ifaan jiru, dhugoomsaa waan isaan duraa Tawraat irraa ta'ee. qajeelfamaafi gorsa (Rabbi) sodaattotaaf tahe."},{"id":47,"translation":"Warri Injiil waan Rabbiin isa keessatti buuseen haa murteessanu; Namni waan Rabbiin buuseen hin murteessin, isaan sun finciltoota [19]","footnotes":"[19] warri injiil kan isaan murteessuu dandayan osoo nabi muhammad hinergamin dura. sanbooda qur'aanaan shaarame(nassakhame) waan taheef isa dhiisani gara qur'aanaa dhufuun dirqama taha."},{"id":48,"translation":"Nuti kitaaba (Qur’aana) haqaan gara keetti buufneerra. kan kitaaba irraa waan isa duraatiif dhugoomsaafi isa irratti tiksaa ta'ee. Waan Rabbiin buuseen gidduu isaaniitti murteessi. Dhugaa waan sitti dhufe irraa (dabuun) fedha lubbuu isaanii hin hordofin. Hundumaafuu seera shari’aatiifi karaa ifa ta’e taasifnee jirra. Rabbiin odoo fedhee ummata tokko isin taasisa ture. Garuu waan isiniif kenne keessatti isin qoratuuf (addaan isin baase). Hojii gaarii keessatti wal dorgomaa. Hunda taatanii deebiin keessan gara Rabbiiti, Waan isin isa keessatti wal dhabaa turtan isinitti hima. [20]","footnotes":"[20] seera Rabbiin buusee murteeffachuun irratti jiraachuun dirqama muslimaati."},{"id":49,"translation":"\"gidduu isaaniitti waan Rabbiin buuseen murteessi. Fedhiilee lubbuu isaanii hin hordofin. Garii waan Rabbiin gara keetti buusee irraas akka si hin deebifne isaan eeggadhu. \" (jechuudhaan buufne). Yoo isaan (sirraa) gara galan, beeki Rabbiin garii badii isaaniitiin isaan tuquu (adabuu) barbaada. hedduun namoota irraa ta'e finciltoota."},{"id":50,"translation":"Sila murtii 'jaahiliyyaa (wallaalummaa) barbaadanii? Ummata hubannoo qabaniif wanti Rabbi irra murtiin isaa miidhagaa hin jiru.[21]","footnotes":"[21] Seerri ilmi namaa ufbiraa baase seera wallaaltotaa (jaahiliyyaa) jedhama ittiin murteefachuun dhoowwaadha. seera Rabbiin buuseen murteefachuutu karaa haqaati."},{"id":51,"translation":"Yaa warra amantan! Yahuudotaafi Kiristaanotas jaalallee keessoo hin godhatinaa. Gariin isaanii jaalallee gariiti, Isin irraa namni jaalallee isaan godhate inni isaanuma irraayyi. Rabbiin ummata miidhaa hojjattoota hin qajeelchu. [22]","footnotes":"[22] yahuudaafii nasaraa jaalallee keessoo godhachuun muslimarratti dhoowwaadha."},{"id":52,"translation":"Isaan onneewwan isaanii keessa dhukkubni (munaafiqummaa) jiru, isaan (jaalachuu) keessatti kan ariifatan agarta. \"naannawaan rakkinaa nu tuquu sodaanna\" jedhan. Rabbiin injifannoo yookiin murtii isa biraa ta’e fidee, waan lubbuu isaanii keessatti gadi qabatan irratti gaabbitoota ta'uun isaanii mirkanaa'eera."},{"id":53,"translation":"Isaan amanan ni jedhu: \"isaan nuti isinii wajjin jirra jedhanii kakuu cimaa Rabbiin kakatan isaan kanaa?\" (jedhu). Dalagaaleen isaanii badde. Hongaa'oo ta'an."},{"id":54,"translation":"Yaa warra amantan! Isin irraa namni amantii isaa (Islaama) irraa gara gale, Rabbiin namoota isaan jaalatuufi isaanis Isa jaalatan fuulduratti ni fida, kan mu’uminootaaf gadi of qabanii kaafiroota irratti ciman, kan karaa Rabbii keessatti qabsaa’an, komii warra isaan komatuu kan hin sodaanne (fuulduratti ni fida). Kun tola Rabbiiti. Nama fedheef isa kenna. Rabbiin (kenni isaa) bal'aa, beekaadha. [23]","footnotes":"[23] Aayata kana keessatti Rabbiin warra diinirraa galagaleen loleeti. mu'imintoota isaa warra isa jaalatu ka innis isaan jaalatu akka fidu himee bifa gaarii isaanii ibse."},{"id":55,"translation":"Dhugumatti, jaalalleen keessan Rabbiifi ergamaa Isaati Ammas warra amanani, kanneen salaata dhaabaniifi kan rukuu'a godhan ta'aa zakaa kennaniidha."},{"id":56,"translation":"Namoonni Rabbiin, ergamaa Isaatiifi warra amanan jaalallee taasifatan (isaan garee Rabbiiti). Dhugumatti gareen Rabbii isaanumatu injifattoota."},{"id":57,"translation":"isin Yaa warra amantan! Warra amantii teessan qishinaafi tapha taasisan kan warra isin dura kitaaba kennamaniifi kaafiroota irraa ta’an jaalallee hin taasifatinaa, Yoo mu’uminoota taataniif Rabbiin sodaadhaa. [24]","footnotes":"[24] warra islaamummaatti qishnaa godhu jaalallee godhachuun hintahu. islaamummaa tuffachuufii itti qoosuun badii hamtuudha."},{"id":58,"translation":"Yeroo gara salaataa lallabdan (azaana gootan), qishinaafi tapha ishee godhatu. Kun waan isaan ummata hin xiinxalle ta’aniifi."},{"id":59,"translation":"Jedhi \"Yaa warra kitaabaa! Sila waan nurraa jibbitan niqabdanii nuti Rabbitti amanuu keenya malee? waan gara keenya buufamettis, waan kana dura buufamettis (amanuu keenya malee).irra hedduun keessan finciltoota."},{"id":60,"translation":"Jedhi: \"Sila kan adabbiin isaa Rabbiin biratti san caalaa hamaa ta’e isiniif himuu? (inni sun) Nama Rabbiin isa abaareefi isa irratti dallane, kan isaan irraa jaldeessaafi booyye taasise, isaan xaaghuuta (gabbaramtoota Rabbiin malee) gabbaran, isaan sun warra (Aakhiratti) iddoon isaanii hamaa ta'ee, irra jallatoowwani karaa qajeelarraa.\""},{"id":61,"translation":"yeroo isinitti dhufan \"nuti amanne\" jedhu, Isaan odoma dhugumatti kufrii wajjin seenaniifi isaan dhugumatti isumaa wajjin ba’anii jiranuu. Rabbiin irra beekaa waan isaan dhoksaa turaniiti."},{"id":62,"translation":"Baay’ee isaan irraa ta'e kan badii, daangaa dabruufi haraam nyaachuu isaanii keessatti ariifatan argita. Wantoonni isaan hojjataa turan waa fokkate!"},{"id":63,"translation":"Sila maaliif hayyoonniifii beektonni isaan hin dhorgine? jechoota isaanii kan badiitiifi wantoota dhorgaman nyaachuu isaanii irraa. Wanti isaan dalagaa turan waa fokkate!"},{"id":64,"translation":"Yahuudonni \"harki Rabbii hidhamtuu dha\" jette. Harkoowwan isaanii hidhamtee, waan jedhaniin abaaramaniiru, Lakki! Harki Isaa lamaan diriiroodha. Akka fedhetti kenna. Dhugumatti, irra hedduu isaaniitiif wanti Gooftaa kee irraa gara keetti buufame daangaa dabruufi kufrii dabala. Diinummaafi wal jibbaa hanga Guyyaa Qiyaamatti gidduu isaaniitti darbine. Dhawaata isaan ibidda lolaaf qabsiisaniin Rabbiin ishee dhaamsa. Isaan badii dachii keessa facaasuuf fiigu. Rabbiin badii hojjattoota hin jaalatu. [25]","footnotes":"[25] Ayata kanarraa wanni barannu\n  -yahuudaan ummata badaa Rabbiin arrabse tahu.\n  -yahuudaan badii isaaniitiif abaaraman, Rabbiin isaan abaare.\n  -Rabbiin keenya harka lama tan kennaan diriirfamte qaba."},{"id":65,"translation":"Odoo warri kitaabaa (Nabi Muhammaditti) amananii Rabbiin sodaatanii, silaa hamtuuwwan isaanii isaanirraa haqna, jannata qananii isaan seensifna."},{"id":66,"translation":"Odoo isaan Tawraatiin, Injiiliifi waan Gooftaa isaanii irraa gara isaanitti buufametti (qur'aanatti) hojjatanii, silaa gubbaa isaanitiifi miiloowwan isaanii jalaa nyaatu turan. Isaan irraa ummata giddu galeessa ta'antu jira. Hedduun isaan irraa ta’e immoo hojiin isaanii waa fokkate."},{"id":67,"translation":"Yaa Ergamichaa! Waan Gooftaa kee irraa sirratti buufame geessi. Yoo (kana) hin dalagin, ati ergaa Isaa hin geessifne. Rabbiin namoota irraa si eega. Rabbiin ummata kaafiraa hin qajeelchu. [26]","footnotes":"[26] Nabiin hunda waan geessutti ajajame guutee geessee jira. namni nabiin ergaa guutuu hingeessine jedhe Rabbirratti kijiba guddaa kijibe."},{"id":68,"translation":"Jedhi: \"Yaa warra kitaabaa! Isin hanga Tawraatiin, Injiiliifi waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti buufametti (Qur'aanatti) hojjattanitti homaa irra hin jirtan.\". Dhugumatti, wanti Gooftaa kee irraa gara keetti buufame daangaa dabruufi kufrii irra hedduu isaaniitiif dabala. Ummata kaafiraa irratti hin gaddin."},{"id":69,"translation":"Isaannan amanan, isaan yahuudoman, saabi’oonnii fi kiristaanonnis, namni (nabi muhammad hordofee) Rabbiifi guyyaa Aakhiraatti amanee, gaggaarii dalage, isaan irra sodaan hin jiru; isaan hin gaddanis."},{"id":70,"translation":"Dhugumatti, Nuti waadaa Ilmaan Israa’iil irraa fuunee ergamootas gara isaanitti erginee jirra. Dhawaata ergamaan waan lubbuuleen isaanii hin feeneen isaanitti dhufuun garii isaanii kijibsiisanii; garii isaanii immoo ajjeesan."},{"id":71,"translation":"Adabbiin (mokkoraan) hin jirtuu yaadan. Kanaafuu jaamanii duudan, Ergasii Rabbiin tawbaa isaanii irraa qeebale, Ergasii irra hedduun isaanii jaamanii duudan. Rabbiin waan isaan dalagan argaadha. [27]","footnotes":"[27] Jaamanii duudan jechuun haqa hordofuu didan, ijaafii gurra isaanii irraa cufatan jechuudha."},{"id":72,"translation":"Warri \"Rabbiin Masiih Ilma Maryami\" jedhan dhugumatti kafaranii jiru. Masiih ni jedhe: \"Yaa Ilmaan Israa'iil! Rabbii Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessan ta’e gabbaraa. Dhugumatti, namni Rabbitti qindeesse Rabbiin isa irratti jannata haraama taasiseera. Teessoon isaas ibidda, Miidhaa raawwattootaaf tumsitoonni hin jiranu.\" [28]","footnotes":"[28] warri nasaaraa kan nabi iisaa ilma maryam Rabbi gooftaa jedhaniinii gabbaran kafaranii jiran. nabi iisaan nama ilma mariyami Rabbii miti. ilma Rabbiitisii miti. Rabbiin ilmoo hinqabu."},{"id":73,"translation":"Isaan \"Rabbiin sadaffaa sadeeniiti\" jedhan dhugumatti kafaraniiru. Gabbaramaa tokkicha malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiru. Yoo waan jedhan (kana) irraa hin dhorgamin, dhugumatti warra isaan irraa kafaran azaaba laalessaa ta’etu tuqa.[29]","footnotes":"[29] kunis cubbuu dhara guddaa ummanni nasaaraa irra jirurraayi. gabbaramtoota sadi godhatanii Rabbiin sadaffaa sadeeniiti jedhan. akkasitti kafaranii jallina seenan. Rabbiin tokko shariika hinqabu."},{"id":74,"translation":"Sila gara Rabbiitti tawbatanii araarama Isa hin kadhatanuu? Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":75,"translation":"Masiih Ilma Maryam ergamaa isa dura ergamoonni dabran malee hintaane. Haati isaas dhugoomsituudha. Lamaanuu nyaata kan nyaatan turan. Akkamitti akka keeyyattoota ifa isaaniif taasifnu ilaali. Ergasiis akkamitti akka isaan (dhugaa irraa) garagalan ilaali. [30]","footnotes":"[30] nabi iisaan abbaa hinqabu, haati maryama, ergamaa Rabbiiti nabiyyiidha."},{"id":76,"translation":"Jedhi: \"Sila isin Rabbiin malee waan miidhaafi faayidaa isiniif hin qabne gabbartuu? Rabbitu Isa hunda dhagayaa, hunda beekaadha.\""},{"id":77,"translation":"Jedhi: \"Yaa warra kitaabaa! amantii keessan keessatti dhugaa malee daangaa hin dabrinaa. Fedhii ummata duraan jallatanii dabranii, (namoota) heddus jallisaniifi karaa qajeelaa irraa jallatanii hin hordofinaa.\""},{"id":78,"translation":"Isaan Ilmaan Israa’iil irraa kafaran arraba Daawuudiifi Iisaa Ilma Maryam irratti abaaramaniiru. Kun waan isaan (Rabbiin) faallessaniifi kan daangaa dabran turaniifi."},{"id":79,"translation":"Hamtuu hojjatan irraa kan wal hin dhorgine turan. Wantoonni isaan hojjataa turan waa fokkate. [31]","footnotes":"[31] hamturraa waldhoowwanii gaaritti wal ajajuun utubaa islaamummaati. kana dhiisanii badirratti callisanii wal laallaan abarsa Rabbii keessa seenan."},{"id":80,"translation":"Hedduu isaan irraa ta’e kan warra kafaran jaalallee godhatan argita. wanti lubbuun isaanii isaaniif dabarsite waa fokkate Rabbiin isaan irratti dallanuuf sababaa kantahe. Isaan azaaba keessattis hafoodha."},{"id":81,"translation":"Odoo kan Rabbitti, nabiyyittiifi waan gara isaatti bu’etti amanan ta’anii, silaa isaan (mushrika)  jaalallee hin godhatanu turan. Garuu isaan irraa (namoonni) hedduun finciltoota."},{"id":82,"translation":"Dhugumatti namoota diinummaan warra amananiif akkaan cimaa ta'an yahuudotaafi mushrikoota ta’uu argita. Dhugumatti, namoota jaalalaan isaan amananitti irra dhihoo ta’an warra \"nuti kiristaanota\" jedhan ta’aniitiin agarta. Kun waan isaan irraa qeesonniifi monokseewwan jiraniifi isaan hin boonan.[32]","footnotes":"[32] diinummaan yahuudaafii mushrikni mu'imintootaaf qaban hamtuun Rabbiin dubbate kunoo ifatti mul'atti."},{"id":83,"translation":"(Kiristaanonni) yeroo waan gara ergamichaa (muhammad) buufame (qur'aana) dhagayan, sababaa dhugaa beekaniif jecha kan ijji isaanii imimmaan dhangalaaftu argita. Ni jedhu: \"(Yaa) Gooftaa keenya! Nuti amannee ragoota (muslimtoota) wajjin nu barreessi. [33]","footnotes":"[33] warra kitaabaarraa kanneen yeroo qur'aana dhagaye booyee islaamayeetu jira. sun akka mootii najjaashiifii warra isaan wajji islaamawaniiti. zamana hundaa warri jaalalaan gara islaamummaa dhufu hedduutu jira."},{"id":84,"translation":"Sila maaltu nuuf jiraayyi Rabbiifi dhugaa irraa waan nutti bu’etti (kan nabi muhammad fidetti) amanuu dhabna? (homaa nuuf hinjiran). Gooftaan keenya ummata gaggaarii wajjin (jannata) nu seensisuu ni kajeella\" (jedhu). [34]","footnotes":"[34] hiikkaan - gooftaan keenya nabiyyootaafii hordoftoota isaanii wajji jannata nuseensisuu kajeella jechuudha."},{"id":85,"translation":"Sababaa waan isaan jedhaniitiin Rabbiin jannatoota laggeen ishee jala yaatu, isaan badhaase, ishee keessatti hafoodha, Kuni mindaa warra tolchitootaati."},{"id":86,"translation":"warreen kafaranii keeyyattoota keenya kijibsiisan, isaan sun warreen ibiddaati."},{"id":87,"translation":"Yaa warra amantan! gaggaarii waan Rabbiin isiniif hayyamee haraama hin taasisinaa. Daangaa hin dabrinaa; Rabbiin warra daangaa dabranu hin jaalatu. [35]","footnotes":"[35] waan Rabbiin hayyame haraam godhanii lagachuun dhoowwaadha. haraamessuufii halaalessuunis hojii Rabbii qofa."},{"id":88,"translation":"Waan Rabbiin isiniif hire irraa nyaadhaa, Halaala gaarii haala taheen. Rabbii Isa isin itti amantan sodaadhaa."},{"id":89,"translation":"Rabbiin isin hin qabu kakuu keessan kan osoo itti hin yaadin kakattan (kakuu dogoggoraa) keessatti, Garuu waan kakuuf murteeffattanii (kakattaniin) isin qaba. adabbiin isaa hiyyeeyyii kudhan giddu gala waan maatii keessan nyaachiftan irraa nyaachisuu, yookiin isaan uffisuu, yookiin gabra bilisoomsuudha. Namni hin argatin, guyyaa sadi soomuu qaba. kuni adabbii kakuulee keessaniiti yogguu kakattan. Kakuulee keessan tiksaa. Rabbiin akka kanatti keeyyattoota Isaa isiniif ibsa akka isin galateeffattaniif jecha.[36]","footnotes":"[36] Namni kakuu isaa cabsee faallaa waan kakatee hojjate. adabbiin isaa sadarkaa duraatti 3n kana keessaa filata \nA-hiyyeeyyii kudhan nyaachisuu.\nB-isaan uffisuu.\nC-gabra bilisoomsuudha. \nsadarkaa 2ffaatti yoo kanneen hin argatin guyyaa sadi soomana.\n- nyachisiinsi nama quubsuu, yoo midhaan hire ammoo cinaa sugudaa kiiloo1fi cina nama tokkoof kenna, waliigala suguda 5 yookaa kg15 kenna.\n-gabri bilisoomsu muslima tahuu qaba."},{"id":90,"translation":"Isin Yaa warra amantan! farsoon (kamriin), qumaarri, taaghuunni, xiyyaan hixaa (carraa) ilaallachuun (raaggachuun) najisa dalagaa sheyxaanaa irraayyii isa irraa fagaadhaa. akka milkooftaniif jecha.[37]","footnotes":"[37] } farshoon waan nama sakraansaa hunda. qumaarri waan nama lamaan taphatanii maallaqa walirraa nyaatani. ansaab (taaguut) jechuun dhagaa soodduu mushrikni dhaabee isii biratti horii qaluudha. azlaam xiyya hixaa yooka nasiibaan barbaaddatani, ittiin raaggataniidha. kuni hundinuu badii hamtuu hojii sheyxaanaati. irraa fagachuun dirqama."},{"id":91,"translation":"Wanti sheyxaanni fedhu gidduu keessanitti diinummaafi wal jibbaa buusuudha, dhugaatii macheessituufi qumaaraan. Rabbiin yaadachuufi salaata irraa isin dhorguudha. Sila isin hin dhorgamtanuu? [38]","footnotes":"[38] Rakkoo sheyxaana hordofanii farshoo dhuguufii qumaara (kasaaraa) taphachuun namatti fidduutu asitti ibsame.\nA- diinummaa nama jiddutti buusuu.\nB- jibbaa nama jiddutti buusuu.\nC-zikrii Rabbiirraa nama dhoowwuu.\nD- salaatarraa nama dhoowwuu, kanaaf irraa dhoowwamaa jedhe."},{"id":92,"translation":"Rabbiin tole jedhaa. Ergamas tole jedhaa (Wantoota dhorgaman kanneen irraa) eeggadhaa, Yoo irraa gara galtan immoo ergamaa keenya irra wanni jiru (ergaa keenya) geessiinsa mul'ataa tahe geessuu qofa akka tahe beekaa."},{"id":93,"translation":"warra amananii gaarii hojjatanirra badiin hinjiru, Waan (dur) nyaatan keessatti, yeroo (Rabbiin) sodaatanii (Isatti) amananii gaggaarii hojjatan, ergasii (Rabbiin) sodaatanii (Isatti) amanan; ammas (Rabbiin) sodaatanii (dalagaa) tolchan. Rabbiin toltuu hojjattoota jaalata."},{"id":94,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin waan adamsoo irraa harkoowwan keessaniifi waraanneen keessan argatteen isin mokkora. nama ghaybiitti Isa sodaatu mul’isuuf jecha. Namni kana booda daangaa dabre isaaf adabbii laalessaatu jira. [39]","footnotes":"[39] sahaabota yeroo isaan hajjiifii umraa hidhatanii jiran, kan bineensa barraa al'oolachuun isaanirratti dhoowwaadhaa Rabbiin isaan qorate. Rabbiin bineensa isanitti asdhihaatee isaan bira yaa'uun isaan mokkore. yoo dilii dalaguun siif mijjooyte Rabbiin simokkoree beeki Rabbi sodaadhuu irraa ufqabi."},{"id":95,"translation":"Yaa warra amantan! odoo (hajjiifii umraa) hidhattanii jirtanuu bineensa bosonaa hin ajjeesinaa. Namni isin irraa odoo beekuu ajjeese, adabbiin isaa beeylada irraa fakkii waan ajjeeseeti. isinirraa namni haqaa lama isa haamurteessuu. haala wareega taateen kan ka’abaa geeffamtu, yookiin hiyyeeyyii nyaachisuu, yookiin qixxee kanaa soomuudha. (Kunis) akka adabbii hojii isaa dhandhamuufi. Waan (dhorgamuun dura) dabre Rabbiin irra isiniif dabreera. Nama (gara badichaa) deebi’e Rabbiin haaloo irraa ba’ata. Rabbiin injifataa, abbaa haaloo ba’annaati.[40]","footnotes":"[40] hiikkaan isaa namni hajjiifii umratti jiru, akkasuma daangaa makkaa keessatti bineensa bosonaa ajjeesuun dhoowwaadha. yoo ajjeese ni adabama. adabni isaa \n1-bineensa inni ajjeesee san kafakkatu beyladarraa kaibaa (makka) keessatti qalee miskiinaa qooda. fakkeenyaaf yoo gadamsa ajjeese horii, yoo borofa ajjeese hoolaa, yoo kuruphoo ajjeese re'ee qala.\n 2- yookaa gatii beeyladaan kuni baasuun midhaan bitee qooda. miskiina tokkoof walakkaa sugudaa.\n 3- yookaa nisoomana walakkaa sugudaarraa soomana guyyaa tokko akkasitti herregee. kana namoota hayyuma qaban lamatu taa'ee shalagee itti murteessa.(tafsiirul muyassar)."},{"id":96,"translation":"Isiniif eeyyamameera AdamSoon galaanaafi nyaanni isaas, itti fayyadama keessaniifi daldaltootaatiif jecha. Waan hidhannaa Hajjii keessa jirtanuun adamSoon lafa irraa isin irratti haraama godhame. Rabbii isa gara Isaatti oofamtansan sodaadhaa. [41]","footnotes":"[41] kana jechuun yeroo hajjiifii umraa hidhatan bineensa barraa lafarra jiraatu ajjeesuun dhoowwaadha, garuu waan bishaan keessa jiraatu ajjeesanii nyaachuun hayyamamee jira jechuudha."},{"id":97,"translation":"Rabbiin Ka’abaa mana kabajamaa,namootaaf gadi dhaabbii (jireenya) taasiseera. ji’a kabajamaas, horii wareegaas, horii wareegaaf mallattoon morma irratti godhames (kabajeera). Kun akka Rabbiin wantoota samii keessa jiraniifi wantoota dachii keessa jiranis hunda kanbeeku tahe beektaniifi, ammas akka Rabbiin waan hunda beekaa ta’uu beektaniifi.[42]","footnotes":"[42] ka'ibaan mana roga afurii kan akka utubaatti handhuura masjidalharaam keessatti argamuudha. ka'ibaa nabi ibraahimtu ilma isaa ismaa'iiliin wajji jaare. ka'ibaan sadarkaa guddaa qabdi. qiblaa (kallattii salaataa) tan mu'imintootaati."},{"id":98,"translation":"Beekaa! Rabbiin (abbaa) adabbii cimaati. Dhugumatti Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":99,"translation":"Ergamicha irra (ergaa Rabbii) geessisuu malee homaa hin jiru. Rabbiin waan isin mul’iftaniifi waan isin dhoksitan ni beeka."},{"id":100,"translation":"Jedhi: \"fokkataaniifi bareedaan wal hin qixxaatan, Odoma baay’inni wantoota fokkataa si dinqisiisellee\". Yaa warra qalbii qabdan akka milkooftaniif jecha Rabbiin sodaadhaa."},{"id":101,"translation":"Yaa warra amantan! waan yoo ifa isiniif ibsamte isin hammeessitu irraa hin gaafatinaa. Yoo yeroo Qur’aanni buufamu ishee irraa gaafattan isiniif ibsamti. Rabbiin ishee irra dabreera. Rabbiin araaramaa obsaadha. [43]","footnotes":"[43] gaafii garmalee tan bu'aa barnootaa hinqabne gaafachuun dhoowwaadha."},{"id":102,"translation":"Ummanni isiniin duraa dhugumatti ishee gaafatanii, ergasii sababaa isheetiin kaafiroota tahan."},{"id":103,"translation":"Rabbiin \"Bahiiraah\", \"Saa’ibaa\", \"Wasiilaa\"fi \"Haam\" karaa hin goone. Garuu warri kafaran Rabbirratti soba kijibu. Irra hedduun isaanii hin xiixalanu. [44]","footnotes":"[44] kanneen maqaa beeyladoota mushriktoonni taabota isaaniitiif kennaniiti, kana Rabbiin karaa hingoone.\nA-bahiiraa jechuun beeyladaa (gaala) yeroo isiin hanga tokko horte gurra isii muranii taabotaaf dhiisaniiti kan itti hinfayyadamne.\n B-saaibaan:- taan taabotaaf dhiifamtu tan itti hinfayyadamne. \nC-wasiilaan:- tan dhalaa hedduu walitti aansitee hortee san booda taabotaaf dhiifamtu. \nD-haam:- korma hanga beekamaa tokko horsiise (dhalche) kan sanbooda taabotaaf dhiifamuudha. kuni hunduu dhara, waan Rabbiin karaa godhee miti. kuni jallina irraa fagachuu barbaachisa."},{"id":104,"translation":"Yeroo \"gara waan Rabbiin buusee (Qur'aanaa) fi gara ergamichaa (muhammad) kottaa\" isaaniin jedhame \"wanti nuti abbootii keenya irratti argine nuuf ga’aadha\" jedhu. Sila odoo abbootiin isaanii homaa kan hin beekneefi karaa hin qajeelle ta’anillee (isaanuma hordofuu)?(hordofuu hinqaban)."},{"id":105,"translation":"Yaa warra amantan! Lubbuu keessan (qabuun) isinirra haajiraatu, Yeroo isin qajeeltan namni jal’ate (yoo yaamtanii dide) isin hin miidhu. Deebiin keessan hundaatuu gara Rabbiiti. Waan isin dalagaa turtan isinitti hima."},{"id":106,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo tokkoo keessanitti duuti dhufe yoggaa dhaamsaa jidduu keessanitti ragaan (isin irratti dirqama). nama haqaa lama kan isin irraa ta’e, yookin nama lama kan isiniin maleerraa tahe, yoo isin dachii keessa deemtanii balaan du’aa isin mudate (ragaan isin irratti dirqama). Yoo shakkitan booda salaataatii isaan lamaan dhaabdanii Rabbiin kakatu \"odoma fira dhihoo ta’eeyyuu isaan (ragaa keenyaan) maallaqa hin jijjiirrannu; ragaa Rabbii hin dhoksinu; nuti yeroo san (yoo dhooysine) warra dilaawaa irraayyi\" jedhanii (haa kakatanii). [45]","footnotes":"[45] namni du'aa deemu yeroo du'uu isaa beeke waa dhaammachuun barbaachisaadha. waan dhaammatu sanirratti ragaa nama lama muslimarraa haagodhu. yoo muslima dhabe nama muslima hintahin irra nama lama ragaa haagodhuu."},{"id":107,"translation":"Yoo isaan lamaan badii haqa godhachuun beekame, fira warra (dhaala) haqa godhate irraa namni lama bakka isaan lamaanii dhaabatanii \"ragaan keenya ragaa isaan lamaanii irra dhugaadha; nuti daangaas hin dabrine; yeroo san nuti miidhaa raawwattoota irraayyi\" (jedhanii) Rabbiin kakatu."},{"id":108,"translation":"Kanatu irra dhihoodha Ragaan bifa sirriin dhufuufi eega kakuulee isaaniitii kakuuleen deebifamuu sodaachuuf. Rabbiin sodaadhaatii (ajaja isaas) dhagayaa. Rabbiin ummata finciltoota hin qajeelchu."},{"id":109,"translation":"Guyyaa Rabbiin ergamoota (Isaa) walitti qabee \"deebii maaliitu isiniif deebi’e\" jedhu (yaadadhu). (Isaan) \"nuti beekkomsi nuuf hintaane; Ati situ akkaan beekaa fagooti\" jedhan."},{"id":110,"translation":"yeroo Rabbiin jedhe (dubbadhu) “Yaa Iisaa ilma Maryam! qananii tiyya tan ani siifi haadha tee irratti oole yaadadhu. yeroo Ani ruuhiiqudus (jibriiliin) si jabeesse, haala ati daa’imummaafi ga’eessummaan nama dubbiftuun\" Ammas (yeroo) Ani kitaaba, ogummaa, Tawraatiifi Injiiliin si barsiise. yeroo heyyama kiyyaan dhoqqee irraa waan akka simbiraa uumtee afuura keessatti afuuftee heyyama kiyyaan simbira taatu; yeroo heyyama kiyyaan jaamaafi shoolii (barasa) fayyiftu, yeroo heyyama kiyyaan du’aa kaaftu, yeroo (si ajjeesuu barbaadnaan) banii Israa’iil sirraa deebise, yeroo ati ragaa ifa ba’aan isaanitti dhufnaan isaan irraa warri kafaran “kuni sihrii ifa galaadha” jedhan, \" (yaadadhu). [46]","footnotes":"[46] asitti sadarkaafii mu'ijizaa Rabbiin nabi iisaaf kenneetu dubbatame. hundi isii hayyama Rabbiitiini. akkuma nabiyyoota birootii hayyama isaatiin mu'ijizaalee adda addaa kennetti."},{"id":111,"translation":"Yeroo ani gara hawaariyyootaa beeksisee \"Anaafi ergamaa kiyyatti amanaa\" jechuu, isaanis \"Nuti amanne; akka nuti Muslimoota taane ragaa bahi\" jedhan (yaadadhu)."},{"id":112,"translation":"Yeroo hawaariyyoonni \"Yaa Iisaa Ilma Maryam! Sila Gooftaan kee maaddii (qorii) samii irraa nuuf buusuu danda’aa?\" jedhanu (yaadadhu). (Iisaanis) \"Yoo mu’uminoota taataniif Rabbiin sodaadhaa\" jedhe."},{"id":113,"translation":"(Isaan) \"Nuti ishee irraa nyaachuu feena jedhan. onneewwan teenya tasgabbaa’uus, ati dhugaa nutti dubbattee mirkaneeffachus (feena) nuti san irratti warra ragaa ba’an irraa ta’uu (feena)\" (jedhan)."},{"id":114,"translation":"Iisaa Ilma Maryam ni jedhe: \"Yaa Allaah! Gooftaa keenya! samii irraa maaddaa nyaataa nurratti buusi, tan ayyaana (guyyaa gammachuu) nuuf taatu dura keenyaafii booda keenyaafis. tan mallattoo sirraa (buute) nuuf taatu. hiree nuu hiri Ati caalaa warra rizqii kennuuti.\""},{"id":115,"translation":"Rabbiin ni jedhe: \"Ani ishee isinirratti buusaadha. Isin irraa namni san booda kafare, Ani adabbii aalama irraa tokkollee hin adabnen isa adaba.\""},{"id":116,"translation":"Yeroo Rabbiin \"Yaa Iisaa Ilma Maryam! sila situ namootaan anaafi haadha tiyya Rabbii gaditti gabbaramaa lama taasifadhaa jedhee?\" jedhu (yaadadhu). (Inni) ni jedhe: \"Ati qulqulloofte! Ani waan haqa naaf hin taane jechuun anaaf hin ta'u. Yoo ani isa jedheera ta'eef, ati dhugumatti isa beekteejirta. Waan lubbuu kiyya keessaa ni beekta. Ani waan nafsii kee keessaa hin beeku. Dhugumatti, ati akkaan beekaa waan fagooti. [47]","footnotes":"[47] Rabbiin guyyaa qiyaamaa nabiyyullaahi iisaa ilma mariyam nigaafata. situ akka siifii haadhatee maryam nawajjiin gabbaran ummata ajajee? jedhaan. nabi iisaanis lakki ani hinajajnee jedheeti deebisa. kuni lola warra rabbiin wajji waagabbarerratti bu'u hamaa tahuu ibsa."},{"id":117,"translation":"Waan ati itti na ajajje malee waan biraa isaaniin hin janne, (sun) ‘Rabbiin, Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessan gabbaraa' (jechuudha). Hangan isaan keessa turetti isaan irratti ragaan ture. Erga ol nafuutee booda ati isaan irratti tiksaa taate. Ati waan hunda irratti ragaadha."},{"id":118,"translation":"Yoo isaan adabde, isaan gabrootuma keeti. Yoo isaaniif araaramte , ati simatu injifataa, ogeessa. [48]","footnotes":"[48] hiikkaan isaa - yoo isaanirraa warra amanee shirkirratti hindu'iniif araramte- jechuudha."},{"id":119,"translation":"Rabbiin ni jedhe: \"Kun guyyaa warra dhugaa dhugaan isaanii isaan fayyaduudha. Isaaniif ishee keessatti zalaalam jiraatoo ta'anii jannatoota jala ishee laggeen yaatutu jira. Rabbiin isaan irraa jaalateera. Isaanis Isarraa jaalataniiru. Kun milkii guddaadha.\""},{"id":120,"translation":"Mootummaan samii, dachiifi wantoota isaan keessaa kan Rabbiiti. Inni waan hunda irratti danda’aadha."}]},{"id":6,"verses":[{"id":1,"translation":"Faaruun (galanni) hundi kan Rabbii isa samiileefi dachii uumee, dukkanaafi ifa argamsiiseeti. Ergasii isaan kafaran Rabbii isaaniitti qindeessu. [1]","footnotes":"[1] Faaruun guutamtuun Rabbiif taate kan waan hunda uumeef."},{"id":2,"translation":"Inni isa dhoqqee irraa isin uumee ergasii beellama (du'aa) murteesseedha. Beellamni beekamaan (Qiyaamaan) immoo Isa bira jira. Ergasii isin ni shakkitu."},{"id":3,"translation":"Inni samiilee keessattiifi dachii keessattis gabbaramaadha. Iccitii keessaniifi ifa bahaa keessanis ni beeka. Waan isin hojjattanis ni beeka."},{"id":4,"translation":"Keeyyanni keeyyattoota Gooftaa isaanii irraa taate isaanitti dhuftee yoo kan isaan ishee irraa gara galan ta'e malee hin hafu."},{"id":5,"translation":"Dhugumatti, isaan yeroma dhugaan isaanitti dhufu kijibsiisaniiru. Oduun waan (adabbii) isaan itti qoosaa turanii fuulduratti isaanitti dhufa."},{"id":6,"translation":"Sila isaaniin dura jaarraa (ummata) irraa meeqaa meeqa (heddu) balleessuu keenya hin ilaalanuu? kan dachii keessatti hanga isiniif hin mijeessin isaaniif mijeessine. Rooba wal hordofaa ta'ee isaan irratti buufne. Laggeenis jala isaanii akka yaatu goone. Badiilee isaaniitiin isaan balleessinee. booda isaaniitii jaarraa biraa uumne."},{"id":7,"translation":"Odoo kitaaba waraqaa irratti barreeffame sirratti buufnee silaa harka isaanitiin isa tuqanii warri kafaran \"kun sihrii ifa bahe malee hintaane\" jedhu."},{"id":8,"translation":"Ni jedhu: \"Maaliif Maleykaan isa irratti hin buufamin? \" Odoo Maleykaa buufnee silaa dhimmichi ni raawwatama; Ergasii hintursiifaman."},{"id":9,"translation":"Odoma (nabiyyicha) maleykaa isa gooneeyyuu dhugumatti silaa (nama) dhiira isa taasifneeti waan isaan walitti fakkeessan isaan irratti wal fakkeesina turre.[2]","footnotes":"[2] hiikkaan osoo malaaykaa kaisaanitti erginu taateeyyu silaa malaaykaan san bifa namaatiin ergina akka irra dhagayuu itti haasawuu dandayaniif jecha."},{"id":10,"translation":"Dhugumatti, ergamoota si dura turanitti qoosamee ture. Isaan irraa warra qoosanitti wanti isaan itti qoosaa turan (azaabni) isaanitti marse."},{"id":11,"translation":"Jedhi: \"dachii keessa deemaa; ergasii booddeen warra dhugaa kijibsiisee akkam akka ta’e ilaalaa.\" [3]","footnotes":"[3] Booddeen warra jallatee diin kijibsiisee Rabbiin itti dallanee isaan dhabamsiise. kana laalaa ittiin gorfamaa jechuu."},{"id":12,"translation":"\"Wantoonni samiileefi dachii keessa jiran kan eenyuuti?\" jedhi. “Kan Rabbiiti” jedhi. Lubbuu Isaa irratti rahmata barreessee jira. Dhugumatti, Guyyaa Qiyaamaa keessatti walitti isin qaba. Mamiin isa keessa hinjiru. Isaan lubbuulee isaanii hoongessan, isaan hin amananu."},{"id":13,"translation":"Wanti halkaniifi guyyaa keessa callises kan isaati. Inni dhagayaa, beekaadha."},{"id":14,"translation":"Jedhi \"Sila Rabbiin malee gabbaramaa biraa godhadhaa? (inni) uumaa samiifi dachiiti, inni ni nyaachisa hin nyaachifamu\". jedhi \"Ani jalqaba nama Rabbiif bulee (islaamawee) ta'uttin ajajame. Mushrikoota irraas hin ta'in (naan jedhame)\".[4]","footnotes":"[4] hiikkaan: yaa egamaa kiyya jedhi -Allaaha malee gargaaraa godhadhaa? (hingodhadhu)."},{"id":15,"translation":"\"Ani yoon Gooftaa kiyyatti dilaaye adabbii guyyaa guddaan sodaadha\" jedhi."},{"id":16,"translation":"Namni guyyaa san (azaabni) isarraa deebifame, dhugumatti (Rabbiin) isa mararfateera. sun milkii guddaadha."},{"id":17,"translation":"Yoo Rabbiin miidhaan si tuqe, Isa malee deemsisaan isaaf hin jiru. Yoo toltuudhaan si tuqe, Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":18,"translation":"Inni gabroota Isaa irratti mo’ataadha. Inni ogeessa, keessa beekaadha."},{"id":19,"translation":"jedhi \"Sila ragaadhaaf waan hunda irra maaltu guddaadha?\" jedhi. \"Rabbiin Gidduu kiyyaafi gidduu keessanitti ragaadha. Qur’aanni kuni akkan ittiin isiniifi nama inni bira ga’u dinniinuuf gara kiyyatti beeksifame. Sila isin dhugumatti Rabbii wajjin gabbaramtoonni biraa jiraachuu ragaa ni baatanii?\". jedhiin \"Ani ragaa (akkasii) hin ba’u\". jedhi \"Dhugumatti, Inni dhugaan gabbaramaa tokkicha. Anis waan isin qindeessitan irraa qulqulluudha\" (jedhi). [5]","footnotes":"[5] jechi - Qur’aanni kuni akkan ittiin isiniifi nama inni bira ga’u dinniinuuf gara kiyyatti beeksifame- jedhu hiikkaa guddaa qaba. qur'aanni kan ilmaan namaa hundaaf buufameefii hanga qiyaamaan taatutti kan ittifufu tahuu ibsa."},{"id":20,"translation":"Warri kitaaba isaaniif kennine akka ilmaan isaanii beekanitti isa (muhammadiin) beeku. Warri lubbuulee isaanii hoongessan, isaan hin amananu. [6]","footnotes":"[6] yahuudaafii nasaaraan nabi muhammad s.a.w. sirritti beekan waan kitaaba isaanii keessatti sirritti bifti isaa ibsamee jiruuf. jallinaafii wanyootu itti amanuu isaan dhoowwe."},{"id":21,"translation":"Nama Rabbirratti kijiba uume yookiin keeyyattoota Isaa kijibsiise caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? Dhugumatti, miidhaa hojjattoonni hin milkaayanu."},{"id":22,"translation":"Guyyaa (qiyaamaa) kan hunda isaanii walitti qabnee, ergasii isaan qindeessaniin \"gabbaramtoonni keessan kan himaa turtan eessa jiru?\" jennuun san (yaadadhu)."},{"id":23,"translation":"Ergasii mokkaramuun (deebiin) isaanii \"Allaaha Rabbii keenyaan kakannee! nuti mushrikoota hin taane\" jechuu malee hin taane."},{"id":24,"translation":"Laali akkamitti Akka isaan lubbuulee isaaniirratti kijiban. wanti isaan sobaan odeessaa turan akka itti isaan irraa bade (mee ilaali!). [7]","footnotes":"[7] nikijiban, shirkii irratti jiraataa turan morman, kijiba sanirratti kakatan."},{"id":25,"translation":"Isaan irraas nama gara kee dhageeffatutu jira. Akka isaan isa hin hubanne onneewwan isaanii irratti haguuggaa, gurra isaanii irratti immoo duudina taasifnee jirra. Odoma mallattoowwan hundaa arganiiyyuu, isheetti hin amananu. hanga kan sitti falman ta'anii sibira dhufanitti, Warri kafare (Qur’aanni) kun ogbarruu warra durii malee waan biraatii miti\" jedhu."},{"id":26,"translation":"Isaan isa (Muhammadiin) irraa (namni akka itti hin amanne) dhorgu; (ufiifis itti hin amananii) Isa irraa fagaatan. Lubbuullee isaanii malee homaa hin balleessan; garuu hin beekanu."},{"id":27,"translation":"osoo argitee Yeroo isaan ibidda irra dhaabamanii jedhan \"yaa gaabbii keenya! odoo (addunyaatti) deebifamnee aayatoota Rabbii keenyaas kijibsiisuu dhiifnee mu'umina irraas taanee\" (silaa waan rifachiisaa argita ture)."},{"id":28,"translation":"Dhugumatti wanti isaan kana dura dhoksaa turan isaaniif mul’ate. silaa Odoo deebifamanii waan irraa dhorgamanitti deebi’u. Isaan kijibdoota."},{"id":29,"translation":"Ni jedhan.\"Isheen jireenya keenya kan addunyaati malee waan biraa miti, nuti (du’a booda) hin kaafamnu\""},{"id":30,"translation":"Yeroo isaan Gooftaa isaanii fuulduratti dhaabaman odoo argitee (waan rifachiisaa argita ture) \"Sila inni kun dhugaa mitii?\" jedhe. \"Eeyyeen; Gooftaa keenyaan kakannee! dhugaa dha\" jedhan. \"Waan kafaraa turtaniif (amma) azaabicha dhandhamaa!\" jedhe."},{"id":31,"translation":"Isaan wal qunnamtii Rabbii kijibsiisan dhugumatti hoonga’aniiru. hanga Qiyaamattiin tasa isaanitti dhuftetti nijedhan \"Waan ishee (addunyaa) keessatti hanqifneef yaa gaabbii keenya!\" isaan badiilee isaanii dugdoowwan isaanii irratti baatan. Dhagayaa! Ba’aan isaanii waa fokkate!"},{"id":32,"translation":"Jireenyi addunyaa taphaafi qoosaa malee hintaane. Dhugumatti ganda Aakhiraatu caala warra (Rabbiin) sodaataniif. Sila isin hin xiinxaltanuu?"},{"id":33,"translation":"Dhugumatti wanti isaan jedhan si gaddisiisuu ni beekna. Isaan dhugaa tahuu kee waan beekaniif (onnee isaatiin) si hin kijibsiisanu. Garuu miidhaa raawwattoonni keeyyattoota Rabbii mormu."},{"id":34,"translation":"Dhugumatti, ergamtoonni si duraas kijibsiifamaniiru. Waan kijibsiifaman irratti ni obsan. Hanga tumsi keenya isaaniif dhufutti ni rakkifaman. Jechoota Rabbiitiif jijjiiraan hin jiru. Dhugumatti, oduu ergamootaa irraa sitti dhufeera."},{"id":35,"translation":"Yoo garagaluun isaanii sitti ulfaate, mallattoon isaanitti dhufuuf yoo qaawwa dachii keessa barbaaduu yookiin kortoo samii keessaa dandeesse (raawwadhu). Rabbiin odoo fedhee, (hunda isaanii) qajeeluma irratti walitti isaan qaba. Wallaaltota irraa hin ta’in."},{"id":36,"translation":"Kan owwaatu warruma dhaga’u qofa. Du'aawwan immoo Rabbiin isaan kaasa. Ergasii gara Isaatti deebifamu."},{"id":37,"translation":"\"Maaliif mallattoon Gooftaa isaa irraa isa irratti hin buufamne?\" jedhan. \"Dhugumatti, Rabbiin mallattoo buusuu irratti danda’aa dha\" jedhi. Garuu irra hedduun isaanii hin beekan."},{"id":38,"translation":"Deddeemtuu dachii keessaas ta'ee simbirroon koola isaa lamaaniin bararus ummatoota akka keessanii malee hin taane. Kitaaba keessatti Nuti homaa hin dhiifne. Ergasii gara Gooftaa isaanii oofamu.[8]","footnotes":"[8] uumamuufii razaqamuu keessatti ummata akka keessaniiti."},{"id":39,"translation":"Isaan keeyyattoota keenya kijibsiisan duudaafi arraba qabamoo dukkanoowwan keessa jiraniidha. Rabbiin nama fedhe isa jallisa; nama fedhe immoo karaa qajeelaa irra isa godha."},{"id":40,"translation":"Jedhi: mee naaf himaa! \"Sila yoo adabbiin Rabbii isinitti dhufe yookiin Qiyaamaan isinitti dhufte,  Rabbiin malee waan biraa kadhattanii? yoo kan dhugaa dubbattan taatan\""},{"id":41,"translation":"Dhugumatti Isa qofa kadhattu, yoo fedhe waan isin gara isaatti kadhattan san isin irraa kaasa. Waan qindeessitan ni irraanfattu."},{"id":42,"translation":"Dhugumatti, gara ummattoota siin duraatti erginee jirra. (isaan kijibsiisanii irraa garagallaan) Akka isaan (Rabbitti) watwaataniif hiyyummaafi dhukkubaan isaan qabnee jirra."},{"id":43,"translation":"Maaliif yeroo adabbiin keenya isaanitti dhufe (Rabbitti) hin watwaatin (silaa rahmata isaaniif goonee isaanirraa deebifna), Garuu onneewwan isaanii ni goggogde. Sheyxaanni waan isaan dalagaa turan isaaniif miidhagse."},{"id":44,"translation":"Yeroma isaan waan ittiin gorfaman dagatan, hulaalee waan hundaa isaanitti banne; hanga isaan waan kennamaniin gammadanitti odoo hin beekne dafxaa (adabaan) isaan qabne. Isaan yoosuu abdii murattoota."},{"id":45,"translation":"Booddeen ummata miidhaa hojjatanii murame. Faaruun kan Rabbii Gooftaa aalamaati. [9]","footnotes":"[9] Rabbiin azaaba itti buusee kaafirtoota qaccee kute, kan ergamaa isaa tumseefii injifachiise haagalatoomu."},{"id":46,"translation":"Jedhi: “Mee naaf himaa! Yoo Rabbiin dhageettiifi argituuwwan keessan fudhatee (ballaafii duudaa isingodhe), onneewwan keessan irratti cufee (doomaa homaa hinbeeyne isin godhe), gabbaramaan Rabbiin alaa isa isiniif fidu eenyu?” Akkamitti keeyyattoota akka ibsinuufi ergasii akkamitti akka isaan gara galan ilaali."},{"id":47,"translation":"Jedhi: \"Mee naaf himaa! Yoo adabbiin Rabbii tasa yookiin ifatti isinitti dhufe, sila ummata miidhaa hojjattoota malee ni balleeffama?\""},{"id":48,"translation":"Nuti ergamoota gammachiisoofi dinniinoo taasifnee malee hin erginu. Warri amananiifi toltuu hojjatan sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanus."},{"id":49,"translation":"Isaan keeyyattoota keenya kijibsiisan, waan isaan fincilaa turaniif azaabni isaan tuqa."},{"id":50,"translation":"Jedhi: \"Kuusaaleen Rabbii ana bira jira isiniin hin jedhu; waan fagoos hin beeku; ani Maleykaadhas isiniin hin jedhu. Waan gara kiyya buufame malee hin hordofu. Sila jaamaafi ka argu wal qixxaataa? Sila hin xiinxaltanii?\" (jedhi)."},{"id":51,"translation":"isaan (Qur’aanaan) dinniini warreen gara Gooftaa isaaniitti walitti qabamuu sodaatan, isa (Rabbiin) malee jaalalleefi araarsaan isaaniif hintaane, akka isaan (Rabbiin) sodaataniif."},{"id":52,"translation":"Warra ganamaafi galgala fuula Isaa barbaaduuf Gooftaa isaanii kadhatan (gabbaran) hin ari’in. qormaata isaanii irraa waa tokko sirra hin jiru; qormaata kee irraas waa tokko isaan irra hin jiru, Isaan ariitee miidhaa raawwattoota irraa akka taatuufuu.[10]","footnotes":"[10] gurguddoon kuffaaraa nabiin akki jetteen \"nuti protokola keenya eeggachuuf hiyyeeyyii sibira jiran kana wajji taa'uun nuuf hintahuu, isaan ufbiraa oofii kophaa sibira teenyee siin haasoynaa jedhaniin. Nabiin s.a.w. isaan islaameysurratti waan haalaan yaaddawaa jiruuf jecha yaada kana fudhachutti dhihaate. Rabbiin aayata tana buusee hiyyeeyyii ufbiraa hin ari'in jedheen. (ibnu kasiir)."},{"id":53,"translation":"Akkasuma (kennaa adduniyaa keessatti walcaalchifnee) garii isaanii gariin mokkorre. Akka isaan jedhaniif. \"isaan kana Rabbiin nu gidduudhaa tola itti oolee?\". Sila Rabbiin galateeffattoota akkaan beekaa hin taanee?"},{"id":54,"translation":"Yeroo warri keeyyattoota keenyatti amanan sitti dhufan jedhi \"Nageenyi isin irra haa jiraatu. Gooftaan keessan lubbuu Isaa irratti rahmata barreesseera: ‘namni isin irraa wallaalumaan hamtuu hojjatee ergasii isa booda gara Rabbii deebi’ee (tawbate), (hojii isaa) tolche,  Inni (isaaf) araaramaa, (isaaf) rahmata godhaadha\" (jedhi)."},{"id":55,"translation":"Akkanatti aayatoota ibsina akka (dhugaan mirkanaa'uu fi) karaan yakkamtootaas ifa ta’uuf jecha."},{"id":56,"translation":"\"Ani waan isin Rabbiin malee gabbartan gabbaruu irraa dhorgameera\" jedhi. \"Ani fedha lubbuu keessanii hin hordofu, yoos dhugumatti ani jalladhe; warra qajeelan irraahii miti\" jedhi."},{"id":57,"translation":"Jedhi: \"Ani ragaa ifa ta’e kan Gooftaa kiyya irraa tahe irran jira. Isin isa kijibsiiftani. Wanti isin jarjarfattan ana bira hin jiru. Murtiin Rabbiif malee hin taane. Inni dhugaa murteessa. Inni irra caalaa murteessitootaati.\""},{"id":58,"translation":"Jedhi: \"Odoo wanti isin arifachiifattan ana bira jiraatee, silaa dhimmichi gidduu kiyyaafi gidduu keessanitti ni murtaa’a ture. Rabbiin miidhaa hojjattoota akkaan beekaadha.\""},{"id":59,"translation":"Furtuuwwan fagoo (ghaybii) Isa biratti tahe. Isa malee (tokkolleenuu) ishee hin beeku. Inni waan dachii (goggoyduu) keessa jiruufi waan bahra keessa jirus ni beeka. Baala (mukaa) irraa tokkollee inni beeku malee hin buutu. Firiin dukkana dachii keessaa, jiidhaafi gogaanis kitaaba mul'ataa tahe keessa tahu malee hin taane. [11]","footnotes":"[11] kuni guddina beekkomsa Rabbiiti ibsa."},{"id":60,"translation":"Inni Isa halkan isin ajjeesuudha (isin raffisuudha); Waan isin guyyaa carraaqxanis ni beeka. Ergasiisa (guyyaa) keessa isin kaasa akka beellamni murtaa'aan dhumuuf. Ergasii deebiin keessan gara Isaati. Ergasii waan isin hojjachaa turtan isinitti hima."},{"id":61,"translation":"Inni injifataa gabroota Isaa gubbaa ta'eedha. Isin irratti tiksitoota erga. hanga duuti tokkoo keessanitti dhufe ergamoonni keenya isa ajjeesu, isaan kan (ajaja) hin hanqifne ta'anii."},{"id":62,"translation":"Ergasiis gara Gooftaa isaanii dhugaa ta'e, gara Rabbii deebifamu. Dhagayaa! murtiin kan Isaa qofa. Inni irra arifataa qorattootaati."},{"id":63,"translation":"Jedhi: \"Sila eenyutu isin baraarsa? dukkanoowwan dachiifi bahraa irraa. kan isin isa waammattan ufgadiqabdanii (mul'iftaniifi) iccitiin, yoo kana irraa nu baraarseef, nuti galateeffattoota irraa taana’ (jettanu)."},{"id":64,"translation":"Jedhi: \"Rabbumatu isheefi rakkoo hunda irraa isin baraarsa. Ergasii isin ni qindeessitu.\""},{"id":65,"translation":"Jedhi: \"Inni danda'aadha azaaba gubbaa keessan irraa yookiin miilleen keessan jalaa isin irratti erguu, yookiin garee haala taataniin isin walitti makee garii keessan lola garii dhandhamsiisuu irratti (danda’aadha).\" Akka isaan hubataniif jecha akkamitti keeyyattoota akka ibsinu ilaali."},{"id":66,"translation":"Odoo inni dhugaa ta'ee jiruu ummanni kee isa kijibsiisan. \"Ani isin irratti tiksaa hintaane\" jedhiin."},{"id":67,"translation":"Oduu hundaaf yeroo itti mirkanaa’utu jira. Fuula dura beektu."},{"id":68,"translation":"Yeroo warra keeyyattoota keenya keessa seenan (itti qoosan) argite, irraa garagali, hanga isaan dubbii biraa keessa seenanitti. Yoo sheyxaanni si dagachiise, yaadannoo booda ummata miidhaa raawwattoota wajjin hin taa’in. [12]","footnotes":"[12] Ummata jallaa islaama hamatu itti qoosuufii arrabsuun wajji taauun dhoowwaadha. yoo dandayan irraa dhoowwuu yoo dadhaban biraa ka'anii deemuutu dirqama."},{"id":69,"translation":"Warra (Rabbiin) sodaatan irra dilii isaanii (warra jallatee) irraa homaayyuu irra hin jiru. Garuu akka isaan eeggataniif jecha gorsatu (isaaniif jira)."},{"id":70,"translation":"Warra amantii isaanii taphaafi qoosaa godhatanii jireenyi addunyaa isaan gowwoomsite isaan dhiisi. Akka lubbuun waan hojjatteen hin banne isaan (Qur’aanaan) gorsi. Rabbii gaditti jaalalleefi araarsaan isiif hin taane. Lubbuun hundi (azaabaraa uf bituuf) odoo kafaltii hunda kafalteeyyuu ishee irraa hin fuudhamu. Isaan sun warra waan hojjataniin balleeffamani. Isaaniif dhugaatii bishaan danfaa irraa ta’eefi adabbii laalessaa ta’etu jira waan kafaraa turaniif jecha."},{"id":71,"translation":"Jedhi: \"Sila nuti Rabbii gaditti waan nu hin fayyanneefi nu hin miine gabbarraa? Erga Rabbiin nu qajeelchee booda uf duuba deebinaa? akka isa dhama'aa ta'ee sheyxaanonni dachii keessa isa fuutee, kan isaaf hiriyoonni 'gara keenya kottu' (jechuun) gara qajeelumaa isa waaman jiranu (kan isaan hin hordofnee san) jedhi \"Dhugumatti, qajeelfamni Rabbii isatu qajeelfama (sirrii)ti. Nuti Gooftaa aalamatiif akka islaamoynu (tole jennu) ajajamnee jirra\"."},{"id":72,"translation":"Salaata gadidhaabaa, isa (Rabbiin) sodaadhaa, Inni Isa (guyyaa qiyaamaa kaafamtanii) gara Isaatti walitti qabamtaniidha."},{"id":73,"translation":"Inni Isa samiileefi dachii dhugaan uume. Guyyaa ‘ta’i’ jennaan achumaan ta’u san (yaadadhu). Jechi Isaa dhugaadha. mootummaan isaaf tahe Guyyaa xurumbaan afuufamu. Inni beekaa fagoo (gheybii)fi dhihooti. Inni ogeessa, keessa beekaadha."},{"id":74,"translation":"(Yaadadhu) Yeroo Ibraahiim abbaa isaa Aazariin jedhe \"sila ati taabotowwan gabbaramtoota godhattaa? ani siifi ummata kee jallina mul'ataa keessattiin arga\"."},{"id":75,"translation":"Akka kanatti Ibraahiimiin mootummaa samiileefi dachii agarsiifne. Akka (beekee) mirkaneeffattoota irraa tahuuf."},{"id":76,"translation":"Yeroo halkan isa irratti dukkanaa’e, urjii argee \"kun Gooftaa kiyya\" jedhe. Yeroo inni seenu ani seentota hin jaaladhu\" jedhe. [13]","footnotes":"[13] hikkaan nabi ibraahiim ummata isaa kan kafaratte falmee mormee islaamummaa karaa Rabbiitti waame. isaanitti falmuuf urjii isaan gabbaran irraa gaafatee \"akka isin jettanitti kanaatu gooftaa kiyyaa?\" jedhee gaafate. ji'aafii aduu keessattis \"akka isin jettanitti kanaatu gooftaa kiyyaa?\" miti gooftaa kiyyaamiti. jedhee morme."},{"id":77,"translation":"Yeroma ji’a ba’aa ta'ee argu \"kuni Gooftaa kiyya\" jedhe. Yeroo inni seene \"odoo Gooftaan kiyya na qajeelchuu baatee silaa ani ummata jallattoota irraan ta’a\" jedhe."},{"id":78,"translation":"Yeroma aduu tan baate taatee argu \"kun Gooftaa kiyya; kanatu irra guddaadha\" jedhe. Yeroo isheen seentu \"yaa ummata kiyya! ani waan isin qindeessitan irraa qulqulluudha\" jedhe."},{"id":79,"translation":"Ani fuula kiyya qajeelaa haalan ta’een gara (Rabbii) Isa samiileefi dachii uumee deebiseen jira; Ani mushrikoota irraa miti."},{"id":80,"translation":"Ummanni isaa isaatti falme (Inni) ni jedhe: \"Sila dhugumatti odoo Inni na qajeelchee jiruu isin (waa’ee) Rabbii keessatti natti falmituu? Waan isin Isatti qindeessitan hin sodaadhu. Yoo Gooftaan kiyya wahi fedhe malee (homtuu narra hin ga’u) Gooftaan kiyya beekumsa Isaatiin waan hunda waliin ga’eera. Sila hin gorfamtanii?"},{"id":81,"translation":"Ani akkamittin waan isin qindeessitan sodaadha? Odoo isin waan Inni ragaa isaa isin irratti hin buusin kan qindeesitan hin sodaanne taatanuu, garee lamaan (kaafiraafii mu'iminaa) keessaa isa kamtu tasgabbii haqa godhata? Yoo kan beektan taataniif (jedhi). [14]","footnotes":"[14] garee mu'iminaattu haqarra jiraa, tasgabbii haqa godhataa isa hordofaa jechuudha."},{"id":82,"translation":"Isaannan amananii, iimaana isaanii shirkiidhaan hin makin isaaniif nagayaatu jira. Isaan qajeelfamoodha."},{"id":83,"translation":"Isheen tun ragaa keenya. Ibraahiimiif ummata isaa irratti kenninee jirra. Nama feene sadarkaawwan keessatti ol fuuna. Dhugumatti, Gooftaan kee ogeessa, beekaadha."},{"id":84,"translation":"Isihaaqiifi Ya’aquubiin isaaf kennine. Hundaahuu ni qajeelchine, Sana duras Nuuhiin qajeelchinee jirra. Sanyii isaa irraas Daawuud, Sulaymaan, Ayyuub, Yuusuf, Muusaafi Haaruunin (qajeelchinee jirra). Akka kanatti toltuu hojjattootaaf galata galchina. [15]","footnotes":"[15] is'haaq ilma ibraahiimi, ya'iquub ka is'haaqi. ibraahiim akaakoo tahaaf. suleymaan ilma daawudi. haaruun obboleessa muusaati. isaan hundu ergamtoota Rabbiin qajeelloo badhaaserraayi."},{"id":85,"translation":"Zakariyyaa, Yahyaa, Iisaafi Ilyaasiinis (ni qajeelchine). Hundinuu gaggaarii irraayyi."},{"id":86,"translation":"Ismaa’il, Yasa’i, Yuunusiifi Luuxiinis (qajeelchine). Hundaayyuu aalamoota irra caalchifne."},{"id":87,"translation":"Abbootii isaanii, ilmaan isaaniifi obboleeyyan isaanii irraas (qajeelchine). Isaan fillee, gara karaa qajeelaa isaan qajeelchinee jirra."},{"id":88,"translation":"Kun qajeelloo Rabbiiti. Gabroota isaa irraa nama fedhe isaan qajeelcha. Odoo isaan qindeessanii silaa wanti isaan dalagaa turan isaan jalaa bada. [16]","footnotes":"[16] shirkiin hojii gabrichaa hunda jalaa balleessiti."},{"id":89,"translation":"Isaan warra nuti kitaaba, ogummaafi nabiyyummaa isaaniif kennineedha, Yoo isaan kun isheetti kafaran, dhugumatti Nuti namoota isheetti kafaroo hintahin isheef qopheessineerra."},{"id":90,"translation":"Isaan warra Rabbiin qajeelcheedha. Qajeelfama isaanii hordofi. jedhi Ani isa irratti (qur'aana kana isiniin gayurratti) mindaa (galata) isin hin gaafadhu, Inni aalamootaaf yaadannoo malee waanbiraatii miti."},{"id":91,"translation":"Guddina Isaaf malu Rabbiin hin guddifne. Yeroo \"Rabbiin nama irratti homaa hin buufne\" jedhan. kitaaba Muusaan dhufeen (tawraat) eenyutu buuse? jedhi. \"Ifaafi namootaaf qajeelfama haala ta'een. kan isin waraqaalee heddu isa gootan (Kan feetan) ishee mul'iftu, Heddu immoo dhoksitan, Waan isiniifi abbootiin keessan hin beekne beeksifamtanii jirtan\" jedhi. \"(Kan isa buuse) Rabbuma\" jedhi. Ergasii haala isaan dhara isaanii keessa taphataniin isaan dhiisi."},{"id":92,"translation":"(qur'aanni) kuni kitaaba nuti isa buufne kan barakaa qabu kan (kitaabota) isa duraa dhugoomsu, (jiraattota) haadha magaalotaa (Makkaa)fi namoota naannoo ishee jiran akka ittiin dinniinuuf. Warri Aakhiratti amanan isatti ni amanu. isaan salaata isaanii irratti tikfatoodha."},{"id":93,"translation":"Nama Rabbi irratti kijiba odeesse caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? yookiin odoo wahyiin homaatuu isatti hin beeksifamin \"wahyiin gara kiyyatti bu’eera\" jedheefi, nama \"anis fakkaataa waan Rabbiin buuseetiin buusa\" jedhe (caalaa namni uf miidhe hinjiru). Odoo yeroo miidhaa hojjattoonni haguuggaa du’aa keessa ta’an argitee, kan malaykonni harkoowwan isaanii diriirsanii \"lubbuulee teessan baasaa; har'a isin azaaba salphisaa galata galfamtu waan Rabbi irratti dhugaa malee jedhaa turtaniifi keeyyattoota Isaa irraa boonaa turtaniif, \" (jedhanu argitee dubbii rifachiisaa argita ture)."},{"id":94,"translation":"Dhugumatti isin kophaa nutti dhuftaniittu, akkuma yeroo jalqabaa isin uumnetti. Wantoota Nuti isiniif kennine hunda dugdoowwan keessan duubaitti dhiiftanii. Nuti araarsitoota (taabota) keessan kan isin isaan Rabbii wajji shariika tahuu himaa turtan isin wajjiin hin arginu. (Hariiroon) gidduu keessanii dhugumatti citeera. Wanti isin himataa turtan isin jalaa badeera."},{"id":95,"translation":"Rabbiin baqaqsaa firiitiifi firii tamriiti. (Inni) du’aa irraa jiraa baasa. jiraa irraas du’aa baasaadha. Kun Rabbii keessani. Isin akkamumatti gara galtan?"},{"id":96,"translation":"(Inni) baqaqsaa bariiti, Halkan (yeroo) boqonnaa, aduufi ji’a lakkoofsa (yeroo ittiin beekuuf) godhe. Kun qindeessuu (hojii) (Rabbii) injifataa, beekaati."},{"id":97,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa akka dukkanoowwan dachiifi bahraa keessa isaaniin qajeeltaniif urjiiwwan isiniif godhe sani. Dhugumatti Nuti keeyyattoota ummata beekaniif addeessinee jirra. [17]","footnotes":"[17] urjiin kallatti bahaaf dhihaa kaabaaf kibbaa ittiin beekan."},{"id":98,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa lubbuu takka irraa isin uumeedha. Bakka ragga'iinsaa (gadaamessaa)fi bakka qubsumaa (dugdatu isiniif jira). Dhugumatti, Nuti namoota hubataniif keeyyattoota addeessineerra. [18]","footnotes":"[18] sun abbaa keenya Aadami ilmi namaa hundi isarraa walhoraa dhufe. falsafaan namni jaldeessarraa argame jettu sun kijiba."},{"id":99,"translation":"Inni Isa samii irraa bishaan (rooba) buuse, Isaanis biqilaa waan hundaa baafnee (magarsine) , isa irraahis magariisa baafne, Isa irraa firii wal koraa, muka Timiraa irraa, daraaraa ishee irraa yudoo dhihoo taate, ashaakiltii inaba irraa ta'e, zaytuuna, rummaana wal fakkaataafi kan wal hinfakkaanne baafna. Mee gara firii isaa yeroo inni fireesseefi (gara) bilchina isaas ilaalaa. Dhugumatti, kana keessa ummata amananiif mallattoowwantu jira."},{"id":100,"translation":"jinnoota Rabbiif shariikoowwan taasisan Odoo inni isaan uumee jiruu; isaan beekumsaan maleetti ilmaan dhiiraafi dhalaa Isaaf (Rabbiif) kijibaan (taasisan), Inni wantoota isaan kijibaan Isaaan ibsan irraa qulqullaaye oltahe."},{"id":101,"translation":"Jalqaboo (lafaa kaasee uumoo) samiileefi dachiiti. akkamitti ilmoon isaaf ta’a Niitii kan isaaf hintaane ta'ee ? Waan hundaa uumee, Inni waan hunda beekaadha."},{"id":102,"translation":"(Kan sifaata tanaan ibsame) sun Rabbii keessani, Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru, (Inni) uumoo waan hundaatii, Isa (qofa) gabbaraa, Inni waan hunda tiksaadha."},{"id":103,"translation":"Agartuun (ijji) Isa (Rabbiin) hin agartu, Inni immoo agartuu hunda ni arga, Inni mararfataa, beekaadha. [19]","footnotes":"[19] Adduniyatti Rabbiin arguun hindandayamu. aakhiratti ammoo mu'imintoonni isa ni argu, kuni qur'aanaafii hadiisaanis mirkanaayee jira."},{"id":104,"translation":"Dhugumatti, Gooftaa keessan irraa ragaawwan ifa ta’an isinitti dhufeera. Namni (ragaawwan kanniin) arge lubbuma isaatiifi (isumatu ittiin milkaawa). Namni jaame (arguu dide) isheedhuma (lubbuma isaa) irratti (miidhaa geessisa). Anii isin irratti tiksaa miti."},{"id":105,"translation":"Akkanatti keeyyattoota ibsina, (wahyii miti kun warra si duraarraa) qu'atte akka jedhaniifi, ummata beekaniif isa ibsuuf."},{"id":106,"translation":"Waan Gooftaa kee irraa sitti beeksifame hordofi. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru; mushriktoota irraa garagali."},{"id":107,"translation":"Odoo Rabbiin fedhee, silaa (isatti) hin qindeessanu ture, Isaan irratti tiksaa si hin goone, Ati isaan irratti moosifamaa miti."},{"id":108,"translation":"Waan isaan Rabbii gaditti gabbaran hin arrabsinaa, Beekumsa maleetti roorroon Rabbiin arrabsuu, Akka kanatti ummata hundaaf dalagaa isaanii miidhagsine. Ergasii deebiin isaanii gara Gooftaa isaaniiti; waan isaan dalagaa turan isaanitti hima (galata isaaniin malu isaanii galcha)."},{"id":109,"translation":"kakuulee isaanii cimaa Rabbitti kakatan Odoo mallattoon (Rabirraa) isaanitti dhuftee, silaa isitti amanan jedhanii. \"Mallattoowwan Rabbuma biraayi\" jedhi. Yeroo isheen (raajiwwan) dhufte isaan hin amananuu maaltu isin beeksise? (Rabbitu beeka malee isin hin beektanu)."},{"id":110,"translation":"Onneewwan isaaniitiifi agartuuwwan isaanii garagaggalchina, Akkuma isaan yeroo jalqabaa isatti hin amanin.  jallina isaanii keessatti isaan dhiifna Kan dhama'an ta'anii."},{"id":111,"translation":"Odoo Nuti malaykota gara isaaniitti buufnee, du’aawwanis isaaniin haasa'anii, waan hundayyuu isaan duratti walitti qabnellee, isaan yoo Rabbiin fedhe malee kan amanan hintaane. Garuu irra hedduun isaanii ni wallaalu."},{"id":112,"translation":"Akka kanatti nabiyyii hundaafuu diina shayxaana namaafi jinnii irraa ta’an gooneera. kan gowwoomsuuf jecha gariin isaanii gara gariitti jecha miidhagaa beeksisan. Odoo Gooftaan kee fedhee silaa san hin raawwatanu ture. Isaaniifi kijiba isaan uumanis dhiisi. [20]","footnotes":"[20] sheyxaanni namaafii jinniirraayis nijira. kan adawwii nabiyyootaa tahee isaan rakkisu. garuu obsaan injifatanii iraan dabran."},{"id":113,"translation":"Akka onneewwan warra Aakhiratti hin amaninii gara isaa dabaniifi, akka isas jaalataniifi (adaba irraa) waan raawwachaa jiranis akka raawwataniif."},{"id":114,"translation":"\" si ani Rabbiin malee murteessaa barbaaddadhaa? innni isaa kitaaba adda babaafamaa gara keessanitti buuse \" (jedhi). Warri kitaaba isaaniif kennine akka inni dhugaan Gooftaa kee irraa buufame ni beeku. Warra maman irraa hin ta’in."},{"id":115,"translation":"Jechi Gooftaa keetii dhugaafi haqa haala taateen guutamte. Jechoota Isaatiif jijjiiraan hin jiru. Inni dhagayaa, beekaadha."},{"id":116,"translation":"Yoo irra hedduu namoota dachii keessaa tole jette, karaa Rabbii irraa si jallisu. Isaan shakkii malee homaa hin hordofan. Isaan kijiboo malee homaa hin taane."},{"id":117,"translation":"Dhugumatti, Gooftaan kee Isumatu nama karaa Isaa irraa jallatu irra beeka. qajeeltotas Isumatu beeka."},{"id":118,"translation":"waan maqaan Rabbii irratti dubbatame irraa qofa nyaadhaa Yoo keeyyattoota Isaatti kan amantan taataniif.[21]","footnotes":"[21] foon beyladaa yeroo gorra'amtu bismillaah itti jedhame nyaadhaa jechuudha, tan maqaan Rabbii iratti hindhawamin hin nyaatinaa jechuudha."},{"id":119,"translation":"Sila maaltu isiniif jiraayyi waan maqaan Rabbii irratti dubbatame nyaachuu dhiiftan? dhugumatti, Inni wantoota isin irratti dhorgamaa godhe isiniif addeesseera,Wanta gara isaatti rakkifamtan malee. (namoonni) baay’een beekumsaan malee fedha lubbuulee isaaniitiin jallatan. Gooftaan kee Isaatu beekaa warra daangaa dabraniiti.","footnotes":"abraniiti."},{"id":120,"translation":"Badii mul'ataafii dhokataa isaas dhiisaa. isaannan cubbuu hojjatan waan kijiba uumaniif fuuldura galata galfamu (ni adabamu)."},{"id":121,"translation":"Waan maqaan Rabbii isarratti hin dubbatamin hin nyaatinaa. inni (isa nyaachuun) jallina. Dhugumatti, shayxaanonni akka isiniin falmanuuf gara jaalallee isaanii beeysisu. Isin yoo isaaniif ajajamtan dhugumatti isin mushriktoota.[22]","footnotes":"[22] horii yeroo gorra'amu bismillaahi itti hinjedhamin nyaachuun haraami dhoowwaadha. baktii waan taheef."},{"id":122,"translation":"Sila namni du’aa turee ergasii isa jiraachifnee ifaa isaaf goone, kan isaan nama keessa deemu, akka fakkii nama dukkanoowwan keessa jiru, kan ishee irraa hin baanee ta'aa? Akka kanatti kaafirootaaf wanti isaan dalagaa turan miidhagfame.[23]","footnotes":"[23] ka ifaa mul'ataa nama keessaan deemu kenname mu'imina. kan dukkana keessaa hinbaane keessatti tahe kaafira. jarri walhinfakkaatan faallaa waliiti jechuudha."},{"id":123,"translation":"Akka kanatti gandoota hunda keessatti gurgurddoo jallattootaisii goone akka ishee keessatti shira xaxaniif. lubbuu isaanii irratti malee shira hinxaxan, Hin beekan malee."},{"id":124,"translation":"Yeroo mallattoon isaanitti dhufte \"hanga fakkaataan waan ergamoonni Rabbii kennamanii nuuf kennamutti hin amannu\" jedhu. Rabbiin ergaa Isaa eessa akka kaayu (nama nabiyyummaaf tahu) beeka. Warra badii hojjatan Rabbiin biratti xiqqeenyaafi adabbii cimaa ta’etu isaan tuqa. waan isaan shira xaxaa turaniif."},{"id":125,"translation":"Namna Rabbiin isa qajeelchuu fedhe, qoma Isaa Islaamaaf bal’isa. Nama isa jallisuu fedhe immoo qoma isaa akkaan dhiphaa, rakkataa akka nama samii keessa ol koruu taasisa. Akka kanatti Rabbiin adabbii warra hin amanne irratti godha. [24]","footnotes":"[24] Aayanni kuni namni samii keessa olkoruun rakkisaa tahuu yeroo ibsu samii keessa yoo olfagaatan qilleensi oksijiin akka hinjirreetti qajeelcha. kuni waan saayinsiin raga baheedha."},{"id":126,"translation":"Kun qajeelaa kantahe karaa Gooftaa keetiiti. Ummata gorfamaniif mallattoo dhugaadhaan adda baafneerra."},{"id":127,"translation":"Isaaniif Gooftaa isaanii bira ganda nagayaatu jira. Innis waan isaan dalagaa turaniif jecha gargaaraa isaaniiti. [25]","footnotes":"[25] Gandi nagayaa jannata. waan hamaa fokkataa hundarraa tan nagaya taate."},{"id":128,"translation":"Guyyaa hunda isaanii walitti qabee \"Yaa garee jinnootaa! Namoota (jallisuu) daneeffattanii jirtu\" (jedhuun yaadadhu). Jaalalleen isaanii kan namoota irraa ta’an \"Gooftaa keenya! gariin keenya gariitti qanani'e; beellama keenya Ati nuuf beellamte geenyee jirra\" jedhu. \" Ibiddi qubannaa keessani isii keessatti hafoodha Hanga (yeroo) Rabbiin fedhe malee \" jedha. Gooftaan kee ogeessa, beekaadha."},{"id":129,"translation":"Akka kanatti garii miidhaa hojjattoota garii irratti moosifna. Waan isaan carraaqaa (hojjataa) turaniif jecha."},{"id":130,"translation":"\"Yaa garee jinniifi namaa! Sila ergamtoonni isin irraa ta’an kan keeyyattoota kiyya isin irratti qara’aniifi qunnamtii guyyaa keessanii kana kan isin dinniinanu isinitti hin dhufnee?\" (jedhamu). \"Nuti lubbuulee keenya irratti ragaa baanee jirra\" jedhan. Jireenyi addunyaa isaan gowwoomsite. isaan kaafiroota akka turan lubbuulee isaanii irratti ragaa ba’an."},{"id":131,"translation":"Kun waan Gooftaan kee ganda takka haala warri ishee dagataa ta'een, badii (isheetiif jecha) kan balleessu hin ta'iniifi. [26]","footnotes":"[26] Rabbiin ummata tokkollee osoo ergamaa itti ergee ergaan isaa bira hingayin hinballeessu."},{"id":132,"translation":"Hundaafuu waan hojjattan irraa sadarkaaleetu jira. Gooftaan kee waan isaan dalagan irraa dagataa miti."},{"id":133,"translation":"Gooftaan kee dureessa, abbaa rahmataati, yoo fedhe, isin adeemsiseeti (dhabamsiiseti) isin booda waan fedhe (ummatarraa) bakka buusa. Akkuma isin sanyii ummata biraa irraa argamsiise."},{"id":134,"translation":"Wanti beellamamtan (qiyaamaafii kaafamiinsi) dhufaadha. Isin (adabbii jalaa) dadhabsiisoo hintaane."},{"id":135,"translation":"Jedhi. \"Yaa ummata kiyya! karaa keessan (kufrii) irratti dalagaa, Anis (karaa kiyyaa islaamummaa irratti) dalagaadha. Namni manni booddee isaaf ta’u eenyuun akka ta’e fuulduratti ni beektu, Dhugumatti, miidhaa hojjattoonni hin milkaa’anu\" [27]","footnotes":"[27] Ajajni kun ajaja lolaati eega haqa isinitti himnee diddan jallina keessan ittifufaa adaba keessan nigartanii jechuudha."},{"id":136,"translation":"Oyruufi beyladoota inni uumerraa qooda Rabbiif godhan. yaaduma isaaniitiin \"kun kan Rabbiiti, kun immoo kan gooftolee keenyaati\" jedhan. Wanti gabbaramtoota isaaniitiif ta’e gara Rabbiitti hin ga’u; wanni Rabbiif ta’e immoo gara gabbaramtoota isaaniitti ni ga’a, Wanti isaan murteessan waa fokkate![28]","footnotes":"[28] mushrikoonni qabeenya isaanii midhaaniifii horirraayis rabbiifis qoodanii gabbaramtoota isaaniitiifis qoodan. karabbiif qoodan sanirraa fuudhanii kagooftolee isaanii sanitti achi dabalan. kagooftolee isaanii san irraa ammoo kan Rabbiiti as hindabalan kun jallina fokkataa hammaataadha."},{"id":137,"translation":"Akka kanatti shariikonni isaanii hedduu mushrikootarraa ta'aniif ajjeechaa ilmaan isaanii miidhagseef, isaan balleessuufi amantii isaanii isaan irratti walfakkeeysuuf jecha. Odoo Rabbiin fedhee hin raawwatanu ture. isaan dhiisi waan isaan kijibanis."},{"id":138,"translation":"Nijedhan Yaada isaaniitiin kun horiifi oyruu (midhaan) dhorgamtuudha; Nama nuti feene malee ishee hin nyaatu, (kun) horii dugdi ishee (yaabbii irraa) dhorgamteedha; (kun immoo) horii maqaa Rabbii isii irratti hin dubbannee dha\" (jedhan), Rabbi irratti kijiba uumuuf (kana hojjatan). Rabbiin waan isaan kijibaa turaniin fuulduratti galata isaanii galcha (isaan adaba).."},{"id":139,"translation":"Ni jedhan: \"Wanti garaalee horii kanneen keessaa dhiirota keenya qofaaf (hayyamamtuudha); dubartoota keenya irratti immoo dhorgamoodha, Yoo du’aa ta’e, isaan (hunduu) isa keessatti shariika\" Ibsa isaaniitiin (kijiba Rabbi irra kaa'aniin) (adabbiin) galata isaanii galcha. Inni ogeessa, beekaadha [29]","footnotes":"[29] wanni aayata tanaafii aayatoowwan tana duraa keessatti dubbatame aadaa fokkattuu mushrikoonni ittiin gooftaalee isaanii gabbaraniidha. hundi isiituu jallina."},{"id":140,"translation":"Dhugumatti hoonga’aniiru Warri doofummaan beekumsaan amalee ilmaan isaanii ajjeesan, Rabbiin irratti kijiba kaayuun waan Rabbiin isaaniif kenne haraama taasisan, Isaan jallataniiru; qajeeloo hin taane."},{"id":141,"translation":"Inni (Rabbiin) isa ashaakiltii sireen godhamuuf (ta lafarra daagaaydu, saartu)fii tan sireen hin godhamneef (tahundeen oldhaabbattu) uumeedha. Muka timiraa, sanyii midhaanii, dhandhamni wal dhabaa ta'e, Zaytuunaafi Rummaana wal fakkaataniifi kan wal hin fakkaannes (kan uumee dha). Firii isaa irraa yeroo inni fireesse nyaadhaa; guyyaa oomisha isaas haqa isaa (zakaafii sadaqaa) kennaa. (Kennaan) hinqisaasinaa. Inni warra qisaasu hin jaalatu."},{"id":142,"translation":"beeyladoota irraa isaan fe’isaaf oolaniifi fe’isaaf hin oolle (uume). Waan Rabbiin isiniif kenne irraa nyaadhaa; tarkaanfiilee shayxaanaa hin hordofinaa. inni isiniif diina ifa bahaadha."},{"id":143,"translation":"Qindiiwwan saddeeti (isiniif uumne): hoolaa irraa lama (kormaafi dhaltuu), Re’ee irraas lama (kormaafi dhaltuu). \"Sila (Rabbiin) korma lamaan haraam godhe moo dhaltuu lamaani? Moo waan gadaamessi dhaltuu lamaanii of keessaa tti qabatte (dhalaafii kormas lachuu) (haraam godhee?)? Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif, beekumsaan naaf himaa\" jedhiin."},{"id":144,"translation":"Gaala irraas lama, Loon irraas lama (kormaafi dhalaa uume). jedhi \"Sila (Rabbiin) korma lamaan dhorge moo dhaltuu lamaani? Moo waan gadaamessi dhaltuu lameenii walitti qabatte (kormaafii dhaltuu) (haraam godhee)? Moo yeroo Rabbiin kanatti isin ajaju bira jiraataa turtani? Nama beekumsa malee namoota jallisuuf jecha Rabbiin irratti kijiba odeesse caalaa namni miidhaa hojjate eenyu (hin jiru). Dhugumatti, Rabbiin ummata miidhaa hojjattoota hin qajeelchu."},{"id":145,"translation":"Jedhi: \"Ani waan gara kiyyatti wahyii godhame keessatti nama isa nyaatu irratti dhorgamaa hin argu yoo du’aa (baktii) yookiin dhiiga dhangala’aa yookiin foon Booyyee taate malee, inni najisa, yookiin fincila waan (maqaa) Rabbiin ala gorra’ame (kan akka taabotaaf gorra'ame) malee .\" Namni (halaalaa jiruu haraamatti) darbuufi (nyaata keessatti) daangaa dabruun maletti rakkifame (yoo nyaate diliin isarra hinjirtu). dhugumatti Gooftaan kee araaramaa, rahmata godhaadha. [30]","footnotes":"[30] Namni yoo beelti itti jabeessitee gaaga'ama lubbuurra gaye waan biraa tan nyaatu dhabee rakkate waan haraam tan akka baktii tana quufuu osoo hintaanetti hanga uf jajjabeeysuun nyaatuun hayyamameera. kun gaarominaafii kabajaa guddoo islaamummaan lubbuu namaatiif kennite mul'isa."},{"id":146,"translation":"Warra yahuudoman irratti warra qeensaa hunda haraama taasifnee jirra. Sa'aa, busaa'ee (re’eefi hoolaa) irraas cooma isaan lamaanii, isaan irratti haraama taasifnee jirra, waan dugdi isaaniitiifi marrimaan isaanii baatte (malee) yookiin waan lafeetti makame malee. Kana daangaa dabruu isaaniitiif isaanii galata galchine (isaan adabne). Nuti dhugaa dubbatoodha."},{"id":147,"translation":"Yoo isaan si kijibsiisan jedhiin \"Gooftaan keessan abbaa rahmata bal’aati, adabbiin Isaaa ummata yakkamaa irraa hin deebifamu\"."},{"id":148,"translation":"Isaannan Rabbitti qindeessan ni jedhu \"odoo Rabbiin fedhee, silaa nutis ta’ee abbootiin keenya hin qindeessinu turre, Wanta tokkos haraama hin taasifnu turre. Akkasuma warri isaan duraa hanga adabbii keenya dhandhamanitti kijibsiisan. jedhi \"Sila beekumsa irraa isin bira nijiraa kan isin nuuf baastan (fiddan)? Shakkii malee homaan hordoftan, Isin kijiboo malee hin taane\". [31]","footnotes":"[31] Ergaan aayata kanaa :-badii dalaganii Rabbiitu nutti fedhee nudalaysiise jechuun itti gaafatamummaa jalaa dheeysuun hintahu. namni badii hojjate hundi badii isaatiif iitgaafatama, ni adabamas jechuudha. Akkuma namni toltu hojjate itti galata argatu."},{"id":149,"translation":"Jedhi \"Ragaan guutuun kan Rabbiiti, Inni odoo fedhee, silaa hunda keessan ni qajeelcha ture\" ."},{"id":150,"translation":"Jedhi: \"Mee ragoota keessan kan akka Rabbiin waan kana haraama taasise ragaa ba’an fidadhaa, Yoo isaan ragaa ba’an, ati isaan waliin ragaa hin ba’in (ragaa isaaniis hindhuga'oomsin), Fedha lubbuu warra keeyyattoota keenya kijibsiisanii hin hordofin, warra Aakhiraatti hin amanneefi isaan (qaamota biraa) Gooftaa isaanii wajjin wal qixxeessan (hin hordofin)\""},{"id":151,"translation":"Jedhi: \"Kottaa! Waan Gooftaan keessan isin irratti haraama godhen isin irratti qara’a: Isatti waa qindeessuu dhiisuun (dirqama), abbaafi haadhatti tola ooluun (dirqama), ilmaan keessan beelaaf (beela sodaaf) jecha hin ajjeesinaa. Nutu isiniifi isaanis soora; badii fokkatoo isherraa kan mul’ates ta’ee kan dhokate itti hin dhihaatinaa. lubbuu Rabbiin (ajjeesuu) haraama godhe haqaan malee hin ajjeesinaa, Isa san isa isiniif dhaame akka xiinxaltaniif. [32]","footnotes":"[32] badiin hamtuun Rabbiin dhoowwe hedduudha. irraafagaachuun dirqama. isaankeessaa:- shirkii (Rabbitti qindeessuu), haadhaaf abbatti mataa jabaatuu, hiyyumaafii beela sodaaf ilmoo ajjeesuu, baalagummaa mul'attuufii dhokattuu, lubbuu seeraan malee ajjeesuudha. kunneen waan Rabbiin jajjabeessee dhoowwerraayi."},{"id":152,"translation":"Qabeenya yatiimaa karaa isheen toltuu taateen malee hanga inni umrii cimina isaa ga’utti itti hin dhihaatinaa; safaraafi miizaana haqaan guutaa, Nuti lubbuu takkas dandeettii isii malee hin dirqisiifnu. yeroo jettan (ragaa kennitan), haqarratti tahaa Odoma (ka ragaa baataniif yookaa irratti baatan) fira dhihoo ta’ellee (hinjallisinaa). Waadaa Rabbiis guutaa. Kana akka isin yaadattaniif isinii dhaame.[33]","footnotes":"[33] badiiwwan dhoowwaman keessaa qabeenya yatiima karaa malee nyaachuu, safaraafii miizaana ir'isuu, yeroo ragaa bahan haqa jallisuu, waadaa Rabbiif seenaan diiguu. kuni hundinuu hamtuudha irraa fagaachuun barbaachisaadha."},{"id":153,"translation":"Dhugumatti, kun (islaamummaan) karaa kiyya qajeelaadhaa, isa hordofaa, karaalee (jallinaa) hin hordofinaa Karaa Rabbii irraa isin baastii (isin jallisti), Kana akka isin sodaattaniif isa isiniif dhaama."},{"id":154,"translation":"Eegasii muusaaf kitaaba kennine Isa toltuu hojjate irratti (ni’imaa keenya) guutuuf, waan hunda addababaasuuf, qajeelfamaafi rahmata gochuuf, akka isaan qunnamtii Gooftaa isaanitti amananiif ."},{"id":155,"translation":"Kun (qur'aanni) kitaaba Nuti buufne kan barakeeffameedha, isa hordofaa, (Rabbiin) sodaadhaa, Akka rahmanni isiniif godhamu. [34]","footnotes":"[34] sadarkan qur'aanaa guddaadha. qajeelchaa ifaafaafi rahmata mu'imintootaati. barachuu, qara'uu haffazuufii tafsiira isaa barachuu qabna."},{"id":156,"translation":"Akka isin hin jenneefi (Arabni amantii hin qabne) \"kitaabichi kan buufame garee lamaan nu duraa irratti, nuti qo’annoowwan isaanii irraa wallaaloodha\" ."},{"id":157,"translation":"Yookiin akka isin hinjenneefi \"nuti odoo kitaabni nurratti buufamee dhugumatti silaa isaan (yahuudotaafi kiristaanota) caalaa qajeella turre\" (hin janneefi). Dhugumatti, ragaan ifa ta’e (Qur’aanni), qajeelfamaafi rahmanni Gooftaa keessan irraa isiniif dhufeera. Nama keeyyattoota Rabbii kijibsiiseefi ishee irraa gara gale caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (hinjiru). Nuti warra keeyyattoota keenya irraa gara galan sababaa isaan gara galaa turaniif adabbii hamaa isaanii galata galchina (adabna)."},{"id":158,"translation":"Sila ni eeganii malaaykonni isaanitti dhufuu malee, yookiin Gooftaan kee dhufuu, yookiin gariin mallattoolee Gooftaa keetii dhufuu (malee). Guyyaa gariin mallattoolee Gooftaa keetii dhufu lubbuu tokko iimaanni ishee homaa ishee hin fayyadu tan san dura hin amanin yookiin iimaana ishee keessatti toltuu hin hojjatin,\" Isin eegaa; Nuti eegoo dha\" jedhiin."},{"id":159,"translation":"Dhugumatti warri amantii isaanii qoqqoodaniifi garee garee ta'an, ati waan tokko keessattillee isaan irraayii miti, Dhimmi isaanii gara Rabbiiti, ergasii Inni waan isaan dalagaa turan (hunda) isaanitti hima."},{"id":160,"translation":"Namni toltuun dhufe, isaaf (toltuu) fakkaattuu ishee kudhantu jira. Namni hamtuun dhufe, inni fakkaattuu ishee malee hin galateeffamu, Isaan hin miidhaman. [35]","footnotes":"[35] kuni bal'inna arjummaa Rabbii keenyaati garsiisa. nama toltuu dalage kudhaniin baayyisaaf hamtuu ammoo takkittima akka isii galata galcha."},{"id":161,"translation":"Jedhi \"Ani Gooftaan kiyya na qajeelchee jira gara karaa qajeelaa, amantii sirrii kan karaa Ibraahiim, ‘haniifa (haqatti asgoraa)’ (Rabbii tokkicha gabbaruu) ta’etti, Inni mushrikoota irraa hin turre\"."},{"id":162,"translation":"Jedhi: \"Dhugumatti salaanni kiyya, ibaadaan kiyya (qaliinsi kiyya), jireenyi kiyyaafi duuti tiyyas Rabbii Gooftaa aalamaa qofaafi."},{"id":163,"translation":"(jedhi) Shariikni isaaf hin jiru; kanattin ajajame; ani jalqaba Muslimootati.\""},{"id":164,"translation":"Jedhi: \"Sila ani Rabbiin malee Gooftaa biraa barbaadaa odoo Inni Gooftaa waan hundaa ta’ee jiru? Lubbuun hundi isheedhumarratti malee (badii) hin hojjattu. (Lubbuun) ba’aa (badii) baadhattu takka ba’aa tan biraa hin baadhattu, Ergasii gara Gooftaa keessaniiti deebiin keessan, Waan isin isa keessatti wal dhabaa turtan (hunda) isinitti hima.\""},{"id":165,"translation":"Rabbiin Isa dachii keessatti bakka bu’oo isin godhe; sadarkaa keessatti garii keessan garii irra ol fuudhe isin qormaatuuf jecha waan isinii kenne keessatti. Gooftaan kee daddafsiisaa adabbiiti; ammas Inni araaramaa, rahmata godhaadha."}]},{"id":7,"verses":[{"id":1,"translation":"[1] Alif Laam Miim Saad","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan yaamamtu tan jalqaba suuraaleetti argamtu ibsa waayee isii jalqaba suuraa baqaraatti bal'inaan ibsinee jirra, achitti deebi'anii laaluun nidandayama.."},{"id":2,"translation":"(Kun) kitaaba gara keetti buufame. Isa (geessuu) irraa qoma kee keessa dhiphinni hin jiraatin, Akka isaan akeekkachiiftuufi mu’uminootaaf gorsa ta’uuf (buufne)."},{"id":3,"translation":"Waan Gooftaa keessan irraa gara keessanitti buufame hordofaa, Jaalalleewwan (biraa) isaa gaditti hin hordofinaa, Xiqqoo qofa gorfamtu."},{"id":4,"translation":"Magaalota irraa (warra magaalotaa irraa) kan Nuti balleessinee meqaa meeqa (hedduudha), kan adabbiin keenya halkan yookiin guyyaa isaanii rafuutti jiruu isheetti dhufe."},{"id":5,"translation":"Yeroo azaabni keenya isaanitti dhufu jechi isaanii \"nuti miidhaa raawwattoota turre\" jechuu malee waan biraa hin taane."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, isaan (ergamaan) gara isaaniitti ergame (ummata) ni gaafanna; ergamtootas ni gaafanna."},{"id":7,"translation":"Dhugumatti, (hojii isaanii) beekumsaan isaan irratti odeessina, Nuti (kana irraa) fagoo hin taane."},{"id":8,"translation":"Miizaanni guyyaa san dhugaadha. Namni madaalli (hojii gaarii) isaa ulfaatte, isaan sun isaanumatu milkaayoodha."},{"id":9,"translation":"Namni madaalli (hojii gaarii) isaa haffallate immoo, isaan sun warra waan keeyyattoota keenya (kijibsiisanii) miidhaa turaniif lubbuulee isaanii hoongessaniidha."},{"id":10,"translation":"Dhugumatti, dachii keessa isinii mijeessinee ishee keessas waan ittiin jireenyaa isiniif gooneerra; Galateeffannaan keessan xiqqoodha."},{"id":11,"translation":"Dhugumatti, isin uumneerra, Ergasiis isin bocne, Ergasiis maleykotaan \"Aadamiif sujuudaa\" jenne, Achumaan sujuudani; Ibliis malee, Inni warra sujuudan irraa hin taane. [2]","footnotes":"[2] ibliis boonee uftuulee aadamiif sujuuduu dide. abaarameeti darbame."},{"id":12,"translation":"(Rabbis) \"Yeroo ani si ajaju, sujuuduu irraa maaltu si dhorge?\" jedhe, (Ibliis) \"Anatu isa caala; Ibidda irraa na uumteetiin isa dhoqqee (biyyee) irraa uumte\" jedhe."},{"id":13,"translation":"(Rabbiin) \"ishee irraa gadi bu’i; Ishee keessatti boonuun siif hin taane; bahi ati warra salphattoota irraayi\" jedheen. [3]","footnotes":"[3] boonee sujuuda didee jannatarraa darbame."},{"id":14,"translation":"(Ibliis) \"Hanga guyyaa (qiyaamaa) isaan kaafamaniitti na tursiisi\" jedhe."},{"id":15,"translation":"(Rabbiin) \"Ati warra tursiifaman irraayi\" jedheen. [4]","footnotes":"[4] hanga afuuffii garrii tan duraatti tura. yeroo isiin afuufamte uumamtootaan wajji du'a."},{"id":16,"translation":"(Ibliis) ni jedhe: \"Waan ati na jallifteef, Dhugumatti, karaa kee qajeeloo irran isaaniif (ilmaan aadamiif) taa’a. (karaa keetirraa isaan jallisa)."},{"id":17,"translation":"Ergasii fuuldura isaaniitiin, duuba isaaniitiin, mirgaawwan isaaniitiin fi bitaawwan isaaniitiin isaanitti dhufa. Irra hedduu isaanii galateeffattoota ta'anii hin argitu.\" [5]","footnotes":"[5] kallatti afraniin itti dhufeeti isaan waswaasee hamtuu hojjachurratti isaan bobbaasa jedhe."},{"id":18,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: \"Ishee irraa arrabsamaa, fageeffamaa haala taateen bahi. Isaan irraa namoota si hordofe, isin hunda irraan Jahannama guuta."},{"id":19,"translation":"Yaa Aadam! Atiifi niitiin tee jannata keessa taa'aa (qubadhaa); bakka feetan irraa nyaadhaa. mukattii tanatti immoo hin dhihaatinaa Miidhaa raawwattoota irraa taatu.\""},{"id":20,"translation":"Shayxaanni isaan lamaanitti hasaase isaanitti mul’isuuf waan isaanirraa dhokate qaama saalaa isaanii irraa; nijedhe \"Rabbiin keessan mukattii tana irraa waa isin hindhoorgine akka isin lamaan malaykota hin taaneef malee, yookiin akka isin lamaan (jannata keessatti zalaalam) hafoo hin taaneefi malee\"."},{"id":21,"translation":"\"Ani isiniif warra toltuu yaadan irraayi\" (jechuun) isaan lamaaniif kakate."},{"id":22,"translation":"Gowwoomsuun isaan jallise, Yeroma isaan mukattii dhandhaman, qaamni saalaa isaanii isaanitti mul'atte; isaanis (qaama isaanii) baala jannataatiin uf haguuguutti seenan, Gooftaan isaanii isaanitti lallabe \"Sila Ani mukattii tana (nyaachuu) irraa isin hin dhorginee? shayxaanni isin lamaanif diina ifa ta’e isiniin hin jennee?\" (jedheen)."},{"id":23,"translation":"\"Gooftaa keenya! lubbuulee teenya miinee jirra. Yoo ati nuuf hin araaramneefi rahmata nuuf hin goone nuti Dhugumatti warra hoonga’an irraa taana\" jedhan."},{"id":24,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: \"Gariin keessan gariif diina haala taataniin gadibu’aa, Isiniif dachii irra qubsumaafi qananii hanga yeroo murtaa’eetu jira.\" [6]","footnotes":"[6] Aadam, hawwaafii ibliisiin jedhame, isin hundinuu jnnatarraa gara lafaatti gadi bu'aa."},{"id":25,"translation":"\"Isheedhuma keessa jiraattu; ishee keessattis duutu (awwaalamtu); ishee irraas baafamtu (qabrii teessanirraa guyyaa qiyaamaa kaafamtu)\" jedheen."},{"id":26,"translation":"Yaa ilmaan Aadam! Nuti uffata qaama saalaa keessan haguuguufi (uffata) faayaa isin irratti buufnee jirra. Uffata sodaa Rabbii, saniitu caala. Kun mallattoowwan Rabbii irraayi; akka isaan yaadataniif (isaaniif himne)."},{"id":27,"translation":"Yaa ilmaan Aadam! akka shayxaanni (dilii isinii bareechuun) isin hin mokkorre, Akka abbaafi haadha keessan (dogoggorsiisee firii muka irraa dhoowwamanii nyaachisee) jannata irraa baasetti, uffata isaanii isaan irraa mulqee qaama saalaa isaanii isaanitti mul’isuuf. isaafi gosti isaa iddoo isin isaan hin agarre irraa isin argu. Nuti warra hin amanneef shayxaanota jaalalleewwan goonee jirra."},{"id":28,"translation":"Yeroo waan fokkattuu hojjatan \"abbootii keenya ishee irratti agarre; Rabbiinis isheetti nu ajaje\" jedhu. jedhi \"Rabbiin fokkatuuwwanitti hin ajaju, Sila isin waan hin beekne Rabbi irratti jettanii?\"."},{"id":29,"translation":"Jedhi \"Gooftaan kiyya haqatti ajaje. Masjida hunda biratti fuulleen keessan (ibaadaaf gara isaa) sirreessaa. Amantii keessan isaaf qulqulleessoo haala taataniin isa gabbaraa, Akkuma isin jalqabetti deebitu (du'a boodas Rabbiin isin kaasa)\""},{"id":30,"translation":"Garii ni qajeelche; garii immoo jallinni isaan irratti mirkanaa’e, isaan Rabbii gaditti shayxaanota jaalalleewwan taasifatan, Isaan qajeeltota uf sehan. [7]","footnotes":"[7] ilmi namaa lamumatti qoodame kan qajeeleefi kan sheyxaanni isa jallise. Rabbi nuhaa qajeelchu."},{"id":31,"translation":"Yaa ilmaan Aadam! Masjida hunda birattuu bareechifannaa (uffata) keessan qabadhaa. Nyaadhaa, dhugaa, daangaa hin dabrinaa, Inni daangaa dabritoota hin jaalatu.[8]","footnotes":"[8] yeroo salaataa hunda uffata gayaa barbaachisaa uffadhaa, waan halaal tahe hundarraa akka feetanitti nyaadhaa dhugaa, daangaa hindabrinaa jechuudha."},{"id":32,"translation":"\"Namni bareechifannaa (uffata) ishee Rabbiin gabroota Isaatiif baaseefi soorata irraas gaggaarii dhorge eenyu?\" jedhi. Isheen jiruu addunyaa keessatti warra amananiifi Guyyaa Qiyaamaa dhuunfaa isaaniiti\" jedhi, Akka kanatti keeyyattoota ummata beekaniif addeessina."},{"id":33,"translation":"Jedhi: \"wanti Gooftaan kiyya haraama godhe dilii fokkatoo, isherraa waan mul'ateefii waan dhokate, dilii, haqaan maletti roorrisuu, waan inni ragaa isaaf hin buusin Rabbitti qindeessuufi Rabbi irratti waan hin beekne jechuudha.\""},{"id":34,"translation":"Ummata (dhaloota) hundaafuu yeroo murtaa’etu jira. Yeroo beellamni isaanii dhufe sa’aatii tokko (yeroo gabaabduu takka) booda hin aanfamanu; duras hin dabranu."},{"id":35,"translation":"Yaa ilmaan Aadam! Yoo ergamtoonni isin irraa ta’an isinitti dhufan kan keeyyattoota kiyya isin irratti qara’an (itti amanaa jala deemaa). namni (Rabbiin) sodaatee hojii tolche, sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanus."},{"id":36,"translation":"Warri keeyyattoota keenya kijibsiisanii ishee irraa boonan, isaan warra ibiddaati; isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":37,"translation":"Nama Rabbiin irratti kijiba kijibe yookiin keeyyattoota Isaa kijibsiise caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (tokkolleenuu hinjiru). Sunniin qoodni isaanii kitaaba irraa haala ta'een isaan dhaqqaba; hanga Ergatmoonni keenya lubbuu isaanii kan fuudhan ta'anii isaanitti dhufan \"Warri Rabbii gaditti gabbaraa turtan eessa jiru?\" jedhu. \"Nurraa badaniiru\" jedhu. Isaan kaafiroota tahuu lubbuulee isaanii irratti ragaa ba’an."},{"id":38,"translation":"(Rabbiin) ni jedha: \"Isin ummatoota isin dura dabran keessa seenaa kan jinnootaafi namoota irraa ta’an ibidda keessatti (tahaa). \" Ummanni kamuu dhawaata seentuun obboleettii ishee (kan ishee jallifte) abaarti, hanga hundi isaanii ishee keessatti walitti qabamanitti isheen boodaa ishee duraatiin \"Gooftaa keenya! Isaan kun nu jallisanii jiru, azaabz dachaa ta’e ibidda irraa isaaniif kenni\" jette. (Rabbiin) \"Hundaafuu dachaatu jira, Garuu isin hin beektanu\" jedhe. [9]","footnotes":"[9] warri nama jallisee karaa shirkiitti yaameefii ka jala deemee jallates guyyaa qiyaamaa walhimatan. ibidda keessatti wal'abaaran."},{"id":39,"translation":"Warri dura isaanii (hoggantoonni) warra booddee isaaniitiin (hordoftootaan) ni jette \"isiniif nurra caaliinsi wahii hin taane; Waan hojjachaa turtaniif jecha azaaba dhandhamaa\"."},{"id":40,"translation":"Isaan keeyyattoota keenya kijibsiisaniifi ishee irraa boonan, hulaaleen samii isaaniif hin banamtu. Hanga gaalli qaawwa lilmoo keessa seenutti jannatas hin seenanu. Akka kanatti yakkamtoota (adabbiin) galata galchina. [10]","footnotes":"[10] Kuni fakkiidhaan ibsuudha. akkuma gaalli guddaan kuni qaawa lilmee xiqqoo san seenuun hinmalletti jannata seenuun kaafirtootaa hinmalu jechuudha."},{"id":41,"translation":"Isaaniif Jahannam irraa firaashiitu jira, gubbaa isaaniitii immoo haguuggiitu (jira). Akka kanatti miidhaa raawwattoota (adabaan) galata galchina. [11]","footnotes":"[11] warra jahannam firaashaafii hagooggiin (agoobarri) isaanii ibiddarraayi."},{"id":42,"translation":"Isaannan amananii, gaggaarii hojjatan, Nuti lubbuu takkas dandeettii ishee malee hin dirqisiifnu; isaan sun warra jannataati, Isaan ishee keessatti hafoodha (zalaalm jiraatoodha)."},{"id":43,"translation":"(jannata keessatti) Jibbaarraa waan qomoota isaanii keessa jiru ni baafne, Laggeen jala (gamoo) isaanii yaati, \"Faaruun kan Rabbii kanaaf nu qajeelcheeti, Odoo Rabbiin nu qajeelchuu baatee hin qajeellu turre; ergamoonni Rabbii keenyaa dhugaadhaan dhufte\" jedhan. \"Jannata tana dhaalchifamtan sababa waan (gaarii Rabbiin jaalatu) hojjataa turtaniitiif\" (jechuudhaan) lallabaman."},{"id":44,"translation":"(eega warri jannataatiifii warri ibiddaatis bakka isaa seenee qubate) Warri jannataa warra ibiddaatti lallabu \"Nuti waan Gooftaan keenya waadaa nuuf seene dhugaa haala ta’een arganneerra. Isin waan Gooftaan keessan waadaa isiniif seene haala dhugaa ta’een argattanii jirtuu?\" (jedhaniin). \"Eeyyeen\" jedhan. Lallabaan gidduu isaaniitti ta’e nilallabe \"Abaarsi Rabbii miidhaa hojjattoota irra haa jiraatu\" (jedhe)."},{"id":45,"translation":"(Isaan) warra karaa Rabbii irraa deebisaniifi akka isheen jallattu fedhaniidha, Isaan Aakhiratti kafaroodha."},{"id":46,"translation":"Gidduu isaanii haguuggaatu jira, A’araafirra dhiirota hundayyuu mallattoo isaanitiin beekantu jiru, Warra jannataatti lallabu \"nageenyi isin irratti haa jiraatu\" jechuun. Isaan (warri a’araaf) haala kan ishee kajeelan ta'aniin ishee hin seenne. [12]","footnotes":"[12] A'iraaf jechuun jogolla jannataafii azaaba jiddutti taheedha. isarra ummata toltuufii hamtuun isaanii walqixxaatteetu taa'a. isaan warra ibiddaatiifii jannataatis ni argan, mallattoo isaaniitiin beekan, jannata hinseenne garuu nikajeelan."},{"id":47,"translation":"Yeroo ijjoonni isaanii gara warra ibiddaa deebifamte \"Gooftaa keenya Ummata miidhaa hojjattoota wajjiin nu hin taasisin\" jedhu."},{"id":48,"translation":"Warri a’araaf namoota mallattoo isaanitiin beekan (kaafiroota warra ibiddaarraa tahan) itti lallaban     \"(Qabeenya) walitti qabuun keessaniifi wanti isin boonaa turtan waa isin hin fayyanne\" jedhu."},{"id":49,"translation":"kuffaaraan nijedhame \"Sila isaan kun warra Rabbiin rahmata isaaniif hin godhu jettanii kakattaniidhaa?\" (mu'imintootaan nijedhame) \"Jannata seenaa sodaan isin irra hin jiru, isin kan gadditanu hin taane."},{"id":50,"translation":"Warri ibiddaa warra jannataatti lallaban \"Bishaan irraa yookiin waan Rabbiin isinii hire (nyaata) irraa nurratti dhangalaasaa\" (jedhan), \"Rabbiin isaan lamaan kaafiroota irratti haraama taasiseera (homaa isinii hinkenninu)\" jedhaniin."},{"id":51,"translation":"(Isaan) (kaafiroonni) warra amantii isaanii qoosaafi tapha godhatanii jireenyi addunyaa isaan gowwoomsiteedha, har'aa isaan dhiifna Akkuma isaan walqunnamtii guyyaa isaanii kana irraanfatanitti (dhiisanitti). keeyyattoota keenya mormaa turan."},{"id":52,"translation":"Dhugumatti, Nuti kitaaba beekumsaa wajjiin isa addeessineen isaanitti dhufnee jirra, haala qajeelumaafi rahmata ummata amananiif ta'een. [13]","footnotes":"[13] kitaabni suni qur'aana kabajamaadha."},{"id":53,"translation":"Sila ni eeganii xumura isaa malee? Guyyaa xumurri isaa dhufu warri san dura isa dagatan nijedhu \"Dhugumatti ergamtoonni Gooftaa keenyaa dhugaan dhuftee jirti, Sila araarsitoonni nuuf araarsan nuuf jiruu? Yookiin (gara addunyaatti) deebifamnaa? dalagaa isa hojjataa turre malee kanbiroo hojjachuuf \" (jedhu), Dhugumatti, lubbuulee isaanii hoongessanii jiru. Wanti isaan kijibaa turan isaan jalaa badeera."},{"id":54,"translation":"Dhugumatti, Gooftaan keessan Rabbii Isa samiifi dachii guyyoota jaha keessatti uumee, ergasii Arshii irratti (ol ta’iinsa isaaf malu) ol ta’eedha. Haala daddaffiin isa barbaada ta'een halkaniin guyyaa haguugsisa. Aduu, ji’aafi urjiiwwan kan ajaja Isaatiin laaffifaman ta'anii (isaan uume). Dhagayaa! Uumuuniifi ajajnis kan Isaati. Rabbiin Gooftaa aalamaa ta’e barakaan isaa baay’ate."},{"id":55,"translation":"Gooftaa keessan gadi uf qabuufi dhoksaadhaan kadhaa. Inni daangaa dabritoota hin jaalatu."},{"id":56,"translation":"Dachii keessa erga isheen toltee booda hin balleessinaa. Sodaafi kajeellaadhaan Isa kadhaa. Dhugumatti rahmanni Rabbii warra toltuu hojjatanutti dhihoodha (isaanirraa tahaa)."},{"id":57,"translation":"Inni Isa bubbeewwan gammachiisaa taasisee rahmata Isaa (rooba) dura erguudha. hanga Yeroo isheen duumessa ulfaataa baadhatte gara biyya (bonaan goggoydee) duuteetti oofna; bishaan isatti buusuun (roobsuun) fuduraalee hunda isaan baafne (magarsine), akka kanatti du’aa (awwaala irraa) kaafna.Akka isin gorfamtaniif jecha."},{"id":58,"translation":"Lafti gaariin biqilaan isaa hayyama Gooftaa isaatiin baha, Inni bade immoo (biqilaan isaa) dadhabbiidhaan malee hin bahu, Akka kanatti keeyyattoota warra (Rabbiin) galateeffataniif addeessina. [14]","footnotes":"[14] kuni fakkii nama qajeeleefii jallateeti. qajeelaan akka lafabiyyee gaarii qabdu yeroo roobni itti roobe midhaan bareedaa magarsitu. mu'iminni aayanni Rabbii yeroo ittiroobe hojii gaarii magarsa. jallataan ammoo waan gaarii hinmagarsu."},{"id":59,"translation":"Dhugumatti Nuti Nuuhiin gara ummata isaatti erginee \"Yaa ummata kiyya! Rabbiin qofa gabbaraa Isa malee gabbaramaan biraa isiniif hin jiru, ani adabbii guyyaa guddaan isin irratti sodaadha\" jedheen."},{"id":60,"translation":"Qondaalonni ummata isaa irraa ta’an \"nuti jallina mul'ataa keessatti si argina\" jedhan."},{"id":61,"translation":"(Nuuh) ni jedhe: \"Yaa ummata kiyya! Ani jallinni homaatuu natti hin jiru, Garuu ani ergamaa Gooftaa aalamaa irraa ta’eedha."},{"id":62,"translation":"Ergaalee Gooftaa kiyyaan isinitti geessa; toltuus isiniifin yaada (isiniif hima), Rabbi irraa waan isin hin beeknen (Kan wahyiin inni nabarsiise) beeka."},{"id":63,"translation":"sila ni dinqisiifattanii gorsi Rabbii keessan irraa ta’e isinitti dhufuu, nama isin irraa ta’e tokko irratti, akka isin akeekkachiisuuf, akka Rabbiin sodaattaniifi akka mararfatamtaniif (isaaniin jedhe)."},{"id":64,"translation":"Isa kijibsiisan, Isaafi warra doonii keessa isa waliin ta’an ni baraarre, Isaan keeyyattoota keenya kijibsiisan bishaaniin dhidhimsiisne, isaan ummata jaamaa turan. [15]","footnotes":"[15] Nabi nuuh ummata isaa waggaa 950 gorse. nama waaxiqqo malee itti amanuu didan. yeroo ijibbate ni abaare. achumaan Rabbiin bishaan lafaa burqisiisee samii roobsee aalama bahratti garagalche. kaafirtoonni bishaaniin nyaatamanii dhuman. isaafii warri amanan doonii yaabbatanii nagaya bahan."},{"id":65,"translation":"Gara Aad obboleessa isaanii Huud (erginee) \"Yaa ummata kiyya! Rabbiin qofa gabbaraa; Isa malee gabbaramaan biraa isiniif hin jiru, Sila hin sodaattanii?\" jedheen."},{"id":66,"translation":"Ummata isaa irraa qondaalonni warra kafaranii \"Dhugumatti nuti gowwummaa keessatti si argina, Dhugumatti, kijibdootaa irraa ta'uu kees yaanna\" jedhaniin."},{"id":67,"translation":"(Huud) ni jedhe: \"Yaa ummata kiyya! Ani gowwummaan homaatuu natti hin jiru, Garuu ani ergamaa Gooftaa aalama hundaa irraa ta'eedha."},{"id":68,"translation":"Ergaalee Gooftaa kiyyaan isinitti geessa, Ani isiniif tola yaadaa amanamaadha."},{"id":69,"translation":"sila nidinqisiifattanii gorsi Rabbii keessan irraa tahe isinitti dhufuu nama isin irraa ta'e irratti (bu'ee) akka isin diyniinuuf jecha. yaadadhaa Yeroo Inni ummata Nuuh booda bakka bu’oota isin taasiseefi uumama keessattis bal'ina isiniif dabale (yaadadhaa). qananiilee Rabbii yaadadhaa Akka milkooftaniif jecha .\""},{"id":70,"translation":"nijedhan \"sila nutti dhuftee Akka nuti Rabbiin tokkichoomsinee Isaa gabbarruufi, wantoota abbootiin keenya gabbaraa turan akka dhiifnuuf? waan ittiin nu sodaachiftu (azaaba) san nutti fidi Yoo warra dhugaa dubbatu irraa taateef \""},{"id":71,"translation":"nijedhe \"Dhugumatti, adabniifi dallansuun Gooftaa keessan irraa isin irratti bu’eera, Sila isin  maqaalee (taabotoolee) keessatti na mormituu kan isiniifi abbootiin keessan ishee moggaaftan, kan Rabbiin isheedhaan ragaa hin buusin? Eegaa; ani isin wajjin warra eegan irraayii\"."},{"id":72,"translation":"Isaafi (huudiifii) warra isa waliin turan (mu'imintoota) rahmata nurraa ta’een nagaa baafne, Warra keeyyattoota keenya kijibsiisan hundee isaanii murre. isaan mu’uminoota hin taane."},{"id":73,"translation":"Gara Samuuditti obboleessa isaanii Saalihiin (ergine) ni jedhe: \"Yaa ummata kiyya! Rabbiin qofa gabbaraa. Isa malee gabbaramaan biraa isiniif hin jiru. Dhugumatti, Gooftaa keessan irraa mallattoon ifaa taate isinitti dhuftee jirti. tun haala mallattoo isiniif taateen gaala Rabbiitii, ishee dhiisaa dachii Rabbii keessa haa nyaattu (haa dheedduu), Hamtuun ishee hin tuqinaa  (yoo isii hamtuun tuuyxan) adabbii laalessaatu isin qabata."},{"id":74,"translation":"Yeroo Inni (Rabbiin) Aadiin booda bakka bu’oota isin taasiseefi dachii keessa isin jiraachise yaadadhaa. Dirree ishee irraa gamoowwan ijaarrattu; gaarreen irraas qottaniitin manneen taasiftu. qananiilee Rabbii yaadadhaa; badii raawwataa taatanii dachii keessa hin balleessinaa.\""},{"id":75,"translation":"Nijedhe qondaalonni warri boonan ummata isaarraa warra hacuucaman irraa warra amananiin \"sila Saalih Rabbii isaa biraa ergamuu ni beektanii?\". \"(Eeyyeen) Nuti waan inni ittiin ergametti amanoodha\" jedhan."},{"id":76,"translation":"Isaannan boonan \"Dhugumatti, nuti isa isin itti amantan sanatti kafarreerra\" jedhan."},{"id":77,"translation":"Gaalattii waraanan; ajaja Gooftaa isaanii irraa bahanii \"Yaa Saalih! Yoo ergamtoota irraa taateef waan ittiin nu sodaachiftu (azaabarraa) nutti fidi\" jedhan."},{"id":78,"translation":"Sochiin (kirkirri) dachii isaan qabatte; manneen isaanii keessatti jilbeenfatanii (dhumanii) bariisifatan."},{"id":79,"translation":"(Saalih) isaan irraa gara galee \"Yaa ummata kiyya! Dhugumatti, ani ergaa Gooftaa kiyyaa isinin gayeera; tolas isiniif yaadeera (isinii himeera), Garuu isin nama toltu isiniif yaadu hin jaalattan\" jedhe."},{"id":80,"translation":"Luuxiinis, yeroo inni (haala kan isaan mormu taheen) ummata isaatiin jedhe (yaadadhaa): \"Sila isin badii fokkataa aalama irraa (namni) tokkolleen isheedhaan isin hin dursin hojjattanii? [16]","footnotes":"[16] hojiin fokkattuun ummanni luux hojjate sun dhiirti dhiiratti qunnamtii saalaa godhuudha."},{"id":81,"translation":"Dhugumatti, isin fedhii saalaatiif dubartii dhiiftanii dhiiratti dhuftuu! Dhugumatti, isin ummata daangaa dabroodha.\"[17]","footnotes":"[17] tun badii fokkattuu daangaa dabarte. amma biyyoonni qaroomne jedhan akka waan gaariitti laalanii bal'inaan itti deemaa jiran. kan fuudha saala walfakkaatuu akkuma fuudha kaaniitti labsii itti baasanii seera qabeessa godhan hedduudha. kuni kufiinsa ilmaan namaati garsiisa."},{"id":82,"translation":"Deebiin ummata isaa \"magaalaa keessan irraa isaan baasaa; isaan Dhugumatti, ummata qulqulleeffataniidha\" jechuu malee homaa hin turre."},{"id":83,"translation":"Isaafi maatii isaa nagaya baasne. Niitii isaa malee isiin warra (adabbii keessatti) hafan irraa taate. [18]","footnotes":"[18] Rabbiin nabi luux ganda isaa kan azaabni itti bu'uuf deemu san keessa maatii isaa wajji akka bahu ajaje. innis halkan keessa bahe. akkasitti Rabbiin nagaya isaan baase. garuu jaartiin isaa warra azaabaa wajji hafte."},{"id":84,"translation":"Rooba (adabaa) isaan irratti roobsifne, Booddeen yakkamtootaa akkam akka ta’e ilaali. [19]","footnotes":"[19] azaabni isaanii dhagaa Rabbiin itti roobse, dachii garaan galchee gubbaa jala godhee jala gubbaa godhe."},{"id":85,"translation":"Gara Madyan obboleessa isaanii Shu’aybiin (erginee) ni jedhe: \"Yaa ummata kiyya! Rabbiin qofa gabbaraa, Isa malee gabbaramaan biraa isiniif hin jiru. Dhugumatti, ragaan ifa taate Rabbii keessanirraa isiniif dhuftee jirti, Safaraafi miizaanas guutaa, Namoota wantoota isaanii jalaa hin hir’isinaa. Dachii keessatti erga toluu isheetii hin balleessinaa, santu isiniif caala Yoo mu’uminoota taatan ."},{"id":86,"translation":"Karaa hunda irraa hin taa’inaa Namoota sodaachisuufi karaa Rabbii irraas namoota isatti amanan deebisuun, akka isheen jallattu kan barbaaddan taatanii. yaadadhaa yeroo (lakkoofsaan) xiqqoo turtanii isin baay’esse. Booddeen warra badii raawwatanii akkam akka ta’e ilaalaa. [20]","footnotes":"[20] ummanni nabi shu'eeybii shiftaa karatti bahee nama samuu turan, humnaan diinirraa nama gara galchanii kafarsiisan turan. kanarraa dhoowwe nabiyyichi."},{"id":87,"translation":"Yoo gareen isin irraa ta’e tokko waan ani ittiin ergametti amananii gareen biraa immoo hin amanin hanga Rabbiin gidduu keenyatti murteessutti obsaa, Inni irra caalaa warra murteessaniiti\" (isaaniin jedhe)."},{"id":88,"translation":"Nijedhan ummata isaa irraa qondaalonni warreen boonan \"Yaa Shu’aybi! nuti dhugumatti, sibaafana isaan si waliin amananis magaalaa teenya irraa (nibaafna); yookiin isin (hunduu) gara amantii keenyaa deebi’uu qabdu\" jedhan. \"Sila odoo kan jibbinus taanellee moo!\" jedhe. [21]","footnotes":"[21] yookaa kafaree amantaa isaanii seenuu san tahuu baannaan biyyarraa ari'uun sodaachisan."},{"id":89,"translation":"\" Dhugumatti Rabbiin irratti kijiba kijibne jirra yoo gara amantii keessanii deebine, erga Rabbiin ishee irraa nu baraarsee booda. ishee keessatti deebi’uun nuuf hin taane yoo Rabbiin Gooftaan keenya fedhe malee. Gooftaan keenya beekumsaan waan hunda bal'atee jira. Rabbi irratti hirkannee jirra, (Yaa) Gooftaa keenya! Gidduu keenyaafi gidduu namoota keenyaatti dhugaan murteessi; Ati irra caalaa warra murteessaniiti\" (jedhe)."},{"id":90,"translation":"Nijedhan Ummata isaa irraa qondaalonni warra kafaranii \"isin (yaa ummata keenya) yoo Shu’aybiin hordoftan, Dhugumatti, isin yeroo san hoonga’oodha\"."},{"id":91,"translation":"Sochiin (kirkirri) dachii isaan qabatte; manneen isaanii keessatti jilbeenfatoo ta'anii (du'anii) bariisifatan."},{"id":92,"translation":"Warri Shu’aybiin kijibsiisan akka waan ishee keessa hin turree ta’an, Warri Shu’aybiin kijibsiisan isaan hoongawoo ta’an."},{"id":93,"translation":"(Shu’aybi) isaan irraa gara galee nijedhe \"yaa ummata kiyya! Ani ergaalee Gooftaa kiyyaa isin dhaqqabsiiseera. Toltuu isiniif dhaameera. ummata kaafiraa irratti akkamittiin gadda!\"."},{"id":94,"translation":"Nuti gara magaalaa takkaa nabiyyii kamuu erginee (yoo ummanni sun ajaja isaa fudhachuu didan), jiraattota ishee hiyyummaafi dhibeen isaan qabnu malee hin hafne akka isaan gadi of qabaniif jecha,."},{"id":95,"translation":"Ergasii bakka hamtuu toltuutti jijjiirre, hanga isaan baay’atanii jedhanitti \"Dhugumatti, abbootii keenyas rakkinniifi toltuun tuqxee jirti (kun waanuma yeroon fiduu dha)\" Achumaan tasa isaan qabne, odoo isaan hin beekne."},{"id":96,"translation":"Odsoo warri gandaa amananii Rabbiin sodaatanii, silaa samiifi dachirraa barakaawwan isaaniif banna, Garuu isaan ni kijibsiisan. waan isaan kan hojjata tahaniif isaan qabne. [22]","footnotes":"[22] iimaanaafii sodaa Rabbiitiin barakaa waa hunda argata muslimni."},{"id":97,"translation":"Sila jiraattonni magaalattii isaanii rafaa jiranuu azaabni keenya halkan isaanitti dhufuu (irraa) of amanii (sodaa dhabanii)?(haasodaatanii)."},{"id":98,"translation":"Yookiin jiraattonni magaalattii isaanii taphatanuu adabbiin keenya waaree isaanitti dhufuu of amanii (sodaa dhabanii)?"},{"id":99,"translation":"Sila tooftaa Rabbii amanii (sodaa dhabanii)? Tooftaa Rabbii ummata hoonga’aa malee eenyullee hin amanu (sodaa hindhabu)."},{"id":100,"translation":"Sila isaannan dachii (dhumiinsa) warra ishee boodaan dhaalanuuf ifa hin taanee? nuti odoo feenee diliilee isaaniitiin isaan adabna? Onneewwan isaanii irratti cufna, isaan hin dhagayan."},{"id":101,"translation":"Magaalota kana (kan Nuuh irraa hanga ummata Shu’aybitti jiru)  seenaalee isaanii irraa siif odeessina. Dhugumatti, ergamtoonni isaanii ragaawwan ifa ta’aniin isaanitti dhufaniiru, Waan san dura kijibsiisanitti kan amanan hin taane, Akka kanatti Rabbiin onnee kaafirootaa irratti cufa.[23]","footnotes":"[23] isaan magaalota nuuh, huud, saalih, luux, shu'eybiiti."},{"id":102,"translation":"Irra hedduu isaanii waadaa isaanii kanguutan hin argine; irra hedduu isaanii finciltoota ta’uu argine."},{"id":103,"translation":"Ergasii isaan booda mallattoowwan keenyaan Muusaa gara Fir’awnaafi qondaalota isaatti erginee jirra, ishee morman, Booddeen (itti galli) balleessa hojjattootaa akkam akka ta’e ilaali."},{"id":104,"translation":"Muusaan ni jedhe: \"Yaa Fir’awna! ani ergamaa Gooftaa aalamootaa irraa ta’eedha."},{"id":105,"translation":"(muusaan nijedhe) Rabbi irratti dhugaa malee dubbachuu dhiisuun koo dhugaadha; dhugumatti ani ragaa ifa galaa Gooftaa keessan irraa ta’een isinitti dhufeera. Kanaafuu Ilmaan Israa’iil na wajjiin gadi dhiisi (bilisoomsi).\""},{"id":106,"translation":"(Fir’awna) \"Yoo mallattoon kandhufte taate ishee fidi, yoo warra dhugaa dubbatan irraa taateef\" jedheen."},{"id":107,"translation":"Ulee isaa darbe; isheen yeroma san bofa mul'ataa (guddaa) taate."},{"id":108,"translation":"Harka isaa ni baase; isheen yoosuu warra ilaalaniif adii (calanqqisaa) taate."},{"id":109,"translation":"Qondaalonni ummata Fir’awna irraa ta'an ni jedhan: \"Inni kun Dhugumatti falfalaa beekaadha."},{"id":110,"translation":"Dachii teessan (misra) irraa isin baasuu fedha; maal ajajjuree?\" (jedheen)."},{"id":111,"translation":"(Isaan) ni jedhan: \"isaafi obboleessa isaa tursiisi, Magaalota keessa walitti qabdoota ergi (akka saahirtoota walittiqabaniif jecha)."},{"id":112,"translation":"Falfalaa beekaa hundaan sitti dhufu.\""},{"id":113,"translation":"Saahiroonni gara Fir’awni dhufanii \"yoo nuti kan (sihriidhaan muusaa) injifannu taane mindaan nuuf jiraa?\" jedhan."},{"id":114,"translation":"(Inni) \"Eeyyeen (mindaa niqabdan, akkasuma) Isin warra (natti) dhiyeeffamu irraayi\" jedheen."},{"id":115,"translation":"\"Yaa Muusaa! yookaa ati (dura) darbachuu yooka nuti darbattoota tahuu (keessaa filadhu) \" jedhan."},{"id":116,"translation":"(muusaan) \"Darbadhaa\" jedhe, Yeroma (funyoofii ulee isaanii) darbatan ija namootaa falfalanii isaan shoorarkeesan, Sihrii guddaan dhufan."},{"id":117,"translation":"Gara Muusaatti \"ulee tee darbi\" (jechuun) beeksisa goone, yoggusuma isheen waan isaan kijiban ni liqimsiti. [24]","footnotes":"[24] muusaan ulee isaa nidarbee, jawwee taatee waan falfaltoonni darban san liqimsite."},{"id":118,"translation":"(Muusaan injifatuudhaan) Dhugaan ni mirkanaa’e; wanti isaan hojjataa turan ni bade."},{"id":119,"translation":"Achitti ni injifataman; salphattoota ta’anii deebi’an."},{"id":120,"translation":"Saahiroonni (Rabbiif) kan sujuudan ta'anii kufan."},{"id":121,"translation":"Ni jedhan: \"Gooftaa aalamootaatti amanneerra."},{"id":122,"translation":"Gooftaa Muusaafi Haaruunitti.\""},{"id":123,"translation":"Fir’awna ni jedhe: \"odoo ani isiniif hin hayyamin isatti amantanii? Dhugumatti, kun shira isin magaalattii keessatti xaxxaniidha jiraattota ishee isii irraa baasuuf jecha. Fuulduratti beekuuf jiraattu (adabbii ani isin adabu)."},{"id":124,"translation":"Dhugumatti, ninmura harkoowwan keessaniifi miilleen keessan wal faallessuudhaan, eegasii hunda keessaniiyyuu nan fannisa.\""},{"id":125,"translation":"\"Nuti gara Gooftaa keenyaa deebi’oo dha\" jedhan."},{"id":126,"translation":"\"Mallattooleen Gooftaa keenyaa yeroma nutti dhuftu itti amanuu (keenya) malee wanti nurraa haaloo bahattu hin jiru, (eegasii Rabbi kadhatanii nijedhan) Gooftaa keenya! obsa nurratti dhangalaasi, Muslimoota godhii nu ajjeesi\" (jedhan)."},{"id":127,"translation":"Ummata Fir’awna irraas qondaalonni nijedhan \"sila ati Muusaafi ummata isaa akka dachii keessa balleessaniif dhiiftaa? (Muusaan) sihiifi gabbaramtoota keetis akka dhiisuuf (isaan) (dhiiftaa?)\". (fir'awna) ni jedhe: \"Nuti ilmaan dhiiraa isaanii ni ajjeefna, Dubartoota isaanii immoo ni jiraachifna, (nidhiifna). nuti isaan irratti moo’attoota.\""},{"id":128,"translation":"Muusaan ummata isaatiin nijedhe \"Rabbiin gargaarsifadhaa; obsaa, Dhugumatti dachiin tan Rabbiiti, Gabroota Isaa irraa nama fedhe ishee dhaalchisa. Booddeen gaariin tan warra Rabbiin sodaataniiti\"."},{"id":129,"translation":"Nijedhan \"Nuti rakkifamnee jirra odoo ati nutti hin dhufin duraafi erga nutti dhuftee boodas \". nijedhe \" nimala Gooftaan keessan diinota keessan balleessee, dachii keessatti bakka isin buusee, ergasii akkam akka dalagdan isin ilaaluun\". [25]","footnotes":"[25] Addawwii teessan dhabamsiisee, isin moosisee Rabbiin galateeffattan moo nikafartanii isin laala."},{"id":130,"translation":"Dhugumatti ummata Fir’awnaa caama waggootaaf tureefi hir’ina oomishaatiin isaan qabne. akka isaan gorfamaniif jecha."},{"id":131,"translation":"Yeroo toltuun wahii isaanitti dhufte \"tun nuuf malti\" jedhu, Yoo hamtuun isaan tuqxe immoo Muusaafi warra isa waliinii irratti hooddatu, Dhagayaa! Dhugumatti hooddannaan isaanii Rabbiin biratti tahe. Garuu irra hedduun isaanii hin beekan. [26]","footnotes":"[26] waan irraa hooddatan saniifii toltuufii hamtus kafidu Rabbuma."},{"id":132,"translation":"Isaan (Muusaan) ni jedhan: \"Yoo ati raajii irraa waan feeteen isheedhaan sihrii nutti godhuuf nutti dhufte, nuti siif kan amannu hin taane.\""},{"id":133,"translation":"Achumaan nuti lolaa (bishaan) dachii walga’e, awaannisa, injiraan, raachaafi dhiiga (bishaan isaanii dhiigatti jirjiirre) mallattoowwan addababaafamaa haala ta'aniin isaan irratti erginee jirra. Isaan garuu ni boonan, (Isaan) ummata yakkamtoota turan."},{"id":134,"translation":"Yeroo azaabni isaan irratti bu'u ni jedhan: \"yaa Muusaa! Gooftaa kee nuuf kadhu waan Inni si biraa waadaa qabuun , yoo ati azaabicha nurraa saaqxe, Dhugumatti, nuti siif amanna; Ilmaan Israa’il si waliin ergina (nibilisoomsina).\""},{"id":135,"translation":"Yeroma nuti isaan irraa adabicha Hanga beellama isaan dhaqqabanuutti deebifnu achumaan isaan waadaa isaanii diigu."},{"id":136,"translation":"galaana (bahra) keessatti isaan dhidhimsiifnee haaloo isaan irraa ba’hanne, Sababa isaan keeyyattoota keenya sobsiisanii ishee irraayis dagattoota ta’haniif ."},{"id":137,"translation":"Nuti namoota hacuucamaa turan Bahaafi Dhiha dachii (biyya shaam) dhaalchifne, ishee barakaa keessa goonee. jechi Rabbii keetii toltuun Banii Israa’iil irratti guutamte Sababa isaan obsaniif. Waan Fir’awniifi ummanni isaa dalagaa turaniifi waan isaan ijaaraa turanis ni barbadeessine."},{"id":138,"translation":"Ilmaan Israa’iil bahara ceesifne, ummata taabotoowwan isaanii (gabbaruu) irra taa’aa jirutti dhufanii \"yaa Muusaa gabbaramaa nuuf godhi akkuma isaan gabbaramtoota qaban \" jedhan, (Inni) ni jedhe: \"Isin ummata wallaaloodha."},{"id":139,"translation":"Isaan kun wanti isaan keessa jiran mancaafamaadha. Wanti isaan dalagaa turanis dhara.\""},{"id":140,"translation":"\"Sila ani Rabbiin malee gabbaramaa biraa isiniif barbaadaa odoo Inni aalama hunda irra isin caalchisee jiruu?\" jedhe (muusaan ummata isaatiin)."},{"id":141,"translation":"Yeroo Nuti (adabbii) ummata Fir’awni irraa nagaa isin baafnes (yaadadhaa). kan hamtuu adabaa isin dhandhamsiisan, kan ilmaan keessan ajjeesanii dubartoota keessan jiraachisan (dhiisan). Kana keessas balaa (qormaata) guddaa Gooftaa keessan irraa ta’etu jira."},{"id":142,"translation":"Muusaaf halkan soddoma waadaa seenne. Kudhaniin ishee guunne. Beellamni Gooftaa isaa halkan afurtama guute. Muusaan obboleessa isaa Haaruunin ni jedhe: \"Bakka na bu’i ummata kiyya keessatti tolchi, Karaa warra balleessaa hojjatanii hin hordofin.\""},{"id":143,"translation":"Yeroo Muusaan beellama keenyaaf dhufee Rabbiin isaa isaan dubbatu \"Yaa gooftaa kiyya (uf) na argisiisi sin ilaalaa!\" jedhe. (Rabbiin) \"Nan argitu; garuu gara gaaraa ilaali; yoo bakka isaatti ragga'eef Na argitaa\" jedhe. Yeroo Rabbiin isaa gaaraaf mul’atu caccaphaa isa godhe. Muusaan gaggabee kufe, Yeroma bayyanatu (bayfatu) nijedhe \"ati qulqulloofte; ani gara keetti (tawbaa) deebi’e, ani jalqaba mu’uminootaati (ummata kiyyarraa)\". [27]","footnotes":"[27] Aduniyatti Rabbiin ijaan arguun hindandayamu. akkuma nabi muusaan arguu dadhabee gaggabee kufetti. garuu aakhiratti mu'imintoonni Rabbiin ni argan, nilaalan kun qur'aanaafii hadiisaan mirkanaayee jira."},{"id":144,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: \"Yaa Muusaa! Ani ergaa kiyyaafi haasa’a kiyyaan namoota irra si filadheera, Waan Ani siif kenne qabadhu, Galateeffattoota irraa tahi.\""},{"id":145,"translation":"Loowhiwwan keessatti waan hunda irraa gorsaafi ibsa waan hundaa isaaf barreessine. \"Ishee ciminaan qabadhu, ummata keetis akka toltuu ishee qabatan ajaji. Ani biyya finciltootaa (akka itti halaaku) fuuldurattin isinitti agarsiisa\" (jedheen)."},{"id":146,"translation":"Ani warra haqa malee dachii keessatti boonan keeyyattoota kiyya irraa garan galcha, Yoo mallattoolee hunda arganis isitti hin amanan, Yoo karaa qajeelaa argan isa karaa hin godhatan, Yoo karaa jallinaa argan isa karaa godhatan, Kun waan isaan keeyyattoota keenya kijibsiisaniifi ishee irraas dagatoo turaniifi."},{"id":147,"translation":"Warri keeyyattoota keenyaafi qunnamtii Aakhiraa kijibsiisan, dalagaaleen isaanii badde, Sila waan hojjataa turan malee nigalateeffamani?"},{"id":148,"translation":"Ummanni Muusaa (deemsa) isaa booda faaya isaanii irraa jibicha qaama (lubbuu hinqabne) tolfatan, kan sagaleen (akka koqiinsaa) isaaf taate. Sila akka inni isaanitti hin dubbanneefi gara karaa (sirriis) isaan hin qajeelchine hin arganii? (Gabbaramaa) isa godhatan; miidhaa hojjattoota ta’an. [28]","footnotes":"[28] nama jallaa saamiriyyii jedhamu tokkootu fakkii jibichaa tochee akka isaan gabbaran isaan ajajee, jallise."},{"id":149,"translation":"Yeroo gaabbanii (dhama'anii) jallachuu isaaniis argan, (tawbataniitin) jedhan: \"odoo Gooftaan keenya rahmata nuuf godhuu baateefi nuuf hin araaramnee, dhugumatti silaa nuti hoonga’oo irraa taana ture.\""},{"id":150,"translation":"Muusaan yeroma dallanaa gaddaa gara ummata isaa deebi’u \"wanti isin ana booda na bakka buuftan waa fokkate; sila ajaja Gooftaa keessanii jarjarfattani moo?\" jedhe. Loohiiwwan darbee mataa obboleessa isaa qabe, kan ufitti harkisu ta'ee. (Obboleessis) nijedhe \"Yaa ilma haadha tiyyaa! Ummanni na hacuucanii na ajjeesuuf dhihaatani, Kanaafuu diina natti hin gammachiisin, Ummata miidhaa raawwattoota wajjinis na hin godhin\" jedhe."},{"id":151,"translation":"(Muusaan) nijedhe \"Gooftaa kiyya! Anaafi obboleessa kiyyaaf araarami, Rahmata kee keessas nu seensisi, Ati irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti\"."},{"id":152,"translation":"Dhugumatti isaannan jibicha (gabbaramaa) godhatan, Gooftaa isaanii irraa dallansuufi salphinni jireenya addunyaa tanaa keessatti isaan argata፣ Akka kanatti kijibdoota (adabaan) galata galchina."},{"id":153,"translation":"Isaannan dilii heddu hojjatanii ishee booda tawbataniifi amanan, Dhugumatti, Gooftaan kee sana booda araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":154,"translation":"Yeroma dallansuun Muusaa irraa qabbanaa’u loohiwwan fuudhe, Barreefama ishee keessa qajeelfamaafi rahmatatu warra Gooftaa isaanii sodaataniif jira."},{"id":155,"translation":"Muusaan ummata isaa irraa namoota torbaatama beellama keenyaaf filate, Yeroo sochiin (kirkirri) lafaa isaan qabattu, (Muusaan) ni jedhe: \"Gooftaa kiyya! Odoo feetee kana dura isaaniifi anas ni balleessita ture. Sila waan gowwoonni nurraa ta’an dalaganiin nu balleessitaa? Isheen (fitnattiin) mokkoroodhuma keeti malee waanbiraatii miti, Isheedhaan nama feete jalliftee nama feete immoo qajeelchita. Ati gargaaraa keenya, Nuuf araarami, Rahmatas nuuf godhi, Ati caalaa araaramtootaati.[29]","footnotes":"[29] Ummanni muusaa jibicha gabbaree Rabbiin dallansiise. muusaanis aaree lole. kana akka Rabbi araara gaafataniif nama torbaatama filee fuudhee bakka Rabbiin dhaqaa jedheen dhaqan. acitti Rabbiin ijaan nugarsiisi jedhanii muusaa gaafatan. dogoggora hamaa seenan, yoggus dachiin isaaniin sossoote. achiin muusaan Rabbi kadhate."},{"id":156,"translation":"Jireenya addunyaa kana keessattiifi kan Aakhiraa keessattis toltuu nuuf katabi, Nuti gara kee deebineerra.\" (Rabbiin) ni jedhe: \"(kun) azaaba kiyya; naman fedhen isaan tuqa, Rahmanni kiyya waan hundaaf ballatte (adduniyatti hunda walgeessi), Ishee fuulduratti nin barreessa warra Rabbiin sodaataniif, zakaa kennaniifi warra keeyyattoota keenyatti amananiifin.[30]\"","footnotes":"[30] aakhiratti kan rahmata Rabbii argatee jannata seemu mu'imina qofa."},{"id":157,"translation":"(Isaan) warra ergamaa nabiyyii hin barreessineefi hin dubbifne hordofani (sun nabi muhammad), isa isaan biratti Tawraatiifi Injiiliin keessatti barreeffamee isa argan, kan toltutti isaan ajajuufi hamtuu irraa isaan dhorgu, kan gaggaarii halaala isaaniif taasisu (isaaniif hayyamu), fokkataawwan immoo haraama isaan irratti taasisu (isaan dhoowwu), kan ba’aa isaaniitiifi hidhaa isaan irra tutre isaan irraa lafa kaayu. (hordofaniidha). Isaannan isatti amananii isa kabajan, isa gargaaraniifi ifaa isa waliin bu’e (qur'aana) hordofan, isaan isaanumatu warra milkaa’oodha."},{"id":158,"translation":"Jedhi: \"Yaa ilmaan namaa! ani ergamaa Rabbii Isa mootummaan samiileefi dachii kan Isaa ta’e irraa gara hunda keessaniitti (ergamee dha). Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru, Ni jiraachisa; ni ajjeesas, Rabbiifi ergamaa Isaa, kan nabiyyii hin dubbifneefi hin barreessine ta’eetti amanaa, kan Rabbiifi jechoota Isaatti amanu sanitti, isa hordofaa akka qajeeltaniif jecha.\""},{"id":159,"translation":"Ummata Muusaa irraa ummata dhugaan qajeelaniifi ittiin haqa murteessantu jira."},{"id":160,"translation":"Ummata gosa kudha lama goonee isaan qoqqoodne, Gara Muusatti yeroo namoonni isaa dhugaatii isa gaafatan \"Ulee teetiin dhagaa dhayi\" jechuu beeksifne, Isa irraas burqituu kudha lamatu maddite, Namoonni hunduu iddoo irraa dhugan beekan, Duumessa isaan irratti gaaddiseessine, Mannii'fi salwaas isaan irratti buufne: \"Gaggaarii waan nuti isiniif kenninee irraa nyaadhaa\" (jenneen). Isaan Nu hin miine; garuu isaan lubbuu isaanii miidhaa turan. [31]","footnotes":"[31] Ummanni muusaa gosa 12 ture. yeroo dheebotanii bishaan dhaban Rabbiin muusaan ulee teetiin dhagaa dhayi jedheen. nidhaye maditi 12 maddite dhagaa sanirraa. gosti hundinuu takka takka qabattee dhuuyde. \nRabbiin ummata muusaa dummessaan isaanii gaaddiseesse, waan dayma adii fakkaatuufii fii shinbirroo isaanii buusee nyaadhaa jedheen."},{"id":161,"translation":"Yeroo isaaniin jedhame (yaadadhaa) \"magaalattii tana (beytal maqdas) keessa jiraadhaa; ishee irraa bakka feetanii nyaadhaa, (kan nu feenu Badiin nurraa) harca'uudhas' jedhaa, Balbalas sujuuda godhaa seenaa, Badiiwwan keessan isiniif dhiifna, (galata) warra toltuu hojjataniis ni daballa\""},{"id":162,"translation":"Isaan irraa warri miidhaa hojjatan jecha isaanin jedhameen ala isa biraa jijjiiran,azaaba samii irraa isaan irratti ergine Waan miidhaa hojjataa turaniif jecha.[32]","footnotes":"[32] jecha jirjiiruun isaanii kan Rabbiin araarama kadhataa seenaa isaaniin jedhe isaan habbatun fii sha'iiratin (firii garbuu barbaanna) jechaa seenan. akkasuma kan sujuudaa seenaa isaaniin jedhame taa'aa isaaniitiin lafarra shorroqaa seenan. saniif Rabbiin itta dallanee azaaba samirraa itti buuse.       [tafsiira saidii teysiir]."},{"id":163,"translation":"isaan gaafadhu Waa’ee magaalattii bahra cinaatti taatee, yeroo isaan sanbata keessatti (qurxummii al'ooluudhaan) daangaa dabran, yeroo qurxummiin isaanii guyyaa sanbataa mul’attuu taatee isaanitti dhuftu; guyyaa isaan hinsanbateessine (hin guddifne) (guyyaa biroo) isaanitti hin dhuftu, akka kanatti isaan qormaanna waan isaan fincilaa turaniif."},{"id":164,"translation":"(yaadadhu) Yeroo ummanni isaan irraa taate jette \"ummata Rabbiin isaan balleessuuf yookiin adabbii cimaa isaan adabuuf jiru maaliif gorsitu?\" (Gorsitoonn) nijedhan \"Gooftaa keessan biratti sababa nuuf haa ta'uufi akka isaan Rabbiin sodaataniifi\" jedhan. [33]","footnotes":"[33] kuni wanni ibsu namni gorsu yoo ummanni irratti dides gorsa isaa hindhaabuu ittuma fufa jechuudha."},{"id":165,"translation":"Yeroma isaan waan ittiin gorfaman dagatan, isaan hamtuu irraa (namoota) dhorgan nagaa baafnee, isaan miidhaa hojjatan immoo adabbii hamaan isaan qabne waan isaan fincilaa turaniif jecha. [34]","footnotes":"[34] hubadhaa daiwaan (ummata islaamummatti yaamuun) azaaba jalaa nagaya nama baafti."},{"id":166,"translation":"Yeroma isaan daangaa wantoota irraa dhorgamanii dabran isaanin jenne \"jaldeessa salphattoota ta’aa\"  (achumaan jaldeessa tahan)."},{"id":167,"translation":"Yeroo Gooftaan kee hanga Guyyaa Qiyaamatti nama adabbii laalessaa isaan dhandhamsiisu akka isaan irratti ergu beeksise (yaadadhu.) Dhugumatti, Gooftaan kee adabbiin isaa arifataadha; Inni akkaan araaramaa akkaan rahmata godhaadha."},{"id":168,"translation":"Nuti (Ilmaan Isaraa’iil) dachii keessatti ummatoota adda addaa taasifnee isaan kukkunnee jirra, Isaan irraa gaggaariitu jira, Isaan irraa san maleetu jira, toltuuwwaniifi hamtuuwwaniin isaan qormaannee jirra Akka isaan deebi’aniif jecha."},{"id":169,"translation":"bakka bu’oonni badaan kitaaba dhaalan bakka bu’an booda isaaniitii. Meeshaa dhihoo (adduniyaa)(hoosa) kana fudhataa, \"fuulduratti nuuf dhiifama\" jedhu, Yoo meeshaan san fakkaatu isaanitti dhufe ni fudhatu. Sila waadaan kitaabaa akka isaan Rabbiin irratti dhugaa malee hin dubbanne isaan irraa hin fuudhamnee? Waan isa keessa jiru dubbisanii jiran. Manni Aakhiraa isaan Rabbiin sodaataniif caalaadha, Sila isin hin xiinxaltanuu?"},{"id":170,"translation":"Isaannan kitaabicha qabatanii, salaata sirnaan dhaaban, Nuti mindaa tolchitoota hin balleessinu."},{"id":171,"translation":"Yeroo Nuti gaara (xuur) gubbaa isaanii irratti akka duumessaa ta’ee ol fuunee, jarri isaanirratti kufaa  dhugoomsan \"Waan nuti isiniif kennine ciminaan qabadhaa, Akka (Rabbiin) sodaattaniif jecha waan isa keessa jiru hubadhaa\" (jenne yaadadhu)."},{"id":172,"translation":"(yaadadhu) Yeroo Gooftaan kee ilmaan Aadam irraa, dugdaalee isaanii irraa sanyiilee isaanii baase, lubbuulee isaanii irratti ragaa isaan godhee \"Ani Gooftaa keessanii mitii?\" (jecheen), (Isaanis) \"Eeyyeen; ragaa baanee jirra\" jedhan, (Kun) akka isin Guyyaa Qiyaamaa \"nuti kana irraa dagatoo turre\" hin jenneefi."},{"id":173,"translation":"“Yookiin abbootii keenyatu duraan (Rabbitti) qindeessani; nuti sanyii isaaniin boodaa turre, Sila waan balleessitoonni hojjataniin nu balleessitaa?” akka isin hin jenneef (ragaa isin goone)."},{"id":174,"translation":"Akka isaan (badirraa karaa Rabbii) deebi’aniif jecha akka kanatti keeyyattoota keenya addeessina."},{"id":175,"translation":"isaan irratti dubbisi oduu isa keeyyattoota keenya isaaf kenninee, ishee irraa luqqa'e, sheyxaana isa hordofsiise, jallattoota irraa ta’e. [35]","footnotes":"[35] Aalima warra ilmaan israa'iilirra tahe tokko kan osoo barnoota qabuu ittihojjachuu didee dilaawee diin keessaa bahe. seenaa isaattu himame."},{"id":176,"translation":"Odoo feenee, isheedhaan (keeyyattoota keenyaan) ol isa fuuna ture, Garuu inni gara dachiitti gadi dide; fedhii lubbuu isaa hordofe, Fakkeenyi isaa akka fakkii sareeti yoo ariite arraba baasee harganu, yoo dhiiftes arraba baasee harganuuti, Kuni fakkeenya ummata keeyyattoota keenya kijibsiisaniiti, seenaalee odeessi akka isaan xiinxalaniif jecha."},{"id":177,"translation":"Fakkeenyi ummata keeyyattoota keenya kijibsiisanii waa fokkate! lubbuulee isaanii kan miidhan tahan."},{"id":178,"translation":"Namni Rabbiin qajeelche, isatu qajeelaadha, Namni Inni jallise immoo isaan warra hoonga’oodha."},{"id":179,"translation":"Dhugumatti Nuti jahannamiif jinnootaafi namoota irraa heddu uumnee jirra, Isaaniif onneewwantu tahe, isiin hinhubatan. isaaniif ijoowwantu tahe, isiidhaan hinargan. isaaniif gurroowwantu tahe, isiin hindhagayan. Warri sun akka beyladootaati, Inumaa jarri irra jallatoodha, Isaan isaanumatu dagattoota. [36]","footnotes":"[36] kun fakki warra jallatee diin Rabbii dideeti, haqarraa qalbiin isaanii cufamtuu, ijji isaanii jaamtuu, gurri isaanii duudaadha."},{"id":180,"translation":"Rabbiif maqaalee gaggaariitu jiru, Isheedhaan Isa kadhaa, Warra maqaalee Isaa keessatti jallisan dhiisaa, Waan dalagaa turan fuulduratti galata galfamu.[37]","footnotes":"[37] Abuu hureyraan nabiin s.a.w. kan akkana jedhan dhagaye jedhe \"Rabbiif maqaa sagaltamii sagaltu tahe namni isii bare jannata seena\" bukhaariif muslimtu baase."},{"id":181,"translation":"Warra Nuti uumne irraa, ummata dhugaan qajeelaniifi isaanis haqa murteessantu jiru."},{"id":182,"translation":"Isaannan keeyyattoota keenya kijibsiisan, Nuti karaa isaan hin beekne irraan suuta suutaan isaan qabna."},{"id":183,"translation":"Yeroo isaaniifin kenna; Dhugumatti tooftaan kiyya cimaadha."},{"id":184,"translation":"Sila isaan saahiba isaaniitti (Muhammaditti) maraatummaan akka hinjirre hin xiinxalanii? Inni akeekkachiisaa ifa galaa malee hintaane."},{"id":185,"translation":"Sila mootummaa samiileefii dachiifi, keessatti hinlaalanii? waan Rabbiin wantoota irraa uumes, akkasumas beellamni (yeroon du’a) isaanii Dhugumatti kan dhihaate ta’uu (hin ilaalanuu?). Sila booda isaatii (Qur’aanaatii) haasa’a kamitti amanu?"},{"id":186,"translation":"Nama Rabbiin jallise qajeelchaan isaaf hin jiru. Jallina isaanii keessatti dhama'oota ta'anii isaan dhiisa."},{"id":187,"translation":"Waa’ee Qiyaamaa irraa yoomi dhaabbatiinsi isii (dhufti isii) (jedhanii) si gaafatu. jedhi \"Beekumsi ishee Gooftaa kiyya qofa biratti tahe. Isa malee tokkolleen yeroo isheetiif ishee hin ibsu, Samiileefi dachii keessatti ulfaatte, Isheen tasa (daguutti) malee isinitti hin dhuftu\" (jedhi). Akka waan ati ishee sirritti beektuutti si gaafatu, jedhi Beekumsi ishee Rabbiin bira qofa jira, Garuu irra hedduun namootaa hin beekan\". [38]","footnotes":"[38] yeroo qiyaamaan butu Rabbiin malee tokkolleenuu hinbeeku."},{"id":188,"translation":"Jedhi \"Ani lubbuu tiyyaaf faayidaas ta’ee miidhaa fiduu (faaydaa fiduufii miidhaa deebisuu) hin danda'u waan Rabbiin fedhe malee, Odoon kanin waan fagoo (ghaybii) beeku ta'ee, silaa toltuu irraan baay'ifadha; hamtuun na hin tuqu ture, Ani ummata amananiif akeekkachiisaafi gammachiisaa malee hintaane\"."},{"id":189,"translation":"Inni Isa lubbuu takka irraa isin uumee ishee irraa qindii isii taasisee, akka isheetti booharuuf (mukuu bahuuf). Yeroo inni ishee qunnamu ulfa salphaa ulfoofte, (salphina isaa irraa bakka feete) ittiin deemte, Yeroma isheen ulfaattu Rabbiin Gooftaa isaanii kadhatan \"yoo Ati (ilma) gaarii nuuf kennite, dhugumatti nuti warra Si galateeffatan irraa taana\" (jechuun). [39]","footnotes":"[39] lubbuun takkittiin Rabbiin irraa ilmaan namaa uume nabi aadami, jaartii isaa hawwaa ammoo cinaacha isaarraa uume. akkasitti walhoriinsi ilma namaa jalqabe."},{"id":190,"translation":"Yeroo Inni (ilma) gaarii isaaniif kennu waan Inni isaaniif kenne (maqaa) keessatti Isaaf shariika taasisan, Rabbiin waan isaan Isa waliin gabbaran irraa ol ta’eera."},{"id":191,"translation":"Sila waan waa tokko uumuu hin dandeenye Rabbitti qindeessanii? kan isaan uumamoo ta’an."},{"id":192,"translation":"Isaan gargaaruu hin danda’an, lubbuulee isaaniis hingargaaran."},{"id":193,"translation":"Yoo isin gara qajeelumaa isaan waamtan isin hin hordofan, Isaan waamtanis yookiin cal’iftoota taatanus isin irratti walqixa."},{"id":194,"translation":"Dhugumatti, warri isin Rabbii gaditti gabbartan gabrootuma fakkiiwwan keessaniiti, mee isaan kadhaa isiniif haa awwaatanuu Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif."},{"id":195,"translation":"Sila isaaniif miiloowwantu tahee kan isiidhaan deeman? moo isaaniif harkoowwantu tahee kan isiidhaan qabatan? moo isaaniif ijoowwantu kan isiidhaan argan? moo isaaniif gurroowwantu tahee kan isiidhaan dhagayan? jedhi shariikota keessan (warra Rabbii waliin gabbartan) waamadhaa, Ergasii tooftaa natti baasaa, Yeroos naaf hin kenninaa (isaan hin sodaadhu). [40]","footnotes":"[40] tabonni isaan gabbaran miila ittiin deemtu hinqabdu. harka ittiin waa qabattu hinqabdu. ija ittiin waa argitu hinqabdu. gurra ittiin waa dhageessu hinqabdu. lubbuus hinqabdu. dhagaa, muka, sibiilaafii kkf irraa tofamte, meeeshaadha. gonkumaa gabbaruu hintaatu."},{"id":196,"translation":"Jaalalleen kiyya Rabbii Isa kitaaba buuseedha, Inni warra toltuu hojjatan ni gargaara\" (jedhiin)."},{"id":197,"translation":"Warri isin Isaa gaditti gabbartan isin gargaaruu hindandayan, lubbuulee isaaniitis hingargaaran."},{"id":198,"translation":"Yoo gara qajeelumaa isaan waamtan hin dhaga'an. Kan isaan gara kee ilaalanu (waan laalan fakkaatan) argita isaan hinargan."},{"id":199,"translation":"Haala (namootaa irraa isa) laafaa qabadhu; (dhiifama godhi) toltuutti ajaji; wallaaltota irraa gara gali."},{"id":200,"translation":"Yoo garagalchaan (butaan) shayxaana irraa ta’e tokko (ajaja Rabbii irraa) si bute Rabbitti maganfadhu, Inni dhagayaa, argaadha."},{"id":201,"translation":"Isaan Rabbiin sodaatan yeroo naanna'aan shayxaana irraa ta’e isaan tuqe (dilaawan), (Rabbiin) yaadatu, Achumaan isaan argoodha (haqarratti gadi dhaabbatoodha)."},{"id":202,"translation":"Obboleeyyan isaanii jallina isaaniif dabalu, Ergasii (jallisuu irraa) hin gabaabbatanu.[41]","footnotes":"[41] sheyxaanni obboleessa kaafiraati jallinuma isaaf dabala."},{"id":203,"translation":"Yeroo ati raajii wahiitiin isaanitti hin dhufin \"Maaliif ishee hin finne (hin uumne)?\" jedhu. jedhi \"Wanti ani hordofu waan Gooftaa kiyya biraa gara kiyyatti beeksifame qofa. (Qur’aanni) kun ragaa ifa bahaa Gooftaa keessan irraa ta'e, qajeelfamaafi rahmata ummata amananiif \"."},{"id":204,"translation":"Yeroo Qur’aanni qara’ame isaaf dhageeffadhaa; cal’isaa (hinhaasayinaa) akka rahmanni isiniif godhamuuf."},{"id":205,"translation":"Gooftaa kee faarsi lubbuu tee keessatti gadi uf qabaa sodaataa, jecha ol fuudhamaa gaditti taheen,  ganamaafi galgala keessatti (Gooftaa kee faarsi). (faaruu Rabbii) Dagattootarraa hin tahin."},{"id":206,"translation":"isaannan Gooftaa kee bira jiran Isa gabbaruu irraa hin boonan; Isa qulqulleessan; Isaaf sujuuda godhn.[42]","footnotes":"[42] bakka tanatti namni qur'aana qarauufii dhaggeefatu sujuuda tokko godha. sujuuda tilaawaa (qaraatii qur'aanaa) jedhama. sunnaa jaalatamaadha. inni qur'aana keessa bakka 15 jira."}]},{"id":8,"verses":[{"id":1,"translation":"Boojuu irraa si gaafatu, jedhi “Boojuun kan Rabbiifi ergamaa Isaati, Rabbiin sodaadhaa. Hariiroo gidduu keessan jiru tolchaa. Rabbiifi ergamaa Isaatiif ajajamaa Yoo mu’umintoota taatan\". [1]","footnotes":"[1] qabeenya boojuu akkamitti akka qoodamtuufii eenyuuf akka qoodamtu Nabiin gaafatan. Rabbiin deebisaa kennee ibse."},{"id":2,"translation":"Mu’umintoonni (dhugaa) warra yeroo (maqaan) Rabbii dubbatamu onneewwan isaanii rifattu, kan yeroo keeyyatoonni Isaa isaan irratti dubbifamtu Iimaana isaaniif dabaltuu, kan Gooftaa isaanii irratti irkataniidha. [2]","footnotes":"[2] iimaanni hojii gaariin nidabala, badii yoo hojjatan ni ir'ata."},{"id":3,"translation":"Isaannan salaata (seera ishee guutanii) gad dhaabani, waan nuti isaaniif kennine irraa kennitaniidha."},{"id":4,"translation":"Isaannan sun isaan qofatu dhugumatti mu’uminoota, Gooftaa isaanii biratti sadarkaa hedduutu isaaniif jira, araaramaafi hiree gaarii ta’etu (jannatatu) (isaaniif jiraaf)."},{"id":5,"translation":"Akkuma Rabbiin kee mana kee irraa dhugaan si baaseeti. gariin mu’uminootarraa (bahiinsa san) nijibban."},{"id":6,"translation":"Siin falmu Dhugaa keessatti (jihaadaaf bahuu keessatti), erga inni ifa ta’ee booda, akka waan odoo argan gara du’aa oofamaa jiraniitti."},{"id":7,"translation":"Yeroo tokkoon gareewwan lamaanii isiniif ta’uu Rabbiin waadaa isiniif seene, isinis isheen tan lolaa hin ta’in (gareen daldaalaa) isiniif ta’uu jaallattan, Rabbiin nifedha jechoota (waadaa) Isaatiin dhugaa mirkaneessuu. hidda kaafirootaa muruu (fedha)."},{"id":8,"translation":"(Wanti kana hojjateef) akka dhugaa mirkaneessee soba barbadeessuufi odoo kaafiroonni jibbanillee."},{"id":9,"translation":"Yeroo isin Rabbii keessan irraa birmannaa barbaaddanii isiniif awwaate “Ani maleykoota kumaa wal hordofoo ta’an isiniif gargaarsa godhaadha” (jedhe) (yaadadhu)."},{"id":10,"translation":"Rabbiin gammachuu (keessanii)fi akka onneewwan teessan ittiin tasgabbooftuuf malee waan biraatiif isa hin goone, Injifannoon Rabbiin biraa malee hin taane. Rabbiin injifataa, ogeessa. [3]","footnotes":"[3] Malaaykaan isinii tumsuun sun akka gammaddaniifii qalbiin teessan tasgabbooytuuf jecha."},{"id":11,"translation":"(yaadadhaa) Yeroo Inni mugaatiin isin haguuge tasgabbii Isa biraa ta’ee (adda waraanaatti). samii irraa yeroo bishaan isin irratti buuse (roobse), isaan isin qulqulleessuf, waswaasa sheyxaanaa isin irraa deemsisuuf, onneewwan keessanirratti (obsaan) jabeessuuf, faanowwan (keessanis cirracha irratti) ittiin gadi dhaabuuf jecha (isiniif roobse)."},{"id":12,"translation":"(yaadadhu) Yeroo Gooftaan kee gara maleykotaatti beeksisa godhe “Ani (gargaarsaan) isin waliin jiraa, isaan amanan (miila isaanii) gadi dhaabaa, Ani onneewwan isaan kafaranii keessa sodaan buusa; Mormoowwan (isaanii) gubbaa dhawaa, Isaan irraas fiixa (qubaa) hunda dhawaa” (jedhee).[4]","footnotes":"[4] kuni gaafa lola badriiti. malaaykaa kuma shantu bu'ee muslimoota gargaaree wajji lole."},{"id":13,"translation":"Kun waan isaan Rabbiifi ergamaa Isaa faallessaniifi, Namni Rabbiifi ergamaa Isaa faallesse, (Rabbiin isa adaba) Rabbiin adabbiin isaa cimaadha."},{"id":14,"translation":"Kun (adaba keessanii), isa dhandhamaa, Dhugumatti kaafirootaaf adabbii ibiddaatu jira."},{"id":15,"translation":"Yaa warra amantan! (waraanaaf) kan walitti qabaman ta’anii yeroo warra kafaran qunnamtan, duuba keessan isaanitti gara hin galchinaa (hin dheeysisnaa) (gadi dhaabbadhaa gootummaan lolaa)."},{"id":16,"translation":"Namni guyyaa san duuba isaa isaaniitti garagalche, yoo mijjeeffannaa lolaatiif yookiin gara hoomaa (isaa) siquuf ta’e malee, inni dhugumatti dallansuu Rabbi irraa ta’een deebi’ee jira, Teessoon isaas jahannami, Deebiin (isaanii jahannam tahuun) waa fokkatee."},{"id":17,"translation":"Isin isaan hin ajjeefne Garuu Rabbitu isaan ajjeese. Ati hin darbanne Yeroo darbatte Garuu Rabbiitu darbate. Mu’uminootaafis tola gaarii isa biraa ta’e akka kennuuf (kana hojjate). Rabbiin dhagahaa, beekaadha. [5]","footnotes":"[5] lola guyyaa badriirratti hiikkaan yeroo loltan san malaafii humna keessaniin osoo hinthin gargaarsa Rabbiitiini, darbannas yeroo ati darbatte Rabitu itti qajeelchee waraansise jechuudha."},{"id":18,"translation":"Kun (dhugaadha) Rabbiin dadhabsiisaa tooftaa kaafirootati."},{"id":19,"translation":"(Yaa warra kafartan!) Yoo murtii barbaaddan, dhugumatti murtiin isiniif dhufee jira. Yoo (badii irraa) dhorgamtan inni isiniif caalaadha. Ammas yoo isin (waraanatti) deebitan, nutis (mu'imintootaaf tumsa keenyaan) ni deebina.Tuutni teessan odoo baay’attellee homaa isin hin fayyadanu. Rabbiin (gargaarsaan) mu’uminoota waliin jira."},{"id":20,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiifi ergamaa Isaatiif ajajajamaa, Odoo dhageessanuu Isa irraa gara hin galinaa."},{"id":21,"translation":"Akka  (kaafirootaa) isaan haala isaan hin dhageenyeen “dhageenyee jirra” jedhanii hin ta’inaa."},{"id":22,"translation":"Dhugumatti irra badaan lubbu qabeeyyii Rabbiin biratti duudaa, arraba qabamaa, isaan aqlii hin qabneedha."},{"id":23,"translation":"Rabbiin odoo isaan keessatti toltuu beekee silaa isaan dhageessisa ture. Odoo isaan dhageessisee, silaa isaan kan garagalan ta’anii irraa baqatu."},{"id":24,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiif awwaadhaa, Ergamaa Isaatiifis; yeroo inni waan isin jiraachisutti (diin kanatti) isin waame (awwaadhaa). beekaa Rabbiin gidduu namichaatiifi onnee isaa nigolga. isin gara Isaatti walitti qabamtan."},{"id":25,"translation":"Rakkoo (Fitnaa) isin irraa warra miidhaa hojjatan qofa kophaatti hin tuqne (ta nama nagayaaa hunda walgeessu) sodaadhaa. Rabbiin adabbiin isaa cimaadhaa beekaa."},{"id":26,"translation":"Yaadadhaa yeroo isin (lakkoofsaan) xiqqoo, dachii keessattis hacuucamoo (taatanii), namoonni (saamichaafi ajjeechaan) isin bubbutuu sodaattan, (Rabbiin) isin qubsiisee, tumsa Isaatiin isin gargaare, gaggaarii irraa isii hire akka isin galateeffattaniif. [6]","footnotes":"[6] muslimtoonni makkatti humnaan laafoo lakkoofsaan xiqqoo addawwiin akka hamatti isaan hacuucu soodaa keessa tura. hijraa baanaan Rabbiin madiinaa isaan qubsiise isaanii tumse."},{"id":27,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiifi ergamaa Isaa hin ganinaa, amaanaa keessanis hin ganinaa odoo beektanii."},{"id":28,"translation":"beekaa qabeenyaaleen keessaniifi ilmaan keessanis (fitnaa) mokkoroodha. Rabbiin mindaan guddaan Isa bira jira."},{"id":29,"translation":"Yaa warra amantan! Yoo Rabbiin sodaattan, (beekkomsa) addaan baasaa (dhugaafi dharaa) isiniif godha. Badiilee teessan isin irraa haqa, Isiniif araaramas, Rabbiin saahiba arjummaa guddaati."},{"id":30,"translation":"Yeroo isaan kafaran shira sirratti baasan (yaadadhu), si hidhuuf yookiin si ajjeesuf yookiin (biyya irraa) si baasuuf. Isaan shira baasu; Rabbiinis shira baasa (shira isaanii isaan irratti deebisa), Rabbiin irra caalaa warra tooftaa baasuuti."},{"id":31,"translation":"Yeroo keeyyatoonni keenya isaan irratti qara’amtu nijedhan “Nuti (ishee) dhageenyee jirra, odoo feenee fakkaataa kanaa ni jenna; kuni ogbarruu warra duriiti malee waan biraatii miti”."},{"id":32,"translation":"(yaadadhu) Yeroo isaan jedhan “Yaa Allaah! Yoo kuni dhugaa si biraa (bu’e) ta’e, samii irraa dhagaa nurratti roobsi; yookiin adabbii laalessaa nutti fidi”."},{"id":33,"translation":"Rabbiinis odoo ati isaan keessa jirtuu kan isaan adabu hin taane, Ammas Rabbiin odoo isaan araarama kadhatanuu kan isaan adabu hin taane."},{"id":34,"translation":"maaltu isaaniif tahe kan Rabbiin isaan hin adabneef, Haala isaan masjiida kabajamaa irraa (namoota) dhoorganiin. isaan jaalallee isaa hintaane. jaalalleewwan isaa Warra Rabbiin sodaatan malee kan biraa hin taane; garuu irra hedduun isaanii hin beekanu."},{"id":35,"translation":"Salaanni isaanii mana (Ka’abaa) biratti fiiysuu (siiksuu) fi harka dhahuu (shubbisuu) malee waan biraa hin taane, adabbii dhandhamaa waan kakafartan taataniif."},{"id":36,"translation":"Dhugumatti, isaan kafaran (namoota) karaa Rabbii irraa dhorguuf jecha qabeenya isaanii kennu, Fuula duras ishee kennu, Sana booda isaan irratti gaabbii taati, Ergasii ni injifatamu; warreen kafaran gara jahannamitti walitti qabamu."},{"id":37,"translation":"Rabbiin fokkataa gaarii irraa adda baasuufi, fokkataa garii isaa garii gubbaatti taasisa, hunda isaanii walitti tuulee, ergasii jahannam keessatti isaan taasisuuf (walitti qabamu). Warri sun isaanumatu hoonga’oodha."},{"id":38,"translation":"Isaan kafaraniin jedhi, yoo (kufrii irraa) dhorgaman wanti dabre isaaniif araaramama, Yoo (itti) deebi’an immoo dhugumatti, karaan (adabbiin) warra duraanii dabritee jirti."},{"id":39,"translation":"Hanga “fitnaan” (shirkiin) hin argamneefi amantiin hundi isaa Rabbiif ta’utti isaaniin lolaa; (kufrii irraa) yoo dhorgaman (dhiisaa), dhugumatti Rabbiin waan isaan dalagan argaadha."},{"id":40,"translation":"Yoo isaan irraa gara galan, dhugumatti Rabbiin “gargaaraa keessanii beekaa, Tiksaan (Isa ta’uun) waa tole; tumsaan (Isa ta’uunis) waa tole."},{"id":41,"translation":"Beekaa wanti isin boojitan kumiyyuu tokko shanaffaan isaa Rabbiifi, ergamaa Isaatiifi, firoota dhihootiifi, yatiimotaafi, hiyyeeyyiifi, kara deemaaf taha; yoo kan Rabbiifi waan Nuti gabricha keenya irratti guyyaa addaba’iinsaa (dhugaafi soba addaan baafne), guyyaa (Badrii kan) tuutti lamaan wal qunnaman buufnetti kan amantan taatan (sana beekaa), Rabbiini waan hunda irratti danda’aadha. [7]","footnotes":"[7] qabeenyi yeroo lolaa adawwirraa booji'an bakka shanitti qoodamee harki afur 80% loltootaf adda qoodama. harki tokko shanaffaan 20% warra shanan olitti ibsame kanaaf qoodama. sunis 4% Rabbiifii ergamaa isaatiif (dhimma muslimtootaa tan waliigallaatiif) oola. 4% fira nabiyyiitiif, 4% yatiimaaf, 4% hiyyeessaaf, 4% nama karaa deemuuf qoodama."},{"id":42,"translation":"Yeroo isin moggaa (Madiinaatti) dhihootti taatanii, isaan moggaa fagootti ta’an, daldaltoonni immoo jala keessan ta’an (waan ta’e yaadadhaa). Odoo waliif beellamtanii, silaa beellama keessatti wal dhabdu turtan, Garuu Rabbiin dhimma (beekumsa isaa keessatti) raawwatamaa ta’e raawwachuuf, namni bades ragaa mul'atarrat (osoo beekuu) akka baduuf, namni jiraatus ragaa mul'atarratti (osoo beekuu) akka jiraatuuf (beellama malee walitti isin qabe). Dhugumatti Rabbiin dhaga’aa, beekaadha."},{"id":43,"translation":"Yeroo Rabbiin manaama kee keessatti (kuffaarri lakkoofsaan) xiqqoo ta’uu isaanii sitti argisiise (yaadadhu), Odoo baay’ee ta’anii isaan sitti agarsiisee silaa luynoomtan, dhimmicha keessatti wal mormitan turtan. Garuu Rabbiin nagaya (isin) godhe. Inni beekaa waan qoma keessa jiruuti."},{"id":44,"translation":"Yeroo walitti dhuftanii (yeroo) isaan isin agarsiise ijoowwan keessan keessatti xiqqoo taasisee, isin ijoowwan isaanii keessatti kan xiqqeessu ta’e (yaadadhu). Rabbiin dhimma (beekumsa Isaa keessatti) hojjatamaa ta’e raawwachuuf jecha (kana hojjate), Wantoonni gara Rabbii deebifamti."},{"id":45,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo garee (diinaa) wahii qunnamtan, gadi dhaabbadhaa (lolaa hinsodaatinaa); (faaruu) baay’ee Rabbiin faarsaa (isa kadhadhaa) akka milkooftaniif. [8]","footnotes":"[8] zikriifii du'aa'iin adda waraanaatti barbaachiftuudha. karaa injifannooti."},{"id":46,"translation":"Rabbiifi ergamaa Isaatiifis ajajamaa; wal hin morminaa; luynoomtanii humni keessan (isin irraa) deemtii; obsaa, Rabbiin obsitoota wajjin jira. [9]","footnotes":"[9] walmormuun waldhabuun humna nama dhoowwiteeti nama kuffisti."},{"id":47,"translation":"Akka isaan manneen isaanii irraa bahanii hin ta’inaa boonaa, namootatti argisiifataa. kan karaa Rabbii irraa (namoota) dhorgan (hiintahinaa). Rabbiin waan isaan dalaganitti marsaadha."},{"id":48,"translation":"(yaadadhu) Yeroo sheyxaanni dalagaalee isaanii (gadhee) miidhagsee, nijedhe “har’a nama irraa injifataan isiniif hin jiru, Ani isiniif gargaaraadha”. Yeroma gareen lamaan wal argan, of duuba deebi’ee nijedhe “ani isin irraa qulqulluudha; ani waan isin hin agarren argaa, Ani Rabbiinin sodaadha, Rabbiin adabbiin Isaa cimaadha”. [10]","footnotes":"[10] guyyaa lola badrii sheyxaanni kaafiroota jabaadhaa isiniin wajjiin jiraa jedhee lolatti kakaasee yeroo lolli jalqabamu malaaykaa argee dheefa biraa bade."},{"id":49,"translation":"Yeroo munaafiqoonniifi warri onneewwan isaanii keessa dhukkubni (kufrii) jiru jedhan (yaadadhu) “warra kana amantii isaaniitu isaan gowwoomse”. Namni Rabbirratti irkate (ni moohata), Rabbiin injifataa ogeessa."},{"id":50,"translation":"odoo gartee Yeroo maleeykonni warra kafaran fuulleen isaaniitiifi duuydoowwan isaanii tumaa lubbuu baasan “azaaba gubu dhandhamaa” (jedhaaniin) (silaa dubbii cimaa argita)."},{"id":51,"translation":"”Kun waan harkoowwan keessan dabarfatteefi. Rabbiin gabroota miidhaa miti” (isaaniin jedhama)"},{"id":52,"translation":"(Haalli ummata kanaa) Akkuma haala warra Fir’awniifi warra isaan dura turaniiti. keeyyattoota Rabbiitti kafaranii Rabbiin badiiwwan isaaniitiin isaan qabeeti. Rabbiin jabaa, adabbiin Isaa cimaati."},{"id":53,"translation":"Kun waan Rabbiin qanani ummata irratti oole  kan jirjiiru hintahiniifi hanga isaan waan lubbuulee isaanii keessa jiru jijjiirinitti. Rabbiin dhagayaa beekaadha. [11]","footnotes":"[11] yoo ummanni qalbii isaanii keessaa immaana, istiqaamaafii shukrii gara faallaa isiitti jirjiiran malee Rabbiin qananii isaaniif kenne irraa hinfudhatu. balina ni'imaa isaa rakkotti hinjijjiiru."},{"id":54,"translation":"Akka haala warra Fir’awnaafi warra isaan duraati. keeyyattoota Gooftaa isaanii kijibsiisan, ergasii badiiwwan isaaniitiin isaan balleessine; ummata Fir’awnaa bishaaniin dhidhimsiifne; hundumtuu miidhaa hojjattoota turan."},{"id":55,"translation":"Irra badaan lubbu qabeeyyii Rabbiin biratti warra kafarani; isaan hin amananu."},{"id":56,"translation":"(Isaan) warra ati waadaa wajji seente, eegasii marsaa (waadaa seenan) hunda ahdii isaanii nidiigan, isaan Rabbiin hin sodaatan."},{"id":57,"translation":"Yoo lola irratti isaan argite (akka hamatti isaan dhawii) namoota isaan boodaa isaaniin addaan facaasi (jiilchi), akka isaan gorfamaniif jecha ."},{"id":58,"translation":"Garuu yoo namoota irraa ganiinsa sodaatte ifaan ifatti (walqixatti) (waadaa isaanii) gara isaanitti darbi, Rabbiin warra (waadaa) gantoota hin jaalatu."},{"id":59,"translation":"Isaan kafaran (adaba Rabbii jalaa) miliqan uf hinsehin., isaan (Nu) hin dadhabsiisanu."},{"id":60,"translation":"Waan dandeessan isaaniin (Loluuf) qopheessaa, Humnaafi faradoo hidhaman irraa kan tahee, kan ittiin adawwii Rabbii fii adawwii keessan sodaachiftaniin. (akkasuma kan) ummattoota biraa kan isaan hin tahin, kan isin isaan hin beekne, Rabbiin isaan beeku ittiin akka sodaachiftaniif. Wanti karaa Rabbii keessatti (isin) arjoomtan kamillee (mindaan isaa) (guutamee) isiniif kennama, Isin hin miidhamtanu. [12]","footnotes":"[12] seera islaamaa keessatti humna waraanaa cimaa jaarachuun dirqama. meeshaa waraanaa jajjaboo hidhachuun barbaachisaadha."},{"id":61,"translation":"Yoo gara araaraatti daban, atis gara isheetti dabi; Rabbi irratti irkadhu, Inni dhaga’aa, argaadha. [13]","footnotes":"[13]  Waliigaleefii karaa dipiloomaasiin Rakkoo lolaas tahee kanbiroo furuun islaamummaa keessatti beekamaadha."},{"id":62,"translation":"Yoo isaan si ganuu fedhan, dhugumatti gayaan kee Rabbuma, Inni Isa si jabeesse tumsa Isaatiifi mu’uminootaan."},{"id":63,"translation":"Gidduu onneewwan isaanii wal taasise (walitti araarse). odoo (wal taasisuuf) waan dachii keessaa hunda arjoomteeyyuu gidduu onneewwan isaanii wal taasisuu hin dandeessu, Garuu Rabbitu gidduu isaanii wal taasise. Inni injifataa, ogeessa. [14]","footnotes":"[14] ummata wal lolaa ture kan waan fedhan yoo itti baasan araarsuu hindandeenye Rabbiin diin kana itti buusee isaan araarse. islaamummaan burqaa araaraa tokkummaafii jaalalaati."},{"id":64,"translation":"Yaa nabiyyii (kiyya)! Rabbiin siif gahaadha, mu’uminoota irraa namoota si hordofaniifis (gayaadha).[15]","footnotes":"[15] Rabbiin gayaa keessani hamtuu adawwii isinirraa deebisa, isarratti irkadhaa, isa abdadhaa."},{"id":65,"translation":"Yaa nabiyyii (kiyya)! Mu’uminoota lola irratti kakaasi, Isin irraa obsitoonni digdamni yoo jiraate, dhibba lama (adawwii kuffaaraarraa) haa injifatanu (haaloluunii), Isin irraa dhibbi tokko yoo jiraate isaan kafaran irraa kuma haa injifatanu (haaloluunii), waan isaan ummata hin hubanne ta’aniif. [16]","footnotes":"[16] gootummaafii jajjabinni sahaabotaa waan ajaa'ibaati namni tokko nama kudhaniin lolaa ture."},{"id":66,"translation":"Amma Rabbiin isin irraa laaffiseera, Isin keessa dadhabbiin akka jirus beekeera, Isin irraa obsitoonni dhibbi tokko yoo argame, dhibba lama haa injifatu (haa loluunii), Isin irraa kumni tokko yoo argame, kuma lama haa injifatu (haaloluunii), hayyama Rabbiitiin. Rabbiin obsitootaa wajjin jira. [17]","footnotes":"[17] booda yeroo muslimtoonni heddummaatan Rabbiin irraa laaffisee namni tokko adawwii nama lamaan (dachaan) akkalolu ajaje."},{"id":67,"translation":"Nabiyyii kamiifuu booji’amtoonni isaaf ta’uun isaaf hin malu, hanga lafa irratti injifatutti (ajjeechaa isaanii bakkaan gahutti). Isin meeshaa (faa’idaa) addunyaa feetu; Rabbiin immoo Aakhiraa (isiniif) fedha, Rabbiin injifataa, ogeessa."},{"id":68,"translation":"Odoo murtiin Rabbi irraa dabre ta’uu baatee, silaa waan isin fudhattan keessatti adabbiin guddaan isin mudata ture."},{"id":69,"translation":"Haala hayyamamaafi gaarii ta’een waan boojitan irraa nyaadhaa, Rabbiin sodaadhaa, Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":70,"translation":"Ati Yaa nabiyyicha Booji’amtoota irraa namoota harka kee keessa jiraniin jedhi: “yoo Rabbiin onneewwan keessan keessatti toltuu wahii beekee, waan isin irraa fudhatame waan caalu isiniif kenna, isiniifis ni araarama, Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha. [18]","footnotes":"[18] kun booji'amtoota guyyaa badriiti baana."},{"id":71,"translation":"Yoo isaan si ganuu fedhan, dhugumatti kana duras Rabbiin gananii jiru; isaan irraa (ajjeesuufi booji’uun) (siif) mijjeessee jira, Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":72,"translation":"Isaannan amananii godaananii, karaa Rabbii keessattis qabeenyaafi lubbuulee isaanitiin qabsaa’aniifi isaannan (isaan) qubsiisanii, gargaarsas (isaaniif) godhan, jarri sun gariin isaanii jaalallee gariiti. Isaan amananii hin godaanin immoo hanga godaananitti jaalala isaanii irraa homtuu isiniif hin taane. Yoo amantii keessatti tumsa isin gaafatan isaan tumsuun isin irratti dirqama. -namoota gidduu keessaniifi gidduu isaanii waadaan jiru irratti (yoo ta’e) malee- Rabbiin waan isin hojjattan argaadha."},{"id":73,"translation":"Isaannan kafaran gariin isaanii jaalallee gariiti. Yoo isin isa (mu’uminoota jaallattanii kaafiroota jibbuu) hojjachuu baattan dachii keessatti balaa (shirkii)fi badii guddaatu argama."},{"id":74,"translation":"Isaan amananii, godaananii, karaa Rabbii keessatti qabsaa’aniifi isaan (isaan) qubsiisanii, gargaarsa (isaaniif) godhan, warri sun isaanumatu mu’uminoota dhugaati, Isaaniif araaramaafi hiree gaariitu jira."},{"id":75,"translation":"Warri sana booda amananii, godaananiifi isin waliin qabsaa’an, isaan isin irraayyi. (Dhaala ilaalchisee) warri firaa gariin isaanii garii (dhaaluu)tti irra caalaadha kitaaba Rabbii keessatti, Rabbiin waan hunda beekaadha."}]},{"id":9,"verses":[{"id":1,"translation":"(Isheen tun) Qulqullina Rabbiifi ergmaa Isaa irraa taate kan gara warra mushrikoota irraa (lola dhiisuuf) waadaa walii galtaniitti (dhaqqabduudha). [1]","footnotes":"[1] Asitti Rabbiin waliigalteen muslimoonni mushrikaan wajji godhan dhumuu labsee beeysise."},{"id":2,"translation":"Ji’oota afuriif dachii keessa deemaa, Isin Rabbiin dadhabsiisoo akka hin ta’in beekaa. Rabbiin salphisaa kaafirootaati. [2]","footnotes":"[2] mushrikootaaf baatii afur nagayaan akka bobba'anii galan yeroon kennameef akeekkachisa cimaan wajji."},{"id":3,"translation":"(Kuni) labsii Rabbiifi ergamaa Isaa irraa gara namaatti guyyaa hajji guddaa keessatti tahe, “Rabbiin qindeessitoota irraa qulqulluudha; Ergamaan Isaas (akkasuma), Yoo tawbattaniif, inni isiniif caalaadha, Yoo garagaltan immoo isin Rabbiin dadhabsiisoo akka hin ta’in beekaa” jechuudhaan. Warra kafaran adabbii laalessaadhaan gammachiisi. [3]","footnotes":"[3] guyyaan hajjii guddaan guyyaa 12ffaa guyyaa nahar yookaa guyyaa iida adhaati, Aayanni kuni buufamuudhaan labsiin kuni guyyaa san keessa labsame."},{"id":4,"translation":"Garuu qindeessitoota irraa Warri waadaa walii seentanii sana booda homaa isin hin hirdhisiniifi (nama) tokkollee isin irratti hin gargaarin, malee, hanga beellama isaaniitti waadaa isaanii isaaniif guutaa, Rabbiin sodaattota isaa jaalata."},{"id":5,"translation":"Yeroo ji’oonni kabajamoon dabran, mushrikoota bakka isaan argitanitti ajjeesaa; isaan booji’aa; isaan marsaa; karaa hunda irra isaaniif taa’aa, Yoo tawbatanii salaata gadi dhaabanii, zakaa kennan (lola irraa dhaabaa) karaa isaanii isaaniif gadi dhiisaa, Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha.[4]","footnotes":"[4] Ji’oonni kabajamoon ji’oota afran guyyaa labsii irraa kaasee jiru, kan mushrikootaaf isaan keessa nagaan socho’uun eeyyamameedha."},{"id":6,"translation":"Yoo tokkoon qindeessitoota (kuffaara) irraa ta’e nagaya gochuu sirra barbaade, nagaya isaaf godhi hanga inni jecha Rabbii (qur'aana) dhagahutti, eegasii iddoo nagaya isaatiin isa ga’i, Kun waan isaan ummata hin beekne ta’aniifi."},{"id":7,"translation":"Qindeessitootaaf waadaan Rabbiin biraafi ergamaa Isaa bira akkamitti tahaaf? (hintahuuf) warra masjiida kabajamaa biratti waadaa walii seentan malee (walii galtee hudeybiyyaa), waan isaan (waadaadhaan) isiniif dhaabbataniin isinis isaaniif dhaabbadhaa, Rabbiin warra Isa sodaatan jaalata."},{"id":8,"translation":"Odoo isin irratti injifannoo argatanii, firummaafi waadaas isin keessatti kan hin eegganne ta’anii, akkamitti (waadaan isaaniif ta’a)? (hintahu). Afaanoowwan isaaniitiin isin jaallachiisu; Onneewwan isaanii immoo ni diddi. Irra hedduun isaaniis finciltoota."},{"id":9,"translation":"Keeyyattoota Rabbiitiin bu’aa xiqqaa bitatanii karaa Isaa irraas (namoota) dhorgan, isaan wanti isaan dalagaa turan waa fokkate."},{"id":10,"translation":"Mu’umina keessatti, firummaas ta’ee waadaa hin eeggatanu, Warri sun isaanumatu daangaa dabritoota."},{"id":11,"translation":"Yoo tawbatanii, salaata gadi dhaabanii, zakaa kennan (isaan) amantii keessatti obboleeyyan keessani, keeyyattoota keenya ni addeessina Ummata xiinxallaniif ."},{"id":12,"translation":"Yoo erga waadaa seenanii booda waadaa isaanii diiganii amantii keessan xiqqeesan (arrabsan), hoggantoota kufriitin lolaa isaan waadaan isaaniif hin jiruu, akka dhorgamaniif. [5]","footnotes":"[5] islaamummaa yookaa Rabbiin yooka nabiyyii muhammad yoo arrabsan lolli itti banamuun barbaachisaadha."},{"id":13,"translation":"Sila hinloltaniinii? ummata waadaa isaanii diiganii, ergamaa (Rabbii) biyya irraa baasuuf barbaadan, isaan dursanii kan (lolaan) isin jalqaban odoo ta’anii jiranuu (maaliif isaaniin hin lolle?) (lolaanii) Sila isaan sodaattanii? Rabbitu isin Isa sodaachuutti irra haqa, Yoo mu’uminoota taatan."},{"id":14,"translation":"Isaaniin lolaa, Rabbiin harkoowwan keessaniin isaan adaba; isaan salphisa; isaan irratti isinii tumsa; qomoowwan warra mu’uminootaa ni fayyisa."},{"id":15,"translation":"Dallansuu onneewwan isaaniis ni deemsisa; Rabbiin nama fedhe irra toowbaa qeebala, Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":16,"translation":"Sila odoo Rabbiin isin irraa namoota qabsaa’aniifi kan -Rabbiin, ergamaa isaatiifi mu’uminootaan- malee jaalalloo hin godhatin adda hin baafne dhiifamtu seetuu? (hinsehinaa) Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekaadha."},{"id":17,"translation":"mushrikootaaf hin malu masjiidota Rabbii jiraachisuun, Odoo lubbuulee isaanii irratti kufrii ragaa ba’anii. Isaan dalagaaleen isaanii badde. Isaan ibidda keessa zalaalam jiraatu."},{"id":18,"translation":"Masjiidota Rabbii kan jiraachisu nama Rabbiifi Guyyaa Qiyaamaatti amane, kan salaata gadi dhaabe, zakaa kenneefi Rabbiin malee homaa hin sodaanne qofa, Warri kun qajeelfamtootarraa tahuun mirkana’eera. [6]","footnotes":"[6] masjiidni sadarkaa guddaa qaba. mana Rabbiiti bakka hundatti ijaaruufii ibaadaafii barnootaan jiraachisuun dirqama muslimaati."},{"id":19,"translation":"Sila warra hajja’u obaasuufi masjiida kabajamaa jiraachisuu akka (imaana) nama Rabbiifi Guyyaa Qiyaamaatti amanee, karaa Rabbii keessatti qabsaa’ee gootanii? Rabbiin biratti wal hin qixxaawan. Rabbiin ummata midhaa hojjatoota hin qajeelchu. [7]","footnotes":"[7] namni hin amanin osoo hangamillee khayrii guddoo dalagee nama amaneen walhinqixxaawu. ka amaneetu caala. kan amanin hojiin isaa kuftuudha."},{"id":20,"translation":"Isaan amananii, godaananiifi karaa Rabbii keessatti qabeenyaaleefi lubbuulee isaaniitiin qabsaa’an; Rabbiin biratti sadarkaadhaan irra guddatoodha. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha."},{"id":21,"translation":"Gooftaan isaanii isaan gammachiisa rahmata isarraa taheen, jaalalaafi jannatoowwan ishee keessa qananiin yeroo hundaa isaaniif jirtuun."},{"id":22,"translation":"Yeroo hunda ishee keessa kan jiraatan ta’anii (isaan gammachiisa); Rabbiin Isa bira mindaa guddaatu jira."},{"id":23,"translation":"Yaa warra amantan! Abbootii keessaniifi obboleeyyan keessan (firoota keeysan hunaa) yoo isaan iimaana irra kufrii jaalatan jaalallee hin taasifatinaa, Isin irraa namni jaalallee isaan taasifate, warri sun isaanumatu midhaa raawwatoota."},{"id":24,"translation":"Jedhiin “Yoo abbootin keessan, ilmaan keessan, obboleeyyan keessan, niitiwwan Teessan, firoonni keessan, qabeenyi isin ishee horattan, daldalli isin hir’achuu ishee sodaattaniifi manneen isin jaallattan Rabbi, ergamaa Isaatiifi karaa Isaa keessatti qabsaa’uu irra gara keessanitti (yoo) jaalatamaa ta’e, hanga Rabbiin murtii Isaatiin (adaba isaatiin) dhufutti eegaa” (jedhi). Rabbiin ummata finciltoota hin qajeelchu. [8]","footnotes":"[8] Muslimni jaalal Rabbiitiifii ergamaa Rabbii akkasuma karaa Rabbii keessatti qabsaawuu waahunda caalchifachuu qaba. firaafii qabeenyi daldalaafii mannii isa biratti diinirra irra jaalatamaa taanaan kasaaraa guddaadha. Rabbiin itti dallana."},{"id":25,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin iddoo baay’eetti isinii tumseera. Guyyaa (lola) Hunayni, yeroo baay’inni keessan isin dinqisiise, kan homaa isin irraa hin deebisin, dachiin bal’ina ishee wajjin isinitti dhiphattee, eegasii duubatti garagaltanii dheessitan (waan ta’e yaadadhu).[9]","footnotes":"[9] lolli huneynii lola guddaa beekamaadha. shawwaal 13 hijraa waggaa 8ffatti tahe. huneeyni makkaafii xaaif jiddutti argamti. heddumminni loltoota muslimaa kuma 12 yoo tahu kan mushrika kuma30 ture."},{"id":26,"translation":"Ergasii Rabbiin ergamaa Isaatiifi mu’uminoota irratti tasgabbii Isaa buuse. Waraana isin hin argines buusee, Isaan kafaran adabe. Kun galata kaafirootaati."},{"id":27,"translation":"Rabbiin eegasii nama fedhe irraa tawbaa isaa qeebala. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":28,"translation":"Isin Yaa warra amantan! Mushrikoonni najisa; waggaa isaanii kana booda masjiidicha kabajamatti akka hin dhiyaanne. Yoo hiyyummaa sodaattan Rabbiin yoo fedhe tola Isa irraa ta’een isin duroomsa. Dhugumatti, Rabbiin beekaa, ogeessa. [10]","footnotes":"[10] kuffaarri waan najisa tahaniif makka akka hinseenne dhoorguun murtaaye. kuni waggaa 9ffaa hijraati."},{"id":29,"translation":"Isaan Rabbiifi Guyyaa Dhumaatti hin amannen lolaa, kan waan Rabbiifi ergamaan Isaa haraam godhe haraam hin godhin (hindhiisin), kan amantii haqaa hin fudhanne, warra kitaaba kennaman irraa kan ta’an hanga isaan salpatoo ta’anii gibira harkatti kennanitti (loolaani). [11]","footnotes":"[11] warri kitaabaa seera islaamaa keessatti filannoo qaban. yookaa islaamawuu, yookaa amantii isaa qabatee seera muslimaa jalatti gibira isaaniif kafalee buluu dandaya. kana lameen keessa tokkollee dinnaan lolaatu itti banama."},{"id":30,"translation":"Yahuudonni “Uzayr ilma Rabbiiti” jette. Kiristaanonni “Masiih ilma Rabbiiti” jette. Kun jecha isaanii (kankijibaa) kanuma afaanoowwan isaaniiti (baheedha). Jecha isaan duraan kafaraniitti ni fakkeessu. Rabbi isaan haa balleessu, akkamitti (dhugaa irraa) garagalu!"},{"id":31,"translation":"Hayyoota isaaniitiifi molokseewwan isaanii Rabbiin achitti gabaramtoota godhatan; Masiih ilma Maryamis (gabbaramaa godhatan). Gooftaa tokkicha (Allaah) gabbarutti malee hin ajajamne, Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru, Inni waan isaan itti qindessan irraa qulqullaa’e."},{"id":32,"translation":"Isaan (kaafiroonni) ifaa Rabbii (islaamummaa) afaanoowwan isaaniitiin dhaamsuu barbaadan, Rabbiin ifaa Isaa guutuu malee (fedhii isaanii) ni dida, Odoo kaafirtoonni jibbanuu."},{"id":33,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa ergamaa Isaa (muhammadiin) qajeelumaafi (Qur'aanaafii) amantii haqaatiin ergeedha, amantii hundarra ol taasisuuf jecha, odoma mushrikoonni jibbanuu."},{"id":34,"translation":"Yaa warra amantan! Dhugumatti irra hedduun qeesotaafi moloksootaa qabeenya namootaa dharaan (haqaan malee) nyaatan; karaa Rabbii irraa (namoota) deebisan (akka hin islaamoyne dhoowwan), Isaan meetaafi warqee kuusatan, kan karaa Rabbii keessatti ishee hin sadaqanne (zakaa irraa hinbaafne) adabbii laalessaan isaan gammachiisi. [12]","footnotes":"[12] qeesotaafii molokseen qabeenya ummataa karaa haahintahiniin saaman, ummatas akka hinislaamoyne dhoorkan kuni hojii isaaii kanqabatamaan lafarra jiruudha."},{"id":35,"translation":"Guyyaa ibidda jahannam keessatti ishee irratti ho’ifamu, kan addawwan isaanii, cinaachowwan isaaniitiifi dugdoowwan isaanii isheen gubamtu (kawuyeeffamu), “Kun waan isin lubbuulee keessaniif kuusaattani; waan kuusaa turtan (adaba isaa) dhandhamaa” (jedhamu). [13]","footnotes":"[13] azaabni suukanneessaan kun kan warra zakaa baasuu dideeti."},{"id":36,"translation":"Lakkoofsi ji’ootaa Rabbi biratti ji’a kudha lamaI, kitaaba Rabbii keessatti, gaafuma samiifi dachii uume. saan keessaa afur kabajamoodha. kanatu amantii sirriiti. Isaan keessatti lubbuulee keessan hin miidhinaa. Mushrikoota tokko ta’aatii lolaan akkuma isaan tokko ta’anii isiniin lolan; Rabbiin warra isa sodaatan wajjin ta’uu beekaa. [14]","footnotes":"[14] hedduminni ji'aa 12  kun waggaa tokko jedhama.  Rabbumaatu gaafa dachiif samii uume akkasitti uume. isaan keessaa jiini afur kabajamaadha. isaanis zulqi'idaa, zulhijjaa, muharra, rajab."},{"id":37,"translation":"(Kabajaa ji’a tokkoo gara ji’a birootti) siiysuun kufrii irratti (kufrii) dabaluudha, Warri kafaran isaan jallifamu, Waggaa tokko (keessa) hayyamamaa isa godhu; waggaa biraa immoo dhorgamaa isa godhu, Akka lakkoofsa wanta Rabbiin dhorgamaa godhee qunnamaniif jecha, waan Rabbiin dhorgamaa godhe hayyamamaa godhu, Fokkataan hojii isaanii isaaniif miidhagfame, Rabbiin ummata kaafira hin qajeelchu."},{"id":38,"translation":"Yaa warra amantan! Maaltu isiniif jiraayyi yeroo karaa Rabbii keessatti (lolaaf) bahaa isiniin jedhame gara lafaatti rinciccan? Sila jireenya Addunyaa Aakhiraarra jaalatanii? Qananiin jireenya Adunyaa Aakhiraa biratti xiqqo malee hintaane. [15]","footnotes":"[15] duulaaf yogguu yaamaman dhibaawuun hintahu daddafanii bahuutu dirqama."},{"id":39,"translation":"Yoo isin (jihaadaaf) bahuu baattan, (Rabbiin) adabbii laalessaa isin adaba; Ummata isin hintahin (qajeelaa) bakka keessan buusa; isin homaa Isa hin miitan, Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":40,"translation":"Yoo isin isaaf tumsuu baattan, dhugumatti Rabbiin isaaf tumseera -yeroo warri kafaran lammaffaa nama lamaa ta’ee isa (Makkaarraa) baasan, yeroo isaan lamaanuu goda (sawrii) keessatti ta’an, yeroo inni saahiba isaatiin (Abiibakri ssiddiiqiin) “hin gaddin Rabbiin nu waliin jiraa; ” jedhu san- (Rabbiin isaaf tumseera).  tasgabbii Isaa Rabbiin isa irratti buuse; waraana isin ishee hin arginiinis isa jabeesse, Jecha warra kafaranii gad aantuu taasise, Jechi Rabbii isheedhumatu ol aantuudha, Rabbiin injifataa ogeessa. [16]","footnotes":"[16] kun waayee gaafa hijraa (godaansa) makkarraa gara madiinaa humnaan baafamanii bahaniiti dubbata. goda sawrii seenanii dhokatan.halkan sadi achi bulan. achirraa bahanii rakkina haalaan ulfaataa keessatti deemanii madiinaa dhaqan. Rabbiitu isaanii tumsee isaan tiiyse."},{"id":41,"translation":"Salphoo taatanii yookiin ulfaatoo taataniis duulaaf bahaa; Qabeenyaaleefi lubbuulee keessaniin karaa Rabbii keessatti lolaa. kanatu isiniif caalaadha, Yoo kan beektan taatan. [17]","footnotes":"[17] Salphoofi ulfaatoo jechuun: Haala hunda keessattuu dargaggeessas taatanii jaarsa, qabaataas taatanii dhabaa jechuudha. kuni jihaanni akkan jabeeyfamaa haala hundaafii yeroo hunda keessatti itti bobbahuun barbaachisaa tahuu agarsiisa."},{"id":42,"translation":"(Wanti ati itti isaan waamtu) odoo bu’aa dhihoofi imala giddu galeessa ta’ee silaa si hordofu turan. Garuu imalatu isaanitti fagaate, “Odoo dandeenyee silaa isin wajjiin baana turre” (jedhanii) Rabbiin kakatu. Lubbuulee isaanii balleessu. Rabbiin nibeeka kijibdoota ta’uu isaanii. [18]","footnotes":"[18] munaafiqni diin keessatti bakka qabsoon ulfaattuun akka karaa dheeraa deemuu jirtutti hinhirmaatu. kijibaan hayyama gaafatee kakatee hafa. bakka laaftuufii bu'aa duniyaa itti argatu qofa dhaqa."},{"id":43,"translation":"(Yaa Muhammad!) Rabbiin dhiifama siif godhee, (lola irraa hafuu) maalif isaaniif hayyamte? hanga isaan dhugaa dubbatan siif adda bahanii warra soban beektutti."},{"id":44,"translation":"Isaan Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amanan qabeenyaaleefi lubbuulee isaaniitiin qabsaa’uu irraa (hafuuf) hayyama sin gaafatan. Rabbiin warra Isa sodaatu beekaadha."},{"id":45,"translation":"(Lola irraa hafuuf) hayyama kan si gaafatu isaan Rabbiifi guyyaa aakhiraatti hin amanin kan onneewwan isaanii shakkiteedha (munaafiqoota); Isaan shakkii isaanii keessa deddeebi’u."},{"id":46,"translation":"Odoo (lolaaf) bahuu fedhanii silaa qophii isaaf qophaa’u turan, Garuu Rabbiin bahuu isaanii jibbee duubatti isaan hanbise; “warra taa’uu wajjiin taa’aa” jedhame[19].","footnotes":"[19] jechi lolaaf jedhameen, Warra taa’u jechuun warra duula deemuuf hindirqamne kan akka ijoollee, dubartootaafi dhukkubsataa wajjiin hafaa taa'aa jechuu dha."},{"id":47,"translation":"Odoma isiniin waliin ba’aniiyyuu badii malee homaa isiniif hin dabalanu. Rakkoo kan isinitti barbaadan ta’anii, jeequmsaan gidduu keessan fiigu turan, Isin keessa namoota isaaniif dhaggeeffatantu jiru. Rabbiin miidhaa hojjattoota ni beeka."},{"id":48,"translation":"isaan amma duras rakkoo barbaadanii dhimmoota siif gara gaggalchanii turan, hanga dhugaan dhufee murtiin Rabbii ifa ba’utti osomaa isaan jibbanuu."},{"id":49,"translation":"Isaan irraa nama “(hafuuf) naaf hayyami; nan mokkorin” jedhuutu jira, Dhagayaa! (isaan) qormaata keessatti kufaniiru. Dhugumatti Jahannam kaafirootatti marsituudha."},{"id":50,"translation":"Yoo toltuun si mudatte, isaan gaddisiifti, Yoo balaan si mudatte immoo “nuti dursinee of eeggannoo keenya qabannee jirra” jedhan; kan gammadan ta’anii uf duuba garagalu."},{"id":51,"translation":"“Waan Rabbiin nuuf barreesse malee homaa nu hin mudatu. Inni tiksaa keenya” jedhi, Mu’umintoonni Rabbuma (qofa) irratti haa irkatanii."},{"id":52,"translation":"Jedhiin “Sila tokkoo toltuu lamaanii malee waan biraa nutti eegduu? Nuti Rabbiin adabbii Isa biraa ta’een yookiin harkoowwan keenyaan isin tuquu (isin azzabuu) eegna. Isinis eegaa; nutis isin wajjiin eegoodha” (jedhi). [20]","footnotes":"[20] mu'imintoonni jihaada keessatti toltuu lama keessaa takka hindhaban, sunis injifachuu yooga du'anii wareegamuu (shahaadaa) argachuudha."},{"id":53,"translation":"“tolaan (jaalalaan) yookaa jibbaan arjoomaa; isin irraa hin qeebalamu, isin ummata finciltoota turtan” jedhi."},{"id":54,"translation":"wanti sadaqaan isaanii isaan irraa qeebalamuu dhorge hin jiru Rabbiifi ergamaa isaatti kafaruu isaanii malee, waan (akkasuma) salaata hifatoo ta’anii malee kan hin dhufne tahaniifi, kan jibban ta’anii malee arjoomuu dhabuu (isaanii malee)."},{"id":55,"translation":"Qabeenyaaleen isaaniitiifi ilmaan isaanii si hin ajaa’ibsiisin, wanti Rabbiin fedhu jireenya Addunyaa keessatti isheedhaan isaan adabuufi kaafiroota ta’anii lubbuun isaanii bahuu fedha."},{"id":56,"translation":"Isaan dhugumatti isin irraayyi jechuun Rabbiin kakatu; isaan isin irraayii miti, Garuu isaan ummata sodaatanuudha."},{"id":57,"translation":"Odoo iddoo itti baqatan yookiin goda yookiin iddoo seenan (qaawwa wahii) argatanii silaa kan fiigan ta’anii gara isaatti deebi’u turan."},{"id":58,"translation":"Isaan irraas nama (qooda) sadaqaa keessatti maqaa si xureessutu jira, Yoo ishee irraa kennaman ni jaallatu; yoo ishee irraa hin kennamne immoo yoosan isaan ni jibbu (sitti aaru)."},{"id":59,"translation":"Odoo isaan waan Rabbiifi ergamaan Isaa isaaniif kenne jaalatanii “Rabbiin nuuf ga’aadha, Rabbiin fuula dura tola Isaa irraa nuuf kenna, Ergamaan Isaas (akkasuma). nuti gara Rabbii kajeeloodha” jedhanii (silaa isaaniif caalaa ture)."},{"id":60,"translation":"Zakaawwan (kan qoodamtu) dhabeeyyiif, hiyyeeyyiif, warra ishee irratti hojjataniif, warra onneewwan isaanii (Islaamummaa) barsiifamtuuf, gabra bilisoomsuuf, warra idaan irra jiruuf, karaa Rabbii keessattiifi kara deemaadhaaf (qofa). Dirqama Rabbi irraa ta’e (qabadhaa). Rabbiin beekaa ogeessa. [21]","footnotes":"[21] kun ummata gosa saddeeti kan zakaan qoodamtuufi. jara kana saddeettan malee kan birootiif hin kennamtu."},{"id":61,"translation":"Isaan irraas warra Nabiyyii rakkisantu jiru; “Inni gurra” jedhu. Jedhiin: “(Eeyyeen inni) gurra isiniif gaarii ta’eedha; Rabbitti ni amana, Mu’uminootas ni dhugoomsa. Isin irraa warra amananiifis rahmata.” Isaan ergamaa Rabbii rakkisan, isaaniif azaaba laalessaatu jira."},{"id":62,"translation":"Isin gammachiisuf Rabbiin isiniif kakatan; Rabbiifi ergamaa Isaatu isaan isa gammachiisuu irra haqa godhata yoo mu’uminoota ta’an."},{"id":63,"translation":"Sila isaan hin beeknee? nama Rabbiifi ergamaa Isaa faallesse, ibidda jahannamtu ishee keessatti kan hafu ta’ee isaaf jira jechuu. Kun salphina guddaadha."},{"id":64,"translation":"Munaafiqoonni suuraan waan onneewwan isaanii keessa jiru isaanitti odeessitu isaan irratti buufamuu sodaatu. Jedhiin: “qishnaa godhaa. Rabbiin waan isin sodaattan (ifa) baasaadha.”"},{"id":65,"translation":"Yoo isaan gaafatte “Nuti haasawatti kan seennuufi kan taphannu qofa turre” jedhu. “Sila Rabbitti, keeyyattoota Isaatiifi ergamaa Isaatti qishnaa kan gootan taatanii? jedhiin."},{"id":66,"translation":"Rakkoo hin himatinaa (dhiifama hingaafatinaa)! Dhugumatti isin erga amanuu keessaniitii booda kafartanii jirtu. Yoo garee isin irraa ta’eef irra dabarre, garee biraa ni adabna, waan isaan yakkamtoota ta’aniif. [22]","footnotes":"[22] islaamummaa yooka nabiyyii arrabsuufii hamachuudhaan namni nikafara."},{"id":67,"translation":"Munaafiqoonni dhiiraatiifi munaafiqoonni dubartii gariin isaanii garii irraayi. Waan jibbamaatti ni ajaju; waan gaarii irraa immoo ni dhorgu; harkoowwan isaanii (kenna irraa) ni deeffatu (nitamtoommatu); Rabbiin dagatan; Innis isaan dhiise. munaafiqoonni isaanumatu finciltoota."},{"id":68,"translation":"Rabbiin munaafiqoota dhiiraa, munaafiqoota dubartiifi kaafirootaafis ibidda jahannam beellamee jira, ishee keessatti zalaalam jitaatoodha, isheen isaaniif geessuudha, Rabbiin isaan abaareera. Isaaniif adabbii itti fufaatu jira."},{"id":69,"translation":"(Isin) akkuma warra isin dura dabraniiti; Isaan humnaan isin irra jajjaboo turan, qabeenyaafi ilmaaniinis isin irra baay’ee turan, Isaan qooda isaaniitti qanani’an, akkuma warri isin dura (dabran) qooda isaanitti qanani’an isiniis qooda keessanitti qananiitan. Akkuma isaan (tapha) keessa seenan isinis (tapha) keessa seentan. Warri sun Addunyaafi Aakhiraattis dalagaaleen isaanii baddee jirti. Warri sun isaanumatu hoonga’oodha."},{"id":70,"translation":"Sila oduun warra isaan duraa isaanitti hin dhufnee? (Oduun) ummata Nuuh, Aad, Samuud, ummata Ibraahiim, jiraattota Madyaniifi (gandattii) garagalfamtuu (ummata luux) (isaanitti hin dhufnee)? Ergamtoonni isaanii ragaalee mul'ataan isaanitti dhufanii jiru. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan turan."},{"id":71,"translation":"Mu’uminoonni dhiiratiifi Mu’uminoonni dubaraa gariin isaanii jaalallee gariiti. Toltutti ajaju; hamtuu irraa dhorgu, salaata gadi dhaabu; Zakaa ni kennu; Rabbiifi ergamaa Isaatiifis ni ajajamu. Warri sun Rabbiin fuula dura rahmata isaaniif godha. Rabbiin injifataa, ogeessa."},{"id":72,"translation":"Rabbiin mu’uminoota dhiiraatiifi dubartootaatiifis jannata laggeen ishee jala yaatu waadaa seene, ishee keessatti kan hafan ta’anii manneen gaggaarii jannata qubsumaa keessa taates (waadaa galee jira). Jaalalli Rabbiin irraa ta’e (waahunda)rra guddaadha. Kun milkii guddaadha."},{"id":73,"translation":"Yaa Nabiyyichaa! kaafirootaafi munaafiqoota irratti qabsaa’i; isaan irratti jabeessi. Teesson isaanii jahannami. Deebiin isaanii (jahannam tahuun) waa hammaatee! [23]","footnotes":"[23] kuffaara meeshaa waraanaatiin itti duulaan, munaafiqa mormii ragaan taheen itti duulan. lachuu irratti jajjabeessan."},{"id":74,"translation":"Homaa hin jenne jedhanii Rabbiin kakatu. Dhugumatti isaan jecha kufrii jedhaniiru; Erga Islaamummaa isaaniitii kafaraniiru; Waan itti hin geenye yaadaniiru; Rabbiifi ergamaan isaa tola Isa irraa ta’een isaan duroomsuu malee waan biraa hin jibbine. Yoo tawbatan caalaa isaaniif ta’a; yoo (irraa) garagalan immoo Rabbiin Addunyaafi Aakhiraattis adabbii laalessaan isaan adaba. Dachii keessatti jaalalleefi tumsaan isaaniif hin jiru. [24]","footnotes":"[24] munaafiqoonni jecha kufrii nabiyyiifii islaamummaa arrabsuu eega dubbatan booda nuti hin jenne jedhanii kakatan. kakuun isaanii kijiba waan taateef fudhatama hinqabdu. namni jecha hamaa nama kafarsiisu yoo dubbate nikafara."},{"id":75,"translation":"Isaan (munaafiqoota) irraas kan “Yoo (Rabbiin) tola Isaa irraa nuuf kenne, silaa dhugumatti ni arjoomna; Gaggaarii irraa ni taana” (jechuun) Rabbiif waadaa seenantu jiru."},{"id":76,"translation":"Yeroma (Rabbiin) tola Isaa irraa isaaniif kenne, (waadaa diiganii) isa doynoomanii (kennachuu didan); kan garagalan ta’anii dugda duuba deebi’an."},{"id":77,"translation":"Munaafiqummaa onneewwan isaanii keessatti isaan dhaalchise hanga guyyaa (qiyaamaa) Isaan wal qunnamaniitti. waan Rabbiin waadaa isaa faallessaniifi waan sobaa turaniif."},{"id":78,"translation":"Sila Rabbiin iccitii isaaniitiifi maqoo isaaniis kan beeku ta’uufi Rabbiin wantoota fagoo hundas akkaan beekaa ta’uu hin beeknee?"},{"id":79,"translation":"(Isaan) warra mu’uminoota irraa warra arjoomuu keessatti tola oolaniifi isaan waan dandeettii isaanii malee hin arganne maqaa xureessaniidha; Isaan isaanitti qishinu. Rabbiin isaanitti qishina (isaan adaba). Isaaniif adabbii laalessaatu jira."},{"id":80,"translation":"Araarama isaaniif kadhadhu yookiin araarama isaaniif kadhachuu dhiisi; yoo yeroo torbaatama araarama isaaniif kadhatte, Rabbiin isaaniif hin araaramu. Kun waan isaan Rabbiifi ergamaa Isaatti kafaraniifi. Rabbiin ummata finciltoota hin qajeelchu."},{"id":81,"translation":"Isaan (duula irraa) hafan, booda ergamaa Rabbiitii taa’uu isaaniitti gammadan; qabeenyaaleefi lubbuulee isaaniitiin karaa Rabbii keessatti qabsaa’u ni jibban; “ho’a keessa duulaaf hin bahinaa” jedhan. “Odoo beekanii ibidda jahannamtu ho’atti irra cimaadha” jedhiin. [25]","footnotes":"[25] munaafiqoota lola tabuukirraa hafan irraa haasofti aayanni tuni."},{"id":82,"translation":"(Adduniyatti) xiqqoo kolfanii (Aakhiratti) baay’ee haa booyani. Galata waan kan hojjatan tahaniitiif."},{"id":83,"translation":"Yoo Rabbiin gara garee isaan irraa taateetti si deebisee, (duulaaf) bahuuf hayyama si gaafatan, jedhiin. “na wajjiin gonkumaa hin baatan; na wajjinis diinaan hin loltanu, Isin yeroo jalqabaa taa’umsa jaalattanii jirtu. warra (mana) taa’an wajjin taa’aa”(jedhiin). [26]","footnotes":"[26] warri lola tabuuk irraa hafe munaafiqoonni san booda lolaaf akka hinbaane dhoowwaman."},{"id":84,"translation":"Isaan irraa nama du’e tokkollee irratti (salaata janaazaa) hin sagadin, Qabrii isaa irras (araarama isaa kadhachuuf) hin dhaabbatin, isaan Rabbiifi ergamaa Isaattis kafaran. finciltoota ta’anii du’aniiru."},{"id":85,"translation":"Qabenyi isaaniitiifi ilmaan isaanii si hin ajaa’ibsiisin. Rabbiin isheedhaan addunyaa keessatti isaan adabuu fedha, isaan kaafiroota ta’anii lubbuun isaanii bahuu (fedha)."},{"id":86,"translation":"Yeroo suuraan Rabbitti amanaa ergamaa Isaa wajjiin qabsaa’aa isaaniin jettu takka buufamte, isaan irraa warri qabeenya qaban si hayyamsiifatan “Nu dhiisi nuti warra taa’an wajjin taanaa” jedhan."},{"id":87,"translation":"Warra (duula irraa) (rakkoof) hafan wajjiin tahuu jaalatan. Onneewwan isaanii irratti cufameera, isaan hin hubatan."},{"id":88,"translation":"Garuu ergamaan (muhammad) warri isaa wajjin amanan, qabeenyaaleefi lubbuuwwan isaaniitiin qabsaa’anii jiru. Warri sun toltuuwwantu isaaniif jira. Warri sun isaanumatu milkaa’oodha."},{"id":89,"translation":"Rabbiin jannata laggeen ishee jala yaatu, Isaan ishee keessatti kan hafan ta’anii, isaaniif qopheessee jira. Kuni milkii guddaadha."},{"id":90,"translation":"Tikfattoota baadiyyaa irraa warri rakkoo himatan akka hayyamni isaaniif godhamuuf jecha dhufan. Isaan Rabbiifi ergamaa Isaa kijibsiisan ni taa’an (rakkoo hinhimanne). Isaan irraa warra kafaran fuula dura adabbii laalessaatu isaan tuqa."},{"id":91,"translation":"Dadhabdoota, dhukkubsattootaafi isaan waan kennatan hin arganne irratti diliin hin jiru, yoo Rabbiifi ergamaa Isaatiif toltuu yaadan (duuluu baatanis). Toltuu raawattoota irra karaan (komii) hin jiru. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":92,"translation":"Isaan (sanirras komiin hinjiru) kan akka waan yaabbatan isaaniif kennitu yeroo sitti dhufan, ati “waan yaabbattan isiniif hin argu” jetteen, waan sadaqatan dhabuu irraa gaddaan ijji isaanii imimmaan yaasaa deebi’an irras (komiin) hin jiru."},{"id":93,"translation":"Karaan (Komii) kan jiru warra dureeyyii ta’anii hayyama si gaafatan qofa irra. Warra hafan waliin ta’uu jaalatan; Rabbiin onneewwan isaanii irratti cufe; kanaafuu, isaan homaa hin beekan."},{"id":94,"translation":"Yeroo gara isaanii deebitan rakkina isinitti dhiheeffatu. jedhiin “rakkina hin himatinaa; Nuti isiniif hin amannu. Dhugumatti, Rabbiin oduu keessan irraa nuuf himee jira. Rabbiifi ergamaan Isaas hojii keessan arguuf jiru. Sana booda gara isa waan mul’atuufi hin mul’anne beekuutti deebifamtu. Waan isin dalagaa turtan isinitti hima” (jedhiin). [27]","footnotes":"[27] hojii teessan irratti galata irratti isniif galcha. tanaaf gara tawbaatiifii hojii gaarii daddafaa."},{"id":95,"translation":"Yeroo isin gara isaanii deebitan akka isin isaan irraa gara galtaniif Rabbiin isiniif kakatu; isaan irraa gara galaa (dallanaa isaan dhiisaa oodaanii); isaan najisa. teesson isaanii jahannama galata waan dalagaa turaniitiif."},{"id":96,"translation":"Akka isin isaan irraa jaalattaniif isiniif kakatu, Yoo isin isaan irraa jaalattanis, Rabbiin dhugumatti ummata finciltoota irraa hin jaalatu."},{"id":97,"translation":"Horsiisee bultoonni kufriifi munaafiqummaatti irra cimoodha; daangaawwan waan Rabbiin ergamaa Isaa irratti buusee beekuu dhabuutti irra dhihoodha. Rabbiin hunda beekaa, ogeessa."},{"id":98,"translation":"Horsiisee bultoota irraa namoota waan (karaa Rabbii keessatti) arjoomu akka idaatti qabatujjira. naannoowwaa (rakkina) isinitti eega. Naannoon hamtuu isaan irratti haa ta’u. Rabbiin dhaga’aa, beekaadha."},{"id":99,"translation":"Tikfattoota baadiyyaa irraa nama Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amanee waan (karaa Rabbii keessatti) arjoomus Rabbiin biratti dhiheenyaafi kadhaa ergamaa (muhammad) (ittiin argat) godhatutu jira. Dhagayaa! dhugumatti isheen isaaniif dhiheenya. Rabbiin fuula dura rahmata Isaa keessa isaan seensisa. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":100,"translation":"Muhaajirootaafi Ansaarota irraas dursitoonni jalqabdoota ta’aniifi warri toltuudhaan isaan hordofanis, Rabbiin isaan irraa jaalateera. Isaanis Isa irraa jaalatanii jiru. Jannata ishee jala laggeen yaatu kan ishee keessatti abad hafan ta’anii isaaniif qopheessee jira. Kun milkii guddaadha."},{"id":101,"translation":"Tikfattoota baadiyyaa irraa gariin warra naannoo keessan jiruu munaafiqoota. Warra Madiinaa irraas (namoota) munaafiqummaa irratti ragga’an jiru, ati isaan hin beeknetu. Nuti isaan ni beekna. Fuula dura yeroo lama isaan adabna. Ergasii isaan gara adabbii guddaa deebifamu.[28]","footnotes":"[28] Adabbiin lama: tokkoffaan komii addunyaati. Inni lammaffaa immoo adabbii qabriiti ergasii gara adabbii jahannam guyyaa qiyaamaa deeffaman."},{"id":102,"translation":"Warri biroo immoo (kan lolarraa hafan) kan badiilee isaanii fudhatan, dalagaa gaariifi fokkataa biraa walitti makantu jiru; Rabbiin tawbaa isaanii irraa qeebaluun nikajeelama, Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":103,"translation":"Qabeenya isaanii irraa sadaqaa isheedhaan isaan qulqulleessituufi isaaniif dabaltuun fuudhi. Rabbiin isaaniif kadhu; kadhaan kee isaaniif tasgabbiidha. Rabbiin dhagayaa, beekadha.[29]","footnotes":"[29] ajajni asii kunii zakaa baanaa."},{"id":104,"translation":"Sila isaan ‘Rabbiin Isatu gabroota Isaa irraa tawbaa qeebalaafi sadaqaas fudha’ jechuu hin beeknee? Rabbiin isatu tawbaa qeebalaafi rahmata godhaa dha’ jechuus (hin beeknee?)."},{"id":105,"translation":"Hojjadhaa jedhiin, Rabbiin, ergamaan Isaatiifi mu’umintoonnis dalagaa keessan ni argu, Gara beekaa wantoota fagoofii wantoota mul’ataniis fuula dura ni deebitu, Waan isin dalagaa turtanis isinitti odeessa."},{"id":106,"translation":"Warri biroo immoo kan murtii Rabbii (eeguuf) booda aanfamantu jiru. Yookiin isaan adaba, yookiin immoo tawbaa isaan irraa qeebala. Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":107,"translation":"Warri (mu’uminoota) rakkisuuf,masjiida tolfatan, akkasuma kufrii (babal’isuuf), gidduu mu’uminootaa addaan baasuufi, nama duraan Rabbiifi ergamaa Isaatiin loleef eegumsa godhuuf, (jecha masjiida tolfatanis isaanuma irraayyi). Dhugumatti kakatu “Nuti toltuu malee homaa hin feene” jedhanii. Rabbiin isaan kijibdoota tahuu ragaa baha.[30]","footnotes":"[30] aayanni kuni wanni ibsu:-munaafiqootaatu ganda keessatti masgiidaa seeraan alaa jaaran, muimina addaan qoqqooduufii addawwii akka achi qubattu godhuuf qopheessan, maqaan isaa masgiida diraar (rakkoo) jedhama. nabiin namoota itti ergee diigamee gubame."},{"id":108,"translation":"Gonkumaa isa (masjiidicha) keessa hin dhaabbatin. masjiida guyyaa jalqabaa irraa sodaa (Rabbii) irratti bu'ureeffametu ati isa keessa dhaabbachuu haqa godhata. Isa keessa namoota qulqulleeffachuu jaalatantu jiru. Rabbiin qulqulleeffattoota jaalata. [31]","footnotes":"[31] masgiinni sodaa Rabbiirratti bu'ureeffame masgiida qubaati. moggaa madiinaatti argama sadarkaa guddaa qaba."},{"id":109,"translation":"Sila nama jaarmaya isaa sodaa Rabbirraa ta’eefi jaalala (Isaa) irratti bu’ureesse ccaalamoo, nama jaarmaya isaa afaan (qarqara) boollaa (jijjiiyduu) kan cituutti dhiyaate irratti bu’uuressee, ibidda jahannam keessatti isaan jigetu caala? Rabbiin ummata miidhaa hojjattoota hin qajeelchu. [32]","footnotes":"[32] kun fakkii hojii mu'iminaafii munaafiqaati. kan sodaa Rabbiirrattii jaaree mu'imina kan qarree jijjiiydurratti jaaree isaan jiiyde munaafiqa. shakkii malee mu'iminaatu caala jechuudha."},{"id":110,"translation":"Ijaarsi isaanii inni isaan ijaaran onneewwan isaanii keessatti (munaafiqummaafi) shakkii ta’uu irraa hin deemu. yoo onneewwan isaanii ciccitte malee. Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":111,"translation":"Rabbiin mu’uminoota irraa jannanni isaaniif ta’uudhaan lubbuuleefi qabeenyaalee isaanii biteera. Karaa Rabbii keessatti lolu; ni ajjeesu; ni ajjeefamus. Kun Tawraat, Injiiliifi Qur’aana keessatti waadaa Isa irratti tahee mirkanaa’eedha. Namni Rabbi irra waadaa isaa guutu eenyu? Kanaafuu gurgurtaa keessan isa gurgurattaniin gammadaa. Sunis isatu milkii guddaadha.[33]","footnotes":"[33] namni karaa Rabbii keessatti duule lubbuufii qabeenya isaa Rabbitti gurguratee jannata bitate."},{"id":112,"translation":"(Isaan) tawbattoota, gabbartoota, faarsitoota, soomtoota, warra rukuu’a godhan, warra sujuuda godhan, warra toltuutti ajajan, warra hamtuu irraa dhorganiifi warra daangaalee Rabbii eeganiidha. Mu’uminootas (jannataan) gammachiisi."},{"id":113,"translation":"Nabiyyichaafi warra amananiif, mushrikootaaf (Rabbiin) araarama kadhachuun kan malu hin taane, odoo firoota dhihoo ta’anillee, erga warra jahannam ta’uun isaaniif ifabahe booda. [34]","footnotes":"[34] nama muslima hintahin kamiiyyu osoo firallee tahee kufrirratti duunaan araarama kadhachuufiin hintahu. yeroo jiru gorsuufii akka qajeelloo gara islaamummaatti dhufuu kadhachuufiin nitaha."},{"id":114,"translation":"Araarama abbaa isaatiif kadhachuun Ibraahiim waadaa ishee isaaf seene sana (guutuu) irraayyi malee waan biraa hin turre. Yeroma inni (kufrirratti du'u isaa beeysifamuun) diina Rabbii ta’uun ifa isaaf tahe isa irraa qulqullaaye, Dhugumatti Ibraahiim akkaan Rabbi kadhataadha obsaadha."},{"id":115,"translation":"Rabbiin ummata tokko erga isaan qajeelchee booda hanga waan isaan eeggachuu qaban isaaniif ibsutti kan (isaan) jallisu (yakkamaa godhu) hin taane, Dhugumatti Rabbiin waan hunda beekaadha."},{"id":116,"translation":"Rabbiin mootummaan samiileefi dachii kan Isaati. Ni jiraachisa; ni ajjeesas. Rabbiin malee tiksaafi tumsaan tokkollee isiniif hin jiru."},{"id":117,"translation":"Dhugumatti Rabbiin nabiyyicha, muhaajirootaafi ansaarota itti araarame. warra yerottii rakkoo keessa isa hordofan, erga onneen garee isaan irraa ta’anii jallachuutti dhihaatee booda. Sana booda Rabbiin tawbaa isaanii qeebaleera, inni isaaniif mararfataa rahmata godhaadha."},{"id":118,"translation":"Warra sadeen booda aanfaman (irraa Rabbiin tawbaa qeebale) kaneen hanga dachiin bal’ina ishee wajjin isaan irratti dhiphattee, lubbuuleen isaaniis isaan irratti dhiphattee, Rabbi irraas gara Isaatti malee iddoon itti baqatan hin jiruu hanga mirkaneeffatanitti (booda aanfaman irraas) (Rabbiin tawbaa qeebaleera). Sana booda akka isaan tawbataniif jecha tawbaa isaan irraa qeebale. Dhugumatti, Rabbiin Isatu araaramaa rahmata godhaadha. [35]","footnotes":"[35] jara sadeen tokkojjira sahaabarraa isaan munaafiqaa miti namuma nagayaati. lola tabuukirraa hafan itti yaadanii osoo hintahin dhibaawanii osoo itti hinqophaawin dulli deeme jechuma dhagayan. haalaan rifatanii munaafiqummaa ufirraa sodaatanii rakkatan. booda Rabbiin itti araaramee gammachuu daangaa hinqabne gammadan. isaan sun kaibi bin maalik, maraaraa bin rabii'i, hilaal bin abii umayyaa jedhamu. hadiisni dheeraan waayee kanaa bal'inaan dubbate hadiisa ka'ibii jechuun beekama."},{"id":119,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; warra dhugaa wajjiin ta’aa."},{"id":120,"translation":"Warra Madiinaatiifi tikfattoota baadiyyaa irraa warra moggaa isaaniitti argamaniif ergamaa Rabbii irraa duubatti hafuufi lubbuu isaaniis lubbuu isaa irra jaalachuun isaaniif hin malu ture. Sunis malee karaa Rabbii keessatti dheebuun, dadhabbiifi beellis isaan mudatee hojiin gaariin isaanii barreefamu malee hin hafan. akkasumas iddoo ejjannaa kaafiroota dallansiisu tokkoos ijjatanii diina irraas (ajjeesuufi booji’uun) qaqqabiinsa tokkos qaqqabanii (hojiin gaariin isaanii barreefamu malee hinhafan). Dhugumatti, Rabbiin mindaa toltuu raawwattootaa hin balleessu."},{"id":121,"translation":"Kennaa xiqqoos ta’ee guddaa kennanii hinhafan; laga tokkos qaxxaamuranii hinhafan isaaniif barreeffamu malee, Rabbiin gaarii waan isaan dalagaa turanii isaanii galata galcha."},{"id":122,"translation":"Mu’uminoonni (nabiyyii wajjin yoo ta’e malee) dimshaashatti duulatti bahuun isaaniin hin malu. Sila maaliif garee hunda irraa muraasni tokko hin lolle? (Warri biroo immoo) akka amantii keessatti hubannoo godhatanii yeroo gara isaaniitti deebi’an, akka ummata isaanii dinniinaniif (gorsaniif) jecha (maaliif hin hafne). Akka isaan (hamtuu) eeggataniif. [36]","footnotes":"[36] kuni duula Nabiin s.a.w. ufii hinbahin keessatti. yeroo gariin niduulaa gariin hafeeti nabirraa barnoota barata. yoo nabiin duulaaf bahe hundi wajji bahuu qaba."},{"id":123,"translation":"Yaa warra amantan! Kuffaara irraa warra isinitti aananiin lolaa. Isin keessattis jabeenya haa arganu. Rabbiin warra Isa sodaatan wajjin jiraachuu beekaa."},{"id":124,"translation":"Yeroo suuraan tokka buute isaan irraa nama “eenyuu keessaniif isheen tun iimaana dabalte?” jedhutu jira. Egaa isaan amananiif kan gammadanu ta’anii iimaana isaaniif dabalte."},{"id":125,"translation":"Isaan onneewwan isaanii keessa dhukkubni jiru immoo najisa isaanii irratti najisa isaaniif dabalte. Isaan kaafiroota ta’anii du’an.[37]","footnotes":"[37] qur'aanni dhawaatuma inni buufamuun muimintootaaf iimaanni eda'ama munaafiqnni ammoo jallinuma dabalata."},{"id":126,"translation":"Sila isaan waggaa hunda keessa yeroo tokko yookiin yeroo lama mokkoramuu isaanii hin arganuu? Ergasii hin tawbatanii? Isaan hin gorfamanuu?"},{"id":127,"translation":"Yeroo suuraan (isaan saaxiltu) takka buufamte, gariin isaanii gara garii isaanii ilaala “namni tokkolleen sila isin argaa jiraa?” jedhaa. Sana booda garagalanii deemu. Rabbiin onneewwan isaanii garagalche Waan isaan ummata hubannoo hin qabne ta’aniif."},{"id":128,"translation":"Dhugumatti, iisinitti dhufe ergamaan isin irraa ta’e, kan rakkinni keessan isa irratti jabaatu, kan isiniif (akka amantanuuf) bololu, mu’uminootaaf immoo mararfataa, rahmata godhaa ta’e."},{"id":129,"translation":"Yoo isaan (sirraa) garagalan, jedhi “Rabbiin naaf gahaadha. Isa malee haqaan Gabbaramaan hin jiru. Isa qofa irrattin irkadhe; Inni Gooftaa arshii guddaati”."}]},{"id":10,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Raa Sunniin keeyyattoota kitaabicha ogummaan guutameeti. [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan dubbifamtu tan jalqaba suuraawwaniirratti argamtu tanneen ibsa isii jaqaba suuraa baqaraatti dubannee jirra."},{"id":2,"translation":"Sila gara nama isaan irraa ta’ee (nabi muhammad) “nama akeekkachiisi; warra amanes toltuun dabre Rabbii isaanii bira isaaniif jiraachuudhaan gammachiisi” jechuun wahyii godhuun keenya namootatti dinqii ta’eeraa? Kaafirtoonni: “Dhugumatti, inni kun falfalaa ifa bahaadha” jedhan"},{"id":3,"translation":"Gooftaan keessan Allaah Isa samiifi dachii guyyoota jaha keessatti uumee, ergasii Arshii irratti (ol ta’iinsa isaaf malu) ol ta’eedha. (amrii) Waan hundaa garagaggalcha. Araarsaan homaatuu hayyama Isaatiin booda malee hin jiru. Kun Rabbi Gooftaa keessani Isa qofa gabbaraa. Sila isin hin gorfamtanuu?"},{"id":4,"translation":"Deebiin hunda keessanii gara Isaati. Waadaa Rabbiin (beellamee dha) kandhugaati. Isatu uumuu jalqabee, ergasiis isa deebisa. Isaan amananii, toltuu dalaganiif haqaan mindaa isaaniif kennuuf (akkas godhe). Isaan kafaran waan kafaraniif jecha isaanif dhugaatii danfaa irraa ta’eefi adabbii laalessaatu jira."},{"id":5,"translation":"Inni Isa aduu madda ifaa, baatii ifa taasisee, akka lakkoofsa waggootaafi herregaa beektaniif jecha bakka (buufata) isaaf (Ji’aaf) godheedha. Rabbiin kana dhugaan malee hin uumne. (Rabbiin) keeyyattoota namoota beekaniif addeessa. [2]","footnotes":"[2] Aduun ifaa guddaa madda ifaa akka taateefii jiini ifaa xiqqaa isirraa fudhatu akka tahe qur'aannii bara 1400 dura ibse. kan saayinsiin amma itti dhaqqabe. kun Rabbii beekaa taherraa buufamuu isaatti ragaadha.\n manazilli maqaa urjiilee adda fafagaattee teessuuti isiin 28ti jiini guyyaa tokkot takkarraa ka'ee tan itti aantu gaya."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, bakka wal bu’uu halkaniifi guyyaa keessa, waan Rabbiin samiileefi dachii keessatti uume keessaas namoota (Rabbiin) sodaataniif mallattooleetu jira."},{"id":7,"translation":"Dhugumatti, isaan qunnamtii keenya hin sodaanne, kan jireenya addunyaa qofa fedhanii, isheetti gammadaniifi isaan keeyyattoota keenya irraa dagatoo ta’an."},{"id":8,"translation":"Isaan sun waan hojjachaa turaniif jecha teessoon isaanii ibidda."},{"id":9,"translation":"Isaan amananii, gaggaarii hojjatan Gooftaan isaanii iimaana isaanitiin isaan qajeelcha. Jannatoota qananii keessa laggeen isaan jala yaati."},{"id":10,"translation":"Kadhaan isaanii ishee keessatti (yeroo waan tokko fedhan) “yaa Allaah! Qulqulliini keeti” jechuudha. salamataan isaaniis ishee keessatti “nagayaa” jechuudha. Kadhaan isaanii kan boodaas “faaruun hundi kan Rabbii gooftaa aalamaati” jechuudha."},{"id":11,"translation":"Odoo Rabbiin namaaf akka isaan gaarii (argachuuf) jerjerfatanitti hamtuu isaaniif jerjersee, silaa beellamni (adabbii) isaanii, isaaniif raawwatama ture. Isaan wal ga’ii keenya hin sodaanne, jallina isaanii keessa dhama’oo tahanii isaan dhiifna."},{"id":12,"translation":"Ilmi namaa yeroo rakkinni wahii isa tuqe, cinaacha isaa irratti yookiin taa’eetis yookiin dhaabbateetis Nu kadhata. Yeroo Nuti rakkina isaa isa irraa fuune akka waan rakkina isa tuqeef Nu hin kadhatiniitti (jallina isaa) itti fufa. Akka kanatti daangaa dabartootaaf wanti isaan hojjachaa turan miidhagfame. [3]","footnotes":"[3] ilmi namaa gariin akkaa gara hinqabu. yeroo rakkoon isa tuuyxe Rabitti iyyatee kadhatee waywaata. kuni waan gaariidha. garuu yeroo Rabbiin rakkoo isaa san irraa fure Rabbi irraanfata akka waan takkaa haajamee Rabbi hinkadhatiniitti dagata kun haala badaadha. yeroo hunda Rabbi yaadachuu faarsuufii galatoomfachuu barbaachisa."},{"id":13,"translation":"Dhugumatti, dhaloota isin duraa irraa balleessinee jirra yeroo isaan lubbuu isaanii miidhanii, ergamtoonni isaanii raajii mul'ataan isaanitti dhufanii hin amanin (balleessinee jirra). Akka kanatti ummata badii raawwattoota ta’aniif galata galchina."},{"id":14,"translation":"Ergasii isaan booda dachii keessatti bakka bu’oota isin taasifne akkam akka dalagdan ilaaluuf jecha."},{"id":15,"translation":"Yeroo keeyyattoonni keenya ifa ta’anii isaan irratti dubbifaman, isaan qunnamtii keenya hin kajeelle (sodaanne) “Qur’aana kana hin ta’iniin nutti kottu; yookiin isa jijjiiri” jedhu. jedhi “Ani lubbuu tiyya biraa isa jijjiiruun naaf hin ta’u. Waan gara kiyyatti wahyii godhamu malee hin hordofu. ani yoon ajaja Gooftaa kiyyaa dide, adabbii guyyaa guddaan sodaadha” (jedhi)."},{"id":16,"translation":"Jedhi “Odoo Rabbiin fedhee, silaa ani isa isin irratti hin dubbisu. Innis (Rabbis) isa isin hin beeksisu. Dhugumatti, ani isa dura yeroo dheeraa (waggaa 40) isin keessa jiraadheera. Sila isin sammuu hin qabdanii?” jedhiin."},{"id":17,"translation":"Nama Rabbi irratti kijiba uume yookiin kan keeyyattoota Isaa sobsiise caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (hinjiru). Dhugumatti badii raawwattoonni hin milkaa’anu."},{"id":18,"translation":"Rabbiin ala waan isaan hin miineefi hin fayyadne gabbaranii “Isaan kun Rabbiin biratti manguddoota (araarsitoota) keenya” jedhu. “Sila isin waan Inni samiileefi dachii keessatti hin beekne Rabbitti himtuu? Inni (Rabbiin) waan isaan Isa waliin gabbaran irraa qulqullaa’e, ol ta’ee jira” jedhi."},{"id":19,"translation":"Ilmi namaa ummata tokko malee hin turre. Booda irra wal dhaban. Odoo jechi Gooftaa kee irraa ta’e dursee dabruu baatee, silaa waan isaan irratti wal dhaban keessatti gidduu isaaniitti ni murteeffama ture."},{"id":20,"translation":"“Mallattoon Gooftaa isaa irraa maaliif isa irratti hin buufamin?” jedhu. “Wanti fagoo hundi Rabbumaafi. (dallansuun Rabbii warra dharaarratti bu'uu) Isinis eegaa; Anis isin wajjin warra eegan irraayi” jedhiin."},{"id":21,"translation":"Yeroo namoota erga rakkoon isaan tuqxee booda rahmata isaan dhandhamsiifne, yeroma san keeyyattoota keenya keessatti shira baasuun isaaniif ta’aadha. “Rabbitu tooftaatti irra jarjaraadha” jedhi. Dhugumatti, ergamtoonni keenya (maleykonni) shira isin baaftan ni barreessu."},{"id":22,"translation":"Inni Isa dachii goyduufii bishaan (bahara) keessas isin deemsisu. hanga Yeroo dooniwwan keessatti taatanii qilleensa gaarii keessa isaaniin deemanii, isheetti gammadan, qilleensi bubbisaan isitti dhufee; danbaliin bakka hunda irraa isaanitti dhufe; isaanitti marfamuu yaadan. Rabbiin qofa kadhatan, ibaadaa Isaaf qulqulleessanii, \"Yoo Ati (balaa) kana irraa nagaa nu baafte, nuti dhugumatti, warra (si) galateeffatan irraa taana” (jedhan)."},{"id":23,"translation":"Yeroma Inni nagaa isaan baase, isaan yoosuu haqaan malee dachii keessatti daangaa dabru. isin Yaa ilmaan namaa! Daangaa dabriinsi keessan lubbuulee keessan irratti. Qananii jireenya addunyaa (xiqqoo qananiitu), San booda deebiin keessan gara keenyattii, Nuti waan isin dalagaa turtan isinitti himna."},{"id":24,"translation":"Dhugumatti, fakkeenyi jireenya addunyaa, akka bishaan Nuti samii irraa isa buufnee (roobaa), ergasii biqiltuuwwan dachii kan waan ilmi namaatiifi horiin nyaatan (midhaaniifii marga) irraa ta’an isaan wal makamanii, hanga dachiin faaya ishee qabattee, miidhagdee, abbootiin ishee ishee (oomishachuu) irratti danda’oo ta’uu yaadan, adabbiin keenya halkan yookiin guyyaa isheetti dhufee, akka waan kaleessa achitti hin ta’iniitti (hin jirreetti) (dhabamaa) haamamaa ishee goone. Akka kanatti mallattoolee ummata xiinxalaniif adda baafna."},{"id":25,"translation":"Rabbiin gara mana nagayaatti waama. Nama fedhe gara karaa qajeelaati qajeelcha. [4]","footnotes":"[4] gandi nagayaa kan Rabbiin itti nama yaamu jannata. kan rakkoo hundarraa nagayaa."},{"id":26,"translation":"Isaan toltuu hojjataniif (mindaa) gaariifi dabalataatu jira. dabalataatu jira. Gurraachinniifi salphinni fuulleen isaanii hin haguugu. Isaan sun warra jannataati. Isaan ishee keessatti hafoodha. [5]","footnotes":"[5] warra diin kana sirritti qabateef galata gaarii jannataatu jir. sanirratti dabalaataatu jira. dabalanni gara fuula Rabbii laaluudha."},{"id":27,"translation":"Isaan hamtuu hojjatan mindaan hamtuu fakkaatuma isheetiin ta’a. Salphinni isaan haguugdi. Rabbi irraa wanti isaan tiksu isaaniif hin jiru. Fuulli isaanii akka waan kutaa halkan dukkaneessaa ta’e irraa ta’een hagoogamanii fakkaatti. Isaan sun warra ibiddaati. Isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":28,"translation":"Guyyaa isaan hunda walitti qabnus, (dubbadhu). Ergasii isaan Nutti qindeessaniin ni jenna: “Isiniifi warri isin Nu waliin gabbaraa turtanis iddoo jirtan dhaabadhaa!” Sana booda gidduu isaanii addaan baafne. Warri isaan Nu waliin gabbaraa turan: “Isin nu gabbaraa hin turre” jedhan."},{"id":29,"translation":"Rabbumatu ga’aadha. ragaa ta’uuf “Gidduu keenyaafi gidduu keessanitti Dhugumatti, nuti isin gabbaruu irraa dagatoo taanee turre.”"},{"id":30,"translation":"Achitti lubbuun hundi waan dabarsite ni beekkatti, Gara Rabbii Gooftaa isaanii kan dhugaa deebifamu. wanni isaan kijibaa turan isaan irraa bada."},{"id":31,"translation":"jedhiin “Eenyutu samiifi dachii irraa isin soora? Yookiin dhageettiifi argituuwwanillee eenyutu dhuunfata? Ammas eenyutu jiraataa du’aarraa baasa, du’aa jiraatarraa baasa? Eenyutu waan hunda gara gaggalchas?” (jedhi). ‘Rabbuma’ jedhu. “Sila Rabbiin hin sodaattanii?” jedhiin."},{"id":32,"translation":"Sun Allaah, Gooftaa keessan kan dhugaati. Dhugaa booda jallina malee maaltu jira? (hinjiru). Akkamitti irraa gara galfamtan?"},{"id":33,"translation":"Akka kanatti jechi Gooftaa keetii, warra fincilan irratti mirkanoofte. isaan hin amanan."},{"id":34,"translation":"Jedhi.“Sila warra isin Rabbii wajjiin gabbartan irraa warri uumama jalqabee, ergasii isa deebisu jiraa?\". jedhi “Rabbiin uumama jalqabeeti, ergasiis deebisa. Akkamumatti gara galfamtu?”"},{"id":35,"translation":"Jedhi.“Sila warra isin Rabbii wajjin gabbartan irraa warri gara haqaatti qajeelchu jiraa?”. jedhi Rabbiin gara haqaatti qajeelcha. Sila Isa gara haqaatti qajeelchutu hordofamutti haqamoo isa yoo qajeelfame malee qajeeluu hin dandeenyee dha? Sila isin maaltu isiniif tahe, akamitti murteessitan?       [6]","footnotes":"[6] isa haqatti nama qajeelchutu hordofutti irra haqa."},{"id":36,"translation":"Irra hedduun isaanii shakkii malee hin hordofan, shakkiin dhugaa irraa homaa hin duroomsu, Rabbiin beekaa waan isaan hojjataniiti."},{"id":37,"translation":"Qur’aanni kun Rabbii gaditti sobaan kan uumamu hin taane. Garuu dhugoomsaa (kitaabota) isa dura turaniitiifi addababaasaa kitaabaati, mamiin isa keessa hin jiru, Gooftaa aalamaarraa irraayi."},{"id":38,"translation":"Moo sila isaan “isatu (Muhammadtu) of irraa isa uume” jedhu? jedhi suuraa tokko kan isa fakkaattu fidaa, Rabbii gaditti nama dandeessan (gargaarsaaf) waamadhaa, Yoo kan dhugaa dubbattan taatan (jedhi)."},{"id":39,"translation":"Garuu isaan waan beekumsa isaatiin hin marsiniifi waan hiikkaan isaa amma dura itti hin dhufin kijibsiisu, Warri isaan duraas akkuma kanatti kijibsiisan, Booddeen miidhaa raawwattootaa akkam akka ta’e ilaali."},{"id":40,"translation":"Isaan irraa namoota isatti amanantu jira. Isaan irraas namoota isatti hin amannetu jira. Gooftaan kee badii hojjattoota akkaan beekaadha."},{"id":41,"translation":"Yoo si kijibsiisan jedhi.“Anaaf dalagaa kiyyatu jira; isiniif dalagaa keessantu jira. Isin waan ani dalagu irraa qulqullaa’oodha; anis waan isin dalagdan irraa qulqulluudha”."},{"id":42,"translation":"Isaan irraa kanneen gara kee dhageeffatantu jira. Sila ati namoota gurri duude dhageessiftaa? odoo isaan aqlii hin qabaannellee."},{"id":43,"translation":"Isaan irraas kanneen gara kee ilaalantu jira. Sila ati jaamaa qajeelchitaa? odoo isaan hin argine tahanillee."},{"id":44,"translation":"Rabbiin nama waatakkallee hin miidhu, Garuu namoonni ofiif lubbuulee isaanii miidhu."},{"id":45,"translation":"Guyyaa (Rabbiin) walitti isaan qabu [yaadadhu]. Haala akka waan sa'aa takka guyyarraa taate malee hin turin itti fakkaatuun, gidduu isaaniitti wal beekan. Dhugumatti, warri qunnamtii Rabbii kijibsiisan hoonga’aniiru; qajeeloo hin taane."},{"id":46,"translation":"Garii waan waadaa isaaniif seennee (azaabarraa) yoo sitti argisiifne (toleera); yookiin yoo (sanduratti) si ajjeefne deebiin isaanii (guyyaa qiyaamaa) garuma keenya. Ergasii Rabbiin waan isaan dalagan irratti ragaadha."},{"id":47,"translation":"Ummata hundaaf ergamaan (ergamee) jira. Yeroo ergamaan isaanii dhufe jidduu isaaniitti haqaan murteeffama isaan hin roorifaman."},{"id":48,"translation":"Nijedhan “beellamni kun yoomi Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif ?”."},{"id":49,"translation":"Jedhi “ ani lubbuu tiyyaaf miidhaas ta’ee bu’aas fiduu hin danda’u Waan Rabbiin fedhe malee, Ummata hundaaf beellamatu jira. Yeroo beellamni isaanii dhufe, sa’aatii tokkos booda hin aanan; duras hin dabran.” [7]","footnotes":"[7] ummata jallatte hundaaf beellama keessatti halaakamtuutu jira. kan booda aansuufii dursuunis hintaane."},{"id":50,"translation":"(warra azaaba jarjarfatuun) Jedhi “Mee naaf himaa! yoo adabbiin Isaa halkan yookiin guyyaa isinitti dhufe, badii raawwattoonni isa irraa maal jarjarfatu?”."},{"id":51,"translation":"“Sila ogga inni argamee booda isatti amantuu? Sila odoo duraan jarjarfataa turtanii amma amantuu?” (jedhamaan). [8]","footnotes":"[8] eega azaabni gadi buee tawbaan hinjirtu."},{"id":52,"translation":"Ergasii isaan miidhaa hojjataniin ni jedhama: “Azaaba zalaalam dhandhamaa! Sila waan hojjataa turtaniin malee galata nigalfamtanii?”"},{"id":53,"translation":"“si odeeffatu Sila inni (Guyyaan Qiyaamaa) dhugaa dhaa?” (jechuun). “Eeyyeen! Gooftaa kiyyatti kakadhee! Inni dhugaadha, Isin (Rabbiin) dadhabsiisoo hintaane” jedhi."},{"id":54,"translation":"Odoo lubbuu (kafaruudhaan) miidhaa raawwatte hundaaf wanti dachii keessa jiru (hundi) ta’eefii (azaaba jalaa) isaan of furti, Yeroo azaabicha argan sheenaa ni dhooyfatu, Gidduu isaaniitti haqaan murteeffama isaan hinmiidhaman."},{"id":55,"translation":"Dhagayaa! Dhugumatti, wanti samiileefi dachii keessa jiru kan Rabbiiti. Dhagayaa! waadaan Rabbii dhugaadha. Garuu irra baay’een isaanii hin beekan."},{"id":56,"translation":"(Rabbiin) Inni ni jiraachisa; ni ajjeesas; gara Isaatitti deebifamtu."},{"id":57,"translation":"Yaa namootaa! Dhugumatti, gorsi Gooftaa keessan irraa taate isinitti dhufte, qorichi waan qomoowwan keessaas, qajeelfamaafi rahmanni mu’uminootaas (isinitti dhufe)."},{"id":58,"translation":"Jedhi “Tola Rabbiitiifi rahmata Isaatiin (dhufte), isa sanitti haa gammadanu, Waan isaan walitti qaban irra isatu caalaa”."},{"id":59,"translation":"Mee naaf himaa jedhi “ waan Rabbiin isiniif buuse hirerraa isin ergasii isa irraa dhorgamaafi hayyamamaa taasiftan san“, Sila (halaaleysuufii haraameysuu) Rabbitu isiniif hayyamemoo Rabbi irratti kijiba uumtanii odeessitu?”"},{"id":60,"translation":"Sila isaan Rabbi irratti kijiba odeessan Guyyaa Qiyaamaa maal yaadu? Dhugumatti, Rabbiin namoota irratti abbaa tola (guddaa)ti. Garuu irra hedduun isaanii hin galateeffatan."},{"id":61,"translation":"(Yaa Muhammad!) Hojii kamillee keessatti hin taatu, Qur’aana irraas isa hin dubbiftu, dalagaa irraa waan tokkos hin hojjattan, yeroo isin isatti seentan Nuti isin irratti ragaalee taanu malee hin hafu. Wanti hanga atomii dachii keessattis ta’ee, samii keessattis (beekkomsa) Rabbii kee irraa hin fagaatu. Wanti san irra xiqqaas ta’ee guuddaan kitaaba addeessaa ta’e keessatti jiraatu malee hin hafu."},{"id":62,"translation":"Dhagayaa! jaalalleewwan Rabbii sodaan isaan irra hin jiraatu; isaan hin gaddanis."},{"id":63,"translation":"Isaan warra amananii, (Rabbiin) sodaachaa turaniidha. [9]","footnotes":"[9] jalalleewwan (awliyaan) Rabbi warra amananii gaarii hojjatani. kana jechuu waan Rabbiifii rasuulli itti ajajan hojjatanii waan irraa dhoowwan irraa fagaatan. awliyummaan ganda sayyidaa yookaa sheekkotaa jedhanii karaamaa qaban jedhanii shanyiin deemtu ta walirraa dhaalan hinjirtu. galmaafii hadraa jaaratanii namni ziyaaraa ittiyaa'uun hinjirtu. tuni jallina."},{"id":64,"translation":"Isaaniif jireenya addunyaa keessattifii kan Aakhiraa keessattis gammachuutu jira. Jechoota Rabbii jijjiiraan hin jiru. Sun isumatu milkii guddaadha."},{"id":65,"translation":"Jechi isaanii (kan diin arrabsuufii xiqqeessuu keessatti tahe) sin gaddisiisin. Dhugumatti, jabeenyi hunduu kan Rabbiiti. Inni dhaga’aa beekaadha."},{"id":66,"translation":"Dhagayaa! wanti samii keessa jiruufi wanti dachii keessa jiru kan Rabbiiti. Isaan Rabbiin malee wantoota biraa qindiifamoota gabbaran maal hordofan?. hinhordofan mamii malee. isaan kijiba qofa uumanii odeessoo malee hintaane."},{"id":67,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa halkan akka isa keessa boqattan isiniif taasiseedha, guyyaa immoo kan ibsu (taasiseedha). Dhugumatti kana keessa namoota dhagayaniif mallattooleetu jira."},{"id":68,"translation":"“Rabbiin ilma godhate” jedhan. Inni (kana) irraa qulqullaa’ee jira. Inni durreessa, Wanti samiilee keessa jiruufi wanti dachii keessa jiru kan Isaati, Kanatti ragaa homaatuu hin qabdan. Sila waan hin beekne Rabbi irratti jettuu?"},{"id":69,"translation":"“Dhugumatti, isaan Rabbi irratti kijiba kijiban hin milkaa’anu” jedhi."},{"id":70,"translation":"(Kun) qananii addunyaa keessatti taateedha. Ergasii deebiin isaanii gara keenyatti qofa ta’a, Ergasii waan isaan kafaraa turaniif adabbii cimaa isaan dhandhamsiifna."},{"id":71,"translation":"Oduu Nuuh isaan irratti dubbisi, Yeroo inni ummata isaatiin jedhe “yaa ummata kiyya! Yoo (isin waliin) turuun kiyyaafi keeyyattoota Rabbiitiin (isin) yaadachiisuun kiyya isinitti guddate, ani Rabbi irratti hirkadhee, tooftaalee keessaniifi qindeeffamoota keessan walitti qabadhaa; ergasii dharti keessan isin irraa dhokataa hin ta’in; ergasii narratti raawwadhaa yeroo naaf hin kenninaatii ”(jedhe). [10]","footnotes":"[10] nabi nuuh ummata isaatti dhaaddate walitti qabamaa naan lolaa mee waan isin fiddan laallaa jedheen. bishaaniin Rabbiin isaan dhidhisiiseeti isaafii warra isaan wajji amane doonirratti nagaya baase."},{"id":72,"translation":"“Yoo gara galtan, mindaa homaatuu isin hin gaafadhu. Mindaan kiyya Rabbi irratti malee hin taane. Ani Muslimtoota irraa ta’uuttiin ajajame.”(jedhi)."},{"id":73,"translation":"Isaan isa kijibsiisani, ergasii Nuti isaafi namoota isaa waliin jiranis doonii keessatti nagaya baafne. Bakka bu’oo isaan gooneeti warra keeyyattoota keenya sobsiisan bishaaniin dhidhimsiifne. Booddeen dinniinamtootaa akkam akka ta’e ilaali."},{"id":74,"translation":"Ergasii isa booda (nuuh booda) ergamtoota gara ummata isaanii ni erginee, mallattoowwan ifa ta’aniin isaanitti dhufan. Isaan waan san dura kijibsiisan sanatti kan amanan hin taane. Akka kanatti onnee daangaa dabritootaa irratti cufna."},{"id":75,"translation":"Ergasii isaan booda Muusaafi Haaruuniin gara Fir’awnaafi qondaalota isaa aayatoota keenyaan erginee jirra. Isaan boonaniiti, badii raawwattoota irraa ta’an."},{"id":76,"translation":"Yeroo dhugaan Nu biraa isaanitti dhufu “dhugumatti, kun falfala ifa ba’aadha” jedhan."},{"id":77,"translation":"Muusaan ni jedhe “sila dhugaan isinitti dhufnaan (kana) jettaniinii? Sila inni kun falfalaa? Falfaltoonni hin milkaa’an.” [11]","footnotes":"[11] wanni muusaan dhufeen haqa Rabbirraa tahe malee sihrii miti."},{"id":78,"translation":"Isaan ni jedhan: “Sila ati waan abbootii keenya isa irratti argine irraa nu garagalchuuf, ol aantummaan dachii keessatti akka isin lamaaniif taatuuf nutti dhuftee? Nuti isin lamaaniif (muusaafii haaruuna) hin amannu."},{"id":79,"translation":"Fir’awna ni (ummata isaatiin) jedhe: “Cufa falfalaa beekaatiin natti koottaa.”"},{"id":80,"translation":"Yeroo falfaltoonni dhufan, Muusaan isaaniin ni jedhe: “isin Waan darbuu deemtan darbaa.” [12]","footnotes":"[12] yeroo kana jedhu muusaan Rabbirratti irkatee akka injifatu abdatee jira."},{"id":81,"translation":"Yeroo isaan darban Muusaan ni jedhe: “Wanti isin isaan dhuftan falfalaa, Rabbiin isa balleessa. Rabbiin dalagaa badii hojjattootaa hin tolchu."},{"id":82,"translation":"Rabbiin dhugaa jechoota Isaatiin mirkaneessa.Odoo badii raawwattoonni jibbanillee,”"},{"id":83,"translation":"Muusaaf hin amanne, Dhaloota ummata isaa irraa ta’e malee, Fir’awnaafi qondaaltonni isaa isaan jallisuu sodaachuun wajji, Fir’awna dachii keessatti of tuulaadha. Ammas inni daanga dabritoota irraayi."},{"id":84,"translation":"Muusaanis ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Yoo kan Rabbitti amantan taatan, Isuma irratti hirkadhaa; yoo Muslimoota taatan.”"},{"id":85,"translation":"Isaanis ni jedhan: “Nuti Rabbi irratti hirkannee jirra. Yaa Gooftaa keenya! Ummata miidhaa raawwattootaaf sababaa jallinnaa nu hin taasisin."},{"id":86,"translation":"ummata kaafirootaa jalaa Rahmata keetiin nagaa nu baasi.”"},{"id":87,"translation":"Muusaafi obboleessa isaatti wahyii goone: “Isin lachanuu ummata keessaniif Misratti manneen qopheessaa; manneen keessan iddoo ibaadaa taasisaa; salaata dhaabaa; mu’uminoota gammachiisi” jechuun ."},{"id":88,"translation":"Muusaan ni jedhe: “Gooftaa keenya! Ati Fir’awnaafi qondaalota isaatiif jireenya addunyaa keessatti miidhaginaafi qabeenyaalee kennitee jirta, (yaa) Gooftaa keenya! Karaa kee irraa akka (namoota) jallisaniif jecha (namaan jallisuuf ittigargaaraman). Gooftaa keenya! Qabeenya isaanii mancaasi; onneewwan isaanii irratti jabeesi. Isaan hanga adabbii laalessaa arganitti hin amanan.”"},{"id":89,"translation":"(Rabbiin) (muusaafii haaruuniin) ni jedhe: “Dhugumatti, kadhaan keessan lamaanii qeebalamtee jirti, Karaa qajeelaa irratti gadi dhaabbadhaa; karaa warra hin beeknee hin hordofinaa.”"},{"id":90,"translation":"Ilmaan Israa’iil galaana ceesifneeti, Fir’awnaafi waraanni isaas jibbaafi diinummaaf isaan hordofan; hanga bishaaniin nyaatamuun isa dhaqqabutti “Isa Ilmaan Israa’iil itti amanan malee haqaan gabbaramaan biraa hin jiruu amaneera. Ani Muslimtoota irraayi” jedhe. [13]","footnotes":"[13] fir'oowna eega yeroon dabarte yeroo lubbuun baurra geesse shahaadaa jedhe. yeroo san amanuun nama hinfayyadu."},{"id":91,"translation":"(Yaa fir'oowna) Sila odoo duraan dilooytee, balleessitoota irraa taatee jirtuu amma (amantaa)?! (iimaanni kee yeroon isaa dabartee fudhatama hinqabu)"},{"id":92,"translation":"Har’a qaama keetiin (reeffa kee) akka ati namoota si boodaatiif mallattoo taatuuf si baafna. Dhugumatti, hedduun namoota irraa ta’an mallattoolee keenya irraa dagatoodha."},{"id":93,"translation":"Nuti dhugumatti, Ilmaan Israa’iil iddoo dhugaa (kabajamaa) (Shaamiifi Misraan keessa) isaan qubachiifnee jirra. Wantoota gaggaarii (halaal) irraas hiree isaanif kenninee jirra. Hanga beekumsi (qur'aanni) isaanitti dhufutti wal hin dhabne. Gooftaan kee guyyaa Qiyaamaa gidduu isaaniitti ni murteessa, waan isaan keessatti wal dhabaa turan keessatti.[14]","footnotes":"[14] ka qajeele jannataan kajallate azaabaan galata galcha."},{"id":94,"translation":"Yoo waan Nuti gara keetti buufne irraa (qur'aanarraa) shakkii keessatti taate, isaan si dura kitaaba dubbisaa turan gaafadhu. Dhugumatti, haqni Gooftaa kee irraa sitti dhufee jiraa, shakkitoota irraa hin ta’in."},{"id":95,"translation":"Isaan keeyyattoota Rabbii kijibsiisan irraas hin ta’in; hoongoftoota irraa taataa. [15]","footnotes":"[15] aayata kanaafii kan kana duraa keessatti hammeenya shakkiifii kijibsiisuun qabdu ibsuutu barbaadame. malee nabiyyiin kana hundarraa tiiyfamaadha."},{"id":96,"translation":"Warri jechi Gooftaa keetii (kufrirratti du'uun) isaan irratti mirkanoofte hin amanan."},{"id":97,"translation":"Odoo mallattoon hundi isaanitti dhuftellee hanga adabbii laalessaa arganitti (hin amanan)."},{"id":98,"translation":"Sila magaalaan (erga adabbii Rabbii argitee) amantee ergasii iimaanni ishee ishee fayyade ummata Yuunus malee maaliif hin jiraatini? (Hin jirtu jechuu dha). Isaan amannaan jireenya addunyaa keessatti adabbii salphisaa isaan irraa saaqne, hanga yeroo murtaa’eetti isaan qanansiifne."},{"id":99,"translation":"Gooftaan kee odoo fedhee namni dachii keessa jiru hundi isaanii marti ni amana ture. Sila ati hanga isaan mu’uminoota ta’anitti namoota dirqisiiftaa? (lakki hindandeessu dirqamaan nama amansiisuu)."},{"id":100,"translation":"Lubbuu kamiifuu hayyama Rabbiitiin malee amanuun hin taane. Isaan sammuu hin qabne irrattii najisa (adabbii) taasisa."},{"id":101,"translation":"“Mee wantoota samiileefi dachii keessa jiran (hunda) ilaalaa” jedhi. keyyattooleefi akeekkachiiftonni namoota hin amanne irraa homaa hin deebisanu. [16]","footnotes":"[16] Aayatoowwaniifii ergamtoonni kaafirootarraa homaa hindeebisan."},{"id":102,"translation":"Sila ni eeganii fakkaataa guyyoota warra isaan dura dabranii malee? “Egaa, anis isin waliin eegdota irraayi” jedhi."},{"id":103,"translation":"Ergasii ergamtoota keenyaafi warreen amananis nagaa baafna! Akka kanatti mu’uminoota nagaa baasuun Nu irratti haqa."},{"id":104,"translation":"jedhi “isin Yaa ilmaan namaa! Yoo amantii kiyya irraa shakkii keessa taatan, isaan isin Rabbii gaditti gabbartan san ani hin gabbaru; garuu Rabbii isa isin ajjeesun gabbara. Ani mu’uminoota irraa ta’uuttin ajajame” (jedhi)."},{"id":105,"translation":"“Fuula kee qajeelchi (amantii dharaarraa dabuudhaan) amantii (haqaatti) gara galchi; mushrikoota irraa hin ta’in” (naanjedhame)."},{"id":106,"translation":"Rabbii gaditti waan si hin fayyadneefi si hin miine hin gabbarin. Yoo (akkas) hojjatte, dhugumatti ati yoos miidhaa hojjattoota irraa taata.”"},{"id":107,"translation":"Yoo Rabbiin rakkinaan si tuqe, Isa malee kan isa fuudhu (sirraa kaasu) hin jiru; yoo toltuun si fedhees tola Isaa kan deebisu (kan sidhowwatu) hin jiru. Isaan (tola saniin) gabroota Isaa irraa nama fedhe tuqa. Inni araaramaa rahmata godhaadha."},{"id":108,"translation":"Jedhi “Yaa ilmaan namaa! Dhugumatti Gooftaa keessan irraa dhugaan (qur'aanni) isinitti dhufee jira. namni qajeele, kan inni qajeelu lubbuma isaatiifi. Namni jallates, kan inni jallatu ishee irratti. Ani isin irratti ramadamaa miti”."},{"id":109,"translation":"Waan gara keetti wahyii godhame hordofi. Hanga Rabbiin murteessutti obsi. Inni irra caalaa murteessitootaati."}]},{"id":11,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Raa (Qur’aanni kun) kitaaba keeyyatoonni isaa sirriitti qindeeffamtee, eegasii addaan baafamtee, (Rabbii) ogeessa, keessa beekaa ta’e biraayi. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan qara'amtu tan jalqaba suuraawwaniitti argamtu ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti keennamee jira."},{"id":2,"translation":"“Rabbiin malee waan biraa hin gabbarinaa” jechuun (addaan baafamte). Ani isiniif Isa irraa akeekkachiisaafi gammachiisaadha."},{"id":3,"translation":"“Gooftaa keessan araarama kadhadhaa; ergasii gara Isaatti tawbaa deebi’aa, qananii bareedaa isin qanansiisa, hanga beellama beekamaatti. Abbootii tolaa hundaafis tola (mindaa) isaa ni kenna” jechuun (addaan baafamte). Yoo (irraa) gara galan, ani adabbii guyyaa guddaan isin irratti sodaadha. [2]","footnotes":"[2]  ulaagaa isii guutanii tawbachuun diliiwwan hundarraa barbaachisaadha."},{"id":4,"translation":"Deebiin teessan gara Rabbiitti. Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":5,"translation":"Dhagayaa! isaan Isa jalaa dhooysuuf qoma isaanii maru. Dhagayaa! yeroo isaan uffata isaanii haguuggatan, (Rabbiin) waan isaan dhoksaniifi waan isaan mul'isanis ni beeka. Inni beekaa waan qoma keessa jiruuti. [3]","footnotes":"[3] Rabbiin keenya hunda beeka xiqqoon takkalleenuu isa jalaa hindhokattu."},{"id":6,"translation":"Lubbu qabeeyyiin dachii keessatti tokkollee sooranni ishee Rabbi irratti ta’u malee hin taane. Iddoo qubannoota isheetiifi iddoo du’a ishees ni beeka. Hundumtuu kitaaba ifa ta’e keessa jira."},{"id":7,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa samiifi dachii guyyoota jaha keessatti uumeedha. Arshiin Isaas bishaan gubbaa ture. Eenyuu keessantu dalagaan isaa irra gaarii ta’uu isin qormaatuuf (isaan uume). Yoo ati “isin du’a booda kaafamoodha” jetteen, isaan kafaran nijedhu “kun sihrii ifa ta’e malee waan biraatii miti”"},{"id":8,"translation":"Azaaba yoo hanga beellama lakkaawamaa ta’eetti isaan irraa tursiifne, “maaltu isa tursiise?” jedhu. Dhagayaa! guyyaa inni isaanitti dhufu isaan irraa deebifamaa miti. Wanti isaan ittiin qishinaa turan isaanitti bu'a. [4]","footnotes":"[4] kuffarri qishnaafii jarjarsiifachuuf azaaba maaltu nurraa tursiise? jedhan. garuu guyya inni itti bu'u kan isaanirraa deebisu hinjiru."},{"id":9,"translation":"Yoo Nuti rahmata Nu biraa ta’e Nama dhandhamsiifnee ergasii ishee isa irraa mulqine, (abdii muratee itti kafara). inni akkaan abdii murataa, akkaan kafaraadha."},{"id":10,"translation":"Yoo Nuti eega rakkoon isa mudatee booda qananiiwwan isa dhandhamsiifne, dhugumatti “hamtuuwwan narraa deemte” jedha. inni akkaan gammadaa, akkaan dhaaddataadha. [5]","footnotes":"[5] kun dogoggora ilma namaati. wanni barbaachisu Rabbiif galatagalchuudha."},{"id":11,"translation":"Garuu isaannan obsaniifi toltuuwwan dalagan malee, warri sun araaramaafi mindaa guddaatu isaaniif jira."},{"id":12,"translation":"Garii waan gara keetti buufamee dhiisuun, isattis onneen kee dhiphachuun, sirratti sodaatama “Maaliif qabeenyi guddaan isa irratti hin buufamne, yookiin maleykaan isa waliin hin dhufne” jechuu isaanii sodaachuuf jecha. Ati akeekkachiisaa qofa. Rabbiin wanta hunda irratti tiksaadha."},{"id":13,"translation":"“moo isatu (Qur’aana) of biraa uume” jedhuu? jedhiin \"suuraa kudhan kan (isin biraa) uumamtuu taate kan isa fakkaattu fidaa. Rabbiin malee waan dandeessan waamadhaatii,“yoo kan dhugaa dubbattan taatan. [6]","footnotes":"[6] Rabbiin suuraa kudhan tan qur'aana fakkaattu akka fidhan isaanitti morkane. fiduu dadhaban."},{"id":14,"translation":"Yoo isaan isiniif hin awwaatin, beekaa inni (Qur’aanni kun) kan buufame beekumsa Rabbiitiin akka ta’eefi Isa malees gabbaramaan haqaa akka hin jirre. Sila isin Muslima hin taatanuu? (Muslima ta’aa jedhiin)."},{"id":15,"translation":"Namni jireenya Addunyaatiifi miidhagina ishee fedhe, Nuti dalagaalee isaanii ishee keessatti guunnee isaaniif kennina. Isaanis ishee keessatti hin hir’ifamanu."},{"id":16,"translation":"Isaan sun warra Aakiraatti ibidda malee homtuu isaaniif hin jirreedha. Wanti isaan ishee keessatti dalaganis ni bade. Wanti isaan dalagaa turanis (waan iimaanni bira hin jirreef) badaadha."},{"id":17,"translation":"Sila namni ragaa mul’ataa Gooftaa isaa biraa ta’e irra jiru, kan ragaan Isa (Allaah) irraa ta’e isa hordofuufi isa duras kitaabni Muusaa kan hogganaafi rahmata ta’ee (ragaa isaaf ba’e) (akka nama jiruu addunyaa fedhuu ni ta’aa)? Warri sun isatti (Qur’aanatti) ni amanu. Ahzaabota irraa warra isatti kafare ibiddi itti gala isaati. Isa irraa shakkii keessatti hin ta’in. inni dhugaa Gooftaa kee irraa ta’eedha. Garuu irra hedduun namootaa hin amananu."},{"id":18,"translation":"Isa Rabbi irratti kijiba kijibe caalaa namni of miidhe eenyu? Warri sun Gooftaa isaanii irra fidamu. Ragoonni nijedhu “isaan kun warra Gooftaa isaanii irratti kijibaniidha”. Dhagayaa! Abaarsi Rabbii miidhaa hojjattoota irra haa jiraatu."},{"id":19,"translation":"Isaan warra karaa Rabbii irraa (namoota) deebisaniifi dabiinsa ishees fedhaniidha. Isaan isaanumatu Aakhiraatti kafaroodha."},{"id":20,"translation":"Warri sun dachii keessatti (Rabbiin) dadhabsiisoo hin turre. Rabbii malee gargaaraan tokkolleen isaaniif hin taane. Aazzbnii dachaa isaaniif godhama. (Haqa) dhagahuu kan danda’an hin turre; kan arganis hin taane."},{"id":21,"translation":"Warri sun isaan lubbuulee isaanii hoonga’anii wanti isaan ofirraa (kijibaan) uumanii (gabbaraa) turanis jalaa badeedha."},{"id":22,"translation":"shakkiin hinjiru isaan Aakiraatti isaanumatu hoonga’oota."},{"id":23,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatanii, Rabbii isaaniitiif gadi jedhan isaan sun warra jannataati. Isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":24,"translation":"Fakkeenyi gareewwan lamaanii akka jaamaa, duudaafi argaa, dhagayaati. Sila fakkeenyatti isaan lamaan wal qixxaa’uu? Sila isin hin gorfamtanii?"},{"id":25,"translation":"Dhugumatti, Nuti Nuuhiin gara ummata isaa ergine. (Innis ni jedhe): “Ani isiniif akeekkachiisaa ifa bahaadha."},{"id":26,"translation":"Rabbiin malee (waan biraa) hin gabbarinaa; Ani adabbii guyyaa laalessaan (guyyaa qiyaamaa) isin irratti sodaadha.”"},{"id":27,"translation":"Ummata isaa iraa qondaaltonni isaannan kafaranii nijedhan “nama fakkii keenya taatee malee si hin agarru. Gadi aantota keenya warra yaada gadhee (yartuu) malee kan si hordofes hin agarre. Isiniif nurratti caalmaya tokkollee hin agarre. Inumaayyuu sobdoota ta’uu keessan shakkina” (jedhan)."},{"id":28,"translation":"Inni ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Mee naaf himaa; yoo ani ragaa ifa bahaa (dhugaa tahuu kiyya mirkaneessu) Gooftaa kiyya irraa ta’e irra jiraadhee, Innis rahmata Isa biraa ta’e (nabiyyummaa) naaf kennee, isin jalaa dhokate, sila nuti odoo isin isheedhaaf jibbitoota taatan dirqamaan isin fudhachiifnaa?"},{"id":29,"translation":"Yaa ummata kiyya! Ani isa (ergaa qaqqabsiisuu) irratti mindaa isin hin gaafadhu. Mindaan kiyya Rabbiin qofarratti malee hintaane. Ani ari’aa warra amananiitii miti. isaan Gooftaa isaanii qunnamoodha. Garuu ani ummata wallaalaa ta’uun isin arga."},{"id":30,"translation":"Yaa ummata kiyya! (adabbii) Rabbii jalaa eenyu na baraara? Yoo ani isaan ari’e. Sila hin gorfamtanuu?"},{"id":31,"translation":"Ani kuusaan Rabbii na bira jira isiniin hin jedhu. Gaybii (wanta fagoo) hin beeku. Ani maleeykaadhas isiniin hin jedhu. Isaannan iji keessan tuffattu (xinneessituu)nis Rabbiin toltuu isaaniif hin kennu hin jedhu. Rabbiin waan lubbuulee isaanii keessa jiru beekaadha. Yoo san, ani dhugumatti warra miidhaa hojjatan irraayyi”"},{"id":32,"translation":"[Isaan] nijedhan “yaa Nuuh! Ati dhugumatti nu mormitee jirta. Mormiiwwan keenyas baay’essitee jirta. waan nuun sodaachiftu sana nutti fidi, Yoo warra dhugaa dubbatan irraa taate”."},{"id":33,"translation":"Nijedhe \"Isa kan isinitti fidu Rabbuma qofa Yoo fedhe. Isin dadhabsiisoo hin taane”.[7]","footnotes":"[7] azaaba isaa jalaa hinbaatan."},{"id":34,"translation":"“gorsi koo isin hin fayyadu Yoo an isin gorsuu barbaade, yoo Rabbiin isin jallisuu fedha ta’e, Inni Gooftaa keessani, Garuma isaa qofa deebitu”(jedhe)."},{"id":35,"translation":"Sila “ isa of irraa uume” jedhuu?. jedhi “Yoo ani of irraa isa uume, badiin kiyya anuma irratti taha, Ani badii isin hojjattan irraa qulquulluudha”."},{"id":36,"translation":"Gara Nuuhitti (akkana jechuun) beeksisa godhame: “Dhugumatti, warra kana dura amanan malee ummata kee irraa kana booda homtuu hin amanu; Kanaaf waan isaan kan hojjatan tahanitti hin gaddin."},{"id":37,"translation":"Doonii laalchota (tika) keenyaafi beeysisa keenyaan hojjadhu. Warra miidhaa dalagan keessatti natti hin dubbatin. isaan bishaanin dhidhimfamoodha.” [8]","footnotes":"[8] Nabi nuuh doonii baxxaalii mukaatirraa mismaaraan walitti dhayee tolche."},{"id":38,"translation":"Innis (Nuuh) doonii tolchutte seene, Dhawaatuma qondaalonni ummata isaa irraa ta’an isa irra qaxxaamuraniin, isatti qishinu. Innis ni jedhe: “Yoo isin nutti qishnitan nutis akkuma isin qishnitan isinitti qishinuuf jirra."},{"id":39,"translation":"Beekuuf jirtu Namni azaabni isa salphisu itti dhufuufi azaabni itti fufaan isa irra qubatu eenyu akka ta’e."},{"id":40,"translation":"hanga ajajni keenya dhufee, alawaadaa (keessaa bishaan) burqe jenneen “Wantoota hunda irraa (saala) lama lama (kormaafi dhalaa), maatii keetis nama jechi (adabaa) isa irratti dabre malee, namoota amananis ishee keessatti fe’i” (isaan jenne), Isa waliin namoota muraasa malee (baay’een) hin amanne.[9]","footnotes":"[9] mana daabboo keessaan yeroo bidhaan burqe mallattoo xuufaanni jalqabuu tahuu Rabbiin isa beeysise."},{"id":41,"translation":"Nijedhe ishee yaabbadhaa “Haala deemsi isheetiifi dhaabbatiinsi ishees maqaa Rabbiitiin taa’een. Rabbiin kiyya araaramaa, rahmata godhaadha. [10]","footnotes":"[10] Nabi nuuh maatii isaatiifii mu'imintootaan doonii yaabbadhaa jedheen."},{"id":42,"translation":"Isheen danbalii akka gaarotaa keessa isaanin deemti. Nuuh ilma isaa (ka kafare) niyaame. (doonittii irraa) fagoo ture  “Yaa ilma kiyya! Nu waliin yaabbadhu, Warra kafaran wajjin hin ta’in” jedheen."},{"id":43,"translation":"(Ilmi isaa) ni jedhe: “Ani gara gaara bishaan jalaa na baraarsuun qubadha (dheeysa).” (Nuuh) ni jedhe: “Har’a wanti ajaja Rabbii jalaa (bishaaniin nyaatamuu jalaa) nama baraarsu hin jiru; nama Rabbiin rahmata isaaf godhe malee” . Danbaliin gidduu isaanii haguuge. Inni warra bishaaniin nyaataman irraa ta’e. [11]","footnotes":"[11] yoo jallatan ilma nama guddaa tahuun homaa namaa hingootu. dubbiin firummaan osoo hintaane iimaanaani."},{"id":44,"translation":"Ni jedhame: “Yaa dachii! Bishaan kee liqimsi, Yaa samii! (rooba kee) qabadhu.” Bishaan xuuxamee hir’ate. Murtiin Rabbii (adabichi) ni raawwatame. Isheen tabba juudiyyi jedhamu irra dhaabbatte (qubatte). Ni jedhame: “(rahmata Rabbii irraa) Fageenyi ummata miidhaa hojjattoota irra haa jiraatu!”"},{"id":45,"translation":"Nuuh Gooftaa isaatti lallabee, nijedhe “Gooftaa kiyya! dhugumatti, ilmi kiyya maatii kiyya irraayi. Waadaan kee dhugaadha. Ati irra haqa murteessaa abbootii murtiiti”."},{"id":46,"translation":"(Rabbiin) nijedhe “Yaa Nuuh! inni maatii kee (kan amanan) irraa miti. Inni (nagaafachuun kee) hojii gaarii hin ta’iniidha. waan beekumsa itti hin qabne na hin gaafatin. Ani akka ati wallaaltota irraa hin taanen si gorsa”."},{"id":47,"translation":"(Nuuh) nijedhe “Gooftaa kiyya! Ani waan beekumsa itti hin qabne si gaafachuu irraa sittin maganfadha. Yoo Ati naaf araaramtee rahmatas naaf hin godhin, warra hoonga’an irraan ta’a”."},{"id":48,"translation":"Nijedhame “Yaa Nuuh nageenyaa Nurraa ta’eefi barakaa siifi garii ummata si wajjin jiran irratti ta’een, (doonittii irraa) gadi bu’i. (Sanyii isaanii irraas) ummata (kafaran) kan yeroof isaan qanansiifnee san booda Nu biraa adabbiin laalesaan isaan tuqutu jira”."},{"id":49,"translation":"Isheen tun (oduun nabi nuh tun) oduu fagoo tan gara keetti beeksisa goonu irraayi. Sis ta’ee ummanni keetis kana dura kan ishee beektan hin turre. Obsi booddeen (gaariin) kan warra (Rabbiin) sodataniiti."},{"id":50,"translation":"Gara Aaditti obboleessa isaanii Huudiin (erginee jirra). Innis ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Rabbiin gabbaraa. Gabbaramaan (haqaa) Isa malee isiniif hin jiru. Isin kijibdoota malee waa biraa hin taane."},{"id":51,"translation":"Yaa ummata kiyya! Ani isa (ergaa geessiisuu) irratti mindaa isin hin gaafadhu. Mindaan kiyyas Isa na uume irratti malee hin taane. Sila isin hin xiinxaltanii?"},{"id":52,"translation":"Yaa ummata kiyya! Gooftaa keessan araarama kadhaa, ergasii gara Isaatti tawbaa deebi’aa. rooba walitti dhaabbataa godhee isinirratti ergaa (isinii roobsa). Humna keessan irratti humna isiniif dabalaa. Yakkamtoota taatanii irraa gara hin galinaa.”"},{"id":53,"translation":"Nijedhan “Yaa Huud! Ati ragaan nutti hin dhufne. Nuti jecha keetiif jennee gabbaramtoota keenya kan dhiifnu hin taane. Nuti siif amanoo miti”.[12]","footnotes":"[12] ummata kufrii mataa jabaatu. waan gabbarru hindhiifnu, ergamaa tahuu kettittis hin amannu jedhan."},{"id":54,"translation":"Garii gabbaramtoota keenyaatu hamtuun si tuqee malee waan biraa hin jennu. (Huud) ni jedhe: “Ani Rabbiinin ragaa godha; ani waan isin qindeessitan irraa qulqulluu ta’uu’ isinis ragaa ba’aa."},{"id":55,"translation":"Isaa gaditti (waan gabbartan irraa ani qulqulluudha, Yoo dandeessan) shira natti baasaa haala hunda taataniin; eegasii yeroo naaf hin kenninaa."},{"id":56,"translation":"Ani Rabbii Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessan ta’e irratti irkadheera. lubbu qabaattuun takkas Inni sammuu ishee qabu malee hintaane. Gooftaan kiyya karaa qajeelaa irratti tahe."},{"id":57,"translation":"Yoo gara galtan, dhugumatti ani waanin ittiin gara keessanitti ergame isintti geesseera, Gooftaan kiyya (isin dhabamsiisee) ummata isin hin ta’in bakka buusa. Homaa Isa hin miitan. Gooftaan kiyya waan hunda irratti eegaadha."},{"id":58,"translation":"Yeroo ajajni keenya (kan isaan dhabamsiisuudhaa) dhufe, Huudiifi warra isa waliin amanan rahmata Nurraa ta’een nagaa baafne, adabbii cimaa ta’e irraa nagaa isaan baafne."},{"id":59,"translation":"Isheen sun (ummata) Aadi Mallattoowwan Gooftaa isaanii mormanii, ergamtoota Isaas didan; ajaja of tuulaa, haqa mormaa ta’e hundaa hordofan. [13]","footnotes":"[13] isaan nabii huud kan isaanitti ergame qofa didan garuu ergamtoota Rabbi didan jedhamee hedduminaan ibsame. ergamaa tokko diduun ergamtoota hunda diduudha."},{"id":60,"translation":"Addunyaa tana keessatti abaarsaan hordofsiifaman; Guyyaa Qiyaamaas (akkasuma). Dhagayaa! Aad Gooftaa isaaniitti kafaraniiru. Dhagayaa! Ummata Huud kan ta’an Aadiif (rahmata irraa) fageenyi haa ta’u."},{"id":61,"translation":"Gara Samuudis obboleessa isaanii Saalihiin (erginee jirra). Ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Rabbiin gabbaraa, Isa malee dhugaan gabbaramaan biraa isiniif hin jiru, Inni dachii irraa isin uumeeti, ishee keessa isin jiraachise. araarama Isa (qofa) kadhaa; ergasii gara Isaatti tawbaa deebi’aa. Dhugumatti, Gooftaan kiyya (beekumsa Isaatiin) dhihaataa, awwaataa dha.”"},{"id":62,"translation":"Ni jedhan: Yaa Saalih! Ati kana dura nu keessatti nama kajeelamaa turte. Sila ati waan abbootiin keenya gabbaraa turan gabbaruu irraa nu dhorgitaa? Nuti waan ati itti nu waamtu irraa shakkii keessatti jirra."},{"id":63,"translation":"(Saalih) ni jedhe: “Yaa ummata kiyya mee naaf himaa! Yoo ani ragaa ifa ba’aa Gooftaa kiyya irraa ta’e irra jiraadhee, Innis rahmata Isa biraa ta’e (nabiyyummaa) naaf kenne, yoo ani Isatti dilaaye Rabbiin jalaa eenyutu na tumsa? Isin hoongeessuu malee homaa naaf hin dabaltanu."},{"id":64,"translation":"Yaa ummata kiyya! Isheen tun gaala Rabbiiti, isiniif (dhugaa dubbachuu kiyyarratti) mallattoodha. Dachii Rabbii keessa haa nyaattuu ishee dhiisaa, Hamtuudhaan ishee hin tuqinaa. (Yoo akkas gootan) adabbiin dhihoo ta’e isin tuqa.”"},{"id":65,"translation":"Ishee ni waraanan, Inni nijedhe “ganda keessan keessa guyyoota sadihiif qanani’aa. Kun waadaa (adabbii) hin kijibsiifamneedha”.[14]","footnotes":"[14] guyyaa isii waraananirraa guyyaa sadi nagayaan turan. san booda azaabni itti bu'ee isaan fixe."},{"id":66,"translation":"Yeroma ajajni keenya (isaan dhabamsiisuun) dhufe, Saalihiifi warra isa wajjiin amanan rahmata Nurraa ta’een nagaa (isaan) baafne; xiqqeenya guyyaa sanii irraas (isaan baraarsine). Dhugumatti Gooftaan kee isatu jabaa, injifataadha."},{"id":67,"translation":"Iyyansi hamaan miidhaa hojjattoota qabatee, manneen isaanii keessatti kan jilbeenfatan ta’anii (du’anii) bariisifatan."},{"id":68,"translation":"Akka waan ishee keessa hin jiraatinii ta’an. Dhagayaa! Samuud Gooftaa isaaniitti kafaranii jiru. Dhagayaa! (rahmata Rabbiirraa) fageenyi Samuudiif haa ta’u."},{"id":69,"translation":"Dhugumatti ergamtoonni keenya Ibraahiimitti oduu gammachiisaan dhufte, nijedhan “nagaya (sirratti buufna)” Innis nijedhe “nageenyi (isin irra haa jiraatu)”. Odoo hin turre jibicha waadamaan dhufe. [15]","footnotes":"[15] keeysummaan nabi ibraahimitti dhufte maleykota bifanamaatiin tahani. garu nabi ibraahim nama sehee daddafe jibicha qalee foon waddee haniida godhe fideef."},{"id":70,"translation":"Yeroma harkoowwan isaanii gara isaa (nyaatichaa) kan hin geenye ta’uu (nyaachuu dhabuu isaanii) argu, isaan morme; isaan irraas sodaa dhokfate, (sodaa isaa arganii) nijedhaniin “Hin sodaatin; nuti gara ummata Luux ergamnee”."},{"id":71,"translation":"Niitiin isaa (saarraan) dhaabattuu taatee nikolfite, Nuti Isihaaqiin (dayuu isiitiin) ishee gammachiifne, Isihaaq boodas Ya’aquubiin."},{"id":72,"translation":"Ni jette: “Yaa badii kiyya! Sila odoo ani dullattii, ta'e jiruu (ilmoo) dayaa? dhirsi kiyya kunis dullachaa. Dhugumatti kun waan dinqisiisaa dha!”"},{"id":73,"translation":"Ni jedhan: “Sila murtii Rabbii irraa dinqisiifattaa? Rahmanni Rabbiitiifi barakaan Isaa isin irra haa jiraatu Yaa warra mana (ibraahiim)! Inni faarfamaa, guddaadha.”"},{"id":74,"translation":"Yeroma Ibraahiim irraa sodaan deemee gammachuun isatti dhuftu, (waayee) ummata Luux keessatti Nuun (Ergamtoota teenyaan) falamuu eegale."},{"id":75,"translation":"Ibraahiim obsaa, Rabbitti waywaataa, (gara Rabbii) deebi’aadha."},{"id":76,"translation":"Yaa Ibraahiim! (Falmii) kana irraa gara gali. Dhugumatti, ajajni Gooftaa keetii dhufee jira. Isaan adabbiin hin deebifamne isaanitti dhufa. [16]","footnotes":"[16] malaaykaan nabi ibraahiimiin waaye ummata luux keessatti gaafii dhiisi. isaan azaaba guddaa irraa hindeebineetu itti dhefee jetteen."},{"id":77,"translation":"Yeroma ergamtoonni keenya Luuxitti dhufan, inni isaanitti gadde; qomti isaas isaaniin dhiphate “Kun guyyaa hamaadha” jedhe. [17]","footnotes":"[17] nabi luux keessummaa isaa tanaaf rifate. ummanni isaa kan baalagummaa dhiiratti hojjatan keessummaa isaa tana rakkisuu sodaatee gadde."},{"id":78,"translation":"Ummanni isaas gara isaatti kan ariifatan ta’aa isatti dhufan, Sana duras (baalagummaa) fokkataa (dhiiratti qunnamtii saalaa) kan hojjatan turan, (Luux) ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Isaan kun dubara tiyya, (yoo seeraan fuutan) isaantu isiniif qulqulluudha. Rabbiin sodaadhaa; keessummaa tiyya keessatti nan xiqqeessinaa. Sila isinirraa namni qajeelaan tokkolleen hin jiruu?”"},{"id":79,"translation":"(ummanni isaa) ni jedhan: “Dhugumatti, ati akka nuti ijoollee dubaraa kee irraa dhimma hin qabne beektee jirta, ati waan nuti barbaannu nibeekta.”"},{"id":80,"translation":"Ni jedhe: “Ani odoon humna isin irratti qabaadhee yookiin gara roga (lammii) jabduu hirkadhee (keessummoota kiyyarraa isin dhoowwee) (isinin adaba ture).”"},{"id":81,"translation":"(keessummoonni isaa) ni jedhan: “Yaa Luux! nuti ergamtoota (malaaykota) Gooftaa keetiiti; Isaan gara keetti hin ga’anu. Maatii kee qabadhuu kutaa halkan irraa taate keessa deemi (bahi), Isin irraa tokkollee of duuba akka hin mil’anne, Niitii tee malee. wanti isaan tuqu (azaabni) ishee tuqaadha. Beellamni isaanii (kan azaabni itti buufamu) bariisaadha. Sila bariisaan dhihoo mitii?” [18]","footnotes":"[18] keessummoonni isaa nabi luuxitti himan. isaan malaaykaa tahuu. ummanni isaa rakkoo iraan gayuu akka hindandeenye. akka maatii isaa fuudhe azaaba jalaa ganam bariisaa duratti baqatu itti himan."},{"id":82,"translation":"Yeroo ajajni keenya dhufu, gubbaa ishee (magaalattii) jala ishee taasifnee (dachii garaangalchine), Ishee irratti dhagaa dhoqqee gubamaa (biyyee faaraa) irraa tahe wal hordofaa roobsifne."},{"id":83,"translation":"(Dhagattiin) Gooftaa kee biratti kan milikkitteeffamte taatee (ishee roobsine), Isheen miidhaa hojjattoota irraa fagoo miti."},{"id":84,"translation":"Gara Madyan obboleessa isaanii Shu’aybiin (erginee jirra) nijedhe “Yaa ummata kiyya! Rabbiin gabbaraa, Isa malee dhugaan gabbaramaan biraa isiniif hin jiru, Safaraafi miizaana hin hir’isinaa, Ani toltuuf qananii keessattin isin argaara, ani adabbii guyyaa marsaa ta’eetin isin irratti sodaadha."},{"id":85,"translation":"Yaa ummata kiyya! Safaraafi madaalas haqaan guutaa, Namoota jalaa wantoota isaanii hin hirdhisinaa; dachii keessattis balleessitoota taatanii hinyaa'inaa (badii hin facaasinaa)."},{"id":86,"translation":"waan Rabbi isiniif hambisetu isiniif caala;Yoo mu’uminoota taataniif(sanumarratti geessifadhaa), Ani isin irratti eegaa miti.”"},{"id":87,"translation":"Ni jedhan: “Yaa Shu’ayb! Sila salaata keetu waan abbootiin keenya gabbaraa turan akka dhiifnu yookiin akka nuti qabeenya keenya irratti akka feene hin dalagne si ajajjii? ati simatu obsaa, qajeelaa dha!”"},{"id":88,"translation":"Ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Mee naaf himaa; yoon ragaa ifa ba’aa Gooftaa kiyya irraa ta’e irra jiraadhee, innis kennaa gaarii Isa biraa ta’e naaf kenne, (sila qabeenya karaan alaatiin walitti makuun qabaa), Ani waanin irraa isin dhorge (hojjachuun) isin faallessuu hin fedhu, Ani hangan danda’een (isin) tolchuu malee hin fedhu, Haqa qunnamuun kiyyas Rabbi irraa malee hin taane, Isa irratti hirkadhe; garuma isaan deebi’a."},{"id":89,"translation":"Yaa ummata kiyya! ana faallessuun akka fakkaataa waan ummata Nuuh yookiin ummata Huud yookiin ummata Saalih tuqee isin tuquu irratti isin hin kaasne, Ummanni Luux isin irraa fagoo miti."},{"id":90,"translation":"Gooftaa keessan araarama kadhaa, Ergasii gara Isaa deebi’aa, Dhugumatti, Gooftaan kiyya rahmata godhaa, jaalataadha.”"},{"id":91,"translation":"nijedhan “Yaa Shu’ayb! Irra hedduu waan ati jettuu nuti hin hubannu, Nu keessatti dadhabaa taateetiin si argina, Odoo gosti tee jiraachuu baattee, silaa dhagaan tumnee si ajjeefna, Ati nurratti jabaa miti”.[19]","footnotes":"[19] gosatee sodaaf sidhiifne silaa si ajjeefnaa jedhaniin."},{"id":92,"translation":"Ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Sila gosa kiyyatu Rabbi irra isinitti jabaataa? duuyda duuba keessanitti isa godhattan, Gooftaan kiyya waan isin dalagdanutti marsaadha."},{"id":93,"translation":"Yaa ummata kiyya! Isin sadarkaa keessaniin hojjadhaa; Ani hojjataadha, Nama adabbiin isa xiqqeessu isatti dhufuufi nama isa kijibaa ta’e fuula dura beektu, Isin eegaa! Anis isin waliin eegaadha.”"},{"id":94,"translation":"Yeroma ajajni keenya dhufu, Shu’aybiifi warra isa waliin amanan rahmata Nu biraa ta’een nagaa baafnee, warra miidhaa hojjatan iyyansi cimaan ni qabde, Manneen isaanii keessatti jilbeenfatoo ta’anii (du’anii) bariisifatan."},{"id":95,"translation":"Akka waan ishee keessa hin jiraatinii ta’an. Dhagayaa! akkuma Samuud fagaatte! Madyaniif fageenyi haa ta’u.[20]","footnotes":"[20] azaabni Rabbii itti bu'uun rahamata Rabbiirraa fageeffamte."},{"id":96,"translation":"Dhugumatti, Muusaa mallattoota keenyaafi ragaa ifa ta’een erginee jirra."},{"id":97,"translation":"Gara Fir’awnaafi qondaalota isaa (ergine), Ajaja Fir’awnaa hordofan, Ajajni Fir’awna sirrii miti."},{"id":98,"translation":"Guyyaa Qiyaamaa ummata isaa dursee, ibidda isaan seensisa, (Inni) seensa seenamaa (ta’uun isaa) waa fokkate!"},{"id":99,"translation":"Addunyaa kana keessatti abaarsaan hordofsiifaman, Guyyaa Qiyaamaas (akkasuma), Badhaasni badhaafaman waa fokkate!"},{"id":100,"translation":"Kun oduu magaalotaa irraayi; isa sirratti odeessina, Ishee irraa dhaabbataafi haamamaatu (lafarraa dhabamsiifamaatu) jiru."},{"id":101,"translation":"Nuti isaan hin mine; Garuu isaan lubbuulee isaanii miidhan. gabbaramtoonni isaanii kan isaan Rabbii gaditti gabbaraa turan homaa isaan hin fayyadne Yeroo ajajni Gooftaa keetii dhufu. Hoongessuu malees homaa isaaniif hin daballe."},{"id":102,"translation":"akkuma kana Qabaan Gooftaa keetii yeroo magaalota miidhaa hojjattuu taate qabe, Dhugumatti, qabaan Isaa laalessaa, jabaadha."},{"id":103,"translation":"Dhugumatti, kana keessa namoota adabbii Aakiraa sodaataniif mallattootu jira. Sun guyyaa namoonni isaaf walitti qabamaniidha; sun guyyaa dhufamaadhas."},{"id":104,"translation":"Beellama lakkaawamaaf malee isa (guyyaa qiyaamaa) hin tursiifnu."},{"id":105,"translation":"Guyyaa inni dhufu lubbuun takkallee hayyama Isaatiin malee hin dubbattu. Isaan irraas warra hoonga’aafi milkaa’aatu jira."},{"id":106,"translation":"Isaan hoonga’an ibidda keessatti tahu, Ishee keessatti iyyansaafi himimsaatu isaaniif tahe. [21]","footnotes":"[21] hoongawoonni sababaa kafaraniifii hojiin isaanii baddeefi."},{"id":107,"translation":"Hanga samiifi dachiin turan ishee keessa kan turan ta’anii (ibidda keessa jiraatu) Waan Gooftaan kee fedhe malee, Gooftaan kee waan fedhe hojjataadha."},{"id":108,"translation":"Isaan milkeeffaman immoo Jannata keessa jiraatu Waan hanga samiifi dachiin turtu ishee keessatti kan hafan ta’anii (jannata keessa jiraatu) waan Gooftaan kee fedhe malee. Kennaa addaan hin cinne (kennaman)."},{"id":109,"translation":"(Yaa Muhammad!) waan warri sun gabbaran irraa shakkii keessatti hin tahin, (Isaan) akkuma abbootiin isaanii duraan gabbaran malee hin gabbaranu, Nuti qooda isaanii odoo hin hir'ifamne guunnee isaaniif kennina."},{"id":110,"translation":"Dhugumatti, Muusaaf kitaaba kennine; isa keessatti wal dhabame (kuun itti amanee kuun itti kafare), Odoo jechi Gooftaa kee biraa dabruu baatee silaa gidduu isaaniitti murteeffama ture, isaan isa irraa shakkii cimaa keessa jiru."},{"id":111,"translation":"Dhugumatti hunda isaaniitiif Gooftaan kee dalagaalee isaanii isaaniif guuta, Inni waan isaan dalagan beekaadha."},{"id":112,"translation":"Akka ajajamtetti gadi dhaabbadhu (diriiri). Isaan tawbatanis si waliin (gadi haa dhaabbatanii), (dilii dalaguudhaan) Daangaa hin dabrinaa, Inni waan isin dalagdan argaadha."},{"id":113,"translation":"Gara warra miidhaa hojjatanii hin dabinaa (Yoo akkas gootan) ibiddi isin tuqxi፣ Rabbiin malee jaalallee biraa hin qabdan, Ergasii hin tumsamtan. [22]","footnotes":"[22] warra kafare jaalallee godhatanii jala deemuun hamtuudha. dhoowwaadha. yoo didan ibidda jahannamtu nama guba."},{"id":114,"translation":"Qaccee lamaan guyyaatiifi yeroo halkan irraa ta’e salaata dhaabi, Toltuuwwan hamtuuwwan ni deemsifti (namarraa hayxi), Kun warra gorfamaniif gorsa."},{"id":115,"translation":"Obsi! Rabbiin mindaa toltuu hojjattootaa hin balleessu."},{"id":116,"translation":"Maaliif jaarraawwan isiniin duraa irraa warri hanbaa gaariin kan dachii keessatti badii irraa dhorgan hin jiraatin? xiqqoo warra nuti isaanirraa nagaya baafnee malee. Isaan miidhaa hojjatan immoo waan isa keessatti qanansiifaman hordofan yakkamtoota tahan."},{"id":117,"translation":"Gooftaan kee magaalaa tamillee, miidhaan kaballeessu hintaane odoo jiraattonni ishee warra tolchitoota tahanii jiranuu. [23]","footnotes":"[23] ganda warri nama gorsanii sirreessan keessa jiran balaan itti hinbuutu. ammoo yoo badii kufriifii diliin lafa balleessan Rabbiin balaa itti buusee isaan dhabamsiisa."},{"id":118,"translation":"Gooftaan kee odoo fedhee, silaa ilmaan nama hunda ummata tokko (kan haqa qabate) taasisa. (garuu waan san hinfedhiniif) Wal dhaboo ta’uu irraa hin deeman."},{"id":119,"translation":"Nama Gooftaan kee rahmata godheef malee (waldhabuu irraa hin deman), Kanumaaf isaan uume. Jechi Gooftaa keetii guutamte “dhugumatti jahannamiin walii gala jinnootaafi namootaa irraa ta’aniin nan guuta”."},{"id":120,"translation":"Oduulee ergamtootaa irraa waan ittiin onnee kee raggaasifnu hunda sirratti odeessina. Ishee kana keessatti dhugaan sitti dhufe, gorsaafi yaadachiifni mu’uminootaaf ta’e."},{"id":121,"translation":"warreen hin amanneen jedhi: “sadarkaa keessaniin dalagaa, Nutis dalagoodha."},{"id":122,"translation":"Isinis eegaa! Nutis eegoodha.”"},{"id":123,"translation":"Wanni fagaataan samiileefi dachii keessaa kanuma Rabbiiti, Dhimmi hundi gara Isaatti deebifama, Isa gabbari, Isa irratti hirkadhu, Gooftaan kee waan isin hojjattan irraa dagataa miti. [24]","footnotes":"[24] irkannoofii ibaadaan Rabbuma qofaaf taate."}]},{"id":12,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Raa Kun keeyyattoota kitaaba ibsaa ta’eeti. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan qara'amtu tan jalqaba suuraawwaniitti argamtu ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti keennamee jira."},{"id":2,"translation":"Nuti isa buufne Qur’aana Arabiffaa ta’e, akka isin xiinxaltaniif jecha."},{"id":3,"translation":"Nuti seenaa gaggaarii sirratti odeessina Qur’aana kana gara keetti beeksisuudhaan, Ati isa dura dagattoota irraa taate."},{"id":4,"translation":"Yeroo Yuusuf abbaa isaatin jedhe “Yaa abbaa kiyya! Ani (manaamaan) urjiiwwan kudha tokko, aduufi ji’a argeera; kan anaaf sujuuda godhan ta’anii isaan argeen jira” [yaadadhu]. [2]","footnotes":"[2] seenaan nabi yuusuf seenaa bal'inaan qur'aana keessatti dubbatamte. gorsa hedduu uf keessaa qabdi."},{"id":5,"translation":"(Abbaan isaas) ni jedhe: “Yaa ilma kiyya! manaama kee obboleeyyan keetti hin himin shira sirratti shiruu, sheyxaanni ilmaan namaatiif diina ifa bahaadha. [3]","footnotes":"[3] Abbaan yuusufiin \"manaama kee obbolaa keetitti hinhimin, hiikkaa isii hubatanii akka ati isaan caaltu tilmaamanii haasidummaadhan miidhaa sirraan gayanii\" jedheen."},{"id":6,"translation":"( yaa yuusuf) Akka kanatti Gooftaan kee si filata; hiikkaa manaamaas si barsiisa; qananii Isaa sirrattiifi maatii Ya’aquub irrattis ni guuta, akkuma kana dura abbootii kee Ibraahiimiifi Isihaaq irratti guute. Dhugumatti, Gooftaan kee beekaa, ogeessa.”(jedheen)."},{"id":7,"translation":"Dhugumatti, (seenaa) Yuusufiifi obboleeyyan isaa keessa warreen gaafataniif mallattooleetu jira."},{"id":8,"translation":"Yeroo (obboleeyyan Yuusuf) jedhan: “Dhugumatti, Yuusufiifi obboleessi isaa (tiruun) nurra gara abbaa keenyaatti jaalatamoodha, odoo nuti garee taanee jirru (akkamitti isaan nurra jaalata?), abbaan keenya dogoggora ifa bahaa keessa jira."},{"id":9,"translation":"Yuusufiin ajjeesaa; yookiin dachii (fagootti) isa gataa; fuulli (jaalalti) abbaa keessanii isiniif dhuunfaa ta’a, Sana booda ummata gaggaarii taatu” (waliin jedhan). [4]","footnotes":"[4] Rakkoon isaanii asirraa jalqabde. hinaaffaafii waanyoon isaan kakaafte, badii takka malee ajeecha isaarratti marihatan."},{"id":10,"translation":"Isaan irraa jedhaan tokko (obboleessi tokko) ni jedhe: “Yuusufiin hin ajjeesinaa, hundee boollaa (eela) keessatti isa darbaa. akka gariin daldaltoota karaa deemu isa fudhatu, yoo kan dalagdan taataniif (kana hojjadhaa)”"},{"id":11,"translation":"Ni jedhan: “Yaa abbaa keenya! Sila ati maaliif Yuusuf irratti nu hin amanne? Nuti isaaf tola yaadoodha. [5]","footnotes":"[5] waan marihatan san irratti raawwachuuf abbaa isaaniitiin akkana jedhan."},{"id":12,"translation":"Boru nu waliin isa ergi, Haa bashannanuu, haa taphatuu; nuti isaaf tiksitoota.”"},{"id":13,"translation":"(Abbaan isaanii)(Ya’aquub) ni jedhe: “Isa fuutanii deemuun keessan na gaddisiisa, yayyiin isa nyaachuun sodaadha, Isin isa irraa dagatoo taatanii .”"},{"id":14,"translation":"[Isaan] ni jedhan: “yoo yeyyiin isa nyaatte Odoo nuti garee taanee jirruu, nuti yeroo san hoongoftoota.” [6]","footnotes":"[6] \"akkamitti nama hedduu kana taanee obboleessa keenya nubiratti yayyiin nyaati? watakka hinsodaatin irraa dhoorginaa\" jedhan."},{"id":15,"translation":"Yeroma isaan deemanii boolla gadi fagoo keessatti isa darbutti walii galan (isa darban). Nuti gara isaatti beeksifne “dhugumatti, ati hojii isaanii kana isaanitti himta odoo isaan (si) hin beekin” jechuun."},{"id":16,"translation":"(Isaanis) abbaa isaanii bira dhufan galgala booyaatiin. [7]","footnotes":"[7] yakka dalagan san dhooysuufii faana balleysanii itti gaafatama jalaa ufbaasuuf booyinsa kijibaa booyan."},{"id":17,"translation":"Nijedhan “Yaa abbaa keenya! Nuti wal dorgomuuf deemne, Yuusufiin meeshaa keenya biratti dhiifnee, yeyyiin isa nyaate, ati nuuf kan amantuu (nudhuga'oomsituu) miti Odoma nuti warra dhugaa dubbatan taaneeyyuu”."},{"id":18,"translation":"Qamisa isaa irratti dhiiga sobaatiin dhufan, (Yaaquub) ni jedhe: “Lakkisaa; Lubbuulee teessantu dubbii (sobaa) isiniif miidhagsite, (Obsi kiyya) obsa gaariidha, Waan isin jettan kana irratti gargaarsifatamaan Rabbi qofa.” [8]","footnotes":"[8] qamisaan fayyaa kan hindhodhoohin tahuu argee shakke, bineensi hin nyaanne rakkoo biroottu irra oole jedhe, obsuu malee maalingodha jedhe."},{"id":19,"translation":"Kara deemtonni (daldaaltoonni) dhuftee, bishaan waraabuduu isaanii erganii baaldii isaa (eela keessa) gadi buuse, “Yaa gammachuu! Kuni mucaa (bareedaadha)” jedhe, Meeshaa godhanii isa dhoksan, Rabbiin waan isaan hojjatan beekaadha. [9]","footnotes":"[9] yuusuf obboleeyyan isaa eelatti darban, isumaa achi keessa jiru, daldaltoonni bishaan waraabbatuuf baaldii haadaan harkifamu eelatti gadi darban, yuusuf baaldii san qabtee namtichi bishaan sehee harkisee olbaase, akkasitti irraa gammadee fudhatanii deemaniin."},{"id":20,"translation":"Gatii xiqqaa, maallaqa lakkaa’amtuutti, isa gurguran, Isa keessattis danta dhaboota irraa ta’an. [10]","footnotes":"[10] obboleeyantu daldaltoota eelaa baasan sanitti rakishatti gurguratan."},{"id":21,"translation":"Inni Misra irraa isa bites niitii isaatiin ni jedhe:(iddoo) qubsuma isaa kabaji “nu fayyaduun yookiin ilma isa taasifachuun keenya ni kejeelamaa\", akka kanatti Yuusufiif dachii keessa mijjeessine, (Akka bulchaa isa goonuu) fi hiikoo manaamaas isa barsiifnuuf jecha. Rabbiin amrii Isaa irratti injifataadha, Garuu irra hedduun namaa hin beekan.[11]","footnotes":"[11] daldaltoonni fuudhanii deemaniinii misra geessanii angaawaa achii tokkotti gurguratan, isaatu yeroo bitu jaartii isaatti akka jabeesitu dhaammate."},{"id":22,"translation":"Yeroo inni (dargaggoomee) jabummaa isaa ga’u, ogummaafi beekumsa isaaf kennine, Akka kanatti toltuu hojjattootaaf galata galchina."},{"id":23,"translation":"Isheen inni mana ishee keessa jiru (qunnamtii saalaatiif) lubbuu isaa irraa isa abaabalte, Hulaalee ni cuccufte, nijette siif qophaa’eeraa kottu, nijedhe (yuusuf) Ani Rabbitti maganfadha! Inni (dhiirsi kee) gooftaa kiyya; jireenya koo naaf tolchee jira, Dhugumatti, miidhaa hojjattoonni hin milkaayanu”. [12]","footnotes":"[12] rakkoon cimtuun asitti yuusuf jalqabde, garuu soodaa Rabbiitiin injifatee nagaya bahe."},{"id":24,"translation":"Dhugumatti, isheen isatti yaadde, innis isheetti yaade, Odoo ragaa Gooftaa isaa arguu baatee. Akka kanatti hamtuufi hojii fokkataa isa irraa deebisuuf (ragaa keenya isa agarsiifne). inni gabroota keenya qulqulleeffamoo irraayyi."},{"id":25,"translation":"(Isaan lamaan) gara balbalaa (fiigan) wal dorgoman, Isheen qamiisa isaa gara duubatiin dhoofte, Lamaanuu balbala biratti gooftaa (dhirsa) ishee argan, ni jette: “galanni (adabni) nama warra (niitii) keetti hamtuu yaadee hidhamuu yookiin adabbii laalessaa malee hin taane.” [13]","footnotes":"[13] inni nidheeysaa isiin ni ariiti."},{"id":26,"translation":"Inni (Yuusuf) ni jedhe: “Isheetu (qunnamtii saalaatiif) lubbuu kiyya irra na barbaadde, Ragaa bahaan maatii ishee irraa ta’e tokkos (akkana jechuun) ragaa bahe: “Yoo qamiisni isaa gara duraatiin baqaqfame, isheen dhugaa jettee inni kijibdoota irraayi."},{"id":27,"translation":"Yoo qamiisni isaa gara duubaatiin baqaqfame, isheen ni sobdee inni dhugaa dubbattoota irraayi.”"},{"id":28,"translation":"Yeroma qamiisni isaa gara duubatiin kan baqaqfame ta’uu argu, (yuusuf dhugaa dubbatuufii isiin kijibuu hubatee) (dhirsi ishee) ni jedhe: “ kun shira keessan (dubartootaa) irraayyi. Dhugumatti, shirri keessan guddaadha."},{"id":29,"translation":"Yuusuf kana irraa garagali (dubbii tana dhiisi namtokkotis hinhimin). Ati (intaloo) immoo badii keetiif araarama kadhu. ati warreen dogoggoran irraa taatee jirta.”"},{"id":30,"translation":"Dubartoonni magaalattii keessa jiranis ni jedhan: “Niitiin mootichaa gabra ishee (qunnamtii saalaatiif) lubbuu isaa irraa isa abaabalti, Jaalalli isaas onnee ishee seenee jira. Nuti jallina ifa ta’e keessatti ishee agarra.” [14]","footnotes":"[14] oduun facaatee magaalaa walgeesse, dubartoonni dinqisiifatanii morman."},{"id":31,"translation":"Yeroma hamii isaanii dhageessu, gara isaaniitti ergite, makaddaa (fiiNyaata) isaaniif qopheessite, Tokko tokkoon isaaniitiif ablee (billaawa) kenitte. Isaan (yuusufiin) \"irratti gadi bahi” jette. (gadi bahe) Yeroma isa argan isa dinqisiifatan (bareedina isaatiin dhama'anii) Harkoowwan isaaniis (osoo hinbeekin) mummuran, nijedhan “Rabbiin qulqulaa’ee, inni kun namaa miti, Inni kun maleykaa gaariidha malee waan biraatii miti”."},{"id":32,"translation":"(Isheen) ni jette: “kun isa isin isa irratti na komattaniidha. Anatu (qunnamtii saalaatiif) lubbuu isaa irraa isa abaabbale, ni dide.  (ammas gara fuulduraatti) Yoo inni waan ani isa ajaju dalaguu baate ni hidhama; Salphattoota irraa taha”."},{"id":33,"translation":"[Inni] nijedhe “Gooftaa kiyya! Hidhaatu waan isaan itti na waaman irra ana biratti jaalatamaadha. Yoo Ati shira isaanii narraa deebifte malee, ani gara isaaniin daba; wallaaltota irraa taha”. [15]","footnotes":"[15] qulqullinnaafii sodaa Rabbiitiin guutamuutu sadarkaa kanaan nama gaya. sagaggaalummarra hidhaa naafwayya jedhe."},{"id":34,"translation":"Gooftaan isaa isaaf awwaatee shira isaanii isarraa deebise. Dhugumatti, Inni (Rabbiin) Isatu dhaga’aa, beekaadha."},{"id":35,"translation":"Sana booda erga mallattoowwan (qulqullummaa isaa mul’isu) arganii, yeroo murtaa’eef isa hidhuutu isaaniif mul’ate."},{"id":36,"translation":"Isa waliin dargaggeessi lama mana hidhaa seenan. Tokkoon isaan lamaanii ni jedhe: “ani (abjuudhaan) kanin farsoo cuunfun of arge”. Inni biraa immoo ni jedhe: “ani mataa kiyya gubbaatti daabboo baadhee kan allaattiin isa irraa nyaattun arge, hiika isaa nutti himi. Gaarii hojjattoota irraa ta’uu kee arginaa ” [16]","footnotes":"[16] yuusuf badii takka malee hidhame."},{"id":37,"translation":"(Yuusuf) ni jedhe: “nyaanni isin isa nyaattan odoo inni isinitti hin dhufin dura hiika isaa isin lamaanitti himu malee isinitti hin dhufu; Kun wantoota Gooftaan kiyya na barsiise irraayyi. ani amantii (karaa) ummata Rabbitti hin amannee dhiise. isaan Aakiraatti kaafiroota."},{"id":38,"translation":"Amantii (tawhiidaa tan) abboota kiyya Ibraahiim, Isihaaqiifi Ya’aquubis hordofeera. Waan tokkos Rabbitti qindeessuun nuuf hin taane. Kuni tola Rabbii kan nuufi namoota (hunda) irratti tahe. Garuu irra hedduun namootaa (Rabbiin) hin galateeffatanu. [17]","footnotes":"[17] yuusuf warra hidhaa diin Rabbiitti gorsutti seene. bakka dhaqan hundatti carraa argametti fayyadamanii diinitti ilma namaa yaamuun barbaachisaadha."},{"id":39,"translation":"Yaa hiriyoota kiyya lamaan kan mana hidhaa! Sila gooftota adda addaa (tandharaa) (baay’ee) moo Rabbii tokkicha hunda mo’ataa ta’etu caala?"},{"id":40,"translation":"Maqoota isiniifi abbootiin keessan moggaaftan (taabota) malee Rabbii gaditti waan biraa gabbaraa hin jirtan. Rabbiin ishee (gabbaruu) tti ragaa tokkos hin buufne; murtiin Rabbiif malee hintaane. Isa malee akka hin gabbarre ajajeera. Kun amantii qajeelaadha. Garuu irra hedduun namaa hin beekanu."},{"id":41,"translation":"Yaa hiriyoota kiyya kan mana hidhaa! Egaa isin lamaan keessaa tokko gooftaa (mootii) isaa farshoo obaasa, Inni biraa immoo fannifameeti allaattiin (foon) mataa isaarraa nyaatti, Dhimmi inni isin isa keessatti hiika gaafattan murtaa’ee jira.” [18]","footnotes":"[18] yuusuf manaama jara lameenii hiikeef, kafarshoo obaasu hidharraa baheet mooticha obaasa. ka allaattiin biddeena mataa isaarraa nyaattu ajjeefamee fannifameetii allaattiin reeffa isaa nyaatti jedhee hiike."},{"id":42,"translation":"Issaan lamaan keessaa isa (nagaa) baha jedhee yaadeen “Gooftaa kee biratti na dubbadhu” jedheen, Gooftaa isaatti dubbachuu sheyxaanni isa dagachiise, Waggaa muraasa mana hidhaa keessa ture.[19]","footnotes":"[19] yuusuf namticha hidhaa bahutti dhaammate, badii malee hidhamuu kiyya mootichatti naahimi akka nahiiku jedheen, garuu namticha sheyxaanni dagachiise, hinhimneef, saniin yuusuf hidhaa keessa ture."},{"id":43,"translation":"Mootichis ni jedhe: “ Ani sa’oota gabbataa ta’an torba kan (sa’oonni) huqqatoo ta’an torba nyaatan, akkasumas sootalloo (mataa midhaanii) magariisa torbaafi kan biraas gogaa (torba) abjuu keessatti argeera. Yaa qondaaltota (kiyya)! yoo kan manaama hiiktanu taataniif manaama kiyya kana naaf hiikaa”."},{"id":44,"translation":"“(Kuni) bursusa (yaacoo) manaamaati. Nutis hiika bursusaa beektota hin taane” jedhan."},{"id":45,"translation":"Inni isaan lamaan (mana hidhaa keessa turan) irraa nagaa ba’eefi yeroo dheeraa booda (Yuusufiin) yaadatee ni jedhe: “Anatu hiika isaa (Nama beeku gaafadhee)isinitti himaa na ergaa.” (nierganii) (Gara Yuusuf ni deeme)."},{"id":46,"translation":"(Innis ni jedhe): “Yaa Yuusufii dhugaa dubbataa taate! Sa’oota gabbatoo torba kan (sa’oonni) huqqatoon torba isaan nyaataniifi sootalloo (mataa midhaanii) magariisaa torbaafi kan biraas gogaa (torba) (namni manaamaan argee) hiika (abjuu kanaa) akka beekanuuf gara ummataa (tiifii mootichaa) deebi’ee isaanitti himuun koo ni kajeelamaa nuuf himi."},{"id":47,"translation":"Ni jedhe: “Waggaa walitti aanan torbaaf akkuma barametti facaafattu. waan oomishtan  (hinquunchisinaa) (hincalleessinaa) sootalloo isaa keessattinisa dhiisaa Xiqqoo waan irraa nyaattan malee."},{"id":48,"translation":"Ergasii san booda, (waggoota) rakkinaa (caamaa) torbatu dhufa waan isin isaaniif keessan hunda kan nyaatanu, xiqqoo waan kuuftanii malee. [20]","footnotes":"[20] waggaa torban quufaa sirritti midhaan argatan san booda waggaan torban caamaa dhufte. ummanni midhaan bara quufaa kuufatan san nyaatan."},{"id":49,"translation":"Ergasii sana booda (waggaa torban caamaa booda) waggaa isa keessa ummanni rooba argataniifi isa keessas (inaba) cuunfatantu dhufa.”"},{"id":50,"translation":"Mootichis Isa natti fidaa jedhe. Yeroma ergamaan (mootichaa) isatti dhufu, (Yuusuf) ni jedhe: “Gara gooftaa keetii deebi’ii ‘waa’een dubartoota harka isaanii mummuranii maali’ (jedhii) isa gaafadhu. Dhugumatti Gooftaan kiyya shira isaanii beekaadha.” [21]","footnotes":"[21] mootichi yuusuf hidharraa baasaa naafidaa jedhee itti erge, garuu yuusuf dubbiin dubartoota harka ufmuranii sun qulqullooytu malee hinbahu jedhee ergaa mootichatti deebise,"},{"id":51,"translation":"(Mootichis) “Yeroo Yuusufiin (sagaggaalummaaf) lubbuu isaa irra isa abaabbaltan haalli keessan maal ture?” jedheen. (Dubartoonni) ni jedhan: “Rabbiin qulqullaa’ee hamtuu tokkollee isa irratti hin beeknu”. Niitiin mootichaa nijette “Amma dhugaan ifa ta’eera, Anatu (sagaggaalummaaf) lubbuu isaa isa abaabbale, Dhugumatti, inni (qulqulluudha) warreen dhugaa dubbatan irraayyi”.[22]","footnotes":"[22] mooticha fuulduratti dubartoonni gaafatamanii qulqullummaa yuusf ragaa bahan, jaartiin mootichaatis yuusuf qulqulluu tahuufii tan badii hojjachuuf yaalte isii tahuu amante."},{"id":52,"translation":"“kun (gooftaan kiyya) fagootti (bakka inni hin jirretti) akka an isa hin ganin akka beekuufi, Rabbiin tooftaa gantootaa hinqajeelchu”"},{"id":53,"translation":"“Lubbuu tiyyas hin qulqulleessu, Dhugumatti, lubbuun hamtuutti ajajjuudha nama Gooftaan kiyya rahmata godheef malee, Gooftaan kiyya araaramaa, rahmata godhaadha.”"},{"id":54,"translation":"Mootichis ni jedhe: “lubbuu kootiifan isa dhuunfadhaa isaan natti kottaa. Yeroma isa (Yuusufiin) hasofsiisu, “Ati har’a nu biratti mijjeeffataa amanamaadha” jedheen. [23]","footnotes":"[23] booda mootichi yuusuf hidhaa baasanii akka isatti fidhan ajaje. yuusuf hidha bahee mooticha bira dhaqee wajji haasayee, hojittis ramadame. rakkoon isaa achitti Rabbiin irraa guute. namni badirraa fagaatee Rabbi sodaate yeroof yoo rakkatellee obsa booda bal'inatti Rabbiin isa baasa. galata guddas Rabbirraa argata."},{"id":55,"translation":"(Yuusufis) “kuusaa dachii (kan midhaaniifii qabeenyaa)irratti (itti gaafatamaa) na taasisi; ani isa irratti eegaa beekaadha” jedhe. [24]","footnotes":"[24] yuusuf ogummaafii muxannoo ufii himee hojitti ramadamuu gaafate. kuni barbaachisaadha."},{"id":56,"translation":"Akka kanatti Yuusufiif dachii keessatti mijjeessine, ishee irraa bakka fedhe kan qubatu ta’ee. Rahmata keenyaan nama feene tuqna. Mindaa warreen toltuu hojjataniis hin balleessinu."},{"id":57,"translation":"Dhugumatti, isaannan amananii (Rabbiin) kansodaatan ta’aniif mindaa Aakiraatu caala."},{"id":58,"translation":"Obboleeyyan Yuusuf gara isaa dhufanii isa irratti ol seenan, inni isaan beeke isaan isa wallaaloodha."},{"id":59,"translation":"Yeroma waan geggeessaa isaanii (midhaan) isaaniif qopheesse ni jedhe: “Obboleessa keessan (kan abbaa keessan biratti hafe) kan karaa abbaatiin ta’een natti kottaa. sila safara guutuu koo hin argitanuu? ani caalaa keessummeessitootaati."},{"id":60,"translation":"Yoo isaan natti dhufuu baattan safarri na bira isiniif hin jiru (midhaan hin argattan), Nattis hin dhiyaatinaa (biyya tiyya hinseentan).”"},{"id":61,"translation":"[Isaan] nijedhan “Nuti waa’ee isaa abbaa isaa ni gaafanna, nuti (dhimma kana) raawwatoodha.”"},{"id":62,"translation":"Hojjattoota isaatiin nijedhe “akka yeroo gara maatii isaanii deebi’an ishee beekanii deebi’aniif maallaqa isaanii fe’isa isaanii keessa kaa’aa”. [25]","footnotes":"[25] maallaqa isaanii nideebiseef, dhooysaadhaan midhaanuma isaanii keessa kaayaniif akka yeroo galan arganii gammadaniif jecha. midhaan kennee kenneef malee itti hingurguranne."},{"id":63,"translation":"Yeroma gara abbaa isaanii deebi’an ni jedhan: “Yaa abbaa keenya! (yoo obboleessa keenya fuunee hindhaqin) safarri (midhaanii) nurraa dhorgameera. Obboleessa Kenya nuu wajjiin ergi. Ni safaranna. Nuti dhugumatti isaaf tiksoodha”"},{"id":64,"translation":"(Ya’aquub) ni jedhe: “Sila akkan duraan obboleessa isaa (tiruu yuusuf) irratti isin amane malee isa irratti isin amanaa? Rabbiin eegaa ta’uutti caalaadha. Inni irra rahmata godhaa warreen rahmata godhaniiti.” [26]","footnotes":"[26] abbaan akkana jedhe \"ammadura yuusufis ni'eeyna jettanii fuutanii waadaa diiydanii ani kanarrattis waadaa keessan hindhugoomsu. ani Rabbumarrattin amaanaa kaayadha. Rabbiin tiiysaadha\" jedhe.."},{"id":65,"translation":"Yeroma meeshaa isaanii bananii maallaqa isaanii kan isaaniif deebi’e ta’uu argan ni jedhan: “Yaa abbaa keenya! (kana caalaa) maal barbaanna? Isheen kuni maallaqa keenya; gara keenya deebifamte. Maatii keenyaaf nishammadanna, Obboleessa keenyas ni tiksina, Fe’iinsa (ba’aa) gaalaa tokkoos ni dabalanna, Kun (mooticha biratti) safara xiqqoodha.”"},{"id":66,"translation":"(Ya’aquub) ni jedhe: “isa isin wajjiin hin ergu hanga akka isa deebiftanii naaf fiddanutti kakuu Rabbi irraa ta’e naaf kennitanitti, Yoo (diinaan) marfamtan malee .” Yeroma isaan kakuu isaanii isaaf kennan “Rabbiin waan nuti jennu irratti ragaadha” jedhe."},{"id":67,"translation":"Ni jedhe: “Yaa ilmaan kiyya! balbala tokkoon hin seeninaa, Balbaloota adda addaatiin seenaa, Ani (murtii) Rabbii irraa homaa isin irraa hin duroomsu, murtiin Rabbiif malee hintaane. Isa (qofa) irratti hirkadhe, Hirkattoonni isuma (qofa) irratti haa hirkatani.”"},{"id":68,"translation":"Yeroma isaan akkaataa abbaan isaanii isaan ajajeen seenani, (murtii) Rabbii irraa homaa kan isaan duroomsu (isaanirraa deebisu) hin taane. Garuu dhimma lubbuu Ya’aquub keessa jiru ishee baasee. inni waan isa barsiifne irratti abbaa beekumsaati. Garuu irra hedduun namaa hin beekanu. [27]","footnotes":"[27] obboleessa tiruu yuusuf ka abbaa bira taa'u fudhanii deeman misra magaalaa yuusuf dhaqanii akka abbaan ajajetti karra adda addaatiin seenan."},{"id":69,"translation":"Yeroma isaan Yuusuf irratti seenan obboleessa isaa ofitti dhiheessee, (dhooyastti jedheen) “ani anatu obboleessa keetii, waan isaan kan hojjachatan tahanitti hin gaddin” jedhe."},{"id":70,"translation":"Yeroma meeshaa isaanii isaaniif qopheessu, safartuttii (osoo isaan hinbeekin) meeshaa obboleessa isaa keessa kaa’e, Sana booda (yeroo isaan fe'atanii karaa seenan) lallabaan ni lallabe “isin yaa daldaaltoota isin hattoota” (jedheen). [28]","footnotes":"[28] yuusuf obboleessa isaa ufbiratti hanbisuuf mala kana baase."},{"id":71,"translation":"Isaanis, gara isaanii (warreen itti lallabanii) gara galuun, “Maal dhabdan?” jedhaniin."},{"id":72,"translation":"Ni jedhan: “Nuti safartuu mootii dhabnee; nama (osoo sakatta'amee hinqabamnetti) isa fideef (badhaasa) (midhaan) fe’aa gaalaa tokkotu isaaf jira. Ani kana irratti waadaa galaadha.”"},{"id":73,"translation":"Isaanis ni jedhan: “Rabbitti kakannee! Akka nuti dachii keessatti badii raawwachuuf hin dhufin isinis beektanii jirtu, Nuti hattoota hin taane.”"},{"id":74,"translation":"“Yoo sobdoota taataniif (nama hate) adabbiin isaa maal ta’a?” jedhaniin."},{"id":75,"translation":"Ni jedhan: “Adabni isaa namni inni meeshaa isaa keessatti argame isumatu (fuudhamuutu) adabbii isaati, Nuti akka kanatti isaan miidhaa (hanna) raawwatanu adabna.” [29]","footnotes":"[29] seera isaaniitti nama waahate isuma qabanii abbaa jalaa hatame sanii kennanii garoomfatee ergata umrii isaa guutuu."},{"id":76,"translation":"(Sakkatta’uus) qalqalloo obboleessa isaa dura qalqalloo isaaniitiin jalqabe, eegasii meeshaa obboleessa isaa keessaa ishee baase. Akka kanatti Yuusufiif tooftaa baafne, obboleessa isaa seera mootichaa keessatti kan fudhatu hin turre Odoo Rabbiin Fedhuu baatee. Nama feene sadarkaalee hedduu ol fuuna. Abbootii beekumsaa hundaa olittuu beekaatu jira. [30]","footnotes":"[30] yuusufitti deebifamanii meeshaan isaanii sakatta'amte. akka malli kuni hinbeekamneef dura fe'uumsa isaamii sakatta'e kan obboleessaa boodarra sakatta'ee kubbayyaa keessaa baase."},{"id":77,"translation":"Isaan (obboleeyyan Yuusuf) ni jedhan: “Yoo hates, (waan haarawaa miti) obboleessi isaas (Yuusufis) kana dura hatee ture.” Yuusuf ishee lubbuu isaa keessatti dhokse, Isaaniif ishee hin ibsine (Of keessattis) ni jedhe: “Isinumatu sadarkaan keessan gadheedha. Rabbiin waan isin jettan (kijibdan) beekaadha.”"},{"id":78,"translation":"Isaanis ni jedhan: “Yaa mootichaa! isaaf abbaa jaarsa manguddoo ta’etu (kan haalaan isa jaalatu) jira. Kanaaf bakka isaa tokkoon keenya fudhadhu. Nuti gaggaarii irraa ta’uu kee si argina.”"},{"id":79,"translation":"(yuusuf) ni jedhe: “Nuti nama meeshaa keenya isa biratti argine malee (nama qulqulluu) fudhachuu irraa Rabbitti maganfanna. nuti yeroo san miidhaa hojjattoota.”"},{"id":80,"translation":"Yeroma isa irraa abdii muratan, kan maryatan ta’anii kophaa ba’an, Guddaan isaanii ni jedhe: “Sila dhugumatti abbaan keessan kakuu Rabbi irraa ta’e isin irratti qabachuufi kana duras Yuusuf irratti waan daangaa dabartan hin beektanuu? Kanaaf ani hanga abbaan kiyya naaf hayyamutti yookiin (hanga) Rabbiin dhimma kana naaf murteessutti dachii kana gadi hin dhiisu. Inni irra caalaa murteessitootaati. [31]","footnotes":"[31] obboleessi guddaanis rifatee akka itti obboleessa keenya dhiifnee abbaakeenyatti gallu hinqabnu jedhee achitti hafe."},{"id":81,"translation":"Gara abbaa keessanii deebi’aatii jedhaanii: “Yaa abbaa keenya! ilmi kee ni hate, Nuti waan beekneen malee ragaa hin baane. Nuti waan fagoo tiksitoota hin taane. [32]","footnotes":"[32] obboleessi guddaan isaanii \"isin deemaa galaa ani hindeemuu yeroo galtan abbaa keenyaa \"ilmikee hateeti adabbii hanna isaatiif mootichi misraa qabatee gabroomfate\" jedhaa itti himaa jedheen."},{"id":82,"translation":"(Namoota) magaalaa nuti ishee keessa turreefi daldaaltota nuti isaan wajjin dhufnes gaafadhu, Nuti dhugaa dubbatoodha.”"},{"id":83,"translation":"(Ya’aquub) ni jedhe: “Lakkisaa; lubbuulee teessantu waa (hamtuu) isiniif midhaagsite (isa hojjattan); (Obsi koo) obsa bareedaadha, Rabbiin hunda isaan (sadeenuu) naaf deebisuun ni kajeelama. Inni Isumatu beekaa, ogeessa.”"},{"id":84,"translation":"Isaan irraas gargalee “Yaa gadda kiyya! Yuusufirratti” jedhe, gaddarraa irraa ijji isaa lamaanis (gurraattiin isii) addaatte; inni yaadaan guutamaadha."},{"id":85,"translation":"Nijedhan “Rabbitti kakannee! ati hanga manguddoo dadhabaa taatutti yookiin warra du’an irraa taatutti Yuusufiin dubbachuu irraa hin deemtu!”."},{"id":86,"translation":"(Ya’aquub) ni jedhe: “Ani yaaddoofi gadda kiyyas Rabbuma qofattin himadha, Rabbirraa waan isin hin beeknen beeka."},{"id":87,"translation":"Yaa ilmaan kiyya! deemaa Yuusufiifi obboleessa isaa irraa odeeffadhaa. Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. rahmata Rabbii irraa abdii hin kutu ummata kaafiroota malee.”"},{"id":88,"translation":"Yeroma isa (Yuusuf) irratti seenan isaan jedhan Ati Yaa mootichaa! nuufi maatii keenyas rakkoon mudateera. Mallaqa tuffatamtuun dhufnee, safara nuuf guutii, nurrattiis sadaqadhu, Rabbiin warreen sadaqataniif galata galcha."},{"id":89,"translation":"(Yuusuf) nijedhe “Sila waan Yuusufiifi obboleessa isaa irratti yeroo wallaaloo turtan hojjattan beektuu?”."},{"id":90,"translation":"[Isaan] nijedhan “Sila ati sumaatu Yuusufii?”, [Inni] nijedhe “Ani Yuusufi; inni kunis obboleessa kiyya, Dhugumatti Rabbiin tola nutti ooleera. namni (Rabbiin) sodaateefi obse, Rabbiin mindaa toltuu hojjattootaa hin balleessu."},{"id":91,"translation":"[Isaan] nijedhan “Rabbitti kakannee! Dhugumatti, Rabbiin nurra si filatee jira. Dhugumatti nuti dogoggortoota turre”."},{"id":92,"translation":"(Yuusufis) ni jedhe: “Har’a komiin isin irra hin jiru; Rabbiin isiniif araarama. Inni irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti. [33]","footnotes":"[33] yuusuf miidhaa hangas gayu dhiifama godhef."},{"id":93,"translation":"Qamisii kiyya kanaan deemaatii fuula abbaa kiyyaa irratti darbaa. [Inni] argaa ta’ee dhufa, Maatiiwwan keessan hundaan natti kottaa.”[34]","footnotes":"[34] Abbaa isaa osoo booyu ijji baduu dhageenyaan qamisa isaa itti kennee akkafuula isaarratti darban ajaje."},{"id":94,"translation":"Yeroma daldaltoonni (Misrarraa) achibaatee, (gara galaa deemte), abbaan isaanii nijedhe “ani foolii yuusufin argaa (hafuurri yuusuf natti urgaaye), Odoo isin totorra’aatti na yaaduu dhabdanii ”."},{"id":95,"translation":"[Isaan] “Rabbitti kakannee! ati dogoggora kee kan durii keessa jirta” jedhan."},{"id":96,"translation":"Gammachiisaan Yeroma dhufu fuula isaa (Ya’aquub) irratti isa (qamisaa yuusuf) darbe. Innis kan argu ta’e (ijji nibanamteef) “Ani Rabbi irraa waan isin hin beeknen beeka isiniin hin jennee?” jedhe."},{"id":97,"translation":"[Isaan] “Yaa abbaa keenya! (Rabbiin) araarama nuuf kadhu badiilee keenyaaf. nuti dogoggortoota taanee jirraa” jedhan."},{"id":98,"translation":"(Ya’aquubis) “Ani fuul-duratti Gooftaa kiyya araarama isiniifin kadha. Inni Isatu araaramaa, rahmata godhaadha” jedhe."},{"id":99,"translation":"Ergasii yeroo Yuusufiin bira seenan, haadhaafi abbaa isaa gara ofiitti qubsiise, nijedhe “Yoo Rabbiin fedhe nagayaan Misraan seenaa”"},{"id":100,"translation":"Abbaafi haadha isaa siree irratti ol fuudhe, Isaan sujuuda isaaf bu’an, [Inni] ni jedhe: “Yaa abbaa kiyya! kun hiika manaama kiyyaa kan duraaniiti. Gooftaan kiyya dhugaa ishee taasiseera. Gooftaan kiyya tola natti oolee jira. yeroo mana hidhaa irraa na baasee, isin baadiyaa irraa isinfidhe, Erga shayxaanni anaafi obboleeyyan kiyya gidduu diinumse booda, Gooftaan kiyya nama fedheef mararfataadha, Inni Isumaatu beekaa, ogeessa. [35]","footnotes":"[35] asitti manaamni yuusuf joollummatti arge dhugaa tahee mirkanaaye. qabsoo rakkoofii adeemsa dheeraa ulfaataa booda Rabbiin maatii isaatiin walitti deebise. sujuudni kan salaamtaati malee kan ibaadaatii miti."},{"id":101,"translation":"Gooftaa kiyya! dhugumatti mootummaa irraa naaf kennitee jirta, Hiika manaamotaa irraas na barsiiftee jirta, (Yaa) Uumoo samiifi dachii! Ati Duuniyaafi Aakhiraattis gargaaraa kiyya. Muslimummarratti na ajjeesii, Warra gaggaarittis na dhaqqabsiisi.” [36]","footnotes":"[36] yuusuf akkana jedhe Rabbi kadhate."},{"id":102,"translation":"Kun oduulee fagoo irraayyi, Gara keetti isa beeksifna, ati isaan bira hin turre Yeroo isaan kan (Yuusufitti) shira baasan ta’anii dhimma isaanii waliin qindeessan."},{"id":103,"translation":"Irra hedduun namootaa (amanuu isaaniitiif) odoo bololtellee kan amananii miti."},{"id":104,"translation":"Ati isa irratti mindaa wahii isaan hin gaafattu, Inni (Qur’aanni) aalamaaf gorsa malee waan biraatii miti."},{"id":105,"translation":"Samiileefi dachii keessa mallattoo kan isaan ishee irraa gara galan ta’anii ishee irra taran heddutu jira."},{"id":106,"translation":"Irra hedduun isaanii qindeessitoota ta’anii malee Rabbitti hin amananu."},{"id":107,"translation":"Sila Rabbi irraa haguugduun adabbii Rabbii irraa taate tasa haala isaan hin beekneen isaanitti dhufuu yookiin Qiyaamaan isaanitti dhufuu of amanuu (sodaa dhabanii)?"},{"id":108,"translation":"jedhi “Kun karaa kiyya gara Rabbiitti waama beekumsa irratti haala ta’een Aniifi namni na hordofes. Rabbiin qulqullaa’e Ani Mushrikoota irraayyii miti” jedhi."},{"id":109,"translation":"Si duras dhiirota warra gandaa irraa wahyii gara isaaniitti buufne malee hin ergine. Sila dachii keessa deemanii booddeen warra isaaniin dura turanii akkam akka ta’e hin ilaalanuu? Dhugumatti, isaan (Rabbiin) sodaataniif mana Aakhiraatu caala. Sila hin xiinxaltanuu?"},{"id":110,"translation":"hanga Ergamoonni abdii murataniifi dhugumatti kijibsiifamuu beekanitti tursiifamee tumsi keenya isaaniif dhufe, namni feene baraarame. adabbiin keenyas ummata yakkamtoota irraa hin deebifamu."},{"id":111,"translation":"Dhugumatti, seenaalee isaanii keessa warra aqlii qabaniif gorsatu jira. Inni (Qur’aanni) oduu lafaa kaafamee odeeffame hin taane. Garuu dhugoomsaa (kitaabban) isa duraati. Addeessaa wantoota hundaati;  qajeelfamaafi rahmata ummata amananiif."}]},{"id":13,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Miim Raa \ntun keeyyattoota kitaabaati, Inni Gooftaa kee irraa gara keetti buufame dhugaadha. Garuu irra hedduun namaa hin amananu.[1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan waamamtu tan jalqaba suuratti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi gayaan itti kennamee jira achitti deebi'aa laalladhaa."},{"id":2,"translation":"Rabbiin Isa samii (torban) utubaa malee olfuudhe (uumeedha); isin ishee ni agartu. eegasii Arshii irratti (akka Isaaf maluun) ol ta’e. Aduufi baatiis ni laaffise, Hundinuu hanga beellama murtaa’eetti yaa’u, amrii gara gaggalcha. mallattoolee addaan baasa Akka isin qunnamuu Rabbii keessanii mirkaneeffattaniif jecha."},{"id":3,"translation":"Inni Isa dachii diriirsee ishee keessatti gaarreeniifi laggeeniis godheedha. Fuduraalee hunda irraas gosoota lama lama ishee keessatti godheera. Halkan guyyaa haguugsisa, Dhugumatti, kana keessa orma xiinxalaniif mallattooleetu jira."},{"id":4,"translation":"Dachii keessas kutaalee walitti olloomantu jira, ashaakiltii Inabaalee irraa ta’an, sanyiiwwan faca’aniifi muka Timiraa damee qabaniifi damee hin qabne, kan bishaan tokkoon obaafamantu (jira). Dhandhama keessatti garii isaanii garii irra caalchifneerra. Dhugumatti, kana keessa ummata xiinxalaniif mallattooleetu jira."},{"id":5,"translation":"Yoo dinqisiifatte dinqisiisaadha jechi isaanii “sila yeroo biyyee taane nuti uumama haaraa keessatti (taanaa)?”. Isaan warra Gooftaa isaaniitti kafaraniidha. Isaan sun sakaallaaleen mormoowwan isaanii keessatti taha. Isaan warra ibiddaati, Isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":6,"translation":"Hamtuudhaan toltuu dura si ariifachiifatu, Odoo isaan dura adabbiin hedduun dabartee jirtuu, Dhugumatti, Gooftaan kee  saahiba araaraati namaaf miidhaawwan hojjachuu isaaniitii wajjiin, Gooftaan kee abbaa adabbii cimaati."},{"id":7,"translation":"Isaannan kafaran nijedhan “Maaliif mallattoon wahii Gooftaa isaa biraa isa irratti hin buufamne?”. Ati dinniinuma qofa, Ummata hundaaf qajeelchaan jira."},{"id":8,"translation":"Rabbiin waan dhalaan hundi (garatti) baattu nibeeka, waan gadaamessaaleen hir’iftuufi waan dabaltus ni beeka. Wanti hundinuu Isa biratti likki likkiidhaan tahaadha."},{"id":9,"translation":"(Rabbiin) Beekaa waan fagoofi dhihoo, guddaa, ol ta’aadha."},{"id":10,"translation":"Isin irraa namni jechaan (sagalee) gadi qabeefi ol fuudhes waluma qixa. namni halkan dhokateefi guyyaa ifatti ba’es (waluma qixa)."},{"id":11,"translation":"Isaaf (tokko tokkoo namaatiif) (maleeykota) wal tareeffatoo ta’an (hakaniifii guyyaa itti waljirjiiran) fuuldura isaatiifi duuba isaa irraa ajaja Rabbiitiin isa eegantu jiru. Rabbiin waan ummatatti tahe (qananirraa hamtutti) hinjirjiiru, hanga isaan waan lubbuulee isaanii keessa jiru (shukrirraa gara waakkatuutti) jijjiiranitti. Yeroo Rabbiin ormatti hamtuu fedhe, deebisaan isaaf hin jiru; Isaaniif Isaa gaditti gargaaran hin jiru. [2]","footnotes":"[2] ilma namaa malaykaa halkaniifii guyyaa itti waldabartee eyysuutu jira. tan hojii isaa barreeysitus itti ramadamtee isawajji jiraatti."},{"id":12,"translation":"Inni Isa hangaasuu isin agarsiisuudha kan sodaattaniifi kan kajeeltan taatanii. Duumessa ulfaataas ni uuma."},{"id":13,"translation":"Mandiisuun (kakawweennis) faaruu Isaatiin (Isa) qulqulleessa. Maleeykonnis sodaa Isaa irraa (Isa qulqulleessu). Bakakkaalee nierga, isheedhaan nama fedhe dhawa. isaan (kaafiroonni) Rabbiin keessatti wal falman, Inni humniti isaa cimaadha."},{"id":14,"translation":"Waamichi dhugaa isaaf tahe, Warri isaan Isa (Rabbii) gaditti waammatan, waatakkalleen isaaniif hin awwaatan. Akka (owwaannaa) nama ganaa isaa lamaan gara bishaanii hiixatuu (diriirsuu) malee, inni afaan isaatti haa ga’uuf. inni isatti gayaa hintaane. Kadhaaleen kaafirootaa hoongoo keessatti malee hin taane."},{"id":15,"translation":"Wantoonni samiileefi dachii keessa jiran Rabbiif sujuuda godhu kan jaalataniifi kan jibban ta’anii, Gaaddidduuwwan isaaniis ganamaafi galgala keessatti.[3]","footnotes":"[3] bakka kanatti sujuuda tilaawaa (qaraatii qur'aanaa) sujuuduu barbaachisa. inni qur'aana keessa bakka 15 jira."},{"id":16,"translation":"“Gooftaan samiifi dachii eenyu?” jedhiin. “Allaahdha” Jedhi. “Sila Isaa gaditti jaalallee lubbuu isaaniitiif bu’aas ta’ee miidhaa hin argamsiifne taasifattanii?” jedhiin. “Sila jaamaafi namni argu wal qixaatuu? moo dukkanootaafi ifnis wal qixaatuu? jedhiin. moo isaan Rabbiif shariikowwan uumama akka Isaa uumanii uumamni isaan irratti wal fakkaate godhanii? “Rabbiin uumoo waan hundaati; Inni tokkicha injifataadha” jedhi. [4]","footnotes":"[4] akkuma ballaafii kan ijji fayyaa akkasuma dukkanaafii ifaan walhinqixxaanne iimaanaafii kufriinis walhinqixxaatan, inumaa faallaa waliiti."},{"id":17,"translation":"Samii irraa bishaan (rooba) buusee laggeen hanga isheetiin ni yaate; lolaanis hoomacha ol fuudhamaa baadhate; waan isaan faayaafi meeshaa barbaaduuf jecha ibidda irratti qabsiisan irraas hoomacha (xurii) akkasiitu jira. Akka kanatti Rabbiin dhugaafi soba fakkeenya godha; hoomachi goggogaa ta’ee deema. Wanti nama fayyadu immoo dachii keessa taa’a. Akka kanatti Rabbiin fakkeenya godha. [5]","footnotes":"[5] dhugaan akka bishaaniifii albuudaati dharti ammoo akka hoomachaati. dharti nibaddii dhugaan ni hafi."},{"id":18,"translation":"Isaan Gooftaa isaaniitii awwaataniif jannatatu jira. Isaan Isaaf hin awwaatin immoo, odoo wanti dachii keessa jiru hundiifi fakkaataan isaas (isaaniif argamee) silaa isaan of bitu. Warri sun isaaniif qormaata hamaatu jira. Teessoon isaaniis jahannami (Inni) afata ta’uun waa fokkataa dha!"},{"id":19,"translation":"Sila namni wanti Gooftaa kee irraa gara keetti bu’e dhugaa ta’uu isaa beeku akka nama jaamaatii?(lakki walhinqixxaatan) kangorfamu warreen sammuu qaban qofa."},{"id":20,"translation":"(Isaan) warra waadaa Rabbii guutaniifi waadichas hin diigneedha."},{"id":21,"translation":"Ammas warra waan Rabbiin akka inni maxxanfamu ajaje (firummaa) maxxansani. Gooftaa isaanii sodaataniifi hamaa qormaataa sodaataniidha."},{"id":22,"translation":"Isaan fuula Gooftaa isaanii barbaacha obsan, kan salaata gadidhaabanii, waan Nuti isaaniif kennine irraa dhoksaniifi mul’isanii arjooman, kan waan gadhee waan gaariin deebisaniidha. Warri sun gandi boodaa (gaariin) isaaniif ta’aadha."},{"id":23,"translation":"(Isheen) Jannata qubsumaa kan isaan ishee seenanuudha; Abbootii isaanii, niitiwwan isaanii, ilmaan isaanii irraas namni qajeele (ishee seena). Maleeykonnis balbala hundaan isaanitti seenu."},{"id":24,"translation":"(malaykonni nijedhaniin “nageenyi isin irratti haa jiraatu Waan obsitaniif; gandi boodaa waa tole!” (jedhu)."},{"id":25,"translation":"Isaan waadaa Rabbii erga jabaachuu isaatii booda diiganiifi waan Rabbiin akka fufamu ajaje (firummaa) muran, kan dachii keessatti badii raawwatan, warri sun abaarsi isaaniif jira; isaaniif ganda hamaa ta’e (jahannamtu) jira."},{"id":26,"translation":"Rabbiin nama fedheef hiree bal’isa; (nama fedhe) itti dhiphisa. (kuffaarri) jireenya addunyaa kanaatti gammadan. Jireenyi addunyaa jireenya Aakhiraa biratti qananii yeroo gabaabaa malee hin taane."},{"id":27,"translation":"Isaan kafaran nijedhan “Sila maaliif Gooftaa isaa irraa mallattooleen wahii isarratti hin buufamin?\". jedhi “Rabbiin nama fedhe ni jallisa; nama deebi’e immoo gara Isaatti qajeelcha”."},{"id":28,"translation":"(Isaan) warra amananii, onneewwan isaanii zikrii Rabbiitiin tasgabboofti. Dhaga’aa! zikrii (faaruu) Rabbiitiin onneewwan tasgabboofti. [6]","footnotes":"[6] faaruun Rabbii (zikriin) faaydaa hedduu qabdi. sankeessaa takka qalbii namaa tasgabbeesiti."},{"id":29,"translation":"Isaan amananii, gaggaarii hojjatan, isaaniif jiruu gaariifi deebii miidhagaa ta’etu jira."},{"id":30,"translation":"Akka kanatti gara ummata ishee dura ummatoonni biraa dabrite keessatti si ergine. akka isa gara keetti buufne isaan irratti dubbiftuuf, isaan ‘Rahmaanitti’ kafaran. (Yaa Muhammad!) jedhi “Inni Gooftaa kiyya, Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru, Isa irratti hirkadheera. Garuma Isaatti deebiin”."},{"id":31,"translation":"Odoo Qur’aanni gaarreen (iddoo isaanii irraa) isaan deemanii, yookiin dachiin isaan ciccittee, yookiin du’aan isaan dubbifameeyyuu (hin amananu). Amriin hunduu Rabbumaafi. Sila isaan amanan akka Rabbiin odoo fedhee namoota hunda qajeelchu hin beekanuu? Isaan kafaran waan isaan dalaganiin qalbi dhooftuun isaan tuqxu ta’uu irraa yookiin manneen isaaniitti dhihoo qubachuu irraa hin deemtu, hanga waadaan Rabbii dhufutti. Rabbiin waadaa hin diigu."},{"id":32,"translation":"Ergamoota si duraattis qishnaan itti godhameera; isaan kafaraniif qaba qabe sana booda isaan qabe. adabbiin kiyya akkam ta’e ree!"},{"id":33,"translation":"Sila Inni (Rabbiin) lubbuu hunda irratti waan isheen hojjatteen (tiksuun) dhaabbataa ta’e (akka gabbaramaa akkas hin ta’iniitii?). Isaan Rabbiif hiriyoota (shariikoowwan) taasisan. jedhi “Isaan maqaa dhahaa”. Sila waan Inni dachii keessatti hin beekne Isatti himtumoo jecha mul’ataa (kan sobaa dubbattu)? ”Dhugumatti isaan kafaraniif shirri isaanii isaaniif miidhagfamee, karaa qajeelaa irraa deebifamaniiru (jallataniiru). Nama Rabbiin isa jallise qajeelchaan isaaf hin jiru."},{"id":34,"translation":"Isaaniif jireenya addunyaa keessatti adabbiitu jira. adabbiin Aakhiraa immoo akkaan jabaadha. Ammas isaaniif (adabbii) Rabbii irraa ittisaan hin jiru."},{"id":35,"translation":"Fakkeenyi jannata warri (Rabbiin) sodaatan waadaa galamanii, jala ishee laggeentu yaa’a; nyaanni ishee walitti dhaabbataadha; gaaddisni ishees (akkasuma). tun booddee warra Rabbiin sodaataniiti. Booddeen kaafirootaa immoo ibidda."},{"id":36,"translation":"Warri nuti kitaaba isaaniif kennine, waan gara keetti buufametti ni gammadu. Ahzaaba irraa nama garii isaa mormutu jira. jedhi “Kan ani ajajames Rabbiin qofa gabbaruufi Isatti homaa qindeessuu dhabuudha”. Gara Isaa qofattin waama; deebiin kiyyas gara Isaati."},{"id":37,"translation":"Akka kanatti murtii Arabiffaa ta’ee isa (Qur’aana) buufne. Ati odoo fedha lubbuu isaanii hordoftee erga beekumsa irraa (wanti siif kenname) sitti dhufee booda, (adabbii) Rabbii irraa tumsaafi tiksaan siif hin jiru."},{"id":38,"translation":"Dhugumatti, Nuti si duras ergamtoota erginee jirra. Niitiiwwaniifi ilmaan isaaniif taasifnee jirra. Ergamaan tokkos yoo hayyama Rabbiitin ta’e malee mallattoo (raajii) tokkos fiduu hin danda’u. beellama hundaafuu galmeetu jira."},{"id":39,"translation":"Rabbiin waan fedhe ni haqa; (waan fedhe immoo) ni mirkaneessa. Isa bira haadha kitaabaattu (Lawhal Mahfuuztu) jira."},{"id":40,"translation":"Yoo garii waan ittiin isaan sodaachifnee (azaabaraa) (osoo ati jirtuu ittibuufnee) si argisiifne (tolte). Yookiin yoo si ajjeefnes (komiin sirra hin jiru). Wanti sirra jiru geessuu qofa; qormaanni immoo Nurra jira."},{"id":41,"translation":"Sila akka Nuti dachii moggaalee ishee irraa hir’isaa dhufnu hin ilaalanii? Rabbiin ni murteessa; murtii isaas wanti duubatti deebisu hin jiru. Inni saffisiisaa qormaataati."},{"id":42,"translation":"Dhugumatti, warri isaaniin duraa mala baasanii jiru. Malli hundi kan Rabbiiti. Waan lubbuun hundi hojjattu ni beeka. Kaafiroonni booddeen gaariin eenyuuf akka ta’e beekuuf jiru."},{"id":43,"translation":"Isaan kafaran “ati ergamaa miti” Siin jedhu. “Gidduu kiyyaafi gidduu keessanitti ragummaaf Rabbiin ga’aadha. namoonni beekumsi kitaabaa isaan bira jirus\" jedhi."}]},{"id":14,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Raa (Inni) kitaaba gara keetti isa buufneedha. akka ati nama hayyama Gooftaa isaanitiin dukkana (kufrii) irraa gara ifaa (Islaamaa), gara karaa (Rabbii) injifataa, faarfamaa ta’ee baaftuuf. [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan waamamtu tan jalqaba suuratti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti itti kenname."},{"id":2,"translation":"Rabbiin Isa wanti samii keessa jiruufi wanti dachii keessa jiru hundi kan Isaa ta’eedha. halaakni azaaba cimaa irraa ta’e kaafirootaaf ta’eera."},{"id":3,"translation":"Isaan warra jireenya addunyaa kanaa isa Aakhiraa irra jaalatanii, karaa Rabbii irraa (namoota) deebisaniifi jallina ta’uu ishee barbaadaniidha. Isaan sun jallina fagoo keessa jiru."},{"id":4,"translation":"Nuti ergamaa irraa tokkos afaan ummata isaatiin malee hin ergine. akka inni (ergaa keenya) isaaniif addeessuf jecha. Rabbiin nama fedhe jallisa; nama fedhe qajeelcha. Inni injifataa, ogeessa."},{"id":5,"translation":"Nuti dhugumatti Muusaa raajiwwan keenyaan ergine “Ummata kee dukkanoowwan irraa gara ifaatti baasi, Guyyoota Rabbiitiin isaan yaadachiisi” jechuun. kana keessa mallattooleetu jira warra akkaan obsanii, akkaan galateeffatan hundaaf. [2]","footnotes":"[2] Rabbiin muusaaf aayata (mu'ijizaalee) 9 kenneef. isaan keessaa hangafoonnii uleen jawwee tahuufii, harki isaa addaachuu (ifuudha)."},{"id":6,"translation":"Yeroo Muusaan ummata isaatiin jedhe [yaadadhu] :“Ni’imaa Rabbii kan isin irratti tahe yaadadhaa. kan yeroo ummata Fir’awnaa irraa isin baraare, kan adabbii laalessaa isin dhandhamsiisaa; ilmaan keessan qaqqalaa; dubartoota keessan akka jiraatan dhiisan, Kana keessa mokkoroo guddaa Gooftaa keessan irraa ta’etu jira."},{"id":7,"translation":"Ammas yeroo Gooftaan keessan lallabee: “Yoo na galateeffattan, (ni’imaa kiyya irraa) isiniifin dabala. yoo natti kafartan (nagalateeffachuu diduun), adabbiin kiyya akkaan hamaadha” (jedhe yaadadhaa)."},{"id":8,"translation":"Muusaan nijedhe Yoo isiniifi namoonni dachii irra jiran hundi kafartan (Rabbiin homaa hin miitan) Rabbiin dureessa, faarfamaadha."},{"id":9,"translation":"Sila oduun warra isin duraa isinitti hindhufnee? (Oduun) Kan ummata Nuuh, Aad, Samuudiifi warra isaan boodaa kan Rabbiin malee homtuu isaan hin beekne (isin hinitti hindhufnee)? Ergamoonni isaanii ragaawwan ifa ta’aniin itti dhufanii harkoowwan isaanii afaanoowwan isaanii keessatti deebisani “nuti waan isin ittiin ergamtanitti kafarree jirra. Ammas nuti waan isin itti nu waamtan irraa shakkii dhamaasaa keessa jirra” jedhan. [3]","footnotes":"[3] harkoowwan afaan isaanii keessatti deebisan jechuun dalansuu ergamtoota Rabbiitti dallananirraa kan ka'e quba uf ciniinan jechuudha."},{"id":10,"translation":"Ergamtoonni isaanii ni jedhan: “Sila Rabbii uumaa samiifi dachii ta’e, kan badii keessan irraa isiniif araaramuufi hanga yeroo murtaa’ee isin tursiisuuf isin waamu (jiraachuu isaa) keessa shakkiin jiraa?”. [Isaan] “Isin namuma akka keenyaa malee hintaane, waan abbootiin keenya gabbaraa turan irraa nu dhorguu barbaadan. mee ragaa ifa ta’een nutti kottaa” jedhan."},{"id":11,"translation":"Ergamtoonni isaanii isaanin ni jedhan: “Nuti nama fakkaataa keessanii malee hin taane. Garuu Rabbiin gabroota Isaa irraa nama fedhe irratti tola oola. Nuti hayyama Rabbiitiin malee taaytaa (ragaa) tokkoonis isinitti dhufuun nuuf hin taane. Mu’uminoonni Rabbi (qofa) irratti haa hirkatanu."},{"id":12,"translation":"Sila dhugumatti odoo Inni karaa keenya (islaamummatti) nu qajeelchee jiruu maaltu nuuf jiraayyi Rabbi irratti hin hirkanne! Dhugumatti rakkoo isin nurrraan geessan irratti ni obsina. irkattoonni Rabbi (qofa) irratti haa irkatu.”"},{"id":13,"translation":"Warri kafaran ergamtoota isaaniitiin nijedhan “dhugumatti, nuti dachii teenya irraa isin baafna yookiin gara amantii keenyaa akka deebitan” jedhan. Rabbiin isaanii “Nuti dhugumatti miidhaa hojjattoota ni balleessina” jechuu beeksisa gara isaanitti godhe. [4]","footnotes":"[4] ummanni kaafiraa wallaaltonni ragaan nabiyyootarratti deebisuu dadhabnaan gara humnaan doorsisuutti ceete. dharti yeroo hunda akkanuma."},{"id":14,"translation":"“Dhugumatti isaan booda dachittii irra isin qubsiifna. Kun nama Na dura dhaabbachuu sodaateefi dinniina kiyyas sodaateefi.”"},{"id":15,"translation":"(Ergamtoonnis Rabbi irraa) deeggarsa barbaadan. (gargaarsa ni argatan) uf tuulaan, mormaan hundi ni hoonga’e."},{"id":16,"translation":"Fuuldura isaa (qiyaamatti) jahannamtu jira. (isii seena) Bishaan malaa irraa obaafama."},{"id":17,"translation":"Liqimsuuf yaala; gadi isa liqimsuutti hin dhiyaatu (hin danda’u) (hadhaa, ajaafii oowwa hamaa isaatiif jecha). Duuti kallattii hundarraa isatti dhufa. Inni kan du’uu miti (zalaalam azaaba keessa jiraata). Fuuldura isaa azaaba guddaatu jira."},{"id":18,"translation":"Fakkeenyi warra Rabbii isaaniitti kafaranii, dalagaaleen isaanii akka daaraa guyyaa bubbee cimaa qilleensi itti hammaatteeti, Waan hojjatan irraa homaattuu (fayyadamuu) hin danda’an. Kun isatu jallina fagoodha. [5]","footnotes":"[5] hojiin kheyriin kuffaaraa akka daaraa bubbeen fuuteetti achibuutee taati."},{"id":19,"translation":"Sila dhugumatti Rabbiin samiileefii dachii dhugaan uumuu hin argituu? (Rabbiin) yoo fedhe isin adeemsisee (dhabamsiisee) uumama haaraa fida."},{"id":20,"translation":"Kuni Rabbi irratti jabaataa miti."},{"id":21,"translation":"Hunda ta’anii Rabbiif mul’atan. dadhaboonni isaan boonaniin nijedhan “dhugumatti, nuti isiniif hordoftoota taane, sila isin adabbii Rabbii irraa waa nurraa deebisoo dhaa?\" (Isaan boonan) nijedhan “Odoo Rabbiin nu qajeelchee, silaa nutis isin qajeelchina turre. (Har’a) obsinus obsuu baannus nurratti waluma qixa. Iddoon baqannaa tokkos nuuf hin jiru”."},{"id":22,"translation":"yeree amriin raawwatamu sheyxaanni ni jedhe: “Rabbiin waadaa dhugaa isiniif seene (waan waadaa seene isiniif guute); anis waadaa isiniif seenee isin gane. isin irratti anaaf aangoon tokkollee hin taane. Isin waamnaanuma naaf owwaattan malee. anan komatinaa, lubbuulee teessan komadhaa malee. Ani isiniif birmataa miti; isiniis naaf birmatoo miti. Ani waan isin duraan (Rabbitti) na qindeessitan waakkadhe” Dhugumatti, miidhaa raawwattoonni adabbii laalessaatu isaaniif jira. [6]","footnotes":"[6] yeroo qiyaamatti dubbiin hundi xumuramtee warri jannataa jannata seenee, warri ibiddaa ibidda seene sheyyxaanni ibidda keessatti warra ibiddaatiin akkana jedha."},{"id":23,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan jannata laggeen ishee keessa yaatu seensifaman. ishee keessatti kan hafan ta’anii hayyama Gooftaa isaaniitiin. waldubbisaan isaanii ishee keessatti ‘salaam’ (jechuu dha)."},{"id":24,"translation":"Sila akkamitti akka Rabbiin fakkeenya godhe hin arginee? jechi gaariin akka muka gaarii hundeen ishee gadi dhaabbataa ta’ee, dameen ishee samii keessatti ta’eetti. [7]","footnotes":"[7] jechi gaariin jecha tawhiidaati, isiin [laa ilaaha illallaahu] dha. mukti gaariin fakkiin itti godhame muka timiraa nakhliidha."},{"id":25,"translation":"Firii ishee ni kenniti (nidhalti) Yeroo hunda hayyama Gooftaa isheetiin. Rabbiin fakkeenya ilma namaatiif godha Akka isaan gorfamanuuf jecha."},{"id":26,"translation":"Fakkeenyi jecha fokkataa akka muka fokkataati. kan gubbaa dachii irraa buqqifamtee isheedhaaf gadi dhaabannaan hin taaneeti.[8]","footnotes":"[8] Jechi fokkattuun jecha kufriiti, mukni fokkattuun itti fakkeeffamte cuqun yookaa harragoogee. hidda hinqabdu olbuqqifamtee damee oldheeratte hinqabdu."},{"id":27,"translation":"Warra amanan jecha gadi dhaabbataadhaan Rabbiin gadi (isaan) dhaaba. jireenya addunyaafi Aakhiraa keessattis. Rabbiin miidhaa hojjattoota ni jallisa. Rabbiin waan fedhe hojjata."},{"id":28,"translation":"Sila gara isaan ni’imaa Rabbii kufriin jijjiiranii hinlaallee?, kan ummata isaanii ganda badii qubsiisan."},{"id":29,"translation":"Jahannamiin ishee seenan, qubannaa waa fokkate!"},{"id":30,"translation":"Karaa Isaa irraa (namoota) jallisuuf Rabbiif shariiokota godhan. “(yeroo xiqqoof) qanani’aa Dhugumatti deebiin keessan gara ibiddaati” jedhiin."},{"id":31,"translation":"(Yaa Muhammad!) gabroota kiyya warreen amananiin jedhi “salaata gadi dhaabaa, waan Nuti isaaniif kennine irraas kan dhoksaniifi mul’isan ta’anii arjoomaa.  odoo guyyaan bittaa gurgurtaafi jaalalleen isa keessa hin jirre hin dhufin dura”."},{"id":32,"translation":"Rabbiin Isa samiileefi dachii uumee samiiwwan irraas bishaan (rooba) buusee (roobse), fuduraa irraa isaan soorata isiniif baaseedha (magarseedha). Dooniis akka ajaja Isaatiin galaana keessa deemtu isiniif laaffise; laggeenis isiniif laaffise."},{"id":33,"translation":"Aduufi ji’as walitti fufuun kan deeman ta’anii isiniif laaffisee halkaniifi guyyaas isiniif laaffise.[9]","footnotes":"[9] halkan boqannaafii hirriibaaf guyyaa hojiifii bobbaaf ilma namaatiif laaffise."},{"id":34,"translation":"Waan isin Isa kadhattan hundarraa isiniif kenne. qananii Rabbii yoo lakkooftan (waan haalaan hedduu taateef) ishee fixuu hin dandeessanu. Dhugumatti, ilmi namaa akkaan miidhaa hojjataa akkaan kafaraadha."},{"id":35,"translation":"Yeroo Ibraahiim jedhe [yaadadhu]:“Gooftaa kiyya! Biyya kana (Makkaan) nagaya taasisi. Anaafi ilmaan kiyyaas taabotoota gabbaruu irraa nu fageessi. [10]","footnotes":"[10] Nabi ibraahiim yeroo ilma isaa daa'ima ismaa'iiliin hadha (haajara) wajji makka bakka beeytii bira kaayee biraa deemu akkana jedhee Rabbi kadhate."},{"id":36,"translation":"Gooftaa kiyya! isaan nama hedduu jallisanii jiru; Namni na hordofe, inni anarraayyi. Nama na dide Ati araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":37,"translation":"Gooftaa keenya! Ani garii maatii kiyya irraa ta’e bowwaa (laga) qonna hin qabne, mana kee kabajamaa biratti kaayee jira. Gooftaa keenya! Akka salaata gadi dhaabaniif (achi isaan kaaye). nama irraa onneewwan (isaanii) kan gara isaanii hawwitu taasisi; fuduraalee irraas isaan soori Akka isaan Si galateeffataniif."},{"id":38,"translation":"Gooftaa keenya! Ati waan nuti dhoksinuufi waan nuti mul'ifnus ni beekta. dachii keessattis ta’ee samii keessatti Rabbi irratti homtuu hin dhokatu."},{"id":39,"translation":"Faaruun (hundi) kan Rabbii manguddummaa irratti Ismaa’iiliifi Isihaaqiin naaf kenneeti. Dhugumatti, Gooftaan kiyya kadhaa dhaga’aadha. [11]","footnotes":"[11] ismaaiil haajaraatu daye ishaaq saarraatu daye nabi ibraahim ilmoo Rabbi kadhatee eega dulloome Rabbiin keenneef."},{"id":40,"translation":"Gooftaa kiyya! Kan salaata dhaabu na godhi. Ilmaan kiyya irraas (akkasuma). Gooftaa keenya! kadhaa kiyyas narraa qeebali."},{"id":41,"translation":"Gooftaa keenya! naaf araarami, haadhaafi abbaa kiyyaafis mu’uminoota hundaafis (araarami) guyyaa qormaanni godhamu (guyyaa qiyaamaa) san."},{"id":42,"translation":"Rabbiin Waan zaalimtoonni hojjatanirraa dagataa hin sehin. Kan Rabbiin booda isaan aansuuf guyyaa isa keessa ijoowwan banamtee ol fuudhamtuufi. [12]","footnotes":"[12] sun guyyaa qiyaamaati, guyyaa galataati."},{"id":43,"translation":"(ilmi namaa guyyaa san) (Gara waamichaatti) daddafoodha, mataalee isaanii kan ol kaasan ta’anii (ijji isaanii ol kaati), Ijji isaanii gara isaaniitti hin deebi'u, Qalbiileen isaaniis duwwaadha (hammeenya waan arganiirraa haalaan waan rifataniif)."},{"id":44,"translation":"Ilma namaa sodaachisi guyyaa adabichi isaanitti dhufee, warri miidhaa hojjatan nijedhan “Gooftaa keenya! hanga beellama dhihootti booda nu aansi; waamicha Kee awwaannee ergamoota keetis hordofna”. (isaaniin jedhama) “Sila isin kanaan dura (addunyaa irraa) deemsi isiniif hinjirurratti kakachaa hin turree?"},{"id":45,"translation":"Manneen warra lubbuulee isaanii miidhanii keessa jiraattan. Akkam akka isaanitti hojjannes ifa isiniif ta’eera. Fakkeenya hedduus isiniif gooneerra” (jedhamaan)."},{"id":46,"translation":"shira isaanii xaxaniiru. shirri isaanii (galanni isaa) Rabbiin biratti tahe. Tooftaan isaanii kan gaarri isa irraa bakka deemtuu miti."},{"id":47,"translation":"Rabbiin waadaa Isaa kan ergamtoota Isaatiif gale diigaa ta’uu hin yaadin (hindiigu). Dhugumatti, Rabbiin injifataa, abbaa haaloo bahannaati."},{"id":48,"translation":"Guyyaa dachiin dachii biraatti jijjiiramtee samiileenis (akkasuma taatee), Rabbii tokkicha, injifataa ta’eef (uumamni hundi) walitti qabamanii mul’atan [yaadadhu]."},{"id":49,"translation":"Guyyaa san badii hojjattoota sakaallaalee keessatti kan walitti qindaa’an ta’anii argita."},{"id":50,"translation":"Qamiisni isaaniis “qanxiraana” (reenjii) irraayyi. Ibiddi fuula isaanii ni haguugdi (nigubdi)."},{"id":51,"translation":"Rabbiin lubbuu hunda waan isheen dalagdeen mindaa galchuuf (kana godhe). Dhugumatti, Rabbiin daddafsiisaa herregaati."},{"id":52,"translation":"(Qur’aanni) kun ergaa gayaa ilma namaati, akka ittiin akeekkachiifamanuuf, Inni (Rabbiin) gabbaramaa haqaa tokkicha ta’uu akka beekaniifi warri sammuu qaban akka ittiin gorfamaniif."}]},{"id":15,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Raa tun keewwattoota kitaabichaatiifi Qur’aana (waan hunda) ifa baasaa ta’eeti. [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan waamamtu tan jalqaba suuratti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Isaan kafaran (Guyyaa Qiyaamaa) odoo Muslimoota ta’anii baay’ee hawwu!"},{"id":3,"translation":"Isaan dhiisi Haa nyaatanii; Haa qanani’anii; hawwiin (sobaa) isaan haa daguu, (Itti gala isaanii) fuula duratti ni beeku."},{"id":4,"translation":"(Warra) gandaa tokkollee hin balleessine beellamni beekamaan isheef jiraatu malee ."},{"id":5,"translation":"Ummanni tokkollee beellama ishee hin dursitu, boodas hin aansamanu."},{"id":6,"translation":"Nijedhan “Yaa isa zikriin (Qur’aanni) isa irratti buufame! dhugumatti ati maraataadha”."},{"id":7,"translation":"Maaliif maleeykotaan nutti hin dhufne Yoo warra dhugaa dubbattoota irraa taate?” (jedhan)."},{"id":8,"translation":"Nuti maleeykota dhugaan (adabaan) malee hin buufnu, Yoosan yeroon isaaniif kan kennamu hin taane."},{"id":9,"translation":"Nuti Zikrii (Qur'aana) Numatu buuse, Numatu isaaf tiksoodha.[2]","footnotes":"[2] qur'aanni tiiyfamaadha, abbaanfehde irraa ir'isuu jijjiiruufii ittidabaluu hindandayu. kitaabban biroo ammoo jijjiiramtee jirti. namoonni keessaa haqanii jallisanii akka fedhii isaaniitti barreessan. kana aayata heddutti Rabbiin dubbatee jira."},{"id":10,"translation":"Dhugumatti, Nuti siin duratti ummattoota duraanii keessatti (ergamtoota) erginee jirra."},{"id":11,"translation":"Ergamaan tokkos isatti dhufee kan isatti qishinan ta’anii malee hintaane."},{"id":12,"translation":"Akka kanatti onnee yakkamtootaa keessa isa (sobsiisuu) seensifna."},{"id":13,"translation":"Isatti hin amananu, Dhugumatti, gochi (adabbiin) warra duraanii dabartee jirti (wanti isaan tuqe isaan kanas ni tuqa)."},{"id":14,"translation":"Odoo balbala samii irraa ta’e isaan irratti bannee, ishee keessa kan ol ba’an ta’anii;"},{"id":15,"translation":"Silaa nijedhan “ijootuma keenyatu cufame, Inumaa nuti ummata sihriin itti godhameedha”."},{"id":16,"translation":"Nuti dhugumatti samii keessatti urjiilee gugurdaa taasifnee, namoota ilaalaniif ishee miidhagsinee jirra."},{"id":17,"translation":"Sheyxaana darbatamaa hunda irraa ishee (samii) tiiksine."},{"id":18,"translation":"Isa dhageettii hatee malee qaanqee mul'ataatu isa hordofe."},{"id":19,"translation":"Dachii Nuti ishee diriirsinee jirra, Gaarreen ishee keessati goonee jirra, Wanta madaalamaa ta’e hunda irraas ishee keessatti magarsinee jirra."},{"id":20,"translation":"Ishee keessatti waan ittiin jiraattan isiniif goone. wantoota isin isaan hin soorreef (beyladoota) (waan ittiin jiraatan goone)."},{"id":21,"translation":"Wanti tokkos hin taane; Kuusaaleen isaa Nu biratti ta’u male, Hanga beekaamaadhaan malee isa hin buufnu."},{"id":22,"translation":"Bubbeewwan ergine Baadhattuuwwan (duumessaa) taasifnee, Samii irraa bishaan buufnee isa isin obaafnee jirra, (Nutu isiniif kuusa malee) isin isa (kuusuu irratti) danda’oo hin taane."},{"id":23,"translation":"Nuti dhugumatti (lubbuu) Numatu jiraachisee ajjeesa, Numatu dhaaltota."},{"id":24,"translation":"Dhugumatti Nuti isin irraa warren dursan (dabran) beekneerra, Warren boodaas dhugumatti beeknee jirra."},{"id":25,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee Isumatu walitti isaan qaba; Inni ogeessa, beekaadha."},{"id":26,"translation":"Dhugumatti Nuti nama (Aadamiin) suphee (goggogaa sagalee qabu) dhoqqee jijjiiramaa ta’e irraa uumne."},{"id":27,"translation":"Jinnii (Ibliisiin) immoo duraan ibidda boba’aa irraa isa uumne. [3]","footnotes":"[3] jinniin ilma namaa dura uumamte, ibiddaraa uumamte."},{"id":28,"translation":"Yeroo Gooftaan kee maleeykotaan jedhe [yaadadhu]:“Ani nama suphee (faara) dhoqqee jijjiiramarraa ta’e irraa uumaadha."},{"id":29,"translation":"Yeroo Ani isa sirreessee ruuhii (uumaa) kiyya irraa ta’e isa keessatti afuufe, sujuuddota ta’aatii isaaf gadi bu'aa (kufaa)."},{"id":30,"translation":"Maleeykonni hundi walumaa galatti sujuuda bu’an."},{"id":31,"translation":"Ibliis malee inni warra sujuuda bu’an wajji ta’uu dide."},{"id":32,"translation":"(Rabbiin) “Yaa Ibliis! Maaliif warra sujuuda bu’an wajji ta’uu didde?” jedheen."},{"id":33,"translation":"[Inni] nijedhe “Ani nama Ati suphee (faara) dhoqqee jijjiiramaa ta’e irraa uumteef kan sujuudu hintaane”."},{"id":34,"translation":"(Rabbiinis) nijedheen “ishee irraa bahi; Ati darbamaadha. [4]","footnotes":"[4] Rabbiin ibliisiin jannatarraa bahi ati darbamaadhaa jedheen."},{"id":35,"translation":"hanga Guyyaa Murtiitti abaarsi sirratti jiraata.”"},{"id":36,"translation":"“Gooftaa kiyya! Hanga guyyaa kaafamaniitti na tursiisi” jedhe."},{"id":37,"translation":"(Rabbiin) “ati tursiifamtoota irraayi” jedhe."},{"id":38,"translation":"“Hanga guyyaa yeroo beekaamaatti.” [5]","footnotes":"[5] hanga yeroo uumaan hundi dhumaniitti turta jedheen. suni afuuffii garrii tanduraati."},{"id":39,"translation":"(Ibliis) ni jedhe: “Gooftaa kiyya! na jallisuu keetiin kakadhee, dhugumatti dachii keessatti (karaa jallinaa) isaaniif miidhagseen hunda isaanii isaan jallisa."},{"id":40,"translation":"isaan irraa Gabroota kee qulqulleeffamoota malee."},{"id":41,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Kun karaa qajeelaa (isa eeguun) narratti ta’eedha."},{"id":42,"translation":"Gabroota kiyya irratti dandeettiin tokkoyyuu siif hin jiru. Jallattoota irraa warra si hordofan malee."},{"id":43,"translation":"Jahannam (isaafi hordoftoota isaatiif) beellamamaa isaan hundaati."},{"id":44,"translation":"Isheedhaaf balbala torbatu jira. Tokko tokkoo balbalaatiif isaan irraa {hordoftoota ibliisirraa} qooda ramadamaatu jira."},{"id":45,"translation":"Warri (Rabbiin) sodaatan ashaakiltiiwwaniifi burqaawwan keessa jiru."},{"id":46,"translation":"“Nagayaan tasgabbaawaa ishee seenaa” (jedhamaan)."},{"id":47,"translation":"Jibbaa irraa waan qomoota isaanii keessa jiru baafne, Obboleeyyan sireewwan irratti walitti garagaggalan tahani {wajji taa'an}."},{"id":48,"translation":"Ishee keessatti dadhabbiin isaan hin tuqu. Isaan ishee irraa baafamoo hintaane."},{"id":49,"translation":"Gabroota kiyyatti odeessi Ani Anumatu araaramaa, rahmata godhaadhaa."},{"id":50,"translation":"“Adabni kiyyas isatu adabbii laalessaadha” (jeechuus itti himi.)"},{"id":51,"translation":"Keessummaa Ibraahiim irraas isaanitti odeessi"},{"id":52,"translation":"Yeroo isa irratti seenanii, salaam jedhan (nagaa gaafatan) [Inni]  (eega salamtaa deebise) “Nuti isin irraa sodaatoodha” jedheen."},{"id":53,"translation":"“Hin sodaatin, Nuti ilma beekaa ta’een si gammachiifnaa” jedhan."},{"id":54,"translation":"“Sila dullumni na tuquu wajjin na gammachiiftuu? Maaliin na gammachiiftu?” jedheen."},{"id":55,"translation":"“(Nuti) dhugamaan si gammachiifne; Abdii kutattoota irraa hin ta’in” jedhaniin."},{"id":56,"translation":"“Jallattoota malee Rahmata Gooftaa isaa irraa eenyutu abdii murata?” (hinjiru) jedhe."},{"id":57,"translation":"“Isin yaa warra ergamtootaa! Dhimmi (haalli) keessan maali?” jedheen. [6]","footnotes":"[6] maaliif dhuftan? jedheen."},{"id":58,"translation":"“Nuti gara ummata yakkamtootaatti ergamne” jedhan. [7]","footnotes":"[7] azaabaan isaan balleesuuf. ormi sun orma luuxi."},{"id":59,"translation":"“Maatii Luux malee nuti hunduma ta’anii isaan nagaya baasoodha (baraarsoodha).”"},{"id":60,"translation":"“Niitii isaa malee; Nuti (adaba keessatti) haftoota irraa ta’uu ishee murteessine.”"},{"id":61,"translation":"Yeroma ergamtoonni maatii Luuxitti dhufanu."},{"id":62,"translation":"“Isin ummata wallaalamoodha” jedhe."},{"id":63,"translation":"“nuti waan isaan isa keessatti shakkaa turaniin sitti dhufne” jedhan."},{"id":64,"translation":"“Dhugaadhaan sitti dhufne, Dhugumatti nuti dhugaa dubbattoota."},{"id":65,"translation":"Cittuu (yeroo) halkan irraa taateen maatii keetiin deemi; Duubaawwan isaanii hordofi (duubarra deemii eegi), Isin irraa namni tokkos of duuba hin mil’atin; gara iddoo ajajamtanii deemaa.”"},{"id":66,"translation":"dhimma sanas \"xumurri warra sanii bariisifattoota ta’anii muramaadha” jechuun gara isaatti murteessine."},{"id":67,"translation":"Jiraattonni magaalaa kan wal gammachiisan ta’anii dhufan."},{"id":68,"translation":"(Luux ni jedhe): “isaan kun keessumoota kiyyaa, nan xiqqeessinaa” jedhe."},{"id":69,"translation":"“Rabbiin sodaadhaa; nan xiqqeessinaa.”"},{"id":70,"translation":"(Namoonni magaalattii) “Sila nuti aalama (keessummeessuu) irraa si hin dhorginee?” jedhan."},{"id":71,"translation":"(Luux) ni jedhe: “kun shamarran kiyya, Yoo kan raawwattan taataniif (karaa seera qabeessaan isaan fuudhaa).”"},{"id":72,"translation":"(Yaa Muhammad!) Jireenya keetti kakadhee! Dhugumatti, isaan machii isaanii kessa dhama’u."},{"id":73,"translation":"Iyyaansi isaan qabatte aduu baasifatoota tahanii."},{"id":74,"translation":"Gubbaa ishee jala ishee taasifnee (gara galchine), dhagaa xuubii (dhoqqee gubame) irraa ta’e isaanitti roobsine."},{"id":75,"translation":"Dhugumatti, kana keessa xiinxaltootaaf mallattooleetu jira."},{"id":76,"translation":"Isheen (magaalattiin) daandii (guddaa) qajeelaa irra jirti. (namni karaa deemu hundi ni arga)"},{"id":77,"translation":"Dhugumatti, kana keessa mu’uminootaaf mallattootu jirti."},{"id":78,"translation":"warri eeykaa (bosonaa) dhugumatti miidhaa raawwattoota ta’an.[8]","footnotes":"[8] isaan ummata nabi shu'eybi itti ergameedha."},{"id":79,"translation":"Haaloo isaan irraa ba’anne. Dhugumatti, isaan lamaanuu daandii ifa ta’e irra jiru. (namni karaa san deemu irra dhufa)."},{"id":80,"translation":"Dhugumatti jiraattonni Hijris ergamtoota kijibsiisaniiru.[9]","footnotes":"[9] warra laga hijrii jiraatu. isaan samuud jedhaman, nabi saalihtu itti ergame. nikijibsiisan."},{"id":81,"translation":"Mallattoolee keenyas isaaniif kenninee, isaan irraa garagaloo tahan."},{"id":82,"translation":"Uf amanoo ta’anii gaarreen irraa manneen isaanii urataa turan."},{"id":83,"translation":"Bariifatoo ta’anii iyyansi isaan qabatte"},{"id":84,"translation":"Wanti isaan hojjataa turan isaan irraa homaa hin deebifne."},{"id":85,"translation":"Samiileef dachiifi wantoota gidduu isaan lamaanii dhugaadhaan malee hin uumne. Dhugumatti Qiyaamaan dhuftuudha. Irraa gara galuu gaarii ta’e gara gali."},{"id":86,"translation":"Rabbiin kee isatu akkaan uumaa (kan waahunda uume), beekaadha."},{"id":87,"translation":"Dhugumatti Nuti dorban deddeebi'aa (faatihaa)fii Qur’aana guddaa siif kenninee jirra."},{"id":88,"translation":"Gara waan nuti garee isaan (kaafiroota) irraa ta’an ittiin qanansiifnee ija kee lamaan hin diriirsin; Isaan irratti hin gaddin; kooluu kee Mu’uminootaaf gadi qabi."},{"id":89,"translation":"“Ani, anatu sodaachisaa mul'ataadha” jedhi."},{"id":90,"translation":"Akkuma qoqqooddattoota irratti buufne."},{"id":91,"translation":"Isaan Qur’aana garee taasisan (gariitti amananii garitti kafaran)."},{"id":92,"translation":"Gooftaa keetti kakannee! dhugumatti hunda isaanii ni gaafanna."},{"id":93,"translation":"Waan isaan dalagaa turan irraa."},{"id":94,"translation":"Waan itti ajajamte ifatti labsi; Mushrikoota irraa garagali."},{"id":95,"translation":"Nuti qishnitoota siif geenyeerra [10]","footnotes":"[10] matoota kaafirtoota hinsodaatin nuutu siif gayaa."},{"id":96,"translation":"(Isaan) warra Rabbii wajjiin gabbaramaa biraa godhatan; fuulduratti gana beeku."},{"id":97,"translation":"Dhugumatti waan (jechoota fokkataa) isaan jedhaniin qomti kee rakkachuu ni beekna."},{"id":98,"translation":"Gooftaa kee faarsuu wajjin Isa qulqulleessi, Warra sujuudan irraa ta’i."},{"id":99,"translation":"Hanga dhugaan (duuti) sitti dhufutti Gooftaa kee gabbari."}]},{"id":16,"verses":[{"id":1,"translation":"Ajajni Rabbii (Guyyaan Qiyaamaa) dhufee, kanaafuu isa hin jarjarfatinaa, (Rabbiin) waan isaan Isatti qindeessan irraa qulqullaa’ee ol ta’eera.[1]","footnotes":"[1] wanni Rabbiin murteesse dhuftee hinjarjarfatinaa jechuudha."},{"id":2,"translation":"Maleeykota wahyiimurtii isaarraa taheen gabroota Isaa irraa nama fedhe irratti buusa, “(ilmaan namaa) akeekkachiisaa, Dubbiin, Gooftaan dhugaan gabbaramu Ana malee hin jiru; Anuma sodaadhaa” jechuun (malaykaa buusa)."},{"id":3,"translation":"Samiileefi dachii dhugaadhaan uumeera, Inni waan isaan (Isatti) qindeessan irraa ol ta’eera."},{"id":4,"translation":"Bishaan hormaataa xiqqoo irraa nama uume, (yogguu guddate) Yoma san inni (Aakiraa sobsiisuun) mormaa ifa bahaadha."},{"id":5,"translation":"Beyladas isiniif ishee uume. Ishee keessatti isiniif ho’ifannaafi bu’aalee birootu jira. Ishee irraa ni nyaattus."},{"id":6,"translation":"Yeroo (gara mooraa) galchitaniifi yeroo bobbaaftan (gadi yaaftan) ishee keessa bareedumatu isiniif jira."},{"id":7,"translation":"Ba’aa keessan ulfaataa gara biyya isin rakkina lubbuuleetiin malee isa gahoo hin taaneetti baadhatti. Gooftaan keessan mararfataa, rahmata godhaadha."},{"id":8,"translation":"Farda, gaangewwaniifi harrootas akka yaabbattaniifi (akka fe'attaniifii) miidhaginaaf jecha (isiniif uume), Wantoota isin hin beeknes ni uuma."},{"id":9,"translation":"(Tola isaatiin) karaa qajeelaa ibsuun Rabbuma irra jira. Ishee irraa jallaatu jira. (Rabbiin) odoo fedhee hunda keessan isin qajeelcha ture."},{"id":10,"translation":"Inni Isa samii irraa bishaan buuse. Isiniif isa irraa dhugaatiitu jira. Isa irraas muka isin ishee keessatti (beyladoota) tikfattantu (marga)."},{"id":11,"translation":"Isaan sanyii midhaanii, Zeytuuna, mukkeen Timiraa, Inaboowwaniifi fuduraalee hunda irraa isiniif magarsa. Dhugumatti, kana keessa ummata xiinxalaniif mallattootu jira."},{"id":12,"translation":"Halkan, guyyaa, aduufi ji’as isiniif laaffise. Urjiiwwanis ajaja Isaatiin laaffifamoodha. Dhugumatti, kana keessa namoota hubannoo qabaniif mallattooleetu jira."},{"id":13,"translation":"wantoota dachii keessatti isiniif uume kan kan bifti isaanii adda adda ta’ee (isiniif laaffise). Dhugumatti, kana keessa namoota gorfamaniif mallattootu jira."},{"id":14,"translation":"Inni Isa galaana isiniif laaffise akka isa irraa (qurxummii al'oolattanii) foon haarawa nyaattaniifi faaya ishee uffattanis isa irraa baafattaniif jecha. Dooniwwan isa (galaana) keessa baqaqsituu taatee (kan deemtu) argita. Akka tola isaa irraa barbaaddaniifi akka galateeffattaniif jecha (kana godhe)."},{"id":15,"translation":"Gaarreen dachii keessatti godhe akka (dachiin) isiniin hin sochooneef. Laggeeniifi karaalees akka qajeeltaniif (godhe)."},{"id":16,"translation":"Mallattoolees (isiniif godhe). Urjiidhaan isaan (halkan karaa) qajeelu."},{"id":17,"translation":"Sila Inni (waan hunda) uumu akka isa (waan tokkos) hin uumneetii? (lakki akkasii miti) Sila isin hin gorfamtanuu?"},{"id":18,"translation":"Qananii Rabbii yoo lakkooftan ishee waliin gahuu hin dandeessan. Dhugumatti Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":19,"translation":"Rabbiin waan isin gadi qabattaniifi waan ol qabattanis ni beeka."},{"id":20,"translation":"Warri isaan Rabbii gaditti gabbaran homaa hin uuman. Isaanumtuu ni uumamu."},{"id":21,"translation":"(Isaan) du’aawwan jiraataa hin taaneedha. Yoom akka kaafamaniis hin beekanu."},{"id":22,"translation":"gabbaramaan keessan gabbaramaa tokkicha. Isaan Aakhiraatti hin amanne, onneewwan isaanii (tokkichummaa Rabbii) mormituudha; isaan boontota."},{"id":23,"translation":"Rabbiin waan isaan dhoksaniifi waan isaan mul’isanis beekaa ta’uutti shakkiin hin jiru. Inni boontota hin jaallatu."},{"id":24,"translation":"Yeroo “Gooftaan keessan (Muhammad irratti) maal buuse” isaaniin jedhame, “(inni) oduulee (ogbarruu) warra duriiti” jedhu."},{"id":25,"translation":"Akka Guyyaa Qiyaamaa badii isaaniitiifi badii warra beekumsa malee jallisanii irraa guutuu  baadhatanuuf (kana jedhu). Dhagahaa! Wanti isaan baadhatan waa fokkate!"},{"id":26,"translation":"Dhugumatti, warri isaan dura turan shira baasaniiru, Rabbii bu’uura irraan manneen isaaniitti dhufee (balaa itti buusee ishee diige) Ijoon (qaaxeen) gubbaa isaaniitiin isaan irratti kufe. Adabni karaa isaan hin beekneen isaanitti dhufe."},{"id":27,"translation":"Sana booda Guyyaa Qiyaamaa isaan salphisa, nijedhaan “Hiriyoonni kiyya kan (dhimma) isaanii keessatti (mu’uminoota) faallessaa turtan eessa jiru?”. Isaan beekumsa kennaman “dhugumatti har’a salphinaafi hamtuun kaafiroota irratti ta’eera” jedhu."},{"id":28,"translation":"(Isaan) warra lubbuulee isaanii miidhoo ta’anii maleeykonni isaan ajjeesaniidha (ruuhii fuudhaniidha). Hamtuu tokkollee kan dalagnu hin turre jechuun ajajamoo ta’uu isaanii (sobaan) ibsu. Lakkisaa dhugumatti, Rabbiin waan isin hojjachaa turtan beekaadha (isaaniin jedhama)."},{"id":29,"translation":"Ishee keessatti kan haftan ta’aatii balbala Jahannam seenaa, (isaaniin jedhama). Dhugumatti, teessoon boontotaa waa fokkate."},{"id":30,"translation":"Isaan (Rabbiin) sodaataniin “Gooftaan keessan (Muhammad irratti) maal buuse?” jedhame, “Gaarii (buuse)” jedhan. Warra toltuu hojjataniif addunyaa kana keessatti (jiruu) gaariitu jira. Manni Aakhiraa immoo irra caalaadha. Gandi warra (Rabbiin) sodaatanii waa tole!"},{"id":31,"translation":"(Isheen) Jannata qubsumaati ishee niseenan. jala ishee laggeentu yaa'a. Ishee keessa wanti isaan fedhan isaaniif ta’aadha. Akka kanatti Rabbiin sodaattota (Isaa) galata galcha."},{"id":32,"translation":"(Isaan) warra gaggaarii ta’anii maleykonni ruuhii isaanii baaftu. nijedhaniin “nageenyi isin irratti haa jiraatu; jannata seenaa waan hojjachaa turtaniif”. [2]","footnotes":"[2] wanni hojjatanii ittiin jannata seenan iimaanaafii hojii gaariidha."},{"id":33,"translation":"Sila (kaafiroonni) maleeykonni isaanitti dhufuu yookiin ajajni Gooftaa keetii isaanitti dhufuu malee (waan biraa) ni eeguu? Warri isaaniin duraas akkuma kana dalaganiiru. (eegasii Rabbiin isaan dhabamsiise) Rabbiin isaan hin miine. Garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan turan."},{"id":34,"translation":"(Adabni) hamtuuwwan isaan hojjatanii isaan tuqe. Wanti isaan itti qishinaa turanis isaanitti bu'e."},{"id":35,"translation":"Isaan (Rabbitti waan biraa) qindeessan ni jedhan: “odoo Rabbiin fedhee, nutis ta’ee abbootiin keenya Isaa gaditti waan biraa hin gabbarru turre. (Ajaja) Isaa malee homaa haraama hin goonu turre”. Warri isaaniin duraas akkuma kana dalagan. Sila ergamtoota irra (ergaa) ifatti geessuu malee wanti biraa jiraa?"},{"id":36,"translation":"Dhugumatti, Nuti ummata hunda keessatti ergamaa erginee jirra “Rabbiin gabbaraa; taabota (gabbaruu) irraas fagaadhaa” (jechuun). Isaan irraa nama Rabbiin isa qajeelchetu jira. Ammas isaan irraa nama jallinni isa irratti mirkanaa’etu jira. Dachii keessa deemaatii booddeen sobsiiftotaa akkam akka ta’e ilaalaa."},{"id":37,"translation":"Yoo qajeeluma isaanii irratti bololtes (qajeelchuu hin dandeessu).Rabbiin namoota jallisu hin qajeelchu; tumsitoota irraa homa isaaniif hin jiran."},{"id":38,"translation":"Kakuu isaanii kan daangaa gahe “Rabbiin nama du’e hin kaasu” jechuun Rabbiin kakatan. Lakkisaa (ni kaasaa); Waadaa isa irratti dhugaa ta’e (Rabbiin seeneera). Garuu irra hedduun namaa hin beekanu."},{"id":39,"translation":"(Sababni du’a irraa isaan kaasuuf) akka waan isaan isa keessatti wal dhaban isaaniif ibsuufi akka warri kafaran kijibdoota ta’uu isaanii beekaniifi."},{"id":40,"translation":"Wanta kamillee (ta’uu) isaa yoo feene, jechi keenya isaan ‘ta’i’ (jechuu) qofa. Achumaan ta’a."},{"id":41,"translation":"Isaan erga miidhamanii booda (karaa) Rabbii keessatti godaanan, dhugumatti addunyaa keessatti (qubannaa) gaarii ta’e isaan qubsiifna. mindaa Aakhiraatu irra guddaadha Odoo kan beekan ta’anii."},{"id":42,"translation":"(Isaan) warra obsanii, Gooftaa isaanii (qofa) irratti hirkataniidha."},{"id":43,"translation":"Nuti si dura dhiirota wahyii gara isaaniitti goone malee (waan biraa) hin ergine. Yoo kan hin beekne taatan, abbootii beekumsaa gaafadhaa."},{"id":44,"translation":"Mallattoolee ifa ta’aniifi kitaabotaan (isaan ergine). Qur’aana gara keetti buufne. Akka namootaaf waan gara isaaniitti buufame ibsituufi akka isaan xiinxalaniif."},{"id":45,"translation":"Sila isaan tooftaa badaa baasan hin sodaatanuu? ‘Rabbiin dachii isaaniin gadi kutuu yookiin iddoo isaan hin beekne irraa adabbiin isaanitti dhufuu."},{"id":46,"translation":"Yookiin deddeebi’uu isaanii keessatti (Rabbiin) isaan qabuu (hin sodaatanuu)? Isaan dadhabsiisoo hin taane."},{"id":47,"translation":"Yookiin sodaa (isaanii) irratti (Rabbiin) isaan qabuu (hin sodaatanuu)? Dhugumatti Gooftaan keessan mararfataa, rahmata godhaadha."},{"id":48,"translation":"Sila wantoota irraa gara waan Rabbiin uumee hin ilaalanii? kan gaaddisoonni isaa gara mirgaafi bitaawwanitti dabu xiqqaatoo ta’anii Rabbiif sujuudan."},{"id":49,"translation":"Rabbiif sujuuda godhu Wanti samiilee keessa jiraniifi Wanti dachii keessa jiran, Lubbu qabeeyyii irraafii maleeykonnis. Isaan hin boonan."},{"id":50,"translation":"Gubbaa isaanii irratti Gooftaa isaanii sodaatu; waan itti ajajamaniis ni dalagu.[3]","footnotes":"[3] asitti sujuuda qaraatii qur'aanaa (sujuudu ttilaawaa) sujuuduu barbaachisa. kuni nama qara'uufii kan dhaggeefatuufis, salaata keessaafii salaataan alas barbaachisaadha."},{"id":51,"translation":"Rabbiin nijedhe “gabbaramoota lama hin godhatinaa, Dhugumatti, Inni Gooftaa tokko qofa. Anuma qofa sodaadhaa”."},{"id":52,"translation":"Wantoonni samiifiileefii dachii keessa jiran hundi kan Isaati. Amantiinis walitti fufaa ta’ee kan Isaati. Sila waan Rabbiin malee jiru sodaattanii?[4]","footnotes":"[4] Rabbiin malee waan biraa hinsodaatinaa. Rabbuma qofa sodaadhaa."},{"id":53,"translation":"Ni’imaa irraa wanti isin bira jiru Rabbuma irraayyi. Ergasii yeroo miidhaan isin tuqe, garuma Isaatti waywaattu."},{"id":54,"translation":"Ergasii yeroo Inni miidhaa san isin irraa kaasu, yeroma san gareen isin irraa ta’e Gooftaa isaaniitti (wanta biraa) qindeessu."},{"id":55,"translation":"Waan Nuti isaaniif kenninetti kafaruuf (Isatti qindeessu). Qanani’aa; fuula dura (waan isin mudatu)  beektuuf jiraattu."},{"id":56,"translation":"Waan Nuti isaaniif kennine irraa waan hin beekneef (taabotaaf) qooda taasisu. Rabbitti kakadhee! waan (sobaan) odeessaa turtan irraa ni gaafatamtu."},{"id":57,"translation":"Rabbiif dubara taasisan. Qulqullina isaa (qulqullaa’e), Isaaniif immoo waan fedhan (dhiirota) taasisu."},{"id":58,"translation":"Tokkoon isaanii yeroo dubaraan gammachiifame (dubri isaa dhalatte), fuulli isaa gurraacha ta’a, haala gaddaan kan guutame ta’een."},{"id":59,"translation":"Namoota irraa dhokata Fokkina waan ittiin gammachiifamee irraa “Sila salphina irratti ishee qabata moo? biyyee keessatti ishee awwaala?” (jechuun kan dhama’e ta’ee). Dhagahaa! Wanti isaan murteessan waa fokkate!"},{"id":60,"translation":"Isaan Aakhiraatti hin amanneef fakkii fokkataatu jira. Rabbiif immoo sifaata ol ta’aatu jira. Inni injifataa, ogeessa."},{"id":61,"translation":"Odoo Rabbiin nama miidhaa isaaniitiin qabee, silaa dugda ishee (dachii) irratti lubbuu qabeeyyii tokkoyyuu hin dhiisu ture. Garuu hanga beellama murtaa’eetti isaan tursiisa. Yeroo beellamni isaanii ga’e, sa’aatii tokkollee hin tursiifaman; duras hin bu’an."},{"id":62,"translation":"Waan jibban Rabbiif taasisan, Arraboonni isaanii kijiba dubbatti, “Toltuun (Jannanni) isaaniifi” (jechuun). akka Ibiddi isaaniif ta’e shakkiin hin jiru. isaan (gara ishee) jalqaba oofamoodha."},{"id":63,"translation":"Rabbitti kakadhee! Dhugumatti, Nuti gara ummatoota si duraa (ergamtoota) erginee jirra. Sheyxaanni dalagaalee isaanii isaaniif miidhagsee jira. Inni (sheyxaanni) har’a jaalallee (gargaaraa) isaaniiti. Isaaniif adabbii laalessaa ta’etu jira."},{"id":64,"translation":"Nuti kitaaba sirratti hin buufne akka waan isaan isa keessatti wal dhaban isaaniif ibsituuf malee. (inni) qajeelumaafi rahmata ummata amananiif."},{"id":65,"translation":"Rabbiin samii irraa bishaan buusee, dachiis erga isheen duute booda isaan jiraachise. Dhugumatti kana keessa ummata dhaga’aniif mallattootu jira."},{"id":66,"translation":"Dhugumatti beeylladoota keessa xiinxallaatu isiniif jira, Waan garaalee isaa keessa jiru irraa cumaafi dhiiga gidduu aannan qulqulluu isin obaafna, kan dhugdootaaf gadi liqimfamaa ta’e."},{"id":67,"translation":"Firiilee mukkeen Tamiriitiifi Inabaa irraa dhugaatii macheessuufi soorata gaggaarii godhattu. Dhugumatti kana keessa namoota hubannoo qabaniif mallattootu jira."},{"id":68,"translation":"Gooftaan kee gara kanniisaatti beeksisa godhe “gaarreen, mukaafi waan isaan ijaaran irraa mana godhadhu” (jechuun)."},{"id":69,"translation":"“Ergasii firiilee hunda irraa nyaadhuu, karaalee Gooftaa keetii seeni laafaa haala ta’een.” Garaalee ishee irraa dhugaatii (dayma) bifti isaa gara gara ta’eetu (adiifii daalacha) baha, kan isa keessa namaaf fayyaan (dawaan) jiru. Dhugumatti kana keessa namoota xiinxalaniif mallatootu jira."},{"id":70,"translation":"Rabbiin isin uume, Ergasii isin ajjeesa, Isin irraa nama gara umrii gadi aanaa (dullumaa) deebifamutu jira, Beekumsa booda akka homaa hin beekneef, Rabbiin beekaa, danda’aadha."},{"id":71,"translation":"Rabbiin hiree keessatti garii keessan garii irra caalchiseera. Isaan caalchifaman qabeenya isaanii gara waan (gabroota) harki isaanii dhuunfattee deebisanii isaanis isa keessati kan wal qixxaatanu hin taane. Sila qananii Rabbii mormuu?"},{"id":72,"translation":"Rabbiin lubbuulee teessan irraa niitiiwwan isiniif godhe. jaartiiwwan teessan irraa ilmaaniifi ilmaan ilmaaniis isiniif godhe. gaggaariiwwan irraa isin soore. Sila isaan sobatti amananii tola Rabbiitti kafaranii?"},{"id":73,"translation":"Rabbiin gaditti wantoota samiifi dachii irraa soorata isaaniif hin kennineefi (waan tokko) hin dandeenye gabbaru."},{"id":74,"translation":"Rabbiif fakkeenyota hin godhinaa. Rabbiin ni beeka; isin hin beektan."},{"id":75,"translation":"Rabbiin fakkeenya taasiseera gabricha horatamaa, kan homaa irratti dandeettii hin qabneefi nama Nuti nu biraa soorata gaarii isaaf kennine, inni isa irraa dhoksaafi ifattis kan arjoomu (isaafi wantoota isaan alaatiif) (fakkeenya taasiseera). Sila isaan wal qixxaatanii? Faaruun kan Rabbiiti. Dhugumatti irra hedduun isaanii hin beekan."},{"id":76,"translation":"Rabbiin namoota lama (mu’uminootaafi kaafirootaaf) fakkeenya taasiseera: tokkoon isaan lamaanii arraba hidhamaadha; homaa irratti dandeettii hin qabu; inni mootii isaa irratti ba’aadha; bakkuma inni isa erge hunda irraayyuu waan gaariin hin dhufu. Sila inniifi namni karaa qajeelaa irra jiraatee haqatti ajaju, wal qixa ta’aa?"},{"id":77,"translation":"Iccitiin fagoo samiileefi dachii (hunduu) kan Rabbiiti. Waa’een Qiyaamaa akka libsuu ijaa malee hin taane; yookiin inni isa irra dhihoodha. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":78,"translation":"Rabbiin isinii homaa hin beekne garaalee haawwan keessanii irraa isin baase. dhageettii, argituuleefi onneewwan isiniif godhe. Akka galateeffattaniif."},{"id":79,"translation":"Sila gara allaattii hin ilaallee? hawaa samii keessa (kufuu irraa) Rabbiin malee wanti biraa kan ishee hin qabne taatee (bararuuf) laaffifamtuu taatee. kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira."},{"id":80,"translation":"Rabbiin manneen keessan irraa teessumaa isiniif godhe. Gogaa beyladaa irraa manneen guyyaa imala deemtaniifi guyyaa dhaabbannaa keessaniis salphifattan (tan hin ulfaanne) isiniif taasiseera. suufa (hoolaa), rifeensa (gaalaafi) rifeensa (re’ee) irraa meeshaafi faa’idaalee hanga yerootiif (isiniif godheera)."},{"id":81,"translation":"Rabbiin wantoota uume irraa gaaddisawwan isiniif godhe. Gaarreen irraas iddoo dhokannaa (isinii godhe). Uffatowwan ho’aa (fi qorra) isin irraa dhorgitus isiniif godhe; uffatawwan lola keessan irraa isin tiksitus, akka kanatti (Rabbiin) tola Isaa isin irratti guuta Akka isin (isaaf) ajajamtaniif."},{"id":82,"translation":"Yoo (haqa irraa) garagalan, wanti sirra jiru (ergaa) ittigeessuu ifa mul'ataa qofa."},{"id":83,"translation":"Tola Rabbii ni beeku Ergasii ishee mormu, Ira hedduun isaanii kaafiroota."},{"id":84,"translation":"Guyyaa ummata hunda irraa ragabahaa kaafnu [yaadadhaa]. Sana booda isaan kafaraniif (akka haasa’an) hin hayyamamu, (Komii dhiifama qabus) hin komatamanu. [5]","footnotes":"[5] ummata hunda kan ragaa irratti bahuu nabiyyii isitti ergameedha."},{"id":85,"translation":"Isaan miidhaa dalagan yeroo azaaba argan, isaan irraa hin salphifamu; Yeroonis isaaniif hin kennamu."},{"id":86,"translation":"Isaan (Rabbitti waan biraa) qindeessan yeroo qindoolee isaanii (kan gabbaraa turan) argan nijedhan “Gooftaa keenya! Isaan kun qidoolee keenya kanneen nuti si malee kadhachaa (gabbaraa) turreedha”. (Gabbaramtoonni) “dhugumatti isin kijibdoota” (jedhuun) jecha gara isaanii darbatu."},{"id":87,"translation":"Isaan guyyaa san ajajamoo ta’uu gara Rabbiitti dhiyeessu. Wanti isaan sobaan uumaa turanis isaan irraa bade."},{"id":88,"translation":"Isaan kafaranii karaa Rabbii irraas (namoota) deebisan, adabbii irratti adabbii isaaniif daballa. waan isaan balleessaa turaniif jecha,"},{"id":89,"translation":"Guyyaa Nuti ummata hunda keessatti lubbuma isaanii irraa ragaa isaan irratti baafnuufi sis (yaa Muhammad SAW) isaan kana irratti ragaa goonee si fidnu [yaadadhu]. Kitaaba (Qur’aana) sirratti buufne, Waan hunda addeessuuf jecha, Muslimootaaf qajeeluma, rahmataafi gammachuu goonee."},{"id":90,"translation":"Rabbiin haqatti, toltuu hojjachuufi firootaaf (gargaarsa) kennuutti ajaja. Wantoota fokkatoo, waan jibbamaadhaafi roorrisuu irraa ni dhorga. Akka gorfamtaniif jecha isin gorsa."},{"id":91,"translation":"Yeroo waadaa seentan waadaa Rabbii guutaa. Kakuu eega ishee jabeessitanii booda hin diiginaa dhugumatti Rabbiin kan ragaa of irratti gootan taatanii. Dhugumatti Rabbiin waan isin hojjattan ni beekaa."},{"id":92,"translation":"Akka ishee jibrii ishee erga footee jabeessitee booda diiginsa diigdee hin ta’inaa, kakuu keessan gidduu keessanitti (wal ganuuf) seensa hingodhatinaa, Ummanni tokko ummata biraa irra sababa baay’achuutiin. Rabbiin kanaan isin qormaatuuf (kana godhe). Guyyaa Qiyaamaas waan isa keessatti wal dhabaa turtan dhugumatti isiniif addeessa."},{"id":93,"translation":"Rabbiin odoo fedhee ummata tokko isin taasisa ture. Garuu nama fedhe ni jallisa; nama fedhes ni qajeelcha. Waan dalagaa turtan irraa dhugumatti ni gaafatamtu."},{"id":94,"translation":"Kakuuwwan keessan gidduu keessanitti (wal ganuuf) seensa hin godhatinaa. Faanti erga lafa qabattee booda akka hin mucucaanneef. sababaa karaa Rabbii irraa (namoota) deebiftaniif hamtuu akka hin dhandhamneef. (Oggas) isiniif adabbii guddaatu jira."},{"id":95,"translation":"Waadaa Rabbii (diiguudhaan) maallaqa xiqqaatti hin gurguratinaa. dhugumatti, wanti Rabbiin bira jiru, isatu isiniif caalaadha. Yoo kan beektan taatan."},{"id":96,"translation":"Wanti isin biraa ni dhuma, Wanti Rabbiin biraa immoo hafaadha. Isaan obsaniif mindaa isaanii irra gaarii waan isaan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina."},{"id":97,"translation":"Dhiiras ta’ee dubartii irraa nama mu’umina ta’ee dalagaa gaarii hojjate, dhugumatti jireenya gaarii isa jiraachifna; mindaa isaaniis irra gaarii waan isaan dalagaa turaniitiin isaan mindeessina."},{"id":98,"translation":"Yeroo Qur’aana qaraatu sheyxaana darbatamaa irraa Rabbitti maganfadhu. [6]","footnotes":"[6] yeroo qur'aana qara'uu kaate dura \"a'uuzu billaahi mina shayxaani rrajiim\" jetta."},{"id":99,"translation":"inni warra amananii Gooftaa isaanii irratti hirkatan irratti aangoon isaaf hin jiru."},{"id":100,"translation":"Aangoon isaa warruma jaalalloo isa godhataniifi warra Isatti qindeessoo ta’an (Rabbiin wajji isa gabbaran)  (qofa) irratti."},{"id":101,"translation":"Yeroo keeyyata tokko bakka keeyyata biraa jijjiirre, Rabbiin waan buusu beekaadha; “Ati (yaa Muhammad!) sobaadha” jedhu. Dhugumatti irra baay’een isaanii hin beekanu. [7]","footnotes":"[7] Rabbiin aayata garii yeroo ergaan isii dhumte shaareeti tabiroo bakka buusa. kuni ogummaafii beekkomsa Rabbiiti nugarsiisa."},{"id":102,"translation":"Jedhi ruuhul qudus (Jibriil) Gooftaa kee irraa dhugaan isa (Qur'aana) buuse, Akka warra amanan (haqa irra) gadi dhaabuuf, Muslimootaaf qajeelumaafi gammachiisaa ta’ee (buuse)."},{"id":103,"translation":"Nuti dhugumatti nibeeyna, isaan nijedhanii “kan (Qur’aana) isa barsiisu namuma” Afaan inni isaan gara isaatti jallisanii ‘Ajamii’dha, (Qur’aanni) kun immoo Afaan Arabiffaa mul'ataadha."},{"id":104,"translation":"Isaan keeyyattoota Rabbiitti hin amanne, Rabbiin isaan hin qajeelchu; isaaniif adabbii laalessaatu jira."},{"id":105,"translation":"kan kijiba uumu isaan keeyyattoota Rabbiitti hin amanne qofa. Warri sun isaanumatu kijibdoota."},{"id":106,"translation":"Namni eega amanuu isaatii Rabbitti kafare (Adaba laalessaatu isaaf jira), Nama odoo qalbiin isaa Iimaana irratti raggaatee jirtuu (kufriitti) dirqisiifame malee, Garuu namni qoma isaa kufriif bal’ise dallansuu Rabbirraa tahetu isaanirra taha; Isaaniif adabbii guddaatu jira."},{"id":107,"translation":"Kun waan isaan jireenya addunyaa Aakhiraa caalaa jaalataniifi Rabbiin ummata kaafirootaa hinqajeelchu."},{"id":108,"translation":"Isaan warra Rabbiin onneewwan isaanii, dhageettii isaaniifi agartuuwwan isaanii irratti cufeedha. Isaan sun isaanumatu dagattoota."},{"id":109,"translation":"Shakkiin hin jiru isaan Aakhiraatti isaanumatu hoonga’oota."},{"id":110,"translation":"Ergasii Gooftaan kee isaan erga rakkifamanii booda godaananii, ergasii qabsaa’anii, obsaniif (araaramaa, rahmata godhaa dha); Gooftaan kee booda isheetii (rakkifamuutii) araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":111,"translation":"Guyyaa lubbuun hundi (namni hundi) kan lubbuu ufiirraa mormitu taatee dhuftuufi, kan lubbuun hundi waan dalagdeen (toltus taatee hamtuu) mindeeffamtu [yaadadhu]. Isaan hin miidhaman."},{"id":112,"translation":"Rabbiin magaalattii nagaa tasgabbooftuu turte, (nama tola isaatti kafareef) fakkeenya taasise. kan sooranni ishee iddoo hundarraa baay’inaan isheetti dhufu, kan qananiilee Rabbiitti kafartee. Rabbiin waan isaan hojjachaa turaniin uffata beelaafi sodaa ishee dhandhamsiise."},{"id":113,"translation":"Dhugumatti ergamaan isaan irraa ta’e isaanitti dhufee, isas kijibsiisani; isaanii miidhaa hojjatttoota tahanii azaabni isaan qabate."},{"id":114,"translation":"Waan Rabbiin isiniif kenne irraa nyaadhaa. Hayyamamaa, gaarii haala ta’een. tola Rabbii kan isinirratti tahe galateeffadhaa Yoo kan Isa gabbartan taatan."},{"id":115,"translation":"Wanti (Rabbiin) isin irratti haraama (dhorgamaa) godhe baktii, dhiiga, foon booyyeetiifi waan wantoota Rabbiin maleef (yeroo gorra'an) sagaleen irratti olfuudhameedha. Namni rakkifame fincilaa tahuun maletti daangaa dabruun maletti (yoo nyaate)(badiin isarra hin jiru). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha. [8]","footnotes":"[8] gosa foonii kan nyaachuun haraam tahe kana yoo hammeenya beelaarraa gaaga'ama lubbuurra gayan hanga lubbuun dhaqqaban nyaachuun hayyamame."},{"id":116,"translation":"waan arraboonni keessan kijiba dubbatuun “kun hayyamamaadha; kun immoo dhorgamaadha” hin jedhinaa. Rabbirratti kijiba uumuuf jettanii, isaan Rabbirratti soba odeessan hin milkaa’anu. [9]","footnotes":"[9] angoon waa haraamessuufii halaalessuu tan Rabbiifii ergamaa isaa qofa."},{"id":117,"translation":"(Isaaniif) qananii xiqqootu jira. (Aakhiraatti immoo) isaaniif adabbii laalessaatu jira."},{"id":118,"translation":"Isaan yahuudota ta’an irratti waan kana dura sirratti odeessine dhorgaa taasifnee jirra. Nuti waa isaan hin miinee, garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan turan. [10]","footnotes":"[10] wanni yahuudotarratti haraam godhame suuraa an'aam aayata 146rratti ibsame."},{"id":119,"translation":"Eegasii Gooftaan kee isaan wallaalumaan hamtuu dalaganii sana booda tawbatanii (hojii isaanii) tolchan, Gooftaan kee ishee booda araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":120,"translation":"Ibraahiim hogganaa Rabbiif ajajamaa, qajeelaa ture. Mushrikoota irraa hin taane."},{"id":121,"translation":"Qananiiwwan Isaatiif galatoomfataa ture. (Rabbiin) isa filatee gara karaa sirrii isa qajeelche."},{"id":122,"translation":"Addunyaa keessatti toltuu isaaf kenninee jirra. Inni Aakhiratti gaggaarii irraayyi. [11]","footnotes":"[11] Toltuun adduniyaa nabiyyuummaa, maqaa kabajaa, ilma qajeelaa yoo tahu toltuun akhira jannata seenuudha."},{"id":123,"translation":"Ergasii “karaa Ibraahiim qajeelaa ta’e hordofi” (jechuun) beeksisa gara keetti goone. Inni (Ibraahiim) mushrikoota irraa hin taane."},{"id":124,"translation":"Sanbatni kan godhame warruma isa keessatti wal dhaban qofa irratti. Gooftaan kee guyyaa qiyaamaa waan isaan isa keessatti wal dhabaa turan keessatti gidduu isaanitti nimurteessa."},{"id":125,"translation":"Gara karaa Gooftaa keetii ogummaafi gorsa bareedaan waami, Ishee (falmii) irra gaarii taateen isaan falmi, Gooftaan kee nama karaa Isaa irraa jallate ni beekaa. Inni qajeeltotas beekaadha."},{"id":126,"translation":"Yoo haaloo (gadoo) bahattan fakkaatuma waan miidhamtaniitiin bahadhaa (irra hincaalchisinaa). Yoo obsitan immoo obsitootaaf isatu caalaadha."},{"id":127,"translation":"Obsi; obsuun kee (si dandeessisuun) Rabbiin malee hin taane, Isaan irratti hin gaddin, shira isaan xaxanirraa dhiphina keessatti hin ta’in."},{"id":128,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin warra Isa sodaataniifi warra isaan tolchitoota tahan wajjin jira."}]},{"id":17,"verses":[{"id":1,"translation":"Qulqullaaye Inni gabricha Isaa (muhammadiin) halkan masjida kabajamaa (Makkaa) irraa gara masjida fagoo, kan naannawa isaa barakaa gooneetti deemsise (qulqullaa’e), mallattoowwan keenyarraa argisiifnuuf, Inni (Rabbiin) Isumatu dhaga’aa, argaadha. [1]","footnotes":"[1] aayanni tun waayee isr'aa'aafii mi'iraajaa haasooyti. nabiin s.a.w. halkan makkarraa ka'ee masjiidul aqsaa falasxiin dhaqee achumaan samii ol bahee... dubbiin dheertuudhaa sanirraa dubbatti."},{"id":2,"translation":"Muusaaf kitaaba kenninee Ilmaan Israa’iilif qajeelfama isa goone “anaa gaditti hirkoo hin godhatinaa”(jenneen)."},{"id":3,"translation":"(Yaa) sanyii namoota Nuuh wajjin (doonii) yaabbachiifne! inni gabricha galatoomfataa ture."},{"id":4,"translation":"Gara Ilmaan Israa’iil kitaaba (tawraat) keessatti beeksisa goonee jirra “dhugumatti isin dachii keessatti yeroo lama badii dalagdu; of tuulummaa guddaa of tuuluuf jirtu” (jechuun)."},{"id":5,"translation":"Isaan lamaan irraa waadaan jalqabaa yeroo dhufe, gabroota Nuuf ta’an kan lolatti cimaa isin irratti ergine. Isaan manneen (ganda) keessa ni deddeebi’an (nisakatta'an). (Waadichis) waadaa raawwatamaa ta’eera"},{"id":6,"translation":"Ergasii isaan irratti dabaree injifannoo isiniif deebifnee, qabeenyaaleefi ilmaanis isiniif daballe, tuuta baay’ee isin taasifne. [2]","footnotes":"[2] asirraa wanni hubannu ilmaan hedduu horuun qananiidha malee balaa miti. karoorri ilmaan hinhorinaa dawaa qusannaa fayyadamaa jedhu sun kufaadha. dhara fudhatama hinqabu."},{"id":7,"translation":"Yoo toltuu hojjattan lubbuulema keessaniif toltuu hojjattu. Yoo hamtuu hojjattan isimarratti. Yeroo waadaan lamaffaa dhufe (adawwii isinitti bobbaafne), akka fuuleen keessan hammeessan, akka masjiidicha (Aqsaa) akkuma yeroo duraa isa seenanitti seenaniifi, akka waan irratti injifatan barbadeessuu barbadeessan (isin irratti ergina)."},{"id":8,"translation":"Gooftaan keessan rahmata isiniif gochuun ni kajeelama. Yoo isin (badiitti) deebitan, Nutis (isin adabuutti) ni deebina. Jahannamiin kaafirootaaf mana hidhaa taasifnee jirra."},{"id":9,"translation":"Dhugumatti, Qur’aanni kun (karaa) ishee irra (haqaafi) qajeeltuu taatetti qajeelcha. Mu’uminoota warra gaggaarii hojjatan dhugumatti mindaan guddaan isaaniif jiraachuudhaan gammachiisa."},{"id":10,"translation":"Isaan aakhiraatti hin amanne immoo adabbii laalessaa ta’e isaaniif qopheessinee jirra (jechuun gammachiisa)."},{"id":11,"translation":"Ilmi namaa (yeroo aarii) hamtuu akkuma toltuu kadhatutti (Rabbiin) kadhata. Ilmi namaa jarjaraa ta’eera."},{"id":12,"translation":"Halkaniifi guyyaa mallattoo lama taasifnee jirra. Mallattoo halkanii (dukkanaan) haguugnee, mallattoo guyyaa immoo ifa goone, Akka tola Gooftaa keessan irraa ta’e barbaaddaniifi, akka lakkoofsa waggootaafi herregas beektaniif (kana goone). Waan hunda addaan baafnee isa addeessinee jirra."},{"id":13,"translation":"Nama hundayyuu hojii isaa morma isaatti rarraafnee jirra, Guyyaa Qiyaamaa kitaaba isaaf baafna. banamaa tahee inni isa argata.."},{"id":14,"translation":"Kitaaba kee dubbisi, Hardha ati mataan kee sirratti herregaa ta’uuf ga’aadha."},{"id":15,"translation":"Namni qajeele, kan inni qajeelu lubbuu isaatiifii, Namni jallates, kan inni jallatu ishemarratti, Lubbuun ba’aa baadhattu kamilleen ba’aa lubbuu biraa hin baadhattu, Hanga ergamaa erginutti kan adabnu hin taane."},{"id":16,"translation":"Yeroo magaalaa takka balleessuu feene, namoota qanani’oo ishee (akka Rabbiin sodaatan) ajajna. Isaan ishee keessatti ajaja Rabbii didu; kanaaf jechi (adabaa) isaan irratti mirkanaa’a. Ishee barbadeessuu barbadeessine."},{"id":17,"translation":"Nuuhiin booda magaalota irraa meeqaatama balleessine! Gooftaan kee ga’aadha Badii gabroota Isaa beekaa argaa ta’uutti."},{"id":18,"translation":"Nama (addunyaa) jerjertuu kan barbaadu tahe, ishee keessatti nama feeneef waan feene jerjersina. Ergasii (Ibidda) jahannam isaaf goona. isii ni seena arrabsamaa, darbamaa ta’ee."},{"id":19,"translation":"Nama Aakhiraa fedhee haala dhugoomsee jiruun hojii ishee isiif hojjate, warra san hojiin isaanii galateeffatamaa ta’eera."},{"id":20,"translation":"Hundaayyuu kennina, isaan kanaafi isaan sanas, kennaa Gooftaa keetii irraa (isaaniif kennina). Kennaan Gooftaa keetii dhorgatamaa miti."},{"id":21,"translation":"Akkamitti garii isaanii garii irra akka caalchifne ilaali. (Haa ta’u malee) Aakhiraatu sadarkaafi caalchisuuttis irra guddoodha."},{"id":22,"translation":"Rabbii wajjin gabbaramaa biraa hin taasisin; (yoo waliin gabbarte) balaaleffatamaa, salphataa taatee teessa."},{"id":23,"translation":"Gooftaan kee akka isin Isa malee homaa hin gabbarreefi haadhaa abbaa keessanitti tola ooltan murteessee jira. Yoo sibiratti tokkoon isaanii yookiin lamaanuu sadarkaa dullummaa irra ga’an, ish (jecha hifannaafii tuffii) isaaniin hin jedhin. Isaaniin hin lolin. Jecha kabajaa isaaniin jedhi. [3]","footnotes":"[3] Haqa Rabbiitti aantee hayxi haadhaaf abbaa jabduudha, tola gara hundaan itti ooluun dirqama. yoo dullooman ammoo nijabeeffamti, dachaa taati."},{"id":24,"translation":"Isaaniif koola (qoochoo) xiqqeenyaa rahmatarraa kantahe isaaniif gadi qabi. “Gooftaa kiyya! Akkuma isaan anaa xiqqaa ta’ee (rahmata naagodhanii) na guddisan Atis rahmata isaaniif godhi” jedhi."},{"id":25,"translation":"Gooftaan keessan waan lubbuulee keessan keessa jiru beeka. Yoo namoota gaggaarii taatan Inni warra akkaan gara Isaatti deebi’aniif araaramaa ta’eera."},{"id":26,"translation":"Firaaf, hiyyeeyyiifi kara deemaafis haqa isaa kenni, qisaasuu (bazzaruu) hin qisaasin."},{"id":27,"translation":"Qisaastonni obboleeyyan sheyxaanotaa ta’an. Sheyxaanni Gooftaa isaatti akkaan kafaraa ta’eera."},{"id":28,"translation":"Yoo rahmata Gooftaa kee irraa ta’e kan isii kajeeltu barbaaduuf jecha isaan irraa gara galte, jecha laafaa isaaniin jedhi."},{"id":29,"translation":"(doyn'oomte) Harka kee gara morma keetiitti sakaalamaa hin godhin. Diriirinsa hundas isa hin diriirsin. Komatamaa, sheena’aa taatee teessa."},{"id":30,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee hiree nama fedheef ni bal’isa; (nama fedhe irratti) ni dhiphisas. Inni gabroota Isaa beekaa, argaa ta’eera."},{"id":31,"translation":"Ilmaan keessan sodaa hiyyummaatiif jecha hin ajjeesinaa. Isaaniifi isinis Nutu soora. Dhugumatti, isaan ajjeesuun badii guddaa ta’eera."},{"id":32,"translation":"Sagaagalummaatti hin dhihaatinaa. inni (hojii) fokkataa ta’ee jira, waa hammaatee karaa tahuun isaa. [4]","footnotes":"[4] zinaan nikaahaam malee walqunnamtii saalaa geggeessuudha. kuni badii hamaa abaaramaadha. namni kana hojjate dubraafii konfoleessa bultii san dura hinjaarin yootahe yoggu dhibba tumamee waggaa tokko biyyarraa fageeffama. yoo kan fuudhe /heerumte tahan dhagaan tumamanii ajjeefaman."},{"id":33,"translation":"Lubbuu Rabbiin (ajjeessuu) haraama godhe haqaan malee hin ajjeesinaa. Nama roorroon ajjeefame nama isa dhaaluuf aangoo (dhiiga gaafachuu isaaf) goonee jirra. Ajjeechaa keessatti daangaa hin dabrin. inni tumsamaa ta’eera. [5]","footnotes":"[5] namni beekaa nama ajjeese ni ajjeefama. yoo maatiin nama du'ee hayyame gumaa guddaa kafala. kan dogoggoraan ajjeese ammoo gumaa kafala hin ajjeefamu."},{"id":34,"translation":"Qabeenya yatiimaa, karaa gaariin malee hanga inni cimina isaa ga’utti itti hin dhihaatinaa. Waadaa guutaa. Dhugumatti, waadaan gaafatamaa ta’ee jira."},{"id":35,"translation":"Yeroo safartan safara guutaa. Miizaana qajeelaa ta’een madaalaa. Kun waan gaariidha; booddeen isaas bareedaadha."},{"id":36,"translation":"Waan beekumsa isaa hin qabne hin hordofin. dhageettiin argaaniifi onneenis, kun hundinuu (ilmi namaa) isa irraa gaafatamaa ta’eera. [6]","footnotes":"[6] meeshaalee miiraa tan Rabbiin kenneef tana irraa gaafatam. yookheyriin dalage nibadhaafama. yoo sharriin dalage ni adabama."},{"id":37,"translation":"Dachii keessas boonaa hin deemin. ati dachii hin urtu; dheerinnaanis gaarreen hin geessu. [7]","footnotes":"[7] boonni dhoowwaadha, dilii guddoorraayi."},{"id":38,"translation":"Kun hundi yakki isaa Gooftaa kee biratti jibbamaa ta’eera."},{"id":39,"translation":"Kuni beekumsa irraa waan Gooftaan kee gara keetti wahyii godheedha. Rabbii wajjin gabbaramaa biraa hin taasisin. (Yoos) jahannam keessatti darbamta komatamaa fageeffamaa taatee."},{"id":40,"translation":"Sila Gooftaan keessan isiniif ilmaan dhiiraa fileeti ofiif maleeykota irraa ilmaan dubaraa godhatee? isin jecha (badii) ulfaataa jettu.(Rabbiin kanarraa qulqullaaye)."},{"id":41,"translation":"Dhugumatti, Nuti Qur’aana kana keessatti akka (isaan) gorfamaniif (gorsa) ifa goonee jirra. Dheefa malee homaa isaaniif hin dabalu."},{"id":42,"translation":"Jedhi: “Odoo akka isaan (kijibaan) jedhan Isa waliin gabbaramtoonni biraa jiraatanii, silaa gara abbaa Arshiitti karaa barbaaddatu turan”."},{"id":43,"translation":"Inni (Rabbiin) waan isaan jedhan irraa qulqulluufi ol ta’iinsa guddaas ol ta'eera."},{"id":44,"translation":"Samiileen torbaniifi Dachiin, wanni isaan keessa jiran hundi Isa faarsu. Wanti tokkos kan odoo faaruu Isaatiin Isa hin qulqulleessin hafu hin jiru. Garuu isin faaruu isaanii hin beektanu. Inni obsaa, araaramaa ta’eera."},{"id":45,"translation":"Yeroo Qur’aana dubbiftu gidduu keetiifi gidduu warra Aakhiraatti hin amannee haguuggii dhokataa taasifna."},{"id":46,"translation":"Akka isaan isa (Qur’aana) hin hubannes onneewwan isaanii irratti haguuggii, gurroota isaanii keessatti immoo duuchaa goonee jirra. Yeroo Qur’aana keessatti Gooftaa kee kophaa Isaa dubbatte, dheessaa dugda galu."},{"id":47,"translation":"Nuti waan isaan isa dhageeffataniif ni beekna. yeroo isaan gara kee dhaggeeffatan, yeroo isaan maqoo (iccitii) hasaasan, yeroo miidhaa raawwattoonni jedhan “namticha sihriin tuqame malee waan biraa hin hordoftanu”(nibeeyna)."},{"id":48,"translation":"Fakkeenya akkamii akka siif taasisan ilaali. Isaan jallatanii jiru; karaa (sirrii argachuus) hin danda’anu."},{"id":49,"translation":"Ni jedhan “sila nuti erga (duunee) lafeefi bututaa (tortoraa) taanee booda uumama haarawa taanee kaafamoodhaa?”"},{"id":50,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhiin: “ (yoo dandeessan) Dhagaa yookiin sibiila ta’aa."},{"id":51,"translation":"Yookiin uumama qomoowwan keessan keessatti (kaafamuun) guddatus ta’aa. (kaafamuun keessan hin hafu)\". Ergasiis “Eenyutu (du'a booda jirutti) nu deebisa” jedhu“. Isa yeroo jalqabaa isin uumeedha” jedhi. Mataa isaanii sitti raasuuf jiru, Ni jedhus: “Inni sun (kaafamiinsi) yoomi ree?” “Dhihoo ta’uun mirkanaa’aadha” jedhiin."},{"id":52,"translation":"Guyyaa Inni isin waamnaan, isin Isa faarsaa owwaattan. yeroo gabaabaa malee turuu dhabuu yaaddan (Rabbiin isin kaasee isin deebisa)."},{"id":53,"translation":"Gabroota kiyyaan jedhi “isittii (jecha) gaggaarii dubbadhaa. sheyxaanni gidduu isaanii balleessa. sheyxaanni ilma namaatiif diina ifa bahaadha”. [8]","footnotes":"[8] haasawa gaarii haasawutti ajajamne. hamtuu haasawuun dhoowwaadha nama wal lolchiiftee sheyxaanaaf karaa banti."},{"id":54,"translation":"Gooftaan keessan akkaan isin beekaadha. Yoo fedhe rahmata isiniif godha; yookiin yoo fedhe isin adaba. Nuti isaan irratti itti gaafatamaa goonee si hin ergine. (ati itti geessuu qofaatu sirra jira)."},{"id":55,"translation":"Gooftaan kee waan samiileefi dachii keessa jiru beekaadha. dhugumatti garii nabiyyoota garii irra caalchifnee jirra. Daawudiif zabuur kennineerra."},{"id":56,"translation":"Jedhiin “Warra Isa (Rabbii) gaditti (gabbaramaadha) jettan san waammadhaa. (Isaan) miidhaa isin irraa fuudhuus ta’ee (isinirraa gara nama birootti) naannessuu hin danda’an”."},{"id":57,"translation":"Warri isaan yaammatan (malaykotaafii kanneen biroos) sun gara Rabbii isaaniitti dhiheenya barbaadu. eenyuu isaaniitu gara Rabbiitti irra dhihaataadhaan. Rahmata isaas ni kajeelu. adabbii isaa ni sodaatu. Dhugumatti, adabbiin Rabbii keetii sodaatamaa ta’ee jira. [9]","footnotes":"[9] Yaanni aayatichaa ‘warri gara Rabbiitti irra dhiheenya qabanuyyuu dhiheenya barbaaduu! Warri biraa immoo sanaa ol Rabbirra barbaaduu qabu!’ jechuudha."},{"id":58,"translation":"Magaalota (kafarte) kamiyyuu Guyyaa Qiyaamaatiin dura (warra) ishee balleessinu yookiin adabbii cimaa ishee adabnu malee hin haftu. Sun kitaabicha keessatti barreeffamaa ta’eera."},{"id":59,"translation":"Mallattoolee erguu wanti Nu dhorge hinjiru warri duraa ishee kijibsiisuu malee. Samuudiif gaalattii (mallattoo) mul'attuu kenninee jirra. Isheetti kafaranii (isii miidhan) (halaakamani). Nuti sodaachisaaf malee mallattooleen hin erginu."},{"id":60,"translation":"Yeroo “Gooftaan kee ilma namaatti marseera (hundinu qabaa isaa jala jira)” siin jenne (yaadadhu). Arginsa kee ishee (halkan Israa’aafii mi'iraajaa) si argisiifne san, namoota ittiin mokkoruuf qofa malee waan biraatiif hin goone. Mukattii Qur’aana keessatti abaaramtes (mokkoroof malee hin goone). Nuti isaan sodaachifna; inni jallinna guddaa malee waan biraa isaaniif hin dabalu. [10]","footnotes":"[10] mukni abaaramte sun zaqquumi nyaata warra azaabaati."},{"id":61,"translation":"Yeroo maleeykotaan “Aadamiif sujuuda godhaa” jenne (yaadadhu). Ibliis malee isaan sujuuda godhan. Inni (Ibliis) “sila ani nama Ati dhoqqee (biyyee) irraa uumteefin sujuuda godhaa?” jedhe (dide)."},{"id":62,"translation":"(Ibliis) ni jedhe: “Mee naaf himi! Isa Ati ana caalaa kabajje kana (aadam), yoo hanga Guyyaa Qiyaamaatti na tursiifte, sanyii isaa muraasa malee gara jallinaa harkisa.”"},{"id":63,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Deemi! Namni isaan irraa si hordofe dhugumatti, jahannam galata keessan galata guutamaa tateedha."},{"id":64,"translation":"Isaan irraa nama dandeesse sagalee keetiin kakaasi. Yaabbattoota keetiifi lafoo keetiinis isaan irratti gulufsiisi. Qabeenyaafi ilmaan keessattis isaanitti qindaa’ii. waadaas isaaniif seeni. Sheyxaanni gowwoomsuu malee homaa waadaa isaaniif hin seenu."},{"id":65,"translation":"Dhugumatti, gabroota kiyya, isaan irratti aangoon siif hin jiru. Hirkoo ta’uuf Rabbiin kee ga’aadha."},{"id":66,"translation":"Gooftaan keessan Isa doonii galaana keessa isiniif deemsisuudha. akka tola Isaa irraa barbaaddattaniif, Dhugumatti, Inni isiniif rahmata godhaa ta’eera."},{"id":67,"translation":"Yeroo rakkoon wahii galaana keessatti isin tuqe, Isa malee wantoonni isin kadhachaa turtan (hundi) ni badu. Yeroma Inni gara dachiitti isin baase (Isa irraa) gara galtan. Namni akkaan kafaraa ta’eera."},{"id":68,"translation":"Sila sodaa dhabdanii? (Rabbiin) cinaa dachii goggoyduu isiniin gadicichisiisuu, yookiin bubbee cirrachaa isin irratti erguu, ergasii isiniif hirkoo hin argattan."},{"id":69,"translation":"Moo sodaa dhabdanii yeroo biraa isa (galaana) keessatti isin deebisee, qilleensarraa hobonboleettii isinitti ergee, bishaaniin isin dhidhimsiisuu sababa isin kafartaniif. ergasii isaan (adaba sanaan) isiniif Nu irratti hordofaa argachuu dhabuu keessan (hin sodaattanuu?)"},{"id":70,"translation":"Dhugumatti, Nuti ilmaan Aadam kabajneerra, Barraafii galaana keessattis isaan yaabbachiifneerra, Wantoota gaggaarii (halaala) irraas isaaniif hirreera. Irra hedduu wanta uumnee irra caalchisuu isaan caalchifnee jirra. [11]","footnotes":"[11] ilmi namaa namuma tahuuf kabajaa qaba islaamummaa keessatti."},{"id":71,"translation":"Guyyaa nama hunda imaamota isaaniitiin waamnu (yaadadhaa). Namni galmeen (kitaabni) isaa mirga isaatiin kennameef,  (sun warra jannataati) warri sun kitaaba isaanii ni dubbisu; hanga qajjiisa (baqaqaa firii timiraa keessaa)llee hin miidhamanu."},{"id":72,"translation":"Namni (addunyaa) tana keessatti (dhugaa fudhachuu didee) jaamaa (qalbii) ta’e, inni aakhiraa keessattis jaamaadha; karaadhaanis irra jallataadha. [12]","footnotes":"[12] Namni duniyaa tanatti haqa didee qalbiin jaamte boru aakhiratti  jaamee karaa jannataa deemuu irraa hoongawa, ibiddatti deema."},{"id":73,"translation":"Isaan waan Nuti gara keetti wahyii goone (qur'aana) irraa si jallisuutti dhiyaatanii turan. akka ati soba isa malee ta’e Nu irratti sobduuf jecha. yoggus jaalallee si taasifatu ture."},{"id":74,"translation":"Odoo Nuti gadi si dhaabuu baannee silaa ati waan xiqqoo gara isaanii dabuutti dhihaattee turte."},{"id":75,"translation":"yoggas Nuti (adabbii) dachaa kan jireenyaatiifi (kan adduniyaatiifii) (adabbii) dachaa du’aa (kan aakhiraa) si dhandhamsiifna ture. Ergasii ati Nurraa tumsaa hin argattu."},{"id":76,"translation":"Dhugumatti, isaan dachii keessatti si shororkeessuutti dhihaatanii jiru akka ishee irraa si baasaniif, Yoos, si booda xiqqoo malee hin turan."},{"id":77,"translation":"Karaa ergamtoota keenya kan sidura erginee (karaa siif goone). Karaa keenyaaf jijjiirama hin argitu (gadi dhaabbataadha)."},{"id":78,"translation":"Aduun dabuu irraa hanga dukkana halkaniitti salaata (ulaagaa ishee guutii) gadi dhaabi. qur'aana (Salaata fajriis) (sagadi). qur'aanni (Salaanni) fajrii (maleykaadhaan) dhufamaa ta’eera. [13]","footnotes":"[13] salaanni shanan as keessatti dubbatamee jira."},{"id":79,"translation":"Halkan irraa isaan (Qur’aanaan) haala (salaata) dabalataa siif taateen sagadi. Gooftaan kee iddoo faarfamaa ta’e si dhaabuun mirkanaa’aadha."},{"id":80,"translation":"Jedhis: “(yaa) Gooftaa kiyya! Seensa gaarii (jaalala keetirratti taate) naseensisi, Ba’iinsa gaariis (jaalala keetirratti taate) na baasi, Si biraa ragaa na gargaaru naaf taasisi."},{"id":81,"translation":"Jedhi “Dhugaan (islaamummaan) dhufe; sobni dhabame, sobni dhabamaa ta’eera”."},{"id":82,"translation":"(Nuti) Qur’aana irraa nibuufna waan inni qorichaafi rahmata mu’uminootaaf ta’e. zaalimtootaaf hoongoo malee hindabalu."},{"id":83,"translation":"Yeroo ilma namaa ni’imaa keenyaan qanansiifne, garagaleeti cinaa isaatiin (dhugaa) irraa fagaata. Yeroo hamtuun isa tuqe abdii murataa ta’a."},{"id":84,"translation":"Jedhi: “Hunduu karaa isa fakkaatuun dalaga. Gooftaan kee nama karaan isaatti qajeelaa ta’e beekaadha.”"},{"id":85,"translation":"Ruuhii irraa si gaafatu, jedhi “Ruuhiin amrii gooftaa kiyyaati. Beekumsa irraa waan xiqqoo malee isin hin kennamne”. [14]","footnotes":"[14] waayee ruuhii Rabbi malee kabeeku hinjiru."},{"id":86,"translation":"Odoo feenee isa gara keetti wahyii goone ni deemsifna turre. Ergasii siif Nurraa isa (deebisu) itti gaafatamaa hin argattu."},{"id":87,"translation":"Garuu rahmata Gooftaa kee irraa ta’eef (isa eegne), tolli Isaa si irratti guddaa ta’eera."},{"id":88,"translation":"Jedhi: “odoo ilmi namaatiifi jinnoonnis fakkaataa Qur’aana kanaatiin dhufuu irratti walitti qabamanii, fakkaataa isaatiin hin dhufan odoo gariin isaanii gariif gargaaraa ta’aniis”. [15]","footnotes":"[15] qur'aanni kitaaba Rabbiiti. uumamtoonni osoo hundi walgayanii fakkaataa qur'aanaa fiduu yaalanii hindandayan."},{"id":89,"translation":"Dhugumatti, Qur’aana kana keessatti fakkeenyota hunda irraa namootaaf addeessinee jirra. Irra hedduun namootaa kafaruu malee didan."},{"id":90,"translation":"Ni jedhan: “Hanga burqituu dachii keessaa nuuf maddisiiftutti siif hin amannu."},{"id":91,"translation":"Yookiin (hanga) oyruu muka timiraatiifi Inabaa irraa siif taatutti, ergasii isa keessa laggeen yaasiinsa yaaftutti (hin amannu)."},{"id":92,"translation":"Yookiin (hanga) akka jettetti cittuu samii irraa taate nu irratti buuftutti, yookiin (hanga) Rabbiifi maleeykota fuuldura keenya fiddutti (hin amannu)."},{"id":93,"translation":"Yookiin (hanga) manni faaya warqee irraa ta’e siif ta’utti yookiin (hanga) samii keessa ol korttutti; ol ba’iinsa keettis hanga kitaaba dubbifnu nurratti buuftutti hin amannu”. (jedhu)“Gooftaan kiyya qulqullaayee jira. Sila ani nama ergamaa (Rabbii) ta’ee ergame malee waan biraa nintahee?” jedhi."},{"id":94,"translation":"Ilma namaa amanuu waa hindhoowwine yeroo qajeelfamni (Rabbii) isaanitti dhufe, jechuu isaanii malee “sila Rabbiin nama ergamaa taasisee ergaa?”."},{"id":95,"translation":"Jedhi “Odoo dachii keessa maleykonni tasgabbaa’anii deeman kan jiraatan ta’ee, silaa maleykaa samii irraa ergamaa taasifnee isaan irratti buufna turre” (jedhi)."},{"id":96,"translation":"Jedhi “Gidduu kiyyaafi gidduu keessanitti ragaaf Rabbiin ga’aadha, Inni gabroota Isaa beekaa, argaa ta’eera” (jedhi)."},{"id":97,"translation":"Namni Rabbiin qajeelche, isumatu qajeelaadha, Nama Inni jallise, isaaniif Isaa gaditti gargaartota hin argituuf, Guyyaa Qiyaamaas fuulleen isaanii irratti, jaamaa, arrabaa qabamaafi gurraa duudaa ta’anii isaan kaafna.Teessoon isaanii jahannami, Dhawaata isiin gadi laaftuun gubaa isaaniif daballa."},{"id":98,"translation":"kun mindaa isaaniiti. Waan isaan keeyyattoota keenyatti kafaraniif. nijedhan “sila yeroo lafeefi biyyee taane, nuti uumama haarawa taanee kaafamoodhaa?”"},{"id":99,"translation":"Sila isaan hin ilaallee (hinbeeynee) akka Rabbiin inni samiileefi dachii uume fakkaataa isaanii uumuu irratti danda’aa ta’ee. beellama isa keessa shakkiin hin jirre isaaniif taasise. Miidhaa dalagdoonni (Rabbitti) kafaruu malee ni didan."},{"id":100,"translation":"Jedhi: “odoo isin dilbii rahmata Gooftaa kiyyaa dhuunfattanii, yoggus silaa dhumuu sodaaf (of biratti) qabattu (doynoomtu) qorqoddu) turtan.” Ilmi namaa akkaan don’a ta’eera."},{"id":101,"translation":"Dhugumatti, Muusaaf mallattoolee ifa ta’an sagal kennineefii jirra. Ilmaan Israa’iil gaafadhu yeroo inni isaanitti dhufee Fir’awni “yaa Muusaa! Ani sihriin qabamaa ta’uun si yaada” isaan jedhe. [16]","footnotes":"[16] ayatoonni saglan sun:- ulee, harki addaatuu, xuufaana (bishaan dhidhimsaa), awwaanisa, hinjiree, raachaa, dhiigaa, caamaafii oomishni irraachuudha."},{"id":102,"translation":"(Muusaanis) ni jedhe: “Ati dhugumatti isaan kana (aayatoowwan kana) haala ragaa ifa ba’aa ta’aniin Gooftaa samiileefii dachii malee homtuu hin buusin sirritti beektee jirta. Ani yaa Fir’awn! ati halaakamaa ta’uun si yaada.”"},{"id":103,"translation":"(fir'owna) Dachii (Misraa) irraa isaan baasuu fedhe. Isaafi namoota isa waliin turan hunda bishaan isaan nyaachifne."},{"id":104,"translation":"Nutis isa booda ilmaan Israa’iiliin ni jenne: “dachii (shaam) keessa jiraadhaa. Yeroo beellamni boodaa (Qiyaamaan) dhufe, haala walitti qabamoo taataniin hunda keessaniin dhufna [17]","footnotes":"[17] qabrirraa isin kaafnee dirree qiyaamaa isin finna qormaataaf jecha."},{"id":105,"translation":"Nuti dhugaan isa (Qur’aana) (Nabi Muhammadirratti) buufne; innis dhugaan bu’e. Gammachiisaafi sodaachisaa goonee malee Nuti si hin ergine."},{"id":106,"translation":"Qur’aana akka ati suuta suutaan namoota irratti isa dubbiftuuf isa qoqqoodne; buusiinsas isa buufne."},{"id":107,"translation":"Jedhi: “Isatti amanaa yookiinis hin amaninaa; dhugumatti, isaan isa dura beekumsa kennaman, yeroo inni (Qur'aanni) isaan irratti dubbifame (Rabbiin galatoomfachuuf) fuula isaaniitiin sujuuda gadikufu (bu’u).”"},{"id":108,"translation":"Ni jedhu (sujuuda isaanii keessatti): “Gooftaan keenya qulqullaa’eera. Dhugumatti, waadaan Gooftaa keenyaa raawwatamaadha.”"},{"id":109,"translation":"Fuula isaanii irratti (sodaa Rabbiirraa) booyaa sujuuda bu’u. Innis sodaa isaaniif dabala. [18]","footnotes":"[18] asittis sujuuda qaraatii qur'aanaattu jira."},{"id":110,"translation":"Jedhi: “Allaah kadhaa yookiin Rahmaaniin kadhaa; kamiinuu yoo kadhattan Isaaf maqoota babbareedaa ta’antu jira. Salaata kee keessatti (baay’ee) sagalee kee ol hin fuudhin; (baay’ee) gadis hin qabatin. Giddu (lamaan) sanitti karaa barbaadadhu. [19]","footnotes":"[19] hadiisa Abii hureyraan Nbirraa odeesse akkana jedhan jedhe \"Rabbiif maqaalee sagaltami sagaltu tahe, namni isii bare jannata seena\".bukhaariifii muslimtu odeesse."},{"id":111,"translation":"”Faaruun hundi kan Rabbii ilma hin godhatiniiti, kan mootummaa keessatti shariika hin qabneefi kan sababa salphinaa irraa gargaaraan isaaf hin jirreeti” jedhi. Guddisuu Isa guddisi."}]},{"id":18,"verses":[{"id":1,"translation":"Faaruun kan Rabbii gabricha Isaa (Muhammad) irratti kitaaba (Qur'aana) buuseeti. kan isa keessatti daba hin godhiniiti.[1]","footnotes":"[1]  galanni hundi kan Rabbii qur'aana qajeelaa nabi muhammadirratti buuseeti."},{"id":2,"translation":"Qajeelaa (godhee) akka adabbii cimaa Isa biraa ta’e ittiin sodaachisuuf, mu’uminoota gaggaarii hojjatan ‘mindaan bareedaan isaaniif jiraachuudhaan’ gammachiisuuf (buuse)."},{"id":3,"translation":"Isa keessa yeroo hunda jiraatoodha."},{"id":4,"translation":"Isaan “Rabbiin ilma qaba” jedhan sodaachisuuf (isa buuse)."},{"id":5,"translation":"Isaaniifi abbootii isaaniitiifis isa irratti beekumsi hin jiru. Jechi afaanoowwan isaanii irraa baatu waa fokkattee! Soba malee homaa hin haasa’anu.[2]","footnotes":"[2] Warri Rabbiin ilmoo qaba jedhanu jallina hamaa jallate, kijiba guddaa kijibe. beekumsas ta’ee ragaa homaatuu hin qaban. Rabbiin ilmoo hinqabu, kanarraa qulqullaayee oltahe."},{"id":6,"translation":"Yoo isaan haasa’a (qur'aana) kanatti amanuu baatan gaddaan faana isaanii irratti lubbuu kee balleessuutu siif sodaatama."},{"id":7,"translation":"Nuti waan dachii irra jiru (hunda) isheef miidhagina taasifne, isaan irraa eenyu akka irra hojii tolchu   isaan qorachuuf."},{"id":8,"translation":"Nuti (gaafa jiruun dhumte) wantoota ishee (dachii) irra jiran hunda dirree duwwaa (biqilaa hin qabne) taasisoodha."},{"id":9,"translation":"Sila (seenaan) warra godaafii gabatee mallattoolee keenya irraa dinqisiisaa ta’uu yaaddee? [3]","footnotes":"[3] warri godaa kuni seenaan isaanii aayatoota dhufaa jiran keessatti ibsamte. seena gorsaafii ergaa guddaa qabdu."},{"id":10,"translation":"Yeroo dargaggoonni (mu'iminaa diin isaaniitiin deessuuf) gara godaa galanii “(yaa) Gooftaa keenya! Si biraa rahmata nuuf kenni; dhimma keenya irraas karaa qajeelaa nuuf mijeessi” jedhan (waan ta’e yaadadhu)."},{"id":11,"translation":"goda keessatti waggoota lakkaa’amaniif (hedduu tahaniif) dhageettii isaanii irratti (hirriba) darbine (raffifne)."},{"id":12,"translation":"Ergasii isaan dammaqsine, kamii gareewwan lamaaniitu dheerina yeroo turanii irra hubataa beekuuf jecha."},{"id":13,"translation":"Nuti oduu isaanii dhugaan siif odeessina, isaan dargaggoota Gooftaa isaaniitti amananii, qajeeluma isaaniif daballeedha.[4]","footnotes":"[4] Dargaggoonni islaama keessatti sadarkaa guddaafii xiyyaafannoo addaa qaban."},{"id":14,"translation":"Nuti onneewwan isaanii irratti (iimaana) jabeessinee jirra. yeroo isaan dhaabbatanii “Gooftaan keenya Gooftaa samiileefi dachiiti Nuti Isa malee gabbaramaa biraa hin waammannu. (yoo isamalee gabbaramaa biroo yaammanne), yoggus haasawa (kufrii keessa) daangaa dabre dubbanne jirra” jedhan."},{"id":15,"translation":"“Ummanni keenya kun Isaa gaditti gabbaramoota biraa taasifataniiru, Sila Maaliif ragaa ifa ta’e isaan irratti hin fidanne? Nama Rabbi irratti soba uume caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (hinjiru)."},{"id":16,"translation":"(Dargaggoonni waliin jedhan): “Yeroo isaaniifi wantoota isaan Rabbiin achitti gabbaran irraa fagaattan, gara godaa galaa, Gooftaan keessan rahmata Isaa irraa isiniif bal’isa. amrii keessan irraas laafina isiiniif qopheessa”."},{"id":17,"translation":"Aduu yeroo baatu holqa isaanii irraa kan gara mirgaatti dabdu argita. Yeroo dhiitu, haala isaan bal’ina isa (goda) irraa ta’e keessa jiraniin gara bitaatti isaan dhiifti. Kun mallattoolee Rabbii irraayi. Namni Rabbiin (isa) qajeelche, isumaatu qajeelaadha. Nama Inni jallise immoo gargaaraa isa qajeelchu isaaf hin argitu. [5]","footnotes":"[5] Rahmata isaatiin Rabbiin yeroo baatuufii seentus aduu isaanirraa maysee oo'aan miidhamurraa isaan tiiyse."},{"id":18,"translation":"dammaqoo isaan seeta isaanii rafoo. gara Mirgaafi gara bitaatti isaan garagaggalchina, Sareen isaanii dhundhumma isaa lamaan moggaa (holqaatti) diriirsaadha. Odoo isaan argitee dhugumatti, silaa baqannaan isaan irraa garagalta (dheeysita); isaan irraas sodaa guutamta turte."},{"id":19,"translation":"Akkuma kana isaan dammaqsine akka jidduu isaanitti wal gaafataniif jecha. Jedhaan isaan irraa ta’e tokko nijedhe “Yeroo hangam (as) turtan?” nijedhan “Guyyaa tokko yookiin garii guyyaa turre”. Ni jedhan: “Yeroo hangam akka (as) turtan Gooftaa keessan (qofatu) beeka, Tokkoo keessan maallaqa teessan tanaan gara magaalaa ergaa. kamii isiittu irra gaarii nyaataatii haalaaluu, soorata isaa irraa isiniif haa fidu. Haa dhokatu; waa’ee keessan nama tokkos akka hin beeksifne. [6]","footnotes":"[6] hirriiba keessa waan jiraniif hanga achi turan wallaaln, osoo waggaa 309 turanii jiranii guyyaa tookko yookaa garii guyyaati waliin jedhan."},{"id":20,"translation":"Isaan yoo isin argan, dhagaan isin tumu yookiin amantii isaaniitti (kufritti) isin deebisu, Yoo san gonkumaa hin milkooftan.” (waliin jedhan)."},{"id":21,"translation":"Akka kanatti isaan irratti mul’ifne. akka isaan beellamni Rabbii dhugaa ta’uu beekaniifi Qiyaamaa shakkiin (dhufiinsa) ishee keessa hinjiruu (akka beekaniif), yeroo isaan gidduu isaaniitti waa’ee isaanii (warra holqaa) keessatti wal dhaban, Ni jedhan: ijaarsa isaan irratti ijaaraa Gooftaa isaaniitu isaan beekaa,.” Warri dhimma isaanii irratti injifatan immoo nijedhan “Nuti dhugumatti, masjida isaan irratti godhanna”. (bakka sanitti masgiida jaaranna)."},{"id":22,"translation":"Nijedhu “Isaan sadihi afraffaan isaanii saree isaaniiti”. nijedhu “Isaan shani jahaffaan isaanii saree isaaniiti” shalaggii fagootii. nijedhu “Isaan torba saddeettaffaan isaaniis saree isaaniti”. (Yaa Muhammad!) jedhi “Lakkoofsa isaanii Gooftaa kiyyatu beeka, (namoota) muraasa malee isaan hin beeku”. Kanaafuu waa’ee isaanii keessatti hin falmin mormii ifa ta’e malee, Waa’ee isaanii keessatti isaan irraa nama tokkos hin gaafatin. [7]","footnotes":"[7] heddummina isaanii keessatti waldhabanii wal morman."},{"id":23,"translation":"Waan tokkonis hinjedhin Ani waan san borun hojjataadha."},{"id":24,"translation":"“Yoo Rabbiin fedhe” (jettu) malee, yeroo irraanfatte Gooftaa kee yaadadhu. Gooftaan kiyya gara karaa kana irra qajeelumatti dhihoo ta’ee na qajeelchuun ni kajeelama” jedhi. [8]","footnotes":"[8] \"boru waan akkanaatin dalaga yoo Rabbiin fedhe\" jedhi. yoo Rabbiin fedhe jechuu tana hindhiisin."},{"id":25,"translation":"Holqa isaanii keessa waggoota dhibba sadi turanii sagalis dabalatan."},{"id":26,"translation":"Jedhi Rabbumatu beekaa Hanga isaan turan, (Beekumsi) fagoo kan samiileefi dachii Isumaafi. Akkam arga! Akkam dhagayas! Isaaniif Isa malee gargaaraan hin jiru, Murtii Isaa keessatti tokkollee hinqindeessu."},{"id":27,"translation":"Waan kitaaba Gooftaa keetii (Qur’aana) irraa gara keetti beeksisa godhame dubbisi, Jechoota Isaatiif jijjiiraan hin jiru. Isa malee iddoo itti dheeysitan hin argattu."},{"id":28,"translation":"Lubbuu tee hidhi isaan Gooftaa isaanii ganamaafi galgala kadhataniin wajjiin Fuula Isaa barbaachaaf. ija tee lamaan isaan irra hin qaarsin Miidhagina jireenya addunyaa barbaachaaf. Nama onnee isaa zikrii keenya irraa cufnef hin ajajamin. kan fedha lubbuu isaa hordofe, hojiin isaa daangaa dabraa ta’e (bade)."},{"id":29,"translation":"Jedhi: “Dhugaan Gooftaa keessan irraayi, Namni fedhe haa amanu; namni fedhes haa kafaru, Nuti miidhaa hojjattootaaf ibidda dallooyni ishee isaanitti marse qopheessinee jirra, Yoo birmachiifatan bishaan akka rajaa (siicoo) zeytii danfeetti fuulleen waddituun dirmataman (kennaman). Dhugaatichi waa fokkatee! Hirkannaanis akkaan hammaate! [9]","footnotes":"[9] kan fedhe haa amanuu kan fedhe haakafaruu jechuun jecha lolaati."},{"id":30,"translation":"Warreen amananii gaggaarii hojjatan, (galata guddaa argatu). Nuti mindaa nama dalagaa tolchee hin balleessinu."},{"id":31,"translation":"Warra san isaaniif jannata qubsumaa kan laggeen isaan jala yaatuutu jira. ishee keessatti isaan gumeewwan warqee irraa ta’een miidhagfamu, Uffata magariisa hariira haphiifi furdaa irraa tahanis uffatu, Ishee keessatti sireewwan girdoo qaban irratti hirkatanii (taa’u), Mindaan waa tole! Hirkannaanis waa bareedde!"},{"id":32,"translation":"Fakkeenya isaaniif godhi. namoota lama kan tokkoo isaaniittiif oyruu lama tan inaboota irraa taate taasifnee, isaan lamaanuu hundee timiraatiin marsinee, gidduu isaaniittis (oyruu) midhaan (facaafamu) taasifne. [10]","footnotes":"[10] namoonni lameen suni tokko mu'iminaa tokko kaafira. kaafirri sun qabaataadha ooyruu lama qaba. hasawa walitti deddeebisan."},{"id":33,"translation":"Oyruun sun lamaanuu nyaatamaa (firii) isii odoo homaa isarraa hin hirdhisin kennite; gidduu isaaniitii laga yaasne (maddisiifne) (san fakkeenya godhiif)"},{"id":34,"translation":"Isaaf midhaantu tahe. hiriyaa isaatiin odoo itti haasa’uu nijedhe “Anatu qabeenyaan sirra hedduudha, gosaanis sirra jabaadha” (jedhee itti dhaaddate)."},{"id":35,"translation":"(namtichi kaafirtichi) Haala lubbuu isaa miidhaa ta’een oyruu isaa seenee ni jedhe: “Isiin tun gonkumaa ni baddii hin yaadu."},{"id":36,"translation":"(Ani) Qiyaamaanis ni dhaabbattii hin yaadu, Dhugumatti, yoon gara Gooftaa kiyyaa deebifameef, iddoo deebii kan isa caaluun argadha.” [11]","footnotes":"[11] kaafirtichi qiyaamas nimorme. akkasuma qiyaamattis anumaatu badhaafama jedhee kijibee dhaaddate."},{"id":37,"translation":"Hiriyyaan isaas (ka mu'iminaa) kan isaan haasa’u ta’ee ni jedhe: “Sila ati Isa biyyee irraa si uumetti kafartee?, ergasii bishaan saalaa irraa, ergasii nama guutuu si godhe. [12]","footnotes":"[12] mu'imintichi Rabbii si uumetti hinkafarin jedhee gorse, waan inni irraa uumamellee yaadachiisee gorse."},{"id":38,"translation":"Ani garuu Inni Allaah’n Gooftaa kiyya; ani Gooftaa kiyyatti tokkollee hin qindeessu."},{"id":39,"translation":"Maaliif Yeroo oyruu tee seentu “waan Rabbiin fedhetu (ta’a); Rabbiin malee humni (naaf) hin jiru” jechuu dhiifte!, Yoo ana qabeenyaafii ilmaaniiniis sirra xiqqaa ta’uu na agartes;"},{"id":40,"translation":"Gooftaan kiyya waan oyruu kee irra caalu naaf kennuun nikajeelama, ishee (kee) irratti immoo samii irraa bakakkaa buusee, (gubattee) dirree duwwaa ta’uun ishee (ni mala)."},{"id":41,"translation":"Yookiin (tahuun nimala) bishaan ishee (lafa keessa) gadi lixaa tahee kan ati isa barbaaduu hindandeenye.” [13]","footnotes":"[13] bishaan isii bannaan isinis badde."},{"id":42,"translation":"Midhaan (ooyruu) isaatti ni marfame (ni badde), waan isii keessatti baaserratti (gaabbee) ganaa (shanacha) isaa lamaan gara gaggalchutti seene. isheen mogoleewwan (jirma) ishee irratti kukkufte, nijedhe “yaa gaabbii koo! Odoon Gooftaa kiyyatti (amanee) waa tokko qindeessuu baadhee”.[14]","footnotes":"[14] akkuma mu'imintichi saahiba isaa akeekkachiisetti, ooyruu isaa ibiddi itti bu'ee gabattee dhbamte."},{"id":43,"translation":"Gareen Rabbii gaditti isa tumsitu isaaf hin taane. Inni tumsamaa hin taane."},{"id":44,"translation":"Achittii mootummaan kan Rabbii haqa ta’eeti, Inni mindeessuutti Isumatu caala; booddee tolchuttis Isumatu caalaadha."},{"id":45,"translation":"Fakkeenya jiruu addunyaa isaaniif godhi, (sun) akka bishaan samii irraa buufnee (rooba roobsinee), biqiltuuwwan dachii isaan (magartee) walitti makamanii, goggogaa caccabaa bubbeewwan isa faffacaaftu ta’e. Rabbiin waan hunda irratti danda’aa ta’eera. [15]","footnotes":"[15] kun fakkii duniyaati daddaftee baduu keessatti."},{"id":46,"translation":"Qabeenyiifi ilmaan faaya jirreenya addunyaati, Gaggaarii haftuu taatetu Gooftaa kee biratti mindaadhaan irra caala; gama abdiittis irra caalaadha."},{"id":47,"translation":"Guyyaa (qiyaamaa) Nuti gaarreen deemsifnee (dhabamsiifnee) dachii dirree ta’uu argitu, isaan walitti qabnu (yaadadhu). Isaan irraas tokkollee hin hanbifnu (sun guyyaa qiyaamaati)."},{"id":48,"translation":"Hiriiroo tahanii Gooftaa kee irra fidaman; “dhugumatti, akka yeroo jalqabaa isin uumnetti nutti dhuftan, Nuti waadaa isiniif godhuu dhabuu yaaddan turtan” (jedhaman). [16]","footnotes":"[16] guyyaa qiyaamaa namni akka dura dhalate fakkaatee kaafama, qaama qullaa miila qullaafii kandhayna hinqabatin tahee."},{"id":49,"translation":"kitaabni kaa’amee, badii raawwattoota (kaafiroota) waan isa keessa jiru irraa sodaatoo ta’anii isaan agarta. Ni jedhu: “Yaa badii keenya! Kitaabni kun maaltu isaaf tahe kan xiqqoofi guddoos ishee walitti qabu malee hin dhiifne.”  Waan hojjatan (dilii jiruu addunyaatti hojjatan) dhiyaataa ta’ee argu. Gooftaan kee (nama) tokkollee hin miidhu."},{"id":50,"translation":"Yeroo maleeykotaan “Aadamiif sujuuda godhaa” jenne (yaadadhu), Ibliis malee sujuuda godhan, (inni) jinnii irraa ta’ee ajaja Gooftaa isaa irraa fincile. Sila Ana dhiiftanii isaafi sanyii isaa jaalallee godhattanii? isaan isiniif diinoota. (Ibliis) miidhaa raawwattootaaf jijjiirraa ta’uun waa fokkate! [17]","footnotes":"[17] ibliis jinniirraayi malee malaykarraayii miti. malaaykaan ajaja Rabbii hindiddu hindilooytu."},{"id":51,"translation":"Ani uumaminsa samiifii dachii isaan hingarsiifne (yeroo san inuun jiran), uumaminsa lubbuulee isaaniitis (gaarii isaanii yeroo uumu garii hingarsiifne), Ani jallistoota gargaartota godhataa hin taane."},{"id":52,"translation":"Guyyaa Inni “(warra) shariikota Kiyya kan kijibaan dubbattan san waamaa” jedhu (yaadadhu). Isaanis ni waamanii, garuu isaaniif hin owwaatan. gidduu isaaniitti hallayyaa (jahannam) taasifne."},{"id":53,"translation":"Yakkamtoonni ibidda ni argan, Ishee keessa bu’oo ta’uu isaanii hubatan, Karaa ishee jalaa ittiin ba’an hin argatan."},{"id":54,"translation":"Nuti dhugumatti Qur’aana kana keessatti fakkeenyota hunda irraa (namootaaf) ibsinee jirra. Namni baay’isaa wahii falmii ta’eera. (falmii guddata)."},{"id":55,"translation":"Namoota wanni amanuu dhoowwe waa hinjiru, yeroo qajeelumni isaanitti dhufe, Gooftaa isaanii araara kadhachuu irraas, karaan (dhumiinsi) warra durii isaanitti dhufuu yookiin adabbiin fuulduraa isaanitti dhufuu (eeguu) malee."},{"id":56,"translation":"Nuti ergamtoota gammachiiftotaafi dinniintoota goonee malee hin erginu, Warri kafaran sobaan falmu isaan haqa deemsisuuf jecha. keeyyattoota kiyyaafi waan dinniinamanis qishnaa godhatan."},{"id":57,"translation":"Nama keeyyattoota Gooftaa isaatiin yaadachiifamee ergasii ishee (didee) irraa garagaleefi waan (dilii) harki isaa lamaan dabarfatte dagate- caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (hinjiru).  Nuti dhugumatti akka isaan isa (Qur’aana) hin hubanne onneewwan isaanii irratti qadaaddaafi gurreen isaanii keessattis duudiinsa taasifnee jirra. Yoo gara qajeellumaa isaan waamte, isaan yoo san gonkumaa hin qajeelan."},{"id":58,"translation":"Gooftaan kee akkaan araaramaa, abbaa rahmataati. Odoo waan isaan hojjataniin isaan qabee, silaa dhugumatti, adabbii isaaniif jerjersa ture. Garuu isaaniif beellamaatu jira, ken isa malee gara itti deebi’an hin arganne."},{"id":59,"translation":"(Warra) magaalotaa san isaan miidhaa hojjanaan isaan balleessine. halaakamiinsa isaaniitiif beellama goone."},{"id":60,"translation":"Yeroo Muusaan dargaggoo isaatiin “hangan iddoo baharri lamaan itti wal qunnaman ga’utti yookiin deemsa irratti zamana dheeraa fixutti (deemuu) hin dhiisu” jedhe (yaadadhu). [18]","footnotes":"[18] dargaggoo muusaan ergatu khaadima isaa maqaan yuusha'i binu nuun jedhama. gabricha gaarii barnoota irra baratu barbaachaaf deeman."},{"id":61,"translation":"Yeroma isaan lamaan iddoo wal ga’iinsa galaana lamaanii ga’an, qurxummii isaanii ni dagatan. Inni (qurxummiin) karaa isaa galaana keessa baqaqaa godhate.[19]","footnotes":"[19] yeroo achi gayan qurxummii sinqii godhatanii deemaniin irraanfatan. qurxummicha Rabbiin jirachisee bishaan seenee daakaa keessa kute."},{"id":62,"translation":"Yeroma isaan lamaan (iddoo san) qaxxaamuran, (Muusaan) dargaggicha isaatiin ni jedhe: “Laaqana keenya nuuf fidi Dhugumatti, nuti imala keenya kana irraa dadhabbii guddaa qunnamnee jirra.”"},{"id":63,"translation":"(Dargaggeessichi isaa) ni jedhe: “Argitee? Sila yeroo nuti gara dhagaa guddaa hirkanne, ani qurxummii irraanfadheera. akka an hinyaadanne waa nanirraanfachiifne sheyxaana malee. Innis karaa isaa bahra keessa dinqisiisaa godhate.”"},{"id":64,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Sun waan nuti barbaadaa turreedha.” (akka karaa hinbanneef jecha) Faanoowwan isaanii irra hordafaa gara duubaa deebi’an. [20]","footnotes":"[20] bakka qurxummiin jiraate san gabrichii beekkomsa qabu kan irraa barachuuf deeman jira."},{"id":65,"translation":"Gabricha gabroota keenya irraa ta’e, argan, kan Nuti nu biraa rahmata isaaf kennineefi beekumsa Nubiraa ta’e isa barsiifne.[21]","footnotes":"[21] Namni isaan itti dhufan kuni maqaan isaa khadar jedhama, aalima nama Rabbiin ilmii guddoo barsiise. tanaaf muusaan irraa barachuu barbaadee dubbise."},{"id":66,"translation":"Muusaan isaan nijedhe “sila waan barsiifamte kan qajeelaa ta’e irraa akka na barsiiftuuf si hordofuu?”"},{"id":67,"translation":"(Namichi) ni jedhe: “ati na wajjiin obsuudhaaf hin dandeessu."},{"id":68,"translation":"Sila waan (ani hojjadhu) kan beekumsa isaa hin qabnee irratti akkamitti obsita?”"},{"id":69,"translation":"(Muusaan) “Yoo Rabbiin fedhe obsaa ta’uu na argita, Ajaja keetis hin didu” jedhe."},{"id":70,"translation":"(Namichi) yoo na hordofte, waan (ani hojjadhu keessaa) tokkollee hanga ani waa’ee isaa siif himutti homaa irraa na hin gaafatin” jedheen."},{"id":71,"translation":"Isaan lamaanuu hanga doonii tokko yaabbatanitti ni deeman, Inni (namichi) ishee ure (Muusaan) ni jedhe: “Sila namoota ishee keessa jiran bishaan nyaachisuuf ishee urtee? Dhugumatti, ati waan guddaa (hamaa) fidde (hojjatte)!”"},{"id":72,"translation":"(Namichis) ni jedhe: “Sila ani ati na wajjiin obsuudhaaf hin dandeessu hin jennee?”"},{"id":73,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Waanin irraanfadheef nan qabin, Dhimma kiyya irraa rakkoo na hin baachisin (nattin jajjabeesin).”"},{"id":74,"translation":"Nideeman Hanga mucaa tokkotti dhufanitti  achumaan (namtichi)  isa (mucicha) ajjeese, (Muusaan) “Sila ati lubbuu qulqulluu lubbuu (ajjeeftee irraa kafalamtuun) malee ajjeeftaa? Dhugumatti, ati waan fokkataa hojjatteetta” jedhe. [22]","footnotes":"[22] doonirraa bu'anii moggaa bahraa lafa deeman, achitti joollee taphatti argan. tokko keessaa dhayee ajjeese."},{"id":75,"translation":"(Namichi) ni jedhe: “Sila ani ati ana wajjiin obsuudhaaf hin dandeessu siin hin jennee?” [23]","footnotes":"[23] itti jajjabeessee jecha siin hinjennee jedhu fayyadame."},{"id":76,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Yoon ishee kana booda waan tokko irraas si gaafadhe, natti hin miiltomiin (natti hin shariikin), Dhugumatti, ana biraa dhiifama (dhumaa) irra geessee jirta.” [24]","footnotes":"[24] waan yoggu lama ajaja kee cabsee sigaafadheef sirakkisee ufirra achi nabaasuu dandeessa. tana booda yoon sigaafadhe ufirraa na baasi jedhee."},{"id":77,"translation":"Ergasii isaan lamaan nideeman hanga warra magaalattii takka bira dhufanii, jiraattota ishee nyaata kadhatan, isaan keessummeessuu didan. Ergasii dhaaba mana jiguu fedhuu tokko argan. (namichi) (suphee) ol kaasee (diriirsee) isa dhaabe.  (Muusaan): “Odoo feetee isa irratti mindaa fudhachuu ni dandeessa” jedhe."},{"id":78,"translation":"(Namichi) ni jedhe: “Kun addaan ba’iinsa gidduu kiyyaafi gidduu keetiiti. Ani hiikkaa wantoota ati irratti obsuu dadhabdee sittiin hima. [25]","footnotes":"[25] yeroo 3ffaaf danbii kaayanne cabsitee, saahibummaan teenya asumatti xumuramti. addaan baana, garuu waan ati obsuu dadhabdee nagaafatte san hiikkaa isaa siifin himaa\" jedheen."},{"id":79,"translation":"Doonittiin tan namoota hiyyeeyyii bahara keessa dalaganii turte. ishee fokkisuu fedhe. isaan fuula duratti mootiin dooniwwan (fayyaa) hunda saamee fudhatu tokkootu jira."},{"id":80,"translation":"Mucichi immoo, haadhaafi abbaan isaa mu’uminoota. Nutis (yoo guddate) jallinaafi kufriidhaan isaan haguuguu sodaanne. [26]","footnotes":"[26] mucaan yeroo guddate nikafara haadhaa abbaan isaatis waan haalaan isa jaalataniif isuma jala kafaran jechaa sodaanne\" jedheen."},{"id":81,"translation":"Gooftaan isaanii (ilma) qulqullinaan isa irra caaluufi rahmatattis irra dhihoo ta’e bakka isaaniif buusu feene."},{"id":82,"translation":"Dhaabni manichaa immoo kan ijoollee yatiimota ta’an lama magaalattii keessa jiraataniiti ture. Isa jala immoo dilbii (qabeenya awwaalame) kan isaan lamaaniitu jira. Abbaan isaanii nama gaarii ture. Gooftaan kee (ijoollen lamaan) umrii ciminaa irra ga’anii qabeenya isaanii kan lafa jalatti awwaalame rahmata Gooftaa kee irraa ta’een akka baafatan fedhe. Ani kana (hunda) fedha kiyyaan hin hojjanne. Kun hiikkaa wantoota ati irratti obsuu hindandayiniiti.”"},{"id":83,"translation":"Zulqarnayni irraas si gaafatu “Ani isa irraa oduun isin irratti dubbisuuf jira” jedhi.[27]","footnotes":"[27] zulqarneyni kan gaafa lamaa jechuudha. mootii gaariidha. dachii bahaa dhiha deemuu Rabbi isaaf mijjeesse. diinitti yaamuu tajaajila hawaasummaa kkaa kaarra jaaree irraa chfuuti hojjate."},{"id":84,"translation":"Nuti dachii keessatti isaaf mijeessinee jirra, Waan hunda irraa tooftaa (ittiin yaada isaatti gayu) isaaf kennine."},{"id":85,"translation":"karaa (gara dhihaa) deeme."},{"id":86,"translation":"Hanga iddoo lixa aduu gayutti, isheedhaa ija dhoqqee gurraattii keessatti lixxuu arge. Ishee biratti ummata (kaafiraa) arge. Nuti ni jenneeni: “Yaa Zulqarnayni! Ati isaan adabuu yookiin isaanitti toltuu hojjachuu (filannoo qabda)” [28]","footnotes":"[28] gara dhihaa deemee xarafa moggaa lafaa gayee ijaan yogguu laalu aduu ija dhoqqee keessatti gadiseentu arge. kun argaa ilaalcha ijaa isaati."},{"id":87,"translation":"(zulqarneyni) Ni jedhe: “Nama miidhaa hojjate nuti fuulduratti isa adabna, Ergasii (qiyaamatti) gara Gooftaa isaa deebifamee Innis adabbii hamaa ta’e (jahannamiin) isa adabuuf jira."},{"id":88,"translation":"Nama amanee, gaarii hojjate immoo, isaaf mindaa gaarii ta’etu jira. Nuti ajaja keenya irraa laafaatti isa ajajuuf jirra.”"},{"id":89,"translation":"Sana booda karaa hordofe (deemsa gara bahaa itti fufe)."},{"id":90,"translation":"(deemsa isaa itifufe) Hanga iddoo (akka argaa ijaatti) baha aduu ga’etti, isheedhaa ummata irratti baatu arge, (ummanni sunuu) kan nuti ishee gaditti waan hagoogu isaaniif hingodhin."},{"id":91,"translation":"(Dubbichi) akka kana, Wantoota isa bira jiran dhugumatti, beekumsaan marsineerra."},{"id":92,"translation":"Ergasii karaa (kaabaa) hordofe (deemsa ittifufe)."},{"id":93,"translation":"hanga (kaarra) gidduu gaara lamaanii ga’e, isaan lamaanii asitti ummata haasa’a beekuutti hin dhihaanne arge. (kan haasawa nama biroo hinbeeyne)."},{"id":94,"translation":"(Isaanis) nijedhan “Yaa Zalqarnayn!, Ya’ajuujiifi Ma’ajuuj dachii keessatti badii hojjatoodha, baasii (kafaltii) siif goonuu Nuufi isaan giddutti cufaa godhuu irratti?” [29]","footnotes":"[29] ya'ijuujiifii ma'ijuuj ilmaanuma namaati. garuu ummata shiftaadha. biyyatti weeraranii nama ajjeesuufii qabeenya saamuun beekaman. kanaaf akka zulqarneeyni kaarra jaaree itti cufu gaafatan, qabeenya walitti guurree siif kafalla jedhaniin. garuu zulqarneeyni waan mootii gaarii taheef akkanumatti tola jaareef homaa hinkafalchiifne."},{"id":95,"translation":"(Innis) ni jedhe: “Waan Gooftaan kiyya isa keessatti naaf mijeessetu (kafaltii teessanirra) caala. humnaan na gargaaraa, Gidduu keessaniifi isaaniitti cufaa nan godhaa, ."},{"id":96,"translation":"Muraa Sibiilaa naaf kennaa.” hanga iddoo gaara lamaan gidduu jiru (jaaree) guute “afuufaa” jedheen, hanga ibidda (diimaa) isa godhetti “sibiila baqe isa irrattin dhangalaasa naa fidaa ” jedhe."},{"id":97,"translation":"(Ya’ajuujifi Ma’ajuuj) (dheerinna isaatiif) isa irra koruu hin dandeenye; (jalaanis) (jajjabinna isaatiif) isa uruu hin dandeenye."},{"id":98,"translation":"(Zulqarnayn) ni jedhe: “Kun rahmata Gooftaa kiyya irraa ta’e, Yeroo waadaan Gooftaa kiyyaa dhufe, bittinnaa’aa isa godha, Waadaan Gooftaa kiyyaa dhugaa ta’eera.”"},{"id":99,"translation":"garii isaanii garii keessa kan dhangala’u taasifnee dhiifna. Garriin (xurumbaanis) ni afuufamaa, (uumama hunda) walittiqabiinsa walitti isaan qabna."},{"id":100,"translation":"Guyyaa san jahannamiin kaafirootaaf dhiyeessuu dhiheessina."},{"id":101,"translation":"(Isaan) warra ijjoowwan isaanii yaadannoo kiyya (Qur’aana) irraa haguuggaa keessa turanii, (isa) dhaga’uu hin dandeenye turan."},{"id":102,"translation":"Sila warri kafaran gabroota kiyya Anaa gaditti gabbaramtoota godhachuu yaadani? Nuti jahannamiin kaafirootaf qubannoo qopheessineera."},{"id":103,"translation":"”Sila warra hojiin isaanii akkaan honga’oo ta’an isiniif himnuu?” jedhi."},{"id":104,"translation":"Isaan warra jiruu adunyaa keessatti hojiin isaanii duraa badeedha, odoo isaan dalagaa tolchinee hojjannaa yaadanuu."},{"id":105,"translation":"Isaan sun warra keeyyattoota Gooftaa isaanitiifi walitti dhufiinsa Isaatti kafarani. dalagaaleen isaanii baddee. Guyyaa Qiyaamaa miizaana isaaniif hin dhaabnu."},{"id":106,"translation":"Isaan sun galanni isaanii jahannami. waan kafaranii keeyyattoota kiyyaafi ergamtoota kiyyas qishnaa godhataniif jecha."},{"id":107,"translation":"Warreen amananii, gaggaarii hojjatan, Jannanni Firdaws qubannoota isaaniif taatee jirti. [30]","footnotes":"[30] firdowsi irra caaltuufii gararree jannatootaati."},{"id":108,"translation":"Ishee keessa zalaalam jiraatu. Ishee irraa jijjiiramuu hin barbaadan."},{"id":109,"translation":"Jedhi: “Odoo galaanni qalama jechoonni Gooftaa kiyyaa (ittiin barraa’u) ta’ee, silaa odoo jechoonni Gooftaa kiyyaa hin dhumne galaanni dhuma ture; odoma (galaanni biraa) kan isa fakkaatu gargaarsaan finneeyyuu (galaanatu dhuma ture).”"},{"id":110,"translation":"Jedhi: “Ani namuma akka keessaniiti. kan haqaan gabbaramaan keessan gabaramaa tokkicha (Allaah) qofa ta’uu wahyiin gara kiyyatti godhamuudha. Kanaaf namni Gooftaa isaatiin wal ga’uu kajeelu dalagaa gaarii haa hojjatu; gabbartii Gooftaa isaa keessatti tokkollee hin qindeessin.”"}]},{"id":19,"verses":[{"id":1,"translation":"Kaaf Haa Yaa Ayn Saade [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan yaamaman kan jalqaba suuraatti argaman jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"(Kun) rahmata gooftaan kee Gabricha Isaa Zakariyyaaf (godhe) dubbachuudha."},{"id":3,"translation":"Yeroo inni Rabbii Isaa kadhaa dhoksaa kadhate (dubbadhu)."},{"id":4,"translation":"Nijedhe “Rabbii kiyya! Ani lafeen kiyya na laafe; mataan kiyyas Arrii makatee; Rabbii kiyya ani kadhaa keetiin hoonga’aa hin taane”. [2]","footnotes":"[2] si kadhadhee hoongayee hinbeeku, yeroo sikadhe hunda anumaaf qeebalta, arras naaf qeebali."},{"id":5,"translation":"“Ani booda kootii firoota kiyya (diin laaffisuu) sodaadheen jira. Niitiin tiyyas maseentuudha. Suma biraa ilma naaf kenni."},{"id":6,"translation":"“Kan (nabiyyuummaafii amantii kiyya) na dhaaluufi kan sanyii Ya’aquub irraas dhaalu, Yaa Gooftaa kiyya! Jaallatamaa isa taasisi.”"},{"id":7,"translation":"(kadhaa isaa qeebalee Rabbiin ni jedheen): “Yaa Zakariyyaa! Nuti ilma maqaan isaa Yahyaa ta’een sigammachiifna. kan ammaan dura moggoo isaaf hingodhin (kan maqaa isaa namni biroo hinbaafatin)”."},{"id":8,"translation":"(Zakariyyaan) ni jedhe: “(Yaa) Rabbii kiyya! akkamitti ilmi naaf ta’a? Odoo jaartiin too maseena taatee jirtuu, anis dulluma irraa hoonga ga’ee jiruu ?”"},{"id":9,"translation":"Ni jedhe “(dubbiin) akkuma kana, Rabbiin kee ‘Kun (ilmoo isinii kennuun) anarratti laafaadha jedhe. ani kana dura si’ii homaa hin turin si uumeen jira.”"},{"id":10,"translation":"(Zakariyyaan) ni jedhe: “(Yaa) Rabbii kiyya! Mallattoo naaf godhi.” (Rabbiin) ni jedhe: “Mallattoon (ilmoo argachuu) kee halkan sadihiif (guyyaa sadihiif) odoo fayyaa qabduu (Zikrii malee) nama dubbisuu dhabuudha (dadhabuudha).”"},{"id":11,"translation":"Mihraabarraa ummata isaa irratti gadi ba’ee, ganamaafi galgala Rabbiin qulqulleessuu (mallattoon) itti beeksise."},{"id":12,"translation":"“Yaa Yahyaa! Kitaabicha ciminaan qabadhu” (jenneen). Beekumsa (ogummaa) ijoollummaan isaaf kennine. [3]","footnotes":"[3] yahyaan nidhalate yeroo inni guddatee sadarkaa itti haasawan gaye Rabbiin akkana jedheenii ajaje \"“Yaa Yahyaa! Kitaabicha ciminaan qabadhu”. jedheen."},{"id":13,"translation":"Mararfannaa Nu biraa ta’eefi qulqullinas (isaaf kenninee jirra). Inni (Rabbiin) sodaataa ta’eera."},{"id":14,"translation":"Haadhaafi abbaa isaatiif tola oolaa ta’eera, Of tuulaa, dilaawaa hin taane."},{"id":15,"translation":"Nageenyi isarratti haajiraatu, guyyaa inni dhalate, guyyaa (dhuma umrii isaatti) inni du’uufi guyyaa (qiyaamaa) inni jiraataa tahee kaafamus. [4]","footnotes":"[4] bakkiti sadeen tuni bakka jajjabdu ilmi namaa aalama tokkorraa kan biraatti cehu waan taateef ulfaattuudha. nagayatti haajama."},{"id":16,"translation":"Kitaabicha (Qur’aana) keessatti Maryamiin yeroo maatii ishee irraa iddoo gara bahaatti achi baate dubbadhu. [5]","footnotes":"[5] aayanni kuniifii ayatoonni itti aanana waayee seenaa dhaloota nabi iisaa ilma maryam akkataa maryam itti deesse ibsan."},{"id":17,"translation":"Isaan irraa haguuggaa godhattee, ergamaa keenya (Jibriiliin) gara isiitti eregine, Inni nama (uumaan isaa) guutuu isiitti fakkaate."},{"id":18,"translation":"(hamtuuf deemaa shakkitee sodaattee) Ni jette: “Ani sirraa Rahmaanitti maganfadha. Yoo kan (Rabbiin) sodaattu taateef (nan tuqin)”"},{"id":19,"translation":"(Jibriil) nijedhe “Ani (malaaykaa) ergamaa Rabbii keetiiti; ilma bareedaa siif kennuuf (Rabbiin na erge)”."},{"id":20,"translation":"Ni jette: “akkamitti ilmi naaf ta’a Odoo namni (dhiiraa) tokkolleen nan tuqin; sagaagaltuus odoon hin ta’in?”"},{"id":21,"translation":"Innis ni jedhe: “Dhimmichi akkuma kana, Gooftaan kee ‘kuni narratti laafaadha; Namootaaf raajiifi rahmata Nu irraa ta’es isa godhuufi” jedhe. (Kun) dhimma murtaa’e ta’eera. [6]","footnotes":"[6] \"ilmoo abbaa malee haadha qofarraa argamsiisuun narratti laafaadha\" jedhe Rabbiin."},{"id":22,"translation":"Isa ulfoofte; kophaa ishee gara bakka fagoo isaan deemte. [7]","footnotes":"[7] eega malaaykichi qilleensa itti afuufee booda ulfooyte."},{"id":23,"translation":"Ciniinsuun gara hundee timiraa ishee mayse, Ni jette: “Yaa gaabbii kiyya! Odoo kana dura du’ee, wan dagatamee hafe tahe!” [8]","footnotes":"[8] ciniinsuun ittikaate mukatimiraatti achigortee jala teesse. balleessaa takkas hinqabdu, badii hindalayne, garuu namni osoo hinheerumin ilmoo eessaa fidde jedhee hamtuu natti yaada jettee qaanfatte."},{"id":24,"translation":"(nideesse) Ishee jalaa (malaaykichi) ishetti lallabe “Hin gaddin; dhugumatti, Gooftaan kee jala keetti laga xiqqoo taasiseera” jechuun."},{"id":25,"translation":"“Muka timiraa gara keetti hurgufi; asheeta timira bilchaataa ta’e sirratti harcaafti."},{"id":26,"translation":"(asheeta timiraa) Nyaadhu, (bishaan) dhugii; (daaima kee laalii) ijaanis itti gammadi. Yoo ilma namarraa tokko argite jedhiin ‘ani Rahmaaniif callisuu qodhaa (nazrii) godheen jira, hardha nama tokkos hin dubbisu”."},{"id":27,"translation":"Isa baadhattee gara ummata ishee dhufte, (Isaan) ni jedhan: “Yaa Maryam! Dhugumatti ati (ilmoo abbaa malee fiduun) waan akkaan hamtuu hojjatte."},{"id":28,"translation":"Yaa obboleettii Haaruun! Abbaan kee nama badaa hin turre; haati teetis sagaagaltuu hin turre.” [9]","footnotes":"[9] yaa obboleettii haaruun jechuun yaa tan sodaa Rabbiitiifii ibaadaa keessatti haaruuniin fakkaattu jechuudha malee obboleeytii dhalootaa tan haaruun obboleessa muusaa sanii miti. zamanni isaanii adda fagoo waantaheef.."},{"id":29,"translation":"(Isiin) gara isaatti akeekte, (Isaan) nijedhan “Akkamitti daaima siree daa’imummaa keessa jiru dubbifna?”."},{"id":30,"translation":"(iisaan nidubbatee) ni jedhe: “ ani gabricha Rabbiiti, Inni kitaaba (injiil) naaf kenne; nabiyyiis na taasisee jira."},{"id":31,"translation":"Essallee jiraadhu barakeeffamaa na taasisee jira; salaataa (gadidhaabuu)fi zakaa (baasu)ttis na ajaje hangan lubbuun jiru."},{"id":32,"translation":"Haadha tiyyaaf tola oolaa (na godhe); of tuulaa hoonga’aa (dilaawaa), nan taasifne."},{"id":33,"translation":"Nageenyi narratti jiraata Guyyaa ani dhaladhe, guyyaa (umriin kiyya dhumee) ani du’uufi guyyaa (qiyaamaa) ani kaafamuus”. [10]","footnotes":"[10] nabi iisaan hin ajjeefamne hinfannifamnesi Rabbiitu samitti olbaase, kuni aayata biraatiinis ibsamee jira. guyyaa qiyaamaan dhihaatte dhufa, lafarra jiraatee booda du'a, quyyaa qiyaamaa ammoo akkuma nama hundaatti kaafama. ajjeefamuu dhabuun fannifamuu dhabuun nabi iisaa kandubbatame suuratunnisaa'i 157tti."},{"id":34,"translation":"(kan waayee isaarraa dubbatame) Kun Iisaa ilma Maryami; (jechi waayee isaarraa himame kun)  jecha dhugaa kan isaan isa keessatti shakkaniidha."},{"id":35,"translation":"Rabbiif ilma taasifachuun hin malu, Inni qulqullaa’e, Yeroo dhimma tokko murteesse, wanti Inni jedhu “ta’i” jechuu qofa; innis yoosuu ta’a. [11]","footnotes":"[11] warri iisaan ilma Rabbiiti jedhan kijiba guddaa kijiban, badiiguddoo ibidda jahannam isaan geessitu hojjatan."},{"id":36,"translation":"(Iisaan) “Dhugumatti, Rabbiin Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessani, Kanaaf Isa qofa gabbaraa, kun karaa qajeelaadha”(jedhe.)"},{"id":37,"translation":"Gareewwan (yahuudaafi nasaaraa) gidduu isaaniitti (waa’ee Iisaa irratti) wal dhaban; warra kafaraniif halaakni tahe wal gayii guyyaa guddaa (Qiyaamaa) san keessatti."},{"id":38,"translation":"Maaltu akkaan dhaga’oo argoo isaan taasise, guyyaa isaan (Kaafiroonni) Nutti dhufan. Garuu hardha miidhaa raawwattoonni jallina mul'ataa keessa jiru."},{"id":39,"translation":"Guyyaa Gaabbii san isaan sodaachisi, yeroo dhimmichi murtaa’u Haala isaan daguu keessatti ta’aniin isaanii hin amanin."},{"id":40,"translation":"Nuti Numatu dachiifi waan ishee irra jiru dhaala; garuma keenya deebifamus."},{"id":41,"translation":"Kitaaba (Qur'aana) keessatti Ibraahiim dubbadhu, inni nama akkaan dhugaa dubbataa, nabiyyii ture."},{"id":42,"translation":"(dubbadhu) Yeroo inni abbaa isaatiin (aazariin) jedhe “Yaa abbaa kiyya! Maaliif waan (taabota) hin dhageenye, hin argineefi homaa sirraa deebisuu hin dandeenye gabbarta?”."},{"id":43,"translation":"“Yaa abbaa koo! Dhugumatti, ani beekumsa irraa wanti sitti hin dhufin (karaa wahyiitiin) natti dhufee jira. na hordofi; ani karaa sirraawaan si qajeelcha."},{"id":44,"translation":"Yaa abbaa koo! Sheyxaana hin gabbarin; sheyxaanni Rahmaanitti fincilaa ta’eera. [12]","footnotes":"[12] sheyxaanni Adamiif sujuudutti Rabbiin isa ajajnaan didee jallatee fincilee abaarame."},{"id":45,"translation":"Yaa abbaa koo! ani Rahmaan irraa azaabni si tuquun sodaadha, ati sheyxaanaaf jaalallee ta’uu keen (sodaadha)”."},{"id":46,"translation":"(Abbaan isaa) nijedhe “Yaa Ibraahiim! Ati gabbaramtoota kiyya (jibbitee) irraa garagaltaa? Yoo hin dhorgamne, ani dhagaaniin si tuma (si cafaqa), Yeroo dheeraaf naan oodi (narraa fagaadhu)”."},{"id":47,"translation":"(Ibraahiim) nijedhe “Nageenyi sirra haa jiraatu! Ani Rabbii kiyyan araarama siif kadha, Inni akkaan rahmata naaf godhaa ta’eera”."},{"id":48,"translation":"“Isiniifi wantoota isin Rabbiin gaditti gabbartan irraan fagaadha. Rabbii kiyya qofan kadhadha, kadhaa gooftaa kiyyaatiin hoonga’aa ta’uu dhabuu koon abdadha”."},{"id":49,"translation":"Yeroma inni isaaniifi waan isaan Rabbii gaditti gabbaran irraa fagaatu, Is'haaqiifi Ya’iquubiin isaaf kennine, Hunda isaanii nabiyyii taasifne. [13]","footnotes":"[13] ishaaqiifii ismaa'iil ilmaan ibraahiimi. ya'iquub kan ishaaqi, yuusuf kan ya'iquubi."},{"id":50,"translation":"Rahmata keenya irraas isaaniif kennine, Gaariin dubbatamuu (faaruu) ol fuudhamaas isaaniif goone."},{"id":51,"translation":"Kitaaba (Qur’aana) keessatti (waa’ee) Muusaa dubbadhu, inni filatamaa ta’ee jira; ergamaa, nabiyyii ta’eera."},{"id":52,"translation":"Nuti moggaa mirga (gaara) Xuur irraa isatti lallabnee, maqoo itti haasa’uunis (ufitti) isa dhiheessine!"},{"id":53,"translation":"Tola keenya irraa obboleessa isaa Haaruuniin nabiyyii (taasifnee) isaaf kennine. [14]","footnotes":"[14] kadhaa muusaan obboleessa isaa haaruun akka Rabbiin nabiyyummaa kenneefii isaan wajji ergu kadhate. san Rabbiin qeebaleef. kun kan dubbatame. suuraa shu'araa 13fii suuraa xaahaa 26-35."},{"id":54,"translation":"Kitaaba (Qur’aana) keessatti (waa’ee) Ismaa’iil (ilma ibraahiim) dubbadhu, inni beellama kabajaa ta’ee jira, Ergamaa, nabiyyii ta’ee jira."},{"id":55,"translation":"Maatii (fii ummata) isaas salaatafi zakaatti kan ajaju ture. Gooftaa isaa biratti jaallatamaa ture."},{"id":56,"translation":"Kitaaba keessatti Idriisiin dubbadhu, inni dhugaa dubbataa, nabiyyii ture."},{"id":57,"translation":"Iddoo ol aanaattis ol isa fuunee jirra."},{"id":58,"translation":"Isaan sun warra Rabbiin isaan irratti tola oole; nabiyyoota ilmaan Aadam irraa ta’anii, warra Nuuhii wajjiin (doonii irratti) yaabbachiifne irraa ta’anii, ilmaan Ibraahiimiifi Israa’iil irraas ta’anii, warra Nuti qajeelchinee filanne irraas kan ta’aniidha, Kan yeroo keeyyattoonni Rahmaan isaan irratti dubbifamtu sujuudaafi booyaa kufaniidha. [15]","footnotes":"[15] asittis sujuuda qaraatiittu (tilaawaattu) barbaachisa."},{"id":59,"translation":"Isaan boodaas bakka bu’oota (hamaatu) bakka bu'e. kan salaata miidhaniifi fedhaalee lubbuu isaanii hordofan. Hallayyaa jahannam quunnamuuf jiru."},{"id":60,"translation":"Nama tawbatee, amanee, gaarii hojjate malee Warri sun jannata seenu; homaa hin miidhaman."},{"id":61,"translation":"Jannatoowwan qubsumaa ishee Rahmaan gabroota Isaatiif fagootti waadaa seene (seenu). Inni waadaan Isaa dhufamaa ta’eera. (hinhafu)."},{"id":62,"translation":"Nagaa (wal gaafachuu) malee ishee keessatti haasa’a fokkataa hin dhagayan. Ishee keessatti isaaniif sooranni isaanii ganamaafi galgala jira."},{"id":63,"translation":"Jannatni sun ishee gabroota keenya irraa namoota Rabbiin sodaatan dhaalchifnuudha."},{"id":64,"translation":"Nuti (maleykonni) ajaja Gooftaa keetiitiin malee hin buunu, Wanti fuuldura keenyaa, wanti duuba keenyaafi wanti gidduu sana jirus kan Isaati, Gooftaan kee dagataa hin taane. [16]","footnotes":"[16] jibriiltu nabiimuhammadiin jedhe."},{"id":65,"translation":"(Inni) Gooftaa samiilee, dachiifi wantoota gidduu isaan lamaanii jiraniiti. Isa (qofa) gabbari; gabbartii isaarratti obsi. Sila Isaaf moggoo (fakkaataa) wahii ni beektaa?"},{"id":66,"translation":"Namni (kafare mormiif) nijedha “Sila ani ergan du’ee jiraataa tahee (qabrii) baafamaa?”."},{"id":67,"translation":"Sila namni hin yaadatuu akka Nuti kanaan dura isa uumne, ka waa argamaa hintahin?"},{"id":68,"translation":"Gooftaa keetiin kakannee! Dhugumatti, isaaniifi sheyxaanota walitti qabna, ergasii moggaa jahannamitti jilbeenfatoo taasifnee isaan fidna."},{"id":69,"translation":"Eegasii garee hunda irraa isaan Rahmaan irratti jallinatti irra cimoo ta’an ni baafna."},{"id":70,"translation":"Ergasii, dhugumatti, Nuti (isaan irraa) warra ishee (Ibidda) seenuu qaban ni beekna."},{"id":71,"translation":"Isin irraa eenyulleen ishee bu'u malee hin hafu, Dirqama Rabbii keetiin murteeffameedha. [17]","footnotes":"[17] kuni hiikkaan isaa hundi namaa riqicha siraax jedhamu kan hallayyaa ibiddaarra diriirfame irra ceha jechuudha. namni badii hinqabne ibidda hinseenu waan taheef."},{"id":72,"translation":"Sana booda warra Rabbiin sodaatan nagaa baafna; warra miidhaa hojjatan immoo ishee keessatti jilbiiffatoo taasifnee (isaan) dhiifna."},{"id":73,"translation":"Yeroo keeyyattoonni keenya ifa ta’anii isaan irratti dubbifaman kaafiroonni mu’uminootaan nijedhan “Garee lamaan keessaa isa kamtu caalmaa sadarkaatiifi miidhagina teessoo qaba?”."},{"id":74,"translation":"Isaaniin dura dhalootarraa meeqaa meeqa (hedduu) kan meeshaa mana keessaatiifi argaa ijaattis isaan caalaa babbareedoo ta’an balleessinee jirra."},{"id":75,"translation":"Jedhi (Yaa Muhammad!-SAW): “Nama jallina keessa jiru Rahmaan (jallina inni filate) akkaan isaaf haa dabalu; hanga waan waadaa isaaniif seename arganitti, azaaba yookiin Qiyaamaa argan, nama iddoon isaa irra badaafi raayyaa waraanaatti irra dadhabaa ta’e fuulduratti ni beeku."},{"id":76,"translation":"Rabbiin warra qajeelaniif qajeeluma dabala, Hojiiwwan gaggaarii haftuu taateetu Rabbii kee biratti mindaadhaan caalaadha; deebiidhaanis isatu (irra) caalaadha."},{"id":77,"translation":"Sila isa keeyyattoota keenyatti kafaree hin'arginee ati? kan “Ani dhugumatti, qabeenyaafi ilmaan kennamuufin jira” jedhe."},{"id":78,"translation":"Sila (iccitii) fagoo irratti mul’atemoo Rahmaan biratti waadaa wahii godhate?"},{"id":79,"translation":"Lakki; (kun hin ta’u) Nuti waan inni jedhu (fii hojjatu) ni barreessina; azaabarraa dabaltii isaaf daballa."},{"id":80,"translation":"Waan inni (qaba) jedhu (hunda) irraa dhaalla; inni kophaa isaa Nutti dhufa."},{"id":81,"translation":"Rabbii achitti gabbaramtoota godhatan Akka humnaafi kabajaa isaaniif ta’aniif jecha."},{"id":82,"translation":"Lakkisaa; (kun waan ta’uu miti) ( guyyaa qiyaamaa isaan fuulduratti) gabbaruu isaanii ni mormu; isaan irrattis faallaa tahu."},{"id":83,"translation":"Sila ati hinarginee akka Nuti kaafiroota irratti sheyxaanota erginee (badii irratti) kakaasiinsa isaan kakaafti."},{"id":84,"translation":"Isaan (adabamuu) irratti hin jerjerin; Nuti lakkoofsa (guyyootaa) isaaniif lakkooyna. [18]","footnotes":"[18] \" yeroo isaaniif dheeressina gaafa umriin isaanii dhume qabaa jabduu isaan qabna\" jechuudha."},{"id":85,"translation":"Guyyaa warra Rabbiin sodaatan gara Rahmaanitti jiila (garee kabajamoo) taasifnee isaan walitti qabnu (yaadadhu)."},{"id":86,"translation":"Badii raawwattoota immoo dheebotoo taasifnee gara Jahannam oofna."},{"id":87,"translation":"Nama (islaamayee) Rahmaan biraa waadaa qabate malee magantaawuu hin danda’anu."},{"id":88,"translation":"“Rahmaan ilma godhate” jedhan."},{"id":89,"translation":"Dhugumatti, isin (jecha kijibaa kana jechuun) waan fokkataa fiddaniirtu."},{"id":90,"translation":"(Kan) irraa samiileen babbaqaquu, dachiin dhodhooyuufi gaarreen caccabanii kufuuf dhiaatu (fiddan)."},{"id":91,"translation":"Rahmaaniif ilma moggaasuu irraa (babbaqaqutti dhiaatu)."},{"id":92,"translation":"Rahmaan ilma godhachuun isaaf hin malu (kanarraa qulqullaaye)."},{"id":93,"translation":"Wanti samiileefi dachii keessa jiran hundi gabra (Isaa) qofa ta’anii gara Rahmaan dhufanu malee hin hafan."},{"id":94,"translation":"Dhugumatti, Inni tokko tokkoon isaan beeka; lakkoofsa guutuu ta’es isaan lakkaa’eera."},{"id":95,"translation":"Hundi isaanii Guyyaa Qiyaamaa kophaa isaanii gara Isaatti (Rahmaanitti) dhufu."},{"id":96,"translation":"Dhugumatti, isaan amananii, gaggaarii hojjatan, Rahmaan jaalala isaaniif taasisa. [19]","footnotes":"[19] isaan Rabbi jaalatan, Rabbis isaan jaalata, namnis isaan jaalata."},{"id":97,"translation":"Wanti Nuti arraba kee (afaan kee) irratti isa (Qur’aana kana) sii laaffifneef akka warra Rabbiin sodaatan ittiin gammachiiftee, ummata akkaan mormitoota ta’an immoo ittiin sodaachiftuufi."},{"id":98,"translation":"Isaan dura dhaloota irraa meeqaatama balleessinee jirra (hedduudha)! Sila isaan irraa tokkos argitaa? Yookiin hasaasa (qilixii) isaaniif ni dhageessaa?"}]},{"id":20,"verses":[{"id":1,"translation":"Xaa haa. [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan yaamaman kan jalqaba suuraarratti dhufan kanneen jalqaba suuraa baqaraatti ibsi ittikenname."},{"id":2,"translation":"(Yaa Muhammad!) Nuti Qur’aana akka ati rakkattuuf sirratti hin buufne."},{"id":3,"translation":"Nama Rabbiin sodaatu yaadachiisuuf malee."},{"id":4,"translation":"Isa dachiifi samiilee ol fuudhamoo uume irraa buufamaadha."},{"id":5,"translation":"Rahmaan Arshii irratti (ol ta’iinsa Isaaf malu) ol ta’eera. [2]","footnotes":"[2] gareen jallatte hedduun oltahiinsa Rabbii kanaafii sifaata Rabbii tanbirroollee nimormiti, moohe jechutti jalliftee hiiyti. kun jallina, dogoggora hamaadha. karaan haqaa oltahe zaata isaatiin akkaataa kabajaa isaatiin maluun jechuudha."},{"id":6,"translation":"Wanti samiilee, dachiifi gidduu isaan lamaanii jiruufi wanti dachii (biyyee) jala jiru hundi kan Isaati."},{"id":7,"translation":"Jecha yoo ol fuutes, dhugumatti Inni (Rabbiin) iccitiifi waan isa caalaa dhokates ni beeka."},{"id":8,"translation":"Rabbiin dhugaan gabbaramaan isa malee hin jiru. Maqoonni babbareedoon isaaf tahe. [3]","footnotes":"[3] Rabbiin maqaalee babbareedoo hedduu qaba. hadiisatti \"Rabbiif maqaalee gaggaarii sagaltamii sagaltu -dhibba tokko irruu- tahe. namni isii bare jannata seena\" jedhan."},{"id":9,"translation":"Sila oduun Muusaa sitti dhufeeraa?"},{"id":10,"translation":"Yeroo Ibidda argee maatii isaatin jedhe “as taa’aa ani ibiddaan argee, waan irraa qabsiifatanin isii irraa isinii fida. yookiin ibidda biraa nama (karaa irratti) na qajeelchu argachuun kajeelaa”.","footnotes":"as taa'aa"},{"id":11,"translation":"Yeroma gara ishee dhaqe “Yaa Muusaa!” (jechuun) itti lallabamee. (Rabbitu isa yaame)."},{"id":12,"translation":"“Ani anumaatu Gooftaa keeti; kophee tee lamaan baafadhu, ati laga qulqulleeffamaa, Xuwaa keessa jirtaa."},{"id":13,"translation":"Ani si filadheeraa waan (sitti) beeysifamu dhageeffadhu."},{"id":14,"translation":"Ani anaatu Allaaha; dhugaan gabbaramaan hin jiru Ana malee! Ana gabbari. Yaadannoo kiyyaaf salaata seeraan salaati."},{"id":15,"translation":"Qiyaamaan dhuftuudha. akka lubbuun hundi waan hojjatte galata galfamttuuf jecha. ishee dhoksuuttin dhihaadha. [4]","footnotes":"[4] yeroo qiyaamaan buutu Rabbi malee kan beeku hinjiru. mallattoo dhihaachuu isii nibeekamti nabiyyirraa himamtee jirti."},{"id":16,"translation":"Ishee (itti amanuufii qophaawuu) irraa si garangalchin Namni isheetti hin amanin, kan fedhii isaa hordofe, (Yoo isa hordofte) ni badda.”"},{"id":17,"translation":"Yaa Muusaa! Wanti harka mirgaa kee keessa jiru sun maali?”"},{"id":18,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Isheen ulee tiyya; ishee irrattin irkadha; Re’ee tiyyaaf isheenin (baalaafii firii mukaa) harcaasa. Ishee keessa anaaf dhimmi biraas ni jira”."},{"id":19,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “yaa Muusaa! Ishee darbi.”"},{"id":20,"translation":"Ishee ni darbe, Yeroma san isiin bofa fiigdu taate."},{"id":21,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Ishee qabi; hin sodaatin; haala ishee kan jalqabaatti ishee deebifnaa. (yeroo ati qabde uletti deebiti)."},{"id":22,"translation":"Harka kee gara cinaacha keetiitti maxxansi, adii taatee baati dhibee (tokko) malee, (tun) Mallattoo biraati (tan lammeessaati)."},{"id":23,"translation":"Mallattoolee keenya isaan gugurdoo irraa si agarsiisuufi."},{"id":24,"translation":"Gara Fir’awnaa deemi, inni (kufriifii jallinaan) daangaa dabree jira."},{"id":25,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Yaa Gooftaa kiyya! Qoma tiyya naaf bal’isi."},{"id":26,"translation":"Hojii kiyyaas naaf laaffisi."},{"id":27,"translation":"Hidhaa (Cabaqa) arraba kiyya irraa hiiki."},{"id":28,"translation":"Jecha kiyya haa hubatanii."},{"id":29,"translation":"Maatii kiyya irraa gargaaraa (qondaala) naaf godhi."},{"id":30,"translation":"Haaruun obboleessa kiyya."},{"id":31,"translation":"Isaan irree kiyya cimsi."},{"id":32,"translation":"Waayee kiyya keessattis isa hirmaachisi (nabiyyummaa kenniif)."},{"id":33,"translation":"Akka baay’ee si faarsinuuf."},{"id":34,"translation":"Akka baay’inaanis si yaadannuuf."},{"id":35,"translation":"Dhugumatti, Ati nu argaa taatee jirta.”"},{"id":36,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Yaa Muusaa! Dhugumatti, kadhaa kee kennamtee jirta."},{"id":37,"translation":"Dhugumatti, yeroo biraas si qanansiifnee turre."},{"id":38,"translation":"Yeroo waan beeksifamu gara haadha teetii (wahyii) beeysifne."},{"id":39,"translation":"(Akkanaan isii ajajne) Sanduuqa keessa isa (daa’ima) kaayi; laga (niil) keessatti isa (sanduuqicha) darbi; Lagichi moggaatti isa darbeeti diinni kiyyaafi diinni isaas (fir'owna) isa fudhata. Jaalala Ana biraa ta’e si irratti darbeera (sijaaladheera); argaa ija tiyyaa (tika kiyya) irratti akka guddattuuf. [5]","footnotes":"[5] haadha nabi muusaa yeroo nabi muusaa deesse Rbbiin akka sanduuqa keessa keessee bahra niilitti darbutu ajaje. fir'oownaatu fudhatee guddise. eegasii muusaan itti qabsaayee injifate."},{"id":40,"translation":"(Yaa Muusaa!) Yeroo obboleettin tee (kara sanduuqa bishaan oofu jala) deemtee, (warra isa fudhateen) ‘Nama isa guddisu irratti isin qajeelchuu?’ jetteen (yaadadhu). gara haadha teetiitti si deebifne Akka ijji ishee tasgabbooftuufi isiin hin gaddineef jecha. Lubbuu ajjeeftee turtee yaaddoo guddaa (fii adabamuu) jalaa si baraarree, mokkoraalee si mokkorree jirra. Ergasii waggoota (baay’ee) warra Madyan keessa turtee jirta. San booda murterratti (yeroo Ani siif murteessetti)(bakka kana) dhuftee jirta; yaa Muusaa. [6]","footnotes":"[6] Asitti seenaa dhaloota nabi muusaatiifii seenaa haadha nabi muusaattu dubbatame. haati isaa dubartii cimtuudha. adawwii ilmaan gosa isaanii yeroo dhalatan ajjeeftu jalaa baasuuf yeroo deessu sanduuqa keessa keesseeti lagatti darbite ajaja rabbiitiin. warra fir'oownaatu fudhate, haahoosiftuuf haadhatti deebisan. booda warri fir'oownaa fudhatee achitti guddate."},{"id":41,"translation":"lubbuu tiyyaaf si filadheera (ergamaa sigodheera)."},{"id":42,"translation":"Atiifi obboleessi kee (haaruun) aayatoota kiyyaan deemaa; zikrii kiyya keessattis isin lachanuu hin laafinaa."},{"id":43,"translation":"Isin lamaanuu gara Fir’awni deemaa; dhugumatti, inni daangaa dabree (jallatee) jira."},{"id":44,"translation":"Jecha laafaa (gaarii) isaan jedhaa. akka gorfamuuf yookiin akka Rabbi sodaatuuf jecha”"},{"id":45,"translation":"Isaan lamaan ni jedhan: “Gooftaa keenya! nuti adabbii cimaa nu adabuu; yookiin (nurratti) daangaa dabruu sodaanna”"},{"id":46,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Hin sodaatinaa, Ani (gargaarsaafii tumsaan) isin lamaan wajjinin jira; nan dhaga’a; nan argas."},{"id":47,"translation":"Isin lachuu isa bira dhaqaa isaan jedhaa ‘Nuti ergamtoota Gooftaa keetiiti; ilmaan Israa’iil nu waliin ergi; isaan hin azzabin; dhugumatti, nuti mallattoon Gooftaa keetirraa sitti dhufne. Nageenyi nama qajeelfama (Rabbii) hordofe irratti taha."},{"id":48,"translation":"“nuti gara keenyatti wahyiin godhameera, adabbiin nama (ergamtootaafii aayatoota Rabbii) kijibsiisee garagale irratti tahaadha”"},{"id":49,"translation":"(Fir’awn) “Yaa Muusaa! Gooftaan keessan eenyu?” jedhe."},{"id":50,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Gooftaan keenya Isa (waan hunda) akkaataa uumama isaa isaaf kennee sana, eegasii isa qajeelcheedha.”"},{"id":51,"translation":"(Fir’awn) ni jedhe: “Haalli ummatoota durii hoo akkam ta’a?”"},{"id":52,"translation":"(Muusaanis) ni jedhe: “Beekumsi ishee Gooftaa kiyya bira galmee keessa jira, Gooftaan kiyya hin dogoggoru; hin irranfatus”"},{"id":53,"translation":"(Inni) Isa dachii afata isiniif godhee, ishee keessatti karaalee isiniif laaffisee, samii irraa bishaan buuse sani, Isaan (roobaan) akaakuu biqiltuulee adda addaa irraa taate ni baafne (nimagarsine)."},{"id":54,"translation":"(Isa irraa) nyaadhaa; beyladoota keessanis dheechisaa, Dhugumatti, kana keessa namoota qalbiilee qabaniif mallattoleetu jira."},{"id":55,"translation":"Ishee (dachii) irraa isin uumne; ishee keessatti (awwaalamuudhaan) isin deebifna; yeroo biraas (guyyaa qiyaamaa) ishee irraa isin baafna."},{"id":56,"translation":"Dhugumatti, mallattoolee keenya hunda ishee isatti (Fir’awnitti) argisiifneerra; innis ni sobsiisee; ni dides."},{"id":57,"translation":"(Fir’awn) ni jedhe: “Yaa Muusaa! Sila ati dachii teenya irraa sihrii teetiin nu baasuuf nutti dhuftee?"},{"id":58,"translation":"Nutis sihrii fakkaataa isaatiin sitti dhufna, gidduu keenyaafi gidduu keetti beellama godhi. kan nutiifi atis irraa hin hafne, iddoo giddu galeessa ta’etti”"},{"id":59,"translation":"(Muusaanis) ni jedhe: “Beellamni keessan guyyaa bareechifannaati, (ayyaanaati); namoonnis (yeroo) waaree walitti qabamuudha”"},{"id":60,"translation":"Fir’awni gara galee, deemee shira isaa walitti qabee eegasii (bakka beellamametti) dhufe."},{"id":61,"translation":"Muusaan isaaniin nijedhe “Yaa badii keessan! Rabbi irratti soba hin odeessinaa; adabbiidhaan isin balleessa, Dhugumatti, namni (Rabbi irratti) kijibe hoonga’ee jira”."},{"id":62,"translation":"Dubbii isaanii irratti gidduu isaaniitti wal falman, maqoo isaaniis dhokfatan."},{"id":63,"translation":"Ni jedhan: “Jarri lamaan kun falfaltoota, falfala isaanitiin dachii teessan irraa isin baasuu fedhan, karaa keessan ishee caaltuu taate dhabamsiisuu (fedhu)."},{"id":64,"translation":"Shira keessan walitti qabadhaa; eegasii hiriiraan koottaa, Dhugumatti, namni hardha irra aane (mo’ate) milkaa’eera."},{"id":65,"translation":"Yaa Muusaa! Ati darbachuu yookiin jalqaba nama darbuu nuti ta’uu (filadhu)” jedhaniin. [7]","footnotes":"[7] muusaan nu dura darbitamoo bodarra filadhu jedhaniin."},{"id":66,"translation":"(Muusaanis) “Lakki; isinummaan darbaa!” jedhe, (nidarbatan) yoggus haadoowwan isaaniifi uleewwann isaaniis falfala isaanii irraa kan ka'e waan fiigdu (bofa) itti fakkeeffame."},{"id":67,"translation":"Muusaan lubbuu isaa keessatti sodaan itti dhaga’ame (sodaa gadi dhooyfate)."},{"id":68,"translation":"“Hin sodaatin! Dhugumatti, ati sumatu ol'aanaa (injifataa)” jenneen. [8]","footnotes":"[8] Rabbiin nabi muusaa tasgabbeesse."},{"id":69,"translation":"“Waan (harka) mirga kee keessa jiru (ulee tee) darbi! (jawwee taateeti) Waan isaan hojjatan (kan sihrirraa tahe) liqimsiti, Wanti isaan dalagan (hundi) shira nama falfala hojjatuuti, Falfalaan bakkuma dhufe (hunda)ttuu hin milkaa’u”"},{"id":70,"translation":"Ergasii warri falfala hojjatan sujuuda bu’anii “Gooftaa Haaruniifi Muusaatti amanne” jedhan. [9]","footnotes":"[9] muusaan ulee isaa nidarbee, jawwee taatee waan isaan fidan liqimsite. yeroo kana falfaltoonni wanni muusaan fide sihrii miti jechuu beekanii Rabbitti amananii sujuudan."},{"id":71,"translation":"(Fir’awn) (mormee sodaachisuuf) ni jedhe: “Odoo ani isiniif hin hayyamin isatti amantanii? inni guddaa keessan kan falfala isin barsiiseedha, harkowwaniifii miillan keessan wal faallessee isinirraa cira. jirma muka timiraa irrattin isin fannisa, Isinis (yoos) eenyu keenya (anamoo Gooftaa Muusaatu) adabbiin isaa irra cimaafi turaa akka ta’e beekuuf jirtu.”"},{"id":72,"translation":"Ni jedhan: “Waan nutti dhufe kan ragaawwan mul'atarraa ta’eefi Isa nu uumerra sin caalchifannu, waan murteessitu murteessi! Wanti ati murteessitus jiruma addunyaa tana qofa. [10]","footnotes":"[10] yoo iimaanni dhugaan onnee nama seene akkana kunoo. nama gootomsa Rabbi malee abootii irree zaalimtoota akka hinsodaanne nama godha."},{"id":73,"translation":"“Nuti Gooftaa keenyatti amannee jirra, Akka dogoggora keenyaafi (kufriifii) falfala irraas waan ati isatti nu dirqisiifte nuuf araaramuuf, Rabbitu caalaafi hafaadha."},{"id":74,"translation":"Namni badii hojjataa ta’ee gara Rabbii isaa dhufe, isaaf jahannamtu jira; ishee keessatti hin du’u, (jiruu gaarii) hin jiraatus."},{"id":75,"translation":"Namni Mu’umina ta’ee, dhugumaan hojiilee gaarii hojjataa gara Isaa dhufe isaan sun isaaniif sadarkaalee ol ta’aatu (jannataatu) jira."},{"id":76,"translation":"Jannatoowwan qubsumaa tan jala ishee laggeen yaatutu (isaanif jira); ishee keessa zalaalam jiraatu, Kun mindaa nama (kufriifii dilirraa) qulqulleeffateeti."},{"id":77,"translation":"Dhugumatti, gara Muusaa beeysifne “Gabroota kiyyaan halkaniin deemi! Isaaniif galaana keessatti karaa gogaa taasisi; (Fir’awna) si dhaqqabuufi (bishaaniin nyaatamuu) hin sodaattu” jechuudhaan."},{"id":78,"translation":"Fir’awni waraana isaa waliin isaan hordofe; galaanicha irraa wanti isaan haguuge isaan haguuge. [11]","footnotes":"[11] muusaafii ummanni isaa waraana fir'oownaa dheeysanii bahra bira gayan. muusaan ulee isaatiin bahra dhayee bahri irraa banamee achiin nagayaan cehan. waranni fir'ownaa yeroo bahra seenu bishaan walitti dacha'ee nyaataman."},{"id":79,"translation":"Fir’awni ummata isaa ni jallise (isaan) hin qajeelchine."},{"id":80,"translation":"Yaa ilmaan Israa’iil! Dhugumatti Nuti diinota keessan jalaa isin baraarsinee, moggaa mirga gaara Xuur irratti waadaa isinii goonee, waan mi’aawaa damma fakkaatuufi foon allaattii isin irratti buufnee jirra."},{"id":81,"translation":"Wantoota gaggaarii Nuti isiniif kennine irraa nyaadhaa, isa keessatti daangaa hin dabrinaa (hinjallatinaa); (yoo jallattan) dallansuu kiyyatu isin irratti bu’a, Namni dallansuun kiyya isa irratti bu’e, dhugumatti, bade."},{"id":82,"translation":"Ani akkaan araaramaadha nama tawbatee, amanee, gaggaarii hojjatee, sana booda (hanga du’utti) karaa qajeelaa qabateef."},{"id":83,"translation":"“Ummata kee biraa maaltu si jarjarse? Yaa Muusaa!” (jedheen)."},{"id":84,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Kuunnoo isaan faana kiyya irra jiru, Yaa Gooftaa kiyya! Akka Ati (na irraa) jaallattuufiin gara kee jarjare.”"},{"id":85,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Nuti dhugumatti, ummata kee siboodaa (bakka ati hin jirretti) mokkorree jirra; Saamiriyyichi isaan jallise.”[12]","footnotes":"[12] jibicha loonii isaan gabbarsiise."},{"id":86,"translation":"Muusaan gara ummata isaa, dallanaa, gaddaa deebi’ee nijedhe “Yaa ummata kiyya! Sila Rabbiin keessan waadaa gaarii isiniif hin seennee? (Yeroo) beellamichaatu isinitti dheeratemoo? Dallansuun gooftaa keessan irraa isinitti bu’uu feetaniiti waadaa kiyya diigdanii?”"},{"id":87,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Waadaa siif seenne fedha keenyaan hin diigne, Garuu nuti ba’aa (faaya) bareedumaa kan warra (Fir’awn) baachifamneeti, (ibidda keessatti) ishee darbine, Akkasuma, Saamiriyyichis darbe.”"},{"id":88,"translation":"Qaama, Jibicha (mirgoo), sagaleen barooduun isaaf tahe isaaniif baasee “Kanatu gabbaramaa keessaniifi gabbaramaa Muusaati; (Muusaan isa) irraanfateeti (barbaaduuf deeme)” jedhan."},{"id":89,"translation":"Sila (warri dhama'anii isa gabbaran) kan inni jecha isaaniif hindeebifne, isaan miidhuus ta’ee fayyaduu hin dandeenye ta’uu hin arganii?"},{"id":90,"translation":"Dhugumatti, sana dura Haaruun isaaniin jedhee ture.“Yaa ummata kiyya! Inni (kun) waan isin ittiin mokkoramtaniidha, Gooftaan keessan immoo Rahmaani; na hordofaa; ajaja kiyyas tole jedhaa”"},{"id":91,"translation":"(Isaan) “ Nuti isa (Jibicha) gabbaruu irraa hin deemnu Hanga Muusaan gara keenya deebi’utti” jedhan."},{"id":92,"translation":"(Muusaan obboleessa isaatiin) ni jedhe: “Yaa Haaruun! Yeroo jallachuu isaanii argite (isaan dhiiftee deemtee nadhaqqabuu) maaltu si dhorge?"},{"id":93,"translation":"Ana hordofuu (maaltu si dhorge?) Moo ajaja kiyya fudhachuu didde?”"},{"id":94,"translation":"(Haaruunis) nijedhe “Yaa ilma aayyoo tiyyaa! Areeda kiyyas ta’ee mataa kiyya na hin qabin, ‘Ati gidduu ilmaan Israa’iil addaan baafte; jecha kiyyas hin eegdu (naan) jettaan sodaadhe”.[13]","footnotes":"[13] muusaan obboleessa isaa haaruunitti aareetii rifeensa mataa isaatiifii areeda isaa qabee ufitti as harkise. haaruun garaa laaffifatee ufirraa kadhate yaa ilma aayyii... jedheen."},{"id":95,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Ati hoo yaa Saamiriyyii! Maal taate (maalif akkas hojjatte?)?” [14]","footnotes":"[14] saamiriyyiin jallataa jallisaadha, kan shirkii umata hojjachiise isa."},{"id":96,"translation":"(Saamiriyyiin) nijedhe “Ani waan isaan hin beekin beekeetin, faana kottee (farda) ergamaa (Jibriil) irraa (biyyee) hammaarrii tokko fudheen ishee darbe akka kana Lubbuun tiyya naaf miidhagsite”."},{"id":97,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Deemi jireenya keessatti ‘Nan tuqinaa jechaa jiraachuun siif tahaadha.’ ammas siif beellama ati hin hanbifamnetu siif jira. Gara gabbaramaa kee isa gabbaraa turtee ilaali, Nuti dhugumatti, isa gubna; eegasii (caccabaa isaa) galaana keessatti facaasinsa facaafna.” [15]","footnotes":"[15] nabi muusaan saamiriyyii abaareeti ari'e."},{"id":98,"translation":"Rabbiin keessan Allaah kan Isa malee dhugaan gabbaramaan biraa hin jirre qofa. Inni waan hunda beekumsaan bal'ateera."},{"id":99,"translation":"Akkuma oduu (warra Fir’awn) kanatti oduu waan dur dabre irraa sitti odeessina (akka ittiin boohartuuf jecha), Nuti dhugumatti, nu biraa yaadannoo (Qur’aana) siif kenninee jirra."},{"id":100,"translation":"Namni isa (Qur’aana) irraa garagale (itti amanuu dide), dhugumatti, inni Guyyaa Qiyaamaa ba’aa (dilii) baadhata."},{"id":101,"translation":"Yeroo hunda isa (azaaba ba’aa kanaa) keessa jiraatan, Guyyaa Qiyaamaa ba’aa isaanii ta’uun waa fokkate!"},{"id":102,"translation":"Guyyaa garrii (xurumbaa) keessa afuufamu (dubbadhu), Guyyaa san badii raawwattoota (ija) cuquliisa (jaamaa) taasifnee walitti qabna."},{"id":103,"translation":"Gidduu isaaniitti “Isin (guyyoota) kudhan malee (eegaduutanii) hin turre” jechuun walitti hasaasu."},{"id":104,"translation":"Nuti waan isaan jedhan beekna yeroo mala irra beekaan isaanii “isin (eega duutanii) guyyaa tokko malee hin teenye” jedhu ."},{"id":105,"translation":"Gaarreenirraa si gaafatu, “Gooftaan kiyya (guyyaa qiyaamaa) faffacaasuu ishee faffacaasa” jedhiin."},{"id":106,"translation":"“Lafa wal qixxaa’aa dirree taasisee ishee (dachii) dhiisa."},{"id":107,"translation":"Ishee keessatti dabiinsa bu’aa bahiis hin argitu.”"},{"id":108,"translation":"Guyyaa san lallabaa jallinni isaaf hinjirre (kan gara dirree walitti qabamaatti yaamu) hordofu; Sagaleewwan Rahmaaniif cal jetti, Shokomsaa malee homaa hin dhageessu."},{"id":109,"translation":"Guyyaa san manguddummaan homaa hin fayyaddu; nama Rahmaan isaaf hayyameefi jecha isaas irraa jaallateef malee."},{"id":110,"translation":"Inni (Rabbiin) waan fuuldura isaaniitiifi waan duuba isaaniitis (adduniyaafii aakhiraa) beeka , Isaan immoo beekumsaan isa hin marsan."},{"id":111,"translation":"Fuulli (Rabbii) jiraataa, waan hundaan dhaabatuuf gadi jette, Dhugumatti, namni miidhaa baadhate hoongaye."},{"id":112,"translation":"Namni mu’umina ta’ee gaggaarii irraa hojjate, miidhaa (hamtuu irratti dabaluu)s ta’ee hirdhina (mindaa isaa) hin sodaatu."},{"id":113,"translation":"Akkanatti qur'aana Afaan Arabaa goonee isa (Qur’aana) buufne; isa keessatti akeekkachiisa irraa addeessine. akka isaan sodaataniif yookiin akka gorsa isaaniif haaromsuuf."},{"id":114,"translation":"Allaahn, mootiin dhugaa, ol ta’eera, Odoo wahyiin isaa gara kee bu’ee hin xumuramin dura, Qur’aanatti (dubbisuutti) hin jarjarin, “(Yaa) Rabbii kiyya! Beekumsa naaf dabali” jedhi."},{"id":115,"translation":"Dhugumatti, san dura Aadamitti beeksisa goonee, dagatee ture, Nuti kutannoo isaaf hin argine. [16]","footnotes":"[16]  Aadamiin akka mukattii jannata keessaa takka hin nyaanne Rabbiin dhooregee ajaje, Aadam dogoggree nyaatee dilaaye."},{"id":116,"translation":"Yeroo maleykotaan “Aadamiif sujuudaa” jenne (yaadadhu). Ibliisa malee sujuuda bu’an. Inni ni dide. [17]","footnotes":"[17] sujuudni kan salaamtaati malee kan ibaadaatii miti. bakka maleeykonni aadamiif sujuudan jedhu hundatti kanumatu ittifedhame."},{"id":117,"translation":"Ni jenne: “Yaa Aadam! Dhugumatti kun diina keetiifi (diina) niitii teetiiti, Jannata keessaa akka isin lamaanuu hin baafne; (yoo jannataa baate) ni rakkatta."},{"id":118,"translation":"Dhugumatti, ati ishee (jannata) keessatti beela’uu dhabuufi daaruu dhabuunis siif jira. (Rabbiin sirazaqa ni nyaattaa, ni uffatta)."},{"id":119,"translation":"Ammas ati ishee keessatti dheebochuu dhabuufi aduun gubachuu dhabuunis siif jira.” (ni dhuuyda, siif gaaddiseeffama)."},{"id":120,"translation":"Sheyxaanni gara isaatti hasaasee: nijedhe “Yaa Aadam! Gara muka (as keessa) turiinsaatiifi mootummaa hin dhabamne irratti si qajeelchuu?” [18]","footnotes":"[18] hiikkaan muka yoo isa nyaatte zalaalam jannata keessa teessu, mootummaa hindhumne mootuu sigarsiisuu? jedheen sheyxaanni aadamiin.itti kijibe."},{"id":121,"translation":"Isaan lamaan ishee (mukattii irraadhoowwaman) irraa nyaatani; qaamni saalaa isaanii isaaniif mul’atte; baala jannataa irraa uf irratti maxxansuu eegalan, Aadam (ajaja) Gooftaa isaa didee dogoggore."},{"id":122,"translation":"Eegasii Rabbiin isaa isa filatee, isaaf tawbaa qeebalee isa qajeelche."},{"id":123,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “ isin lamaanuu waliin ishee (jannata) irraa (gara dachii) gadi bu’aa, Gariin keessan gariif diina ta’aatii, Ergasii yoo Ana irraa qajeelfamni isinitti dhufe, namni qajeelfama kiyya hordofe hin jallatu; hin rakkatus. [19]","footnotes":"[19] namni qajeelloo tiyya hordofe adduniyattis qajeelee aakhiratti jannata seena."},{"id":124,"translation":"Namni yaadannoo (Qur’aana) kiyya irraa garagale, dhugumatti, isaaf (aduniyaafii barzakhattis) jireenya dhiphootu jira; Guyyaa Qiyaamaa jaamaa gooneeti isa kaafna.”"},{"id":125,"translation":"“Gooftaa kiyya! Odoon (addunyaa irratti) nama argu ta’ee jiruu (har’a) maaliif jaamaa gootee na kaafte?” jedha."},{"id":126,"translation":"(Rabbiin) ni jedha: “Akka kanatti keeyyattoonni keenya sitti dhuftee, ishee dagatte, Atis hardha akkuma kanatti dagatamta. (azaaba keessatti dhiifamta)”"},{"id":127,"translation":"Akkuma kanatti nama daangaa dabree, keeyyattoota Gooftaa isaatti hin amanin galata galchina, azaaba Aakhiraatu irra cimaafi irra hafaadha."},{"id":128,"translation":"Sila isaaniif adda hin baanee dhaloota isaaniin duraa irraa meeqaatama akka balleessine, kan isaan (kuni) manneen isaanii (warra dhumee) keessa deemaa (hanbaa isaanii argaa) jiran, Dhugumatti kana keessa warra qalbii qabaniif mallattooleetu jira."},{"id":129,"translation":"Odoo jechi Gooftaa kee irraa dabarteefi beellamni murtaa’e jiraachu baatee, silaa (adabni aaddunyaatti) isaan qabaa taha ture."},{"id":130,"translation":"Waan isaan jedhan irratti obsi, Gooftaa kee galatoomfataa faarsi baha biiftuu duraafi lixa ishee dura. Yeroo halkaniitiifi qarqara guyyaa irraas (Isa) qulqulleessi, (Kunis mindaa inni siif kennu) akka jaallattuufi."},{"id":131,"translation":"Ija tee lamaan hin diriirsin gara waan Nuti isaaniin qananiifnee, gareewwan adda addaa isaan irraa ta’an. kan miidhagina jireenya addunyaa ta’ee, akka isa keessatti isaan mokkoruuf jecha, Kennaa Rabbii keetiittu caalaafi irra hafaadha.[20]","footnotes":"[20] qabeenya kuffaaraa dinqisiifattee hinlaalin. Jechuudha."},{"id":132,"translation":"Maatii tee salaatatti ajaji; isiirratti obsi, Nuti hiree sin gaafannu, Nutu sii hira. Booddeen (gaariin) warra Rabbi sodaatuufi. [21]","footnotes":"[21] matii salaatatti ajajuun dirqama, maatiin hundi salaannaan Rabbiin rizqii namaf bana. Nabiin keenya s.a.w. joollee teeysan waggaa torbatti salaatatti ajajaa, waggaa 10tti irratti dhaanaa."},{"id":133,"translation":"Ni jedhan: “Maaliif Gooftaa isaa irraa mallattoon nutti hin dhufne?” Sila ragaan ifa taate kan kitaabota durii keessa jirtu isaanitti hin dhufnee?"},{"id":134,"translation":"Odoo Nuti isa (Rasuula -SAW) dura adabbiin isaan balleessinee, silaa ni jedhu turan: “Gooftaa keenya! Odoo ergamaa gara keenyatti ergitee, silaa odoo salphinaafi xiqqeenyi nu hin mudatin dura keeyyattoota kee hordofna turre.”"},{"id":135,"translation":"(Yaa Muhammad!): jedhi “Hunduu eegaadha, Isinis eegaa, Namni warra karaa sirrii ta’eefi namni qajeele (nuufii isin keessaa) eenyuun akka ta’e beekuuf jirtu”."}]},{"id":21,"verses":[{"id":1,"translation":"Namootaaf qormaanni isaanii isaaniif dhihaatee jira, odoo isaan daguu keessatti gara galanii. [1]","footnotes":"[1] qiyaamaan isii keessatti qorataman dhihaattee jirti isaan isirraa dagatoodha."},{"id":2,"translation":"Gorsi haaraan Rabbii isaanii irraa isaanitti hin dhufu, kan isaan taphachaatuma isa dhaggeeffatan ta’an malee."},{"id":3,"translation":"Onneewwan isaanii dagattuu taatee malee (hin dhaggeeffatan), Miidhaa hojjattoonnis marii dhooyfatan,“Sila kun namuma akka keessanii malee nitahee? Sila isin odoo argitan falfalatti dhaqxuu? (Jala deemtuu)\" (waliin jedhu)."},{"id":4,"translation":"(Muhammad-SAW) ni jedhe: “Gooftaan kiyya jecha samiifi dachii keessatti (dubbatamu hunda) ni beeka. Inni dhagayaa, beekaadha."},{"id":5,"translation":"Isaan ni jedhan: “(Qur’aanni) kun abjuu laaqamaadha, Lakkii! Soba inni of irraa uumee, Lakkii! Inni weellisaadha, (Yoo dhugaa ta’e) raajii akka warri durii ittiin ergameen nutti haa dhufu”"},{"id":6,"translation":"Gandi Nuti ishee balleessine tokkolleen isaaniin duratti hin amanne; sila isaan ni amananii?"},{"id":7,"translation":"Si dura dhiirota wahyii gara isaanii goonu malee hin ergine, Yoo kan hin beekne taatan warra beekumsaa gaafadhaa.[2]","footnotes":"[2] Namni hinbeeyne kan beeku gafachuutu barbaachisa."},{"id":8,"translation":"Nuti isaan (ergamoota Rabbii) qaamota nyaata hin nyaanne hin taasifne; kan (addunyaa keessa) zalaalam jiraatanis hin taane."},{"id":9,"translation":"Eegasii waadicha isaaniif dhugaa goonee, isaaniifi nama feenes ni baraarsinee; daanga dabartoota immoo ni balleessine."},{"id":10,"translation":"Dhugumatti, Nuti kitaaba yaadannoon (gorsi) keessan isa keessa jiru gara keessanitti buufnee jirra, Sila hin xiinxaltanuu? [3]","footnotes":"[3] kitaabni suni qur'aana. faaruufii kabajaa muslimtootaattu isa keessatti tahe."},{"id":11,"translation":"(Warra) gandaa miidhaa hojjattu taatee meeqaa meeqa balleessine (hedduudha); ishee boodaan ummata biraa uumne."},{"id":12,"translation":"Yeroo azaaba keenya argan, yeroma san isaan ishee irraa gulufu (dheefa fiigu)."},{"id":13,"translation":"Hin gulufinaa, gara waan isa keessatti qanansiifamtaniifi (gara) manneen keessanii deebi’aa akka gaafatamtaniif jecha."},{"id":14,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Yaa badii keenya! nuti (Rabbitti kafarr keenyaan) miidhaa hojjattoota turre."},{"id":15,"translation":"(Jechi nuti miidhaa raawwattoota taane jedhu) sun watwaata isaanii ta’uu irraa hin deemne Hanga (isaan fixnee) haamamoo, dhaamoo isaan taasifnutti ."},{"id":16,"translation":"Nuti samii, dachiifi wantoota isaan lamaan gidduu jiran taphattoota taanee hin uumne."},{"id":17,"translation":"Odoo tapha godhachuu feenee silaa nu biraa isa taasifanna; kana hojjatoo hin taane."},{"id":18,"translation":"Miti; dhugaa dhara irratti darbina Sammuu isa dhoosee (isa balleessa); yoosuu inni (dharti) dhabamaadha. Isiniif waan (Rabbi) irratti uumtaniif badiitu (mirkanaa’ee) jira."},{"id":19,"translation":"Wantoonni samiileefi dachii keessa jiran hundi kan Isaati. warri Isa (Allaah) bira jiran (maleykonni) Isa gabbaruu irraa hin boonan; hin hifatanis."},{"id":20,"translation":"Halkaniifi guyyaa (Rabbiin) qulqulleessan; hin boqatan (hinhifatan)."},{"id":21,"translation":"Sila gabbaramtoota (gabbaran), dachii irraa godhatanii? kanneen (namoota) du’aa kaasan, [4]","footnotes":"[4] gabbaramaan isaan godhatan kan dharaati, nama du'aa kaasuu hindandayu. ufiifuu du'aa lubbuu hinqabne."},{"id":22,"translation":"Odoo isaan lamaan (samiifi dachii) keessa Rabbiin malee gabbaramtoonni biraa jiraatanii lamaan isaaniituu ni badu ture, Rabbiin Gooftaa Arshii ta’e waan kaafiroonni (Isaan) jedhan irraa qulqullaa’e!"},{"id":23,"translation":"Inni (Rabbiin) waan dalagu irraa hin gaafatamu; isaan immoo ni gaafataman."},{"id":24,"translation":"Sila isaan Rabbiin malee gabbaramtoota taasifatanii? “Ragaa keessan fidaa” jedhiin, Kun gorsa namoota na waliin jiraniifi gorsa namoota ana dura turaniiti, irra hedduun isaanii dhugaa hin beekan, isaan (isa) irraa garagaloodha."},{"id":25,"translation":"(Yaa Muhammad!) Si dura ergamaa irraa tokkoyyuu “Ana malee dhugaan gabbaramaan hin jiru, Ana (qofa) gabbaraa” jechuun wahyii gara isaatti buufnu malee hin ergine."},{"id":26,"translation":"Isaan “Rahmaan ilma godhate” jedhan, Inni qulqullaayeera, Lakkii (ilma hingodhanne) isaan (maleykoonni) gabroota (Rabbii) kabajamoodha."},{"id":27,"translation":"Jechaan Isa hin dursan; isaan ajaja Isaatiin hojjatu."},{"id":28,"translation":"Inni (Rabbiin) waan isaaniin duraatiifi waan isaan duubaas ni beeka, Nama Inni jaalateef malee isaan hin manguddooman, Isaan (ofiifuu) sodaa Isaa (Allaah) irraa rifatoodha."},{"id":29,"translation":"Isaan irraa nama “Isaan malee anatu gabbaramaadha” jedhe, isa san jahannam isaaf galata galchina, Akkasitti miidhaa hojjattoota galata galchina."},{"id":30,"translation":"Sila isaan kafaran akka samiileefi dachiin walitti maxxantuu turanii, ergasii addaan isaan baafne hin beekanii? Bishaan irraa lubbu qabeeyyii hunda ni uumne, Sila hin amananii?"},{"id":31,"translation":"Dachii keessatti akka isheen isaaniin hin sochoone gaarreen (lafa qabataa) taasifneerra, Ishee keessatti daandiwwan gugurdaa akka ittiin qajeelaniif isaaniif taasifneerra."},{"id":32,"translation":"Samii qaaxee (jaarmaya kan gubbaa) eegamaa taasifnee jirra, Garuu isaan mallattoolee ishee irraa garagaloodha."},{"id":33,"translation":"Inni Isa halkaniifi guyyaa, aduufi baatii uumeedha; hunduu orbitii (karaa) (isaanii) keessa daaku (deemu)."},{"id":34,"translation":"(Yaa Muhammad!) Si dura ilma namaatiif jireenya waaru (zalaalam) hin taasifne, Sila yoo ati duute, isaan ni waaruu? (hinwaaran)."},{"id":35,"translation":"Lubbuun hundi du’a dhandhamtuudha. hamtuufi gaariin isin qoranna mokkoraaf, Garuma keenyatti deebifamtu."},{"id":36,"translation":"Isaan kafaran yeroo si argan “sila kun isa gabbaramtoota keessan (hamtuun) maqaa dhahu sani mitii?” (jechuun) qishnaa qofa si taasifatu, isaan faaruu Rahmaanitti isaanumaatu kafaroodha."},{"id":37,"translation":"Namni jarjara irraa uumame (jarjarri amala isaati), Ani mallattoolee tiyya isinittin agarsiisaa, nan jerjersiifatinaa."},{"id":38,"translation":"“Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif, waadaan kun yoom? jedhu."},{"id":39,"translation":"Isaan kafaran odoo yeroo ibidda fuulleen isaanii irraafi dugdawwan isaanii irraa qabuu hin dandeenyeefi tumsas hin arganne san beekanii (hin jerjerfatanu ture)."},{"id":40,"translation":"Dhugumaatti, isheen (Qiyaaman yookaa ibiddi) tasuma isaanitti dhuftee, isaan dhamaafti, Ishee (of irraa) deebisuu hin danda’anu; yeroonis isaaniif hin kennamu."},{"id":41,"translation":"Dhugumatti, ergamtoota si duraatti qishnamee (baacamee). warra isaan irraatti (ergamtootarratti) baacan wanti isaan itti qishnaa turan isaan marse.[5]","footnotes":"[5] sun azaaba addunyatti isaanitti buufame."},{"id":42,"translation":"Jedhi: “Eenyutu halkaniifi guyyaa (adabbii) Rahmaan irraa isin eega?” (tokkos hinjiru). Dhugumatti, isaan yaadannoo Rabbii isaanii irraa garagaloodha."},{"id":43,"translation":"Moo isaaniif gabbaramtoota Nurraa isaan tiksantu tahee? (hintaane). Lubbuulee isaaniitiifuu tumsuu hin danda’anu, Isaan Nu irraa tikfamoo hintaane.[6]","footnotes":"[6] azaaba keenya jalaa hinbahan."},{"id":44,"translation":"Dhugumatti, Nuti isaan kanaafi abbootii isaaniis hanga yeroon isaan irratti dheeratutti qanansiifne, Sila Nuti dachii moggaalee ishee irraa (suuta suutaan) hirdhisaa akka deemnu hin arganii? Moo isaantu injifatoodhaa?"},{"id":45,"translation":"(Yaa Muhammad!) Jedhi: “Kan ani isin sodaachisuun (isin gorsuun) wahyii qofaani. duudaan yaamicha hindhagayu, yeroo dinniinaman."},{"id":46,"translation":"Qoonni adabbii Gooftaa kee irraa ta’e yoo isaan tuqe ni jedhu: “Yaa badii keenya! nuti miidhaa raawwattoota turreerra.”"},{"id":47,"translation":"Nuti Guyyaa Qiyaamatiif miizaana haqaa lafa keenya. Lubbuun takkas homaa hin miidhamtu. Yoo (waan) ulfina (hanga) firii (ija) raafuu (takka)(qabu) ta’es Nuti ishee ni fidna. Qormaataaf Nuti gayoodha. [7]","footnotes":"[7] Miizaanni guyyaa qiyaamaa nidhaabbama, toltuufii hamtuu hojii ilmanamaattu irratti mizaanama. yoo toltuun ulfaatte gara jannataa yoo toltuun haffallatte gara jahannam oofama."},{"id":48,"translation":"Dhugumatti, Nuti Muusaafi Haaruuniif (kitaaba) adda baasaa, ifnanaafi yaadachiisaa warra Rabbiin sodaataniif ta’e (tawraat) kenninee jirra."},{"id":49,"translation":"(Isaan) warra Gooftaa isaanii fageenyatti sodaataniifi isaan Qiyaamaa irraa sodaataniidha."},{"id":50,"translation":"Kun (Qur’aanni) gorsa barakeeffamaa Nuti (muhammadirratti) buufneedha, Sila isin isaaf mormitootaa (itti kafartanii)?"},{"id":51,"translation":"Dhugumatti, Nuti kana dura qajeelfama isaa  (ragaa haqaa ummata isaarratti) Ibraahiimiif kenninee jirra. Nuti isa beekoo taanee."},{"id":52,"translation":"Yeroo inni abbaa isaatiifii ummata isaatiin “taabotoowwan (Siidaawwan) isin (Ibaadaaf) ishee bira teessan tun maali?” jedhe. [8]","footnotes":"[8] Abbaa ibraahiim maqaan isaa aazar jedhama. Qur'aanni suuratul an'aam aayaa6ffaarratti ibse, \"yeroo ibraahiim abbaa isaa aazariin jedhe sila taabota gabbaramaa godhatta?\""},{"id":53,"translation":"ni jedhan: “Abbootii keenya kan ishee gabbaran agarre. (isaanuma hordofneeti nutis gabbarre)”"},{"id":54,"translation":"ni jedhe: “Dhugumatti, isiniifi abbootiin keessanis jallina mul'ataa keessa jirtan.”"},{"id":55,"translation":"ni jedhaniin: “Sila dhugaan nutti dhufte moo ati warra taphatan irraayi?”"},{"id":56,"translation":"Ni jedhe: “Baraa, Rabbiin keessan Gooftaa samiileefi dachiiti, kan isaan uume sani, Ani kana irratti ragaa bahootarraayi.”"},{"id":57,"translation":"“Allaah’n kakadhee! Ani erga isin dugda gara galtanii deemtan booda tooftaa ittiin taabotoota keessan (mancaasun) qopheeffadha” ( jedhe).[9]","footnotes":"[9] akka umanni hindhageenyetti gadiqabatee jedhe."},{"id":58,"translation":"(caccabseeti) caccabaa isaan godhe. guddaa isaaniif ta’e malee (isa nihanbise) Akka isaan gara isaa (taabota guddichaa) deebi'aniif jecha. [10]","footnotes":"[10] yeroo isaan gara ayyaanaa deeman ani fayyaan qabu jedhee jalaa hafee, taabota isaanii kophatti argatee caccabsee mancaase, tokko guddaa dhiise. akka yogguu deebi'an isa gaafataniif jecha."},{"id":59,"translation":"(yeroo deebi'an ta mancaate argan) ni jedhan: “Namni gabbaramtoota keenyatti kana hojjate dhugumatti, inni miidhaa raawwattoota irraayi.”"},{"id":60,"translation":"Nijedhan “Dargaggeessa Ibraahiim isaan jedhamu (tokko) kan (hamtuun) isaan dubbatu dhageenyee jirra”. [11]","footnotes":"[11] \"ka isaan caccabse kuni isa tahuu hin'oolu\" jedhan."},{"id":61,"translation":"Ni jedhan: “ijoowwan namootaa dura isa fidaa, Akka isaan ragaa (irratti) bahaniif jecha.”"},{"id":62,"translation":"(ummatarra fidaniiti) “Sila situ gabbaramtoota keenya irratti (caccabsaa) kana raawwatee Yaa Ibraahiim?” jedhan."},{"id":63,"translation":"(Ibraahiim) “Lakkii, guddaa isaaniitu kana hojjate, Yoo kan dubbatan ta’aniif isaan gaafadhaa” jedhe. [12]","footnotes":"[12] taabotatti qoose, akka ummatarratti faaydaa dhabuun isii mu'atu taasise."},{"id":64,"translation":"Gara lubbuulee isaanii deebi’anii (ufitti qaanfatanii) “isin isinumatu miidhaa raawwattoota (Rabbii gaditti isii gabbaruu keessaniif)” jedhan."},{"id":65,"translation":"Eegasii mataalee isaanii lafatti gadi qabatanii “ati dhugumatti, isaan kun hin dubbatanuu beektee jirta (maaliif gaafadhaa nuun jetta?)” jedhaniin."},{"id":66,"translation":"(Ibraahiim) ni jedhe: “Sila Rabbii achitti waan homaa isin hin fayyadneefi isin hin miine gabbartanii?"},{"id":67,"translation":"Isiniifi wantoota isin Allaah malee gabbartaniinis ‘uffi’ (jedheera)! Sila hin xiinxaltanii?”[13]","footnotes":"[13] uf jechuun ish yookaa fokkinni isiniif haatahu jechuudha."},{"id":68,"translation":"Ni jedhan: “ isa (ibraahiim ibiddaan) gubaa; gabbaramtoota keessaniif tumsaa. Yoo kan hojjattan taataniif” [14]","footnotes":"[14] warri dharaa yeroo hunda akkanuma, yeroo ragaafii beekkumsaan mormuu dadhaban gara humna fayyadamanii miidhaa geessuutti deemna."},{"id":69,"translation":"Nijenne “Yaa ibiddaa! Ibraahiim irratti qabbanaafi nagaa tahi\". [15]","footnotes":"[15] ibidda guddoo bobeessanii ibraahiim ittidarban, Rabbiin ibiddaan qabbana nagayaa tahi jedhee, akkasuma taate nabi ibraahim hingubanne nagaya bahe."},{"id":70,"translation":"(isa gubuuf) shira isatti fedhan, (nagaya isa baafne) irra hoongawoota isaan goone."},{"id":71,"translation":"Isaafi Luuxiin gara dachii ishee keessa aalama hundaaf barakaa gooneetti (shaamitti) nagaya baafne."},{"id":72,"translation":"(yeroo inni ilmoo Rabbi kadhate isaaf awwaannee) Is'haaqiin isaaf (ibraahimiif) kenninee, Ya’aquub (ilma ishaaq)is dabalataan (isaaf kennine) Hundaayyuu gaggaarii goone."},{"id":73,"translation":"Imaamota ajaja keenyaan qajeelchan isaan taasifnee jirra. toltuuwwan hojjachuu, salaata dhaabuufi zakaa baafachuu gara isaanitti wahyii goone. nuuf gabbartoota turan."},{"id":74,"translation":"Luuxiin murtii haqaafi beekumsa (amantii) isaaf kenninee jirra. (Ummata) ganda badiilee fokkatoo hojjattu irraa isa baraarree jirra. isaan ummata badoo, finciltoota turan."},{"id":75,"translation":"Rahmata keenya keessa isa seensifne. inni warra gaggaarii irraayi."},{"id":76,"translation":"Nuuhiinis ‘yeroo inni sana dura (Nutti) lallabee isaaf owwaannee, isaafi maatii isaas cinqaa guddaa irraa baraarre’ (yaadadhu)."},{"id":77,"translation":"(shira) Namoota keeyyattoota keenya sobsiisan irraa nagaya isa baafne, isaan warra hamtuu turan. hunda isaanii bishaaniin dhidhimsiifne."},{"id":78,"translation":"Daawuudiifi (ilma isaa) Suleeymaaniinis ‘yeroo isaan lamaan midhaan qonnaa (oyruu) re’oonni ummataa (halkan) dheedan keessatti murtii kennan” (yaadadhu), Nuti murtii isaanii beekoodha turre. [16]","footnotes":"[16] nama lamatu isaanirratti walhimate, re'ee tokkoottu midhaan ooyruu kaanii halkan seentee dheeddee balleessite, san walhimatan."},{"id":79,"translation":"Ishee (murtittii) Suleeymaaniin hubachiifne, Hundaafuu (beekumsa murtii) haqaafi beekumsa (diinis) kennineerra. Gaarreen Daawuudii waliin akka na qulqulleessan laaffifne allaattis (laaffifne). Nuti hojjatoo taane."},{"id":80,"translation":"Uffata sibiilaa kan isiniif tahe isa barsiifne. lola keessanirraa akka isin tiiysituuf jecha, Sila isin (Nu) galatoomfattootaa?"},{"id":81,"translation":"Suleeymaanif qilleensa bubbisaa, kan ajaja isaatiin gara dachii ishee keessatti barakaa goonee yaatu (laaffifnee jirra). Nuti waan hunda beekoo taaneerra."},{"id":82,"translation":"Sheyxaanota irraa isaan (faaya baasuuf garba keessa) isaaf lixaniifi sana malees hojii biraa hojjatantu jira. Nuti tiksoo isaanii taaneerra."},{"id":83,"translation":"Ayyuubiin (yaadadhu) ‘yeroo inni Gooftaa isaatti lallabee “ani rakkoon na tuqeera; Ati irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti” (jedhu) [17]","footnotes":"[17] akka hamaa dhukkubsate, maatiinis duraa dhume. kanaaf rakkoo tana narraa deebisi jedhee Rabbi kadhate."},{"id":84,"translation":"Isaaf owwaannee cinqaa irraa waan isarra jiru irraa furre. maatii isaatiifi fakkaataa isaaniis isaanii wajjin isaaf kennine, Rahmata Nu biraa ta'eefi warra Rabbiin gabbaran yaadachisuuf jecha."},{"id":85,"translation":"Ismaa’iil, Idriisiifi Zalkifliis (yaadadhu); hunduu obsitoota irraayi."},{"id":86,"translation":"Rahmata keenya keessas isaan seensifne, isaan warra gaggaarii irraayi."},{"id":87,"translation":"Saahiba nuuniinis (qurxummis) (Yuunusiinis yaadadhu); yeroo inni dallanaa deemee, Nuti isa irratti dhiphisuu dhabuu yaade. Dukkanoowwan keessaa “Si malee dhugaan gabbaramaan hin jiru, Ati qulqulloofte, Dhugumatti, ani miidhaa hojjataa irraa ta’een jira” (jechuun) lallabe. [18]","footnotes":"[18] qurxummitu liqimse, garaa isii keessaa Rabbitti iyyate."},{"id":88,"translation":"Isaaf awwaanne; cinqaa irraa isa baraarsine, Akka kanatti mu’uminoota nagaa baafna. [19]","footnotes":"[19] Rabbiin kadhaa isaa irraa qeebale, qurxummiin moggaa bahraatti isa tufe, Rabbiin baala baaqulaa irratti magarsee isa tiiyse. akkasitti nagaya bahe."},{"id":89,"translation":"Zakariyyaas (yaadadhu); yeroo inni Gooftaa isaatti lallabee “Gooftaa kiyya! Kophaa (ilma malee) nan dhiisin; Ati irra caalaa dhaaltotaati” (jedhe)."},{"id":90,"translation":"Isaaf awwaannee Yahyaa isaaf kennine, Niitii isaas (akka deessu) isaaf tolchine, Isaan (nabiyyoonni) toltuu keessatti kan daddafan ta'an, kajeellaafi sodaan (guutamanii) kan Nu kadhatan turan, Nuuf sodaatoo turan."},{"id":91,"translation":"Ishee qaama saalaa ishee tikfattes (Maryamiinis yaadadhu). Ruuhii (uumama) keenya irraa ta’e ishee keessatti afuufne, Isheefi ilma ishees aalamootaaf mallattoo taasifne. [20]","footnotes":"[20] maryamiin Rabbii jibriil itti ergee inni qilleensa itti afuufe nabi iisaa ulfooytee deesse."},{"id":92,"translation":"Isheen tun amantii teessan amantii takkittiidha, Ani Gooftaa keessanii Ana (qofa) gabbaraa."},{"id":93,"translation":"(Amantii isaanii keessatti) jidduu isaaniitti adda qoodaman, Hunduu {guyyaa qiyaamaa} gara keenya deebi’oodha."},{"id":94,"translation":"Namni mu’umina ta’ee gaggaarii irraa hojjate, hojii isaa hoonga’uun hin jiru, Nuti isaaf barreessoodha."},{"id":95,"translation":"Ganda ishee balleessine irratti (duniyatti deebi'uun) dhorgaadha; isaan hin deebi'an."},{"id":96,"translation":"Hanga yeroo (hidhaan) Ya’ajuujiifi Ma’ajuuj banamtee isaan tabba hunda irraan dhangala’anuutti (hin deebi'anu)."},{"id":97,"translation":"Waadaan dhugaa (qiyaamaan) dhihaatee jira, Yeroo san ijjoowwan warra kafaree akkuma banamtetti haftuudha, “Yaa badii keenya! Dhugumatti, nuti kana irraa daguu keessa turre (Yoom kana qofa) inumaa miidhaa raawwattoota taane\" (jedhu)."},{"id":98,"translation":"Isiniifi wantoonni isin Rabbiin malee gabbartanis qoraan (ibidda) jahannami; isin ishee (Jahannam) seenoodha."},{"id":99,"translation":"Isaan (taabotoonni) kunniin odoo gabbaramtoota ta’anii silaa ishee hin seenan ture, Hundi isaanii ishee keessatti waaru (hafu)."},{"id":100,"translation":"Isaaniif ishee keessatti halaaka (iyyaansa) harreetu jira; isaan ishee keessatti hin dhaga’an."},{"id":101,"translation":"Warra Nurraa milkiin isaaniif dabarte, isaan sun ishee irraa fageeffamoodha."},{"id":102,"translation":"Sagalee (didichaa) ishee hin dhaga’anu, Isaan waan lubbuun isaanii jaalattu keessatti hafoodha."},{"id":103,"translation":"(Guyyaa Qiyaamaa) naasuun guddaan isaan hin gaddisiisu, Maleykonni isaan simatu. “Kun guyyaa keessan kan baallamamoo taataniidha.” (jedhaniin)"},{"id":104,"translation":"Guyyaa samii marru akka mariinsa barreessan xalayaalee (galmeewwan) marutti (yaadadhu). Akkuma uumaa duraa jalqabnetti isa deebifna. (Kun) waadaa Nurratti tahe. Nuti raawwattoota taanee jirra."},{"id":105,"translation":"Dhugumatti, Nuti kitaabota keessatti barreessine, erga ‘Lawhal Mahfuuz’ (keessatti barreessinee) booda. “dachii gabroota kiyya gaggaariitu dhaalaa” (jechuu)."},{"id":106,"translation":"Dhugumatti, (Qur’aana) kana keessa ergaa ga'aa ta’etu orma (Rabbiin) gabbaraniif jira."},{"id":107,"translation":"{yaa Muhammad} Aalama (hundaaf) rahmata taasifnee malee (waan) si hin ergine."},{"id":108,"translation":"(Yaa Muhammad!) Jedhi: “Ani wanti gara kiyyatti wahyii godhamu ‘dhugaan gabbaramaan keessan gabbaramaa tokkicha’ (kan jedhuu dha) Sila isin islaamawoodhaa?”"},{"id":109,"translation":"Yoo gara galan “Ani ifaan ifatti isin beeksise, Ani wanti baallamamtan dhihoo moo, fagoo ta’aa isaa hin beeku” jedhi."},{"id":110,"translation":"Inni jecha ol fuudhamaa ni beeka, Waan isin dhoksitanis ni beeka."},{"id":111,"translation":"Ani inni (an isinitti himu kun) mokkoroo isiniif ta’uufi qananii yeroo gabaabaa (isiniif) ta’aa hin beeku."},{"id":112,"translation":"(Muhammad) ni jedhe: “(Yaa) Rabbi! (Anaafi warra ana sobsiisan giddutti) dhugaan murtii godhi, Gooftaan keenya Rahmaani, waan isin jettan irratti gargaarsifatamaadha."}]},{"id":22,"verses":[{"id":1,"translation":"Isin yaa ilmaan namaa Gooftaa keessan sodaadhaa, sochiin (lafaa) kan Qiyaamaa waan guddaadha (hamaadha).[1]","footnotes":"[1] Rabbi sodaachuun ajaja isaa raawwatanii waan inni dhoowwerraa fagachuuni."},{"id":2,"translation":"Guyyaa ishee argitan, dubartiin hoosiftu hundi waan hoosiftu irraa ni dagatti, (Dubartiin) ulfa qabdu hundi ulfa ishee garaa darbiti. Namoota (sodaafii rifannootarraa) machaa’oo agarta, Isaan waa (dhugaatirraa) machaa'oo miti. Garuu azaaba Rabbiitu haalaan cimaadha."},{"id":3,"translation":"Namoota irraa nama waa'ee Rabbii keessatti beekumsa malee falmujjira. sheyxaana fincilaa ta’e hunda hordofa."},{"id":4,"translation":"Isa (sheyxaana) irratti ‘inni nama isa jaalallee godhate (kamillee) ni jallisa; gara ibidda qabsiifamaa isa qajeelcha’ jechuun barreeffamee jira."},{"id":5,"translation":"Yaa namootaa! Yoo (du'a booda) kaafamuu irraa shakkii keessa jiraattan, Nuti biyyee irraa isin uumnee; ergasii copha bishaan saalaa irraa, eegasii dhiiga ititaa irraa, ergasii foon alalfatamu kan uumaa guuttateefi kan hin guuttatin (irraa isin uumne); (humnaafi dandeettii keenya) isiniif ibsuuf (kana goone). Nuti waan (abbaa) feene hanga qaaxaroo maqaa dhawamaa taheetti gadaamessaalee keessa teessifna, ergasii daa’ima goonee isin baafna (dhalachiifna). Ergasii akka umrii jabinaa keessan irra geessaniif (isin jiraachifnee isin guddifna). Isin irraa nama (umrii ijoollummaatiin) du’utu jira. isin irraa nama (haalaan dulloomee) gara umrii gadi aanaa deebi'utu jira. Erga beekkomsaatii akka homaa hin beekneef, Dachii gogduu taatee agarta; yeroo Nuti bishaan (bokkaa) ishee irratti buufne (roobsine) ni sochooti; ni iitoftis, akaakuu marga bareedaa irraas ni magarsiti."},{"id":6,"translation":"Sun waan Rabbiin, Isatu dhugaa ta’eefi inni du'aa kaasa. Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":7,"translation":"Qiyaamaan dhuftuudha; ishee keessa mamiin hin jiru. Rabbiin warra qabriilee keessa jiran (hunda) ni kaasa."},{"id":8,"translation":"Namoota irraa kan beekumsa malee (waa'ee) Rabbii keessatti falmutu jira. (akkasuma) qajeelfamaafi kitaaba (ergaa Rabbii) ibsu malee."},{"id":9,"translation":"Morma isaa maree (namoota) karaa Rabbii irraa jallisuuf (nama falmutu jira). Isaaf addunyaa kana keessatti salphinatu jira. Guyyaa Qiyaamaa azaaba gubaa ta’e isa dhandhamsiifna."},{"id":10,"translation":"“(azaaba seenuun kee) Kun waan harki kee lamaan dursiteefi (hojjatteefi)” (isaan jedhama). Dhugumatti, Allaahn gabroota (Isaa) kan miidhu hin taane."},{"id":11,"translation":"Namoota irraa nama amantii irraa moggaatti ta’ee (shakkiin) Rabbi gabbarutu jira. Yoo toltuun isa tuqe, isatti ragga’a.Yoo rakkoon isa tuqxe ammoo, fuula isaa irratti garagala. Inni addunyaafi Aakhiraa hoonga’ee jira. Sun isatu hoongoo ifa bahaadha."},{"id":12,"translation":"Rabbiin malee waan isa hin miineefi isa hin fayyadne kadhata (gabbara), Sun isatu jallina (haqarraa) fagoodha."},{"id":13,"translation":"waan miidhaan isaa bu’aa isaa irra dhihoo ta’e kadhata, Jaalallee ta’uun (isaa) waa fokkate! Ammas hiriyaa ta’uun (isaa) waa fokkate!"},{"id":14,"translation":"Rabbiin warra amananii, gaggaarii dalagan Jannatoowwan laggeen ishee jala yaatu isaan seensisa,  Rabbiin waan fedhu hojjata."},{"id":15,"translation":"Namni duuniyaafi Aakhiraa keessatti Rabbiin isaa (Muhammadiif) hin tumsuu yaadu, gara samii haada hidhatee of haa fannisu Ergasii shirri isaa waan inni jibbu dhabamsiisuu haa ilaalu"},{"id":16,"translation":"Akka kanatti keeyyattoota ifa bahaa goonee isa buufne, Rabbiin nama fedhe qajeelcha."},{"id":17,"translation":"isaan amanan, isaan yahuudoman, saabi’oonni, kiristaanonni, majuusonniifi isaan mushrikoota ta’an; Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa gidduu isaaniitti murteessa, Dhugumatti, Allaah’n waan hunda irratti ragaadha.[2]","footnotes":"[2] asitti Rabbiin garee hedduu dubbate, saabi'oota jechuun warra amantaa takkallee hinqabne kan amantaa malee jiraatuudha. majuusaan ammoo warra ibidda gabbaru, mushriktoonni warra taabotaafii umamtoota adda addaa gabbaruudha. Rabbiin guyyaa qiyaamaa isaan jiddutti murteessa, warra isatti amane (muimintoota) jannata naqa, kaafirtoota ibidda seensisa."},{"id":18,"translation":"Sila ati hingarree akka Rabbiif sujuudu wanti samiilee keessa jiruufi wanti dachii keessa jiruus, (akkasuma) aduun, jiini, urjiiwwan, gaarreen, mukkeen, lubbu qabeeyyiifi hedduun namarraa tahes (sujuuda Isaaf godhan hin arginee?) (Namoota) baay’ee azaabni isa irratti mirkanaa’ee jira, Nama Rabbiin isa salphise immoo namni isa kabaju hin jiru, Rabbiin waan fedhe hojjata. [3]","footnotes":"[3] bakka tanas sujuuda qaraatii (tilaawaattu) jira."},{"id":19,"translation":"Gareen (iimanaatiifii kufrii) kun lamaan warra Rabbii isaanii keessatti wal falmaniidha, Isaan kafaran uffata ibidda irraa ta’etu isaaniif murame. mataalee isaanii gubbaas bishaan danfaatu itti naqama."},{"id":20,"translation":"Isa sanaan wanti garaalee isaanii keessa jiruufi gogaaleen (isaanii) bayfama."},{"id":21,"translation":"Jirma sibiila irraa ta’etu isaaniif jira. [4]","footnotes":"[4] jirma kanaan malaaykaan mata keessa isaan tumti."},{"id":22,"translation":"Dhawaata isaan ishee irraa ba’uu fedhaniin yaaddoodhaan ishee keessatti deebifaman, “Adaba gubaa dhandhamaa” (jedhamani)."},{"id":23,"translation":"Rabbiin warreen amananii, gaggaarii hojjatan Jannata laggeen jala ishee yaatu seensisa, Ishee keessatti gumeewwan (kilkillee) warqeefi lu'ilu'a irraa ta’aniin faayamu (uffifamu). Uffanni isaanii ishee keessatti hariira."},{"id":24,"translation":"(Addunyaa kana keessatti) gara bareedaa jecharraa tahee qajeelfaman, gara karaa (Rabbii) faarfamaa ta’eetti (islaamummatti) qajeelfaman."},{"id":25,"translation":"isaannan kafaranii, karaa Rabbiitiifi masjiida kabajamaa irraa namoota dhorgan kan namoota (Makkaan) keessa jiraataniifi kan biyyoota biraa irraa dhufaniif wal qixa goone irraa (namoota) dhorgan (hoonga’an). Namni isa keessatti miidhaan jallachuu barbaade azaaba laalessaa irraa isa dhandhamsiifna."},{"id":26,"translation":"Yeroo Ibraahiimitti iddoo manaa (Ka'abaa) ibsine “homaa Natti hin qindeessin; Mana Kiyyas namoota naannawaniif, isaan (salaataaf) dhaabbataniif, isaan rukuu’a godhaniifi sujuuda bu’aniif qulqulleessi” (jenne dubbadhu.)"},{"id":27,"translation":"(Sirna) hajjii (akka raawwatan) namoota keessatti lallabi (Namoonnis sirnicha raawwachuuf) miilaafi geejjiba huqqifaman hunda irra ta’anii, daandiiwwan fagoo irraa sitti dhufu."},{"id":28,"translation":"faaydaalee isaanii irratti akka hirmaataniif, akka maqaa Rabbii dubbataniif guyyoota beekamoo ta'an keessatti beyladoota irraa waan Rabbiin isaanii kenne irratti (dubbataniif) (beeksisi). Ishee irraa nyaadhaa; hiyyeessa rakkataa nyaachisaa. [5]","footnotes":"[5] guyyoonni beekamoon kurnan zulhijjaati. isaan keessatti zikriifii ibaadaalee biroollee baay'isuun haalaan barbaachisa."},{"id":29,"translation":"San booda xuriiwwan isaanii haa dhabamsiisani; qodhaawwan isaaniis haa guutanii. Mana turaan (Ka’abaan) haa naannawanii."},{"id":30,"translation":"(Dubbiin) sanuma! Namni wantoota Rabbiin kabaje kabaje, sanatu isaaf caala Gooftaa isaa biratti, beyladoota (qaltanii nyaachuun) isiniif eeyyamame Isaan (of duratti) isinirratti dubbifamu (ibsamuuf) (jiran) malee. Xurii taabotaa irraa fagaadhaa, Jecha cubbuu irraas fagaadhaa."},{"id":31,"translation":"Rabbiif qajeeloo haala taataniin odoo homaa Isatti hin qindeessin (fagaadhaa). Namni Rabbitti qindeesse, akka nama samii irraa kufee allaattiin isa buttee yookiin bubbeen iddoo fagootti isa gatteeti."},{"id":32,"translation":"(Dubbiin) sanuma! Namni mallattoolee (amantii) Rabbii kabaje, isheen onneewwan sodaa (Rabbii) qabaachuu irraayi."},{"id":33,"translation":"Isiniif ishee (beyladoota wareegaa) keessa faaydaaleetu jira hanga beellama murtaa’eetti. eegasii iddoon ishee (bakkiti itti qalamtu) gara Mana turaa (daangaa harama Makkaa)ti."},{"id":34,"translation":"Ummata hundaafuu bakka qalmaa (isaaniif) taasifnee jirraa, akka horii Inni isaaniif kenne irratti maqaa Rabbii faarsaniif jecha, gooftaan keessan Gooftaa tokkicha, Isaaf harka kennaa, Warra Isaaf ufgadi qaban gammachiisi."},{"id":35,"translation":"Isaan warra yeroo Rabbiin faarfame (dubbatame) onneewwan isaanii (azaaba isaarraa) sodaattu, waan isaan tuqe irratti obsitoota tahan, salaata dhaabdota tahan, kan waan isaaniif kennine irraa kennaniidha."},{"id":36,"translation":"Beeyladoota (wareega Ka’abaa) ishee mallattoolee diin Rabbii irraa isiniif goone, Ishee keessa faaydaa gaggaariitu isiniif jira, Odoo sakaalamanii jiranuu maqaa Rabbii ishee irratti faarsaa, Yeroo cinaachi ishee kufte ishee irraa nyaadhaa; hiyyeessa nama hin kadhanneefi isa kadhatu nyaachisaa, Nuti akka kanatti ishee (beeyladoota) isiniif laaffifne. Akka isin galata galchitaniif. [6]","footnotes":"[6] maqaa Rabbii irratti faarsaa jechuun bismillaahi jedhaa gorra'aa jechuudha."},{"id":37,"translation":"Foonoowwan isiitiifi dhiigowwani isiis Rabbiin bira hin ga’u, Garuu sodaa Rabbii kan isin biraatti ta’etu Isa bira ga’a. Akka kanatti ishee isiniif laaffise, akka Rabbiin guddiftaniif, waan isin qajeelcheef jecha. Gaarii hojjattoota gammachiisi. [7]","footnotes":"[7] ibaadaa hunda keessatti ikhlaasa (Rabbiif qulqulleessutu) barbaachisa."},{"id":38,"translation":"Rabbiin isaan amanan irraa ni ittisa, nama akkaan ganaa, kafaraa ta'e hunda Rabbiin hin jaalatu."},{"id":39,"translation":"Warra lolaman sababa miidhamuu isaaniitiif (loluun) hayyamni godhameef, dhugumatti Rabbiin isaaniif tumsuu irratti danda’aadha. [8]","footnotes":"[8] Aayata kanaan jecha Rabbii oltaasisuuf loluun hayyamame."},{"id":40,"translation":"Isaan warra manneen isaanii irraa haqaan malee waan “Rabbiin keenya Allaahdha” jedhaniif qofa baafamaniidha, Odoo Rabbiin namoota garii isaanii gariin deebisuun jiraachuu baatee, silaa manneen moloksee, bataskaanoleen kiristaanootaa, bataskaanoleen Yahuudotaafi masjiidonni maqaan Rabbii baay'inaan keessatti faarfamu ni diigamti turte. Rabbiin nama (amantii) Isaaf tumsu, tumsuufiif jira. Rabbiin  jabaa, injifataadha."},{"id":41,"translation":"Isaan warra yoo Nuti dachii keessatti (isaan moosisuun) isaaniif mijeessine salaata dhaaban, zakaa kennan, toltuutti (namoota) ajajaniifi hamtuu irraa (namoota) dhorganiidha. Booddeen amriiwwanii Rabbumaafi."},{"id":42,"translation":"Yoo si kijibsiisan, isaaniin duras ummanni Nuuh, Aadiifi Samuud (nabiyyoota isaanii) kijibsiisanii jiru."},{"id":43,"translation":"Ummanni Ibraahiimiifi ummanni Luuxis (akkasuma)."},{"id":44,"translation":"warri Madyanis (akkasuma) (shu'eybiin) kijibsiisan, Muusaanis kijibsiifamee jira, Ani kaafirootaaf qaba qabeetan san booda isaan qabe, adabbiin kiyya akkam (hamaa) dha!"},{"id":45,"translation":"Magaalota irraa meeqaatama odoo isheen miidhaa hojjattuu taatee jirtuu ishee balleessine. Isheen qaaxeewwan ishee irratti kukkuftuudha. Eela onteefi Gamoowwan dhedheeraa (meeqa duwwaa dhiisisifne)."},{"id":46,"translation":"Sila isaan (Mushrikoonni Makkaa) dachii keessa hin deemnee? Onneewwan ittiin waa hubatan yookiin gurri ittiin waa dhagayan isaaniif ta'a. ijji (gubbaa tuni) hinjaamtu. garuu onneewwan qomaalee keessa jirtuutu jaama."},{"id":47,"translation":"Adabatti si jarjarsiifatu, Rabbiin waadaa Isaa hin diigu, Dhugumatti, guyyaan tokko Rabbii kee biratti akka waggaa kumaati waan isin (adduniyatti) lakkooftan irraa."},{"id":48,"translation":"(warra) Magaalotaa irraa meeqaatama tan Ani yeroo isheef kennee, haala isiin miidhaa hojjatuu taateen ergasii (adabaan) ishee qabe (hedduudha), deebiin gara kiyya."},{"id":49,"translation":"(Yaa Muhammad!) Jedhi: “Yaa namootaa! Ani isiniif sodaachisaa ifa bahaadha.”"},{"id":50,"translation":"Isaan amananii, gaggaarii hojjatan, isaaniif araaramaafi hiree gaariitu jira."},{"id":51,"translation":"Isaan Nu dadhabsiisuu (yaadanii) aayatoota keenya (balleessuu keessatti) hojjatan, isaan sun warra jahannami."},{"id":52,"translation":"Nuti si dura ergamaas ta’ee nabiyyii tokko erginee ‘yeroo inni dubbise sheyxaanni dubbisa isaa keessa (gurra ummataa irratti soba) darbu malee’ kan hafu hin taane, Rabbiin waan sheyxaanni itti darbu san ni balleessa, Sana booda aayatoota isaa ni raggaasisa, Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":53,"translation":"Waan sheyxaanni darbu san isaan onneewwan isaanii keessa dhukkubni jiruufi warra onneewwan isaanii gogeef mokkoraa gochuuf (akkas taasise). Dhugumatti, miidhaa hojjattoonni wal diddaa fagoo ta’e keessa jiru."},{"id":54,"translation":"Akka isaan beekumsa kennaman dhugaa Rabbii kee irraa dhufe ta’uu isaa beekanii isatti amananii, onneewwan isaanii isatti tasgabbii argattuuf (kana taasise). Rabbiin warra amanan gara karaa sirrii qajeelchaadha."},{"id":55,"translation":"Isaan kafaran waa’ee isaa (Qur’aanaa) irraa shakkuu irraa hin deeman. Hanga Qiyaamaan tasa isaanitti dhuftutti yookiin (hanga) adabbiin guyyaa maseenaa (isa booda halkan hin jirree) isaanitti dhufutti.[9]","footnotes":"[9] sun guyyaa qiyaamaati."},{"id":56,"translation":"Mootummaan guyyaa san kan Allaahati, Gidduu isaaniitti ni murteessa, Isaan amananii, gaggaarii hojjatan Jannata qananii keessa tahu."},{"id":57,"translation":"Isaan kafaranii, keeyyattoota keenya sobsiisan, jara san adabbii (jahannam kan) salphisaa ta’etu isaaniif jira."},{"id":58,"translation":"Isaan karaa Rabbii keessatti godaananii, ergasii ajjeefaman yookiin du’an, dhugumatti, Rabbiin kennaa gaarii isaanii kennuuf jira, Rabbiin Isatu irra caalaa kennitootaati. [10]","footnotes":"[10] karaa Rabbii keessatti godaanuun, duula karaar Rabbii keessatti ajjeefamuufii du'uun waan jannata guddaa ittiin badhaafamanirraayi."},{"id":59,"translation":"Inni (Rabbiin) isaan seensisa seensa isa jaallatan (sun jannata), Rabbiin beekaa, obsaadha."},{"id":60,"translation":"(Dubbiin) akkana Namni fakkaataa waan ittiin miidhameetiin haaloo bahatee, ergasii isarratti roorrifame, dhugumatti Rabbiin isaaf tumsa, Rabbiin irra namaaf dabraa, araaramaadha."},{"id":61,"translation":"Sun waan Rabbiin halkan guyyaa keessa seensisuufi guyyaas halkan keessa seensisuufi, Rabbiin dhagayaa, argaadha."},{"id":62,"translation":"sun waan Rabbiin, Inni (gabbaramaa) dhugaa ta’ee, wantoonni isaan Isaa gaditti gabbaran immoo inni sobaa ta’eef, Rabbiin Isatu ol ta’aa, guddaadha."},{"id":63,"translation":"Sila akka Rabbiin samii irraa bishaan buusee (rooba roobse), dachiin (isaan) magariisa taate hin arginee? Rabbiin rahmata godhaa, keessa beekaadha."},{"id":64,"translation":"Wantoonni samiilee keessa jiraniifi wantoonni dachii keessa jiran hundi kan Isaati, Rabbiin Isatu dureessa, faarfamaadha."},{"id":65,"translation":"Sila akka Allaahn wantoota dachii keessa jiran isiniif mijeesse hin arginee, dooniwwan bahara keessa ajaja Isaatiin daakanillee, samii niqaba akka dachirratti hinkufneef hayyama isaatiin malee, Rabbiin namootaaf akkaan mararfataa, rahmata godhaadha."},{"id":66,"translation":"Inni Isa isin jiraachisee, sana booda isin ajjeesee, Sana booda isin jiraachisuudha, ilmi namaa akkaan (Rabbitti) kafaraadha. [11]","footnotes":"[11] jirachisuun duraa dhabamarraa argamsiisuu uumuu dhalachiisuu. eegsii yeroo umriin dhumte ajjeesuu, eegasii guyyaa qiyaamaa qormaataafii galataaf kaasuudha."},{"id":67,"translation":"Ummata hundaaf seera amantii kan isaan irratti hojjatan taasifnee jirra. (mushrikoonni) dhimma kana irratti akka siin hin falmine. Gara Gooftaa keetiitti waami. Ati karaa qajeelaa irra jirta."},{"id":68,"translation":"Yoo siin falman “Rabbiin beekaa waan isin hojjattaniiti” jedhiin. [12]","footnotes":"[12] irratti isin qoratee gatii isiniin malu isiniif galcha."},{"id":69,"translation":"Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa waan isin isa keessatti wal dhabaa turtan gidduu keessanitti murteessa."},{"id":70,"translation":"Sila Rabbiin wantoota samiifi dachii keessa jiran hunda akka beeku hin beektuu? kun kitaaba (Lawhal Mahfuuz) keessa jira, kun Rabbi irratti laafaadha."},{"id":71,"translation":"Rabbiin malee waan Inni ragaa homaatuu isaaf hin buusiniifi waan isaan isatti beekumsi isaaniif hinjirre gabbaru. Miidhaa hojjattootaaf gargaaraan homaatuu hin jiru."},{"id":72,"translation":"Yeroo keeyyattoonni keenya kan ifa ta’an isaan irratti dubbifaman, fuulleen warra kafaranii irraa (ajaja Rabbii) diduu hubatta. Warra keeyyattoota keenya isaan irratti dubbisanitti utaaluutti dhihaatu, jedhiin (Yaa Muhammad!) “Sila waan sana caalaa hamaa ta’e isiniif himuu? Ibidda Rabbiin isii warra kafaraniif baallameedha, Deebichi waa fokkate!."},{"id":73,"translation":"isin yaa warri amantan! Fakkeenyi taasifamee isa dhaggeeffadhaa, warri isin Rabbii achitti kadhattan (gabbartan) odoo isaaf walitti qabamaniillee tiisisa tokko hin uuman, Yoo tiisisni waan tokko isaan harkaa bute, (waan) san isa irraa buusuu hin danda’anu, Gabbaraafi gabbaramaan dadhabe.[13]","footnotes":"[13] taabotaafii wanni isaan Rabbii gaditti gabbaran meeshaa sossouu hindandeenye, gabbaramuu haqa hingodhattu."},{"id":74,"translation":"Dhugaa guddina Isaa (akka isaan malutti) Rabbiin hin guddifne, Rabbiin jabaa, injifataadha."},{"id":75,"translation":"Rabbiin maleykota irraa ergamoota filata; namoota irraas (ni filata), Rabbiin dhaga’aa, argaadha. [14]","footnotes":"[14] maalaykaa nabiyyootatti erga, nabiyyoota ummatatti erga."},{"id":76,"translation":"Inni (Rabbiin) wantoota fuuldura isaaniitiifii wantoota duuba isaaniitis hunda ni beeka, amriin hundi gara Rabbiitti deebifamti."},{"id":77,"translation":"Yaa warra amantan! Rukuu’a bu’aa; sujuudas bu’aa (salaataa); Gooftaa keessan gabbaraa; toltuus hojjadhaa akka milkooftaniif.[15]","footnotes":"[15] bakka tanas sujuuda qaraatiittu jira. kanaan wajji suuraan tuni sujuuda lama qabdi."},{"id":78,"translation":"Qabsoo Isaaf malu (Karaa) Rabbii keessatti qabsaawaa; Inni isin filateera; amantii keessatti dhiphina tokkollee isin irratti hin goone, Karaa abbaa keessan Ibraahiim (hordofaa), Isatu (Rabbitu) kana duraafi (Qur’aana) kana keessattis Muslimtoota isin moggaase, Akka ergamaan Rabbii isin irratti ragaa tahuufii isinis namoota irratti ragaa taataniif, salaata dhaabaa; zakaa kennaa; Rabbiin qabadhaa. Inni jaalalloo keessani. Jaalallee ta'uuf waa tolee! Gargaaraa ta'uufis waa tole!"}]},{"id":23,"verses":[{"id":1,"translation":"Dhugumatti, mu’uminoonni milkaawan. [1]","footnotes":"[1] mu'imintoonni waan fedhan toltuu hunda argachuun hamtuu jalaa bahuun milkaawa."},{"id":2,"translation":"Isaan warra salaata isaanii keessatti khushuu’a godhoo tahan."},{"id":3,"translation":"Isaan warra dhararraa fagaatoo tahan."},{"id":4,"translation":"Isaan warra zakaas hojjatoo tahan (zakaa baasan)."},{"id":5,"translation":"Isaan warra qaama saalaa isaanii tikfatoo tahan. [2]","footnotes":"[2] baalagummaa sagaggaalummarraa qaama saala isaanii tiiysan."},{"id":6,"translation":"Jaartiiwwan isaanii yookiin waan mirgi isaanii dhuunfatte (gabroota) irratti malee, isaan (kanarratti) komatamoo miti."},{"id":7,"translation":"Namni sana malee (waan biraa) barbaade, isaan sun daangaa dabroodha. [3]","footnotes":"[3] kuni karaa jaartii ufiitiifii gabrittii ufii malee karaa biroo kamiiyyu fedhii saalaa bahuuf itti fayyadamuun haraam dhoowwaa tahuu ibsa. kanneen akka harkaan fedhii ufirraa baasuu fii beyladaan wajji qunnamtii godhuu, dhiirti dhiiratti, dhalaan dhalatti fedhii bahuu, fii wanni kana fakkaatu hundinuu haraami dhoowwaadha badii guddoodha."},{"id":8,"translation":"Isaan warra amaanaa isaaniitiifi waadaa isaaniis tikfatoo ta’aniidha. [4]","footnotes":"[4] amaanaa Rabbiitiifii namaa eeguun sifa mu'iminaati, isii diiguun bifa munaafiqaa tahuun hadiisaan ibsame."},{"id":9,"translation":"Isaan warra salaatoowwan isaanii irratti tikfatoo tahaniidha."},{"id":10,"translation":"Isaan sun isaanuma qofatu dhaaltota (jannataati)."},{"id":11,"translation":"Isaan warra Firdawsiin dhaalanu. isaan ishee keessatti hafoodha (zalaalam turoodha)."},{"id":12,"translation":"Dhugumatti, Nuti ilma namaa qulqulluu (cunfaa) dhoqqee irraa ta'e irraa uumne."},{"id":13,"translation":"Sana booda coba bishaan saalaa kan iddoo tasgabbaa’aa, mijaa'aa (gadaamessa) keessatti isa taasifne."},{"id":14,"translation":"Sana booda bishaan saalaa dhiiga ititaa taasifne; ergasii dhiiga ititaa muraa foonii taasifne; ergasii foonittii (sana) lafee taasifne; ergasii lafees foon itti uffifne; sana booda uumama biraa uumne, (ruuhii itti afuufuudhaan) (daa’ima isa goone), Rabbiin irra tolchaa uumtotaa ta’e qulqullaa’e!"},{"id":15,"translation":"Eegasii Isin sana booda du’oodha. [5]","footnotes":"[5] eega sadarkaalee himame san keessa dabartan booda yeroo umriin teessan dhumte niduutan."},{"id":16,"translation":"Eegasii isin Guyyaa Qiyaamaa ni kaafamtu."},{"id":17,"translation":"dhugumatti, Nuti gubbaa keessanitti samii torba uumnee jirra, Nuti uumamtoota irraa kan dagattoota hin taane."},{"id":18,"translation":"Samii irraa bishaan (rooba) hanga (barbaachisaa ta’een) buufnee. ergasii dachii keessa isa kuufne.  Nuti isa deemsisuu irratti danda’oodha."},{"id":19,"translation":"Isaan iddoowwan ashaakiltii isiniif magarsine, kan mukkeen timiraafi inabaa kan ishee keessa isiniif fuduraaleen heddu jiraniifi isin ishee irraa nyaattan."},{"id":20,"translation":"Muka gaara Xuuru siinaa irraa baatu (margitu), kan dhadhaa (dibatamu) biqilchituufi warra nyaataniifis buusaa taatus (isiniif uumne). [6]","footnotes":"[6] isiin muka zeytuunaati, dhadhaa qabdi."},{"id":21,"translation":"Isiniif beyladoota (gaala, loon, re'eef hoolaa) keessa waan xiinxaltantu jira, Waan garaalee isii keessa jiru irraa (aannan) isin obaafna, Ammas isiniif ishee keessa faaydaalee (biraa) baay’eetu jira. Ishee irraas ni nyaattu."},{"id":22,"translation":"Isheefi dooniiwwan irrattis yaabbachiifamtan."},{"id":23,"translation":"Dhugumatti, Nuti Nuuhiin gara ummata isaa erginee jirra. Inni ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Allaah gabbaraa. Isa malee gabbaramaan biraa isiniif hin jiru. Sila isin (Allaah) hin sodaattanii?”"},{"id":24,"translation":"Qondaaltonni ummata isaa irraa kafaran ni jedhan: “Kun namuma akka keessaniiti malee waan biraa hin taane, Isin irra of caalchisuu fedha, Rabbiin odoo fedhee silaa maleykota buusa ture. kana abbootii keenya durii keessatti hin dhageenye."},{"id":25,"translation":"Inni nama maraatummaan itti jiru malee waan biraa miti, (Kanaafuu) hanga yeroo murtaa’ee isa eegaa.”"},{"id":26,"translation":"(Nuuhis) ni jedhe: “Gooftaa kiyya! Waan ana sobsiisaniif isaan irratti na gargaari.”"},{"id":27,"translation":"Nuti (akkana jechuun): gara isaatti wahyii goone: “Ilaalchaafi ajaja keenyarratti doonii hojjadhu, Yeroo ajajni keenya dhufee, badaa ibiddaa (jalaan bishaan) madde, waan hunda irraa gosoota lama lama (kormaafi dhalaa) ishee (doonii san) keessa seensisi, Maatii keetis (seensisi) nama isaan irraa jechi (adabbiin) keenya duraan irratti dabre malee, Waa’ee warra miidhaa hojjatanii keessatti nan dubbisin. Dhugumatti, isaan bishaaniin nyaatamoodha. [7]","footnotes":"[7] kuni seenaa nabi nuuhiifii ummata isaati ibsa. yeroo dheeraa yaamee didanii kafaran. achumaan Rabbiin bishaaniin isaan fixe."},{"id":28,"translation":"Yeroo atiifi namoonni si waliin jiran doonii gubbaa baatan “Faaruun kan Rabbii Isa namoota miidhaa hojjatan irraa nu baraarseeti” jedhi."},{"id":29,"translation":"Jedhi: “Gooftaa kiyya! Qubsuma barakaa qabu na qubsiisi; Ati irra caalaa qubsiiftotaati.”"},{"id":30,"translation":"Kana (adaba ummata Nuuh) keessa mallattooleetu jira; Nuti dhugumatti (ummata Nuuhii) qormaatoo taanee jirra."},{"id":31,"translation":"eegasii isaan boodaan dhaloota biroo uumne."},{"id":32,"translation":"Isaan keessatti ergamaa isaan irraa ta’e erginee “Rabbiin gabbaraa; Isa malee Gooftaan biraa isiniif hin jiru, Sila isin (Allaah) hin sodaattanuu?” (jechuudhaan)."},{"id":33,"translation":"Qondaalonni mmata isaa kanneen kafaran nijedhan. kan qunnamtii Aakhiraa sobsiisaniifi jireenya addunyaa keessatti Nuti isaan duroomsine irraa tahan (nijedhan) : “Kun namuma fakkaataa keessaniiti malee waan biraatii miti. Waan isin nyaattan irraa nyaata; waan isin dhugdan irraas dhuga."},{"id":34,"translation":"Yoo nama akka keessaniitiif ajajamtan, dhugumatti isin yoos hoonga’oodha."},{"id":35,"translation":"Sila isin erga duutanii biyyeefi lafee taatanii booda deebitanii (qabrii keessaa) baafamtu (jedhee) isin baallamaa?"},{"id":36,"translation":"Wanti isin ittiin dinniinamtan (qabrii irraa kaafamuun) fagaate! fagaate!"},{"id":37,"translation":"Isheen jireenya keenya addunyaa malee kan biraatii miti, Nuti ni duuna; ni jiraannas, Nuti kaafamoo miti."},{"id":38,"translation":"Inni namicha Rabbi irratti soba odeessu malee waan biraa miti, Nuti isaaf amanoowwan hin taane.”"},{"id":39,"translation":"[Inni] “Gooftaa kiyya! Waan na sobsiisaniif naa tumsi” jedhe."},{"id":40,"translation":"(Rabbiin) “Yeroo muraasa booda, isaan dhugumatti gaabbitoota ta’uuf jiru” jedhe."},{"id":41,"translation":"Iyyiti cimtuun dhugaadhaan isaan qabatte, hoomacha isaan goone, Ummatoota miidhaa hojjattootaaf (rahmata Rabbii irraa) fageenyi haa ta’u."},{"id":42,"translation":"Ergasii, isaan booda dhaloota biroo uumne."},{"id":43,"translation":"Ummanni kamillee beellama ishee hin dabartu; boodas hin aantu."},{"id":44,"translation":"Sana booda ergamtoota keenya walduraa duubaan ergine, Dhawaatuma ummata tokkotti ergamaan ishee dhufuun isa kijibsiisan, (badii keessatti) garii isaanii garii hordofsiifne, Oduu odeeffamu isaan taasifne, Namoota hin amanneef fageenyi haa ta’u!"},{"id":45,"translation":"Sana booda Muusaafi obboleessa isaa Haaruuniin raajiiwwan keenyaafi ragaa ifa galaan ergine."},{"id":46,"translation":"Gara Fir’awniifi qondaaltota isaa (ergine). ni boonan orma uftuultota tahan."},{"id":47,"translation":"Ni jedhan: “Sila namoota lamaaf kan nu fakkaataniif amannaa?  kan ummanni isaanii nuuf gabbartoota ta'an\""},{"id":48,"translation":"Isaan lamaan ni sobsiisan, Warra balleeffaman irraas ta’an."},{"id":49,"translation":"Akka isaan (haqatti) qajeelaniif jecha dhugumatti, Muusaaf kitaaba kenninee jirra."},{"id":50,"translation":"Ilma Maryamiifi haadha isaatis mallattoo taasifne, Isaan lamaanuu gara iddoo ol fuudhamaa; tasgabbiifi burqituu qabuu isaan qubsiifne."},{"id":51,"translation":"Yaa ergamtoota (kiyya)! Wantoota gaggaarii irraa nyaadhaa, Dalagaalee gaggaariis hojjadhaa, Ani waan isin hojjattan beekaadha."},{"id":52,"translation":"Isheen tun (Rabbii tokkicha gabbaruun) tuuta teessani tuuta takka (karaa tokko taatee amantii keessani), Anis Gooftaa keessanii ana sodaadhaa."},{"id":53,"translation":"Amantii isaanii gidduu isaanitti addaan cicciratani qoodamaa godhan, Gareen hundinuu waan isaan bira jirutti gammadoodha."},{"id":54,"translation":"Hanga yeroo murtaa'eetti jallina isaanii keessatti isaan dhiisi."},{"id":55,"translation":"Sila sababni Nuti qabeenyaafi ilmaan irraa isaaniif daballu (isaaniif gaarii) se’uu?"},{"id":56,"translation":"Toltuuwwan isaaniif ariifachiifna (se'uu?) Lakkii; (suuta suutaan isaan qabuufi) Garuu isaan hin hubatan."},{"id":57,"translation":"Isaa warri (osomaa toltuu hojjatanuu) sodaa Gooftaa isaanii irraa nahoo tahan."},{"id":58,"translation":"Isaan Warri keeyyattoota Gooftaa isaaniitti amanan,"},{"id":59,"translation":"Isaan Warri Gooftaa isaaniitti homaa hin qindeessine,"},{"id":60,"translation":"Warri waan hojjatan (tolturraa) onneewwann isaanii sodaan guutamtee, gara Gooftaa isaanii akka deebi’an amanaa hojjatan,"},{"id":61,"translation":"Isaan sun hojiiwwan gaggaarii keessatti akkaan jarjaroodha; isaan isheedhaaf dorgomoodha."},{"id":62,"translation":"Nuti lubbuu takkas dandeettii ishee malee ishee hin dirqisiifnu, Nu bira kitaaba dhugaa dubbatutu jira. Isaan hin miidhaman."},{"id":63,"translation":"Dhugumatti onneewwan isaanii (Qur’aana) kana irraa haguuggaa keessa jirti. Isaaniif kana malees dalagaalee (gadhee) biraa kan isaan ishee hojjatantu jira."},{"id":64,"translation":"Hanga Nuti isaan irraa warra qanani'oo (jireenya qananii daangaa dabre keessa jiraachaa turan) adabaan qabnetti, yeroma san isaan (deeggarsa kadhaaf) (sagalee ol fuudhanii) iyyu."},{"id":65,"translation":"Har’a hin iyyinaa, isin Nu irraa tumsa hin argattanu (isaaniin jedhama)."},{"id":66,"translation":"Dhugumatti, keeyyattoonni kiyya isin irratti dubbifamaa turaniiti, isin duuba keessanitti irraa deebi’aa turtan."},{"id":67,"translation":"Isakanaan (Harama makkaatiin) warra boonan taatanii halkanis ka'abaa biratti (Qur'aana) arrabsaa irraa garagaltan."},{"id":68,"translation":"Sila jecha (Rabbii) hin xiinxalanii? Moo waan abbootii isaanii kan jalqabaatti hin dhufintu isaanitti dhufe?"},{"id":69,"translation":"Ergamaa isaanii hin beekinii, isa sobsiisan moo?"},{"id":70,"translation":"“Moo maraatummaatu isatti jira” jedhu? Lakkii; inni dhugaan isaanitti dhufe, irra baay’een isaanii dhugaa jibboodha."},{"id":71,"translation":"Odoo dhugaan fedha lubbuu isaanii hordofee, silaa samiilee, dachiifi wantoonni isaan keessa jiran ni badu turan. Inumaayyuu; nuti kabajaa isaaniitiin isaanitti dhufne (Qur'aana kabajaan isaanii keessa jiru isaaniif kennineeti), isaan kabajaa isaanii irraa garagaloodha."},{"id":72,"translation":"Moo kafaltii isaan gaafatta? Gatii Gooftaa keetiitu caala. Inni irra caalaa warra kennaniiti."},{"id":73,"translation":"Dhugumatti, ati gara karaa qajeelaatti isaan waamta."},{"id":74,"translation":"Isaan Aakhiraatti hin amanne karaa (qajeelaa) irraa jallatoodha."},{"id":75,"translation":"Odoo rahmata isaaniif goonee, rakkoo isaan irra jirus irraa kaafnee, dhugumatti isaan dhama'anii jallina isaanii keessa jiraatu."},{"id":76,"translation":"Dhugumatti, Nuti adabaan isaan qabnee jirra, Isaan Gooftaa isaaniitiif gadi of hin qabne; Isattis hin watwaanne."},{"id":77,"translation":"hanga balbala azaabaa cimaa qabu isaan irratti banne, yeroma san isaan isa keessatti abdii muratoodha."},{"id":78,"translation":"Innis Isa dhageettii, argituuwwanifi onneewwan isiniif uumeedha. Wanti isin galateeffattan xiqqoo qofa."},{"id":79,"translation":"Inni Isa dachii keessa isin facaaseedha. Gara Isaatti walitti qabamtan."},{"id":80,"translation":"Inni Isa jiraachisuufi ajjeesuudha, Jijjiiramni halkaniifi guyyaas kan Isaati, Sila hin hubattanii?"},{"id":81,"translation":"Fakkaatuma waan warri duraanii jedhanii jedhan."},{"id":82,"translation":"Ni jedhan: “Sila erga duunee biyyeefi lafee taane booda, nuti (deebinee) kaafamnaa?[8]","footnotes":"[8] kaafamiinsa morman, kanaan kafaran."},{"id":83,"translation":"Dhugumatti, nuufi abbootiin keenyas kana dura kana waadaa galamnee jirra, Kun ogbarruu warra durii malee waan biraatii miti.”"},{"id":84,"translation":"Jedhi: “dachiiniifi wanni ishee keessa (gubbaa) jiran kan eenyuti? Yoo kan beektan taatan”"},{"id":85,"translation":"“Kan Rabbiiti” jedhu “Sila isin hin gorfamtanii?\" jedhi."},{"id":86,"translation":"“Gooftaan samii torbaniifi Gooftaan Arshii guddoo eenyu?” jedhi."},{"id":87,"translation":"“Kan Rabbiiti” jedhu “Sila isin (Allaah) hin sodaattanuu?” jedhiin."},{"id":88,"translation":"“Inni mootummaan waan hundaa harka Isaa jiru eenyu jedhiin? inni kan tiksu; isa irratti kan hin tikfamne, yoo kan bektan taatan."},{"id":89,"translation":"“Kan Allaahti” jedhu “Akkam (dhugaa) irraa garagalfamtu ree?” jedhiin."},{"id":90,"translation":"Inumaayyu, Nuti dhugaan isaanitti dhufnee jirra, isaan sobdoota."},{"id":91,"translation":"Rabbiin ilma hin godhanne, Isa waliin gabbaramaan tokkoyyuu hin jiru, (Odoo jiraatanii) silaa gabbaramaan hundi waan uumeen deema. Gariin isaanii garii irratti ol ta’u turan. Rabbiin waan isaan itti fakkeessan (hunda) irraa qulqullaa’e!"},{"id":92,"translation":"Beekaan waan fagoofi dhihoo sun (qulqullaa’e), Waan isaan itti qindeesan irraa ol ta’e!"},{"id":93,"translation":"Jedhi: “Gooftaa kiyya! Yoo (adabbii) isaaniif waadaa galame nagarsiifte,"},{"id":94,"translation":"Gooftaa kiyya! (adaba irraa na baraarsi); ummata miidhaa hojjattoota keessas na hin taasisin.”"},{"id":95,"translation":"Nuti waan isaaniif waadaa seenne si argisiisuu irratti danda’oodha."},{"id":96,"translation":"ishee irra gaariidhaan hamtuu deebisi, Nuti waan isaan wassafan beekoodha. [9]","footnotes":"[9] Hamtuu gaariin deebisuun akka dhiifama godhuu, akka irratti obsuufa."},{"id":97,"translation":"Jedhi: “Gooftaa kiyya! Ani hasaasaalee sheyxaanotaa irraa Sittin maganfadha!"},{"id":98,"translation":"Gooftaa kiyya! Isaan natti dhufuu irraa Sittin maganfadha.”"},{"id":99,"translation":"hanga tokkoon isaaniitti duuti dhufe (yeroo san) ni jedha: “Gooftaa kiyya! Na deebisaa"},{"id":100,"translation":"Ani waaniin dhiise keessatti gaarii hojjachuun kajeela.” Lakkii! Isheen jecha inni ishee jedhu (qofa), isaan duuba hagoogiitu jira Hanga guyyaa kaafamaatti."},{"id":101,"translation":"Yeroo garriin (xurumbaan) afuufame, guyyaa san firummaan gidduu isaanii hin jiru; walis hin gaafatan."},{"id":102,"translation":"Namni madaalliiwwan (hojii gaarii) isaa ulfaatte, isaan sun warra milkaa’oodha"},{"id":103,"translation":"Namni madaalliiwwan (hojii gaarii) isaa salphatte, isaan sun warra lubbuulee isaanii hoongessan. Jahannam keessa turu."},{"id":104,"translation":"Ibiddi fuula isaanii ni gubdi, Isaanis achi keessatti soqolamoodha (fuulaa fokkatoota).[10]","footnotes":"[10] soqolamoo jechuun nama hidhiin jalaa irraa gadidachaatee gadi harkifamtee ilkeen dirretti baatee fakkate jechuudha."},{"id":105,"translation":"Sila keeyyattoonni kiyya isin irratti dubbifamaa turtee, isin ishee sobsiisaa hin turree?"},{"id":106,"translation":"Isaan ni jedhan: “(Yaa) Gooftaa keenya! Gogiinsa keenyatu nurra injifate; nu ummata jallatoo taane."},{"id":107,"translation":"Gooftaa keenya! Ishee irraa nu baasi, Ergasii yoo  (kufriifii jallina) itti deebine nutu miidhaa hojjattoota.”"},{"id":108,"translation":"(Rabbiin) \"Salphadhaatii ishee (jahannam) keessa fagaadhaa, nan dubbisinaa\" jedha."},{"id":109,"translation":"Gareen gabroota kiyya irraa ta’e tokko “Gooftaa keenya! Amannee jirra, nuuf araaramii, rahmataas nuuf godhi, Ati irra caalaa warra rahmata godhaniiti” jedhaa turan."},{"id":110,"translation":"Isinis hanga yaadannoo (faaruu) kiyya isin dagachiisanitti isaanitti qishnaa (baacaa) turtan, Isaanittis kolfaa turtan."},{"id":111,"translation":"Ani har’a waan isaan obsaniif isaan milkaa’oo ta’uudhaan isaaniif galata galche."},{"id":112,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Sila dachii keessa lakkoofsa waggaa hangamii jiraattan?”"},{"id":113,"translation":"[Isaan] ni jedhan: “Nuti guyyaa tokko yookiin garii guyyaa turre, Warra lakkaa’an gaafadhu.”"},{"id":114,"translation":"(Rabbiin) ni jedha: “isin (yeroo) xiqqoo malee hin jiraanne Odoo kan beektan taatanii ."},{"id":115,"translation":"Sila Nuti taphaaf isin uumne seetuu? Ammas isin gara keenyatti (guyyaa qiyaamaa qormaataaf jecha) hindeebifamtanuu seetuu”?"},{"id":116,"translation":"Rabbiin mootii dhugaa ta’e, ol ta’e, Isa malee Gooftaan biraa hin jiru, Inni Gooftaa Arshii kabajamaati."},{"id":117,"translation":"Namni Rabbii wajjin odoo ragaa isa irratti hin qabne, gabbaramaa biraa kadhatu (gabbaru), qormaanni isaa Gooftaa isaa bira jira, warri kaafaran hin milkaa’anu."},{"id":118,"translation":"“Gooftaa kiyya! Naaf araarami, rahmatas (naaf) godhi, Ati irra caalaa warra rahmata godhaniiti” jedhi."}]},{"id":24,"verses":[{"id":1,"translation":"(Isheen tun) suuraa Nuti ishee buufnee, dirqama ishee taasifnee (seera isiitti hojjatuu dirqama goone), ishee keessatti keeyyattoota ifa ta’an buufne akkagorfamtaniif. [1]","footnotes":"[1]  Rabbiin suuraa tana buusee isitti hojjachuu dirqama taasise."},{"id":2,"translation":"Dubartii (heeruma dura) sagaagaltuufi dhiira (fuudha dura) sagaagalu tokko tokkoon isaanii dhawaa dhibba isaan garafaa, Yoo Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti kan amantan taataniif, amantii (adaba yookiin haddii) Rabbii keessatti isaan lamaaniif garaa laafuun isin hin qabatin, adabbii isaan lamaanii gareen mu’uminoota irraa ta’e itti haa hirmaatu. [2]","footnotes":"[2] adabni nama zinaa godhee bifa lamatti jira, yoo yakkitoonni dubraaf dardara tahan yeroo dhibba tumamanii waggaa tokko biyyarraa fageeffaman. yoo warra fuudhee heerume tahan dhagaan tumamanii ajjeefaman."},{"id":3,"translation":"Dhiirri sagaagalaan sagaagaltuu yookiin dubartii mushrika taate malee hin fuudhu, Dubartiin sagaagaltuunis dhiira sagaagalaa yookiin dhiira mushrika ta’e malee namni biraa ishee hin fuudhu, Sun mu’uminoota irratti dhorgamee jira.[3]","footnotes":"[3] mu'imintoonni warra zinaa hinfuudhan, hinheerumanis."},{"id":4,"translation":"Isaan dubartoota qulqulluu darbatan (kabajaa ofii eegan sagaagalummaan maqaa isaanii xureessan), ergasii ragaa afur hinfidin, rukuttaa saddeettama isaan rukutaa, Ragummaa isaaniis gonkumaa irraa hin fuudhinaa, Isaan sun isaanumatu finciltoota. [4]","footnotes":"[4] namni nma muslimaa qulqulluu dhiiras tahee dubartii baalagummaa zinaatiin arrabse yoggu 80 garafama."},{"id":5,"translation":"Isaan sana booda tawbatanii, tolchan malee, (Isaan sanaaf) Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":6,"translation":"Isaan niitiwwan isaanii sagaagalummaan maqaa xureessan kan lubbuulee isaanii malee ragaaleen isaaniif hin jirre, rageessuun tokkoo isaanii ‘inni dhugaa dubbattoota irraayi’ jechuun yeroo afur Rabbiin kakachuudhaan rageessuudha. [5]","footnotes":"[5] aayanni kuniif kanneen itti aanan seera wal abaaranii adda yaauu (li'aana) ibsan."},{"id":7,"translation":"(Rageessuun) shaneessituun abaarsi Rabbii isa irra haa jiraatu yoo inni namoota kijibaan (maqaa ishee xureessan) irraa ta’e, ( jechuun kakachuudha)."},{"id":8,"translation":"Adabbii (addunyaa) ishee irraa deebisa \"Inni sobdoota irraayyi” jettee yeroo afur Rabbiin kakachaa rageessuun."},{"id":9,"translation":"(Rageessuun) shanessituu abaarsi Rabbii ishee irra haa jiraatu ‘yoo inni (dhiirsi ishee) namoota dhugaa jedhan irraa ta’e\" (jechuudha)."},{"id":10,"translation":"Odoo tolli Rabbiitiifi rahmanni Isaa isin irra jiraachuu baatee, (silaa Rabbiin isin adaba ture), Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, ogeessa"},{"id":11,"translation":"isaan (Aa’ishaa iratti) kijibaan dhufan (maqaa balleessan) garee isin irraa ta’aniidha, Isa isiniif hamtuu hin sehinaa, Inumaa inni isiniif caalaadha, Nama isaan irraa ta’e hundaafuu, hamtuu irraa wantuma inni carraaqqatetu isaaf jira. Isa isaan irraa (soba) guddaa baadhate immoo adabbii guddaa ta'etu isaaf jira. [6]","footnotes":"[6] gaaf tokko munaafqni madiinaa haadha mu'imintootaa aayyoo aa'isha qulqullitti baalagummaan arrabsa, hamatanii maqaa xureessan. hogganaan munaafiqaa kan dubbiita abbummaan hafarse abdallaa ibnu ubayyi ibnu saluul jedhama. boodarra Rabbiin aayata tana buusee munaafiqoota aaxilee qulqullummaa aa'ishaa ibse."},{"id":12,"translation":"Maaliif yeroo isa (soba kana) dhageessan, mu’uminoonni dhiiraas ta’ee kan dubaraa, lubbuulee isaaniitiif (wal jiddutti) toltuu yaadanii “Kun soba ifa bahaadha” jechuu dhaban?"},{"id":13,"translation":"Maaliif isa irratti ragaalee afur fiduu dhaban? Eega ragootaan hin dhufin, isaan sun Allaah biratti isaanumaat sobdoota."},{"id":14,"translation":"Odoo tolaafi rahmanni Allaah addunyaafii Aakhiraattis isin irra jiraachuu baatee, silaa waan isin waa’ee isaa keessatti odeessitaniif adabbii guddaatu isin tuqa ture."},{"id":15,"translation":"Yeroo isin arraboota keessaniin olola isaa ooftanii, afaanoowwan keessaniinis waan beekkomsi isa keessatti isiniif hinjirre jettan, odoo inni Rabbiin biratti guddaa ta’ee jiruu isin waan laafaa isa seetan san (adabni guddaan isin tuqa ture)."},{"id":16,"translation":"Sila yeroo isa (soba kana) dhageessan “waa’ee kanaa dubbachuun nuuf hin malu, (Yaa Rabbi!) Ati qulqulloofte! Kun soba guddaadha” maaliif hin jenne?"},{"id":17,"translation":"Yoo mu'imintoota taataniif akka isin (gocha) fakkataa isaatti gonkumaa hin deebine Rabbiin isin gorsa."},{"id":18,"translation":"Allaah’n keeyyattoota Isaa isiniif ibsa. Rabbiin beekaa ogeessa."},{"id":19,"translation":"isaan gochi fokkataan warra amanan keessatti tamsa’uu jaallatan, isaaniif addunyaafi Aakhiraa keessatti adabbii laalessaa ta’etu (isaaniif) jira. Rabbiin nibeeka; isin hin beektanu."},{"id":20,"translation":"Odoo tolaafi rahmanni Allaah isin irra jiraachuu baatee, (silaa isin adaba ture) Rabbiin mararfataa rahmata godhaadha."},{"id":21,"translation":"Yaa warra amantan! Tarkaanfiiwwan shayxaanaa hin hordofinaa, Namni tarkaanfiilee shayxaanaa hordofe, inni (sheyxaanni) diliilee fokkataafi gocha jibbamaatti ajaja. Odoo tolli Rabbiitiifi rahmanni Isaa isin irra jiraachuu baatee, isinirraa tokkoon keessan hinqulqullaawu gonkumaa. Garuu Rabbiin nama fedhe qulqulleessa. Rabbiin dhaga’aa, beekaadha."},{"id":22,"translation":"Isin irraa abbootiin tolaafi qabeenyaan (badhaadhan) firoota isaanii, hiyyeeyyiifi namoota karaa Rabbii keessatti godaananiif kennuu diduu irratti hin kakatin. Dhiifama haa godhanu; (namaafis) irra haa dabrani. Sila Rabbiin isiniif araaramuu hin jaallattanii? Allaahaan araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":23,"translation":"Isaan dubartoota tikfamoo, (sagaagalummaa irraa) dagatoofi mu’uminoota ta’an maqaa xureessan, addunyaafi Aakhiraattis abaaramaniiru. Isaaniif adabbii guddaatu jira."},{"id":24,"translation":"Guyyaa Arraboonni isaanii, harkoowwan isaaniitiifi miilleen isaanii waan isaan dalagaa turan ragaa isaan irratti ba’an (adabamu)."},{"id":25,"translation":"Guyyaa san Rabbiin galata (hojii) isaanii kan dhugaa guutee isaaniif kenna. Isaan Rabbiin dhugaa, ifa baasaa ta’uu ni beeku."},{"id":26,"translation":"Dubartoonni badoon dhiirota badoofi, dhiironni badoonis dubartoota badoof ta’u, Dubartoonni gaggaariin dhiirota gaggaariifi, dhiironni gaggaariinis dubartoota gaggaariifi. Isaan sun waan isaan jedhan irraa qulqulleeffamoodha. Isaaniif araaramaafi kennaa gaarii ta’etu (Jannatatu) jira."},{"id":27,"translation":"Yaa warra amantan! Mana keessan hin ta’in hanga hayyamsiifattaniifi abbootii ishee nagaa gaafattanitti hin seeninaa. santu isiniif caala Akka gorfamtaniif jecha. [7]","footnotes":"[7] seera islaamaatti mana namaa hayyamsiisan malee seenuun hintahu."},{"id":28,"translation":"Yoo ishee keessatti nama tokkos arguu baattan, hanga isiniif hayyamamutti ishee hin seeninaa, Yoo deebi’aa isiniin jedhames deebi’aa, Santu isiniif irra qulqulluudha, Rabbiin waan isin dalagdan hunda beekaadha."},{"id":29,"translation":"Mana namni keessa hin jiraanne (ona) kan ishee keessa meeshaan keessan jiru (hayyama malee) yoo seentan badiin isin irra hin jiru, Rabbiin waan isin mul’iftaniifi waan isin dhoksitanis ni beeka."},{"id":30,"translation":"Mu’uminootaan “(ija keessan gadi qabadhaa)” jedhi, ijoowwan isaanii gadi qabatu; qaamoowwan saalaa isaaniis ni tikfatu, Santu isaaniif irra qulqulluudha. Dhugumatti, Rabbiin keessa beekaa waan isaan dalaganiiti."},{"id":31,"translation":"Jedhi Dubartoota mu’uminootaatiin “(ija keessan gadi qabadhaa”) jedhi, ija isaanii gadi qabatu; qaamolee saalaa isaaniis ni tikfatu“ Faaya isaanii isa ishee irraa ofiin mul’ate malee hin mul’isinaa; guftaalee isaanii qomoowwan isaaniirratti haa uffisanu; miidhagsituu isaanii dhiirsoowwan isaaniif malee akka hinmul'ifne, yookiin abbootii isaaniif, yookiin abbootii dhiirsoowwan isaanii, yookiin ilmaan isaanii, yookiin ilmaan dhiirsoowwan isaanii, yookiin obboleeyyan isaanii, yookiin ilmaan obboleeyyan isaanii, yookiin ilmaan obboleettiiwwan isaanii, yookiin dubartoota isaanii (mu’uminoota ta’an), yookiin gabroota too’annaa isaanii jala jiran, yookiin hordoftoota dhiira irraa ta’an kan fedhii hin qabne ta’aniifi, yookiin ijoollee qaamoowwan saala dubartootaa irratti hin mul’atinitti (hin beekinitti) (malee miidhagina isaanii hin mul’isin). Miidhagina isaanii irraa wanti isaan dhoksan akka beekamuuf jecha miiloowwan isaaniitiin dachii hin dhiitin. hundi keessanuu gara Rabbiitti tawbaa deebi’aa Yaa mu’uminootaa! Akka milkooftaniif jecha.” (jedhiin). [8]","footnotes":"[8] warri lakkaawame kuni intala takkaaf fira isiiti, irraa hagooggachuun hinbarbaachisu. jara kana itti heerumus hindandeessu."},{"id":32,"translation":"Isin irraa konfoleysota (dhiiraas ta’ee dubaratii) fuusisaa (heerumsiisaa). Gabroota keessan kan dhiiraatiifi dubartootaa irraas ta’an isaan gaggaarii (fuusisaa). Yoo hiyyeeyyii ta’anis Rabbiin tola Isaa irraa isaan duroomsa. Rabbiin dureessa, beekaadha."},{"id":33,"translation":"Isaan waan fuudhaaf isaan barbaachisu hin argatin hanga Rabbiin tola Isaa irraa isaan duroomsutti, (uf haaqaban) kabajaa ofii haa eeggatan. Gabroota too’annaa keessan jala jiran gidduu yoo isaan keessatti toltuu beektan, isaan barreeffama (beellamaan bilisoomuu) barbaadaniif barreessaa. Qabeenya Rabbii kan Inni isiniif kenne irraas isaaniif kennaa. Shamarran gabrootaa keessan yoo isaan kabajaa ofii eeguu fedhan isin bu’aa jireenya addunyaa barbaaduuf jecha, sagaagalummaa irratti isaan hin dirqinaa. Namni isaan dirqe, Rabbiin erga isaan dirquutii (isaanif) araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":34,"translation":"Dhugumatti, Nuti keeyyattoota ifa ta’an gara keessanitti buufnee jirra. fakkeenya warra isin dura dabranii irraas, gorsa warra Rabbi sodaataniiti."},{"id":35,"translation":"Rabbiin ifaa samiifi dachiiti, Fakkeenyi ifa Isaa akka foddaa ibsaan ishee keessa jiruuti, Ibsaan sun immoo birillee keessa jira, Birillichis akka urjii calaqqisaa muka barakeeffamtuu, zeytuunaa irraa taate irra qabsiifamuu, kan kallattii bahaattis  dhihattiis hin ta’in, kan zeytiin ishee odoo ibiddi isa tuquu baattellee ifuutti dhihaatu kan fakkaattuudha, (Kana jechuun) ifaa ifaa irraati ta’ee dha! Rabbiin nama fedhe gara ifaa Isaatti qajeelcha. Rabbiin namootaaf fakkeenyota taasisa. Rabbiin waan hunda beekaadha."},{"id":36,"translation":"Manneen (masjiidoota) keessatti kabajamuufi maqaan isaa ishee keessatti dubbatamuutti (faarfamuutti) Rabbiin ajaje, ishee keessatti ganamootaafi galgalootas Isa qulqulleessu."},{"id":37,"translation":"Dhiironni daldalas ta’ee gurgurtaan yaadannoo Rabbii irraafii, salaata dhaabuufi zakaa kennuu irraa isaan hin dagnetu (ishee keessatti Rabbi faarsa) guyyaa isa keessa onneewwaniifi ijjoonni gara gaggaltu kan sodaatan ta’anii (ishee keessatti Rabbiin qulqulleessu). [9]","footnotes":"[9] masgiidni sadarkaan isaa guddaadha, manneen Rabbiiti. warri isa keessatti yeroo hunda ibaadhaa godhus sadarkaan isaanii guddaadha."},{"id":38,"translation":"Akka Rabbiin irra gaarii waan isaan dalaganii isaaniif galata galchee, tola Isaa irraas isaaniif dabaluuf (Isa sodaatu). Rabbiin nama fedhe herrega malee hiree hiraaf."},{"id":39,"translation":"Warri kafaran dalagaaleen isaanii akka siribii dirree keessa jirtuu, kan dheebotaan bishaan isa sehuuti, hanga isa bira ga’ee homaa ta’uu isaa dhabe; Allaah of biratti argee (Rabbiin) galata isaa guutee isaaf galcheeti. Rabbiin saffisiisaa herregaati."},{"id":40,"translation":"Yookiin akka dukkana galaana gadi fagoo ta’e keessa jiru, kan danbaliin isa haguugeeti, kan gubbaa isaa danbaliin (biraa) jiru, kan isa gubbaa duumessi jiru (haguuguuti), (Isheen kun) dukkana gariin ishee garii gubbaa jirtuudha; yeroo harka isaa baase argutti hin dhihaatu, Namni Allaahn ifaa isaaf hin taasisin, ifaan homaatuu isaaf hin jiru."},{"id":41,"translation":"Ati hingarree Allaah wanti samiileefi dachii keessa jiran isa qulqulleessan. allaattiinis koola (qoochoo) isaanii diriirsanii (Isa qulqulleessan) (faarsan)? Hunduu dhugumatti, Isaaf sagaduufi Isa qulqulleessuus beekaniiru, Rabbiin waan isaan dalagan beekaadha."},{"id":42,"translation":"Mootummaan samiileefi dachii kan Allaahti, Deebiin garuma Allaahti."},{"id":43,"translation":"Sila ati hingarree Allaahn duumessa oofee, ergasii gidduu isaa walitti qabee, ergasii tuulamaa isa taasisa, Sana booda rooba gidduu isaatii kan ba’u argita. Akkasumas samii irraa gaara ishee keessatti ta’e kan cabbii irraa ta’erraa (cabbii) buuseeti, nama fedheen isaan tuqa, nama fedhe irraas isa deebisa. Ifti hangaasuu isaa ija balleessutti dhihaata."},{"id":44,"translation":"Rabbiin halkaniifi guyyaa gara gaggalcha, Dhugumatti, kana keessa namoota hubannoo qabaniif gorsatu jira."},{"id":45,"translation":"Allaahn wantoota lubbuu qaban hunda bishaan irraa uume, Isaan irraa warra garaa isaaniitiin deeman (looyan)tu jira, Isaan irraa warra miila lamaan deemantu jira. Isaan irraas warra (miila) afuriin deemantu jira. Rabbiin waan fedhe uuma. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":46,"translation":"Nuti dhugumatti keeyyattoota ifa ta’an (nabi muhammad irratti) buufnee jirra. Rabbiin nama fedhe gara karaa qajeelaa qajeelcha."},{"id":47,"translation":"(Munaafiqoonni) “Allaahfi ergamaatti amanne; ajajamnes” jedhan, ergasii gareen isaan irraa ta’e sana booda garagala, Isaan (jarri sun), mu’uminoota miti."},{"id":48,"translation":"Yeroo akka gidduu isaaniitti murteessuuf gara Allaahafi ergamaa Isaatti waamaman, gareen isaan irraa ta’e yoosuu garagaloodha."},{"id":49,"translation":"Yoo dhugaan isaaniif jiraate immoo ariifatoo ta’anii gara isaa (ergamaa) dhufu."},{"id":50,"translation":"Sila onneelee isaanii keessa dhukkubni jiramoo, moo nishakkan, moo Rabbiifi ergamaa Isaatu dabaan (haqa malee) isaan irratti murteessaa sodaatan? Lakkii; isaan isaanumatu miidha raawwattoota."},{"id":51,"translation":"Jechi Mu’uminootaa yeroo akka gidduu isaaniitti murteessuuf gara Rabbiifi ergamaa isaatti waamaman “dhageenye; ajajamnes” jechuu qofa, Isaan sun milkaa’oon isaanuma."},{"id":52,"translation":"Namni Allaahfi ergamaa Isaa tole jedhee, Allaaha sodaatee, Isa eeggate, isaan sun isaanumatu milkaawoodha."},{"id":53,"translation":"Kakuu isaanii cimaa Rabbiin kakatu Yoo (duulaaf) bahuutti isaan ajajje, akka bahan. jedhiin “Hin kakatinaa, ajajamuu beekamaatu (isiniif caalaa dha)”. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekaadha."},{"id":54,"translation":"Jedhi: “Rabbiif ajajamaa; ergamaafis ajajamaa, Yoo garagaltan, kan isa irra jiru dirqama isa irra kaa’ame qofa, Isin irras waanuma baachifamtan qofatu jira. Yoo isaaf ajajamtan ni qajeeltu, Ergamaa irra geessiinsa mul'ataa malee (wanni biroo) hinjiru."},{"id":55,"translation":"Rabbiin isin irraa warra amananii, gaggaarii hojjataniif waadaa seene, akkuma warra isaan duraa (dachii irratti) bakka buusee, dachii irratti bakka isaan buusuuf. Amantii isaaniif jaalate isaaniif mijeessuuf, erga sodaa isaaniitii nagayatti isaaniif jijjiiruuf (waadaa seene). Odoo humaa natti hin qindeessin haa nagabbaranii. Sana booda warri kafare, isaanumatu finciltoota."},{"id":56,"translation":"salaata (sirnaan) sagadaa; zakaas kennaa; ergamaafis ajajamaa Akka rahmanni isiniif godhamuuf jecha."},{"id":57,"translation":"Isaan kafaran dachii keessatti dadhabsiisoo hin se’in, Teessoon isaanii ibidda, Deebichi waa hammaatee!"},{"id":58,"translation":"Yaa warra amantan! Isaan (gabroonni) mirgi keessan dhuunfatteefi isin irraa isaan umrii saalfii (gaa’ilaa) hin ga’in yeroo sadi hayyama isin haa gaafatanu: salaata fajrii dura, yeroo walakkaa guyyaa ho’aaf uffata keessan baafattaniifi salaata ishaa’ii booda, Yeroo sadi kan isin qullaa baataniidha, Isaan kanaan ala gariin keessan garii irra yoo naanna’an isin irras ta’ee isaan irra diliin hin jiraatu. Akka kanatti Rabbiin keeyyattoota (Isaa) isiniif addeessa, Allaahn beekaa, ogeessa."},{"id":59,"translation":"Ijoolleen isin irraa ta’an yeroo umrii gaa’ilaa ga’an, akkuma warri isaaniin duraa hayyamsiifataa turanitti haa hayyamsiifatanu. Akka kanatti Rabbiin keeyyattoota Isaa isiniif ibsa, Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":60,"translation":"Dubartoonni manguddooman kan heeruma hin kajeelle odoo miidhagina isaanii hin saaxilin uffata isaanii (kan gubbaa) lafa kaa’uu keessatti badiin isaan irra hin jiru. Garuu tikfamuutu isaaniif irra caala. Allaahn dhaga’aa, beekaadha."},{"id":61,"translation":"(Namaa wajjin nyaachuu keessatti) Jaamaa irra rakkinni hin jiru, Naafa (hokkolaa) irrattis rakkinni hin jiru, Dhukkubsataa irraas rakkinni hin jiru, lubbuulee teessan irrattiis manneen keessan irraa nyaachuuf (diliin isin irratti hinjiru), yookiin manneen abbootii keessanii irraa, yookiin manneen haadholii keessanii irraa, yookiin manneen obboleeyyan keessan irraa, yookiin manneen obboleettiwwan keessanii irraa, yookiin manneen wasiila (abbeeraawwan) keessanii irraa, yookiin manneen adaadota keessanii irraas, yookiin manneen eessumman keessanii irraas, yookiin manneen haboowwan (aaddee) keessanii irraa, yookiin waan furtuu isaa dhuunfattan irraa, yookiin (mana) hiriyyaa keessanii irraa (nyaachuu keessatti diliin isin irra hin jiru). Walii wajjinis ta’ee adda addaan nyaachuu keessatti badiin isin irra hin jiraatu, Yeroo manneen seentan lubbuulee teessanirratti salaammadhaa. salaamataa Rabbi biraa taate, barakeeffamtuu, qulqulluu taate (of irratti buusaa). Akka kanatti Rabbiin keeyyattoota (Isaa) isiniif ibsa akka xiinxaltaniif."},{"id":62,"translation":"Mu’uminoonni isaan Rabbiifi ergamaa Isaatti amananii, yeroo isaa wajjin dhimma walitti qabaa ta’e irratti ta’an, hanga isa hayyamsiifatanitti achii hin deemneedha. isaan si hayyamsiifatan, isaan sun warra Rabbiifi ergamaa Isaatti amananiidha. Kanaafuu yeroo garii dhimma isaanitiif si hayyamsiifatan, isaan irraa nama feetef hayyami; Rabbi irraas araarama isaaniif kadhu, Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":63,"translation":"Waamicha ergamaa (Rabbii) gidduu keessanitti akka waamicha gariin keessan garii waamu hin taasisinaa. Dhugumatti, Rabbiin isaan isin irraa dhokatanii luqqa’an (ba’an) ni beeka, isaan ajaja isaa (nabiyyii) faallessan rakkoon isaan tuquu, yookiin adabbiin laalessaan isaan tuquu of irraa haa eeganu.[10]","footnotes":"[10] nabiyyicha yogguu yaaman akka nama birootti maqaa qofaan osoo hintaane yaa nabiyyii yaa ergamaa (rasuula) jedhanii yaamuu barbaachisa."},{"id":64,"translation":"Dhagayaa! wanti samiileefi dachii keessa jiran kan Rabbiiti, Dhugumatti, Inni waan isin irra jirtan ni beeka. Guyyaa gara Isaa deebi’an waan isaan dalagan itti odeessa. Rabbiin waan hunda beekaadha."}]},{"id":25,"verses":[{"id":1,"translation":"Inni furqaaniin (Qur’aana) akka aalama hundaaf dinniinaa (sodaachisaa) ta’uuf jecha gabricha Isaa irratti buuse toltuun isaa baay’atte. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin gabricha isaa muhammad irratti qur'aana buuse guddatee tolli isaa baay'ate.."},{"id":2,"translation":"[Inni] Isa mootummaan samiileefi dachii Isaaf ta’e; ilma kan hin godhatin; kan mootummaa [isaa] keessatti waahelli Isaaf hin jirreefi waan hundaa uumee (akka isaaniin maluun) likkeessuu likkeesse."},{"id":3,"translation":"Isaa (Rabbii) gaditti gooftolee godhatan kan homaa hin uumne, kan isaanuu uumaman, kan of irraa miidhaa deebisus ta’ee bu’aa fiduu hin dandeenye, ajjeesuu, jiraachisuufi du’arraa kaasus hin dandeenye."},{"id":4,"translation":"Warri kafaran nijedhan “kun soba inni (Muhammad) of irraa uumeefi namoonni biraa irratti isa gargaaran malee waan biraatii miti”. Dhugumatti isaan miidhaafi cubbuu rawwatanii jiru."},{"id":5,"translation":"“(Kun) hogbarruu warra durii ishee barreessisee isheen ganamaafi galgala isa irratti dubbifamtuudha” jedhan."},{"id":6,"translation":"”Isa samiileefi dachii keessatti iccitii [hunda] beekutu isa buuse” jedhi. Dhugumatti, Inni akkaan araaramaa, akkaan rahmata godhaa ta’eera. [2]","footnotes":"[2] Qur'aana Rabbitu nabi muhammad irratti buuse."},{"id":7,"translation":"Nijedhan “ergamaa kana maaltu isaaf tahe kan nyaata nyaatu kan magaalota keessa adeemu? Sila maaliif maleykaan gara isaa buufamee isaa wajjin dinniinaa hin taane”."},{"id":8,"translation":"”Yookiin immoo maaliif dilbiin (qabeenyi guddaan wahii) gara isaatti hin darbamne? Yookiin ashaakiltii ishee irraa nyaatu maaliif isaaf hin taane?” (jedhu). Miidhaa hojjatoonni “isin nama falfalli itti hojjatame malee [nama fayyaa] hordafaa hin jirtan” jedhan."},{"id":9,"translation":"Laali Akka isaan fakkeenyota siif godhan. jallatan, karaa sirrii [qabachuu] hin dandayan."},{"id":10,"translation":"Toltuun isaa baay’ate Isa (Rabbii) yoo fedhe waan san irra caalu, Jannatoota jala ishee laggeen yaatu siif godhee, gamoowwanis siif godhu."},{"id":11,"translation":"Dhugumatti isaan Qiyaamaa sobsiisan. Nama Qiyaamaa sobsiiseefis ibidda boba’aa qopheessinee jirra."},{"id":12,"translation":"Yeroo iddoo fagoo irraa isaan argite dallansuufi halaka (iyya akka harree) isheef dhagahu."},{"id":13,"translation":"Yeroo ishee irraa iddoo dhiphootti darbaman sakaalamanii (harki isaanii morma isaaniitti hidhamee) achitti badii waammatan. [3]","footnotes":"[3] lubbuu isaaniirratti dhabamsiifamuu kadhatu akka isirraa hobbaafataniif, garuu hin argatan."},{"id":14,"translation":"“Har’a badii tokko qofa hin waaminaa badii hedduu waamaa” [hin argattanu isaaniin jedhama]."},{"id":15,"translation":"”Sila kanatu caala moo Jannata zalaalam ishee warri Rabbiin sodaatan baallamamantu caala?” jedhiin. Isheen isaaniif mindaafi itti gala taateejirti."},{"id":16,"translation":"isaaniif ishee keessatti wanta fedhan hundatu jira; Kan keessatti hafan ta’anii. [Kunis] gooftaa kee irratti waadaa kadhatamaa (kan mu’uminoonni duraan Rabbiin kadhatan) ta’eera."},{"id":17,"translation":"Guyyaa Rabbiin isaaniifi wantoota isaan Rabbii gaditti gabbaran walitti qabee “sila gabroota kiyya kanneen isintu jallisemoo isaanumatu karaa bade?” jedhu san [yaadadhu]."},{"id":18,"translation":"[Isaanis] nijedhan “[yaa Rabbi!] Ati qulqulloofte! Sii gaditti gargaartota (jaalalleewwan) godhachuun kan nuuf malu hin taane; Garuu Ati isaaniifi abbootii isaaniis qanansiifte hanga gorsa [kee] dagatanii ummata bade ta’anitti ”."},{"id":19,"translation":"Dhugumatti, (warri isin gabbartan) waan isin jettan keessatti isin sobsiisaniiru, Kanaafuu [adabbii Rabbii] deebisuus ta’ee [warra adabbiin tuquuf] tumsuu hin dandeessan. Nama isin irraa miidhaa hojjate adabbii guddaa isa dhandhamsiifna."},{"id":20,"translation":"Siin duratti ergamoota irraa kan isaan nyaata nyaataniifi magaalota keessa deeman taasifnee malee hin ergine; garii keessan gariidhaaf mokkoroo taasifne; ni obsituu? Gooftaan kee [waan hunda] argaadha."},{"id":21,"translation":"Warri qunnamtii keenya hin kajeelle (hin sodaanne), “sila maaliif Maleykonni nutti hin buufamne? yookiin maaliif Gooftaa keenya hin argine?” jedhan. Dhugumatti, isaan lubbuu isaanii keessatti boonaniiru; jallina guddaas jallataniiru."},{"id":22,"translation":"Guyyaa isaan Maleykota argan, guyyaa san jallattootaaf gammachuun hin jiru. [Maleykonnis] “(gammachuun kamillee isin irratti), dhorgamiinsa dhorgamaadha” jedhu."},{"id":23,"translation":"Nutis gara dalagaa isaan dalaganii feenee (dhufnee) dhukkee faca’aa isa goone."},{"id":24,"translation":"Warri Jannataa guyyaa san iddoo jireenyaa keessatti akkaan caalaa; iddoo boqonnaattis akkaan miidhagaadha."},{"id":25,"translation":"Guyyaa samiin duumessaan dhodhootuufi Maleykonni buufamiinsa buufaman [yaadadhaa]."},{"id":26,"translation":"Mootummaan dhugaa guyyaa san kan Rahmaani, Inni guyyaa kaafiroota irratti rakkisaa ta’eedha."},{"id":27,"translation":"Guyyaa miidhaa hojjataan [gaabbiidhaan] harka isaa lamaan ciniinee “yaa badii koo! odoon Ergamichaa wajjiin karaa sirrii qabadhee” jedhu [yaadadhu].[4]","footnotes":"[4]  ergamaa Rabbii muhammad s.a.w. hordofuu dhabuun guyyaa qiyaamaa gaabbiin akka quba ufciniinan nama gooti."},{"id":28,"translation":"”Yaa badii kiyya! Odoon ebaluun jaalallee taasifachuu baadheen gaabba!"},{"id":29,"translation":"Dhugumatti, gorsa (qur'aana) irraa na jalliseera erga inni natti dhufee booda” Sheyxaanni ilma namaaf salphisaa ta’eera."},{"id":30,"translation":"Ergamichis nijedhe “Yaa Gooftaa kiyya! ummanni kiyya Qur’aana kana dhiifamaa (oodamaa) taasifatan”."},{"id":31,"translation":"Akkuma kana nabiyyii hundaaf adawwii jallattoota irraa tahan goone, (Karaa irratti) qajeelchuufi [Mu’uminaaf] tumsuu irratti Rabbiin kee gayaadha."},{"id":32,"translation":"Isaan kafaran ni jedhan: “Maaliif Qur’aanni hundaan al tokko isarratti hin buufamin?” Akka kanatti onnee kee isaan gadi dhaabuuf jecha (adda babaafnee buufne), Suuta suutaan isa ibsine."},{"id":33,"translation":"Gaaffiidhaan sitti dhufanii hin hafan, Yoo [deebii] dhugaafi kan hiikti isaa gaarii ta’e siif kennine malee."},{"id":34,"translation":"[Isaan] warra fuulleen isaanii irratti gara jahannam oofamaniidha. Isaan warra iddoo hamaa karaa jallaadhaati."},{"id":35,"translation":"Dhugumatti, Nuti Muusaaf kitaaba (Tawraatiin) kenninee, Obboleessa isaa Haaruun isa waliin gargaraa taasifnee jirra."},{"id":36,"translation":"”Gara warra keeyyattoota keenya sobsiisanii deemaa” isaaniin jenne. [ergamaan lamaan sobsiifnaan] mancaasisiinsa isaan mancaafne."},{"id":37,"translation":"Ummata Nuuhis yeroma isaan ergamoota sobsiisan isaan dhidhimsiifne, namootaaf mallattoo isaan taasifne. Miidhaa raawwattootaaf azaaba laalessaa qopheessineerra."},{"id":38,"translation":"[Ummata] Aad, Samuud, warra Eelaatiifi jaarraalee baay’ee jidduu sana jiranis (balleesinee jira)."},{"id":39,"translation":"Hunda isaanitiif fakkeenyota taasifnee jirra. Hunda isaanii barbadeessuu barbadeessinee jirra."},{"id":40,"translation":"Dhugumatti, isaan Magaalattii Roobni hamaan itti roobe irra qaxxaamuraa turaniiru. Sila isaan kan ishee argan hin taanee [maaliif hin gorfamne]? Dhugaatti kaafama [Qiyaamaa] kan hihkajeelle tahan. [5]","footnotes":"[5] yeroo gara shaam daldalaaf deeman gan nabi luux tan azaabni itti roobe keessa dabran."},{"id":41,"translation":"Yeroo si argan qishnaa malee waan biraa si hin taasifatan “Isa kanaa inni Rabbiin ergamaa taasisee erge?” (jedhu)."},{"id":42,"translation":"”Silaa (Muhammad) gabbaramtoota keenya irraa nu jallisuutti dhihaatee ture, Odoo nuti ishee [gabbaruu] irratti obsuu baannee” (jedhu). Fuulduratti beekuuf jiru yeroo adabbii argan namni karaa bade eenyuun akka ta’e."},{"id":43,"translation":"Sila nama gabbaramaa isaa fedhuma lubbuu isaa taasifate hin arginee? Sila ati isa irratti tiksaa (eegaa) taataa?"},{"id":44,"translation":"Sila ati irra baay’een isaanii ni dhaga’u yookiin (waan itti himame) ni hubatu seetaa? Isaan akka beyladootaa malee hin taane, Inumaa isaan (horii) irra kararraa jallatoodha."},{"id":45,"translation":"Sila gara Gooftaa keetii hin ilaallee akkamitti Gaaddisa akka diriirse ? Odoo fedhee dhaabbataa isa taasisa ture. Ergasii Aduu (jiraachuu) isaa (gaaddisaa) irratti ragaa taasifne."},{"id":46,"translation":"Ergasii qabiinsa suuta suutaa gara keenyatti isa (gaaddisa) qabne."},{"id":47,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa halkan uffata, hirriba immoo boqonnaa isiniif taasise. Guyyaa yeroo olii gadi sochootan taasiseedha"},{"id":48,"translation":"Inni Isa rahmata isaa (rooba) dura qilleensa gammachiisaa godhee ergeedha. Samii irraa bishaan qulqulleessaa buusne."},{"id":49,"translation":"Akka dachii duute isaan jiraachisnuufi, waan uumne irraa horiiwwaniifi namoota baay’ee isa obaasnuuf [Samii irraa rooba buufne]."},{"id":50,"translation":"Dhugumatti, akka gorfamaniif jecha gidduu isaaniitti isa raabsinee jirra. Irra hedduun namaa kafaruu malee [amanuu] ni didan."},{"id":51,"translation":"Odoo feenee magaalota hunda keessatti akeekkachiisaa (ergamaa) ni ergina ture."},{"id":52,"translation":"Kaafirootaaf hin ajajaminii isakanaan (Qur’aana kanaan) qabsoo guddaa isaan irratti qabsaa’i."},{"id":53,"translation":"Inni Isa bahara lama, tokko mi’aayaa dhugaatiif mijaa’uu, kaan immoo soogiddoo kuraawaa ta’e, wal maddii qabee gadi dhiise. jidduu isaan lamaanitti dawoofi daangaa daangeffamaa taasiseedha."},{"id":54,"translation":"Inni Isa bishaan (hormaataa) irraa nama uumee ergasii fira (sanyii)fi soddaa tasiseedha. Gooftaan kee danda’aa ta’eera."},{"id":55,"translation":"Rabbii gaditti waan isaan hin fayyadneefi hin miine gabbaran. Kaafirri Gooftaa isaa irratti deeggaraa [sheyxanaa] ta’eera."},{"id":56,"translation":"Nuti gammachiisaafi akeekkachiisaa goonee malee si hin ergine."},{"id":57,"translation":"Jedhi: “Isa irratti mindaarraa waa isin hin gaafadhu; namna karaa gooftaa isaa qabachuu fedhe malee [inni haa saddaqatu].”"},{"id":58,"translation":"Jiraataa Isa hin duune san irratti irkadhu. Faarsuu Isaa waliin Isa qulqulleessi. Badii gabroota Isaa iccitii beekuu keessatti Isumatu gayaadha."},{"id":59,"translation":"Inni isa Samiileefii Dachii, waan isaan lamaan gidduu jiran (hunda) guyyoota jaha keessatti uumee. ergasii Arshii irratti (haala isaaf maluun) ol ta’e; (Inni) Rahmaani haala keessa beekaa ta’een isa gaafadhu."},{"id":60,"translation":"Yeroo Rahmaaniif sujuuda godhaa isaaniin jedhame “Rahmaan eenyu? Waan ati nu ajajjuufiif sujuuda goonaa? (hingoonu)” jedhan. {Kuni Rabbirraa} fagaachuu isaaniif dabale. [6]","footnotes":"[6] sujuuda qaraatii qur'aanaatu as jira."},{"id":61,"translation":"Inni (Rabbiin) Samiilee keessatti buruuja taasisee, ishee keessattis (biiftuu) ifaafi ji’a ibsaa taasise khayriin Isaa baay’ate."},{"id":62,"translation":"Inni Isa halkaniifi guyyaa wal irraa bakka bu’aa taasiseedha, nama gorfamuu fedheef yookiin galata galchuu fedheef."},{"id":63,"translation":"Gabroonni Rahmaan isaan suutaan Dachii irra deemani; yeroo wallaaltonni isaan dubbisan “Salaama” (nagaa) jedhanuudha."},{"id":64,"translation":"Isaan Gooftaa isaaniitiif sujuuda godhaa; dhaabbataa bulaniidha."},{"id":65,"translation":"Ammas warra jedhani: “(yaa) Gooftaa keenya! azaaba jahannam nurraa deebisi; dhugumatti adabbiin ishee nama qabataadha."},{"id":66,"translation":"isheen waa hammaattee iddoo qubannaafi iddoo teessumaa ta’uun”"},{"id":67,"translation":"Ammas (gabroonni Rabbii) isaan yeroo arjooman hinqisaasne kan hin doynoomne kan gidduu kanatti (kennaan isaanii) sirrii ta’eedha."},{"id":68,"translation":"Ammas isaan warra Rabbii wajjin waan biraa hin gabbarre (hin kadhanne), kan lubbuu Rabbiin (ajjeesuu) haraama godhe haqa malee hin ajjeefneefi hin sagaagalleedha. Namni (hojii gadhee) kana hojjate, adabbii qunnama (guyyaa qiyaamaa ni adabama azaabaan)."},{"id":69,"translation":"Guyyaa Qiyaamaa adabbiin (jahannam) dachaa isaaf taasifama. Isa keessa salphifamaa ta’ee zalaalam jiraata."},{"id":70,"translation":"Nama tawbateefi amanee dalagaa gaarii hojjate malee, Isaan san Rabbiin hamtuuwwan isaanii toltuuwwanitti jijjiiraaf. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera."},{"id":71,"translation":"Namni tawbateefi gaarii hojjate, inni tawbatiinsa gara Rabbii tawbate."},{"id":72,"translation":"(gabrooni Rabbii) isaan ragaa cubbuu hin baaneefi yeroo tapha bira qaxxaamuran kabajaadhaan qaxxaamuraniidha. [7]","footnotes":"[7] kana jechuun yeroo warra dilii hojjatu irra dhufan irra ufqabanii ufkabajanii osoo itti hinmakamne bira dabran jechuudha."},{"id":73,"translation":"Isaan warra yeroo keeyyattoota Gooftaa isaanitiin yaadachiifaman [kan hubataniifi fudhatan ta’anii malee] duudaafi jaamaa ta’anii ishee irratti hin kufneedha."},{"id":74,"translation":"Ammas isaan warra jedhani “Gooftaa keenya! Niitolii keenyaafi sanyiiwwan keenya irraa gammachuu ijaa kan ta’an nuuf kenni. Warra Rabbiin sodaataniif imaama (dursaa) nu taasisi”."},{"id":75,"translation":"Isaan sun waan obsaniif jecha (Jannata keessatti) iddoo ol aanaa ta’e (gamoo) mindeeffamu. Ishee keessattis kabajaafi nageenya qunnamu. (maleeykaan isaan irratti salammatti)."},{"id":76,"translation":"Ishee keessa zalaalam jiraatu. Isheen iddoo qubannaafi jireenyaa tahuun waa bareeddee."},{"id":77,"translation":"Jedhi: “Odoo kadhaan (Iimaanni) keessan jiraachuu baatee, silaa Gooftaan kiyya homattuu isin hin lakkaa’u ture, Dhugumatti isin kijibsiiftanii jirtu, adabbiin (isiniif qophaa’e) isin qabataa ta’a.”"}]},{"id":26,"verses":[{"id":1,"translation":"Xaa Siin Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan dubbifaman kan jalqaba suuraawwaniitti argaman ibsi isaanii jalqaba suutaa baqaraatti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Tun keeyyattoota kitaaba (dhugaa soba irraa) adda baasaa ta’eeti."},{"id":3,"translation":"(Yaa Muhammad!) Ati Mu’uminoota ta’uu dhabuu isaaniitiif [gaddaan] lubbuu kee baasuun siif sodaatama."},{"id":4,"translation":"Odoo feenee samii irraa mallattoo isaan irratti buufnee (isheedhaaf ajajamuun) mormoowwan isaanii isheedhaaf gadi jedhoo taati ture."},{"id":5,"translation":"gorsi (kitaabni) haaraan Rahmaan irraa isaaniif kan dhufu hin taane isa irraa garagaloo tahan malee."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti isaan [Qur’aana kana] sobsiisaniiru. Oduun waan isaan itti qishnaa (qoosaa) turanii isaanitti dhufuuf jira."},{"id":7,"translation":"Sila isaan gara Dachii hin ilaallee akka nuti gosoota gaggaarii hunda irraa meeqaatama ishee keessatti biqilchine?"},{"id":8,"translation":"Sana keessa mallattootu jira, Irra hedduun isaanii kan amanan hin taane."},{"id":9,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee Isatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":10,"translation":"Yeroo Gooftaan kee Muusaa waame (yaadadhu) “Gara ummata miidhaa dalagdootaa deemi” (jedhee)."},{"id":11,"translation":"“Gara ummata Fir’awn [dhaqi]. Sila Rabbiin hin sodaatanii?”"},{"id":12,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani na sobsiisuun sodaadha."},{"id":13,"translation":"(Yoo na sobsiisan) qomti kiyya ni dhiphata. Arrabni kiyyas hin diriiru. Kanaafuu gara Haaruunitti ergi. (haaruuniin nawajji nabiyyii godhii ergi)."},{"id":14,"translation":"Isaaniif yakka (dhiigaatu) narra jira; kanaafuu na ajjeesuun sodaadha.”[2]","footnotes":"[2] amma dura nama isaaniiti kanama miidhu argee miidhamaa gargaaruuf irraa dhoowwee ajjeese."},{"id":15,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “lakki! (si hin ajjeesan) Isin lamaan aayatoowwan keenyaan deemaa, Nuti isinii waliin dhageeffatoota.”"},{"id":16,"translation":"“Fir’awnatti dhaqaatii ‘Nuti ergamaa Gooftaa aalama hundaati’ jedhaa."},{"id":17,"translation":"“Ilmaan Israa’iil nu waliin gadi dhiisi” jechuudhaan (ergamne jedhaa)."},{"id":18,"translation":"(Fir’awna) ni jedhe: “sila nuti mucaa xiqqaa taatee uf biratti si hin guddifnee? Umrii kee irraas waggoota baay’ee nu keessa hin turree?"},{"id":19,"translation":"Dalagaa kee ishee dalagde (ajjeechaa raawwatte) san hin hojjannee? Ati gantoota irraahi” (jedhe)."},{"id":20,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “Yeroo san wallaaltota irraa ta’een ishee hojjadhe."},{"id":21,"translation":"Yeroman isin sodaadhun isin irraa dheesse; Gooftaan kiyya beekumsa naaf kenne, ergamtoota irraa na godhe. [3]","footnotes":"[3] gara madyanaati dheesse."},{"id":22,"translation":"Sun tola ati narratti himattuudha Ilmaan Israa’iil gabra godhachuu keetiin”."},{"id":23,"translation":"Fir’awn “gooftaan aalama hundaa (ka na erge jettu sun) maali?” jedhee (muusaa gaafate)."},{"id":24,"translation":"(Muusaan): “gooftaa Samiilee, Dachiifi waan gidduu isaan lamaaniiti; yoo kan dhugoomsitan taatan (itti amanaa)” jedheen."},{"id":25,"translation":"(Fir’awna) namoota naannawa isaa jiraniin “Sila (waan inni jedhu) hin dhageessanuu?” jedhe."},{"id":26,"translation":"(Muusaan) “Gooftaa keessaniifi Gooftaa abbootii keessan duraati” jedhe."},{"id":27,"translation":"(Fir’awn) “ergamaan keessan inni gara keessanitti ergame dhugumatti maraatuudha” jedhe."},{"id":28,"translation":"(Muusaan) “Gooftaa Bahaa, Dhihaafi waan gidduu isaan lamaanii jiruuti; yoo kan hubattan taataniif (itti amanaa)” jedhe."},{"id":29,"translation":"(Fir’awn) “dhugumatti, yoo ati ana malee gabbaramaa biraa godhatte, hidhamtoota irraan si taasisa” jedhe."},{"id":30,"translation":"(Muusaan) “sila odoo waan (ragaa) mul'ataan sitti dhufeellee moo?” jedhe."},{"id":31,"translation":"(Fir’awn) “yoo warra dhugaa dubbatan irraa taate isa fidi” jedhe."},{"id":32,"translation":"(Muusaan) ulee isaa ni darbate Yeroma san isheen jawwee mul'ataa taate."},{"id":33,"translation":"Harka isaas (bobaa isaa jalaa) ni baase; Yeroma san isheen warra ilaalaniif adii taate."},{"id":34,"translation":"(Fir’awna) qondaaltota naannawa isaa jiraniin “dhugumatti, kun saahiree (falfalaa) akkaan beekaadha” jedhe."},{"id":35,"translation":"“Sihrii isaatiin dachii keessan irraa isin baasuu fedhaa, isin immoo maalitti na ajajju” (jedhe)."},{"id":36,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Isaafi obboleessa isaas tursiisi, Magaalota (misraa) keessa walitti qabdoota ergi."},{"id":37,"translation":"Saahiroota (falfaltoota) beekumsa qaban hundaan sitti haa dhufanii. (walitti qabanii haafidanii)”"},{"id":38,"translation":"Saahiroonni beellama guyyaa beekamaatiif walitti qabaman."},{"id":39,"translation":"Namootaan ni jedhame: “sila isin walitti qabamtanii? (Dafaa walitti qabamaa);"},{"id":40,"translation":"Yoo isaan kan injifatan ta’an, Saahiroota (falfaltoota) hordofuun keenya ni kajeelamaa.”"},{"id":41,"translation":"Falfaltoonni yeroma dhufan, Fir’awnaan “Sila yoo nuti mo’attoota taaneef mindaan nuuf jiraa? ” jedhan."},{"id":42,"translation":"(Fir’awna) “Eeyyeen; isin yoosan (natti) dhihaattota irraa taatu” jedhe."},{"id":43,"translation":"Muusaan “Isin waan darbuu feetan darbaa” isaanin jedhe."},{"id":44,"translation":"Haadoowwaniifi uleewwan isaanii ni darban; “Jabeenya Fir’awniin kakannee! Nuti dhugumatti nutu injifattoota” jedhan."},{"id":45,"translation":"Muusaanis ulee isaa ni darbe, Yeroma san isheen waan isaan sobaan fakkeessan liqimsite."},{"id":46,"translation":"Falfaltoonni (yeroma kana argan) sujuuda bu’oo ta’anii gadi kufan."},{"id":47,"translation":"Ni jedhanis: “Gooftaa aalama hundaatti amanne."},{"id":48,"translation":"Gooftaa Muusaafi Haaruunitti.”"},{"id":49,"translation":"(Fir’awni) ni jedhe: “Odoo ani isiniif hin hayyamin isatti amantanii? inni hangafa keessan kan sihrii isin barsiiseedha. Fuulduratti (waan ta’u) beekuuf jirtu, Dhugumatti, ani Harkoowwan keessaniifi miiloowwan keessan wal-faallessuudhaan isin irraan mummura, Dhugumatti hunduma keessan isinin fannisa.”"},{"id":50,"translation":"Ni jedhan: “Rakkoon hin jiru! nuti gara Gooftaa keenyaa deebi’oodha."},{"id":51,"translation":"Nuti jalqaba mu'imintootaa ta’uudhaan Rabbiin keenya badiilee teenya nuuf araaramuu ni kajeella”."},{"id":52,"translation":"Gara Muusaatti beeysisa goone “halkaniin gabroota kiyyaan deemi (baqadhu) isin (diinota keessaniin) hordofamoodha” jechuun."},{"id":53,"translation":"Fir’awni magaalota keessatti walitti qabdoota ergee."},{"id":54,"translation":"“Warri kun gareewwan xiqqoowaniidha."},{"id":55,"translation":"Isaan nuuf dallansiisoodha."},{"id":56,"translation":"Nuti hedduuwwan of eegdota” (jedhe)."},{"id":57,"translation":"Ashaakiltiileefi burqaawwan irraa isaan baafne."},{"id":58,"translation":"Kuusaa qabeenyaafi iddoowwan kabajamaa irraas."},{"id":59,"translation":"Akka kanatti Ilmaan Israa’iil ishee dhaalchifne."},{"id":60,"translation":"Bariifatoo ta’anii isaan hordofan."},{"id":61,"translation":"Yeroma gareen lamaan wal argan, gareen Muusaa “nuti [garee Fir’awniin] dhaqqabamoodha” jedhan."},{"id":62,"translation":"(Muusaan) ni jedhe: “lakki! Gooftaan kiyya na wajjin jira, Inni (karaa nagaya bahiinsaatti) na qajeelcha.”"},{"id":63,"translation":"Gara Muusaatti beeysisa goone “ulee keetiin galaana dhawi” jechuun. (nidhayee) qoqqoodamee Kutaan qoodama isaa hunduu akka gaara guddaa ta’e. [4]","footnotes":"[4] hedduminni gosa ilmaan israa'iil 12ture. hundi isaanii karaa tokko tokko qabatanii keeysa yaa'an."},{"id":64,"translation":"Bakka sanatti warra biraa dhiheessine. [5]","footnotes":"[5] sun fir'oownaafii ummata isaati, banii israa'iil boodaan karaa isaaniirra bahra seenan."},{"id":65,"translation":"Muusaafi warra isa waliin turan hundaa ni baraarre."},{"id":66,"translation":"Eegasii warra biroo (fir'oownaafii ummata isaa) bishaaniin dhidhimsiifne."},{"id":67,"translation":"Kana keessa mallattootu jira, Irra hedduun isaanii Mu’uminoota hin taane."},{"id":68,"translation":"Rabbiin kee, Isumatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":69,"translation":"Seenaa Ibraahim isaan irratti dubbisi."},{"id":70,"translation":"Yeroo inni abbaafi ummata isaatiin “maal gabbartan?” jedhe."},{"id":71,"translation":"“Taabotowwan gabbarra; ishee (gabbaruu) irra warra turu taane” jedhan."},{"id":72,"translation":"(Ibraahiim) ni jedhe: “sila yeroo isaan waammattan isin dhagahanii?"},{"id":73,"translation":"Yookiinis isin fayyaduu? Yookiinis isin miidhuu?”"},{"id":74,"translation":"(Isaanis) “Lakki; abbootii keenya akkas kan dalagan agarre” jedhan."},{"id":75,"translation":"(Ibraahiim) ni jedhe: “Sila waan gabbaraa turtan hubattanii jirtuu?"},{"id":76,"translation":"Isiniifi abbootiin keessan kan duraaniis (waan gabbaraa turtan)?"},{"id":77,"translation":"Isaan anaaf diinota; garuu Gooftaa aalamootaa malee (inni jaalalloo kooti)."},{"id":78,"translation":"(Inni) isa na uume, isatu na qajeelcha.”"},{"id":79,"translation":"Inni Isa na (yeroon beelaye) nyaachisuufi (yeroon dheebodhe) na obaasuudha."},{"id":80,"translation":"Yeroo an dhukkubsadhes, Isatu na fayyisa."},{"id":81,"translation":"Isa na ajjeesuufi Sana booda na jiraachisuudha."},{"id":82,"translation":"Isa guyyaa murtii (guyyaa qiyaamaa) badii kiyya akka naaf araaramu kajeeluudha."},{"id":83,"translation":"Gooftaa kiyya! beekumsa naaf kenni, Namoota gaggaariitti na dhaqqabsiisi. [6]","footnotes":"[6] isaaniin wajji jannata naseensisi."},{"id":84,"translation":"Dhaloota boodaa keessattis faaruu gaarii naaf taasisi."},{"id":85,"translation":"Dhaaltota Jannata qananii (dhaalan) irraas na taasisi."},{"id":86,"translation":"Abbaa kiyyaaf araarami, inni jallattoota irraa ta’eera.[7]","footnotes":"[7] ibraahim abbaa isaatiif araarama kadhachuun kuni osoo inni warra ibiddaa tahuun isaaf adda hinbahiniif dura. eega sun adda isaa bahe ibraahim abbaa isaa irraa qulqullaaye. akkuma aayata biraatti ibsametti."},{"id":87,"translation":"Guyyaa isaan (gabroonni) kaafaman (guyyaa qiyaamaa) (na azzabuudhaan) nan salphisin.”"},{"id":88,"translation":"Guyyaa qabeenyiifi ilmaanis (adduniyatti horatan) homaa hin fayyadne."},{"id":89,"translation":"Nama onnee (iimaana qabdu) qulqulluudhaan Rabbitti dhufe malee."},{"id":90,"translation":"(Guyyaa) Jannanni warra Rabbiin sodaataniif dhiheeffamte."},{"id":91,"translation":"(Guyyaa) Ibiddi jahannam jallattootaaf mul'ifamte."},{"id":92,"translation":"(Guyyaa) “wanti isin gabbaraa turtan eessa jiru?” isaaniin jedhame."},{"id":93,"translation":"“Rabbii gaditti (ta’anii) Sila isiniif tumsuu? Yookiin ni tumsamuu?”"},{"id":94,"translation":"Isaaniifi jallattoonni ishee keessatti darbamanii konkolaatan. [8]","footnotes":"[8] isaaniifii warri isaan jallisan walirratti tuulaman."},{"id":95,"translation":"Waraanni Ibliis hunduu (ni darbaman)."},{"id":96,"translation":"Isaan ishee keessatti wal falmaa ni jedhu:"},{"id":97,"translation":"Allaahn kakannee! Nuti dhugumatti jallina ifa ta’e keessa turre."},{"id":98,"translation":"Yeroo Gooftaa aalamtootaatti isin qixxeessinu san."},{"id":99,"translation":"Ficiltoota malee homtuu nu hin jallisne."},{"id":100,"translation":"Araarsitoonni tokkollee nuuf hin jiru."},{"id":101,"translation":"Hiriyaan garaa laafus (hin jiru)"},{"id":102,"translation":"Odoo (addunyaatti) deebiin tokkollee nuuf jiraatee silaa Mu’uminoota irraa taana turre."},{"id":103,"translation":"Kana keessa mallattootu jira. Irra hedduun isaanii Mu’uminoota hin taane."},{"id":104,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee isumatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":105,"translation":"Ummanni Nuuh ergamtoota sobsiiftee jirti. [9]","footnotes":"[9] nabi nuuh kijibsiisan. kuni nabiyyota hunda kijibsiisuudha."},{"id":106,"translation":"Yeroo obboleessi isaanii Nuuh jedheen: “Sila Rabbiin hin sodaattanii."},{"id":107,"translation":"Ani isiniif ergamaa amanamaadha."},{"id":108,"translation":"Rabbiin sodaadhaa, naaf ajajamaa."},{"id":109,"translation":"Ani isa (waamicha kana) irratti mindaa tokkollee isin hin gaafadhu; Mindaan kiyya Gooftaa aalama irratti malee hin taane."},{"id":110,"translation":"Rabbiin sodaadhaa naaf ajajamaa.”"},{"id":111,"translation":"(Ummanni isaas) “sila nuti odoo warri gadi aanoon si hordofanii jiranuu siif amannaa?” jedhan. [10]","footnotes":"[10] haala badaa kuffaarri qabu keessaa mu'imintoota tufachuufii xiqqeessuudha."},{"id":112,"translation":"(Innis) ni jedhe: “Waan isaan dalagaa turan maalittin beeka?"},{"id":113,"translation":"Odoo beektanii qormaanni isaanii Gooftaa kiyya qofa irra malee hin taane."},{"id":114,"translation":"Ani ari’aa (fageesaa) Mu’uminootaa hin taane."},{"id":115,"translation":"Ani akeekkachiisaa ifa bahaa ta’e malee hin taane.”"},{"id":116,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Yaa Nuuh! (waan jettu irraa) yoo dhorgamuu baatte, warra dhakaan cafaqaman irraa taata.”"},{"id":117,"translation":"(Nuuh) ni jedhe: “Yaa gooftaa kiyya ummanni koo na sobsiisaniiru."},{"id":118,"translation":"Ati jidduu kiyyaafi jidduu isaaniitti murtii murteessi, Anaafi Mu’umintoota irraa nama na waliin ta’an (azaaba kuffaaratti buuftu jalaa) nu baraari.”"},{"id":119,"translation":"(kadhaa isaa qeeballee) isaafi namoota (mu'imintoota) isa waliin turan doonii guutamte keessatti isaan baraarre."},{"id":120,"translation":"Ergasii booda (bilisa isaan baasuutii) warra hafan (bishaanitti) ni dhidhimsiifne."},{"id":121,"translation":"(oduu nabi nuuh) kana keessa mallattootu jira, Garuu irra hedduun isaanii Mu’uminoota hin taane."},{"id":122,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee Isatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":123,"translation":"Aad (ummanni huud) ergamtoota sobsiifte."},{"id":124,"translation":"Yeroo obboleessi isaanii Huud “Sila (Rabbiin) hin sodaattanii? isaaniin jedhe."},{"id":125,"translation":"Ani isiniif ergamaa amanamaadha."},{"id":126,"translation":"Rabbiin sodaadhaa naaf ajajamaa."},{"id":127,"translation":"Ani isa (waamicha kana) irratti mindaa tokkollee isin hin gaafadhu; mindaan kiyya Gooftaa aalama hundaa irratti malee hin taane."},{"id":128,"translation":"Sila isin kan (nama tarutti) qishnitan taatanii iddoo ol fuudhamaa hunda irratti (gamoo) mallattoo ijaartuu?"},{"id":129,"translation":"Kuusaa bishaaniitiifi gamoowwanis akka waan keessatti haftanuutti tolfattuu?"},{"id":130,"translation":"Yeroo (namoota adabbiif) qabdan gara jabeeyyii taatanii qabdan."},{"id":131,"translation":"Rabbiin sodaadhaa naaf ajajamaa."},{"id":132,"translation":"Isa waan (gaggaarii) isin beektan hundaan isin badhaase sodaadhaa."},{"id":133,"translation":"Beyladootaafi ilmaaniinis isin badhaase."},{"id":134,"translation":"Ashaakiltiiwwaniifi burqaawwaniinis (isin qananiise)."},{"id":135,"translation":"Ani adabbii Guyyaa guddaan isin irratti sodaadha.”"},{"id":136,"translation":"(Ummanni Huud) ni jedhan: “Yoo nu gorsites yoo gorsitoota irraa ta’uu baattes nurratti waluma qixa. [11]","footnotes":"[11] Nu gorsitus nugorsuu baattus sitti hin amannu waan itti jirru kufrii irraa hindeebinu jedhaniin."},{"id":137,"translation":"Kun amaluma warra duriiti malee waan biraatii miti."},{"id":138,"translation":"Nuti kan adabamnuu miti” (jedhan)."},{"id":139,"translation":"Isa sobsiisan. Nutis (bubbee hamtuun) isaan balleessine. Dhugumatti, kana keessa mallattootu jira. irra hedduun isaanii mu’uminoota hin taane."},{"id":140,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin kee Isatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":141,"translation":"Samuud (ummanni Saalih) ergamtoota sobsiifte."},{"id":142,"translation":"Yeroo obboleessi isaanii Saalih isaaniin jedhe: “Sila Rabbiin hin sodaattanii?"},{"id":143,"translation":"Ani isiniif ergamaa amanamaadha."},{"id":144,"translation":"Rabbiin sodaadhaa; ajaja kiyya fudhaa (tole najedhaa)."},{"id":145,"translation":"Ani isa (waamicha kana) irratti mindaa tokkollee isin hin gaafadhu; Mindaan kiyya Gooftaa aalama hundaa irra malee hin taane."},{"id":146,"translation":"Sila waan as jiru (qabeenya kana) keessatti (soodaa malee) nageenyaan dhiifamtanii?"},{"id":147,"translation":"Ashaakiltiiwwaniifi burqaawwan keessatti,"},{"id":148,"translation":"Oorruuwwaniifi muka timiraa firiin ishee Bilchaataa taate (keessattis ni dhiifamtuu?)"},{"id":149,"translation":"Cocollee taatanii gaarreen irraas manoota bocattuu (soqattuu?)"},{"id":150,"translation":"Rabbiin sodaadhaa; ajaja kiyyas fudhaa."},{"id":151,"translation":"Ajaja warra daangaa dabranii (dilooytotaa) hin fudhatinaa."},{"id":152,"translation":"Isaan Dachii keessatti badii raawwataniifi toltuu hin raawwannee” [jedhe]."},{"id":153,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Ati namoota sihriin (falfalli) baay’een itti godhame irraa isa tokkoodha."},{"id":154,"translation":"Ati namuma akka keenyaati malee waan biraatii miti, (ergamuu kee keessatti) Warra dhugaa dubbatan irraa yoo taate mallattoo fidi.”"},{"id":155,"translation":"(Saalihis) ni jedhe: “Isheen tun Gaala; isheef carraa dhugaatiitu jira; Isiniifis carraa dhugaatii guyyaa beekamaa ta’eetu jira. [12]","footnotes":"[12] bishaan guyya tokko kan isaanii guyyaa tokko kan isii akkasitti idduoolaan dhugan."},{"id":156,"translation":"Hamtuun ishee hin tuqinaa, (Yoo akkas gootan) adabbii guyyaa guddaatu isin mudata.” [13]","footnotes":"[13] hin waraaninaa, hindhayinaa, hin ajjeesinaa."},{"id":157,"translation":"Ishee waraananii sheena’oota ta’an."},{"id":158,"translation":"Adabbichi isaan qabate (azaabni isaanitti bu'e), Kana keessa mallattootu jira. Irra hedduun isaanii Mu’uminoota hin taane. [14]","footnotes":"[14] azaabni isaanitti bu'e sun sosso'a lafaatiifii iyyaansa."},{"id":159,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee Isatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":160,"translation":"Ummanni Luux ergamoota kijibsiifte."},{"id":161,"translation":"Yeroo obboleessi isaanii Luux isaanin jedhe: “Sila Rabbiin hin sodaattanii?"},{"id":162,"translation":"Ani isiniif ergamaa amanamaadha."},{"id":163,"translation":"Rabbiin sodaadhaa; ergaa kiyyas fudhaa (tole na jedhaa)."},{"id":164,"translation":"Ani isa (barsiisa kana) irratti mindaa tokkollee isin hin gaafadhu, Mindaan kiyya Gooftaa aalama hundaa irra malee hin taane."},{"id":165,"translation":"Sila isin (qunnamtii saalaatiif) aalama hunda irraa dhiirotatti dhuftanii?"},{"id":166,"translation":"Waan Gooftaan keessan isiniif uume jaartiiwwan teessan iraa dhiiftanii? Dhugumatti isin ummata daangaa dabritoota” (jedhe)."},{"id":167,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Yaa Luux! Yoo (waan jettu irraa) hin dhorgamin, dhugumatti warra (biyyarraa) baafaman irraa taata (biyyarraa sibaqachiifna).”"},{"id":168,"translation":"(Luuxis) ni jedhe: “Ani namoota dalagaa keessan jibban irraayyi."},{"id":169,"translation":"Yaa Gooftaa kiyya! Anaafi maatii kiyya waan isaan dalagan irraa nu baraari.” [15]","footnotes":"[15] azaaba isaanitti bu'u jalaayis nubaasi."},{"id":170,"translation":"(kadhaa isaa qeeballe) Isaafi maatii isaas hunda baraarre."},{"id":171,"translation":"Dullattii warra (adaba keessatti) hafan irraa taate malee. [16]","footnotes":"[16] jaartiin isaa dullattiin kaafira waantaateef warra azaabni itti bu'e keessatti haftee azzabamte."},{"id":172,"translation":"Ergasii warra biroo ni mancaasne."},{"id":173,"translation":"Rooba (adabbii) dhagaa isaan irratti roobsine, Roobni warra akeekkachiifamanii waa hammaatee."},{"id":174,"translation":"Dhugumatti, kana keessa mallattootu jira, Irra hedduun isaaniis Mu’uminoota hin taane."},{"id":175,"translation":"Dhugumatti Gooftaan kee Isatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":176,"translation":"Jiraattonni Aykah (bosonaa) (nabiyyii isaanii shu'eybiin kijibsiisuun) ergamoota kijibsiifte."},{"id":177,"translation":"Yeroo Shu’ayb isaaniin jedhe: “sila Rabbiin hin sodaattanii?"},{"id":178,"translation":"Ani isiniif ergamaa amanamaadha."},{"id":179,"translation":"Rabbiin sodaadhaa; ergaa kiyyas fudhadhaa (tole najedhaa)."},{"id":180,"translation":"Ani isa (waamicha kana) irratti mindaa tokkollee isin hin gaafadhu, Mindaan kiyya Gooftaa aalama hundaa irra malee hin taane."},{"id":181,"translation":"Safara guutaa; (haqa namaa) hir’iftoota irraa hin ta’inaa."},{"id":182,"translation":"Miizaana sirriitiin mazzanaa."},{"id":183,"translation":"Namoota wantoota isaanii irraa hin hir’isinaa, badii hojjattoota taataniis dechii keessa badiin hin deeminaa."},{"id":184,"translation":"Isa isiniifi dhaloota duraanii uume sodaadhaa.”"},{"id":185,"translation":"(Isaan) ni jedhan: “Ati namoota sihriin (falfalli) baay’een itti godhame irraa isa tokkoodha."},{"id":186,"translation":"Ati nama fakkii keenyaa malee (uumaa biroo) hin taane; nutis sobdoota irraa ta’uu si yaadna."},{"id":187,"translation":"Yoo warra dhugaa dubbatan irraa taate samii irraa cittuu wahii nurratti kuffisi” (jedhaniin)."},{"id":188,"translation":"(Inni) ni jedhe: “Gooftaan kiyya waan isin dalagdan beekaadha.”"},{"id":189,"translation":"Isa sobsiisan, Adabbiin guyyaa gaaddisaa (duumessa gurraachaa) isaan qabate, Dhugumatti, inni adabbii guyyaa guddaa ta’eera.[17]","footnotes":"[17] duumessi sun ibidda itti roobee isaan fixe."},{"id":190,"translation":"Dhugumatti, kana keessa mallattootu jira, irra hedduun isaanii mu’uminoota hin taane."},{"id":191,"translation":"Gooftaan kee Isatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":192,"translation":"inni (Qur’aanni) buufamaa Gooftaa aalamaati. [18]","footnotes":"[18] qur'aanni kuni Rabbii aalamaarraa nabi muhammad irratti jibriiliin gadibuufame."},{"id":193,"translation":"Ruuhii amanamaa ta’e (Jibriiltu) isaan bu’e."},{"id":194,"translation":"(yaa ergamaa muhammad) onnee kee irratti (buuse) Akka ati akeekkachiiftota irraa taatuuf jecha."},{"id":195,"translation":"afaan Arabiffaa ifaa ta’een."},{"id":196,"translation":"inni (waa’een Qur’aanaa) kitaabota durii keessa jira."},{"id":197,"translation":"Sila beektonni Ilmaan Israa’iil isa beekuun mallattoo isaaniif (warra Makkaatiif) hin ta’uu?"},{"id":198,"translation":"Odoo garii nama Araba hin ta’inii irratti isa (Qur’aana) buufnee,"},{"id":199,"translation":"Innis isaan irratti dubbisee, isaan kan isatti amanan hin taane."},{"id":200,"translation":"Akka kanatti isa (diddaa Qur’aanaa) onneewwan badi raawwattootaa keessa seensifne."},{"id":201,"translation":"Hanga adabbii laalessaa arganitti isatti hin amanan."},{"id":202,"translation":"Inni (adabbichi) odoo isaan hin beekin tasa isaanitti dhufa."},{"id":203,"translation":"(Akka tawbannee amannuuf) “yeroon nuuf kennamaa?” jedhu."},{"id":204,"translation":"Sila adabbii keenya jarjarsiifatanii?"},{"id":205,"translation":"Mee naaf himi! Odoo waggoota hedduuf isaan qanansiifnee,"},{"id":206,"translation":"Eegasii wanti isaan ittiin akeekkachiifamaa turan (azaabni) isaanitti dhufee,"},{"id":207,"translation":"Wanti isaan ittiin qanani’aa turan (adaba Rabbii irraa) maal isaan irraa deebisa?"},{"id":208,"translation":"Magaalotarraa tokkollee akeekkachiisonni isaaniif jiraatu malee isaan hin balleessine."},{"id":209,"translation":"(Kun] yaadachiisa; Nuti miidhaa hojjattoota hin taane."},{"id":210,"translation":"Sheyxaanonni isaan (Qur’aanaan) hin buune."},{"id":211,"translation":"Isaaniif hin malu, (Isa fiduu) hin danda’an."},{"id":212,"translation":"isaan isa dhagahuu irraa fageeffamoodha."},{"id":213,"translation":"Rabbii waliin gooftaa biraa hin kadhatin, (Yoo akkas goote) warra adabaman irraa taata."},{"id":214,"translation":"Firoota kee dhihoo ta’an akeekkachiisi."},{"id":215,"translation":"Mu’uminoota irraa nama si hordofeef kooluu kee gadi qabi (laafiif)."},{"id":216,"translation":"Yoo si didan “Ani waan isin hojjattan irraa qulqullaawaadha” jedhiin."},{"id":217,"translation":"(Rabbii) injifataa, rahmata godhaa ta’e irratti irkadhu."},{"id":218,"translation":"Isa yeroo ati (gara salaataatti) dhaabbattu si argu (irratti hirkadhu)."},{"id":219,"translation":"(Isa) warra sagadan keessatti garagaggaluu kee (argu irratti hirkadhu)."},{"id":220,"translation":"Inni Isatu argaa, beekaadha."},{"id":221,"translation":"Sheyxaanonni eenyu irratti akka buutu isinitti himuu?"},{"id":222,"translation":"Kijibaa, badii hojjataa hunda irratti buuti."},{"id":223,"translation":"Wanta dhagahan (waa himtuu raayduu irratti) gadi buusu. Irra baay’een isaanii kijibdoota."},{"id":224,"translation":"Walaleessitoota jallattootatu isaan hordofa."},{"id":225,"translation":"Isaan sulula (ija) (oduu) hunda keessa akka seenan hin agartuu?"},{"id":226,"translation":"Isaan (nikijiban) waan hin dalagne jedhan (dubbatan)."},{"id":227,"translation":"Warra amananiifi gaggaarii hojjatan, kan baayisanii Rabbiin faarsan, erga roorrifamii booda (walaloodhaan) of irraa deebisan (harka kaffalatan) malee (Isaan hin komatanu). Isaan miidhaa dalagan (eega du’anii booda) deebifama akkamii akka deebifaman beekuuf jiru."}]},{"id":27,"verses":[{"id":1,"translation":"Xaa Siin tun keeyyattoota Qur’aanaafi kitaaba ibsaa ta’eeti. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan yaamamtu tan jalqaba suuraatti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti himamee jira."},{"id":2,"translation":"(Qur'aanni kun) Mu’umintootaaf qajeelfamaafi gammachiisaadha."},{"id":3,"translation":"(Isaan) warra Salaata dhaaban, kan zakaa kennaniifi isaan Aakhiraatti amananiidha."},{"id":4,"translation":"Isaan Aakhiraatti hin amanin, (gadhee) dalagaalee isaanii isaaniif miidhagsine. Isaan ni dhama’u (haqatti hinqajeelan)."},{"id":5,"translation":"Isaan sun warra (addunyaa keessatti) adabbiin hamaan isaaniif jiruudha. Isaan Aakhiraatti isaanumatu hoonga’oodha."},{"id":6,"translation":"Ati Qur'aana (Rabbii) ogeessa, beekaa ta’e irraa kennamta."},{"id":7,"translation":"Yeroo Muusaan maatii isaatiin “ani ibidda argeen jira; (deemeetin) isii irraa odeeffannoo (waa’ee karaa) isiniif fida. Yookiin immoo xombooraa (xuxee) qabsiifamaa wahii isiniif fida akka isin ho’ifattaniif” jedhe (yaadadhu). [2]","footnotes":"[2] Nabi muusaan nama ibidda san bira jirurraa odeeffannoo waayee karaa iyyaafachuufii ibidarraa waan qabsiifatan fudhachuu fedhee deemee dhaqe."},{"id":8,"translation":"Yeroma inni ishee bira dhaqu akkana jechuun isatti lallabame: “Inni ibidda keessa jiruufi Inni cinaa ishee jiru khayriin isaa baay’ate; Rabbiin gooftaa aalamaa ta’e qulqullaahe."},{"id":9,"translation":"Yaa Muusaa! Dubbiin Ani Allaah injifataa, ogeessa ta’eedha."},{"id":10,"translation":"Ulee tee darbi.” (Ni darbe) yeromasan akka bofaatti kan isheen sochootu argu of duuba deebi’ee dheesse, ufduuba hindeebine, “Yaa Muusaa! hin sodaatin, ani ergamtoonni na biratti hin sodaatanu (jenneen)."},{"id":11,"translation":"Nama miidhaa dalagee ergasii hamtuu boodaan toltuu bakka buuse malee. Ani (isaaf) araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":12,"translation":"Harka kee bobaa tee keessa seensisi; isheen adii taatee baati, fokkachuudhaan (dhukkuba barasiin) maleetti. Mallattoowwan saglaniin gara fir’awniifi ummata isaa (deemi). isaan ummata finciltoota ta’anii jiru.” [3]","footnotes":"[3] Nabi muusaan aayata sagal kenname sn keessaa uleen isaa jawwee tahuufii harki isaa addaachuun hangafoota."},{"id":13,"translation":"Yeroma mallattoowwan keenya ifa taatee isaanitti dhuftu “kun Sihrii (falfala) ifa bahaadha” jedhan."},{"id":14,"translation":"Ishee morman Odoo lubbuuleen isaanii mirkaneessituu, miidhaafi boonaaf jecha. booddeen badii raawwattootaa akkam akka ture ilaali."},{"id":15,"translation":"Dhugumatti, Daawuudiifi (ilma isaa) Suleeymaaniif beekumsa kennineerra. Isaan lamaan nijedhan “faaruun hundi kan Rabbii Isa gabroota Isaa mu’uminootaa baay’ee irra nu caalchiseeti\"."},{"id":16,"translation":"Suleeymaan (abbaa isaa) Daawuudiin ni dhaale, Ni jedhe: “isin Yaa ilmaan namaa! Qooqa simbiraa barsiifamneerra. Wanhundarraa kennamnee jira. dhugumatti kun tola ifa bahaadha.”"},{"id":17,"translation":"Suleeymaaniif waraanni isaa jinnoota, namootaafi allaattii irraa walitti qabame; isaanis walitti ittifamoodha (sirnaan oofamuudha)."},{"id":18,"translation":"hanga dhooqa mixii (Dagandaa) (bakka biyya shamiitti taate) irra dhufanitti, mixiin takka nijette “isin Yaa tuuta mixii! manneen keessan seenaa, akka Suleeymaaniifi waraanni isaa odoo hin beekin isin hin caccabsineef ”."},{"id":19,"translation":"Inni jecha ishee irraa kolfuun ni seeqate. Ni jedhes: “Yaa Gooftaa kiyya! Akkan ni’imaa kee ishee anaafi abbaa haadha kiyya qanansiifte galateeffadhuufi hojii gaarii ati jaalattu hojjadhu na barsiisi. Rahmata keetiin gabroota kee gaggaarii keessa na seensisi.”"},{"id":20,"translation":"Simbirroo to’atee ni jedhe: “maaliifan hududdee (Hud-hud) arguu dhabe? (anumaatu arguu dhabe) Moo sila isumatu haftoota (fagaattota) irraa ta’e?"},{"id":21,"translation":"(hafuu isaa hubatee nijedhe) Dhugumatti, adabbii cimaan isa adaba, Yookiin isan gorra’a, Yookiin immoo ragaa ifaa ta’een natti haa dhufu.”"},{"id":22,"translation":"(Allaatichi) (Yeroo hanga) fagoo hin taane turee (dhufee) ni jedhe: “waan ati hin argin argeen jira, Saba’i irraa oduu dhugaa ta’een sitti dhufeera."},{"id":23,"translation":"Ani Dubartii isaan bulchitun arge, Tan Waan (moototaaf barbaachisu) hunda irraa kennamte, isheedhaaf sireen guddaan jiru."},{"id":24,"translation":"Isheefi ummata ishee kan Rabbii achitti Aduuf sujuudanin arge. Sheyxaanni dalagaalee isaanii isaaniif miidhagse. karaa (qajeelaa) irraa isaan deebise. Isaan hin qajeelan."},{"id":25,"translation":"Akka isaan Rabbii waan dhokataa Samiileefi Dachii ifatti baasuufi waan isin dhoksitaniifi mul’iftan beekuuf sujuuda hin goone (isaan dhorgee jira)."},{"id":26,"translation":"Allahn Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru Inni Gooftaa arshii guddaati.” [4]","footnotes":"[4] bakka kana sujuuda qaraatii qur'aanaattu jira."},{"id":27,"translation":"[Suleymaan] ni jedhe: “Dhugaa jetteefi warra kijibdoota irraa taatee kee fuuldura ilaalla."},{"id":28,"translation":"Xalayaa kiyya kanaan deemii gara isaaniitti darbi eegasii isaan irraa gara galii maal akka deebisan ilaali.” [5]","footnotes":"[5] suleeymaan xalayaa katabee allaattii hudhuditti kennee akkana jedhee ergeen."},{"id":29,"translation":"(Mootittiin yeroo xalayaa gartu) ni jette: “isin Yaa qondaaltota (kiyya) ani xalayaan kabajamaan natti darbameera."},{"id":30,"translation":"Inni Suleymaan irraayyi, Innis (qabiyyeen isaa) ‘maqaa Rabbii akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa taheetiin’."},{"id":31,"translation":"Narratti hin booninaa; Muslimtoota ta’aatii natti kottaa (jedha).”"},{"id":32,"translation":"Ni jette: “Yaa qondaaltota (kiyya)! Dhimma kiyya irratti yaada na akeekaa; Ani hangan isin hirmaattanitti dhimma kamillee murteessitu hin taane.”"},{"id":33,"translation":"(Qondaalonnis) nijedhan “Nuti abbootii humnaafi abbootii lola cimaati, Ajajni gara keeti, Maal akka ajajju ilaali (nuti ajaja kee raawwachuuf qophiidha)”."},{"id":34,"translation":"Ni jette: “Mootonni yeroo magaalaa tokko seenan (ajjeechaafii saaminaan) ishee balleessu. Kabajamtoota warra ishees xiqqaatoo taasisu, akkasuma dalagu."},{"id":35,"translation":"Ani kennaa wahii gara isaaniitti ergituudha, Ergamtoonni maaliin akka deebi'an eeyduudha.”"},{"id":36,"translation":"Yeroma Suleymaanitti dhufu ni jedhe: “Sila isin qabeenyaan na gargaartanii? Wanti Rabbiin naaf kenne (nabiyyummaa, mootummaa fii qabeenyarraa) waan isiniif kennerra caala. Dhugumatti isin kennaa keessaniin gammaddu."},{"id":37,"translation":"(suleeymaan ergamticha keenaa irratti didee nijedheen) Gara isaanii deebi’i, Nuti waraana isaan dura dhaabbachuu dandeettiin isaaniif hinjirreen isaanitti dhufna, Ishee irraa (saba'i irraa) salphinaan xiqqaatoo ta’anii isaan baafna.”"},{"id":38,"translation":"(suleeymaan qondaalota isaatiin) Ni jedhe: “Yaa qondaaltota (kiyya)! eenyutu Isin irraa siree ishee natti fida Odoo isaan Muslimtoota ta’anii natti hin dhufeen duratti ?”"},{"id":39,"translation":"Jabaan Jinnoota irraa ta’e tokko ni jedhe: “Ani isaan sitti dhufa (siifin fida) odoo ati iddoo teessuma keetii irraa hin ka'in dura. Ani kana irratti cimaa amanamaadha.”"},{"id":40,"translation":"Inni beekumsi kitaaba irraa ta’e isa bira jiru ni jedhe: “Ani (libsattee) odoo ijji kee sitti hin deebinen siif fida (jedhee)(Rabbi kadhatee fideef)” (Suleymaan) yeroma isa biratti ragga’ee argu ni jedhe: “kun tola Gooftaa kootii irraayyi. Akka ani Isa galateeffadhuufi Isatti kafaru na mokkoruuf (kana godhe). Namni Isa galateeffate, kan inni galateeffatu lubbuma isaatiif. Namni kafare (isuma irratti). Gooftaan kiyya dureessa, arjaadha” (jedhe)."},{"id":41,"translation":"Ni jedhe: “siree ishee isheef wallaalchisaa (Siree ishee beekuutti) ni qajeelti moo warra hin qajeelle irraa taatii ilaalla.”"},{"id":42,"translation":"Yeroma isheen dhuftu sireen kee akka kanaa jedhame, Isheenis “inni akkuma waan isaati” jette. (Suleymaanis) “dura ishee beekumsa kennamnee, Muslimtoota taaneerra” (jedhe)."},{"id":43,"translation":"Wanti isheen Rabbii gaditti gabbaraa turte (Islaama irraa) ishee deebise. Isheen ummata kaafirootaa irraa turte."},{"id":44,"translation":"“Gamoo seeni” isheedhaan jedhame, Yeroma isa argitu haroo isa seetee, mogolee ishee lamaan irraa saaqxe, (Suleymaan) ni jedhe: “Inni kun masaraa mucuceeffamaa daawwitii irraa ta’ee (bishaan keessaan mul’atuudha).” (Isheen) “Gooftaa kiyya! Ani lubbuu Tiyya miidheera, Suleymaaniin wajjin Allaah Rabbii aalama hundaa ta’etti harka kenne (Islaamawe)” jette. [6]","footnotes":"[6] suleymaan islaamummatti isii yaamee islaamoyte."},{"id":45,"translation":"Dhugumatti, gara Samuuditti obboleessa isaanii Saalih “Allaah qofa gabbaraa” jechuun erginee jirra, Yerama san isaan garee lama tan walfalmitu tahan."},{"id":46,"translation":"(Saalihis) ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Maaliif toltuu dura hamtuu (adabbii) jarjarsiifattan? maaliif Rabbiin araarama hin kadhanne Akka rahmanni isinii godhamuuf?”"},{"id":47,"translation":"(Isaan) “Nuti siifi namoota si waliin jiraniin hooddane (milkii laallanne)” jedhan, (Saalih) nijedhe \"hooddannaan keessan Rabbiin bira, Garuu isin ummata mokkoramoodha”."},{"id":48,"translation":"Magalattii keessa namoota sagal kan gaarii hin hojjanne, (kufriifii diliin) lafa balleesantu ture."},{"id":49,"translation":"Ni jedhan Rabbiin waliif kakadhaa isaafi maatii isaa halkan keessa akka balleessinu, eegasii fira isaatiin nijenna ‘nuti ajjeechaa maatii isaa bira hin jirru; nuti dhugaa dubbattoota.\""},{"id":50,"translation":"Isaan shira shiran, Nutis shira shirre odoo isaan hinbeekin."},{"id":51,"translation":"Booddeen shira isaanii akkam akka ta’e ilaali! Nuti isaaniifi ummata isaanii guutumatti balleessine."},{"id":52,"translation":"Tun manneen isaaniiti sababa isaan miidhaa hojjataniin ontuu taate. kana keessa namoota beekaniif mallattootu jira."},{"id":53,"translation":"Isaan amananii Rabbiin sodaataa turan nagaya baafne."},{"id":54,"translation":"(yaadadhu) Luuxiin yeroo inni ummata isaatiin jedhe “sila odoo argitanii baalagummaa hojjattanii?” (baalagummaan isaanii dhiirti dhiira fuudhuu) ."},{"id":55,"translation":"“Sila isin fedhii (qunnamtii saalaatiif) dubartii dhiiftanii dhiiratti dhuftuu? Dhugumatti isin ummata wallaaltota.”"},{"id":56,"translation":"Deebiin ummata isaas hintaane jechuu malee “Maatii Luux magaalaa keessan irraa baasaa, isaan namoota qulqulleeffatanii”[7]","footnotes":"[7] qulqulluu tahuu isaanii osoo beekanii jibbanii gandarraa ari'uuf itti dhaaddatan."},{"id":57,"translation":"Isaafi maatii isaa ni baraarre, niitii isaa malee warra (adabbii keessatti) hafan irraa ta’uu ishee murteessine."},{"id":58,"translation":"Rooba (dhagaa) isaan irratti roobsine, Roobni warra dinniinamanii waafokkatee."},{"id":59,"translation":"(Yaa Muhammad) Jedhi: “Faaruun hundi kan Rabbiiti, nageenyi gabroota Isaa kan (Inni) filate irra haa jiraatu, Sila Rabbi moo wantoota isaan (Isatti) qindeessantu caala?”"},{"id":60,"translation":"Sila Inni samiileefi dachii uumee, samii irraa bishaan (rooba) isiniif buusee ergasii ashaakiltiiwwan miidhagoo ta’an isaan magarsine (akka isa homaa hin uumneetii)? Mukkeen ishee biqilchuun (dandeettiin) isiniif hintaane, Sila Allaah wajjin gooftaan biraa ni jiraa? Isaan ummata Rabbitti qindeessaniidha."},{"id":61,"translation":"Sila Isa dachii raggaatuu taasise, kan ishee keessattis laggeen taasise, kan isheef (gaarreen) gadi lixan taasise, kan gidduu galaanota lamaatti girdoo taasise moo (warra isaan isatti dabalantu caala)? Sila Rabbii wajjin gabbaramaan biraa ni jiraa? Dhugumatti irra hedduun isaanii hin beekan."},{"id":62,"translation":"Sila Isa yeroo namni rakkataan (muddamaan) Isa kadhate jalaa awwaatee hamtuu saaquufi bakka bu’oota dachii isin taasisu (moo waan isaan Rabbitti dabalantu caala)? Sila Rabbii wajjin gabbaramaan biraa ni jiraa? Hangi isin gorfamtan xiqqaadha."},{"id":63,"translation":"Sila isa dukkanoowwan dachii goggoyduufi galaanaa keessatti isin qajeelchu; kan qilleensa rahmata Isaa dura gammachiisaa godhee ergu (caalamoo warra isaan Rabbii achitti gabbarantu caala?) Sila Rabbii wajjiin gabbaramaan biraa ni jiraa? Allaahn waan isaan (Isatti) qindeessan irraa ol ta’e."},{"id":64,"translation":"Sila inni uumuu jalqabee ergasii isa deebisu (du'a boodaa kaasu) eenyu? Ammas eenyutu samiifii dechiifi irraa hiree isiniif hira? Sila gabbaramaan biraa Allaah wajjin ni jiraa? Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif ragaa keessan fidaa” jedhi."},{"id":65,"translation":"“Wanti samiileefi dachii keessaa hunduu Rabbiin malee wanta fagoo (ghaybii) hin beeku. Yoom akka kaafaman hin beekann” jedhi."},{"id":66,"translation":"Sila beekumsa isaaniitu waa’ee Aakhiraatti dhaqqabee? Lakkisaa isaan ishee irraa shakkii keessa jiru; dhugumatti isaan ishee irraa jaamoodha.[8]","footnotes":"[8] qalbii isaaniittu jallinaan jaame."},{"id":67,"translation":"Isaan kafaran (mormuudhaaf) ni jedhan: “Sila yeroo (duunee) biyyee taane, nuufi abbootiin keenya, nuti kaafamoodhaa?"},{"id":68,"translation":"Dhugumatti, nuufi abbootiin keenya nuun duratti kana waadaa galamnee turre. kun ogbarruu warra durii malee hin taane” [jedhan]."},{"id":69,"translation":"“Dachii keessa deemaatii booddeen badii raawwattootaa akkam akka ta’e ilaalaa” jedhi."},{"id":70,"translation":"Isaan irratti hin gaddin, shira isaan baasanirraa dhiphina keessatti hin ta’in."},{"id":71,"translation":"“Waadaan kun yoomi Yoo warra dhugaa taatan?” jedhu."},{"id":72,"translation":"“Gariin wanta isin ariifachiifattanii kan isinitti dhihaate ta’uun dhugaadha” jedhi."},{"id":73,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin kee namoota irratti abbaa tola guddaati, Garuu irra hedduun isaanii hin galateeffatan."},{"id":74,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin kee waan qomoonni isaanii dhoksiteefi waan isaan ifatti mul’isan ni beeka."},{"id":75,"translation":"Wanti fagoon samiifi dechii keessaa kamiyyuu, kitaaba ifa galaa keessa jiraatu malee hintaane."},{"id":76,"translation":"Dhugumatti, Qur’aanni kun Ilmaan Israa’iil irratti irra hedduu waan isaan isa keessatti wal dhabanii isaaniif odeessa."},{"id":77,"translation":"Inni mu’uminootaaf qajeelfamaafi rahmata."},{"id":78,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin kee murtii Isaatiin gidduu isaanitti murteessa. Inni injifataa, beekaadha."},{"id":79,"translation":"Allaah irratti irkadhu. Ati dhugaa ifa ta’e irra jirta."},{"id":80,"translation":"Ati namoota du’an (kanneen qalbiin isaanii kufriin duute) hin dhageessiftu. Namoota gurri duudes waamicha hin dhageessiftu. yeroo isaan dugda deebisuun (sirraa) garagalan."},{"id":81,"translation":"Namoota jaamaa jallina isaanii irraa kan isaan qajeelchitu hin taane. Namoota Muslimtoota ta’anii keeyyattoota keenyatti amanan malee kan dhageessiftu hin taane."},{"id":82,"translation":"Yeroo jechi (adabbiin) isaan irratti murtaa’e bineensa dachii irraa isaaniif baafna tan “namoonni keeyyattoota keenya kan hin dhugoomsine ta’aniiru” jettee isaanitti dubbattu.[9]","footnotes":"[9] mallattoo qiyaamaa gurguddoo keessa takka tana. yeroo qiyaamaan haalaan dhihaatte taati."},{"id":83,"translation":"Guyyaa ummata hunda irraa garee warra keeyyattoota keenya sobsiisan irraa ta’an walitti qabnee isaan walitti ittifaman [yaadadhu]."},{"id":84,"translation":"Hanga Yeroo isaan dhufan (Rabbiin isaaniin) jedha “sila isin odoo beekumsaan ishee hin marsin keeyyattoota kiyya sobsiiftanii? Moo maaluma hojjataa turtan?”."},{"id":85,"translation":"Waan isaan miidhaa dalaganiif jechi (adabbiin) isaan irratti argame Kanaafuu isaan (sababa dhiheeyfachuuf) hindubbatan."},{"id":86,"translation":"Sila isaan hinlaallee Akka nuti halkan yeroo isa keessa boqataniifi guyyaa immoo kan keessa arganii (hojjatan) isaaniif goone. Dhugumatti, kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira."},{"id":87,"translation":"Guyyaa garrii (xurumbaa) keessa afuufamu wantoonni samiilee keessa jiranuufi dechii keessa jiran hunduu wantoota Rabbiin fedhe malee yeroo isaan rifatan [wanta ta’u yaadadhu] Hundumtuu salphatoo ta’anii gara Isaa (Rabbii) dhufan."},{"id":88,"translation":"(guyyaa qiyaamaa) Gaarreen niargita kan dhaabbattu ishee sehaa odoo isheen akka duumessaatti deemtuu. Hojii Rabbii wanta hunda jabeessee [ilaali] Inni waan isin hojjattan keessa beekaadha."},{"id":89,"translation":"Nama gaariin dhufe (dalage) mindaa ishee caalutu isaaf jira; isaan guyyaa san rifannaa irraa nagaa bahoodha. [10]","footnotes":"[10] namni guyyaa qiyaamaa iimaanaafii hojii gaariin dhufe jannata galata galfama."},{"id":90,"translation":"Namni hamtuun (kuriifii diliin) dhufe (dalage) fuulleen isaanii ibidda keessatti gonbifamtee “sila waan dalagaa turtan malee mindeeffamtuu?” [isaaniin jedhama]."},{"id":91,"translation":"Kan ani ajajame Gooftaa biyyattii tanaa (makkaa) kan ishee kabaje gabbaruu qofa. Wanti hunduu kan isaati. Muslimoota irraa ta’uutti ajajameera."},{"id":92,"translation":"Qur’aana dubbisuuttis (ajajameera). Namni qajeele, kan inni qajeelu lubbuma isaatiifi. Nama jallate “Ani akeekkachiiftota irraayi malee kan biraa hin taane” jedhiin."},{"id":93,"translation":"“Faaruun hundi kan Allaahati, Innis fuulduratti mallattoolee (Rabbummaa) Isaa isinitti agarsiisa. Isinis ishee beekuuf jirtu” jedhiin. Rabbiin kee waan isin dalagdan irraa dagataa miti."}]},{"id":28,"verses":[{"id":1,"translation":"Xaa Siin Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan yaamamtu tanneen jalqaba suuraarratti argamtu suuraa baqaraa jalqabarratti  ibsi itti kenname."},{"id":2,"translation":"Tun keeyyattoota kitaaba mul'ataati (qur'aanaati)."},{"id":3,"translation":"Oduu Muusaafi Fir’awna irraa ummata amananiif dhugaadhaan sirratti dubbifna."},{"id":4,"translation":"Fir’awn Dachii keessatti uf tuulee ture. warra ishee garee garee taasise. Garee isaan irraa ta’e (ilmaan israa'iil) ni hacuuce. Ilmaan isaanii kan dhiiraa ni gorra'a; tan dubaraa immoo ni jiraachisa (nidhiisa). inni balleeysitoota irraa ture."},{"id":5,"translation":"Nuti isaan lafa irratti cunqurfaman (hacuucaman) (ilmaan israa'iil) irratti tola ooluu feena, matootii isaan goonee dhaaltotas isaan taasisuu (feena)."},{"id":6,"translation":"Dachii keessas isaaniif mijeessuu [feena]. Fir’awnaan, Haamaaniifi waraana isaan lamaanii, isaan irraa waan sodaachaa turan agarsiisuu [feena]. [2]","footnotes":"[2] wanni isaan sodaatan suni dhabamiinsa mootummaa isaaniiti harka mucaa tokko kan isaan guddisanii irratti inni nabi muusaadha. akkasitti harkuma muusaarratti mootummaan isaanii mancaate."},{"id":7,"translation":"Gara haadha Muusaas beeksisa goone (akkana jechuun) “isa (muusaa) (harma) hoosisi; yeroo isa irratti sodaatte, (sanduuqa keessa kaayii) galaana keessatti isa darbi. Hin sodaatin; hin gaddinis. Dhugumatti, nuti isa gara keetti deebisoodha. ergamoota irraa isa taasisoodha”."},{"id":8,"translation":"(akkuma ajajamtetti sanduuqa keessa keessee bahratti darbite) Maatiin Fir’awn isa (lafaa argatanii) fudhatan akka diinaafi gadda isaanitti ta’uuf. Dhugumatti Fir’awn, Haamaanifi waraanni isaan lamaanii (kufriifii zumiidhaan) dogongortoota turan."},{"id":9,"translation":"Jaartiin Fir’awnaa ni jette: “anaafi siif gammachuu ijaatii isa hin ajjeesinaa; nu fayyaduun yookiin ilma (guddisaa) isa taasifachuun keenya ni kajeelama.” Isaanis haala hin beekneen [ishee tole jedhan]."},{"id":10,"translation":"Onneen haadha Muusaa duwwaa ta’e. [Ilma ishee ta’uu] isaa mul'isutti dhihaattee turte odoo onnee ishee jabeessuu baannee. Akka isheen mu’uminoota irraa taatuuf jecha ."},{"id":11,"translation":"Obboleettii isaatiinis “isa hordofi” jetteen; isheenis fagoo irraa isa argite. isaan hin beekan."},{"id":12,"translation":"[Gara haadhaatti deebi’uun] dura hoosiftoota biraa irraa isa dhorginee turre [Obboleettin isaas] “Maatii isa isiniif guddisuufi gaarii isaaf yaadu irratti isin qajeelchuu?” jetteen. [3]","footnotes":"[3] Rabbiin hikmaa isaatiin muusaa harma dubartoota hundaatuu akka hodhuu didu godhe. obbileettiin eeruu kennite , haadha isaatti deebifame, akkasitti Rabbiin waadaa guutee haadhaan siif deebifna ka jedhe san dhugoomse."},{"id":13,"translation":"Gama haadha isaatti isa deebifne Akka Ijji ishee gammadduufi hin yaaddofneef, akkasumas akka waadaan Rabbii dhugaa ta’uu beektuuf jecha. Garuu irra hedduun isaanii hin beekan."},{"id":14,"translation":"Yeroma inni jabina isaa ga’ee (umrii dargaggummaa) guutu ogummaafi beekumsa isaaf kennine. Akkuma kanatti toltuu hojjattoota mindeessina."},{"id":15,"translation":"Yeroo ummanni ishee daguu keessa jiranitti magaalattii seenee, namoota lama kan wal lolan arge, Kuni (inni tokko) lammii isaa irraa yoo ta’u, inni kun immoo diina isaa irraa ture, Inni lammii isaa irraa ta’e isa diina isaa irraa ta’e irratti tumsa isa gaafate. Muusaan abootteen (dumucaan) dhayee isa ajjeese. [Muusaan] ni jedhe: “kun dalagaa Sheyxaanaarraayyi, Dhugumatti, inni diina jallisaa ifa bahaadha”ز"},{"id":16,"translation":"“Yaa Gooftaa kiyya! Ani lubbuu tiyya miidheeraa Ati naaf araarami” jedhe. Innis isaaf araarame. Inni Isumatu araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":17,"translation":"“Yaa Gooftaa kiyya! Waan narratti tola oolteen gargaaraa yakkamtootaa hin ta’u” jedhe."},{"id":18,"translation":"Magaalattii keessatti sodaataa of eeggataa ta’ee bariisifate. Yoma san inni kaleessa gargaarsa isa gaafate isatti iyyate, Muusaan “dhugumatti ati jallataa ifa bahaadha” isaan jedhe."},{"id":19,"translation":"Yeroma inni isa isaan lamaaniifuu diina ta’e qabuu fedhe, inni “Yaa Muusaa! Sila akkuma kaleessa lubbuu ajjeefte anas ajjeesuu feetaa? Ati dachii keessatti abbaa irree ta’uu malee hin feetu; toltuu hojjattoota irraa ta’uu hin feetu” jedheen."},{"id":20,"translation":"Gurbaan tokko moggaa magaalattii irraa fiigaa dhufee “Yaa Muusaa! qondaalonni [Fir’awn] si ajjeesuuf sirratti mari’achaa jiru; ani namoota toltuu siif yaadan irraayii [magaalattii irraa] bahi” jedhe."},{"id":21,"translation":"Sodaataafi of eeggataa ta’ee ishee irraa bahe, “Yaa Rabbii kiyya! Ummata miidhaa hojjattoota ta'an jalaa nagaya na baasi” jedhe."},{"id":22,"translation":"Yeroma gara Madyan gara galu “gooftaan kiyya karaa sirrii akka na qajeelchun kajeela” jedhe."},{"id":23,"translation":"Yeroma bishaan Madyan bira ga’u garee namoota irraa ta’e kan [beyladoota isaanii] bishaan obaasan argee, isaan boodas dubartoota lama kan beyladoota isaanii ittisan argee “maali haalli keessan (hin obaafattanii)?” (isaaniin) jedhe. Isaanis “Nuti hanga tiksitoonni obaasanii geeffatanitti hin obaafnu, Abbaan keenya jaarsa guddaadha (dhufee obaasuu hindanday)” jedhan."},{"id":24,"translation":"Isaan lamaaniif obaasee sana booda gara gaaddisaa deebi’ee (boqatee) “yaa Gooftaa kiyya! ani toltuu irraa waan Ati narratti buufte (naaf murteessite)tti haajomaadha” jedhe."},{"id":25,"translation":"Ergasii tokkoon isaan lamaanii saalfachaa deemuun isatti dhuftee “abbaan kiyya mindaa waan nuuf obaaftee siif kafaluuf si waama” jette. Yeroma inni itti dhufee seenaa isatti himu “hin sodaatin; ummata miidhaa hojjattoota jalaa baatee jirtaa” jedheen. [4]","footnotes":"[4] joolleen dubraa lameen galtee namichi tokko isaanii obaasuu abbaa isaaniiitti himte. abbaan achiin mucayyoo takkaan deemii yaami jedhee erge."},{"id":26,"translation":"Tokkoon Isaan lamaanii “Yaa abbaa kiyya! (re'ee tiiysurratti) qaxarii (hojjachiisi).irra caalaan namoota ati ramadduu isa jabaa, amanamaadha” jette."},{"id":27,"translation":"[Inni] ni jedhe: “Ani takkaa shamarree too tana lamaanii sitti heerumsiisuun fedha woggaa saddeet na tajaajiluu kee irratti, Kudhan yoo guutte [sun tola] si biraa ta’e; sirratti jabeessuu hin fedhu. Yoo Rabbiin fedhe gaggaarii irraa ta’uu na arguuf jirta.” [5]","footnotes":"[5] abbaan intalaa muusaaf intala isaa kenne mahriin isii waggaa saddeet ree tiiysuudhaan isa tajaajiluudharratti."},{"id":28,"translation":"[Muusaan] ni jedhe: “kun [walii galtee] gidduu kiyyaafi keetiiti, Beellama lamaan irraa kamiyyuu yoon guute, daangaa narratti dabruun hin jiru. Rabbii waan nuti jennu irratti ragaadha.”"},{"id":29,"translation":"Yoroma Muusaan beellama guutee maatii isaatiin deemu, cinaa [gaara] xuuritti ibidda argee, maatii isaatiin “asuma turaa; ani ibiddan argee, ishee biraa oduu wahii yookiin xonbooraa ibidda irraa ta’een  isinitti dhufuun koo ni kajeelamaa akka ho’ifattanuuf” jedhe. [6]","footnotes":"[6] Nabi muusaan waliigaltee guutee intala fuudhee gara biyya isaa misraa warra isaatiin wajji deeme."},{"id":30,"translation":"Yeroma ishee bira ga’u moggaa lagaa gara mirgaa irraa, dachii barakeeffamtuu keessatti, mukattii irraa “yaa Muusaa! Ani Allaah Rabbii aalama hundaati” jechuun itti lallabame."},{"id":31,"translation":"“Ulee tee darbi” [jechuunis itti lallabame]. (nidarbe) Yeroma akka waan bofa taateetti kan sochootu taatee ishee argu, uf duuba deebi’ee dheesse; uf duuba hin mil’anne“ Yaa Muusaa! As garagali; hin sodaatin, ati warra (waan sodaatanirraa) nagaa bahan irraayi” [jedhameen]."},{"id":32,"translation":"“Harka kee bobaa kee keessa seensisi. Fokkina tokko malee adii taatee baati. Sodaa irraa [bilisa ta’uuf] harka kee gara cinaacha keetiitti maxxansi. Isheen kun lamaan mallattoo lama kan Rabbii kee irraa gara Fir’awnaafi qondaaltota isaatti ergamaniidha. isaan orma finciltoota tahan.”"},{"id":33,"translation":"Innis: “Yaa Gooftaa kiyya! ani isaan irraa lubbuu (nama) ajjeeseen jira. Na ajjeesuun sodaadha” jedhe."},{"id":34,"translation":"“Obboleessi kiyya Haaruun, inni arrabni isaa na caalaatti [haasawa] ibsa, gargaaraa na dhugoomsu godhii ana waliin isa ergi, Ani na kijibsiisuu isaaniin sodaadha.” [7]","footnotes":"[7] obboleessi jabaadha, Nabi muusaan obboleessa isaa haaruuniif sadarkaa nabiyyummaa tan waahunda caaltu akka argatee isaan wajji hojjatu Rabbiin kadhateef."},{"id":35,"translation":"[Rabbiinis] ni jedhe: “Nuti irree tee obolleessa keetiin (siif) jabeessina. isin lamaaniif aangoo goona (kennina). Kanaafuu (hamtuun) gara keessan hin gayan. Mallattoolee keenyaan isin lamaaniifi namoonni isin hordofan injifatoodha.” [8]","footnotes":"[8] Rabbiin kadhaa nabi muusaa qeebaleeti obboleessa isaa nabiyyii godhee akka isa gargaaree jajjabeessu godhe."},{"id":36,"translation":"Yeroma Muusaan mallattoolee keenya ifa taateen isaanitti dhufu “kun sihrii kijibame (uumame) malee waan biraatii miti, Waa’ee kanaa abbootii keenya kan durii keessatti dhageenyee hin beeknu” jedhan."},{"id":37,"translation":"Muusaan (fir'oownaan) ni jedhe: “Rabbiin kiyya nama Isa biraa qajeelumaan dhufeefi nama booddeen ganda Aakiraa isaaf taatu beekaadha. miidhaa raawwattoonni hin milkaawan.”"},{"id":38,"translation":"Fir’awna nijedhe “isin yaa qondaaltota! Ana malee gabbaramaa biraa isiniif hin beeku,Yaa Haamaan! Dhoqqee irratti ibidda naaf bobeessii (xuubii tolchi) gamoo dheeraa naaf godhi; gara Rabbii Muusaa olbahuun koo ni kajeelama. ani kijibdoota irraa ta’uun isa yaada” jedhe."},{"id":39,"translation":"Inniniifi waraanni isaa dachii keessatti haqaan malee boonanii, gara keenyatti deebifamuu dhabuu yaadan."},{"id":40,"translation":"Isaafi waraana isaa qabneeti galaana keessatti isaan darbine, Booddeen miidhaa hojjattootaa akkam akka ta’e laali."},{"id":41,"translation":"Oggantoota gara Ibiddaatti nama waaman isaan taasifne, Guyyaa Qiyaamaa hin tumsaman."},{"id":42,"translation":"Addunyaa tana keessatti abaarsa isaan hordofsiifne. Guyyaa Qiyaamaas isaan warra fokkisiifamoo irraayyi."},{"id":43,"translation":"Dhugumatti Muusaaf kitaaba kenninee jirra Erga dhaloota duraanii balleessinee booda, beekumsa, qajeelumaafi rahmata namaaf ta’ee akka isaan ittiin gorfamanuuf."},{"id":44,"translation":"[Yaa Muhammad] yeroo Nuti ergaa (keenya) gara Muusaatti dabarsine ati moggaa (tabbaa kan) gara dhihaa irra hin turre; hirmaattota irraas hin taane.[9]","footnotes":"[9] beeysisa sitti goonee wahyiin sibeeysifne."},{"id":45,"translation":"Haa ta’u malee Nuti [sana booda] dhaloota baay’ee uumnee waggoonni isaan irratti dheerannaan [si ergine]. Ati jiraattota Madyan gidduus jiraataa taatee, keeyyattoota keenya isaan irratti kan dubbiftu hin taane. Haa ta’u malee Nuti [beysisa wahyii sitti goonee sibarsiifne] [ergaa kanaan si] ergoo taanee jirra."},{"id":46,"translation":"Yeroo Nuti [Muusaatti] lallabne ati gaara Xuur maddii hin turre. Haa ta’u malee rahmata Rabbii kee irraa ta’een [si erginee beeysisa sitti goonee ummata barsiifte]. ummata siin duratti akeekkachiisaan itti hin dhufin haa gorfamaniif akka akeekkachiiftuuf jecha."},{"id":47,"translation":"Odoo waan harki isaanii dabarsiteef balaan isaan tuqee “yaa Rabbii keenya! maaliif ergamaa gara keenyatti hin ergine keeyyattoota kee hordofnee mu’uminoota irraas akka taanu,” jechuu baatanii (silaa azabaan isaan jarjarsiifna)."},{"id":48,"translation":"Yeroma dhugaan Nu biraa isaanitti dhufu “Inni (muhammad) maaliif fakkaataan waan Muusaan kennamee (ulee bofa taatuufii harka ifu) isaaf hin kennamne?” jedhan. Sila isaan duraan waan Muusaaf kennametti kafaranii hin turree? “[Tawraatiifi Qur’aanni] Sihrii lama kan wal gargaaraniidha” jedhan. “nuti hundattuu kafaroodha” jedhan."},{"id":49,"translation":"[Yaa Muhammad] “ jedhi mee kitaaba Rabbiin biraa ta’e isaan lamaan irra qajeelaa ta’e fidaa kottaa. [Yoo san] anis isa nan hordofaa” yoo dhugaa kan dubbattan taataniif."},{"id":50,"translation":"Yoo siif hin owwaatin, fedhiilee isaanii qofa hordofuu isaanii beeki, Nama qajeeluma Rabbi irraa ta’e malee fedhii ofii hordofe caalaa namni jallate eenyu? (tokkoyyuu hin jiru), Rabbiin ummata miidhaa hojjattoota hin qajeelchu."},{"id":51,"translation":"Dhugumatti nuti jecha [Qur’aana] isaaniif ifa goonee jirra, akka isaan gorfamanuuf."},{"id":52,"translation":"Warri isa (Qur’aana) dura kitaaba isaaniif kennine, isaan isatti ni aman."},{"id":53,"translation":"Yeroo inni isaan irratti qara’amu nijedhan “Isatti amanne, inni haqa Rabbii keenya irraa ta’eedha, Nuti isa dura Muslimtoota turre”."},{"id":54,"translation":"Isaan sun mindaa isaanii yeroo lama kennamu waan obsanii, hamtuu toltuudhaan deebisanii, waan Nuti isaaniif kennine irraas kennataniif jecha."},{"id":55,"translation":"Yeroo dhara dhaga’an, irraa garagalan nijedhan “nuuf dalagaalee keenyatu jira; isiniifis dalagaalee keessantu jira. Nageenyi isin irra haa jiraatu. Nuti wallaaltota hin barbaannu”."},{"id":56,"translation":"Ati nama jaallatte hin qajeelchitu, Garuu Allaahtu nama fedhe qajeelcha. Inni warra qajeelan beekaadha."},{"id":57,"translation":"[Isaan] “yoo si waliin karaa qajeelumaa hordofne dachii teenya irraa butamna (guuramna)” jedhan. Sila nuti [iddoo] kabajamaa, nagayaa, hiree Nu biraa ta’eef fuduraaleen wanta hundaa gara isheetti kan guuramu isaaniif hin mijeessinee? Haa ta’u malee irra hedduun isaanii hin beekanu."},{"id":58,"translation":"[Warra] gandaa irraas kan jireenya ishee keessatti boontee ishee balleessine meeqaa meeqa? (hedduudha) Isheen sun gandoota isaanii kan isaaniin booda xiqqoo malee keessa hin jiraataminiidha. Nutis dhaaltota taaneerra."},{"id":59,"translation":"Rabbiin kee [warra] magaalotaa hanga irra guddoo ishee keessatti ergamaa keeyyattoota keenya isaan irratti dubbisu ergutti kan balleessu hin taane. Nuti (warra) magaalotaa qubattoonni ishee miidhaa hojjattoota ta’anii malee kan balleessinu hin taane."},{"id":60,"translation":"Wantoota irraa kan isiniif kenname hundi mi’a (meeshaa) jireenya addunyaatiifi miidhagina ishee qofa. Wanta Allaah bira jirutu akkaan caalaafi hafaadha, Sila hin xiinxaltanii?"},{"id":61,"translation":"Sila namni Nuti waadaa gaarii (jannata) waadaa isaaf gallee inni kan isa qunnamu ta’e, akka nama qananii jireenya addunyaa isa qanansiifnee sana booda inni Guyyaa Qiyaamaa warra [jahannam irra] fidamoo irraa ta’uutii?"},{"id":62,"translation":"Guyyaa [Rabbiin] “shariikonni kiyya kan isin (kijibaan) dubbataa turtan sun eessa jiru?” jechuun isaanitti lallabu san [yaadadhu]."},{"id":63,"translation":"Warri jechi (azaabaa) isaan irratti mirkanaa’e “Yaa Rabbii keenya! Isaan kun warra nuti jallifneedha, Akkuma ofii jallannetti isaan jallifne, Nuti gara keetti quulqulloofnee, isaan kun nu gabbaraa hin turre” jedhan."},{"id":64,"translation":"“Shariikota keessan waammadhaa” jedhameeni, Isaan ni waammatu; jarris isaaniif hin owwaatanu, adabbii [ibiddaas] ni argan. Odoo isaan qajeeloo tahanii [adabbii hin argan turan]."},{"id":65,"translation":"Guyyaa (qiyaamaa) [Rabbiin] isaanitti lallabee “Ergamtootaaf maal deebiftan?” jedhu [yaadadhu]."},{"id":66,"translation":"Guyyaa san oduuleen isaan jalaa dhokatti, Isaan walis hin gaafatanu."},{"id":67,"translation":"Namni tawbatee, [Rabbitti] amanee, gaarii hojjate milkaa’ota irraa ta’uun isaa mirkanaa’aadha."},{"id":68,"translation":"Rabbiin kee waan fedhe uuma; ni filatas, Isaaniif filannoon hin jiru. Allaahn waan isaan itti dabalan irraa qulqullaa’ee ol ta’eera."},{"id":69,"translation":"Rabbiin kee waan qomoowwan isaanii dhoksituufi waan isaan mul’isanis ni beeka."},{"id":70,"translation":"Inni Allaahdha, Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Faaruun hundi duraafii (addunyaafi) booda (Aakhiraa) keessatti kan Isaati. Murtiinis kan Isaati, Garuma Isaa qofa deebifamtu."},{"id":71,"translation":"“Mee naaf odeessaa! Yoo Rabbiin halkan walitti dhaabee hanga Guyyaa Qiyaamaatti isinirra turaa taasise, sila Rabbiin malee gabbaramaan ifaan isiniif dhufu eenyu? Sila isin hin dhageessanuu?” jedhiin."},{"id":72,"translation":"Ammas “mee naaf odeessaa! yoo Rabbiin guyyaa walitti dhaabee hanga Guyyaa Qiyaamatti isinirra turaa taasise, sila Rabbiin malee gabbaramaan halkan isa keessa boqottan isiniif fidu eenyu? Sila isin hin argitanuu?” jedhi."},{"id":73,"translation":"Rahmata Isaa irraayyi halkaniifi guyyaa akka isa (halkan) keessa boqottanii [guyyaa] tola Isaa irraa barbaaddattanii fi, akka Isa galatoomfattaniif isinii taasise."},{"id":74,"translation":"Guyyaa [Rabbiin] “shariikonni kiyya kan isin (kijibaan) dubbataa turtan sun eessa jiru?” jechuun isaanitti lallabu san [yaadadhu]."},{"id":75,"translation":"Ummata hunda irraa ragaa fuuneeti “ragaa keessan fidaa” jennaan. Yeroo san dhugaan kan Rabbii qofa ta’uu beekan. Wanti isaan (kijibaan) uumatanis isaan irraa bada. [10]","footnotes":"[10] ummata hundaa nabiyyii isiittu ragaa isirratti baha."},{"id":76,"translation":"Qaaruun ummata Muusaa irraa tahe, Isaan irratti roorrise (daangaa dabre), Kuusaa qabeenyaa irraa waan furtuuleen isaa garee jajjaboo ta’anitti ulfaattu isaaf kennine. Yeroo ummanni isaa “[qabeenyaan] hin boonin; Allaahn warra boonan hin jaalatu” isaan jedhan san [yaadadhu].[11]","footnotes":"[11] Qaaruun dureessa jallate, gammachuu boonaafii dharaan guutamte gammade, boodarra Rabbiin itti dallanee dachii isaafii qabeenya isaatiin gadi cichisiise."},{"id":77,"translation":"“Waan Rabbiin siif kenne keessatti (karaa toltuurratti baasuudhaan) mana Aakhiraa ittiin barbaadi. Addunyaa irraas qooda kee hin dagatin. Akkuma Allaahn tola gara keetti oole atis tola ooli. (dilii dalaguudhaan) Dachii keessatti badii [facaasuu] hin barbaadin. Allaahn balleessitoota hin jaalatu.”"},{"id":78,"translation":"[Qaaruun] “wanti an isa kennameef beekumsa na bira jiruuf jecha” jedhe. isa dura Rabbiin balleessee hin beeknee? Dhaloota baay’ee irraa nama inni humnaanis isa (Qaaruun) irra cimaa ta’e, kan qabeenya kuufachuuttiis isa irra baay’eeffataa ta’e. Yakka hojjattoonni badii isaanii irraa hin gaafataman.[12]","footnotes":"[12] hiikkaan hingaafataman jechuu balleessaan isaanii goddoo mul'attuu waan taateef osomaa hingaafatamne gara ibidda jahannam oofaman jechuudha. qataadaa akkasitti fassare. maddi tafsiira ibnujariir axxabarii."},{"id":79,"translation":"Faaya isaa keessatti (uffatee) ummata isaa irratti bahe. Isaan jireenya addunyaa qofa fedhan “fakkaataan waan Qaaruuniif kennamee nuuf ta’uu hawwina; inni abbaa qooda guddaati” jedhan."},{"id":80,"translation":"Isaan beekumsa kennaman ni jedhan: “yaa badii keessan! Nama amanee, gaarii hojjateef mindaa Rabbiitu irra caala. Kanas obsitoota malee eenyunuu hin kennamu.”"},{"id":81,"translation":"Isaafi ganda isaatis dachii keessa dhidhimsiifne (dachii gadiin cichisiifne) Gareen Rabbii achitti isa tumsan isaaf hin taane. Inni warra of baraarsan irraa hin taane."},{"id":82,"translation":"Isaan kaleessa iddoo isaa hawwan “edaa Rabbiin dhugumatti gabroota Isaa irraa nama fedheef hiree bal’isee [nama fedhetti] immoo dhiphisa! Odoo Rabbiin ni’imaa Isaa nurratti ooluu baatee, silaa nuun cichisiisa (dhidhimsiisa) ture. Edaa dhugumatti kaafiroonni hin milkaa’anu!” jedhaa bulan."},{"id":83,"translation":"Ganda Aakhiraa san warra dachii keessatti ol aantummaafi badii [raawwachuu] hin feeneef ishee goona, Booddeen (gaariin) warra Rabbiin sodaataniifi."},{"id":84,"translation":"Namni gaarii dalage waan san irra caalutu isaaf jira. Namni hamtuun dhufe, [fakkii ishee argata], Warri hojii gadhee hojjatan waan hojjataa turan malee hin mindeeffaman."},{"id":85,"translation":"Dhugumatti, Inni Qur’aana si irratti buuse, gara iddoo deebiitti (Makkaatti) si deebisa. “Rabbiin kiyya nama qajeelumaan dhufeefi nama jallina ifa bahaa ta’e keessa jiru beekaadha” jedhi."},{"id":86,"translation":"Rahmata Rabbii kee irraa ta’een [sirratti buufne malee] ati kitaabni gara keetti buufamuu kajeelaa hin turre. Kaafirootaaf gargaaraa hin tahin."},{"id":87,"translation":"Erga isheen gara keetti buufamtee booda keeyyattoota Rabbii irraa isaan si hin deebisin. Gara Rabbii keetiitti waami. Mushrikoota irraa hin ta’in."},{"id":88,"translation":"Rabbii wajjiin gabbaramaa biraa hin kadhatin (hin gabbarin). Dhugaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. Fuula (zaata) isaa malee wanti hundi dhabamaadha. Murtiinis kan Isaati, Garuma Isaatti deebifamtu."}]},{"id":29,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Miim [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan jalqaba suuraa jirtu tan maqaan waamamtu tanneen jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kenname."},{"id":2,"translation":"Sila namoonni “amanne” jechuudhaan odoo hin mokkoramin dhiifamuu yaaduu?"},{"id":3,"translation":"Dhugumatti, Nuti warra isaaniin duraas mokkorree jirra. Dhugumatti, Rabbiin isaan dhugaan [amanne] jedhan (beekkumsa mul'isuu) beekuuf jira, sobdootas (beekumsa mul'isuu) beekuuf jira. ."},{"id":4,"translation":"Sila isaan diliilee dalagan Nu jalaa bahuu yaaduu? Wanti isaan murteessan waa fokkate!"},{"id":5,"translation":"Namni walidhufiinsa Allaah kajeele (haa qophaawuu), dhugumatti beellamni Rabbii dhufaadha. Inni dhagayaa, beekaadhas."},{"id":6,"translation":"Namni qabsaa’e kan inni qabsaa’u lubbuma isaatiifi. Rabbiin aalama hundarraa dureessa."},{"id":7,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan badiilee isaanii isaan irraa haqna. Dhugumatti, gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina."},{"id":8,"translation":"Namaaf haadhaafi abbaa isaatti tola ooluu dhaamne. Yoo waan ati beekumsa isaa hin qabne akka Natti qindeessituuf sirratti qabsaayan, isaan lamaan tole hinjedhin, Deebiin keessan garuma kiyya. Waan hojjachaa turtan isinittin odeessa (galatallee irrattin isinii galchaa)."},{"id":9,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan, namoota gaggaarii keessa isaan seensifna."},{"id":10,"translation":"Namoota irraa nama “Rabbitti amanneerra” jedhaa yeroo karaa Rabbii keessatti rakkifame, rakkina namni isa irratti raawwatu akka adabbii Rabbii taasisutu jira. Yoo injifannoon Rabbii kee irraa dhufes dhugumatti “nuti isinii wajjin turre” jedhu. Sila Allaahn waan qomaalee aalamaa keessa jiru akkaan beekaa hin taanee?"},{"id":11,"translation":"Dugumatti Allaahn warra amanan ni beeka. Munaafiqootas ni beeka."},{"id":12,"translation":"Isaan kafaran warra amananiin “karaa keenya hordofaa; nuti badiilee keessan isin irraa baadhannaa” jedhan, Isaan badiilee isaanii irraa homaa hin baadhatan. isaan kijibdoota."},{"id":13,"translation":"Dhugumatti, isaan ba’aa (dilii) isaaniitiifi ba’aa (dilii) biraas kan isaanii wajjin ni baadhatu. Dhugumatti, isaan waan soba uuman irraa Guyyaa Qiyaamaa ni gaafatamu."},{"id":14,"translation":"Dhugumatti, nabi Nuuhiin gara ummata isaatti ergineerra. [Inni] waggaa kuma tokkoo waggaa shantam ir'uu isaan keessa ture. Odoo isaan miidhaa hojjattoota ta’anii jiranii bishaaniin dhidhimfamuun isaan qabe."},{"id":15,"translation":"Isaafi warra doonii (keessa turan) ni baraarsine; aalama hundaaf ishee (doonii) mallattoo goone."},{"id":16,"translation":"Ibraahiimiin yeroo inni ummata isaatiin “Allaah gabbaraa. Isa sodaadhaa. Yoo kan beektan taataniif santu isiniif caala” jedhe [yaadadhu]."},{"id":17,"translation":"“Wanti isin Rabbii gaditti gabbartan taabotuma qofa; kijiba uumtan. warri  isin Rabbiin alatti gabbartan soorata isiniif kennuutti dandeettii hin qaban. Soorata Rabbuma biraa barbaadaa. Isa gabbaraas. Galatas Isaaf galchaa. Garuma Isaa deebifamtu."},{"id":18,"translation":"Yoo kijibsiiftan, dhugumatti ummanni isin duraas kijibsiisanii jiru. Ergamaa irra geessuu ifa ta’e malee homaa hin jiru."},{"id":19,"translation":"Sila isaan akka Rabbiin uumuu eegalee ergasii isa deebisu hin ilaalanuu? Sun Allaah irratti laafaadha."},{"id":20,"translation":"[Yaa Muhammad!] jedhiin “dachii keessa deemaatii akkaataa Rabbiin uumuu itti jalqabe ilaalaa! Sana booda Allaahn kaasiinsa boodaa ni kaasa. Dhugumatti, Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha”."},{"id":21,"translation":"Nama fedhe ni adaba; nama fedhe rahmata isaaf godha. Gara Isaa qofatti deebifamtu."},{"id":22,"translation":"Isin dachiifi samii keessatti kan dadhabsiiftan hin taane. Rabbiin achitti jaalalleefi tumsaan isiniif hin jiru."},{"id":23,"translation":"Isaan keeyyattoota Rabbiitiifi qunnamtii Isaatti kafaran, isaan sun rahmata kiyya irraa abdii kutatanii jiru. Isaan san adabbii laaleessaa ta’etu isaaniif jira."},{"id":24,"translation":"Deebiin ummata isaa “Isa ajjeesaa yookiin isa gubaa” jechuu malee waan biraa hin taane. Allaahn Ibidda jalaa isa baraarsee jira. kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira. [2]","footnotes":"[2] kan ummanni isaa gubuuf yaalanii Rabbiin nagaya baase sun nabi ibraahiimi sababiin isaas waan gabbaramtoota biroo dhiisanii Rabbi qofa akka gabbaran isaan ajajeefi.."},{"id":25,"translation":"[Ibraahiim] “Isin Rabbii gaditti taabota wanti godhattaniif jaalala jidduu keessanii kan jiruu duniyaa qofaafi. Sana booda Guyyaa Qiyaamaa gariin keessan garitti kafara. Gariin keessan garii abaaras. Manni (qubannaan) keessan ibidda; tumsitoonni homaatuu isiniif hin jiru” jedhe."},{"id":26,"translation":"Luuxis isaaf (Ibraahiimiif) ni amane. (Ibraahiim) “ani gara Rabbii kiyyaa godaanaadha. Inni injifataa, ogeessa” jedhe."},{"id":27,"translation":"(ilma isaa) Is-haaqiifi (ilma ilmaa) Ya’iquubiinis isaaf kennine. Sanyii isaa keessa nabiyyummaafi Kitaaba ni taasifne. Mindaa isaa addunyaa keessattis isaaf kennine. inni Aakhiratti gaggaarota irraayi."},{"id":28,"translation":"Luuxiinis yeroo inni ummata isaatiin “isin gocha fokkataa kan aalama hunda irraa ummanni tokkollee isin dura hin hojjatin raawwattu” jedheen (erginee jirra)."},{"id":29,"translation":"“Sila isin (qunnamtii saalatiif) dhiiroowwanitti dhuftani?! (shiftummaadhaan) karaa murtanii? Iddoo Yaa’ii keessanii keessattis badiilee raawwattanii? Deebiin ummata isaa “yoo warra dhugaa dubbatan irraa taateef, adabbii Rabbiitiin nutti kottu” jechuu malee homaa hin taane."},{"id":30,"translation":"(Luuxis) “Gooftaa kiyya! Ummata balleessitoota (kanneen) irratti na tumsi” jedhe. [3]","footnotes":"[3] Nabi luux eega amanuu isaaniirraa abdii murate akka Rabbiin azaaba itti buusu itti kadhate, abaare."},{"id":31,"translation":"Yeroma ergamtoonni keenya oduu gammachiisaan Ibraahiimitti dhufan “nuti dhugumatti, warra magaalaa tanaa balleessoodha. warri ishee miidhaa hojjattoota ta’an” jedhan."},{"id":32,"translation":"(Ibraahiimis) “Luux ishee keessa jira” jedhe. (Maleykonnis) “nuti nama ishee keessa jiru beekna; dhugumatti, isaafi maatii isaa ni baraarsina jaartii isaa malee  isheen warra hafan keessatti taate ” jedhan."},{"id":33,"translation":"Yeroma ergamtoonni keenya Luuxitti dhufan isaaniif yaadda’ee qomti isaas isaaniif dhiphatte. Isaanis “hin sodaatin; hin yaadda’inis. nuti siifi maatii kee nagaa baasoodha. niitiin tee malee isheen warra (adaba keessatti) hafan irraa taate” jedhan."},{"id":34,"translation":"“Nuti warra ganda tanaa irratti samii irraa azaaba cimaa buusoodha waan isaan finciltoota ta’aniif” jedhan."},{"id":35,"translation":"Dhugumatti, Nuti ishee irraa namoota sammuu qabaniif mallattoo ifa taate hanbifnee jirra."},{"id":36,"translation":"Gara (ummata) Madyanis obboleessa isaanii Shu’aybiin (erginee jirra) Innis “Yaa ummata kiyya! Allaah qofa gabbaraa. Guyyaa Aakhiraas kajelaa. Balleessitoota taataniis badii dachii keessa hin tamsaasinaa” jedheen. [4]","footnotes":"[4] obboleessa lammummaati malee obboleessa amantii miti aayatoota kana fakkaatu hunda kanumaan fassaran.."},{"id":37,"translation":"Isa kijibsiisan. Kirkirri (sochiin) lafaas isaan qabatte, Yoosuu ganda isaanii keessatti jilbeenfatanii dhumanii bulan."},{"id":38,"translation":"Aadiifi Samuudiinis ni balleessine; (Isaan balleessuun keenyas) gandoota isaanii irraa ifa isiniif ta’ee jira. shayxaanni hojiilee isaanii isaaniif miidhagsee, karaa haqaa irraa isaan deebse, Odoo kan argan ta’anii jiranuu."},{"id":39,"translation":"Qaaruuniin, Fir’awnaafi Haamaaniinis (balleessineerra). Dhugumatti, Muusaan ragaa ifa ta’een isaanitti dhufeeti, dachii keessatti boonan. (isaan qabne) Kan Nu jalaa miliqan hin taane."},{"id":40,"translation":"Hundumaa badii isaatiif isa qabne. Isaan irraa namoota bubbee cirrachaa irratti erginetu jira. Isaan irraas namoota iyyansi isaan qabetu jira. Isaan irraas namoota dachii gadiin cichisiifneetu jira. Isaan irraas namoota bishaan nyaachifnetu jira. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan ta’aniiru."},{"id":41,"translation":"Fakkeenyi warra Rabbii gaditti jaalalleewwan (gabbaran) godhatanii (gabbaranii) akka saaphaphuu mana ijaarratteeti. Dhugumatti irra laafaan manaa mana saaphaphuuti odoo kan beekan ta’anii."},{"id":42,"translation":"Rabbiin waan hunda irraa waan isaan Isaa gaditti kadhatan ni beeka. Inni injifataa, ogeessa."},{"id":43,"translation":"Fakkeenyota san namootaaf ishee ni goona; beektota malee ishee hin hubatu."},{"id":44,"translation":"Rabbiin samiifi dachii dhugaan uume. sana keessa mu’uminootaaf mallattootu jira."},{"id":45,"translation":"(Yaa Muhammad!) kitaaba irraa waan gara kee buufame dubbisi. Salaatas haqa isaa guutii sagadi. salaanni (badiilee) fokkatoofi jibbamoo ta’an irraa dhorgiti. Zikrii (faaruu) Rabbiitu (waan hunda irra) guddaadha. Rabbiin waan isin hojjattan ni beeka."},{"id":46,"translation":"Warra kitaabaatiin falmii gaariin malee hin falminaa; isaan irraa warri miidhaa dalagan malee. Nuti “waan gara keenyatti bufameefi gara keessanittis buufametti amanneerra. Gabbaramaan keenyaafi gabbaramaan keessanis tokko. Nuti isaaf ajajamoodha” jedhaa."},{"id":47,"translation":"Akkuma kana (warra si duraa irratti buufne) kitaaba (qur'aana) gara keetti buufne. Isaan kitaaba kennineef isatti ni amanu. Isaan kana irraas (warra makkaa irraas) namoota isatti amanutu jira. Kaafiroota malee keeyyattoota keenya namni mormu hin jiru."},{"id":48,"translation":"Ati (yaa Muhammad!) Isa dura kitaaba tokkollee kan dubbiftuufi mirga keetiinis barreessitu hin turre. Odoo akkas taatee balleessitoonni ni shakku turan."},{"id":49,"translation":"Garuu inni keeyyattoota ifa ta’an kan qomoota warra beekumsa kennamani keessa jiruudha. keeyyattoota keenya hinmormu Miidhaa hojjattoota malee."},{"id":50,"translation":"Isaanis ni jedhan: “Maaliif raajiiwwan Gooftaa Isaa biraa isa irratti hin buufamin? (Ati) “raajiwwan kan jiran Allaah bira qofa. Ani immoo akeekkachiisaa ifa ta’e qofa” jedhiin"},{"id":51,"translation":"Sila kitaaba (Qur’aana) isaan irratti qara’amu si irratti buusuun keenya qofti isaaniif hin ga’uu? kana keessa namoota amananiif rahmataafi yaadannootu jira."},{"id":52,"translation":"Jedhi: “jidduu kiyyaafi keessanitti ragaa ta’uuf Rabbiin gahaadha. Waan samiileefii dachii keessa jiru hundaa ni beeka. warreen kijibatti amananii Rabbitti kafaran, warri sun isaanumatu hoonga’oodha."},{"id":53,"translation":"Azaabatti sijarjarsu (dafii nutti buusi jedhan), Odoo beellamni beekamaan jiraachuu baatee silaa adabbiin (addunyaattis) isaanitti dhufa ture. Dhugumatti tasaa odoo isaan hin beekin isaanitti dhufa."},{"id":54,"translation":"Adabbiitti si ariifachiisu. jahannam kaafirootatti marsituudha."},{"id":55,"translation":"Guyyaa adabbiin (Ibiddi) gubbaa isaanii irraafi miiloowwan isaanii jalaan isaan haguugu, “Waan dalagaa turtan dhandhamaa” jedha."},{"id":56,"translation":"“Yaa gabroota kiyya warra amantan! Dachiin tiyya bal’oodhaa, Anuma qofa gabbaraa.”[5]","footnotes":"[5] yoo diinirratti rakkifamtan godaanaa (hijraa bahaa)."},{"id":57,"translation":"Lubbuun hunduu du’a dhandhamtuudha. eegasii (qorannoof guyyaa qiyaamaa) gara keenyatti deebifamtu."},{"id":58,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan, dhugumatti jannata irraa manneen laggeen ishee jala yaatu, kan yeroo hunda ishee keessa jiraatan ta’anii isaan qubsiifna. Mindaan hojjattootaa waa tole!"},{"id":59,"translation":"[Isaan] warra obsaniifi Gooftaa isaanii irratti irkataniidha."},{"id":60,"translation":"meeqaa meeqa beeyladaa irraa kan soorata isaanii hin baadhanne (hedduudha), kan Rabbiin isiniifi isaanis sooru. inni dhagayaa beekaadha."},{"id":61,"translation":"“eenyutu samiifi dachii uumee, aduufi baatiis laaffise?” jettee yoo isaan gaafatte “Allaahdha” siin jedhu. Akkamitti (tawhiida irraa) garagalfamu ree?"},{"id":62,"translation":"Rabbiin gabroota Isaa irraa nama fedheef hiree ni bal’isa. (Nama fedhe immoo) isatti dhiphisa. Dhugumatti, Rabbiin waan hunda beekaadha."},{"id":63,"translation":"Dhugumatti, yoo “eenyutu samii irraa bishaan buusee, dachii erga isheen duutee booda ittiin jiraachise?” jettee isaan gaafatte “Allaahdha” jedhu. (Yaa Muhammad!) “Faaruun hunduu kan Allaahti” jedhi. Garuu irra hedduun isaanii hin hubatan."},{"id":64,"translation":"Jireenyi addunyaa kun qoosaafi tapha malee waan biraa hin taane. Dhugumatti, manni Aakhiraa odoo beekanii isheetu jireenya dhugaati."},{"id":65,"translation":"Yeroo doonii yaabbatan, amantii Isaaf qulqulleessuun Allaah qofa kadhatu. Yeroo Inni gara dachiitti nagaan isaan baase immoo yeroma san (Rabbitti) qindeessu."},{"id":66,"translation":"Waan nuti isaaniif kenninetti kafaruufi qanani’anuuf (Rabbitti qindeessu). Garuu (waan booddeen isaanii ta’u) fuula duratti ni beeku."},{"id":67,"translation":"Sila isaan namoonni moggaa isaaniitii (ajjeechaafi saamichaan) kan bubbutaman osoo ta’anuu akka nuti (Makkaa) iddoo kabajamaa, tasgabbaayaa taasifne hin ilaalanuu? Sila sobatti amananii ni’imaa Rabbiitti kafaruu?"},{"id":68,"translation":"Nama Rabbirratti soba uumee odeesse yookiin dhugaan itti dhufnaan sobsiise caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (tokkolleen hin jiru). Sila teessoon kaafirootaa jahannam keessa hin taanee?"},{"id":69,"translation":"Warra Nu (karaa keenya) keessatti qabsaa’an karaa keenya isaan qajeelchina. Dhugumatti, Rabbiin toltuu hojjattoota waliin jira."}]},{"id":30,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Miim.[1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Ruum injifatamte [2]","footnotes":"[2] faaristu isii injifate."},{"id":3,"translation":"Irra dhihoo dachii keessatti (injifataman). Isaanis mo’atamuu isaanii booda fuulduratti (faarisiin) ni mo’atu."},{"id":4,"translation":"Waggoota muraasa keessatti (moo’atu). murtiin duraas ta’ee boodaa kan Rabbiiti. Guyyaa (ruum faarisiin injifattu) san mu’uminoonni ni gammadu."},{"id":5,"translation":"Tumsa Allaahtiin (gammadu). (Rabbiin) nama fedhee tumsa. Inni injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":6,"translation":"(injifannoon kun) Waadaa Rabbii (Rabbiin beellame), Rabbiin waadaa isaa hin diigu. Garuu irra hedduun namootaa hin beekanu."},{"id":7,"translation":"Isaan jireenya addunyaa irraa gubbuma beeku. Isaan Aakhiraa irraa immoo dagatoodha."},{"id":8,"translation":"Sila lubbuulema isaanii keessatti hinxiinxallanii? Rabbiin samiileefi dachii, akkasumas wantoota isaan lamaan gidduu jiranu, haqaafi beellama beekamaadhaan malee hin uumne (jechuu hin xiinxallanii?) irra hedduun namootaa qunnamtii Gooftaa isaaniitti kafaroodha."},{"id":9,"translation":"Sila dachii keessa deemanii booddeen warra isaaniin duraa akkam akka ta’e hin ilaallee? Humnaan isaan irra cimoo turan. Dachiis qotanii waan isaan (warri Makkaa) misoomsan irra hedduu misoomsaniiru. Ergamtoonni isaaniis ragaawwan ifa ta’aniin isaanitti dhufan. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan tahan."},{"id":10,"translation":"Eegasii booddeen isaan hamtuu dalaganii,(adabbii) hamaa ta’e, sababa waan isaan keeyyattoota Rabbii sobsiisaniifi isheettis kan qishnaa godhan tahaniif."},{"id":11,"translation":"Rabbiin uuminsa ni jalqaba, Eegasii isa ni deebisa. Sana booda gara Isaa deebifamtu."},{"id":12,"translation":"Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, badii raawwattoonni abdii kutatu."},{"id":13,"translation":"Warra isaan Rabbitti dabalan irraa araarsitoonni isaaniif hin argamu. Isaan qindeeffamtoota isaaniitti kafaroota (mormitoota) tahan."},{"id":14,"translation":"Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, guyyaa san (mu’uminootaafi kaafiroonni) addaan babahu."},{"id":15,"translation":"Ammoo isaan amananii gaggaarii hojjatan, isaan caffee (jannata) keessatti gammachiifamu."},{"id":16,"translation":"Ammoo Warri kafaranii keeyyattoota keenyaafi qunnamtii Aakhiraa sobsiisan, isaan sun azaaba keessa fidamoodha."},{"id":17,"translation":"Yeroo dhiisifattaniifi yeroo bariisifattanis, qulqullina isaan malu Allaah (qulqulleessaa)."},{"id":18,"translation":"Samiileefi dachii keessattis faaruun hundi kan Isaati; waaree boodaafi yeroo waareetti seentanis (isa faarsaa)."},{"id":19,"translation":"(Inni) jiraa du’aarraa baasa; du’aas jiraarraa baasa. Dachiis erga du'uu ishee booda jiraachisa. Akkuma kanatti (qabrirraa) baafamtan. [3]","footnotes":"[3] jiraa du'arraa baasee du'as jirarraa baasuun, akka lukkuu killerraa baasee killes lukkurraa baasuuti. akkuma dachii duute roobaan jiraachisu isin kaasee qabrirraa isin baasa."},{"id":20,"translation":"mallattoolee isaa (Rabbii) irraayyi biyyee irraa isin (abbaa keessan) uumuun. san booda isin yeroma san namoota dachii keessa faffaca’u taatan."},{"id":21,"translation":"Mallattoolee Isaa irraayyi lubbuulee teessan irraa jaartiilee teessan isinii uumuun, akka gara isheetti boqottaniif jecha, gidduu keessanitti jaalalaafi mararfannaa godhe. kana keessa mallattooleetu jira. namoota xiinxalaniif."},{"id":22,"translation":"Mallattoolee Isaa irraayyi Samiileefii dachii uumuun, arrabni (lugaaleen) keessaniifi bifooleen keessan waldhabuunis. kana keessa aalama hundaaf mallattooleetu jiru."},{"id":23,"translation":"Mallattoolee (dandeettii) Isaa irraayyi, Hirribni keessan kan halkaniifi guyyaa, tola isaa irraa barbaaddachuun keessanis. kana keessa namoota dhagahaniif mallattooleetu jira."},{"id":24,"translation":"Mallattoolee isaarraa hangaasuu isin garsiisa Akka (bakakkaa) sodaattaniifi (roobas) kajeeltaniif, bishaan samii irraa buusuufi booda isheen duutee dachii ittiin jiraachisuun. kana keessa namoota aqlii qabaniif mallattooleetu jira."},{"id":25,"translation":"Mallattoolee isaarraa Samiifi dachiin ajaja Isaatiin dhaabbachuu, sana booda yeroo Inni dachii irraa waamicha tokko isin waame, yeroma san isin (awwaala keessaa) baatu."},{"id":26,"translation":"Wanti samiileefi dachii keessa jiru hundi kan Isaati. Hunduu Isaaf ajajamoodha."},{"id":27,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa uumiinsa jalqabu; sana booda kan isa deebisuudha. Inni isa irratti akkaan laafaadha. Dachiifi samiilee keessa sifaata ol aanaatu Isaaf jira. Inni injifataa ogeessa."},{"id":28,"translation":"(Rabbiin) lubbuulee keessan irraa fakkeenya isiniif taasise. Sila waan harki mirgaa keessan horatte (Gabroota keessan) irraa soorata isiniif kennine keessatti shariikni isin isa (sooraticha) keessatti walqixa taatanii akka lubbuulee keessan (nama gita keessanii) sodaattanitti isa sodaattan, isiniif ni jiraa? Akka kanatti namoota aqlii qabaniif keeyyattoota adda babaasna."},{"id":29,"translation":"Garuu isaan miidhaa hojjatan beekumsaan malee fedhaalee lubbuu isaanii hordofan. Nama Rabbiin jallise eenyutu isa qajeelcha? tumsitootarraa homaa isaaniif hintaane."},{"id":30,"translation":"fuula kee diiniif sirreessi Karaa haqaatti dabuun, Uumaa Rabbii ishee inni irratti nama uumes (qabadhaa). Uumaa Rabbiitiif jijjiiruun hin taane. Santu amantii qajeelaadha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekanu."},{"id":31,"translation":"Gara Isaatti deebi’oo ta’uun (diinii Isaa qabadhaa); Isa sodaadhaa. Salaatas (haqaan) sagadaa. Mushrikoota irraa hin ta’inaa."},{"id":32,"translation":"Isaan amantii isaanii gargar qoqqoodaniifi garee garee ta’an irraas (hin ta’inaa). Gareen hunduu waan isaan bira jirutti gammadu. [4]","footnotes":"[4] diin keessatti tokkummaatu barbaachisa. haqa qur'aanaafii hadiisarratti waliigaluu. qoqqoodamanii garee garee tahuun dhoowwaadha."},{"id":33,"translation":"Namoonni yeroo rakkoon isaan tuqu gara Isaatti tawbaa deebi’uun Gooftaa isaanii kadhatu. Sana booda yeroo inni rahmata Isa biraa ta’e isaan dhandhamsiise, yeroma san gareen isaan irraa ta’e Rabbii isaaniitti (wanta biraa) qindeessu."},{"id":34,"translation":"Waan isaaniif kenninetti kafaruuf (kana godhu). (addunyaa irratti) qanani’aa (Dhugaa) fuuladuratti ni beektuu."},{"id":35,"translation":"Moo nuti ragaa isaanirratti buufnee? kan inni waan isaan (Rabbitti) qindeessaa turan dubbatu."},{"id":36,"translation":"Yeroo namoota rahmata (akka fayyaafii qabeenyaa) dhandhamsiifne isheetti gammadu. yeroo sababa waan harki isaanii dursitee (hojjattee) tiin hamtuun wahii (akka dhukkubaafii hiyyummaa) isaan tuqxe immoo yeroma san abdii muratu."},{"id":37,"translation":"Sila akka Rabbiin nama fedheef soorata bal’isuufi (nama fedhetti immoo) dhiphisu hin beekanii? kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira."},{"id":38,"translation":"Nama firaa, hiyyeessaafi kara deemaafis haqa isaa kenni. Isaan fuula Rabbii barbaadaniif (kajeelaniif) kanatu caala. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha."},{"id":39,"translation":"Wanti dhala irraa qabeenyaalee namaa keessatti haa dhaluuf isin kennitan Rabbiin biratti hin dhalu. Garuu zakaa irraa wanti isin fuula Rabbii feetanii kennitan, (isatu isiniif dhala) Jarri sun (kennattoonni) isaantu (mindaa) dachaa argamsiisoodha. [5]","footnotes":"[5] dhala kennuun fi fudhachuun barakaa dhabamsiisa. zakaa, liqiifii kennaan barakaa fida."},{"id":40,"translation":"Allaahn Isa isin uume eegasii soorata isiniif kenne, Sana booda isin ajjeesa, Sana booda isin jiraachisa, Sila warra isin Rabbitti qindeessitan irraa kan wantoota kanneen irraa waan tokko dalagan ni jiruu? (hinjiru). (Rabbiin) wantoota isaan isatti qindeessan hunda irraa qulqullaa’ee ol ta’e."},{"id":41,"translation":"sababa waan harki namaa hojjatteetiin dachiifi bahara keessattis badiin mul’ate, Garii (galata) waan isaan dalaganii akka isaan dhandhamsiisnuuf jecha, Deebi’uun isaaniis ni kajeelama."},{"id":42,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi “dachii keessa deemaa; booddeen warra isiniin duraa akkam akka ta’e ilaalaa; irra hedduun isaanii mushrikoota turan”"},{"id":43,"translation":"fuula kee amantii sirrii ta’eef sirreessi,Guyyaan Rabbirraa deebi’uun isaaf hin jirre odoo hin dhufne duratti. Guyyaa san (gara jannataafi ibiddaatti) qoodamu."},{"id":44,"translation":"Nama kafare kufriin isaa isuma irratti ta’a. Namni dalagaa gaarii hojjate, lubbuma isaaniitiif qopheeffatu."},{"id":45,"translation":"Isaan amananii hojiiwwan gaggaarii dalagan tola Isaa irraa akka galata galchuuf (kana hojjate). Inni kaafiroota hin jaalatu."},{"id":46,"translation":"Mallattoolee Isaa irraayyi. qilleensa erguun Isaa gammachiiftuu taasisee. Rahmata Isaa irraa isin dhandhamsiisuf, dooniinis ajaja Isaatiin akka deemtuuf, tola Isaa irraas akka barbaaddattaniifi akka Isa galateeffattaniif."},{"id":47,"translation":"Dhugumatti, si duras ergamtoota gara ummatoota isaaniitti erginee jirra. Isaanis ragaalee ifa ta’aniin isaanitti dhufanii jiru. Isaan daangaa dabran irraas haaloo bahanne. Mu’uminoota gargaaruun haqa Nurratti ta’eera."},{"id":48,"translation":"Rabbiin Isa qilleensa erge, isiin duumessa sochoofte. akka fedhetti samii keessa isa bittinneessa; addaan kukkutamaas isa taasisa. Roobas kan gidduu isaatii bahu argita. Yeroo ittiin (rooba sanaan) gabroota Isaa irraa nama fedhe tuqe, yeroma san isaan ni gammadu."},{"id":49,"translation":"Odoo (roobni) isaan irratti hin bu’in dura immoo, sana dura dhugumatti abdii murattoota turan."},{"id":50,"translation":"Gara faana rahmata Rabbii ilaali, akkamitti akka (inni) dachii erga isheen duutee booda jiraachisu. Dhugumatti [Rabbiin] Sun du’aawwan ni jiraachisa. Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":51,"translation":"Dhugumatti, odoo bubbee (oyruu isaaniitti) erginee (midhaan qilleensi dhayee) daalacha ta’ee isa arganii, silaa booda isaatii (tola kiyyatti) kan kafaran ta’u."},{"id":52,"translation":"(Yaa Muhammad!) ati du’aa hin dhageessiftu. Nama duudas waamicha hindhageessiftu, yeroo isaan of duuba deebi’anii garagalan."},{"id":53,"translation":"(Yaa Muhammad!) ati jaamaawwan jallina isaa irraa kan isaan qajeelchitu hin taane. (Ati) namoota Rabbiif ajajamoo ta’anii keeyyattoota keenyatti amanan malee (warra biraa) hin dhageessiftu."},{"id":54,"translation":"Rabbiin isa (bishaan) laafaa irraa isin uumee, eegasii laafina (daa'imummaa) boodaan humna (dargaggummaa) taasisee; eegasii humna boodaan laafinaafi (dullumaafii) arrii taasiseedha. Waan fedhe uuma. Inni beekaa danda’aadha."},{"id":55,"translation":"Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, yakkamtoonni sa’aatii tokko malee (addunyaa irra) hin turre (jedhanii) kakatu. Akkuma kanatti (haqa irraa) kan gara galfaman turan."},{"id":56,"translation":"Isaan beekumsaafi iimaana kennaman nijedhan “dhugumatti, isin akkuma kitaaba Rabbii keessatti (murtaa’etti,) hanga guyyaa kaafamaatti turtanii jirtu. Kuni guyyaa kaafamaati. Garuu isin (dhufuu isaa) hin beektanu turtan.”"},{"id":57,"translation":"Guyyaa san warra miidhaa hojjatan rakkoo himachuun isaanii (isaan) hin fayyadu. Isaan ceephoos hin buufachiifamanu."},{"id":58,"translation":"Dhugumatti, Nuti Qur’aana kana keessatti namootaaf fakkeenya hundarraa goonee jirra. Garuu (Yaa Muhammad!) yoo ati mallattoo wahiitiin isaan itti dhufte warri kafaran “isin kijibdoota malee waan biraa hin taane” jedhu."},{"id":59,"translation":"Akka kanatti Allaahn onneewwan warra haqa hin beeknee irratti cufaa."},{"id":60,"translation":"(Yaa Muhammad!) Obsi Dhugumatti, waadaan Rabbii dhugaadha. Isaan (Qiyaamaa) hin dhugoomsine akka si hin xiqqeessine."}]},{"id":31,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kennamee jira.."},{"id":2,"translation":"Tun keeyyattoota kitaaba ogummaan guutameeti."},{"id":3,"translation":"Isaan toltuu hojjataniif qajeelumaafi rahmata haala ta’een (buufame)."},{"id":4,"translation":"Isaan warra salaata (haqaan) sagadaniifi zakaas kennataniidha. Isaan isaanumatu Aakhiraa dhugoomsa."},{"id":5,"translation":"Isaan sun qajeeluma Gooftaa isaanii irraa ta’e irra jiru. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha."},{"id":6,"translation":"Namoota irraa nama haasawa taphaa bituutu jira. beekumsaan malee karaa Rabbiirraa ittiin (nama) jallisuuf, meeshaa taphaa ishee taasifachuuf. Isaan sana adabbii xiqqeessaatu isaaniif jira."},{"id":7,"translation":"Yeroo keeyyattoonni keenya isa irratti dubbifamte, boonaa ta’ee irraa garagala akka waan ishee hin dhaga’iniitti, akka waan gurra isaa lamaan keessa duudummaan jiruu, Adabbii laalessaan isa gammachiisi. [2]","footnotes":"[2] gorsaafii qur'aanarraa dheeysuun balaa hamaadha eegachuun dirqama."},{"id":8,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan jannatoota qananiitu isaaniif jira."},{"id":9,"translation":"Ishee keessa zalaalam jiraatoo tahanii (ishee seenu). Rabbiin waadaa dhugaa isaaniif seene. Inni injifataa, ogeessa."},{"id":10,"translation":"Samii utubaalee malee uumne; (isin) ishee ni agartu. Gaarreen (gadi dhaabdota) dachii keessa kaaye, akka (dachiin) isiniin hin sochooneef. Lubbu qabeeyyii hunda irraas ishee keessatti facaase. Bishaan Samii irraa buufnee, gosoota gaggaarii hundarraa ishee keessatti magarsine."},{"id":11,"translation":"Kun uumaa Rabbiiti. Mee waan warreen Isaa gadii uuman na agarsiisaa. Dhugumatti miidhaa hojjattoonni jal’ina ifa galaa keessa jiru."},{"id":12,"translation":"Dhugumatti Luqmaaniif ogummaa kenninee jirra.“Rabbiif galata galchi. Namni (Rabbiin) galateeffate kan inni galateeffatu matuma isaatiifi; Namni kafares (matuma isaa irratti) Rabbiin dureessa, faarfamaadha” (jechuun). [3]","footnotes":"[3] Luqmaan nama hayyuudha, Rabbiin ogummaa beekkomsa kenneef. ilma isaa akka gaaritti gorse."},{"id":13,"translation":"(yaadadhu) Yeroo Luqmaan ilma isaatiin jedhe odoo isa gorsuu “yaa ilma kiyya! Allaahiitti waa hin qindeessin; dhugumatti shirkiin miidhaa guddaadha”."},{"id":14,"translation":"ilma Namaatiif haadhaafi abbaa isaatti (tola ooluu) dhaamnee jirra; haati isaa dadhabbii dadhabbii irratti ta’een (garatti) isa baadhatte. Harma irraa gu’uun isaa waggaa lama keessatti, “Anaafi haadhaa abbaa keetiif galata galchi, Deebiin gara kiyyatti” (jechuun isa ajajne)."},{"id":15,"translation":"Yoo isaan lamaan waan isa keessatti beekkomsi siifhinjirre akka Natti qindeessituuf sitti qabsaawan, tole isaaniif hin jedhin. Addunyaa keessatti haala gaariin isaan waliin jiraadhu. Karaa nama gara kiyya deebi’ee hordofi. eegasii deebiin keessan gara kiyya; waan isin dalagaa turtan isinittin odeessa. (galatas isiniifin galacha)."},{"id":16,"translation":"(Luqmaan) “yaa ilma kiyya! isheen (badiin) yoo hanga madaala firii raafuu taatee, yoo dhagaa guddaa yookiin samiilee yookiin dachii keessa taate, Rabbiin ishee fida. keessa beekaa rahmata godhaadha. [4]","footnotes":"[4] luqmaan gorsa ilma isaa ittifufe guddina Rabbiitiifii hojiin ilmanamaa xiqqoon feetee guyyaa qiyaamaa herregarra akka dhuftu yaadachiise."},{"id":17,"translation":"Yaa ilma kiyya! Salaata gadidhaabi (sirritti sagadi). Toltuutti (nama) ajaji. Hamtuu irraa (nama) dhorgi. Waan si mudate irratti obsi. sun wantoota jajjaboo (murannoo gaafatan) irraayyi. [5]","footnotes":"[5] luqmaan ilma isaa gorsee salaata, nama gorsuufii obsatti ajaje."},{"id":18,"translation":"(Boonaan) maddii (boqoo) kee namarraa gara hin galchin; dachii keessas uf tuulaa hin deemin. Rabbiin uf tuulaa, uf dhaadaa hunda hin jaalatu.[6]","footnotes":"[6] boonaafii ufdhaadurraa dhoowwe."},{"id":19,"translation":"Deemsa kee keessatti giddu galeessa ta’ii, sagalee kee gadi qabi. irra jibbamaan sagaleewwanii sagalee harreeti.” [7]","footnotes":"[7] sagalee gadiqabachuu, naamusa haasawaatiifii naamusa deemsaatti gorse."},{"id":20,"translation":"Sila akka Rabbiin wantoota samiilee keessaatiifi wantoota dachii keessaas isaaniif laaffisee, tola isaa mul’attuufi dhokattuus isin irratti dhangalaase hin argitanii? Namarraa kan beekumsa, ragaafi kitaaba ibsaa ta’een maletti (waa’ee) Rabbii keessatti falmutu jira"},{"id":21,"translation":"Yeroo “Waan Rabbiin buuse hordofaa” isaaniin jedhame “Lakkisaa; nuti waan abbootii keenya isarratti argine hordofna” jedhu. Oduma Sheyxaanni gara azaaba boba’aatti kan isaan waamullee ta’ee moo?"},{"id":22,"translation":"Namni toltuu hojjataa fuula isaa gara Rabbiitti kenne (bute) dhugumatti funyoo cimtuu qabateera; booddeen amriiwwan (hundaatuu) gara Rabbiiti."},{"id":23,"translation":"Namni kafare kufriin isaa si hin yaachisin. Deebiin isaanii gara keenya; waan isaan dalagan isaanitti ni odeessina. Allaahn beekaa waan qoma keessaati."},{"id":24,"translation":"Yeroo xiqqoof isaan ni qanansiifna. Sana booda (guyyaa qiyaamaa) gara azaaba guddaatti isaan dirqisiifna."},{"id":25,"translation":"“Samiileefi dachii eenyutu uume?” (jettee) yoo isaan gaafatte “Rabbi” jedhu. (Yaa Muhammad!) jedhi “Faaruun hundi kan Rabbiiti”, Garuu irra hedduun isaanii hin beekanu."},{"id":26,"translation":"Wantoonni samiileefi dachii keessa jiran (hundi) kan Allaahti. Rabbiin Isatu dureessa, faarfamaadha."},{"id":27,"translation":"Odoo wanti dachii keessa jiru muka irraa qalamiiwwan ta’ee, baharri booda isaatii kan galaanni torba jiru itti ida’amuudhaan (gargaaree ittiin barreeffamee) jechoonni Rabbii hin dhumu. Rabbiin injifataa beekaadha."},{"id":28,"translation":"Isin uumuufi isin kaasuunis akkuma lubbuu tokkittii malee hin taane. Rabbiin dhaga’aa, argaadha.[8]","footnotes":"[8] Akkuma lubbuu takka uumuutiifii kaasuuti."},{"id":29,"translation":"Sila hingarree Rabbiin halkan guyyaa keessa seensisa, guyyaas halkan keessa seensisa, aduufi ji’as laaffise. hundumtuu hanga beellama beekamaatti nideeman. Rabbiin wanta isin hojjattan hunda keessa beekaadha."},{"id":30,"translation":"Kun waan Rabbiin Inni dhugaa ta’eefi wantoonni Isaa gaditti isaan waammatan soba ta’eefi. Allaahn Isatu ol ta’aa, guddaadha."},{"id":31,"translation":"Sila akka dooniin tola Rabbiitiin galaana keessa deemtu hin arginee? (kuni) (Rabbiin) mallattoollee Isaa irraa isinitti agarsiisuufi. kana keessa mallattooleetu jira haalaan obsitootaafii galateeffattootaa hundaaf ."},{"id":32,"translation":"Yeroo danbaliin akka gaaraa isaan haguuge amantaa (kadhaa) Isaaf qulqulleessanii Allaah qofa kadhatu. Yeroma inni gara dachiitti nagaan isaan baase immoo, isaan irraa nama (Rabbi galateeffachurraa) uf qusatutu jira. Mallattoolee keenya hinmormu waadaa diigaa, kafaraa hunda malee."},{"id":33,"translation":"Yaa namootaa! Rabbii keessan sodaadhaa. Guyyaa abbaan ilma isaa (irraa hindeebifne) hin fayyadne, kan ilmis abbaa isaa homaa (irraa hindeebifne) hin fayyadne san sodaadhaa. waadaan Rabbii dhugaadha. Jiruun addunyaa isin hin gowwoomsin. (Sheyxaanni) gowwomsaan (obsa) Rabbiitiin isin hin gowwoomsin."},{"id":34,"translation":"Rabbiin beekumsi Qiyaamaa Isuma bira jira. Roobas ni buusa (niroobsa); waan gadaamessaalee keessa jirus ni beeka. Lubbuun takkas waan boru carraaqqattu hin beektu. Lubbuun takkas dachii tamitti akka duutus hin beektu. Rabbiin beekaa, keessa hubataadha."}]},{"id":32,"verses":[{"id":1,"translation":"Alif Laam Miim.[1]","footnotes":"[1]  harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kenname."},{"id":2,"translation":"Buufamni kitaabichaa Rabbii aalamaa irraa ta'uun shakkiin isa keessa hinjiru. [2]","footnotes":"[2] Qur'aanni kuni Rabirraa Nabi Muhammaditti gadi buufame."},{"id":3,"translation":"Sila “(Muhammadtu) of irraa isa uume” jedhanii? Akkasii miti, Dhugumatti, inni dhugaa Rabbii kee irraa ta’ee, ummata siin duratti dinniinaan itti hin dhufin akka dinniintuuf jecha (sitti buufame) akka isaan qajeelaniif."},{"id":4,"translation":"Allaahn isa samiileefii, dachiifi waan gidduu isaan lamaanii jiran (hunda) guyyoota jaha keessatti uumee sani. eegasii Arshii irratti (ol ta’iinsa isaan malu) ol ta’eedha. Isaa gaditti gargaaraafi araarsaan tokkollee isiniif hin jiru. Sila hin gorfamtanuu?"},{"id":5,"translation":"Inni wantoota hunda samii irraa gara dachiitti gara gaggalcha (qindeessa) Sana booda gara isaa olbaha guyyaa dheerinni isaa waan isin lakkooftan irraa waggaa kuma ta’e keessatti."},{"id":6,"translation":"Inni sana hojjate (Allaaha) beekaa fagoofi waan mul’atuu, kan injifataa, rahmata godhaa ta’eedha."},{"id":7,"translation":"(Inni) isa waan uume hunda miidhagseefi uumama namaa (abbaa keenya Aadam) dhoqqee irraa jalqabeedha."},{"id":8,"translation":"Sana booda sanyii isaa dhangala'aa bishaan laafaa irraa ta’e irraa godhe."},{"id":9,"translation":"Sana booda isa walqixxeessee ruuhii [uumaa] isaa irraa ta’e isa keessatti afuufe. Dhageettii, argaaleefi Onneewwanis isiniif taasise. Xiqquma galateeffattu."},{"id":10,"translation":"“Sila yeroo (duunee) dachii keessa fagaanne nuti uumama haaraa keessatti taanaa?” jedhan. Dhugumatti, isaan qunnamtii Rabbii isaaniitti kafaroodha."},{"id":11,"translation":"Jedhiin “Maleykaa du’aa isa isin irratti ramadametu isin ajjeesa, eegasii (guyyaa qiyaamaa) gara gooftaa keessanii deebifamtu (niqoratamtan, galata galfamtan)”."},{"id":12,"translation":"osoo gartee Yeroo yakkamtoonni Rabbii isaanii biratti mataalee isaanii gadi buusanii “yaa Gooftaa keenya! Arginee, dhageenyee, (addunyaatti) nu deebisi hojii gaarii hojjannaa nuti dhugoomsoodhaa” (jedhan) (argitee ) [silaa dubbii cimaa argita turte]."},{"id":13,"translation":"Odoo feenee lubbuu hundaa qajeeluma ishee isheedhaaf kennina turre. Garuu jechi narraa tahe haqa tahee jira. jinnootaafi namoota walitti qabaman irraa jahannam nan guuta."},{"id":14,"translation":"“Waan qunnamtii guyyaa keessan kanaa dagattaniif (adabbii) dhandhamaa. Nutis (azaaba keessatti) isin dhiifna; waan dalagaa turtaniifis azaaba zalaalam dhandhamaa” (jedhamu)."},{"id":15,"translation":"hangi Keeyyattoota keenyatti amanu warra yeroo isheedhaan gorfaman sujuuda bu’anii, Rabbii isaanii galatomfataa faarsani. isaan hinboonan.[3]","footnotes":"[3] as sujuuda qaraatii qur'aanaattu jira. namni qara'uufii kan dhaggeeffatulleen nisujuuda."},{"id":16,"translation":"Cinaachoowwan isaanii firaashoowwan (ciisichoowan) irraa ni fagaatti, Goftaa isaanii ni kadhatu sodaataafii kajeelaa. Waan isaaniif kennine irraa ni sadaqatu. [4]","footnotes":"[4] halkan hirriibarraa ka'anii salaata leylii salaatuun sadarkaa guddaa qabdi."},{"id":17,"translation":"Waan isaaniif dhokfame lubbuun tokkoyyuu hin beektu gammachuu ijaa irraa. Mindaa waan isaan hojjataa turaniif jecha."},{"id":18,"translation":"Sila namni mu’umina ta’e akka nama fincilaatii? Wal hin qixxaa’an."},{"id":19,"translation":"Ammoo Warri amananii gaggaarii hojjatan jannata teessumaattu isaaniif jira, qubannoota waan isaan hojjataa turaniif jecha."},{"id":20,"translation":"Isaan fincilan immoo teessoon isaanii ibidda. Dhawaatuma ishee irraa ba’uu barbaanii ishee keessatti deebifamu, “Adaba ibiddaa kan isa sobsiisaa turtan dhandhamaa” isaaniin jedhama."},{"id":21,"translation":"Dhugumatti (Nuti) adabbii xiqqaa (kan addunyaa) isaan dhamdhamsiifna, adabbii guddaa dura, akka isaan (gara iimaanaatti) debi’aniif jecha."},{"id":22,"translation":"Eenyu ka ufmiidhe Nama keeyyattoota Gooftaa isaatiin gorfamee sana booda ishee irraa garagale caalaa? Nuti yakkamtoota irraa haaloo bahatoodha."},{"id":23,"translation":"Dhugumatti, Muusaaf kitaaba kennineerra, Isaan wal qunnamuu irraa shakkii keessa hin ta’in, Ilmaan Israa’iiliif qajeeluma isa taasifne."},{"id":24,"translation":"Isaan irraa imaamota ajaja keenyaan qajeelchan taasifne ,Yeroma isaan obsaniifi keeyyattoota keenya kandhugaoomsan tahan."},{"id":25,"translation":"Gooftaan kee isumatu Guyyaa Qiyaamaa gidduu isaaniitti murteessa wantoota isaan isa keessatti wal dhabaa turan keessatti."},{"id":26,"translation":"Sila ifa isaaniif hin taanee? akka Nuti isaaniin duratti dhaloota baay’ee irraa balleessine gandoota isaanii keessa kan deeman ta’anii. sana keessa mallattooleetu jira. Sila hin dhagahanii?"},{"id":27,"translation":"Sila akka nuti bishaan gara dachii gogaa oofnee biqiloota horiiwwan isaaniitiifi lubbuulee isaaniitii irraa nyaatan ittiin biqilchinu hin ilaallee? Sila hin arganuu?"},{"id":28,"translation":"“ murtiin kun yoomi Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif?” jedhu."},{"id":29,"translation":"Guyyaa murtii san warra kafaran iimaanni isaanii isaan hin fayyadu, isaan Yeroo kennamoos hintaane. [5]","footnotes":"[5] warra adduniyatti kaafira turan guyyaa qiyaamaa amanuun isaan hinfayyadu."},{"id":30,"translation":"Isaan irraa gara gali. [Adabbii isaanitti bu’u] eegi. isaanis (baduu kee) eegoodha."}]},{"id":33,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa nabiyyichaa! Allaah sodaadhu, Kaafirootaafi munaafiqootaafis hin ajajamin. Rabbiin beekaa, ogeessa ta’eera. [1]","footnotes":"[1] yaa nabiyyicha siifii warri siwajji jirtanis sodaa Rabbiirra gadi dhaabbadhaa. kaafiraaf munaafiqa tole hinjedhin."},{"id":2,"translation":"Waan Gooftaa kee irraa gara keetti beeksisa godhame (gadi buufame) hordofi. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekaa ta’eera."},{"id":3,"translation":"Allaah irratti hirkadhu; hirkoo ta’uuf Allaahan gayaadha."},{"id":4,"translation":"Rabbiin nama tokkoof keessa (garaa) isaatti onnee lama hin taasifne. Niitolii keessan kan isaan irraa dugda (haadhaatti) fakkeessitan san haadholii keessan hin goone; (ilmaan) guddifachaa keessanis (akka) ilmaan keessan (kadhalootaa) hin goone. Sun jecha keessan kan isin afaanoowwan keessaniin haasoftaniidha. Rabbiin dhuguma jedha Isatu karaa sirriitti qajeelcha. [2]","footnotes":"[2] Jaartii ufii haadhatti fakkeessuun dilii guddoodha. ilmoo guddisaa abbuma dhalatteefiin yaaman malee isiin akka ilmoo dhalootaatii miti."},{"id":5,"translation":"Abboota isaaniitiin isaan waamaa, Isatu Rabbiin biratti irra sirriidha. Yoo abbootii isaanii beekuu baattan, obboleewwan keessan kan amantiitiifi jaalalleewwan keessani. Waan isa dogoggortan keessatti diliin isin irra hin jiru. Garuu waan onneewwan keessan hamilteef (isin qaba). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera."},{"id":6,"translation":"Nabiyyiin Mu’uminootatti lubbuulee isaanii irra itti aanaadha, jaartiiwwan isaa haadholee isaaniiti. Kitaaba Rabbii keessatti, warra firooma qabantu gariin isaanii garii (dhaaluutti) haqa mu’iminootaafi godaantota caalaa. Garuu gara jaalalleewwan keessaniitti [dhaamsa dhaamuudhaan] gaarii yoo hojjattan [ni eeyyamama]. Kun kitaaba (Lawhal mahfuuz) keessatti barreeffamaa ta’eera. [3]","footnotes":"[3] Nabi muhammad mu'imintoota biratti lubbuu isaaniirra inni aana, ajaja isaatii dursan fedhii lubbuu isaaniirra. lubbuu isaaniirra isa jaalatan.\nwarreen (jaartiiwwan) nabii haadha mu'imintootaati akka haadhaatti kabajamu, isa boodaa dhaaluunis hintahu."},{"id":7,"translation":"Yeroo Nuti nabiyyoota irraa waadaa isaanii fuune: sirraas, Nuuh, Ibraahiim, Muusaafi Iisaa ilma Maryam irraas  [yaadadhu]. Isaan irraa waadaa cimaa fuune."},{"id":8,"translation":"(Rabbiin) warra dhugaa dubbatan dhugaa dubbatuu isaanii irraa akka isaan gaafatuuf (kana godhe). Kaafirootaaf immoo adabbii laalessaa ta’e qopheessee jira."},{"id":9,"translation":"Yaa warra amantan! Ni’imaa Rabbii kan isin irra jiru yaadadhaa. yeroo hoomaawwan (waraanaa) isinitti dhufte, ergasii bubbeefi hoomaawwan isin hin agarre isaan irratti ergine, Rabbiin waan isin dalagdan argaa ta’eera."},{"id":10,"translation":"Yeroo gubbaa keessaniifi garjalee keessan irraa isinitti dhufan, yeroo ijjoowan jallattee (hiramtee), onneewwanis kokkeewwan geessee, Rabbitti yaada fokkataa yaaddan san [yaadadhaa]."},{"id":11,"translation":"Bakka sanitti mu’umintoonni mokkoramaniiti, kirkira cimaa kirkireeffaman. [4]","footnotes":"[4] kuni lola khandaq yookaa ahzaab keessatti tahe. waraanni adawwii kan lakkoofsaan haalaan hedduu tahe duulee dhufee kallattii hundaan madiinaa marse. mu'imintoonni rakkoo guddoo seenan. booda Rabbiin dirmateefii injifatanii ofirraa deebisan."},{"id":12,"translation":"Yeroo munaafiqootaafi isaan onneewwan isaanii keessa dhukkubni jiru “Rabbiifi ergamaan Isaas gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin seenne” jedhan [yaadadhaa]."},{"id":13,"translation":"Yeroo gareen isaan irraa taate “Yaa warra yasribaa teessumti isiniif hin jiruu deebi’aa” jatte [yaadadhaa]. Gareen isaan irraa ta’e nabiyyicha hayyama gaafate “manneen keenya hadiyyoo (duwwaa) dha” jedhan, odoo isheen hadiyyoo hin ta’iin, dheefa malee isaan waan biraa hin fedhann. [5]","footnotes":"[5] yasrib maqaa madiinaa kanduri."},{"id":14,"translation":"Odoo (magaalattiin) moggaalee ishee (hundaan) isaan irratti seenamtee, ergasii shirkii (diin irraa gara galuu) gaafatamanii, dhugumatti ni raawwatu turan. Ishee (shirkii simachuu) irraa waa xiqqoo malee hin turann."},{"id":15,"translation":"Dhugumatti, kana dura hin baqannu jechuun Rabbiif waadaa galanii turan. Waadaan Rabbii gaafatamaa ta’eera."},{"id":16,"translation":"“Yoo du’a yookiin ajjeechaa irraa baqattan ta’e baqachuun isin hin fayyadu. Yeroo san xiqqoo malee hin qanansiifamtan” jedhiin."},{"id":17,"translation":"Jedhi: “Yoo Inni hamtuu isinitti yaade yookiin rahmata isiniif fedhe, ka Rabbi irraa isin baraaru eenyu? Rabbiin malee jaalalleefi tumsaa isaaniif hin argatanu."},{"id":18,"translation":"Dhugumatti Rabbiin nibeeka warra duubatti (namoota) deebasaniifi obboleeyyan isaaniitiin “gara keenya kottaa” jedhan. yeroo xiqqoo malee lola hin dhaqan."},{"id":19,"translation":"(Boojuu argachuu keessan) isin irratti doynoomoo ta’anii (malee lola hin dhufanu); yeroo sodaan (isaanitti) dhufe, akka isa du’aaf gaggabeetti kan ijjoowwan isaanii naannoftu ta’anii gara kee ilaalan isaan agarta. Yeroo sodaan deeme immoo qabeenya irratti bololoo ta’anii arraboota qaraan isin waraanu. Jarri sun hin amanne; Rabbiin dalagaalee isaanii jalaa balleesseera. kun Rabbi irratti laafaa ta’eera."},{"id":20,"translation":"(Munaafiqoonni) Tuutni kaafiraa hin deemnetti yaadu. Yoo gamtaan diinaa dhufe immoo, (baadiyyaatti) bahanii tikfattoota keessatti (ta’anii) oduulee keessan irraa gaggaafachuu jaallatu. Odoo isin keessa ta’aniillee xiqqoo malee hin lolan ture."},{"id":21,"translation":"Dhugumatti, ergamaa Rabbii keessatti hidhannaa gaariitu isiniif tahee jira, nama Rabbiifi Guyyaa Aakhiraa kajeele (sodaatee) Rabbiin baay’inaan yaadatuuf."},{"id":22,"translation":"Mu’umintoonni yeroma gamtaalee diinaa argan “kun waan Rabbiifi ergamaan Isaa waadaa nuuf galani. Rabbiifi ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru” jedhu. Iimaanaafi (Rabbiif) ajajmuu malee wanta biraa isaaniif hin daballe."},{"id":23,"translation":"Mu’uminoota irraa dhiirota waan irratti waadaa Rabbiif galan dhugoomsantu jiru; isaan irraa nama dirqama isaa raawwatetu jira; isaan irraa nama eeggataa jirutu jira. Jijjiirraa (kamillee) hin jijjiirre."},{"id":24,"translation":"Akka Rabbiin warra dhugaa dubbatan dhugaa isaaniitiin mindeessuufi, munaafiqootas yoo fedhe akka adabuuf yookiin tawbaa isaanii akka irraa qeebaluuf (kana godhan). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera."},{"id":25,"translation":"Rabbiin warra kafaran dallansuu isaaniitiin odoo toltuu tokkollee hin argatin isaan deebise. Mu’uminoota Rabbiin lola (irraa) isaaniif ga’eera. Allaahan jabaa, injifataa taheera."},{"id":26,"translation":"(Rabbiin) warreen kitaabaa irraa warra isaan (kaafiroota) gargaaran (yahuudota) mooraa isaanii irraa isaan buusee, onneewwan isaanii keessatti sodaa darbe. Garii isaanii ni ajjeeftu; garii isaanii immoo ni boojitu."},{"id":27,"translation":"Dachii isaanii, manneen isaanii, qabeenya isaaniitiifi dachii isin gubbaa hin ejjatin (kheybar)is isin dhaalchise. Rabbiin waan hunda irratti danda’aa ta’eera."},{"id":28,"translation":"Yaa nabiyyichaa! Niitolii teetiin jedhi “jireenya addunyaatiifi miidhagina ishee kan feetan yoo taataniif, kottaa waan ittiin qananiitan isiniif kenneen, gadi dhiisuu bareedaa ta’e isin gadi dhiisa (nikaaha isinirraa hiikaa)”."},{"id":29,"translation":"Rabbiin, ergamaa Isaatiifi mana Aakhiraa kan filattan yoo taatan immoo (bultii tana keessatti oobsaa), isin irraa warra toltuu hojjataniif Rabbiin mindaa guddaa qopheessee jira."},{"id":30,"translation":"Yaa dubartiiwwan Nabiyyichaa! Isin irraa namni badii ifa galtuu taateen dhufe (raawwate), adabbiin dachaa lama isheetti godhama. Kun Rabbi irratti laafaa ta’eera."},{"id":31,"translation":"Isin irraa isheen Rabbiifi ergamaa Isaatiif ajajamtee toltuu hojjatte, mindaa ishee yeroo lama isheef kennina. rizqii gaariis (jennatas) isheedhaaf qopheessine."},{"id":32,"translation":"Yaa dubartoota nabiyyichaa! Isin akka dubartii biraa tokkolleetii miti. yoo Rabbiin sodaattan, jecha keessan hin laaffisinaa; Akka inni onnee isaa keessa dhukkubni jiru hin kajeelleef, jecha bareedaa dubbadhaa. [6]","footnotes":"[6] dubartiin jechaafii sagalee laaftuu qalbii namaa hawattuun dhiira alagaa dubbisuun dhoowwaadha."},{"id":33,"translation":"Manneen keessan keessa taa’aa; akka mul’ifannaa bara wallaalaa duriitti miidhagina keessan hin mul’isinaa; salaata sirnaan dhaabaa; zakaas kennaa; Rabbiifi ergamaa Isaatiifis ajajamaa,Yaa maatii nabiyyichaa! Wanti Rabbiin fedhu xurii isin irraa deemsisee qulqulleessiinsa isin qulqulleessuu dha. [7]","footnotes":"[7] dubartiin yoo haajaaf hijaaba uffattee gadi baate malee yeroo hedduu manuma isii keessa taa'uutu barbaachisa."},{"id":34,"translation":"Keeyyattoota (Qur’aana) Rabbiifi hadiisa irraa waan manneen keessan keessatti dubbifamu hubadhaa (ittiin gorfamaa). Rabbiin keessa beekaa, hubataa ta’eera"},{"id":35,"translation":"Dhiironni Muslimaatiifi dubartoonni Muslimaas, dhiironni mu’uminaatiifi dubartoonni mu’uminaas, dhiironni Rabbiif ajajamaniifi dubartoonni Rabbiif ajajamanis, dhiironni dhugaa dubbataniifi dubartoonni dhugaa dubbatanis, dhiironni obsaniifi dubartoonni obsanis, dhiironni (Rabbiin) sodaataniifi dubartoonni (Rabbiin) sodaatanis, dhiironni sadaqataniifi dubartoonni sadaqatanis, dhiironni soomaniifi dubartoonni soomanis, dhiironni qaama saalaa isaanii (haraama irraa) tikfataniifi dubartoonni tikfatanis, dhiironni hedduu Rabbiin faarsaniifi dubartoonni hedduu faarsanis, Rabbiin araaramaafi mindaa guddaa isaaniif qopheesseera."},{"id":36,"translation":"Mu’umintichaafi mu’umintittiif yeroo Rabbiifi ergamaan Isaa dhimma tokko murteessan, ajaja isaanii irraa filannoon biraa isaaniif jiraachuun hin taane. Namni Rabbiifi ergamaa Isaa dide, dhugumatti inni jallina ifa ta’e jallateera."},{"id":37,"translation":"Yeroo ati isa Rabbiin tola irratti oolee atis tola irratti oolteen (zeydi binu haarisah) “Niitii tee  (zeynab binti jahshii) qabadhu, Rabbiinis sodaadhu” jatteen [yaadadhu]. Ammas (yeroo) waan Rabbiin isa ifa baasuuf taa’u, ati of keessatti dhoksite. Odoo Rabbiin sodaachuun irra haqa ta’uu yeroo nama sodaattes [yaadadhu]. Yeroo Zeydiin ishee irraa dhimma fixate (ishee hiike), ishee si fuusifne Akka mu’uminoota irratti niitii ilmaan guddisaa (guddifachaa) isaanii yeroo isaan dhimma irraa fixatan (fuuchuu) keessatti rakkoon hin taaneef jecha, Ajajni Rabbii raawwatamaa ta’eera."},{"id":38,"translation":"Waan Rabbiin isaaf murteesse  (hayyame) keessatti nabiyyicha (Muhammad) irra badiin (dhiphinni) tokkoyyuu hin jiru. Sun karaa Rabbii kan warra dur dabran keessatti (raawwatamaa) tureedha. Ajajni Rabbii murtee murteeffamaa ta’eedha."},{"id":39,"translation":"(Isaan) warra ergaawwan Rabbii geessaniifi Isa sodaataniidha, Isa malee waan tokkollee kan hin sodaanne. Tiksaa ta’uuf Rabbiinuu gayaadha."},{"id":40,"translation":"Muhammad dhiirota keessan irraa abbaa nama tokkoos hin taane. Garuu inni ergamaa Rabbiitiifi xumura nabiyyootaati. Rabbiin waan hunda beekaa ta’eera."},{"id":41,"translation":"Isin Yaa warra amantan! Faaruu baay’ee Allaah faarsaa."},{"id":42,"translation":"Ganamaafi galgalas faaruudhaan Isa qulqulleessaa."},{"id":43,"translation":"Inni (Rabbiin) Isa rahmata isin irratti buusuudha. Maleykonni Isaas (akkasuma rahmata isiniif kadhatu); dukkanoowwan keessaa gara ifaatti (kufrirraa gara iimaanaatti) isin baasuuf  (isin mararfata); mu’uminootaaf akkaan rahmata godhaa ta’eera."},{"id":44,"translation":"Salaamataan isaani Guyyaa Isa qunnaman  ‘nagaan (isin irra haa jiraatuu)’dha, (Allaahn) mindaa gaarii ta’e isaaniif qopheesseera."},{"id":45,"translation":"Yaa nabiyyichaa! Nuti ragaa, gammachiisaafi akeekkachiisaa goonee si erginee jirra."},{"id":46,"translation":"Hayyama Isaatiin gara Rabbiitti waamaafi ifaa (haqa) ibsaa ta’e goonee (si ergine)."},{"id":47,"translation":"Mu’uminoota gammachiisi Rabbi irraa tolli guddaan isaaniif jiraachuun."},{"id":48,"translation":"Ajaja kaafirootaafi munaafiqootaa tole hin jedhin. Rakkoo isaaniis (Rabbumatti) dhiisi. Rabbi irratti hirkadhu. Irratti hirkachuuf Rabbumatu ga’a."},{"id":49,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo dubartoota mu’uminaa fuutanii, eegasii odoo isaan hintuqin (qunnamtii saalaa hin raawwatin) isaan hiiktan, “Iddaan” isin isaan irratti lakkaawwattan isiniif hin jiru. Isaan qanansiisaa, gadi dhiisuu bareedaas isaan gadi dhiisaa. [8]","footnotes":"[8] dubartiin osoo walhinqunnamin hiikan iddaa kophaa teesse lakkaawattu hinqabdu. guyyuma hiikkamte san heerumuu dandeessi. jaarsi hiike deeffachuullee hindandayu. garuu tan jaarsi osoo walhintuqin irraa du'e idda ji'a4fii guyyaa 10nii san akkuma warra kaaniitti lakkaawatti."},{"id":50,"translation":"Yaa nabiyyichaa! Nuti halaal siifgoone:- niitiwwan tee isaan ‘Mahrii’ isaaniif kennite, (boojuu irraa) waan Rabbiin sitti deebise irraa warra harki kee horatte, shamarran abbeeraa (adeera) (wasiila) keetii, shamarran adaadota keetii, shamarran eessumman keetiifi shamarran haboo (indooyyee) (intala obboleettii haadha) keetiis isaan si waliin godaanan, dubartii mu’uminaas yoo isheen nabiyyichaaf lubbuu ishee kennitee yoo nabiyyiinis ishee fuuchuu fedhe, mu’uminoota biraatiif odoo hin ta’in si qofaaf qulqulluu taatee (isaan fuuchuu) (halaal siif goonee jirra). Isaan (mu’uminoota) irratti niitiiwwan isaaniitiifi waan harki isaanii horatte keessatti wanta isaan irratti dirqama goone dhugumatti beeknee jirra. Akka rakkoon si irratti hin taaneef (kana goone) Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa taheera."},{"id":51,"translation":"Isaan irraa nama feete dhiiftee, nama feete immoo gara keetti maxxanfatta. Isaan yeroof dhiifte irraa nama feete (yoo fuutes) badiin sirra hin jiru. Ijjooleen isaanii gammaduu, gadduu dhabuufi hundi isaanii waan ati isaaniif kennite jaallachutti kanatu dhihoodha. Rabbiin waan onneewwan teessan keessa jiru ni beeka. Rabbiin beekaa, obsaa ta’eera."},{"id":52,"translation":"Kana booda dubartoonni (biraa) siif halaal hin ta’anu; odoma bareedinni isaanii si dinqisiisellee bakka isaanii warra biraa jijjiiruunis, waan mirgi kee dhuunfatte malee (halaala siif hin ta’u) Rabbiinis waan hunda irratti too’ataa ta’eera."},{"id":53,"translation":"Yaa warra amantan! manneen nabiyyii hin seeninaa, yoo gara nyaataatti hayyamni isiniif godhame malee, Haala bilchina isaa hin eegneen, Garuu yeroo waamamtan seenaa; yeroo nyaattan bittinnaa’aa haasa’atti mukuu bahuun (boharuun) maleetti. (gochi) sun nabiyyii rakkisa; isin irraa ni saalfata, Rabbiin garuu dhugaa irraa hin saalfatu, Yeroo meeshaa isaan (niitolii nabiyyii) gaafattanis haguuggii (girdoo) duubaan isaan gaafadhaa. Akkas gochuu keessantu onneewwan keessaniifi onneewwan isaaniitiifis irra qulqulluudha. Ergamaa Rabbii rakkisuufi niitiwwan isaa booda (du’a) isaatii fuuchuun gonkumaa isiniif hin malu, (gochi) sun Rabbiin biratti (badii) guddaa ta’eera. [9]","footnotes":"[9] asitti naamusa mana seensaattu dubbatame."},{"id":54,"translation":"Waan tokko yoo mul'iftan, yookiin yoo isa dhoksitan (irratti galata galfamtan) Rabbiin waan hunda beekaa ta’eera."},{"id":55,"translation":"Isaan (dubartoota) irratti abboota isaanii, ilmaan isaanii, obboleeyyan isaanii, ilmaan obboleeyyan isaanii, ilmaan obbleettiwwan isaanii, dubartoota isaaniitii (Muslimtootaatii) fi waan mirgi isaanii horatte (gabroota isaanii) biratti (miidhaagina isaanii mul’isuu) keessatti badiin isaan irra hin jiru. Allaah sodaadhaa. Rabbiin waan hunda irratti ragaa (kan argu) taheera."},{"id":56,"translation":"Rabbiifi maleykonni Isaas nabiyyii (Muhammad) irratti rahmata buusu. Yaa warra amantan! (isinis) rahmata isa irratti buusaa; salaammatiinsa salaammadhaa. [10]","footnotes":"[10] salawaata Nabi Muhammadirratti buusuun ibaadaa guddoodha. waan galata guddaa Rabbirraa ittiin argataniidha."},{"id":57,"translation":"Isaan Rabbiifi ergamaa Isaa rakkisan, Rabbiin addunyaafi Aakhiraa keessattis isaan abaareera. azaaba xiqqeessaa ta’es isaaniif qopheesseera."},{"id":58,"translation":"Isaan mu’uminoota dhiiraafi mu’uminoota dubartiis waan isaan hin hojjatatiniin rakkisan, dhugumatti isaan cubbuufi badii ifa ba’aa ufbaachisaniiru."},{"id":59,"translation":"Yaa Nabiyyichaa! “Niitolii teetiin, shamarran teetiifi dubartoota mu’uminootatiinis, jilbaaba (hijaaba) isaanii (qaama) isaanii irratti gadi buusaa” jedhiin. Akka beekamanii hin rakkifamneefis kanatu irra dhihoodha. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera."},{"id":60,"translation":"Munaafiqoonniifi warri onnee isaanii keessa dhukkubni jiruufi isaan Madiina keessatti shororkeessitoota ta’aniis yoo (badii isaanii kanarraa) hin dhorgamin, Nuti dhugumatti isaan irratti si kakaafna (moosifna); sana booda yeroo gabaabaaf malee ishee (Madiina) keessa sitti olloomanii hin jiraatan."},{"id":61,"translation":"Abaaramtoota (ta’anii malee Madiinaa keessatti sitti hin ollooman). Iddoma argamanitti qabamanii ajjeefamiinsa (hamaa) ajjeefaman."},{"id":62,"translation":"Karaa Rabbii kan warra duraan dabran keessatti (Inni karaa godhe). Karaa Rabbiitiif jijjiirama hin argitu."},{"id":63,"translation":"Namoonni Qiyaamaa irraa si gaafatu (yoom buuti? jedhanii) “beekumsi ishee Rabbuma qofa bira jira” jedhiin. Maaltu si beeksise? Qiyaamaan dhihoo ta’uun ni malaa."},{"id":64,"translation":"Rabbiin kaafiroota abaaree ibidda boba’aa isaaniif qopheessee jira."},{"id":65,"translation":"Zalaalam ishee keessa jiraatu, jaalallees ta’ee gargaaraa (isaan baraaru) hin argatan."},{"id":66,"translation":"Guyyaa fuulleen isaanii ibidda keessatti gara gaggalfamtu, “yaa gaabbii keenya! Odoo ajaja Rabbiitiifi ajaja ergamaa (Isaa) fudhannee” jedhan."},{"id":67,"translation":"“Yaa Gooftaa keenya! Nuti ajaja matootii keenyaafi gurguddoota keenyaa fudhanneeti isaanis karaa (keetirraa) nu jallisan” jedhan."},{"id":68,"translation":"“Yaa Gooftaa keenya! adabbii irraa dachaa lama isaaniif kennii, abaarsa guddaa ta’es isaan abaari.”(jedhan)."},{"id":69,"translation":"Yaa warra amantan! Akka warra Muusaa rakkisanii hintahinaa. Rabbiin waan isaan jedhan irraa isa (Muusaa) qulqulleesse. Inni Rabbiin biratti kabajamaa ta’eera."},{"id":70,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; jecha sirrii dubbadhaa."},{"id":71,"translation":"Dalagaalee keessanis isiniif tolcha; badiiwwan keessaniis isiniif araarama, Namni ajaja Rabbiifi ergamaa Isaa fudhate dhugumatti milkii guddaa milkaa’eera."},{"id":72,"translation":"Nuti amaanaa samii, dachiifi gaarreen irra (bifa filannootiin) fidne, ishee baadhachuu didanii; ishee irraas sodaatan, Namni immoo ishee baadhate, inni akkaan of miidhaa, wallaalaa ta’ee jira. [11]","footnotes":"[11] amaanaan suni dirqama shari'aa islaamaa baachuudha. akkasuma qabeenyaafii iccitii eeguudha."},{"id":73,"translation":"Rabbiin munaafiqoota dhiiraafi dubartii, mushrikoota dhiiraafi dubartiis adabuufi akkasumas Rabbiin mu’uminoota dhiiraafi dubartii irraa tawbaa qeebaluuf jecha (kana godhe). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera."}]},{"id":34,"verses":[{"id":1,"translation":"Faaruun hundi kan Rabbii Isa wanti samiilee keessaafi wanti dachii keessaa hundi kan Isaa ta’eeti. Aakhirattis faaruun hundi kanuma Isaati. Inni ogeessa, beekaadha.[1]","footnotes":"[1] wanni samiif dachii keessa jiru hundi kan Rabbiiti isatu uume qabeenya isaati."},{"id":2,"translation":"Inni waan dachii keessa seenu, waan ishee irraa bahu, waan samii irraa bu’uufi waan ishee keessa ol ba’us ni beeka. Inni mararfataa, araaramaadha. [2]","footnotes":"[2] wanti dachii keessa seenu bishaan, reefka namaa. wanni dachirraa bahu mayraafii madda bishaanii. wanni samirraa bu'u malaaykaa, roobafii rizqii. wanni samii keessa olbahu malaykaa, hojii gabrootaa fii ruuhii dha. Rabbiin kana hunda beekaadha."},{"id":3,"translation":"Warri kafaran “Qiyaamaan nutti hin dhuftu” jedhan. “Akka isin jettanii miti, Rabbii kiyya beekaa waan fagootiin kakadhee! Isheen dhugumatti, isinitti dhufti” jedhiin. Wanti hanga ulfina mixii, wanti sana irra xiqqaafi kan sana irra guddaas samii keessaafi dachii keessattis, isa irraa kan hin fagaanne ta’ee, kitaaba ifa baasaa ta’e keessa jiraatu malee (hin hafu)."},{"id":4,"translation":"Isaan amananii toltuuwwan hojjatan mindeessuuf jecha (Qiyaamaan dhufti). Warri sun araaramaafi hiree gaarii ta’etu isaaniif jira."},{"id":5,"translation":"Isaan keeyyattoota keenya dadhabsiisoo ta’anii socho’an immoo, adabbii (gosa) azaaba laalessaa irraa ta’etu isaaniif jira."},{"id":6,"translation":"Isaan beekumsi kennameef, inni Rabbii kee irraa gara keetti buufame (qur'aanni) inni dhugaa ta’uu nibeeku. gara karaa (Rabbii) injifataa, faarfamaa ta’eetti qajeelcha."},{"id":7,"translation":"Isaan kafaran nijedhan “(duutanii) cicciramiinsa guutuu yeroo cicciramtan isin uumaa haarawa keessatti taatu jedhee namicha isinitti odeessutti isin qajeelchinuu?”"},{"id":8,"translation":"“Rabbi irratti soba oddeessa moo maraatummaatu isatti jira?” (jedhu). Akkasii mitii; isaan Aakhiratti hin amanne (Aakhiraatti) adabaafi (addunyaatti) jallina fagoo ta’e keessa jiru."},{"id":9,"translation":"Sila isaan gara waan dura isaaniifi waan duuba isaanii jiru samiifi dachii irraa hin ilaallee? Yoo feenes dachii isaaniin cichisiifna; yookiin cittuu samii irraa taate isaan irratti kuffifna. sana keessa gabricha gara Rabbiitti tawbaa deebi’u hundaaf mallattootu jira."},{"id":10,"translation":"Dhugumatti, Nuti Daawudiif tola Nu biraa ta’e kennineerra. “Yaa gaarreenii! isa (Daawudii) wajjin (Rabbiin) faarsaa sinbirris” (jenne). Sibiila isaaf laaffifnee jirra.[3]","footnotes":"[3] Rabbiin nabi daawudiif motummaafii nabiyyummaa kenneef, gaaraafii shinbirros akka isaan wajji Rabbi faarsan ajaje. sibiila hojjachus isaaf laaffise."},{"id":11,"translation":"“Qoloo (uffata lolaa) babal’aas hojjadhu; dhawaa isaa keessattis hanga shallagi, Toltuuwwan dalagaa; ani wanta isin hojjattan hunda argaadha."},{"id":12,"translation":"Suleeymaaniifis bubbee (laaffifne) (tan) waaree dura (karaa) ji’a tokkoo deemtuufi waaree boodas (karaa) ji’a tokkoo balaliituu. Madda sibiilaas (nahaasaas) isaaf yaafnee jirra. Jinnoota irraa warra hayyama Gooftaa Isaaniitiin fuuldura isaatti hojjatantu jira. Isaan irraa kan ajaja keenya irraa dabe, adabbii ibidda boba’aa irraa ta’e isa dhandhamsiifna."},{"id":13,"translation":"Wanta inni barbaade isaaf hojjatu, Iddoolee ibaadaa, fakkiiwwan, gabateewwan (guddinni isaa) akka naannigaa ta’eefi okkoteewwan nahaasaa kan iddoo qabattee teessu irraa (isaaf hojjatan) “Yaa maatii Daawuud (ajaja isaa guutuun) galata (Rabbii) hojjadhaa. Gabroota kiyya irraa namni Ana galatoomfataan xiqqaadha” (jenneen)."},{"id":14,"translation":"Yeroma Nuti du’a isa (Suleeymaan) irratti murteessine, wanti du’uu isaa irratti isaan qajelche hin jiru rirma dachii tan ulee isaa nyaattu takka malee. Yeroma inni kufu, jinnoonni odoo iccitii (ghaybii) kan beekan ta’anii, silaa adabbii salphisaa ta’e keessa hin turan jechuu hubatan."},{"id":15,"translation":"Dhugumatti, (warra) ‘Saba’iif’ iddoo jireenya isaanii keessatti mallattoon ta’eera. (Isheenis) oyruu lama gama mirgaafi bitaatiin kan taateedha. “Soorata Gooftaa keessanii irraa nyaadhaa; galata Isaaf galchaa.” (Biyyattiin teessan) biyya gaariidha. (Rabbiin keessan) Gooftaa araaramaadha” (isaaniin jedhame)."},{"id":16,"translation":"(Ajaja Rabbii irraa) gara galaniiti lolaa hidhaa irraa isaanitti ergine, Ashaakiltii isaan lamaaniis oyruu lama kan abbaa dhandhama hadhaa’aa, birbirsaafi qurquraa irraas waan xiqqoo (kan qabdutti) isaaniif jijjiirre."},{"id":17,"translation":"Waan isaan kafaraniif sana galata isaanii galchine. (Adaba akka kanaa) akkaan kafaraa malee ni galchinaa?"},{"id":18,"translation":"Gidduu isaaniitiifi gidduu gandattii barakaa ishee keessatti gooneetti gandoota walitti dhaabbatan goone. hanga adeemsaas ishee keessatti ni safarre. “Ishee keessas halkanoowwaniifii guyyootas nagayaan deemaa.” (jenneen)."},{"id":19,"translation":"Isaanis “Yaa gooftaa keenya! Gidduu deemsa (karaa) keenyaa addaan fageessi” jedhan. Lubbuulee isaanii miidhan, oduuwwan isaan taasifnee, bittinneessuu guutuu isaan bittinneessine. sana keessa namoota akkaan obsaniifi akkaan Rabbiin galatoomfatan hundaaf mallattooleetu jira."},{"id":20,"translation":"Dhugumatti, Ibliis yaada isaa isaan irratti dhugoomseera. Garee xiqqaa mu’uminoota irraa ta’e malee isa hordofaniiru."},{"id":21,"translation":"isaaf taaytaan tokkollee isaan irratti hin taane, Isa Aakhiraa dhugoomsu, isa ishee irraa shakkii keessa jiru irraa akka adda beeknuuf malee. Rabbiin kee wantoota hunda irratti tiksaadha."},{"id":22,"translation":"(Yaa Muhammad!) “mee isaan Rabbiin ala (gooftoleedha) jettan sana waammadhaa, Samiileefi dachii keessatti waan hanga ulfina atomiillee hin qaban. Isaan lamaan (samiifi dachii) keessattis qoodni isaaniif hin jiru. Isaaf (Rabbiif) gargaaraan isaan irraa ta’e tokkollee hin jiru."},{"id":23,"translation":"Manguddummaan Isa (Rabbiin) biratti nama Inni isaaf hayyame malee hin fayyaddu. Yeroo onneewwan isaanii (malaykota) irraa sodaan deeme “Rabbiin keessan maal jedhe?” jedhanii (gaafatu). “Dhugaa (jedhe); Innis ol ta’aa, guddaadha” jedhu."},{"id":24,"translation":"(Yaa Muhammad!) “Eenyutu samiileefi dachii irraa isin soora?” jedhi. “Rabbuma” jedhiin. Dhugumatti nuti yookiin isin qajeeluma irra yookiin jallina mul'ataa ta’e keessa jirra” jedhiin. [4]","footnotes":"[4] beekamaadha mu'imintoonni qajeellorra jiru. mushriktoonni jallinarra jiru."},{"id":25,"translation":"“Isin badii nuti hojjanne irraa hin gaafatamtanu; nutis waan isin hojjattan irraa hin gaafatamnu” jedhiin."},{"id":26,"translation":"“Gooftaan keenya (guyyaa qiyaamaa) walitti nu qaba; ergasiis dhugaadhaan gidduu keenyatti murteessa. Inni haqaan murteessaa, beekaadha” jedhiin."},{"id":27,"translation":"(Yaa Muhammad! Warra mushrikaatiin) “Warra shariikota gootanii Isatti dhaqqabsiiftan san mee natti argisiisaa? Dhorgamaa! (Inni shariika hin qabu). Dhugumatti, Inni Allaah injifataa, ogeessa” jedhiin."},{"id":28,"translation":"Nuti nama hundaaf walumaagalatti gammachiisaafi akeekkachiisaa goonee malee si hin ergine. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan."},{"id":29,"translation":"“waadaan kun (Qiyaamaan) yoomi Yoo kan dhugaa dubbattan taatan?” jedhu."},{"id":30,"translation":"“Beellama guyyaa isin saa'aa takka isa irraa duubatti hin hafneefi duras hin dabrinetu isiniif jira” jedhiin."},{"id":31,"translation":"Isaan kafaran “Qur’aana kanaafi (kitaaba) isa dura bu’ettis hin amannu” jedhan. osoo gartee yeroo Miidhaa raawwattoonni Gooftaa isaanii bira dhaabbatanii gariin isaanii garii irratti jecha deebisu (Silaa wanta cimaa agarta turte). Isaan dadhaboo turan isaan boonaa turaniin “odoo isin jiraachuu baattanii silaa nuti mu'imintoota taana turre” jedhu."},{"id":32,"translation":"Isaan boonaa turanis isaan dadhaboo turaniin “sila nutu karaa qajeelaa irraa isin deebisee erga inni isinitti dhufee booda? Lakkisaa! Isinumatu yakkamtoota taatan” jedhuun."},{"id":33,"translation":"Isaan dadhaboo turan isaan boonaa turaniin “Lakkisaa; mala keessan kan halkaniifi guyyaatu; yeroo akka Rabbitti kafarruufi hiriyootaas akka Isaaf taasifnu nu ajajjan santu (badii keessa nu buuse).” jedhan. (Hundi isaaniituu) yeroo adabicha argan gaabbii (sheenaa) isaanii ni dhokfatan. Mormaawwan warra kafaranii keessa sakaallaa (sansalata) goone. Sila waan dalagaa turan malee ni mindeeffamuu?"},{"id":34,"translation":"Magaalaa kamillee keessatti akeekkachiisaa tokkoyuu erginee badhaadhoon ishee (warri angoo qabeenyaafii beekkamtii qaban) “nuti waan isin ittiin ergamatan kanatti kafaroodha” jedhan malee hin hafan."},{"id":35,"translation":"“Nuti qabeenyaaleefi ilmaanis isin caalaa baay’ee qabna. Nuti kan adabamnu hin taane” jedhan."},{"id":36,"translation":"Jedhiin “Gooftaan kiyya soorata nama fedheef bal’isa; (kan fedhe irratti immoo) ni dhiphisa. Garuu irra hedduun namaa (kana) hin beekan” (jedhiin)."},{"id":37,"translation":"Qabeenyaaleen keessaniifi ilmaan keessan kan dhiheenya gara keenyatti isin dhiheessu hin taane. garuu namoonni amananii, gaggaarii dalagan isaan sun sababa waan isaan dalaganiitiin mindaa dachaa ta’etu isaaniif jira. Isaan gamoowwan ol fuudhamoo keessa nageenyaan jiraatu."},{"id":38,"translation":"Warri dadhabsiisoo ta’anii keeyyattoota keenya keessatti sochii godhan, jarri sun adabbii (ibiddaa) keessa fidamoodha."},{"id":39,"translation":"Jedhi “Rabbiin kiyya gabroota Isaa irraa nama fedheef soorata bal’isa; (nama fedhes) isatti dhiphisa. Wanta kamirraayyuu waan isin kennattan Inni bakka isa buusa. Inni irra caalaa warra soorata kennaniiti."},{"id":40,"translation":"(Yaa Muhammad!) guyyaa (Rabbiin) hunda isaanii (gabbaraafi gabbaramaas) kaasee, ergasii maleykotaan “sila isaan kun isin gabbaraa turanii?” jedhu [yaadadhu]."},{"id":41,"translation":"(Maleykonnis) “(yaa gooftaa keenya!) (qulqullina siif malu) si qulqulleessinee; isaan odoo hin taane gargaaraan keenya Suma qofa. (Akka isaan jedhan) mitii isaan jinni gabbaraa turan. Irra hedduun isaanii isaanitti amanoodha” jedhan."},{"id":42,"translation":"Har’a (Guyyaa Qiyaamaa), gariin keessan garii fayyaduus ta’ee miidhuu hin danda’u. Isaan lubbuu ofii miidhanii “adaba Ibiddaa ishee sobsiisaa turtan san dhandhamaa” jenna."},{"id":43,"translation":"Yeroo keeyyatoonni keenya ifa taatee isaan irratti dubbifamtu “kun namicha waan abbootiin keessan gabbaraa turan irraa isin dhorguu fedhu malee waan biraatii miti” jedhu. “Kun soba uumamaadha malee waan biraa hin taane” jedhu. Isaan kafaran yeroma dhugaan isaanitti dhufe “kuni sihrii ifa bahaa malee waan biraa hin taane” jedhan."},{"id":44,"translation":"Kitaabota isaan baratan tokkollee isaaniif hin kennine. Siin duratti akeekkachiisaa (ergamaa) tokkollee gara isaaniitti hin ergine."},{"id":45,"translation":"Warri isaaniin duraas kijibsiisanii jiru. Isaan kun (humnaafi qabeenyaanis) tokko kurnaffaa waan isaaniif kenninee hin geenye. Ergamtoota kiyya sobsiisanii (Nuti isaan balleessine) adabbiin kiyyas akkam ta’e? (Mee xiinxali!)"},{"id":46,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi: “kan ani isin gorsu waan tokko qofatti. Innis akka cimdiifi kophaanis Allaahf dhaabattanii, ergasii saahiba keessanitti (Muhammaditti) maraatummaan tokkollee hin jiru jechuu xiinxaltaniif. iInni adabbii cimaa dura isiniif (ergame) akeekkechiisaa malee waan biraa hin taane."},{"id":47,"translation":"Jedhi: “mindaa irraa wanti ani isin gaafadhe (osoo jiraate) inni isinumaafi (garuu hinjiru). Mindaan kiyya Rabbi irratti malee hin taane. Inni waan hunda irratti hirmaataa argaadha.”"},{"id":48,"translation":"“Rabbiin kiyya dhugaa ni buusa (Inni) beekaa iccitiiwwan hundaati” jedhiin."},{"id":49,"translation":"“Dhugaan dhufe; sobni (taaytaa isaa) hin jalqabu; hin deebi’us” jedhiin."},{"id":50,"translation":"“Yoon jalladhe, kan ani jalladhu lubbuu kiyya irratti. Yoon karaa qajeelaa qabadhes, waan Rabbiin kiyya gara kiyyatti erguuni. Inni dhagayaa, dhihaataadha” jedhi."},{"id":51,"translation":"(Yaa Mohammad SAW!) odoo yeroo isaan (ibidda arganii) rifatan agartee, (silaa waan guddaa agarta). Iddoon itti bahan (isaaniif) hin jiru. Iddoo dhihoo irraa qabamanii jiru."},{"id":52,"translation":"(Guyyaa Qiyaamaa) “Isatti amannee jirra” jedhu. Iddoo fagoo (biyya addunyaa) irraa (iimaana) fudhachuun akkamitti isaaniif mijjata?[5]","footnotes":"[5] hiikkaan aayata kanaa \"iimana addunyatti yeroo seenuu mijjaa qaban didan amma aakhiratti eega irraa fagaate amanuun akkamitti isaaniif taha? (hintahu jechuudha.\"). [ Tafsiira bagawii]"},{"id":53,"translation":"Dhugumatti kana dura isatti kafaranii turan. Iddoo fagoo ta’e irraa (tilmaamaan) haasawa darbatu."},{"id":54,"translation":"Gidduu isaaniitiifi gidduu waan isaan fedhaniitti akkuma san dura fakkaattota isaanii irratti godhametti haguuggiin godhamee jira. isaan shakkii cimaa keessatti ta’anii jiru."}]},{"id":35,"verses":[{"id":1,"translation":"Faaruun hundi kan Rabbii samiileefi dachii kanuume taheeti, kan maleykota ergamtoota abbootii kooluuwwan lama lamaa, sadi sadihiifi afur afurii taasise. Uumama keessattis waan fedhe dabala. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin uumamtoota malaayka jedhaman qaba. ergamtoota isaati goflaa ittiin bararan lama lama sadisadi afur afur qaban."},{"id":2,"translation":"Rahmata irraa wanta Rabbiin namaaf bane wanti ishee dhorgu hin jiru. Wanta Inni dhorge Isa boodaan wanti ishee gadi dhiisu (ergu) hin jiru. Inni injifataa, ogeessa."},{"id":3,"translation":"isin yaa ilmaan namaa! Ni’imaa Allaah tan isinirratti taate yaadadhaa. Sila Rabbiin malee uumoon biraa kan samiifi dachii irraa soorata isiniif kennu ni jiraa? Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Akkamitti isa (irraa) garagaltan?"},{"id":4,"translation":"(Yaa Muhammad!) Yoo si kijibsiisan, ergamtoonni si duraas (akkuma kee) kijibsiifamanii jiru. Dhimmoonni gara Rabbiitti deebifamti."},{"id":5,"translation":"Yaa ilmaan namaa! Waadaan Allaah dhugaadha. Kanaafu jireenyi addunyaa akka isin hin gowwoomsine. Gowwoomsaan (Sheyxaanni) (obsa) Rabbiitiin akka isin hin gowwoomsine."},{"id":6,"translation":"Sheyxaanni isiniif diinaa, isinis diina isa godhaa. Gareewwan isaa akka warra ibidda boba’aa (seenu) ta’aniif isaan waama."},{"id":7,"translation":"Isaan kafaran adabbii cimaatu isaaniif jira. Isaan amananii, gaggaarii hojjatan immoo araaramaafi mindaa guddaatu isaaniif jira."},{"id":8,"translation":"Sila namni fokkataan hojii isaa isaaf bareechifame, kan bareedaa taasisee isa ilaalu (isa karaa qajeelaa irra jiruu wajjin wal qixa ta’aa)? Allaahn nama fedhe ni jallisa; nama fedhe immoo ni qajeelcha. Isaan irratti lubbuun kee sheenaadhaan akka hin baane. Allaahn waan isaan hojjatan beekaadha."},{"id":9,"translation":"Allaahan Isa qilleensa ergee, duumessa ol kaafti. gara lafa duutieetti (goggoydeetti) isa oofnee (roobsine). dachii erga isheen duutee booda isaan jiraachifne. Kaafamni Qiyaamaas akkuma kana."},{"id":10,"translation":"Namni jabeenya fedhe (Rabbiin bira haa barbaadu) Jabeenyi hunduu kan Rabbiiti. Haasofni gaariin gara isaa ol baha. Dalagaa gaariitu isa ol fuudha. warreen hamtuu shira xaxan adabbii cimaatu isaaniif jira. shirri isaanii ni bada."},{"id":11,"translation":"Rabbiin biyyee irraa isin uume, ergasii bishaan saalaa irraa. ergasii cimdii isin taasise. dubartiin tamillee hin ulfooftu; hin deessus Beekumsa Isaatiin malee. Namni umrii dheereffame tokkollee, umriin isaa hin dheereffamu. Umrii isaa irraa hin hir’ifamus kitaaba keessatti tahu malee; sun Allaah irratti laafaadha."},{"id":12,"translation":"Galaanni lamaan walhinqixxaatan; inni tokko mi’aawaa, dheebu kutaa, dhugaatiin isaas mijaa’aadha; inni kun immoo soogidda akkaan kuraawaadha. Hunduma irraayyuu foon haarawa ni nyaattu; faaya ishee uffattanis ni baafattu. dooniiwwan isa (galaana) keessa baqaqsituu taatee (kan deemtu) agarta, Akka tola isaa irraa barbaaddattanuufi akka isa galatoomfattanuuf"},{"id":13,"translation":"Inni halkan guyyaa keessa seensisa; guyyaas halkan keessa seensisa. Aduufi ji’as ni laaffise; hunduu hanga beellama beekamaa ta’eetti (orbitii isaanii irra) yaa’u. Inni (kana hojjate) kun Rabbii keessan Allaahdha. mootummaan isaaf tahe, Isaan isin Rabbii gaditti kadhattan wanta hanga qola haphii ija timiraallee hin qaban. [2]","footnotes":"[2] halkan guyyaa keessa seensisuufii guyyaa halkan keessa seensisuun kana dheeressee kaan gabaabsuudha."},{"id":14,"translation":"Yoo isaan kadhattan, kadhaa keessan hin dhagahan; odoo dhagahaniis isiniif hin owwaatan. Guyyaa Qiyaamaas shirkii keessan ni mormu. (Yaa Muhammad!) Akka Rabbii keessa beekaatti homtuu siif hin odeessu."},{"id":15,"translation":"Isin yaa ilmaan namaa! Isin gara Allaahtti haajamoodha; Allaahn Isumatu dureessa, faarfamaadha."},{"id":16,"translation":"Yoo fedhe isin (dachii irraa) deemsiseeti uumama haaraa fida."},{"id":17,"translation":"Suni Allaah irratti ulfaataa miti."},{"id":18,"translation":"(Lubbuun) badii hojjattu (takkas) badii lubbuu biraa hin baadhattu. (Lubbuun) ba’aan (badiin) itti ulfaate takkas gara ba’aa ishee (namni biraa irraa baadhachuutti) yoo kadhattes, odoma fira ishee ta’eellee ishee irraa homaayyuu hin baadhatamu. Kan ati akeekkachiiftu isaan Rabbii isaanii fagootti sodaatanii, Salaata gadi dhaabaniidha. Namni (badii irraa) of qulqulleesse, kan inni of qulqulleessu matuma isaatiifi. Deebi’iinsi garuma Rabbiiti."},{"id":19,"translation":"Jaamaafi namni Ija qabu wal hin qixxaatu. [3]","footnotes":"[3] kaafiraafii mu'iminni walhinqixxaatu jechuu."},{"id":20,"translation":"Dukkanootaafi iftis (akkasuma). [4]","footnotes":"[4] akkuma kana kufriifii iimaanni walhinqixxaawan jechuudha."},{"id":21,"translation":"Gaaddisniifi oo’inis. [5]","footnotes":"[5] akkuma kana jannataafii ibiddi azaabaa walhinqixxaawan jechuudha."},{"id":22,"translation":"kanneen lubbuun jiraniifi isaan du’an wal qixaa miti. Allaahn nama fedhe ni dhageessisa. Ati nama qabrii keessa jiru dhageessisaa miti. [6]","footnotes":"[6] akkuma kana mu'imintootaaf kaafiroonni walinqixxaawan jechuudha."},{"id":23,"translation":"Ati akeekkachiisaa malee waan biraa hin taane."},{"id":24,"translation":"Nuti gammachiisaafi akeekkachiisaa taatee si erginee jirra. Ummanni tokkollee kan akeekkachiisaan (ergamaan Rabbii) isaan keessatti dabru malee hintaane."},{"id":25,"translation":"Yoo si kijibsiisan, warri isaaniin duraas dhugumatti (ergamoota) kijibsiisanii jiru. Ergamtoonni isaanii ragaalee ifa ta’aniin, kitaabota (wanta hunda of keessatti hammatanii)fi kitaaba ibsaa ta’een, isaanitti dhufanii turan."},{"id":26,"translation":"Ergasiis isaan kafaran qabeen jira. adabbiin kiyya akkam ta’e! (bakka isaati argate)."},{"id":27,"translation":"Sila ati hin laallee Rabbiin bishaan samii irraa buusee, fuduraalee bifti isaa adda adda ta’e ittiin magarsine. Gaarreen irraas karaalee adaadiifi diddiimaa, bifti ishee gara gara ta’eefi akkaan gurraacha ta’anis (akka uumne hin arginee?)"},{"id":28,"translation":"Namoota, lubbu qabeeyyiifi beyladoota irraahis akkasuma warra bifti isaanii waldhabaa tahe uume. Gabroota Isaa irraa kan Allaah sodaatan beektota qofa. Rabbiin injifataa, araaramaadha. [7]","footnotes":"[7] kanneen beekkomsarratti hundaayee Rabbi sodaatu ulamaa'ii qofa. kun fadlii sadarkaa isaaniiti ibsa."},{"id":29,"translation":"Dhugumatti, isaan kitaaba (Qur’aana) Rabbii dubbisanii, salaata sirnaan dhaabaniifi kan waan Nuti isaaniif kennine irraa dhoksaafi ifattis kennan, daldala kasaaraa hin qabne kajeelan."},{"id":30,"translation":"Akka Inni (Rabbiin) galatoota isaanii guutee isaaniif kennuufi tola isaa irraas isaanii dabaluuf (kajeelu). Inni araaramaa, galateeffataadha."},{"id":31,"translation":"Kitaaba (Qur’aana) irraa waani Nuti gara keetti buufne isatu dhugaadha, (kitaabban) isa duraa kan dhugoomsuudha. Rabbiin gabroota isaa akkaan beekaa, argaadha."},{"id":32,"translation":"Ergasii kitaabicha (Qur’aana kana) isaan gabroota keenya keessaa filanne dhaalchifnee jirra. Isaan irraa nama lubbuu ofii miidhutu jira; isaan irraas iddugaleessa jira. Isaan irraas warra hayyama Rabbiitiin hojiiwwan gaggaarii irratti dursantu jira. Sun isumatu tola guddaadha."},{"id":33,"translation":"Jannata qubannaa kan ishee seenan, ishee keessattis gumeewwan warqee irraa ta’aniifi faaya uffifaman. Uffanni isaaniis ishee keessatti hariira"},{"id":34,"translation":"Ni jedhu: “faaruun kan Rabbii gadda nurraa deemsiseeti. Gooftaan keenya araaramaa, galateeffataadha."},{"id":35,"translation":"(Inni) Isa tola Isa irraa ta’een mana jireenyaa (jannata) nu qubachiiseedha. kan ishee keessatti rakkoon nu hin tuqneefi kan ishee keessattis dadhabbiin nu hin tuqne keessa."},{"id":36,"translation":"Isaan kafaran ibidda jahannamtu isaaniif jira. Isaanitti murteeffamtees hin du’anu. adabbii ishee irraas homtuu isaan irraa hin salphifamu. akka kanatti haalaan kafaraa hundaa galata galchina."},{"id":37,"translation":"Isaan ishee keessaa (iyyanii) waywaatu “(Yaa) Gooftaa keenya! Isa duraan hojjachaa turreen malee toltuu hojjennaa nu baasi” jechuun. “Sila (umrii dheeraa) namni gorfamuu fedhe isa keessatti gorfamuu danda’u isin hin jiraachifnee? akeekkachiisaan isinitti hin dhufnee? (Adaba kiyya) dhandhamaa; miidhaa hojjattootaaf tumsarraa homaa hin jiru.”"},{"id":38,"translation":"Rabbiin beekaa fagoo samiifi dachiiti. Inni beekaa wantoota qoma keessa jiraniiti.(waan nami yaadu)"},{"id":39,"translation":"Inni Isa dachii keessatti bakka bu’oota isin godhe. Namni kafare kufriin isaa isuma irratti. Kaafiroota kufriin isaanii Rabbii isaanii biratti jibbaa malee homaa isaaniif hin dabalu. Kaafiroota kufriin isaanii hoongoo malee homaa isaaniif hin dabalu."},{"id":40,"translation":"“Sila hiriyoota (shariikoota) keessan kan Rabbiin malee gabbartan mee naaf himaa? Dachii irraa waan isaan uuman mee na argisiisaa. moo Sila samiilee (uumuu) keessatti hirmaannaan isaaniif jiraa? Moo kitaaba isaaniif kenninee, kan isaan ragaa qabatamaa isa irraa ta’e irratti jiran? Lakkisaa; miidhaa hojjattoonni gariin isaanii gariif wal gowwoomsuu malee homaa waadaa waliif hin galanu."},{"id":41,"translation":"Rabbiin samiileefi dachiin akka hin deemne qaba. Odoo bakkaa deemaniis Isa malee tokkolleenuu isaan lamaan hin qabu. Inni obsaa, araaramaa ta’eera."},{"id":42,"translation":"kakuu isaanii cimaa Rabbitti kakatan Yoo akeekkachiisaan (ergamaan Rabbii) isaanitti dhufe ummatoota kamillee caalaa qajeelaa tahan jechuun. Yeroma akeekkachiisan isaanitti dhufu (dhugaa irraa) dheefa malee homaa isaaniif hin daballe."},{"id":43,"translation":"Dachee keessatti boonaafi shira hameenyaa (malee isaaniif hin daballe). shirri hammeenyaa warra isaatti malee hin marsu. Sila karaa warra durii malee waan biraa nieeganii? Karaa Rabbiitiif jijjiirama hin argitu; karaa Rabbiitiif (nama biraatti) naannessuu hin argitu."},{"id":44,"translation":"Sila isaan dachii keessa deemanii booddeen warra isaaniin duraa akkam akka ture hin laalanii? humnaan isaan irra jajjaboo ta’anii turan. Rabbiin samiilee keessattiifi dachii keessattis wanti isa dadhabsiisu hin jiru. Inni beekaa, danda’aa ta’eera."},{"id":45,"translation":"Rabbiin odoo ilmaan namaa waan isaan hojjataniin isaan qabee dugda ishee (dachii) irratti lubbu qabeeyyii tokkoyyuu hin dhiisu ture. Garuu hanga yeroo beekamaatti (qiyaamaatti) isaan booda aansa. Yeroon isaanii hoggaa dhufe (hoji isaaniirratti galata galchaaf) Rabbiin gabroota isaa argaa ta’eera."}]},{"id":36,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa Siin. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kenname."},{"id":2,"translation":"Qur’aana ogummaan guutameenin kakadha."},{"id":3,"translation":"Ati dhugumatti ergamtoota irraayyi."},{"id":4,"translation":"Karaa qajeelaa irra jirta."},{"id":5,"translation":"Buusiinsa Rabbii injifataa, rahmata godhaa ta’e irraa (buufame)."},{"id":6,"translation":"Akka akeekkachiiftuufi Ummata abbootiin isaanii hin akeekkachiifamin, kan dagatoo turan."},{"id":7,"translation":"Dhugumatti, irra hedduu isaanii jechi (adabbiin) irratti mirkanaa’era; isaan hin amanan."},{"id":8,"translation":"Nuti mormoota isaanii irratti sakaallaalee goone; isheen hanga lafee areedaatti (geessi). isaan (mataa) ol fudhamoodha."},{"id":9,"translation":"Dura isaaniitti cufaa, duuba isaanittis cufaa goonee isaan haguugne. Kanaafuu isaan hin argan."},{"id":10,"translation":"Isaan akeekkachiiftus, isaan akeekkachiisuu baattus isaan irratti wal qixa; isaan hin amananu."},{"id":11,"translation":"Kan ati akeekkachiiftu nama gorsa hordofee Rahmaaniin fagootti sodaate qofa. Araaramaafi mindaa gaariin isa gammachiisi."},{"id":12,"translation":"Nuti numatu du’aa jiraachifna. Waan isaan hojjatanii dabarsaniifi hambaalee isaanii ni barreessina. Waan hundayyuu kitaaba ifa bahaa keessatti galmeessinee jirra."},{"id":13,"translation":"Isaaniif fakkeenya godhi warra gandaa kan yeroo ergamtoonni isheetti dhuftee."},{"id":14,"translation":"Yeroo Nuti (ergamoota) lama gara isaaniitti erginee, isaan lamaanuu sobsiisanii, ergasii sadaffaadhaan (isaan) jajjabeessinee, “nuti gara keessanitti ergamoodha” jedhan (fakkeenya godhiif)."},{"id":15,"translation":"Isaanis “isin namuma akka keenyaati malee waan biraa miti. Rahmaan homa tokkoyyuu hin buufne; isin kan sobdan malee waan biraa hin taane” jedhan."},{"id":16,"translation":"(Ergamtoonnis) “Rabbiin keenya ni beeka nuti gara keessanitti ergamoodha” jedhan."},{"id":17,"translation":"“ homtuu nurra hin jiru geessiinsa ifa ta’e geessuu malee .”"},{"id":18,"translation":"(Ummannis) “Nuti isiniin hooddanne (faala ilaallanne) yoo (waamicha keessan irraa) hin dhorgamin, dhagaan isin tumna. Adabbiin laalessaa ta’es nurraa isin tuqa” jedhan."},{"id":19,"translation":"“Hooddannaan (faala ilaallachuun) keessan isinumaa wajjin” jedhan. Sila yoo gorfamtanis (ni hooddattuu)? Akkasii miti Isinumatu ummata daangaa dabritoota” jedhan."},{"id":20,"translation":"Kutaa fagoo magaalattii irraa namichi tokko fiigaa dhufee ni jedhe: “yaa ummata kiyya! Ergamtoota hordofaa."},{"id":21,"translation":"isaannan mindaa (baasii) isin hin gaafanneefi ofii isaanitiifis qajeelfamoo ta’an hordofaa."},{"id":22,"translation":"Ani maaltu naaftahe kan Isa na uume hin gabbarre? isiniis gara Isaa deebifamtu."},{"id":23,"translation":"Sila ani Isaa gadittiin gabbaramtoota biraa godhadhaa? kan Yoo Rahmaan miidhaa wahiitiin na fedhe jaarsummaan isaanii homaa ana hin fayyadne isaaniis ana hin baraaran. (hingodhadhu)."},{"id":24,"translation":"Ani yeroo san jallina ifa galaa keessa ta’eera."},{"id":25,"translation":"Ani Rabbii keessanitti amanee na dhagayaa” [jedhe] (Achumaan dhagaan tumanii isa ajjeesan).[2]","footnotes":"[2] gootummaadhaan imaanaa isaa mul'isee dhageessisee amane."},{"id":26,"translation":"“Jannata seeni” jedhameen. Innis ni jedhe: “ummanni kiyya odoo beekaniin hawwa! [3]","footnotes":"[3] niajjeesan eega wareegamee jannata seenee qananii jnnata keessaa argee gammadee ummata isaatiifis milkii akkasii hawwe."},{"id":27,"translation":"Waan Rabbiin kiyya naaf araarameefi kabajamtoota irraa na godhe (odoo beekaniin hawwa).”"},{"id":28,"translation":"Booda isaatii ummata isaa irratti hoomaa waraanaa samii irraa hin buufne! Kan buufnus hin taane."},{"id":29,"translation":"Isheen iyya takka malee waan biraa hin taane. Yeroma san isaan dhaamoo (dhabamoo)dha."},{"id":30,"translation":"Yaa gaabbii gabrootarratti! Ergamaan kamillee isaanitti dhufee isatti qishinan (baacan) malee hin hafan."},{"id":31,"translation":"Sila isaan dura ummata irraa meeqaatama akka balleessine hin arginee? Isaan gara isaaniitti hin deebi’an."},{"id":32,"translation":"Dhugumatti, hundi isaaniituu (murtiif) nubiratti dhihaatoodha (dhufoodha)."},{"id":33,"translation":"Isaaniif mallattoodha Dachii duutuun Nuti ishee jiraachifneefi firii (adda addaa) ishee irraa baafnee (magarsine) isa irraa nyaatan."},{"id":34,"translation":"Ishee keessatti oyruu muka timirootaafi inabootaa irraa ta’e taasifneerra, Ishee keessaa burqaalee irraas maddisiifnee jirra."},{"id":35,"translation":"Fuduraa isaatiifi waan harki isaanii hojjatte irraa akka nyaataniif (kana goone), Sila hin galateeffatanii?"},{"id":36,"translation":"Inni cimdii hunda ishee uume qulqullaa’eera, waan dachiin biqilchitu irraa, lubbuulee isaanii irraafi wantoota isaan hin beekne irraa (kanta'an)."},{"id":37,"translation":"Isaaniif mallattoodha halkan Isarraa guyyaa baafna. Yeroma san isaan dukkana keessatti ta’u."},{"id":38,"translation":"Aduun hanga buufata isheef taheetti deemti, Sun murtee (Rabbii) injifataa, beekaati."},{"id":39,"translation":"Ji'a buufataalee isaa goonee jirra. hanga inni akka damee meexxii dullattiitti deebi’utti (deemsifne). [4]","footnotes":"[4] jiini yogguu dhume daalacha, qal'aafii gadi jallataa taha. kana hundaanuu damee dulloomtee fakkaata."},{"id":40,"translation":"Aduun baatii dhaqqabuun isheef hin ta’u; halkanis guyyaa hin dursu, Hunduu sarara keessa (daaku)."},{"id":41,"translation":"mallattoodha isaaniif, Nuti sanyii isaanii doonii guutame keessatti fe’uun keenya .[5]","footnotes":"[5] sun doonii nabi nuuhi tan shanyii waan lubbuu qabuu hundaan guutamte. isirratti Rabbiin ilma namaarraa mu'imintoota yaabbachiisee bishaaniin nyaatamuu jalaa nagaya baasuun aayata isaarraayi."},{"id":42,"translation":"Fakkaataa isaa (doonii Nuuh) irraas waan isaan yaabbatan isaaniif uumneerra."},{"id":43,"translation":"Odoo feenee bishaaniin isaan dhidhimsiifna (bishaan nyaachifna) turre. Birmataan tokkos isaaniif hin jiru, Isaan hin baraarfamanis."},{"id":44,"translation":"Rahmata nurraa ta’eef hanga yeroo (muraasaa) akka qanani’aniif (dhiifne) malee (ni dhidhimsiifna turre)."},{"id":45,"translation":"Yeroo ''waan fuuldura keessaniifi duuba keessan jiru sodaadhaa akka rahmanni isiniif godhamuuf” isaanin jadhame (irraa gara galu)."},{"id":46,"translation":"Mallattoon Mallattoolee Rabbii irraa tahe isaanitti dhuftee ishee irraa garagaloo tahan malee hin hafan."},{"id":47,"translation":"Yeroo “waan Rabbiin isiniif kenne irraa kennadhaa” isaaniin jadhame, warri kafaran warra amananiin “sila nama Rabbiin odoo fedhee isa nyaachisu nyaachifnaa? Isin jallina ifa ta’e keessa malee hin jirtanu” jedhu."},{"id":48,"translation":"Ni jedhu: “ baallamni (kaafamaa) kun yoomi Yoo warra dhugaa dubbatu taatan?”"},{"id":49,"translation":"Iyyansa tokkittii kan haala isaan wal falmaa jiranuun isaan qabdu malee homaa hin eeganu. [6]","footnotes":"[6] kun afuuffaa duraati, tan dhumaati."},{"id":50,"translation":"(Yeroo san) dhaamsa (walii dabarsuu) hin danda’an; gara maatii isaaniis hin deebi’an. [7]","footnotes":"[7] hundinuu bakkuma jirutti dhuma."},{"id":51,"translation":"Garriin (xurunbaan) ni afuufama; yoosuu isaan qabroota irraa gara Gooftaa isaanii bahu. [8]","footnotes":"[8] tun afuuffaa 2ffaati, isiin takaafamaati."},{"id":52,"translation":"Jedhan “Yaa badii keenya! bakka ciisa keenya (qabrii) irraa eenyutu nu dammaqse? Kun waan Rahmaan waadaa nuuf gale; ergamtoonnis dhugaa dubbatan”( jedhan)."},{"id":53,"translation":"Isheen iyyaansa (afuuffii) tokko (tan lammaffaa) malee waan biraatii hintaane. Yeroo san isaan hundi nu bira fidamoodha."},{"id":54,"translation":"“Har’a lubbuun tamillee homaa hin miidhamtu. Waan dalagaa turtan malee hin mindeeffamtanu” (isaaniin jedhama)."},{"id":55,"translation":"Warri jannataa har’a dalagaan qabamanii gammachuun guutamoodha."},{"id":56,"translation":"Isaaniifi niitiiwwan isaaniis gaaddisoowwaa keessatti, sireewwan irratti hirkatoodha."},{"id":57,"translation":"Isaaniif ishee keessatti fuduraaleetu jira. Wanti isaan yaammatan hunduu isaaniif jira."},{"id":58,"translation":"Salaamtaan Rabbii rahmata godhaa irraa isaaniin jedhama."},{"id":59,"translation":"“Isin yaa yakkamtootaa! Har’a (Mu’uminootaan) adda ba’aa” (isaaniin jedhama)."},{"id":60,"translation":"“Yaa ilmaan Aadam! Sheyxaana hin gabbarinaa; inni isiniif diina ifa ba’aadha” jechuun ajaja (waadaa) gara keessanitti hin dabarsinee?"},{"id":61,"translation":"“Ana gabbaraa; kanatu karaa qajeelaadha” (isiniin hin jennee)?"},{"id":62,"translation":"Dhugumatti (sheyxaanni) isin irraa uumama baay’ee jalliseera. Sila ka aqlii qabdan hintaanee?"},{"id":63,"translation":"“Isheen tun jahannama ishee kan beellamamatan taataniidha."},{"id":64,"translation":"Waan kafaraa turtaniif har’a ishee seenaa” (jedhamaani)."},{"id":65,"translation":"Har’a afaanoowwan isaanii ni cufna; harkoowwan isaanii Nutti dubbatti; miilloowwan isaaniis waan isaan hojjataa turan ragaa baati."},{"id":66,"translation":"Odoo feenee ijaalee isaanii haqna (jaamsina) turre. (jannatatti achi cehuuf) Gama karaatti wal dorgomu; akkamitti argu!(hin argan)."},{"id":67,"translation":"Odoo feenee iddoowwan isaanii irratti (miila isaanii isaan laamshessina) gara uumama biraatti isaan jijjiirra turre. Isaan duratti deemuus ta’ee duubatti deebi’uu hin danda’anu."},{"id":68,"translation":"Nama umrii dheeressine uumaa kessatti isa gadi dabsina Sila qalbiin hin yaadanuu?"},{"id":69,"translation":"Nuti isa (Nabi muhammad) walaloo hin barsiifne; isaafis hin malu. Inni yaadannoofi Qur’aana mul'ataa malee waan biraa miti."},{"id":70,"translation":"Akka inni nama jiraa ta’e akeekkachiisuufi kaafiroota irratti jechi (adabbii) mirkanaa’uuf (isa buufne).[9]","footnotes":"[9] ka qalbiin isaa iimaanaan jiratte jechuutu itti fedhame."},{"id":71,"translation":"Sila hin ilaallee waan harkoowwan keenya dalagde irraa beyladoota isaaniif uumnee? isaan ishee horatoo ta’aniiru."},{"id":72,"translation":"Ishee isaaniif laaffifne. Garii isheerraa yaabbiin isaanii; garii isheerraa immoo ni nyaatu"},{"id":73,"translation":"Isaaniif ishee keessa faayidaaleefii dhugaatiiwwantu (aanantu) jira. Sila (Rabbiin) hin galateeffattanii?"},{"id":74,"translation":"Rabbiin malee gabbaramtoota godhatan Akka tumsamaniif jecha."},{"id":75,"translation":"Isaan (isaaniif) tumsuu hin danda’an. Isaan (kaafiroonni) isaaniif (sanamaaf) garee khidmaaf dhufanuudha."},{"id":76,"translation":"Jechi isaanii (ka siarrabsaniifii maqaa sixureessan) si hin yaaddessin. Nuti waan isaan dhoksaniifi waan isaan ifa godhanis ni beekna."},{"id":77,"translation":"Sila ilmi namaa akka Nuti bishaan saalaa irraa isa uumne hin arginee? Yeroo san (yeroo guddate) inni mormaa ifa ba’aa ta’ee argama."},{"id":78,"translation":"Fakkeenya Nuuf godheeti, uumama isaa dagatee “erga isheen bututtee lafee eenyutu jiraachisa?” jedhe."},{"id":79,"translation":"“Isa yeroo jalqabaa ishee uumetu jiraachisa” jedhi. Inni uumama hunda beekaadha."},{"id":80,"translation":"(Inni) Isa muka magariisa irraa ibidda isiniif godheedha. Yeroo san isin isa irraa qabsiifattu."},{"id":81,"translation":"Sila Inni samiileefi dachii uume fakkaataa isaanii uumuu irratti danda’aa mitii? Eeyyeen (danda’aa dha!) Inni akkaan uumaadha, akkaan beekaadha."},{"id":82,"translation":"Ajajni Isaa, yoo waan tokko fedhe “tahi” isaan jechuma qofa; yoosuu taha."},{"id":83,"translation":"Inni mootummaan waan hundaa harka Isaa jiru qulqullaa’e! Garuma Isaatti deebifamtan."}]},{"id":37,"verses":[{"id":1,"translation":"(Maleykota) hiriirtuu hiriiraatiinin (kakadha.) [1]","footnotes":"[1] Rabbiin malaaykaa ibaadaa keessatti tarree galtee dhaabbattuun kakate."},{"id":2,"translation":"(Maleeykota) oofiinsa oofaniinis (kakadha)."},{"id":3,"translation":"(Isaan Qur’aana) dubbisiinsa dubbisaniinis (kakadha)."},{"id":4,"translation":"Dhugaan gabbaramaan keessan tokkicha. (inni Allaah)"},{"id":5,"translation":"(Inni) Gooftaa samiilee, dachiifi wantoota jidduu isaan lamaanii jiraniiti. Gooftaa bahoowwanitis."},{"id":6,"translation":"Nuti samii addunyaa faaya urjiileetiin miidhagsineerra."},{"id":7,"translation":"Sheyxaana fincilaa ta’e hunda irraas tiksuu (tiksineerra)"},{"id":8,"translation":"Gara garee ol aanaa hin dhaggeeffachiifaman. Gama hunda irraa (urjiin) darbataman."},{"id":9,"translation":"Ari’amuuf jecha (darbatamu) Isaaniif azaaba addaan hin cinnetu jira."},{"id":10,"translation":"Warra (wahyii) butiinsa bute malee, qaanqeen uraa (fulla'aa) ta’e isa hordofa (itti darbatama)."},{"id":11,"translation":"Mee Isaan gaafadhu, Uumuu keessatti kan irra cimu isaani moo warra uumne kan biraati? Nuti dhoqqee walitti qabattuu irraa isaan uumne."},{"id":12,"translation":"Dhugumatti, (diduu isaanii) dinqisiifattee jirta; isaan immoo ni qoosu."},{"id":13,"translation":"Yeroo gorfamanis hin gorfaman (hinfudhatan)."},{"id":14,"translation":"Yeroo mallattoo argan ni baacu (aayata Rabbiitti qoosu)."},{"id":15,"translation":"“Kun Sihrii mul'ataa malee waan biraatii miti” jadhan."},{"id":16,"translation":"“Sila erga duunee, biyyeefi lafee taanee booda, nuti kaafamoodhaa?"},{"id":17,"translation":"Abbootiin keenya kan duraatis moo?"},{"id":18,"translation":"(Yaa Muhammad!) “eeyyeen; xiqqaatoo taatanii (kaafamtu)” jedhiin."},{"id":19,"translation":"Isheen iyyansa tokko qofa; yeroo san isaan ni ilaalu."},{"id":20,"translation":"“Yaa badii keenya! Kun guyyaa murtiiti” jedhan."},{"id":21,"translation":"“Kun Guyyaa murtii kan isin isa sobsiisaa turtaniidha” (jedhama)."},{"id":22,"translation":"“Isaan miidhaa dalagan, hiriyoota (fakkaatoo) isaaniitiifi waan isaan gabbaraa turanis walitti qabaa” (malaykotaan jedhama.)"},{"id":23,"translation":"“Rabbiin malee (warra isaan gabbaraa turan walitti qabaa); gara karaa ibidda jahiim isaan qajeelchaa (itti oofaa)."},{"id":24,"translation":"Isaan dhaabaa; dhugumatti, isaan gaafatamoodha."},{"id":25,"translation":"Sila maal taataniiti waliif hin tumsine?”(isaaniin jedhama)."},{"id":26,"translation":"Dhugumatti isaan har’a harka kennoodha."},{"id":27,"translation":"Gariin isaanii garii irratti gara galanii, wal gaafatan."},{"id":28,"translation":"Ni jedhu: “isin mirga irraan [gaarii fakkeessuun] nutti dhufaa turtan.”"},{"id":29,"translation":"Ni jedhuun: “isinumatu mu’uminoota hin ta’ini."},{"id":30,"translation":"Nuti isin irratti aangoo hin qabnu turre. Garuu isinumatu ummata jallatoo taatan.”"},{"id":31,"translation":"Jechi Rabbii keenyaa nurratti mirkanaa’eera; dhugumatti nuti (adabbii) dhandhamoodha."},{"id":32,"translation":"isin jallifne Ofii keenyaas jallatoo turre ” [jedhu]."},{"id":33,"translation":"Isaan guyyaa san adabbii keessatti waliin hirmaatoodha."},{"id":34,"translation":"Nuti warra badii hojjatan irratti akka kana dalagna."},{"id":35,"translation":"Isaan yeroo “Rabbiin malee gabbaramaan dhugaa hin jiru” isaanin jedhamu ni boonan."},{"id":36,"translation":"“Sila nuti weellisaa maraataa (kanaaf) gabbaramtoota keenya dhiifnaa?” jedhu."},{"id":37,"translation":"Lakki! Inni dhugaan dhufeeti ergamtootas dhugoomse."},{"id":38,"translation":"Isin adabbii laalessaa dhandhamuuf jirtu (guyyaa qiyaamaa)."},{"id":39,"translation":"Waan dalagaa turtan malee hin mindeeffamtan."},{"id":40,"translation":"gabroottan Rabbii qulqulluu malee. [2]","footnotes":"[2] isaan adabbii azaabaa jalaa nagaya bahoodha."},{"id":41,"translation":"Warri sun hiree (kennaa) beekamaa ta’etu isaaniif jira."},{"id":42,"translation":"kabajamoo ta’anii fuduraaleen isaaniif taatuudha."},{"id":43,"translation":"Jannata qananii keessatti (kabajamoodha)."},{"id":44,"translation":"Haala walitti gara galoo ta’aniin sireewwan irratti ta’u."},{"id":45,"translation":"Kubbaayyaa farsoo qulqulluu irraa ta’een isaan irra naanna’ama."},{"id":46,"translation":"Adii, warra dhuganiif mi’ooytuu taate."},{"id":47,"translation":"Ishee keessa dhukkubni hin jiru; isaan ishee irraa hin machaa’anis. [3]","footnotes":"[3] farshoon jannataa akka taduniyaatti nama hinmacheesitu, matas nama hindhukkubsitu.mi'ooytuu bareedduudha."},{"id":48,"translation":"Isaan bira dubartoota ija isaanii gabaabsan, kan ijji babaldhoo (bareedduu) taateetu jira."},{"id":49,"translation":"Isaan (qulqullina keessatti) akka killee tiiyfamteeti."},{"id":50,"translation":"Gariin isaanii garii irratti, gara galaniiti wal gaafatan."},{"id":51,"translation":"Jedhaan isaan irraa ta’e ni jedha: “ani (addunyaa irratti) hiriyaan qaba ture."},{"id":52,"translation":"Kan “sila ati warra (du’a booda kaafamni akka jiru) amanan irraayii?” jedhu."},{"id":53,"translation":"“Sila erga duunee biyyeefi lafee (nyaatamte) taanee booda kaafamnee mindeeffamnaa (hojii keenyarratti galata galfamnaa)?”"},{"id":54,"translation":"Ni jedhe: “Sila isin (ana waliin deemtanii ) gadi hin ilaaltanii?” [4]","footnotes":"[4] waahela keenya kan aakhiraa mormu san waan inni tahe laallaa?"},{"id":55,"translation":"Gadi millatee walakkaa jahiimitti isa arge."},{"id":56,"translation":"Ni jedhe: “Rabbiin kakadhee! Na balleessitee oolte!"},{"id":57,"translation":"Odoo tolli Gooftaa kiyyaa na tiksuu baatee, silaa anis warra (ibidda) seenan irraa ta’een ture.” [5]","footnotes":"[5] tolli gooftaa kiyyaa kan iimaanaafi qajeelloo naafkennuu keessatti tahe nadhaqqabuu baatee."},{"id":58,"translation":"(Warri jannataa ni jedhu): “sila nuti lamuu wahii duunaa?"},{"id":59,"translation":"Du’a keenya kan jalqabaa malee; nuti adabamoos miti.”"},{"id":60,"translation":"(jannata seenuun) Kun isumatu milkii guddaadha."},{"id":61,"translation":"Fakkaataa kanaatiif hojjattoonni haa hojjatanu."},{"id":62,"translation":"Qubannaaf (qananaa dubbatame) sanatu caala moo, (muka hadhaawaa) zaqquumtu caala?"},{"id":63,"translation":"Nuti miidhaa raawwattootaaf (mukattii san) mokkoroo ishee taasifne."},{"id":64,"translation":"Isheen muka hundee ibidda jahannam keessaan baatuudha."},{"id":65,"translation":"Firiin ishee (fokkataa) akka mataalee sheyxaanotaati."},{"id":66,"translation":"Isaan ishee irraa nyaatanii garaalee isaanii ishee irraa guuttatoodha."},{"id":67,"translation":"Sana booda isaaniif (dhugaatii) bishaan danfaa irraa makametu jira."},{"id":68,"translation":"Sana booda deebiin isaanii gara ibidda jahannam ta’a."},{"id":69,"translation":"Isaan abbootii isaanii jallattoota argan (jallinnarratti isaan hordofan)."},{"id":70,"translation":"Isaan faanoowwan isaanii irra deemu."},{"id":71,"translation":"Isaan duras irra baay’een ummattoota durii jallatanii jiru."},{"id":72,"translation":"Dhugumatti isaan keessatti dinniintota erginee jirra."},{"id":73,"translation":"Booddeen warra dinniinamee akkam akka ta’e ilaali."},{"id":74,"translation":"Gabroota Rabbii qulqulleeffamoo malee."},{"id":75,"translation":"Dhugumatti Nuuh nutti lallabee ture; Nuti warri waamicha owwaate waa tolle!"},{"id":76,"translation":"Balaa guddaa (bishaanin liqimfamuu) irraa isaafi maatii isaa baraarsine."},{"id":77,"translation":"Hortee isaa isaanuma (warra badii jalaa) hafan taasifne."},{"id":78,"translation":"Isaaf dhaloota boodaa keessatti (yaadannoo gaarii) dhiifne."},{"id":79,"translation":"Nageenyi aalama keessatti Nuuh irra haa jiraatu."},{"id":80,"translation":"Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina."},{"id":81,"translation":"Inni gabroota keenya mu’uminootaa irraayi."},{"id":82,"translation":"Sana booda warra kaan ni dhidhimsiifne."},{"id":83,"translation":"Ibraahiimis hordoftoota (karaa) isaa ( Nuuh) irraayi."},{"id":84,"translation":"Yeroo Rabbii isaa bira onnee qulqulluun dhufe (dubbadhu)."},{"id":85,"translation":"Yeroo abbaa isaatiifi ummata isaatiin “maal gabbartan?” jedhe."},{"id":86,"translation":"“Sila kijibaani, gooftoota Allaahn male godhachuu feetanii?"},{"id":87,"translation":"Rabbii aalama hundaa irratti yaanni keessan maali?”"},{"id":88,"translation":"Achumaan urjiiwwan keessa ilaalcha tokko ilaale."},{"id":89,"translation":"Ani dhukkubsataadha” jedhe."},{"id":90,"translation":"Isa irraa gara galanii deeman."},{"id":91,"translation":"Ergasii inni gara gabbaramtoota isaanii maqee “sila hin nyaattanii?” jedheen."},{"id":92,"translation":"Maal taatanii hin dubbanne?"},{"id":93,"translation":"Ergasii isaan irratti mirgaan rukuttaa irratti raawwate."},{"id":94,"translation":"(Mushrikoonni) saffisaan gara isaa gara galan (itti fiigan)."},{"id":95,"translation":"(Ibraahiim) ni jedhe: “sila waanuma (ofii keessanii) boccan gabbartanii?"},{"id":96,"translation":"Odoo Allaahn isiniifi waan isin dalagdanis uume jiruu.”"},{"id":97,"translation":"(Mushrikoonni) ni jedhan: “jaarmaya isaaf ijaaraa; ergasii ibidda boba’aa keessatti isa darbaa.”"},{"id":98,"translation":"Isaan shira isatti (ibraahiimitti) baasuu fedhanii Nuti immoo warra jalaa (moo’amoo) isaan taasifne."},{"id":99,"translation":"Inni ni jedhe: “Ani gara Rabbii kiyyaa deemaadha; Inni na qajeelcha."},{"id":100,"translation":"(Yaa) Rabbii (kiyya)! (Ilmaan) gaggaarii naaf kenni.”"},{"id":101,"translation":"Ilma obsaadhaan isa gammachiifne. [6]","footnotes":"[6] kadhaa isaa isaaf qeeballee ilma obsaa taheen isa gammachiifne. ilmi sun ismaa'iili."},{"id":102,"translation":"Yeroma isa waliin deemuu irra ga’u ni jedhe: “yaa ilma kiyya! Ani manaama keessatti kan si gorra’un arge. Waan siif mul’atu ilaali.” (Ilmis) ni jedhe: “Yaa abbaa kiyya! Waan ajajamte dalagi. Yoo Rabbiin fedhe obsitoota irraa ta’uu na argita.” [7]","footnotes":"[7] manaamni anbiyootaa wahyiidharraayi, hojitti hiikuun dirqama taha."},{"id":103,"translation":"Yeroo isaan lamaanuu (fedha Rabbiitiif) harka kennan, (abbaan ilma isaa kana) adda isaa irratti ciibse."},{"id":104,"translation":"“Yaa Ibraahiim!” jechuun itti lallabne."},{"id":105,"translation":"“Manaama (kee) dhugoomsitee jirtaa. Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.”"},{"id":106,"translation":"Dhugumatti, kun mokkoroo mul'ataadha."},{"id":107,"translation":"Gorra’amaa guddaadhaan isa furre. [8]","footnotes":"[8] hoolaan guddaan fidamee matabita ismaa'iil tahe. ableen isaaf baate hoolaa gorraate."},{"id":108,"translation":"Isaaf (yaadannoo gaarii) warra boodaa keessatti dhiifne."},{"id":109,"translation":"Nageenyi Ibraahiim irra haa jiraatu."},{"id":110,"translation":"Akka kanatti toltuu hojjattoota mindaa isaaniif kennina."},{"id":111,"translation":"Inni gabroota keenya mu’uminootaa irraayi."},{"id":112,"translation":"Is'haaqiin isa gammachiifne, nabiyyii warra gaggaarii irraa kan tae."},{"id":113,"translation":"Isa irrattiifi Is'haaq irrattis barakaa goone. \n Sanyii isaan lamaanii irraa nama toltuu hojjatuufi kan lubbuu isaa miidhaa ifa ta’etu jira."},{"id":114,"translation":"Muusaafi Haaruun irrattis (nabiyyumaa isaanii kennuudhaan0 dhugumatti tola oollee jirra."},{"id":115,"translation":"Isaan lamaaniifi ummata isaanis rakkina guddaa irraa baraarsinee jirra."},{"id":116,"translation":"Isaaniif tumsinee, isaanumatu injifattoota ta’an."},{"id":117,"translation":"Kitaaba ifa ta’e isaaniif kennine."},{"id":118,"translation":"Karaa qajeelaa isaan qajeelchine."},{"id":119,"translation":"Isaan lamaaniif dhaloota boodaa keessatti (yaadannoo gaarii) dhiifnee jirra."},{"id":120,"translation":"Nageenyi Muusaafi Haaruun irra haa jiraatu."},{"id":121,"translation":"Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina."},{"id":122,"translation":"Isaan lamaanuu gabroota keenya mu’uminoota irraayi."},{"id":123,"translation":"Ilyaasis ergamtoota irraayi."},{"id":124,"translation":"Yeroo ummata isaatiin jedhe [yaadadhu]:“Rabbiin hin sadaattanii?"},{"id":125,"translation":"Sila ba’al gabbartanii (Gooftaa) warra waa uumu hundarra caalaa tolchaa tahe dhiiftanii?[9]","footnotes":"[9] ba'la maqaa taabota isaan gabbaruu turaniiti."},{"id":126,"translation":"Allaah Goftaa keessaniifi Gooftaa abbootii keessan isaan jalqabaa ta’e.”"},{"id":127,"translation":"Isa sobsiisan. Kanaafuu isaan (adabaaf) dhiheeffamu."},{"id":128,"translation":"Gabroota Rabbii qulqulleeffamoo malee."},{"id":129,"translation":"Isaaf dhaloota boodaa keessatti (yaadannoo gaarii) dhiifnee jirra."},{"id":130,"translation":"Nageenyi Ilyaas irra haa jiraatu."},{"id":131,"translation":"Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina."},{"id":132,"translation":"Inni gabroota keenya mu’uminoota irraayi."},{"id":133,"translation":"Luuxiis ergamtoota irraayi."},{"id":134,"translation":"Yeroo isaafi maatii isaa hunda (adaba jalaa) baraarsine [yaadadhu]."},{"id":135,"translation":"Jaartii (niitii isaa) kan warra (adabbiif) hafan keessa taate malee."},{"id":136,"translation":"San booda kan biraa hunda ni balleessine."},{"id":137,"translation":"Isin (warri makkaa yeroo shaamitti deemtan) ganamfatoo taatanii isaan irra dabartu."},{"id":138,"translation":"Halkanis (irra qaxxaamurtu); sila aqlii hinqabdanii? (hingorfamtanii?)."},{"id":139,"translation":"(Nabi) Yuunusis ergamtoota irraayi."},{"id":140,"translation":"Yeroo gara doonii (fe’isaan) guutamee sokke [yaadadhu]."},{"id":141,"translation":"(Namoota doonii waliin) carraa kaasee, warra carraan itti ba’e irraa ta’e."},{"id":142,"translation":"Haala komatamaa ta’een qurxummiin isa liqimse."},{"id":143,"translation":"Odoo inni warra Rabbiin qulqulleessan irraa ta’uu baatee;[10]","footnotes":"[10] yeroo qurxummiin isa liqimsite \" laa ilaaha illaa anta subhaanaka innii kuntu mina zzaalimiin \" jedhee Rabbi kadhate."},{"id":144,"translation":"Silaa hanga guyyaa kaafamaniitti garaa isaa (qurxumichaa) keessa jiraata ture."},{"id":145,"translation":"Isaa dhukkubsataa lafa dirreetti isa darbine. [11]","footnotes":"[11] dirre qullaa muka hinqabne keessatti darbame garaa qurxummiirraa baafamee."},{"id":146,"translation":"Muka buqqee irraa ta’e isa irratti biqilchine. [12]","footnotes":"[12] akka baala isaa jalatti gaaddiseefatee firii isaarraa nyaatuuf jecha."},{"id":147,"translation":"Gara (namoota) kuma dhibbaa yookiin sanarra dabalaniitti isa ergine."},{"id":148,"translation":"Ni amannaan hanga yeroo murtaa’eetti isaan qanansiifne."},{"id":149,"translation":"(Yaa Muhammad!) isaan gaafadhu: “Sila (akka isaan jedhanitti) Gooftaa keetiif ilmoon dubaraa taateeti, isaaniif immoo ilmaan dhiiraa tahanii?”(miti)."},{"id":150,"translation":"Moo (akka isaan jedhanitti) isaanii argani malaykota dubara uumnee? (miti)."},{"id":151,"translation":"Dhagaayaa! Isaan soba isaanii irraa ni jedhu."},{"id":152,"translation":"“Rabbiin ni dhale” (jedhu) isaan kijiboodha.(Rabbiin ilmoo dhalurraa qulqullaaye)."},{"id":153,"translation":"Sila Inni ilmoo dubaraati ilmaan dhiiraa irra filatee? (miti)."},{"id":154,"translation":"Maaltu isiniif tahe? Akkamitti murteessitan?"},{"id":155,"translation":"Sila hin gorfamtanuu?"},{"id":156,"translation":"Moo ragaa ifa ta’etu isiniif jira?"},{"id":157,"translation":"Yoo kan dhugaa jettan taataniif kitaaba keessaniin koottaa."},{"id":158,"translation":"Gidduu Isaatiifi gidduu malaykotaatti firummaa godhan. Malaykoonni dhugumatti akka isaan (kun) dhiaatuuf jiran sirritti beekanii jiru."},{"id":159,"translation":"Waan isaan (kaafirtoonni), isaan jedhan irraa Rabbiin qulqullaa’e."},{"id":160,"translation":"Gabroota Rabbii isaan qulqulleeffamoo malee (ni dhihaatu)."},{"id":161,"translation":"Isiniifi wantoonni isin (Rabbiin malee) gabbartan."},{"id":162,"translation":"Isin isa irratti (nama amane kamillee) jallistootaa miti."},{"id":163,"translation":"Namoota ibidda jahannam seenun (itti murtaa’e) malee."},{"id":164,"translation":"Nurraa (maleykaan) tokkollee iddoon beekamaan isaaf ta’u malee hin hafu."},{"id":165,"translation":".Nuti (maleykonni), dhugumatti, hiriira galoodha."},{"id":166,"translation":"Nuti dhugumatti Rabbiin qulqullessoodha."},{"id":167,"translation":"Isaan (mushrikoonni) kan jedhan tahan:"},{"id":168,"translation":"“Odoo yaadannoo warra durii keessaa tokko nu bira jiraatee,"},{"id":169,"translation":"Silaa dhugumatti gabroota Rabbii qulqulleeffamoo taana turre.”"},{"id":170,"translation":"(Qur’aanni itti dhufnaan) isatti kafaran. Fuula dura beekuuf jiraatu."},{"id":171,"translation":"Dhugumatti, jechi keenya gabroota keenya ergamtootaaf dabreera."},{"id":172,"translation":"Isaan isaanumatu tumsamoodha."},{"id":173,"translation":"Waraanni keenyas injifattoonni isaanuma (jechuunis dabarte)."},{"id":174,"translation":"(Yaa Muhammad!) Yeroo murtaa’eef isaan dhiisii irraa garagali."},{"id":175,"translation":"Ati itti eegi, fuula dura (waan isaaniif qophaa’e) ni argu."},{"id":176,"translation":"Sila azaaba keenya jarjarfatanii?"},{"id":177,"translation":"Yeroo (azaabni) qe’ee isaaniitti bu’e, bariisaan warra dinniinamanii fokkateera."},{"id":178,"translation":"(Yaa Muhammad!) hanga yeroo murtaa’eetti isaan irraa garagali."},{"id":179,"translation":"Itti eegi, fuula dura (waan isaaniif qophaa’e) ni argu."},{"id":180,"translation":"Goftaan kee, Gooftaan injifannaa, waan isaan jedhaniin irraa qulqullaa’e."},{"id":181,"translation":"Nageenyis ergamtoota irra haa jiraatu."},{"id":182,"translation":"Faaruun hundi kan Allaah, Gooftaa aalama hundaati."}]},{"id":38,"verses":[{"id":1,"translation":"Saad Qur’aana abbaa yaadannoo ta’eenin (kakadha)! [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Dhugumatti isaan kafaran of tuulummaafi mormii keessa jiru."},{"id":3,"translation":"Isaan dura (dhaloota) jaarraa meeqaatama balleessinee jirra. Yeroo baqaaf hin taane walitti lallaban."},{"id":4,"translation":"Sodaachisaan isaan irraa ta’e isaanitti dhufuun isaan dinqisiisee, kaafirtoonni ni jedhan: “kun falfalaa, kijibaadha."},{"id":5,"translation":"Sila gabbaramtoota (hedduu) gabbaramaa tokko qofa taasisee? Dhugumatti, kun waan dinqisiisaadha.”"},{"id":6,"translation":"Gurguddoon isaan irraa (mushrikoota irraa) tahan deemaniiti “deemaa gooftolee keessan (gabbaruu) irratti obsaa; dhugumatti, inni kun wanta nurraa barbaadamuudha\" (waliin jedhan)."},{"id":7,"translation":"Amantii gara dhumaa (kiristaanummaa) keessatti kana hin dhageenye. Kun waanuma haara’a uumame malee homaa miti.\""},{"id":8,"translation":"Sila gorsi (Qur’aanni) kun nu hunda gidduu isa qofarratti buufamee? ” Dhugumatti, isaan yaadannoo kiyya irraa mamii keessa jiru. Garuu hanga ammaatti adabbii (kiyya) hin dhandhamnee."},{"id":9,"translation":"Furtuuwwan rahmata Rabbii keetii kan injifataa, arjoomaa ta’ee isaan bira jiraa?"},{"id":10,"translation":"Moo mootummaa samiilee, dachiifi wantoota gidduu isaanii jirantu isaaniif tahee? Oggas, karaalee keessaan (gara samii) ol haa bahanii. (hindandayan)."},{"id":11,"translation":"Isaan bakka sana (dirree badrii) keessa jiran humna waraana xiqqoo (dha). Akkuma warri gamtaa durii injifataman saniiti (injifatamuuf jiru)."},{"id":12,"translation":"Isaaniin dura ummanni Nuuh, Aadiifi Fir’awni abbaa shikaalaa tae (ergamaa isaanii) sobsiisaniiru."},{"id":13,"translation":"Samuud, ummanni Luuxiifi warri bosonaas (sobsiisanii jiru) Isaan hunduu gareewwan (dhugaa irratti duulanii dha)."},{"id":14,"translation":"Hundi isaanii ergamtoota sobsiisan malee hin hafne. Kanaafuu adabbiin (kiyya) isaan irratti mirkanaa’e."},{"id":15,"translation":"Isaan kun iyyansa tokko kan deebi’uun isheef hin jirre malee homaa hin eegan."},{"id":16,"translation":"(haala kan qoosan tahaniin) Ni jedhan: “Yaa Rabbii keenya! (Adaba irraa) qooda keenya guyyaa qormaataa dura nuuf arifachiisi.”"},{"id":17,"translation":"Waan isaan jedhan irratti obsi. Gabricha keenya Daawuudiin abbaa jabeenyaa kan ta’e yaadadhu. Inni akkaan tawbataa ture."},{"id":18,"translation":"Nuti gaarreen isa waliin galgalaafi ganama kan Rabbiin faarsan ta’anii laaffifnee jirra."},{"id":19,"translation":"Allaattiinis walitti qabamtuu taatee (isa waliin akka faarsan mijeessinee jirra). Hunduu gara Isaa deebi’oodha."},{"id":20,"translation":"Mootummaa isaa jabeessinee jirra. Hikmaa (nabiyyummaa) fi haasa’a adda baasuus isaaf kennineerra."},{"id":21,"translation":"Sila oduun wal falmitootaa kan yeroo dadaa koranii gamoo (isaa) seenan si dhaqqabeeraa?"},{"id":22,"translation":"Yeroo isaan daawud irratti seenanu, isaan irraa rifate“Hin sodaatin; (nuti) wal falmitoota lama kan gariin keenya garii irratti daangaa dabreedha. Kanaaf gidduu keenyatti dhugaan murteessi. Hin jallisinii, gara karaa sirrii nu qajeelchi” jedhan."},{"id":23,"translation":"kun obboleessa kiyya, Isaaf hoolota dhaltuu sagaltamii sagaltu jira. Anaaf immoo hoolaa dhaltuu takka qofatu jira. “Ishee naaf kenni” jedheeti, kadhaa keessatti natti jabeesse. [2]","footnotes":"[2] namoota lameenirraa tokko akkana jedhee nabi daawuditti iyyannoo isaa dhiheeffate."},{"id":24,"translation":"(Daawuud) ni jedhe: “dhugumatti, hoolaa tee gara hoolota isaatti dabalachuuf si gaafachuudhaan simiidhee jira. irra hedduun warra horii wajji qabanii gariin isaanii garii irratti miidhaa dalagu; isaan amananii, toltuu dalagan malee Isaan baay’ee xiqqoodha.” Daawuud akka isa qoranne beekeeti, Rabbii isaa araarama kadhatee, rukuu’as bu’ee, (gara Gooftaa isaatti) deebi’e. [3]","footnotes":"[3] nabi daawud akkatti murteesse.\nasitti sujuuda qaraatii qur'aanaattu barbaachisa."},{"id":25,"translation":"(Nutis) sana isaaf araaramne. Dhugumatti, isaaf Nu biratti dhihaannaafi iddoo deebii (jannata) gaarii ta’etu jira."},{"id":26,"translation":"Yaa Daawuud! Nuti dachii keessatti bakka bu’aa (bulchaa) si taasifnee jirra. jidduu namaatti dhugaan murteessi. fedha lubbuu hin hordofin karaa Rabbii irraa si jallisaa. Dhugumatti, isaan karaa Rabbii irraa jallatan, waan guyyaa herregaa dagataniif isaaniif adabbii cimaa ta’etu jira."},{"id":27,"translation":"Samii, dachiifi wantoota gidduu lamaan isaanii jiran, taphaaf hin uumne. Sun sehaa warra kafaraniiti. Isaan kafaraniif laga ibidda irraa ta’etu (halaakaatu) jira."},{"id":28,"translation":"Sila isaan amananii, toltuuwwan dalagan akka warra dachii keessatti balleessa dalaganii ni goonaa? (hingoonu). Moo Warra Allaah sodaatan akka warra yakkamoo ni taasifnaa? (hintaasisnu)"},{"id":29,"translation":"(Kun) kitaaba gara keetti isa buufneedha. Barakeeffamaadha. akka isaan keeyyattoota isaa xiinxalaniifi akka warreen sammuu qaban ittiin gorfamuuf jecha."},{"id":30,"translation":"Daawuudiif Suleeymaaniin kennine. waatolee gabrichi! Inni akkaan tawbataadha."},{"id":31,"translation":"Waaree booda faradoon leenjifamoon, fiigichatti cimoo ta’an yeroo isa irra fidaman (dubbadhu)."},{"id":32,"translation":"Ni jedhe: “ani jaalala qabeenyaa (fardaa) faaruu Gooftaa kiyyaa caalaa jaaladhe. hanga aduun (seensaan) dhokattutti."},{"id":33,"translation":"Isaan kana gara kiyya deebisaa” (jedhee), battalumatti lukaafi morma isaanii mummuruutti (seyfiin dhawutti) seene."},{"id":34,"translation":"Dhugumatti Suleeymaaniin mokkorre. Siree isaa irratti qaama (laafaa) darbine. Eegasii ( tawbaa) deebi’e."},{"id":35,"translation":"Ni jedhe: “Gooftaa kiyya! Naaf araarami; aangoo ana booda eenyuufillee hin malles naaf kenni. Ati situ akkaan kennaadha.”"},{"id":36,"translation":"Qilleensa (bubbee) isaaf laaffifnee, ajaja isaatiin laaftuu taatee gara inni fedhetti deemti."},{"id":37,"translation":"Shayxaanotas isaan akkaan ijaaraniifi bishaan keessa akkaan lixan hunda (isaaf laaffifne)."},{"id":38,"translation":"Warri biroos kan sakaallaan (diriin) walitti hidhaman (isaaf laaffifne)."},{"id":39,"translation":"“Kun kennaa keenyaa, kenni! yookiin dhorgadhu! Herreegaan maletti” (janneen)."},{"id":40,"translation":"Dhugumatti, isaaf Nu bira dhihaannaafi deebii gaarii ta’etu jira."},{"id":41,"translation":"Gabricha keenya Ayyuubiin dubbadhu yeroo inni Gooftaa isaatti lallabee “shayxaanni rakkinaafi adabaan na tuqee jira” (jedhe)."},{"id":42,"translation":"(Rabbiin): “Dachii miila keetiin (dachii) dhiiti, Kun (bishaan) qabbanaa’aa dhiqataafi dhugaatiif oolu” (jedheen). [4]","footnotes":"[4] Nabi Ayyuub dachii miila isaatiin dhiitee Rabbiin bishaan maddisiiseef bishaan sanirraa dhugee dhiqate."},{"id":43,"translation":"Maatii isaa (deebifnee) isaaf kenninee, fakkaataa isaaniis (isaaf daballe). Rahmata nubiraa taheefii, gorsa warra sammuu qabaniif jecha. [5]","footnotes":"[5] maatii isaa dachaa godhee kenneef."},{"id":44,"translation":"“Harka keetiinis hidhaa harcummee qabii (niitii tee) isaan rukuti; kakuu (tee) hin cabsin” (jenneen). (isa mokkorreeti) obsaa ta’uu isa agarre. waatolee gabrichi! inni akkaan tawbaa deebi’aadha."},{"id":45,"translation":"Gabroota keenya Ibraahiim, Is'haaqiifi Ya’aquubiin kanneen (Ibaadaa irratti) cimoofi ija xiinxaltu qaban san dubbadhu."},{"id":46,"translation":"Nuti haala gaariidhaan isaan qulqulleessine. (Isheenis) ganda (Aakhiraa) yaadachuudha."},{"id":47,"translation":"Dhugumatti isaan Nu biratti filatamoo gaggaarii irraayi."},{"id":48,"translation":"Ismaa’il, Yasa’iifi Zulkifliinis dubbadhu; (isaan) hunduu filatamtoota irraayi."},{"id":49,"translation":"Kuni (isaaniif) faaruudha. Isaan Rabbiin sodaataniif deebii gaariitu jira."},{"id":50,"translation":"Jannata qubsumaa kan balballoonni isaaniif banaa ta’antu jira."},{"id":51,"translation":"Ishee keessa (siree irratti) hirkatanii jiraatu. Ishee keessatti fuduraalee baay’eefi dhugaatiis ni waammatu."},{"id":52,"translation":"Dubartoota (nama biraa ilaaluu irraa) ija gabaabsan, kan umriin isaanii wal qixa taatetu isaan bira jira."},{"id":53,"translation":"Kun waan guyyaa herregaatiif beellama godhamtaniidha."},{"id":54,"translation":"Kun kennaa keenyaa, dhumti isaaf hin jiru."},{"id":55,"translation":"Kun (kan mu’uminootaati) Daangaa dabartootaaf immoo deebi'iinsa hamaa ta’etu jira."},{"id":56,"translation":"Jahannama ishee seenantu jira. Afatichi waa fokkate!"},{"id":57,"translation":"Kuni bishaan danfaafi malaadhaa, haa dhandhamanu."},{"id":58,"translation":"[Adabbiin] biraa fakkaataa isaa [kan duraa] ta’e gosa baay’eetu jira."},{"id":59,"translation":"Kuni garee isinii waliin ibidda seenaniidha” (maleykaan jettiin) “Simannaan gaariin isaaniif hin ta’in, isaanis (numaa waliin) ibidda seenoodha” (matootiin jedhan)."},{"id":60,"translation":"(Hordoftoonni) ni jedhu: “Isinis simannaan gaariin isiniif hin godhamin. Isintu karaa kan nuuf godhee (isin hordofne).” Iddoon teessumaa waa fokkatee!"},{"id":61,"translation":"Ni jedhu: “Gooftaa keenya! nama kana karaa nuuf godhe ibidda keessatti adabbii dachaa ta’e isaaf dabali.”"},{"id":62,"translation":"(Matootiin warra ibiddaa) Ni jedhu: “Maaliif namoota (duniyatti) hammaatoo irraa lakkaa’aa turre (asitti) hin argine?"},{"id":63,"translation":"(Nutu) qishnaa isaan godhate moo, ijoowantu isaanirraa nu dabe?”"},{"id":64,"translation":"Sun dhugaadha; (inni) wal mormii warra ibiddaati."},{"id":65,"translation":"“Ani kantahe akeekkachiisaa qofa; Rabbii tokkicha injifataa ta’e malee dhugaan gabbaramaan hin jiru” jedhi."},{"id":66,"translation":"(Inni) Gooftaa samiilee, dachiifi waan isaan lamaan jidduu jiruu, injifataa, araaramaa ta’edha."},{"id":67,"translation":"Jedhi: “inni (Qur’aanni ) oduu guddaadha."},{"id":68,"translation":"Isin isa irraa garagaltani."},{"id":69,"translation":"Yeroo isaan (waa’ee Aadam keessatti) falman ani waa’ee jiraattoota olii (maleykotaa) irraa beekumsa hin qabu."},{"id":70,"translation":"Ani sodaachisaa mul'ataa ta’uu malee beeksifni (biraa) gara kiyya hin godhamu.”"},{"id":71,"translation":"Yeroo Gooftaan kee malaykotaan “Ani nama dhoqqee irraa uumuufan jira” jedhe [yaadadhu]."},{"id":72,"translation":"“yeroo isa sirreessee, ruuhii kiyya (kan Ani uume) irraa isa keessatti afuufe isaaf sujuuda bu’aa” (jedheen)."},{"id":73,"translation":"Malaykonni hundi isaanii sujuuda bu’an. (sujuudni sun sujuuda kabajaati)."},{"id":74,"translation":"Ibliis malee (sujuuda dide) boonee, kaafiroota irraa ta’e."},{"id":75,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Yaa Ibliis! Waan Ani harka kiyyaan uumeef (Aadamiif) sujuuduu maaltu si dhorge? Ni boonte moo, of tuultota irraa taate?”"},{"id":76,"translation":"(Ibliis) ni jedhe: “Anatu isarra caala; ana ibidda irraa na uumte, isa immoo suphee (horofa)(dhoqqee) irraa isa uumte.”"},{"id":77,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “ishee irraa (jannatarraa) bahi; ati (rahmata irraa) fageeffamaadha (abaaramaadha)."},{"id":78,"translation":"Hanga guyyaa murtiitti (qiyaamaatti) abaarsi kiyya sirra haa jiraatu.”"},{"id":79,"translation":"(Ibliis) ni jedhe: “hanga guyyaa (du’a irraa) kaafamaniitti na tursiisi.”"},{"id":80,"translation":"(Rabbiinis) “dhugumatti, ati warra tursiifaman irraayi” jedheen."},{"id":81,"translation":"“Hanga guyyaa yeroo beekamaatti.”"},{"id":82,"translation":"(Ibliis) ni jedhe: “jabeenya keetiin kakadhee! Isaan hunda (ilmaan aadam hundaa) nan jallisa."},{"id":83,"translation":"Gabroota kee irraa isaan qulqulleefamoo malee.”"},{"id":84,"translation":"(Rabbiin) ni jedhe: “Egaa dhugaan (Ana irraayi), Ani dhugumaan jedha."},{"id":85,"translation":"(Guyyaa qiyaamaa) Jahannamiin siifi isaan irraa namoota si hordofan hundaaniin guuta.”"},{"id":86,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi: “(Qur’aana) kana irratti mindaa isin hin gaafadhu. Ani warra of dirqan irraayis miti."},{"id":87,"translation":"Inni (qur'aanni) gorsa aalama hundaati malee waanbiraa miti."},{"id":88,"translation":"Dhugumatti, oduu isaa (qur'aanaa) yeroo booda beekuuf jirtu.”"}]},{"id":39,"verses":[{"id":1,"translation":"Buufamuun kitaabichaa (Qur'aanaa) Rabbii injifataa, ogessa ta’e irraayi. [1]","footnotes":"[1] Qur'aana Nabi Muhammadirratti Rabbiitu buuse."},{"id":2,"translation":"Nuti dhugaan kitaaba gara keetti buufneerra. Rabbiin gabbari amantii Isaaf qulqulleessaa ta’ii."},{"id":3,"translation":"Dhaga’aa! Amantiin qulqulluun kan Allaah qofa. Warri Isa malee gargaartota godhatan “gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiheessaniif malee isaan hin gabbarru” (jedhu). Rabbiin waan isaan isa keessatti wal dhabaa turan gidduu isaaniitti ni murteessa. Rabbiin nama kijibaa, akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu. [2]","footnotes":"[2] jechi kuni jecha namni hedduun ittiin dogoggoree ittiin kafare. innis \"gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiheessaniif malee isaan hin gabbarru”"},{"id":4,"translation":"Rabbiin odoo ilma godhachuu fedhee, silaa waan ofii uumu keessaa kan fedhe filata ture. Qulqullina isaaf malu (sana irraa) qulqullaa’e Inni Allaah tokkicha hunda mo’ataadha."},{"id":5,"translation":"Samiileefi dachii dhugaan uume. Halkan guyyaa irratti mara; guyyaas halkan irratti mara. Aduufi baatiis ni laaffise. Hunduu yeroo murtaa’eef deemu. Dhaga’aa! Inni injifataa, araaramaadha."},{"id":6,"translation":"Lubbuu takka (Aadam) irraa isin uumee, ergasii ishee irraa qindii ishee (hawwaa'a) taasisee; beeyladoota irraas qindiiwwan saddeet isiniif buuse (uume); Garaalee haadhoowwan keessanii keessatti isin uuma, uumama boodaan uumama godhee dukkana sadi keessatti (isin uuma). Kun Rabbii gabbaramaa keessan ta’eedha. Mootummaan kan Isaatii. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Akkamumatti (Isarraa) gara galfamtan? [3]","footnotes":"[3] - qindiin saddeet gaala, horii, re'eefii hoolaa hundi isiituu kormaafii dhalaa walitti saddeet taha.\n       - Dukkanti sadeen garaa haadhaa, gadaamessaafii hobbaatiidha."},{"id":7,"translation":"Yoo kafartan, Rabbiin isin irraa dureessa. Garuu gabroota Isaatiif kufrii hin jaalatu. Yoo (Isa) galateeffattan isa isiniif jaallata. (Lubbuun) dilii hojjattu takka dilii (nama) biraa hin baadhattu. Ergasii gara Gooftaa keessaniiti deebiin keessan. Inni waan isin dalagaa turtan isinitti odeessa. Inni beekaa waan qomoowwan keessaati. [4]","footnotes":"[4] Rabbiin gabroottan isaa kafaruu hinjaalatu, kurittis hin ajaju, irraa dhoowwe. iimaanatti ajaje, amanuu isaanii nijaalata galatallee galchaaf."},{"id":8,"translation":"Ilmi namaa yoo rakkoon wahii isa tuqe, gara Isaa deebi’uun Gooftaa isaa kadhata. Ergasii yeroo (Rabbiin) ni’imaa Isa biraa ta’e isaaf kenne, Isa (Rabbii) dura kadhachaa ture irraanfata, karaa Isaa irraa (namoota) jallisuuf jecha Rabbiif hiriyaa taasisa. “Kufrii keetti xiqqo bashannani; dhugumatti ati warra ibiddaa irraayi” jedhiin."},{"id":9,"translation":"Sila namni Rabbiif jecha yeroo halkanii sujuudaafi (salaataaf) dhaabbataa, Aakhiraa sodaataa, rahmata Rabbii isaa kajeelaa (Rabbiif) ajajamu (isa hin amanneen wal qixxaataa?) Jedhi: “sila isaan beekaniifi isaan hin beekne wal qixxaatuu?” isaan gorfaman warra sammuu qaban qofa."},{"id":10,"translation":"Jedhi: “Yaa gabroota kiyya kan amantan! Gooftaa keessan sodaadhaa. Isaan addunyaa kana keessatti toltuu hojjataniif (Aakhiratti) toltuun (qophaa’ee) jira. Dachiin Rabbii bal’oodha. Warri obsan mindaan isaanii kan isaaniif kennamu lakkoofsa maleedha.”"},{"id":11,"translation":"“Ani amantii Isaaf qulqulleessee, Rabbi gabbaruuttin ajajame” jedhi."},{"id":12,"translation":"“Jalqaba Muslimtootaa ta’uttis nin ajajame.”"},{"id":13,"translation":"“Ani yoon ajaja Gooftaa kiyyaa dide adabbii guyyaa guddaan sodaadha” jedhi."},{"id":14,"translation":"Jedhi: “Ani Rabbuma qofaan, amantii kiyya Isaaf qulqulleessaa ta’ee gabbara.”"},{"id":15,"translation":"Isaan malee waan feetan gabbaraa “warri hoonga’an isaan Guyyaa Qiyaamaa lubbuulee isaaniitiifii maatii isaaniis hoonga’aniidha. Dhagayaa kun isumatu hoongoo ifa galaadha.”"},{"id":16,"translation":"Isaaniif gubbaa isaanii irraa haguuggaa ibidda irraa ta’eetu jira; jala isaanii irrallee haguuggaa (ibiddaatu jira) Sana Rabbiin gabroota Isaa ittiin sodaachisa “Yaa gabroota kiyya! Anuma qofa sodaadhaa.”"},{"id":17,"translation":"Isaan gabbaramoota sobaa ishee gabbaruu irraa fagaatanii, gara Rabbii deebi’an, isaaniif gammachuutu jira. Gabroota kiyya gammachiisi."},{"id":18,"translation":"(Isaan) warra jecha dhageeffatanii, ergasii irra bareedaa isaa hordofaniidha. Isaan sun warra Rabbiin isaan qajeelche. Isaan sun isaanumatu warra qalbiiwwan qabaniidha.."},{"id":19,"translation":"Sila namni jechi azaabaa isa irratti mirkanaa’e (nama hamtuu irraa fagaate waliin wal qixaa)? Sila ati nama ibidda keessa jiru ni baraartaa?"},{"id":20,"translation":"Garuu warra Rabbii isaanii sodaatan, isaaniif kutaalee isaan gubbaa kutaaleen (biraa) ijaaramtuun jirtu, kan isaan jala laggeen dhangalaatutu jira. Waadaa Rabbiiti Rabbiin waadaa Isaa hin diigu."},{"id":21,"translation":"Sila Rabbiin bishaan (rooba) samii irraa buusee, ergasii burqaalee godhee dachii keessa gadi isa liccisiise hin agarree? Ergasii isaan (bishaaniin) midhaan bifti isaa gara garaa biqilchee, ergasii nigoggoga daalacha ta’u argita. Ergasii caccabaa godha. Dhugumatti, kana keessa warra qalbii qabaniif gorsatu jira."},{"id":22,"translation":"Sila namni Rabbiin qoma isaa Islaamaaf bal’isee, ifaa (beekumsa) Gooftaa isaa irraa ta’erra jiru (akka nama Islaama’uu dideetii)(miti)? Yaa badii namoota onneewwan isaanii zikrii Rabbii irraa gogdee! Isaan sun jallina ifa ta’e keessa jiru."},{"id":23,"translation":"Rabbiin haasawa gaarii, kitaaba (miidhagina keessatti) wal fakkaatu, kan oduun isaa lama lamaan deemtu, kan isa irraa gogaaleen warra Gooftaa isaanii sodaatanii suukannooftu, ergasii gogaaleen isaaniitiifi onneewwan isaanii gara yaadannoo Rabbiitti laafu buusee jira. Kun qajeelfama Rabbiiti; isaan nama fedhe qajeelcha. Nama Rabbiin jallise qajeelchaan isaaf hin jiru."},{"id":24,"translation":"Sila namni Guyyaa Qiyaamaa fuula isaatiin azaaba hamaa san (qaama) isaa irraa eegu (akka nama jannata seenuutii?)(miti) Miidhaa dalagtootaan ni jedhama: “Waan oomishaa turtan dhandhamaa.”"},{"id":25,"translation":"Warri isaaniin duraa sobsiisaniiti, adabbiin gara isaan hin beekneen isaanitti dhufe."},{"id":26,"translation":"Rabbiin jiruu addunyaa keessatti salphina isaan dhandhamsiise. adabbiin kan Aakhiraatu irra guddaadha Odoo beekanii."},{"id":27,"translation":"Dhugumatti, Nuti ilmaan namaatiif Qur’aana kana keessatti akka isaan gorfamaniif fakkeenya hunda irraa goone."},{"id":28,"translation":"Qur'aana afaan Arabaa haala ta’een, kan jallinna tokko hin qabne ta’ee akka Rabbiin sodaataniif jecha (isaanif buufne)."},{"id":29,"translation":"Rabbiin ‘nama tokko kan shariikkan (isa irratti) wal hin taane waliin qabaniifi kan namni tokko qofti qabu fakkeenya godhe. Isaan kun lamaan fakkeenyaan walqixaa? (miti) Faaruun hundi kan Rabbiiti. Garuu irra hedduun isaanii hin beekanu."},{"id":30,"translation":"(Yaa Muhammad) ati ni duuta; isaanis ni du’u!"},{"id":31,"translation":"Ergasii isin (hunduu) Guyyaa Qiyaamaa Gooftaa keessan biratti wal mormitu."},{"id":32,"translation":"Sila namni irra miidhaa hojjate ni jiraa nama Rabbi irratti sobe, kan yeroo dhugaan isatti dhufu sobsiise irra?  Sila teessoon kaafirootaa jahannam keessa hin taanee?"},{"id":33,"translation":"Inni dhugaan dhufeefi kan isa dhugoomses, isaan sun isaanuma warra Rabbiin sodaatu."},{"id":34,"translation":"Isaaniif waan isaan fedhantu Rabbii isaanii bira jira. Sun galata warra toltuu hojjataniiti."},{"id":35,"translation":"Akka Rabbiin hamtuu waan dalaganii isaan irraa haqee mindaa isaanii gaarii waan isaan hojjatanii isaanii galata galchuuf (isaaniif laaffise)."},{"id":36,"translation":"Sila Rabbiin gabricha Isaatiif ga’aa mitii? Warra Rabbii gaditti (gabbaraniin) si sodaachisu. Nama Rabbiin jallise qajeelchaan isaaf hin jiru."},{"id":37,"translation":"Nama Rabbiin qajeelches wanti isa jallisu hin jiru. Sila Rabbiin injifataa, haaloo baafataa hin taanee?"},{"id":38,"translation":"Odoo isaan gaafattee “Samiileefi dachii eenyutu uume?” (jettee)  “Rabbuma” jedhu. “Mee naaf odeessaa? Wanti isin Rabbiin malee waammattan (gabbartan) odoo Rabbiin hamtuu naan fedhee, sila isaan rakkoo isaa san (narraa) ni deebisuu? Yookiin odoo rahmataan na fedhee, isaan rahmata Isaa (narraa) qabuu ni danda’uu?” jedhiin: “Rabbumatu naaf ga’a; warri irkatan Isa irratti hirkatan.”"},{"id":39,"translation":"“Yaa ummata kiyya! Karaa irra jirtan irratti dalagaa; anis nindalaga. Fuulduratti beekuuf jirtu” jedhiin."},{"id":40,"translation":"“Nama adabbiin isa xiqqeessu itti dhufuufi kan adabbiin dhaabbataan isa irratti bu’u eenyu akka ta’e (beekuuf jirtu).”"},{"id":41,"translation":"Nuti namootaaf kitaaba (Qur’aana) dhugaan sirratti buufne. Namni qajeele lubbuma isaatiifi. Namni jallates isheedhuma irratti jallata. Ati isaan irratti dirqama (qajeelchuu) hin qabdu."},{"id":42,"translation":"Rabbiin lubbuu yeroo du’a isheetti ni ajjeesa; ishee duuti hin ga’inis hirriiba ishee keessatti (ajjeesa). Ergasii ishee du’a itti murteesse ni qaba. Ishee biraa (kan du’a itti hin murteessin) hanga beellama beekamaatti gadi dhiisa. Dhugumatti, kana keessa warra xiinxalaniif mallattooleetu jira."},{"id":43,"translation":"Sila Rabbii gadittii araarsitoota godhatanii? “Odoma isaan homaa hin qabneefi sammuus hin qabne (godhattanii?)” jedhin."},{"id":44,"translation":"“Araarri hunduu kanuma Rabbiiti. Mootummaan samiileetiifi dachii kan Isaati. Ergasii gara Isaatti deebifamtu” jedhiin."},{"id":45,"translation":"Yeroo Rabbiin kophaa Isaa faarfamu onneewwan warra Aakhiratti hin amannee ni sunturroofti. Yeroo warri Isaan (Rabbiin) malee (gabbaramu) faarfaman yeruma san gammadu."},{"id":46,"translation":"Jedhi: “Yaa Rabbii uumaa samiileefi dachii! Beekaa fagoofi dhihoo! Ati nimurteeysita gidduu gabroota keetiitti waan isaan irratti wal dhabaa turan keessatti”"},{"id":47,"translation":"Odoo wanti dachii keessa jiru hundi isaan miidhaa dalaganiif ta’ee fakkaataan isaas isaa waliin (isaanif ta’e), adabbii Guyyaa Qiyaamaa hamaa san irraa isaan of bitu turan. Waan isaan hin yaadintu (azaabarraa) Rabbi irraa isaaniif mul’ate."},{"id":48,"translation":"Hamtuuwwan waan isaan hojjatanii isaaniif mul’ate. Wanti isaan itti qishnaa turanis (azaabarraa) isaanitti marse."},{"id":49,"translation":"Namni yeroo rakkoon isa tuqe nu kadhata. Ergasii yeroo Nuti ni’imaa Nu biraa ta’e isaaf kennine, “beekumsuma kiyyaafiin kenname” jedha. Lakkisaa! isheen sun mokkoraadhaa. Garuu irra hedduun isaanii hin beekann."},{"id":50,"translation":"Warri isaaniin duraas ishema jedhanii jiru. Wanti isaan hojjachaa turan homaa isaan irraa hin deebifne."},{"id":51,"translation":"(Galata) hamtuuwwan isaan hojjataniitu isaan tuqe. Kanneen irraa warri miidhaa dalaganis hamtuuwwan waan isaan dalaganii isaan tuquuf jira. Isaan Rabbi duraa hin bahan."},{"id":52,"translation":"Sila akka Rabbiin nama fedheef kenna bal’isee, (kan fedhetti immoo) dhiphisu hin beekanuu? Dhugumatti, kana keessa ummata amananiif mallattooleetu jira."},{"id":53,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi: “Yaa gabroota kiyya kan lubbuulee isaanii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessa hundaa ni araarama. Inni araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":54,"translation":"Gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa. Odoo adabbiin isinitti hindhufin dura, Sana booda hin tumsamtanu."},{"id":55,"translation":"Irra gaarii waan Goftaa keessan irraa gara keessanitti buufamee (qur'aana Nabimuhammad irratti buufame) hordofaa, azaabni tasa odoo isin hinbeekin isinitti dhufuu dura."},{"id":56,"translation":"Lubbuun “Yaa sheenaa kiyya waan karaa Rabbii keessatti daangaa dabrerratti, warra qishinan irraa ta’ee!” akka hin jenneef (hordofaa)."},{"id":57,"translation":"Yookiin “odoo Rabbiin na qajeelchee sila warra Rabbiin sodaatan irraan ta’a ture” akka hin jenneef."},{"id":58,"translation":"Yookaan yeroo adabbii (Rabbii) argite, “carraan (addunyaatti deebi’uu) tokko odoo naaf ta’ee, toltuu dalagdoota irraan ta’a ture” akka hin jenneef."},{"id":59,"translation":"Lakkii; dhugumatti keeyyattooleen kiyya sitti dhufaniiti, ati isaan sobsiiftee, boontee, kaafiroota irraa taate."},{"id":60,"translation":"Guyyaa Qiyaamaa warra Rabbi irratti soban kan fuulleen isaanii gurracha ta’e argita. Sila warra boonaniif teessoon jahannam keessa hin taanee?"},{"id":61,"translation":"Rabbiin warra Isa sodaatan milkii isaaniitiin (jahannam irraa) isaan baraara; hamtuun isaan hin tuqu; isaan hin gaddanus."},{"id":62,"translation":"Rabbiin uumoo waan hundaati. Inni waan hunda irrattis tiksaadha."},{"id":63,"translation":"Furtuuwwan samiileefii dachii kan Isaati. Isaan keeyyattoota Rabbiitti kafaran, isaan sun hoonga’oon isaanuma."},{"id":64,"translation":"(Yaa Muhammad!) “Yaa wallaaltotaa! Sila Rabbiin malee (waan biraa) gabbaruutti na ajajjuu?” jedhi."},{"id":65,"translation":"Dhugamatti, gara keetiifi gara warra si dura turaniittis “yoo Rabbii wajjiin waan biraa gabbarte dalagaan kee ni bada; warra hoonga’an irraas taata” jechuun wahyiin buufameera."},{"id":66,"translation":"Rabbiin qofa gabbari; galateeffattoota irraas ta’i."},{"id":67,"translation":"Isaan Rabbiin guddina isaaf malu hin guddifne. Guyyaa Qiyaamaa dachiin guutuun qabaa Isaa keessa taati; samiileenis mirga Isaatiin maramtuudha. Inni qulqullaa’e; waan isaan Isa waliin gabbaran irraas ol ta’e."},{"id":68,"translation":"Garrii (Xurumbaa) keessatti ni afuufama. Warri samiilee keessaatiifi warri dachii keessaa hunduu, kaneen Allaahn (hafuu isaanii) fedhe malee, (rifannootaan) ni dhumu. Ergasii afuuffii biroo (lammmaffaa) isa keessatti afuufama. Yeroma san isaan dhaabbatanii ilaaloo ta’u."},{"id":69,"translation":"Dachiin ifa Gooftaa isiitiin ifti. kitaabban ni kaayamu. Nabiyyootaafi ragooleenis ni fidamu. Gidduu isaaniitti haqaan murteeffama isaan hinmiidhamanu. [5]","footnotes":"[5] guyyaa qiyaamaa ummanni muhammad nabiyyootaaf ummata isaaniirratti ragaa baati."},{"id":70,"translation":"Lubbuun hundi waanuma hojjate galata galfamti. Inni waan isaan hojjatan akkaan beekaadha."},{"id":71,"translation":"Isaan kafaran gara jahannam gareen ta’anii oofamu; hanga ishee bira ga’anii balballeen ishee banamteeti, waardiyoonni ishee “sila ergamtoonni isinitti hin dhufnee kan isin irraa ta’an kan keeyyattoota Gooftaa keessanii isin irratti dubbisaniifi wal ga’ii guyyaa keessanii kana kan isin sodaachisan?” isaaniin jedhan. [Isaan] “eeyyee (dhufaniiru), garuu jecha adabaatu kaafiroota irratti mirkanaa’e” jedhan."},{"id":72,"translation":"“Balbaloota jahannam ishee keessatti hafoo ta’aatii seenaa” jedhama. Teessoon warra boonanii akkam fokkataa dha!"},{"id":73,"translation":"Warri Rabbii isaanii sodaatan gareedhaan gara jannataatti oofamu. hanga isaan isitti dhufanii balballoowwan isii banamteetti, waardiyoonni isii “nageenyi isin irra haa jiraatu; toltan; isii seenaa keessatti hafoo ta’aatii ” isaanin jetti (isii seenan)."},{"id":74,"translation":"Ni jedhan: “faaruun hundi kan Rabbii Isa waadaa Isaa dhugaa nuuf godhee, dachii (jannataas) nu dhaalchiseeti. Jannata keessaa iddoo barbaanne qubanna. Mindaan hojjattootaa waa tole!”"},{"id":75,"translation":"Maleykota kan naannoo Arshii marsanii, faaruu Gooftaa isaanii waliin Isa qulqulleessan argita. Gidduu isaaniitti (uumamaatti) dhugaan murteeffama. “faaruun kan Rabbii Gooftaa aalamaati” jedhame."}]},{"id":40,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1]  harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsa isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Buufamni kitaabichaa Rabbii injifataa, beekaa ta’e irraayi."},{"id":3,"translation":"Araaramaa dilii, qeebalaa tawbaa, (abbaa) adabbii cimaa, abbaa arjummaa (irraayyi). Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru; deebiin gara Isaati."},{"id":4,"translation":"Keeyyattoota Rabbii keessatti warra kafaran malee eenyulleen hin falmu. Dachii keessa gara gaggaluun isaanii si hin dagin."},{"id":5,"translation":"Isaan dura ummanni Nuuhiifi gareewwan isaan boodaas sobsiisanii jiru. Ummanni hundi ergamaa isaanii qabuuf itti yaadaniiru. Sobaan falmanii dhugaa balleessufis yaalan. isaan qabe. adabbiin kiyya akkam ta’e laata!"},{"id":6,"translation":"Akkuma kanatti jechi Rabbii keetii isaan kafaran irratti ‘dhugomti. isaan warra ibiddaati (ta’uun’ mirkanoofte)."},{"id":7,"translation":"Isaan (malaykonni) Arshii baadhataniifi isaan naannawa isaa jiranis Gooftaa isaanii faarsuun qulqulleessu; Isattis ni amanu; isaan amananiifis (akkana jechuun) araarama kadhatu: “Rabbii keenya! Ati rahmataafi beekumsaan waan hunda wal geessee jirta; isaan tawbataniifi karaa kee hordofaniif araarami. adabbii jahiim irraas isaan tiksi. [2]","footnotes":"[2] malaaykaan arshii baatan warra tawbatanii, qajeelanii karaa Rabbii hordofaniif araarama kadhatte."},{"id":8,"translation":"(Yaa) Rabbii keenya! Jannata qubannaa kan waadaa isaaniif galte isaan seensisi; namoota tolan kan abbootii isaanii irraa tahanis, warreen isaaniitiifi ilmaan isaanii irraa ta’anis (seensisi). Ati sumatu injifataa, ogeessa.[3]","footnotes":"[3] ittuma fufuun jannata seenuu isaaniif kadhatte, haadhaaf abbaa isaaniitiif, warraaf joollee isaaniitiifis kadhatte."},{"id":9,"translation":"Hamtuulee irraas isaan eegi. Nama hamtuu irraa eegde dhugumatti guyyaa san rahmata isaaf gootee jirta. Suni isumatu milkii guddaadha.”"},{"id":10,"translation":"Warri kafaran itti lallabama “jibbaa Rabbii, kan yeroo gara iimaanaa waamamtanii isin kafartan (Inni isin jibbutu) jibbaa mataa keessanii (kan har’a of jibbitan) irra guddaadha”. jechuun itti lallabama."},{"id":11,"translation":"Ni jedhan: “yaa Gooftaa keenya! Yeroo lama nu ajjeefteeti yeroo lama nu jiraachifte. Amma balleessaalee keenya fudhanneerraa, karaan (rakkoo hamaa kana irraa) ittiin baanu wahii jiraa?”"},{"id":12,"translation":"Kun waan isin yeroo Rabbiin kophaa Isaa waamamu kafartanii, yeroo Isatti qindeeffame immoo amantaniifi. Murtiin kan Rabbii ol ta’aa, guddaati."},{"id":13,"translation":"Inni Isa mallattoolee Isaa isinitti argisiisuufi samii irraa hiree (rooba) isiniif buusuudha. Nama gara Isaa deebi’u malee eenyunuu hin gorfamu."},{"id":14,"translation":"Rabbiin gabbaraa amantii isaaf qulqulleessoo tahaatii. Odoo kaafirtoonni jibbanillee."},{"id":15,"translation":"(Rabbiin Isa) sadarkaa ol fuudhu; dhuunfataa ‘Arshiiti.’ wahyii ajaja Isaa irraa ta’e gabroota Isaa gidduu nama fedhe irratti buusa. Akka guyyaa wal qunnamtii akeekkachiisuuf."},{"id":16,"translation":"Guyyaa isaan hundi mul'atan, isaanirraa homaatuu Rabbi irraa hin dhokatu. “Har’a mootummaan kan eenyuuti? Kan Rabbii tokkicha, hunda injifataa ta’eeti.” (jedhama)."},{"id":17,"translation":"Har’a (Guyyaa Qiyaamaa) lubbuun hundi waan hojjatte mindeeffamti. Har’a miidhaan hin jiru. Dhugumatti Rabbiin saffisaa herregaati."},{"id":18,"translation":"Guyyaa dhihaattuu (Qiyaamaa),isaan akeekkachiisi. yeroo onneewwan kokkeewwan bira geessu, yaada guutaman san. Miidhaa raawwattootaaf firri yookiin manguddoon fudhatama qabu tokkolleen hin jiru."},{"id":19,"translation":"(Rabbiin) gantuu ijootaa ni beeka. waan qomoowwan dhoksitus. [4]","footnotes":"[4] ijji gantuun tan dhokattee hannaan waan dhoowwame laaltu."},{"id":20,"translation":"Rabbiin dhugaan murteessa. Warri Isaa gaditti isaan gabbaran homaa hin murteessanu. Rabbiin Isumatu dhagayaa, argaadha."},{"id":21,"translation":"Sila dachii keessa deemanii booddeen warra isaan dura turanii akkam akka taate hin ilaalanuu? Humnaafi dachii keessatti faana dhiisuun isaan irra ciccimoo turan, Rabbiin badiilee isaaniitif isaan qabe (adabbii) Rabbii irraa wanti isaan tiksu tokkollee isaaniif hin jiru."},{"id":22,"translation":"Kun waan isaan, ergamtoonni isaanii ragaawwan ifa ta’aniin isaanitti dhufnaan, isaan (itti) kafaraniifi. Rabbiin isaan ni qabe. Inni jabaa, adabbii cimaati."},{"id":23,"translation":"Dhugumatti, Muusaa keeyyattoota keenyaafi ragaa mul'ataan ergineerra."},{"id":24,"translation":"Gara Fir’awn, Haamaaniifi Qaaruunitti (erginee) “falfalaa, akkaan sobaadha” jedhaniin."},{"id":25,"translation":"Yeroo inni dhugaa Nu biraa ta’een isaanitti dhufe, ni jedhan: “ilmaan dhiiraa warra isaa waliin amananii ajjeesaa; dubartoota isaanii dhiisaa.” shirri kaafirootaa dhabama keessatti malee hin taane."},{"id":26,"translation":"Fir’awni nijedhe “Muusaa nan ajjeesaa na dhiisaa, Gooftaa isaa haa waammatuu.” “Ani amantii keessan jijjiruu yookiin dachii keessatti badii mul’isuu isaan sodaadha”."},{"id":27,"translation":"Muusaan ni jedhe: “ Ani Rabbii kiyyaafi Rabbii keessanittiin maganfadhe nama boonaa guyyaa herregaatti hin amanne hunda irraa.”"},{"id":28,"translation":"Namichi mu’uminni fira fir’awni irraa ta’e kan iimaana isaa dhoksu, ni jedhe: “sila isin namicha ajjeeftuu? waan Gooftaan kiyya Rabbuma jedheef, odoo Gooftaa keessan irraa ragaawwan ifa ta’aniin isinitti dhufee jiruu. Yoo sobaa ta’e sobni isaa isuma irratti; yoo nama dhugaa ta’e gariin waan inni isin sodaachisee isin tuqa. Rabbiin nama inni daangaa dabraa, akkaan sobaa ta’e hin qajeelchu. [5]","footnotes":"[5] nama jaba iimaana isaa dhooyfatee jaraataa ture ummata isaa gorsee nabiyyii Rabbi akka hinajjeefne irraa dhoowwe."},{"id":29,"translation":"Yaa ummata kiyya! Har’a mootummaan keessani, (isin) dachii keessatti ol aantummaa qabaatoodha, yoo adabbiin Rabbii nutti dhufe eenyu nuu tumsa?” (jedheen). Fir’awni “ani waanuman ofii kiyyaa amanu malee isininakeeku; karaa sirraawaa malees isin hin qajeelchu” jedhe."},{"id":30,"translation":"Inni amane ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Ani fakkaataa guyyaa ummata duriin isin irratti sodaadha. [6]","footnotes":"[6] yoo muusaa zulmiin ajjeeftan akka ummata amma duraatti azaaba buusetti isinitti buusuun isinirraa spdaadha."},{"id":31,"translation":"Fakkaataa aadaa ummata Nuuh, Aad, Samuudiifi warra isaan boodaan (isin irratti sodaadha). Rabbiin gabrootaaf miidhaa hin fedhu."},{"id":32,"translation":"Yaa ummata kiyya! Ani (adabbii) guyyaa wal waamiinsaan isin irratti sodaadha."},{"id":33,"translation":"(adabbii) guyyaa, kan Rabbi irraa tiksaan isiniif hin jirre taatanii of duuba deebitanuun (isin irratti sodaadha). Nama Rabbiin jallise qajeelchaan tokkolleen isaaf hin jiru.”"},{"id":34,"translation":"Yuusuf kana dura ragaawwan ifa ta’aniin isinitti dhufee ture. Isin waan inni isinittiin dhufe irraa shakkii keessa ta’uu irraa hin deemne. hanga inni du’etti “Rabbiin isa booda ergamaa hin ergu” jettan. Akka kanatti Rabbiin nama daangaa dabraa, shakkaa ta’e jallisa."},{"id":35,"translation":"(Isaan) warra keeyyattoota Rabbii keessatti, ragaan isaanitti dhufuun maletti falmaniidha; jibbaan (isaanii) Rabbi birattiifi isaan amanan birattis guddate! Akka kanatti Rabbiin (onnee) warra boonaa, of tuulaa hunda irratti cufa."},{"id":36,"translation":"Fir’awni ni jedhe: “yaa Haamaan! Akkan karaa ol ga’u gamoo (dheeraa) naaf ijaari."},{"id":37,"translation":"Karaawwan samiilee (ol ba’eetan), gara Gooftaa Muusaa ilaala. Ani sobaa ta’uu isaan yaada.” Akka kanatti Fir’awniif hamtuun dalagaa isaa miidhagfamee, karaa (Rabbii) irraas dhorgame. Shirri Fir’awni hoongoo keessatti malee hin taane."},{"id":38,"translation":"Inni amane ni jedhe: “Yaa ummata kiyya na hordofaa, Karaa qajeelaan isin qajeelchaa, ."},{"id":39,"translation":"Yaa ummata kiyya! Jiruun addunyaa tun qananii (yerooti). Aakhiraan isheetu ganda qubannaati."},{"id":40,"translation":"Namni hamtuu hojjate, fakkaattuu isiitiin malee galata hin galfamu. Namni toltuu dalage, dhiiras ta’ee dubartii irraas haala inni mu'imina taheen, isaan sun jannata seenan. ishee keessatti herrega malee kennamu."},{"id":41,"translation":"Yaa ummata kiyya! Maali! kan Ani gara nageenyaatti isin waamu, isin immoo gara ibiddaatti na waamtanii?"},{"id":42,"translation":"Na waamtu Akka ani Rabbitti kafaruufi waan waa’ee isaa beekumsa hin qabne isatti qindeessuuf. Ani immoo gara (Rabbii) injifataa, araaramaa ta’eettin isin waama."},{"id":43,"translation":"Dhugumatti, wanti isin itti na waamtan sun addunyaa keessattis ta’ee Aakhiraa keessatti kadhaan isaaf hinjiru. deebiin keenya gara Rabbiiti. daangaa dabroonni isaan warroota ibiddaati."},{"id":44,"translation":"Waanin ani isiniin jedhu kana yaadachuuf jirtu. Ani dhimma kiyya gara Rabbiittin hirkifadha. Rabbiin gabroota Isaa argaadha.”"},{"id":45,"translation":"Rabbiin hamtuuwwan waan isaan itti wal mari’atanii jalaa isa baraarse. Maatii Fir’awnitti adabbii hamaatu bu'e."},{"id":46,"translation":"Ibidda (jahannam) kan qabrii keessattinganamaafi galgala ishee irra fidamantu (isaanitti bu'e). Guyyaa Qiyaamaan dhaabattu “maatii Fir’awni azaaba akkaan cimaa seensisaa.” (jedhama)."},{"id":47,"translation":"Yeroo ibidda keessatti wal mormanii, isaan dadhaboon isaan boonaniin jedhan “nuti isiniif hordofoo tahuu turre, sila isin nurraa deebisoodhaa qooda ibidarraa tahe?” (jedhan san) (yaadadhu.)"},{"id":48,"translation":"Isaan boonan nijedhan “nuti hunduu isheedhuma keessa jirra; Rabbiin dhugumatti gidduu gabrootaatti murteesseera”."},{"id":49,"translation":"Isaan ibidda keessa jiran waardiyyoota jahannamiin nijedhan “Gooftaa keessan nuuf kadhaa (hanguma) guyyaa tokko (kan addunyaa) adabbii akka nurraa salphisu”."},{"id":50,"translation":"(Waardiyyoonni) nijedhan “sila ergamtoonni keessan ragaa ifa ta’een isinitti hin dhufnee?” (Warri ibiddaatis) “eeyyeen; (nutti dhufaniiru)” jedhan. (Waardiyyoonni) ni jedhan “Kadhadhaa! Kadhaan kaafirootaa dhabama keessatti malee hin taane” jedhan. [7]","footnotes":"[7] sababaa kufrii isaaniitiif kadhaan isaanii hinqeebalamu."},{"id":51,"translation":"Nuti ergamtoota teenyaafi isaan amananiifis nitumsina jiruu addunyaa keessattiifii guyyaa ragoonni dhaabbatanis (guyyaa qiyaamaas)."},{"id":52,"translation":"Guyyaa miidhaa raawwattoota rakkoo himachuun isaanii isaan hinfayyanne, abaarsi isaaniif taha; manni hammaataan isaaniif taha."},{"id":53,"translation":"Dhugumatti, Muusaaf qajeelfama kenninee, Ilmaan Israa’iilis kitaaba dhaalchifne."},{"id":54,"translation":"qajeelfamaafi gorsa Warra qalbiilee qabaniif."},{"id":55,"translation":"Obsi waadaan Rabbii dhugaadha. Dilii teetiif araarama kadhu; Gooftaa keetiis ganamaafi galgala galataan qulqulleessi."},{"id":56,"translation":"Dhugumatti, isaan keeyyattoota Rabbii keessatti, odoo ragaan tokkollee isaanitti hin dhufin morman, qomoowwan isaanii keessa boona, itti ga’uu hin dandeenye malee homaatuu hin jiru. Rabbitti maganfadhu. Inni Isumatu dhagayaa, argaadha."},{"id":57,"translation":"Samiifi dachii uumuutu namaa uumuu irra guddaadha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekanu."},{"id":58,"translation":"Jaamaafi (inni) argaan wal qixaa miti; isaan amananii, toltuu dalaganiifi inni hamtuu dalagu (wal qixaa miti); hangi isin gorfamtan xiqqoodha."},{"id":59,"translation":"Qiyaamaan dhuftuudha; ishee keessa mamiin hin jiru. Garuu irra hedduun namootaa hin amananu."},{"id":60,"translation":"Gooftaan keessan ni jedhe: “Na kadhaa; isiniifiin awwaadhaa. Dhugumatti, isaan gabbartii tiyya irraa boonan, salphattoota ta’anii, jahannam seenuuf jiru.”"},{"id":61,"translation":"Rabbiin Isa halkan akka isa keessa boqattaniif, guyyaa immoo (akka isa keessa dalagattaniif) garsiisaa (ibsaa) kan isiniif godhe. Dhugumatti, Rabbiin namoota irratti abbaa tolaati. Garuu irra hedduun namootaa hin galatoomfatanu."},{"id":62,"translation":"(Inni kana isiniif godhe) kun Allaah, Gooftaa keessani; Uumoo waan hundaati. Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Akkamitti irraa gara galfamtan?"},{"id":63,"translation":"Akkanatti warri keeyyattoota Rabbii morman irraa gara galfamu."},{"id":64,"translation":"Rabbiin Isa dachii (jireenyaaf) mijooftuu, samiilee immoo ijaarsa (gubbaa) isiniif godhee, isin fakkeesse (uumee), suuraa keessan bareeche, wantoota gaggaarii irraa isiniif kenne (Inni kana godhe) kun Allaah, Gooftaa keessani. Allaahn Gooftaa aalama hundaa ta’e barakaan Isaa guddate."},{"id":65,"translation":"Inni jiraataadha. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Amantii Isaaf qulqulleessaa Isa kadhaa. Faaruun kan Rabbii, Gooftaa aalama hundaa ta’eeti."},{"id":66,"translation":"Jedhi “Ani wantoota isin Rabbii gaditti waamtan (gabbartan) gabbaruu iraa dhorgameera erga ragaawwan ifa ta’an Gooftaa kiyya irraa natti dhufanii booda. Gooftaa aalama hundaatiif harka kennuttiis ajajameera” (jedhi)."},{"id":67,"translation":"Inni Isa isin uume biyyee irraa, ergasii bishaan saalaa irraa, ergasii dhiiga ititaa irraa. ergasii daa’ima godhee isin baasa (dhalachiisa). Ergasii akka jabina keessan geessan (isin jiraachisa.) Ergasii akka jaarsa taatan isin godha. Isin irraa nama san dura du’uutu jira. Akka beellama beekamaa geessaniifi, akka sammuu horattaniif (isin jiraachisa)."},{"id":68,"translation":"Inni Isa jiraachisuufi ajjeesu. Yeroo waan tokko murteesse “argami” isaan jedha; yoosuu argama."},{"id":69,"translation":"Sila isaan keeyyattoota Rabbii keessatti morman akka itti (haqa) irraa deebifaman hin arginee?"},{"id":70,"translation":"Isaan kitaabaafi waan Nuti ergamtoota keenya ittiin ergine sobsiisan, (hin arginee?) (fuul duratti) beekuuf jiru."},{"id":71,"translation":"Yeroo sakaallaaleen sibiilaa mormoowwan isaaniitti kaayame, Sansaloonni (itti diramee) niharkifaman."},{"id":72,"translation":"Bishaan danfaa keessa (harkifamanii) ergasii ibidda keessatti gubamu."},{"id":73,"translation":"Ergasii isaaniin jedhama “Isaan Rabbitti qindeessaa turtan sun eessa jiran?”."},{"id":74,"translation":"Rabbiin malee (gabbaraa kan turtan) nijedhan “Nu jalaa badaniiru Lakkisaa nuti asiin dura homaa gabbaraa hin turre!” Akka kanatti Rabbiin kaafiroota jallisa."},{"id":75,"translation":"“Kun waan dachii irratti haqaan ala gammadaa turtaniifi waan daangaa dabroo taataniifi”"},{"id":76,"translation":"“Balbalaalee jahannam ishee keessatti hafoo ta’aa seenaa; (isheen) teessoo warra boontotaa ta’uun waa fokkate!” (isaaniin jedhama)."},{"id":77,"translation":"Obsi waadaan Rabbii dhugaadha. Yoo garii waan waadaa isaaniif gallee si agarsiifne (waa tole); yookiin yoo si ajjeefne, garuma keenya deebifamu."},{"id":78,"translation":"Dhugumatti, si dura ergamtoota erginee jirra. Isaan irraa warra seenaa isaanii siif himnetu jira. Isaan irraas warra seenaa isaanii siif hin himintu jiru. Ergamaan tokko hayyama Rabbiitiin ala keeyyata tokkoon dhufuu hin danda’u. Yeroo ajajni Rabbii dhufe, (dhimmichi) dhugaan murteeffama. Kijibdoonni achitti ni hoonga’u."},{"id":79,"translation":"Rabbiin Isa beyladoota, (garii ishee) yaabbattanii, (garii immoo) nyaattaniif isinii uumeedha."},{"id":80,"translation":"Isiniif isaan keessa bu’aa adda addaatu jira. Akka dhimmoota qomoota keessan keessatti yaaddan ittiin bakkaan ga’attaniif (isinii uume). isaan irrattiifi dooniiwwan irratti baadhatamtanii (dachiifi bishaan keesa adeemtu)."},{"id":81,"translation":"Inni mallattoolee Isaa isin agarsiisa. Mallattoowwan Rabbii irraa kam mormitu?"},{"id":82,"translation":"Sila dachii keessa deemanii, booddeen warra isaan duraa akkam akka ta’e hin ilaallee? Isaan irra bay’ee, humnaanis irra ciccimoo, dachii keessatti faana dhiisuunis isaan caalu turan. wanti isaan dachii keessatti hojjachaa turan (adabbii) irraa isaan hin duroomsine."},{"id":83,"translation":"Yeroo ergamtoonni isaanii ragaalee ifa ta’aniin isaanitti dhufan, beekumsa irraa waan isaan bira jirutti gammadanii (boonan). Wanti isaan itti qishnaa turan isaanitti qubate."},{"id":84,"translation":"Yeroo adabbii keenya argan ni jedhan: “Rabbitti amanne; tokkichoomsine waan Isatti qindeessaa turrettis kafarre.”"},{"id":85,"translation":"Amanuun isaanii kan isaan fayyadu hin taane erga adabbii keenya arganii booda (Sun) karaa Rabbii kan gabroota Isaa keessatti dabreedha. Kaafiroonni achitti hoonga’e."}]},{"id":41,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"(Qur’aanni kun) Rabbii mararfataa, rahmata godhaa ta’e irraa buufamaadha."},{"id":3,"translation":"Kitaaba keeyyattoonni isaa adda baafamteedha Qur'aana (dubbifamaa) Afaan Arabaa ta’ee, namoota akeekkataiif."},{"id":4,"translation":"Gammachiisaafi sodaachisaa ta’ee (buufamee dha); irra hedduun isaanii irraa gara galan. Isaan hin dhagayan."},{"id":5,"translation":"Ni jedhan: “onneewwan teenya haguuggaa keessa jirti waan isin itti nu waamtan irraa. Gurroowan keenya keessa duudummaatu jira. Gidduu keenyaafi gidduu kee haguuggiitu jira. Ati (waan feete) dalagi; nutis (waan feene) dalagoodha."},{"id":6,"translation":"Jedhi: “ani namuma fakkaataa keessaniiti; gara kiyyatti beeksisaatu godhama (akkana jechuudhaan) ‘dhugaan gabbaramaan keessan gabbaramaa tokkicha qofa; gara Isaa qajeelaa, araaramas Isa kadhadhaa, warra (Isatti) qindeessaniif adabatu jira\"."},{"id":7,"translation":"Isaan warra zakaa hin kennine, kan Aakhiratti kafaraniidha."},{"id":8,"translation":"Isaan amananii, toltuuwwan hojjatan isaaniif mindaa adda hin cinnetu jira."},{"id":9,"translation":"Jedhi: “Sila isin Isa dachii guyyaa lama keessatti uumetti kafartanii, hiriyyaalee Isaaf gootanii? Sun Gooftaa aalamootaati."},{"id":10,"translation":"Ishee (dachii) keessatti gaarreen lafa qabatoo ta’an; gubbaa isiitti godhee, ishee keessatti barakaa godhe. Ishee keessatti soora ishee murteesse guyyuma afur keessatti. kadhattootaaf qixa haala taheen."},{"id":11,"translation":"Ergasii gara samii ol ta’e, haala isheen aara taatee jirtuun. isheefi dachiinis “jaalattanii yookiin jibbitanii kottaa” jedhe. Isaanis “jaalannee dhufne” jedhan."},{"id":12,"translation":"Samii torba godhee isheewwan xumuree Guyyaa lama keessatti. samii hunda keessatti, dhimma ishee beeksisa itti godhe. Samii addunyaas ifaadhaaleen (urjiileen) miidhagsinee, tika cimaas (tiksine). Kun murtii (Rabbii) injifataa, beekaati."},{"id":13,"translation":"Yoo isaan gara galan “ani isin sodaachiseera iyyansa (hamaa), akka iyyansa ummata Aadiifi Samuudin” jedhiin."},{"id":14,"translation":"(adabbii) yeroo ergamtoonni fuuldura isaaniitiifi duuba isaaniitiin itti dhufanii “Rabbiin malee (waan biraa) hin gabbarinaa” (isaaniin jennaan), “Gooftaan keenya odoo fedhee malaykota buusa ture; Nuti waan isin ergamtaniinitti kafarree jirra” jedhanii san (isin sodaachise)."},{"id":15,"translation":"Aad immoo dachii keessatti haqaan malee boonanii “humnaan namni nurra cimaa eenyu?” jedhan. Sila Rabbiin, Inni isaan uume sun inni humnaan isaan irra cimaa ta’uu hin arginee? Keeyyattoota keenya mormaa turan."},{"id":16,"translation":"Guyyoota (isaaniif) hamaa keessatti bubbee cimaa isaan irratti ergine, Akka jiruu addunyaa keessatti adabbii salphinaa isaan dhandhamsiifnuuf jecha. (Haa ta’uu malee) adabbii Aakhiraatu irra salphisaadha. Isaan hin tumsamanu."},{"id":17,"translation":"Samuudiin ammoo isaan qajeelchineeti, qajeelloo irra jallina filatani; duuti adabbii salphisaa isaan qabatte waan isaan hojjataa turaniif ."},{"id":18,"translation":"Isaan amananii, Rabbiin sodaatoo tahan nagaya baafne."},{"id":19,"translation":"Guyyaa diinotiin Rabbii gara ibiddaatti walitti qabamanii isaan ittifaman san [yaadadhu]."},{"id":20,"translation":"hanga Yeroo ishee bira dhufan, dhageettiin isaanii, agartuuwwan isaanitiifi gogaaleen isaanii waan isaan dalagaa turan ragaa isaan irratti ba’u. [2]","footnotes":"[2] kun sodaachisaa dilirraa fagaachutti nama kakaasuudha. namni qaama isaa jalaa dhokatee dilii dalaguu hindandayu waan taheef."},{"id":21,"translation":"Gogaalee isaanitiin “Maalif ragaa nurratti baatu?” jedhan. [Isaan] ni jedhu: “Rabbii Isa waan hunda dubbachiisetu nu dubbachiise, inni kan yeroo jalqabaa isin uume, kan gara Isaatti deebifamtan.”"},{"id":22,"translation":"Isin kan of dhoksitan hin taane dhageettiin keessan, agartuuleen keessaniifi gogaaleen keessan ragaa isin irratti ba’uurraa. Haa ta’u malee, Rabbiin hedduu waan isin dalagdanii hinbeekuu yaaddan. [3]","footnotes":"[3] sun dogoggora keessani Rabbiin waan dalaydan hunda nibeeka."},{"id":23,"translation":"Sun yaada hamaa keessan, kan isin Gooftaa keessanitti yaaddaniidha. Isin balleessee, warra hoonga’an irraa taatan."},{"id":24,"translation":"Yoo obsan, ibiddi teessoo isaaniiti, yoo ceephoo buufachuu barbaadan, isaan warra ceephefamu irraayii miti."},{"id":25,"translation":"Nuti hiriyoota (Sheyxaanaa) isaaniif ramadneeti, wantoota fuuldura isaaniitiifi wantoota booda isaanii isaaniif bareechan. Jechi (adabbiin) isaan irratti mirkanaa’e akkuma ummatoota isaaniin duraa kan jinniifi nama irratti mirkanaa’e, Isaan dhugumatti hoonga’oo ta’aniiru."},{"id":26,"translation":"Isaan kafaran “Qur’aana kana hin dhaga’inaa; (yeroo dubbifamu) isa keessatti (yeroo inni qara'amu) wacaa akka injifattaniif ” jedhan."},{"id":27,"translation":"Isaan kafaran adabbii cimaa isaan dhandhamsiifna. Dhugumatti, hamtuu isaan dalagaa turaniifis (adabaan) isaanii galata galchina."},{"id":28,"translation":"Sun waan mindaan diinotii Rabbii ibidda ta’eefi. Isaaniif ishee keessa mana jireenya turaatu jira. Waan keeyyattoota keenya mormaa turaniif galata galfaman."},{"id":29,"translation":"Isaan kafaran nijedhan “Gooftaa keenya! Isaan jinnootaafi namoota irraa nu jallisan lamaan nutti agarsiisi; faana keenya jala isaan goona, akka warra jalaa keessa irraa ta’aniif” (jedhan.)"},{"id":30,"translation":"Isaan “gabbaramaan keenya Allaahdha” jedhanii, ergasii achirratti gadi dhaabbatan, (yeroo isaan du’an) malaykonni isaan irratti bubu’aniiti, “hin sodaatinaa; hin gaddinaas; jannata waadaa isiniif seenameen gammadaa. (isaaniin jetti)."},{"id":31,"translation":"Nuti jiruu addunyaa keessatti jaalalloo keessan turre; Aakhirattis akkasuma. Isiniif isii (jannata) keessa waan lubbuuleenn teessan feetutu jira. Isiniif isii keessa waan barbaaddantu jira."},{"id":32,"translation":"Afeerraa (keessumummaa) (Rabbii) araaramaa, rahmata godhaa irraa ta’eedha” (isaaniin jedhu)."},{"id":33,"translation":"Namni jecha bareedu eenyu Nama gara Rabbiitti (nama) waame caalaa? kan hojii gaggaarii hojjatee “ani Muslimoota irraayi” jedhe. [4]","footnotes":"[4] Namni kanarra jechi isaa bareedu hinjru, kun guddina sadarkaa nama da'iwaa islaamaarratti bobbaheeti garsiisa."},{"id":34,"translation":"(Hojiin) gaariiniifi hamtuun wal hin qixxaa’an. Ishee toltuu taateen deebisi. Yoos inni gidduu keetiifi gidduu isaa diinummaan jirtu akka jaalalloo firaa ta’uu (agarta)."},{"id":35,"translation":"Warra obsan malee eenyulleen ishee hin argatu. Abbaa qooda guddaa qabu malee eenyulleen ishee hin argatu."},{"id":36,"translation":"Yoo waswaasaan shayxaana irraa ta’e si jallise, Rabbitti maganfadhu. Inni Isumatu dhaga’aa, beekaadha."},{"id":37,"translation":"Mallattoolee Isaa irraayyi Halkan, Guyyaan, Aduufi Baatiinis, Aduufii baatiifis hin sujuudinaa Rabbii isaan uume qofaaf sagadaa, Yoo kan (dhugaan) Isa gabbartan taatan."},{"id":38,"translation":"Yoo boonan, isaan (malaaykoonni) Rabbii kee bira jiran halkaniifi guyyaa Isa qulqullessu; isaan hin hifatanu. [5]","footnotes":"[5]  asitti sujuuda tilaawaa (qaraatii qur'aanaa) sujuuduun barbaachisaadha."},{"id":39,"translation":"Mallattoolee Isaa irraayi Ati dachii gogduu taate arguun. yeroo Nuti ishee irratti bishaan (rooba) buufne ni sochooti, ni tullooftis. Dhugumatti, Inni ishee jiraachise, warra du’e jiraachisaadha. Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":40,"translation":"Dhugumatti, isaan keeyyattoota keenya bakkarraa jallisan nu jalaa hindhokatan. Sila isa ibidda keessatti darbamu ccaala moo, isa nagaa ta’ee Guyyaa Qiyaamaa dhufutu caala? Waan feetan dalagaa; Inni waan isin dalagdan hunda argaadha."},{"id":41,"translation":"Isaan yaadannotti (Qur’aanatti) kafaran erga inni isaanitti dhufee booda. (guyya qiyaamaa niazzabamu). Inni kitaaba injifataadha."},{"id":42,"translation":"Sobni fuuldura isaatiis ta’ee duuba isaatiin itti hin dhufu.(Rabbii) ogeessa faarfamaa ta’e irraa buufame."},{"id":43,"translation":"Waan ergamtoota si duraatiin jedhame malee wanti siin jedhamu hin jiru. Gooftaan kee abbaa araaramaatiifi abbaa adabbii laaleessaati."},{"id":44,"translation":"Odoo Qur’aana afaan ajamii (Arabiffaan ala) goonee, sila “maaliif keeyyattoonni isaa sirritti hin ibsamin jedhu, akkamitti (Qur'aanni) afaan Ajamiin (ergamaan) Arabaan tahe?” (jedhu turan). (Yaa Muhammad!) jedhiin: “Inni warra amananiif qajeelfamaafi qoricha. Isaan hin amanin gurra isaanii keessa duudummaatu jira. Innis isaan irratti jaamummaadha. Isaan sun (akka nama) iddoo fagoo irraa waamamuuti.”"},{"id":45,"translation":"Dhugumatti, Muusaaf kitaaba (tawraat) kennineeti, isa keessatti wal dhabame. Odoo jechi Gooftaa kee biraa dabarte jiraachuu baattee gidduu isaaniitti murtiin ni kennama ture. Isaan isa irraa shakkii mamsiisaa keessa jiru."},{"id":46,"translation":"Namni toltuu hojjate lubbuu isaatiifi. Namni hammaates isimarratti. Gooftaan kee gabroota miidhaa hintaane."},{"id":47,"translation":"Beekumsi yerottii (Qiyaamaa) garuma Isaatti deebifama. firiin kamillee qola ishee keessaa hin baatu, dubartiin kamuu hin ulfooftu, hin deessus Beekumsa isaatiin malee. Guyyaa “shariikonni kiyya eessa jiru?” (jedhee) Inni isaanitti lallabu ni jedhu: “(Yaa Rabbi!) si beeksifna nurraa kan (Ati shariika qabaachuu) ragaa ba’u hinjiru.”"},{"id":48,"translation":"Wanti isaan duraan (addunyaa irratti) kadhachaa (gabbaraa) turan isaan irraa bade. Karri itti dheessan isaaniif hin jiruu ni mirkaneeffatu."},{"id":49,"translation":"Namni toltuu (qabeenya, ilmaan, fayyaa) kadhachuu irraa hin hifatu. Yeroo hamtuun (hiyyummaan, dhukkubni) isa tuqe akkaan abdii murataa, mufataa ta’a."},{"id":50,"translation":"(namni) Yoo rahmata Nu irraa ta’e isa dhandhamsiifne erga rakkoon isa tuqee booda nijedha “kun anaaf mala; ani Qiyaaman ni dhaabbatti jedhee hin yaadu; yoon gara Gooftaa kiyyaa deebifames, Isa bira gaariitu naaf jira” (jedha). Dhugumatti, warra kafaran waan isaan hojjatan isaanitti odeessina, adabbii ulfaataa isaan dhandamsiisiifna."},{"id":51,"translation":"Yeroo Nuti nama irratti tola oolle, (galatoomfachurraa) gara gala cinaacha isaatiin fagaata. Yeroo hamtuun isa tuqe yeruma san abbaa kadhaa hedduu ta’a (Rabbi kadhatuu heddummeessa)."},{"id":52,"translation":"Jedhi: “Mee naaf himaa! Yoo (Qur’aanni) Rabbi biraa ta’ee, ergasii isin isatti kafartan (haalli keessan akkam taha?) Nama isa mormii fagoo ta’e keessa jiru caalaa jallaan eenyu? (hinjiru)."},{"id":53,"translation":"Nuti mallattoowwan keenya moggaa (samii)fi lubbuulee isaanii keessatti isaan agarsiifna hanga isaaniif ifa ta’utti Dhugaa ta’uun isaa (Qur’aanaa). Inni waan hunda irratti to’ataa ta’uuf Gooftaa kee gayaa mitii?"},{"id":54,"translation":"Mee dhagayaa! isaan (kun) Gooftaa isaanii qunnamuu irraa mamii keessa jiru. Dhaga’aa! Inni waan hundaan marsee jira."}]},{"id":42,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1] suuraa shuuraa, isiin suuraa makkaati, aayanni isii 53dha."},{"id":2,"translation":"Ayn Siin Qaaf. [2]","footnotes":"[2] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsa isii jalqaba suuraa baqaraatti irraa haasawamee jira. achitti deebi'anii laaluun nidandayama."},{"id":3,"translation":"Akka kanaan gara keetiifi gara isaan (nabiyyoota) siin duraatti (Rabbiin) wahyii godha, Rabbiin injifataa ogeessa."},{"id":4,"translation":"Wanti samiileefi wanti dachii keessaa hundi kan Isaati. Inni ol ta’aa, guddaadha."},{"id":5,"translation":"Samiileen (torban) wal gubbaa baqaquutti dhihaatti. Maleeykonni faaruu Gooftaa isaaniitiin Isa qulqulleessu. warra dachii keessa jiruufis araarama kadhatu. Dhaga’aa! Rabbiin Isumatu araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":6,"translation":"Warri Isa malee jaalallee godhatan, Rabbiin isaan to’ata. Ati isaan irratti itti gaafatamaa miti."},{"id":7,"translation":"Akka kanatti Qur’aana Afaan Arabaa gara keetti beeksisa goone Akka (warra) haadhoo magaalaa (Makkaa) fi waarra moggaa ishee sodaachiftuuf, guyyaa wal ga’ii kan shakkii hin qabnes akka dinniintuuf. Gariin jannata keessa (seenu); gariin immoo ibidda keessa."},{"id":8,"translation":"Rabbiin odoo fedhee ummata tokko (islaamummarratti) isaan taasisa; garuu nama fedhe (qajeelchee) rahmata Isaa keessa seensisa. Miidhaa raawwattoota jaalallees ta’ee tumsaan isaaniif hin jiru."},{"id":9,"translation":"Moo Isaan ala gargaaraawwan taasifatu? Rabbiin Isumatu gargaaraadha. Isumatu du’aa jiraachisa. Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":10,"translation":"Wanti isin irratti wal dhabdan hunduu murtiin isaa garuma Rabbiiti. Inni sun Allaahdha Gooftaa kiyya; Isa irratti irkadhe; garuma Isaattin deebi’a."},{"id":11,"translation":"(Inni) uumaa samiifi dachiiti. Lubbuulee teessan irraa qindiiwwaa (haadholee manaa) isiniif godhe; beyladoota irraas cimdii (kormaafi dhalaa isiniif taasise). kanaan isin baay’isa. Fakkaataan Isaa (Allaah) hin jiru. Inni dhaga’aa, argaadha."},{"id":12,"translation":"Furtuuleen samiileefi dachii isaaf taate. Nama fedheef hiree bal’isa; (kan fedhe immoo itti) dhiphisa. Inni waan hunda beekaadha."},{"id":13,"translation":"Amantii irraa karaa isiniif godhe waan Nuuhiif dhaameefi isa gara keetti wahyii goone, waan Ibraahiimiif dhaamne, Muusaafi Iisaaf (dhaamne). [Inni] amantii sirriitti hojjadhaa, isa keessattiis addaan hin babahinaa (jechuudha). Wanti ati itti waamtu mushrikoota irratti guddateera! Rabbiin nama fedhe gara isaatti filata; nama tawbabate gara Isaatti qajeelcha. [3]","footnotes":"[3] ergamtoonni hundinuu tawhiidaan ergama hundeen ergaa isaanii takka seera hoji ibaadaa keessatti gargara tahan."},{"id":14,"translation":"Erga beekumsi isaanitti dhufee booda sababaa jibbaa gidduu isaanii jiruuf malee adda hin babaane. Odoo jechi Gooftaa kee biraa hanga yeroo beekamaatti dabre jiraachuu baatee, silaa gidduu isaaniitti murtaa’a ture. Warri isaan booda kitaaba dhaalchifaman isa irraa shakkii cimaa keessa jiru."},{"id":15,"translation":"Kanaafuu (tokkummaa) (sanatti) waami, Akkuma ajajamtetti (haqa irratti) gadi dhaabbadhu. Fedhiilee isaanii hin hordofin “Kitaaba irraa waan Rabbiin buusetti amaneera jedhi; gidduu keessanitti haqa murteessuus ajajameera. Allaahn Gooftaa keenyaafi Gooftaa keessani. Nuuf hojiilee keenyatu jira; Isiniifis hojiilee keessantu jira. Gidduu keenyaafi keessanitti mormiin hin jiru. Rabbiin (Guyyaa Qiyaamaa) gidduu keenya walitti qaba. Deebiin garuma Isaatti” jedhi."},{"id":16,"translation":"Warri (diin) Rabbii keessatti falman erga Isaaf (Rabbiif) owwaatamee booda, ragaan isaanii Gooftaa isaanii biratti kuftuudha. Dallansuun (Rabbii) isaan irratti tahaadha; adabbiin cimaanis isaaniif jira"},{"id":17,"translation":"Rabbiin Isa kitaabaafi madaala haqaan buuseedha. Qiyaaman dhihoo ta’uun ni kajeelamaa maaltu si beeksise?!"},{"id":18,"translation":"Isaan isheetti hin amanin ishee jarjarsiifatu. Isaan amanan (garuu) ishee irraa sodaatu; haqa ta’uu ishees ni beeku. Dhagayaa! Isaan Qiyaamaa keessatti falmanu jallina fagoo keessa jiru."},{"id":19,"translation":"Rabbiin gabroota Isaatiif akkaan rahmata godhaa dha. Nama fedhes ni soora Inni jabaa injifataadha."},{"id":20,"translation":"Nama mindaa Aakhiraa fedha ta’e mindaa isaa keessatti isaaf daballa. Nama mindaa addunyaa fedha ta’es ishee irraa isaaf kennina. Aakhiraatti immoo qoodni isaaf hin jiru."},{"id":21,"translation":"Sila shariikota amantii irraa waan Rabbiin isa hin hayyamin karaa isaaniif godhantu jiraa? Odoo jechi murtiin (Guyyaa Qiyaamaati jedhu) jiraachuu baatee gidduu isaaniitti ni murteeffama ture. Miidhaa hojjattoonni, isaaniif adabbii laalessaatu jira"},{"id":22,"translation":"Miidhaa raawwattoota waan hojjatan irraa odoma isaanitti bu’uu taa’uu kan sodaatan ta’uu argita. Isaan amananii, toltuuwwan hojjatan immoo caffeewwan jannataa keessa jiraatu; isaaniif Gooftaa isaanii bira waan fedhantu jira, Kun isumatu tola guddaadha."},{"id":23,"translation":"Kun isa Rabbiin gabroota Isaa isaan amananii, toltuu hojjatan ittiin gammachiisuudha. “Isa (Qur’aana) irratti jaalala firummaa malee mindaa isin hin gaafadhu\nNama toltuu hojjate ishee (toltuu) keessatti gaarii isaaf daballa. Rabbiin araaramaa, galateeffataadha."},{"id":24,"translation":"Moo Rabbi irratti soba uume jedhuu? Rabbiin yoo fedhe onnee kee irratti cufa. Rabbiin dhara haqee haqa jecha Isaatiin mirkaneessa. Inni waan qoma keessa jiru beekaadha."},{"id":25,"translation":"Inni Isa gabroota Isaa irraa tawbaa qeebalu; Kan hamtuuwwan irra dabruufi kan waan isin dalagdan beekuudha."},{"id":26,"translation":"Isaan amananii toltuuwwan dalaganiif ni owwaata. Tola Isaa irraas isaaniif dabala. Kaafiroonni isaaniif adabbii cimaatu jira."},{"id":27,"translation":"Rabbiin gabroota Isaatiif kennaa odoo bal’isee, silaa dachii keessatti daangaa dabru turan. Garuu waan fedhe likkiin buusa. Inni gabroota Isaa keessa beekaa, argaadha."},{"id":28,"translation":"Inni Isa bokkaa buusuufi rahmata Isaa babal’isuu erga abdii kutatanii. Inni gargaaraa, faarfamaadha."},{"id":29,"translation":"Mallattooleewwan isaa irraayyi, Samiilee dechiifi lubbu qabeeyyii isaan lamaan keessa facaase uumuun. inni yeroo fedhetti walitti isaan qabuu irratti danda’aadha."},{"id":30,"translation":"Hamtuu irraa wanti isin tuqe waanuma (balleessaa) harki keessan hojjatteefi; baay’ee irraa dhiifama godha."},{"id":31,"translation":"Isinis dachii keessatti Rabbi duraa bahoo miti. Rabbiin malee jaalalleefi tumsaanis isiniif hin jiru."},{"id":32,"translation":"Mallattoolee isaa irraayi Dooniiwwan akka gaarreewwanii kan galaana (bahra) keessa yaa’an."},{"id":33,"translation":"Yoo fedhe qilleensa cal’isiiseeti dugda isaa (bahraa) irra tattaa’oo tahan. Kana keessa warra akkaan obsanii, galatoomfatan hundaaf mallattooleetu jira."},{"id":34,"translation":"Yookiin waan isaan hojjataniin isaan balleessa; baay’ee irraa dhiifama godha."},{"id":35,"translation":"Akka beekaniif Isaan keeyyattoota keenya keessatti falman bakki itti goran isaaniif hinjiru."},{"id":36,"translation":"Wahirraa wanti isin kennamtan kamiyyuu qananii jireenya addunyaati. Waan Rabbiin bira jiruutu caalaafi hafaadha isaan amananii, Gooftaa isaanii irratti irkataniif ."},{"id":37,"translation":"Isaan warra dilii gurguddaafi hojii fokkatoos irraa fagaatanii, yeroo dallanan dhiifama godhaniidha."},{"id":38,"translation":"Isaan warra Gooftaa isaaniitiif owwaatanii, salaataas sirnaan sagadanii, kan dhimmi isaanii jidduu isaaniitti wal mariin ta’ee, waan nuti isaaniif kennine irraa arjoomaniidha."},{"id":39,"translation":"Isaan warra yeroo miidhaan isaan qunname (haqaan) haaloo bahataniidha."},{"id":40,"translation":"Galanni hamtuu hamtuma fakkaattuu isheeti. Namni dhiifama godhee, (hariiroos) tolche galanni isaa Rabbi irra jira. Inni (Allaahn) miidhaa hojjattoota hin jaallatu."},{"id":41,"translation":"Namni erga miidhamee booda haaloo bahate, isaan sun diliin isaan irra hin jiru."},{"id":42,"translation":"Komiin (diliin) kan jiru isaan namoota miidhanii, haqaan ala dachii keessatti daangaa dabran irratti. Isaan sun adabbii laalessaatu isaaniif jira."},{"id":43,"translation":"Namni obsee irra dabre (tolche), sun dhimmoota gurguddoo irraayi."},{"id":44,"translation":"Nama Rabbiin jallise, Isa booda qajeelchaan isaaf hin jiru. Miidhaa raawwattoota, yeroo adabbii argan (gaabbanii) kan “(tawbachuudhaaf) karaan (gara dachii) ittiin deebi’amu jiraa?” jedhan argita."},{"id":45,"translation":"Ishee (jahannam) irra kan fidaman isaan argita Salphina irraa sodaan guutamanii ija laafaan ilaalaa. Isaan amanan nijedhan “hoonga’oonni isaan Guyyaa Qiyaamaa lubbuu isaaniitiifi maatiilee isaanii hoonga’aniidha” jedhu. Dhagayaa! Miidhaa hojjattoonni azaaba ittifufaa keessa jiraatu."},{"id":46,"translation":"Gargaartonni kamiyyuu kan Rabbiin ala isaaniif tumsan isaaniif hin jiru. Nama Rabbiin isa jallise karaan (ittiin qajeelu) isaaf hin jiru."},{"id":47,"translation":"Rabbii keessaniif owwaadhaa Guyyaan namni isa deebisuu danda’u hin jirre sun Rabbi irraa odoo isinitti hin dhufin dura. Guyyaa san hirkoon homaatuu isiniif hin jiru. Mormiinis isiniif hin jiru."},{"id":48,"translation":"Yoo (dhugaa irraa) garagalan, tiksaa goonee isaan irratti si hin ergine. Ergaa geessuu malee homaa sirra hinjiru. Nuti yeroo nama rahmata Nu biraa ta’e dhandhamsiifne isheetti gammada. Yoo hamtuun waan harkoowwan isaanii hojjatteef isaan tuqxe (abdii muratan), namni akkaan kafaraadha."},{"id":49,"translation":"Mootummaan samiileefi dachii kan Rabbiiti. Waan fedhe uuma. Nama fedheef dubara kenna; nama fedheef immoo dhiirota kenna."},{"id":50,"translation":"Yookiin dhiiraafi dubara makaa kenna. Nama fedhe immoo maseena godha. Inni beekaa, danda’aadha."},{"id":51,"translation":"Namaaf hintaane Rabbiin isa dubbisuun yoo wahyiin tahe malee, yookiin dahoo duubaan, yookiin ergamaa ergee hayyama Isaatiin waan fedhe itti buusuun malee. Inni ol aanaa, ogeessa. [4]","footnotes":"[4] kun karaalee ergaan Rabbii ergamtoota bira ittiin dhufu."},{"id":52,"translation":"Akka kanatti (Qur’aana) ruuhii ajaja keenya irraa ta’e gara keetti wahyii goone. Kitaabaafi iimaanni maal akka ta’an kan beektu hin turre. Garuu ifaa isa goone kan gabroota keenya irraa nama feene ittiin qajeelchinu. Ati gara karaa qajeelaatti (islaamummatti) ni qajeelchita (niyaamta)."},{"id":53,"translation":"Karaa Rabbii wanti samiilee keessa jiruufi wanti dachii keessa jiru hundi kan Isaa ta’ee (ni qajeelchita). Dhagayaa! Dhimmi hundi garuma Rabbiitti deebi’a."}]},{"id":43,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Kitaaba addeessaa ta’eenin kakadha."},{"id":3,"translation":"Nuti Qur’aana Arabiffaa isa taasifne Akka isin hubattaniif."},{"id":4,"translation":"Inni haadha kitaabaa (lawhal mahfuuz) Nu bira jiru keessatti tahaadha, ol aanaa ogummaan guutameedha."},{"id":5,"translation":"Sila gorsa isin irraa dabsinaa Ummata daangaa dabritoota waan taataniif?"},{"id":6,"translation":"Nabiyyoota meeqaatama erginee jirra Warra duraa keessatti."},{"id":7,"translation":"Nabiyyiin tokkollee isaanitti dhufee yoo isatti qishinan (baacan) malee hin hafne."},{"id":8,"translation":"Humnaan isaan irra cimoo warra ta’an balleessinee jirra. Fakkeenyi warra jalqabaa dabreera."},{"id":9,"translation":"Odoo samiileefi dachii eenyutu uume jettee isaan gaafattee “Isa injifataa beekaa ta’etu isaan uume” jedhu."},{"id":10,"translation":"(Rabbiin) Isa dachii afaa isiniif godhee, ishee keessattis akka qajeeltaniif karaalee isiniif godhe."},{"id":11,"translation":"Ammas (Rabbiin) Isa samii irraa bishaan likkii likkiin buusee, dachii duutuu isaan jiraachifne. Akkuma kana baafamtu."},{"id":12,"translation":"Isa cimdii hunda uumee, dooniileefi beyladoota irraa waan yaabbattan isiniif godhe."},{"id":13,"translation":"Akka dugda isaanii irratti baatanii, ergasii ni’imaa Gooftaa keessanii yeroo (duuyda) isaarratti (geejjibaarratti) ol baatan yaadattanii “Inni kana nuuf laaffise qulqullaa’e; nuti isa danda’oo hin turre” jettaniif."},{"id":14,"translation":"Nuti gara Gooftaa keenyaa deebi’oodha."},{"id":15,"translation":"Gabroota Isaa irraa qooda Isaaf taasisani. Namni dhugumatti kafraa ifa bahaadha."},{"id":16,"translation":"Sila waan uumu irraa ilmaan dubaraa (ofiif) taasifatee, isin immoo ilmaan dhiiraatiin isin filee?"},{"id":17,"translation":"Yeroo tokkoon isaanii waan “Rahmaaniif” fakkeenya taasiseen (dubaran) gammachiifame, fuulli isaa gurraacha ta’a dallansuun guutamaa tahee."},{"id":18,"translation":"sila (dubartii) Nama faaya (miidhaginaa) keessatti guddifamu, kan falmii keessatti hin ibsine (godhatee)?"},{"id":19,"translation":"Maleeykota isaan gabroota Rahmaan ta’an dubara taasisan. uumama isaanii bira jiran moo? Ragaan isaanii nibarreeffamti, (irraa) gaafataman."},{"id":20,"translation":"“Odoo Rahmaan (isaan gabbaruu dhabuu keenya) fedhee isaan hin gabbarru turre” jedhan. sana irratti beekumsa homaatuu hin qaban isaan kijiboo malee hintaane."},{"id":21,"translation":"Moo (Qur’aana) kana dura kitaaba isaaniif kennine, kan isaan isa qabatoo tahan?"},{"id":22,"translation":"Lakkii! Isaan “nuti abboota keenya amantii wahii irratti argine, nutis faanoowwan isaanii irra qajeeloodha” jedhan."},{"id":23,"translation":"Akkasumas (Yaa Muhammad!) siin dura magaalaa kam keessattuu sodaachisaa erginee, qanani’oon ishee “Nuti abbootii keenya amantii wahii irratti argine; nuti faanuma isaanii irra hordoftoota” jedhan malee hin hafne."},{"id":24,"translation":"(Ergamichis) “odoo ani waan abbootii keessan irratti argitan irra qajeelaatiin isinitti dhufeelleemoo (isaanuma hordoftuu)?” jedhe. (Mushrikoonnis) “nuti waan isin ittiin ergamtanitti kafaroodha” jedhan."},{"id":25,"translation":"Kanaafuu isaan irraa haaloo ba’anne. Booddeen sobsiiftotaa akkam akka ta’e ilaali."},{"id":26,"translation":"[yaadadhu] Yeroo Ibraahiim abbaa isaatiifi ummata isaatiin jedhe :“Dhugumatti ani waan isin gabbartan irraa qulqullaawaadha."},{"id":27,"translation":"(Rabbii tokkicha) Isa na uume malee. Inni na qajeelcha.”"},{"id":28,"translation":"Jechattii (tawhiidaa) isa booda haftuu ishee godhe Akka isaan deebi’aniif."},{"id":29,"translation":"Dhugumatti, isaan kanaafi abbootii isaaniis qanansiise hanga dhugaafi ergamaan ifa baasaan isaanitti dhufutti. [2]","footnotes":"[2] dhugaan qur'aana. ergamaan mul'ataan nabi muhammadi s.a.w."},{"id":30,"translation":"Dhugaan isaanitti dhufnaan immoo “kuni falfala; nuti isatti kafaroodha” jedhan."},{"id":31,"translation":"Ni jedhan: “Qur’aanni kun nama guddaa ganda lamaan irraa ta’etti maaliif buufamuu dhabe?”"},{"id":32,"translation":"Sila isaantu Rahmata Gooftaa keetii qooda (moo Rabbitu qooda?). Nuti jiruu addunyaa keessatti waan ittiin jiraatan gidduu isaaniitti qoonne. garii isaanii garii irra sadarkaaleen ol fuune Akka gariin isaanii garii tajaajilaa godhatuuf jecha. Rahmata Gooftaa keetiitu waan isaan walitti qaban irra caala."},{"id":33,"translation":"Odoo namni (gara kafaruutti) ummata tokko ta’uu baatee, silaa namoota Rahmaanitti kafaraniif ijoo manneen isaanii meeta irraa taasifna turre. sadarkaawwan irrattii ol ba’anis."},{"id":34,"translation":"Manneen isaaniitiifis hulaaleefi sireewwan irratti hirkatanis (meeta irraa isaaniif goona turre)."},{"id":35,"translation":"Faayaas (ni goonaaf) Kun hunduu qananii jiruu addunyaa qofa. Aakhiraan Gooftaa kee biratti warra Rabbiin sodaataniifi."},{"id":36,"translation":"Nama gorsa (Qur’aana) Rahmaan irraa gara gale, sheeyxaana isaaf ramadna; inni isaaf hiriyaadha (ittiqindaawaadha)."},{"id":37,"translation":"Isaanis karaa (Rabbii) irraa isaan dhorgu; isaan immoo qajeeloo uf sehan."},{"id":38,"translation":"Hanga nutti dhufee “yaa gaabbii kiyya! Odoo gidduu kiyyaafi gidduu kee fageenyi baha lamaanii (bahaafi dhihaa) jiraatee” jedha. Hiriyichi waa fokkate!"},{"id":39,"translation":"Har’a isin hin fayyadu waan lubbuu keessan miitaniif, ibidda keessatti waliin jiraachuun keessan (homaa isin hinfayyadu)."},{"id":40,"translation":"Sila ati duudaa dhageessiftaa yookiin jaamaa qajeelchitaa, nama jallina ifa ta’e keessa jiru(s niqajeelchitaa)?"},{"id":41,"translation":"(Yaa Muhammad!) yoo si deemsifnellee, Nuti isaan irraa haaloo bahatoodha."},{"id":42,"translation":"Yookiin isa waadaa isaaniif galle yoo sitti agarsiifne, Nuti isaan irratti danda’oodha."},{"id":43,"translation":"Isa gara keetti wahyii godhame san qabadhu. Ati karaa qajeelaa irra jirta."},{"id":44,"translation":"Inni (Qur’aanni) siifi ummata keetiifis gorsa. Fuula dura ni gaafatamtu."},{"id":45,"translation":"Ergamtoota keenya irraa nama si dura ergine gaafadhu “Sila Rahmaan malee gooftolii gabbaraman taasifnee jirraa?”."},{"id":46,"translation":"Dhugumatti, Muusaa raajiiwwan keenyaan gara Fir’awniifi qoondaaltota isaatti erginee, “ani ergamaa Gooftaa aalama hundaati” jedhe."},{"id":47,"translation":"Yeroo raajiiwwan keenyaan isaanitti dhufu, isaan yeroo san isheetti kolfu."},{"id":48,"translation":"Raajii irraa ishee obboleettii ishee irra caaltu malee isaan hin agarsiifnu. Akka isaan (gara keenya) deebi’aniif adabaan isaan qabne."},{"id":49,"translation":"“Ati yaa falfalaa (kan sihrii hojjattu!) Gooftaa kee waan waadaa siif galeen nuuf kadhu. Nuti ni qajeella” jedhan."},{"id":50,"translation":"Yeroo adabbii isaan irraa saaqnu yoggusuma isaan waadaa diigan."},{"id":51,"translation":"Fir’awnis ummata isaa keessatti lallabee, “yaa ummata kiyya! sila mootummaan Misraa anaaf hin turree? Laggeen kunis ana jala hin yaatuu? Sila hin agartanuu?” jedhe."},{"id":52,"translation":"“Isa laafaa (tuffatamaa), dubbii adda baasuutti hindhihaanne kana irra anatu caala."},{"id":53,"translation":"(Yoo akkas ta’e) maaliif gumeewwan warqee (dahaba) irraa hojjataman isa irratti hin buufamne? Yookiin maleykonni isa wajjin qindaawanii maaliif hin dhufne?” (jedhe)."},{"id":54,"translation":"Ummata isaa gowwoomse ajaja isaa fudhatan. Isaan ummata fincilaa turan."},{"id":55,"translation":"Yeroo isaan Nu dallansiisan, haaloo isaanitti baanee, hunda isaaniituu dhidhimsiifne."},{"id":56,"translation":"Dhaloota boodaatiif hangafaafi fakkeenya isaan taasifne."},{"id":57,"translation":"Yeroo ilmi Maryam (Iisaan) fakkeenya godhamu ummanni kee (kaafiroonni) isarraa kolfu (gammadu)."},{"id":58,"translation":"“Gooftolee keenya moo isatu caala?” jedhan. Waan kana falmiif malee siif hin godhanu. Dhugumatti, isaan ummata mormitoota."},{"id":59,"translation":"Inni (Iisaan) gabricha Nuti isa irratti tola oollee malee waan biraa miti, Ilmaan Israa’iliif fakkeenya isa taasifne ."},{"id":60,"translation":"Odoo feenee maleeykota isin irraa bakka bu’an dachii keessa goona turre."},{"id":61,"translation":"Inni Qiyaamaaf mallattoo dhaa, ishee hin shakkinaa; ana hordofaa. Kun karaa qajeelaadha."},{"id":62,"translation":"Sheyxaanni (dhugaa hordofuu irraa) akka isin hin dhorgine. Inni isiniif diina ifa ba’aadha."},{"id":63,"translation":"Iisaan yeroo ragaalee ifa ta’aniin dhufe, ni jedhe: “Dhugumatti, ani beekumsaanin isinitti dhufe; ammaas akkan garii waan isin keessatti wal dhabdanii isiniif ibsuufin (dhufe.) Rabbiin sodaadhaa; anaafis ajajamaa."},{"id":64,"translation":"Allaahn Isumatu Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessani. Isa (qofa) gabbaraa; kanatu karaa qajeelaadha."},{"id":65,"translation":"Gareewwan gidduu isaaniitti (dhimma kana irratti) wal dhabaniiru. Isaan miidhaa dalaganiif adabbii guyyaa laalessaa irraa halaakni isaaniif tahe.[3]","footnotes":"[3] waayee nabiyyullaahi iisaa ilma mariyam keessatti jarri isa hordofna jedhu waldhabe."},{"id":66,"translation":"Sila ni eeganii Qiyaamaan dafxaa (daguun) isaanitti dhufuu malee, isaanii hinbeeynee?"},{"id":67,"translation":"Jaalalleewwan guyyaa san gariin isaanii gariif diina isaan Rabbiin sodaatan malee."},{"id":68,"translation":"Yaa gabroota kiyya! Har’a sodaan isin irra hin jiru; isin hin gadditanus."},{"id":69,"translation":"Isaan keeyyattoota keenyatti amananii, Muslimoota ta’an."},{"id":70,"translation":"Isiniifi jaartiiwwan teessanis gammadaa jannata seenaa” (isaaniin jedhama)."},{"id":71,"translation":"Qoriiwwan warqee irraa ta’aniifi kubbaayyaaleen isaan irra naanna’ama. Ishee keessa waan lubbuuleen feetuufi ijoowwan itti gammaddutu jira. Isin ishee (jannata) keessatti zalaalam jiraatoodha (hafoodha)” (jedhamaani)."},{"id":72,"translation":"Jannatni sun ta ishee dhalchifamtani waan hojjachaa turtaniini."},{"id":73,"translation":"Isiniif ishee keessa fuduraalee baay’eetu jira. ishee irraa nyaattan."},{"id":74,"translation":"Yakkamtoonni adabbii jahannam keessatti zalaalam jiraatu (hafu)."},{"id":75,"translation":"(Adabichi) Isaan irraa hin salphifamu; isaanis isa keessatti abdii muratoodha."},{"id":76,"translation":"Nuti isaan hin miine; garuu isaan (ufumaaf) miidhaa hojjattoota ta’an."},{"id":77,"translation":"(Waardiyaa ibiddaatiin) “yaa Maalik! Gooftaan kee haa nufixu (nuuf gaafadhuu)” (jedhanii) lallabu. (Maalikis) “isin ishee keessa turoodha” jedhe."},{"id":78,"translation":"Dhugumatti, Nuti haqaan isinitti dhufne. Garuu irra baay’een keessan haqa jibbitoota."},{"id":79,"translation":"Moo Tooftaa baasanii?, nutis tooftaa itti baafne."},{"id":80,"translation":"Moo Nuti iccitii isaaniitiifi maqoo isaanii hin dhageenyu sehanii? Lakkisaa! (ni dhageenya); ergamtoonni keenyas isaan biraa barreessu."},{"id":81,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi: “yoo Rahmaaniif ilmi jiraatee, silaa anatu jalqaba warra (ilma san) gabbaraniiti.” [4]","footnotes":"[4] garuu Rabbiin ilma hinqabu, kanarraa qulqullaawwe."},{"id":82,"translation":"Rabbiin samiileefi dachii, Gooftaan arshii waan isaan ittiin (Isa) wassafan (ibsan) irraa qulqullaa’eera."},{"id":83,"translation":"Isaan dhiisi (dhara keessa) seenanii haa taphatanii Hanga guyyaa isaanii, isa waadaa galaman qunnamanitti."},{"id":84,"translation":"Inni Isa samii keessatti gabbaramaa, dachii keessattis gabbaramaati. Inni ogeessa, beekaadha."},{"id":85,"translation":"Inni mootummaan samiilee, dachiifi waan isaan lamaan gidduu kan Isaa ta’e toltuun isaa baay'ate. beekumsi Qiyaamaas Isa biratti tahe, gara Isaatti deebifamtan."},{"id":86,"translation":"Manguddummaa seenuu hin danda’anu Warri Rabbii gaditti waammatan, namoota dhugaa beekanii ragaa bahan malee."},{"id":87,"translation":"Eenyuutu isaan uumee odoo isaan gaafattee “Allaahdha” jedhu. Akkamumatti irraa garagalfamuree?"},{"id":88,"translation":"Jechi inni (nabi Muhammad SAW!) “yaa Gooftaa kiyya! Dhugumatti, isaan kun ummata hin amanne” jedhe (sunis Allaah bira jira)."},{"id":89,"translation":"(Yaa Muhammad!) isaan irraa garagalii “nagaan (isin irra haa jiraatu)” jedhiin; (waan isaan mudatu) fuula dura beekuuf jiru."}]},{"id":44,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti keennamee jira."},{"id":2,"translation":"Kitaaba addeessaa ta’eenin (qur'aanaan) (kakadha)."},{"id":3,"translation":"Nuti halkan barakeeffamtuu keessa isa buufne. Nuti dinniinoo taaneerra. [2]","footnotes":"[2] halkan barakeeyfamtuun leylatal qadri. isiin Ramadaana kurnan dhumaa qarii keessatti argamti."},{"id":4,"translation":"Ishee (halkanittii) keessa dhimmi murteeffame hundi adda baafama."},{"id":5,"translation":"Ajaja nu biraa ta’e (adda baafna) Nuti ergitoota taaneerra."},{"id":6,"translation":"Rahmata Gooftaa kee irraa ta’eef (buufne). Inni Isumatu dhaga’aa, beekaadha."},{"id":7,"translation":"(Rahmata) Gooftaa samiilee, dachiifi waan gidduu isaan lamaanii irraa ta’eeti. Yoo kan dhugoomsitan taataniif (kana hubadhaa, itti amanaa)."},{"id":8,"translation":"Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Ni jiraachisa; ni ajjeessas. (Inni) Gooftaa keessaniifi Gooftaa abbootii keessan kanneen duraati."},{"id":9,"translation":"Dhugumatti isaan shakkii keessa taphatu."},{"id":10,"translation":"Guyyaa samiin aara mul'ataan dhuftu (waan isaan mudatu) eegi."},{"id":11,"translation":"(Aarri kun) namoota haguuga. Kun adabbii laalessaadha."},{"id":12,"translation":"(Kaafiroonni yeroo adabicha argan) “Gooftaa keenya! Adabicha nurraa kaasi nuti ni amannaa” (jedhu)."},{"id":13,"translation":"(erga adabaatii) gorfamuun akkamitti isaaniif jiraata, Odoo ergamaan ifa baasaan isaanitti dhufee jiruu?"},{"id":14,"translation":"Ergasii isa irraa gara galanii “(Inni) barsiifamaa maraataadha” jedhan."},{"id":15,"translation":"Nuti yeroo gabaabaaf adabbii saaqoodha; Isin (kufriitti) deebi’oodha."},{"id":16,"translation":"Guyyaa qabaa guddaa qabnu Nuti haaloo bahatoodha."},{"id":17,"translation":"Dhugumatti, Nuti isaan dura ummata Fir’awni mokkorree jirra. Ergamaan kabajamaanis isaanitti dhufe. [3]","footnotes":"[3] inni muusaadha. obboleessi isaa haaruunis isumaan wajji ergame."},{"id":18,"translation":"“gabroota Rabbii gara kiyya kennaa! Ani isiniif ergamaa amanamaadhaa,” jechuun (isaanitti dhufe)."},{"id":19,"translation":"“Rabbi irratti hin booninaa; ani ragaa ifa ta’een isinitti dhufaadha” (jedheen.)"},{"id":20,"translation":"“Ani Gooftaa kiyyaafi Gooftaa keessanittin maganfadhe akka (dhagaan tumtanii nan) ajjeefne."},{"id":21,"translation":"Yoo naaf hin amanne narraa fagaadhaa.”"},{"id":22,"translation":"Gooftaa isaa ni kadhate: “Isaan kun ummata yakkamtoota” (azaaba itti buusi) (jedhe)."},{"id":23,"translation":"(Rabbiin ni jedhe): “Gabroota kiyyaan halkaniin deemi. isin hordofamtoota."},{"id":24,"translation":"Galaana akkuma banametti dhiisi. isaan waraana bishaaniin dhidhimfamoodha.”"},{"id":25,"translation":"Ashaakiltiifi burqituuwwan meeqaatama dhiisan."},{"id":26,"translation":"Oyruufi iddoo jireenyaa gaggaariis."},{"id":27,"translation":"Qananii ishee keessatti gammadaa turanis."},{"id":28,"translation":"Akka kanatti ummata biraa ishee dhaalchifne."},{"id":29,"translation":"Samiifi dachiin isaan irratti hin boonye; kan tursiifanis hin turre."},{"id":30,"translation":"Dhugumatti, Ilmaan Israa’iil adabbii salphisaa irraa nagaya baafne."},{"id":31,"translation":"Fir’awni irraa (ni baraarsine). Inni boonaa, daangaa dabritoota irraa ta’eera."},{"id":32,"translation":"Nuti beekumsaan aalama (yeroo isaanii) hunda irra isaan filanne."},{"id":33,"translation":"Raajiiwwan irraas waan mokkorriin ifa ta’e isa keessa jiru isaaniif kennine."},{"id":34,"translation":"Dhugumatti, isaan (mushrikoonni) kun ni jedhu:"},{"id":35,"translation":"“isheen tun hintaane Du’a teenya tan jalqabaa malee. Nuti (kana booda) kaafamoo miti."},{"id":36,"translation":"Yoo warra dhugaa dubbatu taataniif, abbootii keenya fidaa.”"},{"id":37,"translation":"Sila isaantu caala moo ummata Tubba’iifi warra isaan duraati? isaan balleessine, Isaan ummata yakkamtoota turan."},{"id":38,"translation":"Samiilee, dachiifi waan isaan lamaan gidduu jirus taphatoo taanee hin uumne."},{"id":39,"translation":"Dhugaan malee isaan lachan hin uumne. Garuu irra hedduun isaanii hin beekanu."},{"id":40,"translation":"Guyyaan murtii beellama isaan hundaati."},{"id":41,"translation":"Guyyaa jaalalleen jaalallee irraa homaa hin deebifne, kan isaanis (kaafiroonnis) hin tumsamneedha."},{"id":42,"translation":"Nama Rabbiin rahmata godheef malee. Inni Isumatu injifataa, rahmata godhaadha."},{"id":43,"translation":"Mukni ‘Zaqquum’"},{"id":44,"translation":"Nyaata dilaawaati (kaafiraati)."},{"id":45,"translation":"Akka cumaa (siicoo)(rajaa) zaytiitti garaalee keessatti danfa."},{"id":46,"translation":"Akka danfuu bishaan (haalaan) ho’aatti."},{"id":47,"translation":"(wardiyyaa ibiddaatiin Ni jedhama): “Isa qabaatii gara walakkaa ibidda boba’aa harkisaa."},{"id":48,"translation":"Ergasii mataa isaa gubbaatti azaaba bishaan danfaa irraa ta’e dhangalaasaa."},{"id":49,"translation":"Dhandhami; ati simatu cimaa, arjaa (of fakkeessuu) turtee! (isa cabsuudhaaf jedhamaan)."},{"id":50,"translation":"Inni kun waan isa mamaa turtan sani” (isaaniin jedhama)."},{"id":51,"translation":"Warri Rabbiin sodaatan iddoo nagayaa keessatti tahu."},{"id":52,"translation":"Ashaakiltiifi burqituuwwan keessa."},{"id":53,"translation":"(uffata) hariira haphiifi hariira furdaa irraa ta’e uffatu Walitti gara galoo ta’anii."},{"id":54,"translation":"Akkuma kana dubra babbareedoo ija babala’aa isaan fuusifne."},{"id":55,"translation":"Isii keessatti fuduraalee hunda waammatu, nagaa tahoodha."},{"id":56,"translation":"Ishee keessatti du’a jalqabaa malee du’a hin dhandhaman. Rabbiin azaaba ibidda boba’aa irraa isaan tikse."},{"id":57,"translation":"Tola Gooftaa kee irraa ta’eef, Sun isumatu milkii guddaadha."},{"id":58,"translation":"isa (Qur’aana) afaan keetiin (arabiffaan) laaffifne Akka gorfamaniif jacha."},{"id":59,"translation":"(Waan isaan mudatu) eegi; isaanis eegoodha."}]},{"id":45,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Buufamiinsi kitaabaa (Qur’aanaa) Rabbii Injifataa, ogeessa ta’e irraayi."},{"id":3,"translation":"Samiileefi dachii keessa Dhugumatti mu’uminootaaf mallattooleetu jira."},{"id":4,"translation":"Uumama keessaniifi lubbu qabeeyyii irraa waan Inni (Rabbiin dachii keessa) facaasu keessas namoota dhugaan amananiif raajiiwwantu jiru."},{"id":5,"translation":"Wal dhabuu halkanii, guyyaatiifi hiree (rooba) irraa waan Rabbiin samirraa (duumeessarraa) buusee, dachii eega du'uu (goggogina) isheetii ittiin jiraachise (magarseefi) qilleensa gara gaggalchuu keessa warra xinxalaniif mallattooleen taatuudha."},{"id":6,"translation":"(Yaa Muhammad!) tunniin keeyyattoota Rabbiitii, dhugaan sirratti ishee dubbifna. Sila erga Rabbiifi keeyyattoota Isaatii oduu akkamiitti amanu?"},{"id":7,"translation":"Cufa nama akkaan kijibaa, dilaawaa ta’eetiif laga ibiddaatu jira."},{"id":8,"translation":"Keeyyattoota Rabbii kan isa irratti dubbifaman dhaga’aa; ergasii akka waan ishee hin dhaga’iniitti boona isaa itti fufa. adabbii laalessaan isa gammachiisi. [2]","footnotes":"[2] qur'aana dhagayee amanuu didee booneegara gale kanaan kafaree warra azaabaa tahe."},{"id":9,"translation":"Yeroo keeyyattoota keenya irraa waa beeke qishina (qoosaa) ishee godhata. Warra san adabbii xiqqeessaa ta’etu isaaniif jira."},{"id":10,"translation":"Fuuldura isaanii jahannamtu jira. Wanti isaan horatanis ta’ee wanti isaan Rabbiin ala jaalalleewwan godhatanis homaa isaan irraa hin deebisanu. Isaaniif adabbii guddaatu jira."},{"id":11,"translation":"(Qur’aanni) kun qajeelfama. warra keeyyattoota Gooftaa isaaniitti kafaran, adabbii gubaa laalessaa irraa ta’etu isaaniif jira."},{"id":12,"translation":"Rabbiin Isa galaana isiniif laaffise sani akka dooniwwan ajaja Isaatiin isa keessa deemtu, akka tola Isaa irraa barbaaddattaniif, akka Isa galateeffattaniif."},{"id":13,"translation":"Waan samiilee keessa jiruufi waan dachii keessa jiru hunda (laaffisuu) Isa irraa ta’e isiniif laaffise. Kana keessa ummattoota xiinxalaniif mallattooleetu jira."},{"id":14,"translation":"(Yaa Muhammad!) Warra amananiin, “warra guyyoota Rabbii hin sodaanneef dhiifama godhaa” jedhi. Akka Inni namootaaf waan isaan dalaganiin mindaa kennuuf (dhiifama godhaa)."},{"id":15,"translation":"Namni toltuu hojjate lubbuma isaatiifi. Namni badii dalages isheedhuma irratti. Ergasii gara Gooftaa keessanii deebifamtu."},{"id":16,"translation":"Dhugumatti, ilmaan Israa’iliif kitaaba, seeraafii nabiyyummaas kennineerra. Wantoota gaggaarii irraas isaaniif kenninee, aalama (yeroo isaanii) hunda irras isaan caalchifne. [3]","footnotes":"[3] banii israa'iil aalama zamana saniirra isaan caalchise. akka waliigalaatti caalaan ummataa nuhi ummata nabiyyii keenyaati, aayata birootti \"caaltuu ummataa taatan...\" jedhe."},{"id":17,"translation":"Shari’aa irraas waan ifa ta’e isaaniif kannine. Erga beekumsi isaanitti dhufee booda malee (waan birootiif) wal hin dhabne, jibbansa gidduu isaanii jiruuf jecha. Dhugumatti, Gooftaan kee Guyyaa Qiyaamaa gidduu isaanitti murteessa waan isaan isa keessatti wal dhabaa turan keessatti."},{"id":18,"translation":"Ergasii seera ajaja (keenya) irraa ta’e irra si keenyee, ishee hordofi. Fedhaalee lubbuu warra homaa hin beeknee hin hordofin."},{"id":19,"translation":"Isaan homaa (adabbii) Rabbii irraa si hin duroomsan. Miidhaa hojjattoonni gariin isaanii jaalalleewwan gariiti. Rabbiin immoo jaalallee warra Isa sodaataniiti."},{"id":20,"translation":"(Qur’aanni) kun namootaaf beekumsa ifa ba’aadha. Warra dhugoomsaniif qajeelfamaafi rahmata."},{"id":21,"translation":"Sila warri hamtuulee hojjatan, akka warra amananii toltuu hojjatanii isaan goona sehanii? jiraa isaaniitiifi du’aa isaaniitis walqixxeessinaa (yaadanii) Wanti isaan murteessan waa fokkate!"},{"id":22,"translation":"Rabbiin samiileefi dachii haqaan uume, akka lubbuun hundi waan hojjatteen mindeeffamtuuf, Odoo isaan hin miidhamne."},{"id":23,"translation":"Sila agartee nama gabbaramaa isaa fedhii isaa godhate, kan Rabbiin isa jallisee beekumsarratti, dhageettii isaatiifi onnee isaa irratti cufee, ija isaa irrattis haguuggaa godhe. Erga Rabbiin (jallisee) booda eenyutu isa qajeelcha? Sila hin gorfamtanuu?"},{"id":24,"translation":"Nijedhan “Jireenya keenya kan addunyaa malee isheen (jiruun biraa) hin jirtu. ni duuna; (gariin keenyas) ni jiraanna, zamana malee wanti nu balleessu hin jiru”. Waan kanatti beekumsi homaatuu isaaniif hintaane. Isaan se’oo malee hin taane."},{"id":25,"translation":"Yeroo keeyyattoonni keenya ifa ba’anii isaan irratti dubbifaman, ragaan isaanii waa hintaane “yoo kan dhugaa dubbattan taataniif abbootii keenya fidaa” jechuu malee."},{"id":26,"translation":"(Yaa Muhammad!) Jedhi: “Rabbumatu isin jiraachisee, ergasii isin ajjeesa; ergasii (isin jiraachisee) Guyyaa Qiyaamaa keessatti walitti isin qaba. mamiin Isa keessa hin jiru. Garuu irra hedduun namaa hin beekanu.”"},{"id":27,"translation":"Mootummaan samiifi dachii kan Rabbiiti. Guyyaa Qiyaaman dhaabbattu, guyyaa san warri dharaa ni hoonga’u."},{"id":28,"translation":"(Guyyaa san) ummata hunda jilbiiffatanii argita. Ummanni hunduu gara kitaaba isheetti waamamti. “Har’a waan dalagaa turtan mindeeffamtu” (isaaniin jedhama)."},{"id":29,"translation":"Kun kitaaba keenya kan isin irratti dhugaan dubbatuudha. Nuti waan isin dalagaa turtan galmeessuu turre."},{"id":30,"translation":"Isaan amananii, toltuuwwan dalagan immoo Gooftaan isaanii rahmata Isaa keessa isaan seensisa. Kun isumatu milkii ifa galaadha."},{"id":31,"translation":"Isaan kafaran immoo “sila keeyyatoonni Kiyya isin irratti dubbifamaa hin turree?, boontanii, ummata badoo taatan” (jedhamaan)."},{"id":32,"translation":"Yeroo “waadaan Rabbii dhugaadha; Qiyaamaan (akka dhuftu) mamiin ishee keessa hin jiru” jedhame, “Qiyaamaan maal akka taate hin beeknu; mamii mamoo malee hintaane. Nuti dhugoomsoo hin taane” jettan."},{"id":33,"translation":"Hamtuun waan dalaganii ifa isaaniif bahe; wanti isaan itti qishnaa (qoosaa) turanis isaanitti bu'e."},{"id":34,"translation":"Ni jedhamaani: “ Har’a isin daganna (isin dhiifna) akkuma isin qunnamtii guyyaa keessan kanaa dagattanitti; teessoon keessanis ibidda; tumsitoonni isiniif hin jiranu.”"},{"id":35,"translation":"Kun waan isin keeyyattoota Rabbii qishnaa (qoosaa) taasiiftaniifi, waan jiruun addunyaa isin gowwoomsiteefi, Har’a ishee (ibidda) irraa hin baafamanu; isaan ceephoos hin buufachiifamanu."},{"id":36,"translation":"Faaruun kan Rabbiiti Gooftaa samiileefi Gooftaa dachii, Gooftaa aalamootaa."},{"id":37,"translation":"Samiileefi dachii keessatti guddinaafii kabajaan Isumaafi. Inni injifataa, ogeessa."}]},{"id":46,"verses":[{"id":1,"translation":"Haa Miim. [1]","footnotes":"[1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti kennamee jira."},{"id":2,"translation":"Buufamiinsi kitaabaa (Qur’aanaa) Rabbii injifataa, ogeeysa ta’e irraayi."},{"id":3,"translation":"Samiilee, dachiifi waan isaan lamaan gidduu jiranis dhugaafi yeroo beekamaa ta’eef malee hin uumne. Isaan kafaran waan ittiin sodaachifaman irraa garagaloodha."},{"id":4,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi: “wantoota Rabbiin ala gabbartan naaf himaa? Dachii irraa waan isaan uuman natti agarsiisaa. Moo samiilee keessatti shariikummaan isaaniif jira? mee kitaaba (Qur’aana) kana dura (bu’e) yookiin hambaa beekumsa durii wahii natti fidaa Yoo dhugaa dubbattoota taataniif.”"},{"id":5,"translation":"Nama Rabbiin ala waan hanga Guyyaa Qiyaamaatti homaa isaaf hin owwaanneefi  isaan kadhaa isaanii irraa dagatoo ta’an gabbaru caalaa jallataan eenyu?[2]","footnotes":"[2] hiikkaan kanaa homa gonkumaa isaaniif awwaachuu hin dandayan jechuudha."},{"id":6,"translation":"Yeroo ilmi namaa walitti qabamu diinota isaaniif ta’u. Ibaadaa isaaniitti kafaroo ta’u."},{"id":7,"translation":"Yeroo keeyyatoonni keenya ifa ta’anii isaan irratti dubbifaman, isaan dhugatti kafaran yeroo isaanitti dhufe nijedhan“kun Sihrii mul'ataadha”."},{"id":8,"translation":"Moo “(Muhammadtu SAW) sobaan isa uume” jedhanii? (Yaa Muhammad!) jedhi “yoo ani sobaan isa uume (adabbii) Rabbii irraa homaa naaf tumsuu hin dandeessan. Inni (Rabbiin) waan isin keessa galtan beekaadha. Anaafi isin giddutti ragaaf Inni ga’aadha. Inni araaramaa, rahmata godhaadha”."},{"id":9,"translation":"(Yaa Muhammad!) jedhi: “Ani ergamtoota irraa isa jalaqabaatii (kan fakkii hinqabnee) miti. Waan anaafi isin irratti dalagamuuf jiru hin beeku. Waan gara kiyyatti wahyii godhamu malee (wanta biraa) hin hordofu. Ani sodaachisaa ifa bahaadha malee waan biraatii miti.”"},{"id":10,"translation":"Jedhi “Mee naaf himaa! Yoo (Qur’aanni kun) Rabbi biraa ta’ee itti kafartan, raga bahaan Ilmaan Israa’ilii irraa ta’e fakkaataa isaa irratti ragaa bahee, yoo amanee isin immoo boontan, (isin miidhaa hin hojjannee)?(miidhaa hojjattan). Rabbiin miidhaa raawwattoota hin qajeelchu”."},{"id":11,"translation":"Isaan kafaran isaan amananiin ni jedhu: “Odoo inni (Qur’aanni) waan gaarii ta’ee silaa gara isaatti nu hin dursanu ture.” Isaan eega hin qajeelinii “kun dhara (kijiba) duriiti” jechuuf jiru."},{"id":12,"translation":"Isa (Qur’aana) duras kitaaba Muusaa (tawraat) kan qajeelfamaafi rahmata ta’etu (ture). (qur'aanni) Kuni kitaaba dhugoomsaa, Afaan Arabaatiin (bu’ee) dha. akka warra miidhaa hojjatan sodaachisee, toltuu hojjattoota immoo gammachiisuuf."},{"id":13,"translation":"Isaan “Gooftaan keenya Allaahdha” jedhanii ergasii (sana irratti) gadi dhaabbatan, sodaan isaan irra hin jiru; isaan hin gaddanis."},{"id":14,"translation":"Isaan sun warra jannataati; ishee keessa yeroo hunda jiraatu; mindaa waan dalagaa turaniif (isaanif kenname)."},{"id":15,"translation":"ilma Namaatiif abbaafi haadha isaatti tola ooluu dhaamne. Haati isaa rakkoon isa baadhattee (ulfooftee), rakkoon isa deesse, Ulfaafi harma gu’uun isaa ji’oota soddoma; hanga jabina isaa ga’ee, waggaa afurtama ga’u nijedhe “Gooftaa kiyya! Ani ni’imaa kee kan Ati ana, haadhaafi abbaa kiyya irratti oolte galateeffachuufi dalagaa gaarii Ati jaallattu hojjachuu na qabsiisi. Sanyii (hortee) tiyya gaarii taasisi. Ani gara kee tawbaa deebi’eera. Ani Muslimtoota irraayi” jedhe. [3]","footnotes":"[3] yeroon ulfaafii hoosisaa yoo ji'a 30 tahe, waggaa lama tahoosisaa yootaate irra xiqqaan ulfaa ji'a 6 taha jechuudha. kuni waan beekkamaadha."},{"id":16,"translation":"Isaan sun warra irra gaggaarii wantoota isaan dalaganii nuti irraa qeeballee, hamtuu isaanii dhiifama goonufi. (Fuula duras) namoota Jannataa keessatti ta’u. (Kun) waadaa dhugaa kan isaaniif galamaa ture."},{"id":17,"translation":"Inni abbaafi haadha isaatiin “isin lachaniifuu ish (uffi)! akka ani kaafamu natti himtuu Kanuma dhaloonni baay’een naan dura dabrtee jirtu, ?” jedhe. Haala isaan lamaan birmachuu Rabbii gaafachaa, “yaa badii kee! amani Beellamni Rabbii dhugaadhaa” (jedhanii gorsanuu) “kun ogbarruu warra duriiti malee waa biraa miti” jedha;[4]","footnotes":"[4] ilma jallatee kaafamiinsa morme hadhaafii abbaan iimaanatti gorsan, akka iimaanatti isa qajeelchu Rabirra gargaarsa kadhatan."},{"id":18,"translation":"Isaan sun warra jechi (adabbii) isaan irratti mirkanaa’eedha, ummattoota isaan dura dabran kan jinnootaafi namoota irraa ta’an keessatti. Isaan hoonga’oota ta’aniiru."},{"id":19,"translation":"Hundaafuu sadarkaatu jira waan dalagan irraa, hojii isaanii isaanii guutuuf (mindeessa) isaan hin miidhaman."},{"id":20,"translation":"Guyyaa isaan kafaran ibidda irra fidaman: “(wantoota) gaggaarii keessan jireenya keessan kan addunyaa keessatti dabarfattan. isitti qananiitan. Har’a adabbii salphisaa mindeeffamtu waan dachii keessatti dhugaan ala boonaa turtaniifi waan fincilaa turtaniif jecha (isaaniin jedhama)."},{"id":21,"translation":"obboleessa Aad (Huud) yaadadhu, yeroo Ahqaafitti ummata isaa dinniine. Isa duraafi isa boodas sodaachiftoonni dabartee turte. “Allaah malee waan biraa hin gabbarinaa; ani adabbii guyyaa guddaan isin irratti sodaadha” (jechuun)."},{"id":22,"translation":"(Ummanni isaas) ni jedhan: “Sila ati gooftolii keenya (gabbaruu) irraa akka gara nu galchituuf nutti dhuftee? waan nuun sodaachiftuun nutti koottu Yoo warra dhugaa dubbatan irraa taateef.”"},{"id":23,"translation":"(Huud) ni jedhe: “Beekumsi (yeroo azaabni bu'uu) Allaah biratti tahe. Ani waanuman ittiin ergame qofan isinitti geessa. Garuu ani ummata wollaaloo ta’uun isin arga.”"},{"id":24,"translation":"Yeroo isa (adabicha) duumessa (fakkaatee) gara laggeen isaanii garagalee dhufaa ta’uu argan: “kun duumessa nuuf roobu” jedhan. “Lakki! Inni waan isa jarjarfachaa turtan sanii; bubbee adabbiin laalessaan isii keessa jiruudha” (jedhaman)."},{"id":25,"translation":"Waan hunda ajaja Rabbii isheetiin diigdi (balleessiti). Manneen isaanii malee wanti tokkos kan hin mul’anne ta’an. Akka kanatti namoota badii hojjatan (azaabaan) galata galchina."},{"id":26,"translation":"(Yaa Qureyshotaa!) dhugumatti, Nuti waan isiniif hin mijeessin isaaniif mijeessinee turre. Dhageettii, agartuuleefi qalbiilees isaaniif goonee. Dhageettiin, agartuuleefi qalbiileen isaanii homaa isaan irraa hin deebifne. waan aayatoota keenya mormaa turaniif. Wanti isaan qishnaa itti godhaa turan (azaabarraa) isaanitti qubate."},{"id":27,"translation":"Dhugumatti, magaalota (ummatoota) moggaa keessan jiran (heddu) balleessinee jirra. Mallattoolee (keenyas) karaa adda addaatiin isaan argisiifne akka isaan deebi'aniif."},{"id":28,"translation":"Maaliif wantoonni isaan akka Rabbiitti isaan dhiheessituuf gabbaramoo godhatan isaaniif hin tumsin? Lakkisaa! (yeroo san) gonkumaa isaan irraa fagaatan. Kun kijiba isaanitiifi waan isaan sobaan haasa’aa turaniidha."},{"id":29,"translation":"(Yaa Muhammad!) Yeroo garee jinnoota irraa ta’e gara keetti garagalchine [yaadadhu] kan Qur’aana dhageeffatan ta’anii, Yeroo isa bira dhufan “cal’isaa (dhageeffadhaa)” (waliin) jedhan. Yeroo inni xumuramu immoo dinniintota ta’anii gara ummattoota isaanii deebi’an. [5]","footnotes":"[5] jinniinis akkuma namaatti kaafiraafii muslima jallataafii qajeelaa qabdi. kun suuraa jinnii keessatti bal'inaan ibsamee jira."},{"id":30,"translation":"Ni jedhan: “Yaa ummata keenya! Nuti kitaaba Muusaa booda bu’e dhageenyee jirra, kan waan isa duraa dhugoomsaa ta’e, kan gara dhugaafi gara karaa sirrii qajeelchu."},{"id":31,"translation":"Yaa ummata keenya! Waamaa Rabbiitiif (nabi Muhammadiif) awwaadhaa (tole jedhaa); isattis amanaa. Inni (Rabbiin) badiilee keessanirraa isiniif araarama; adabbii laalessaa irraas isin baraara. [6]","footnotes":"[6] jinniin daiwaa walitti gootee gara islaamummaa walyaamte."},{"id":32,"translation":"Namni waamaa Rabbii tole hin jenne, dachii keessatti dadhabsiisaa miti; isa (Allaah) malee gargaaronni biraa isaaf hin jiru. Warri sun jallina ifa ta’e keessa jiru.”"},{"id":33,"translation":"Sila (isaan) hin arginee Rabbiin, Isa samiileefi dachii uumee, isaan uumuu keessatti dadhabbiin itti hin dhaga’amin, du’aa kaasuu irratti danda’aa akka ta’e? Eeyyeen; Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":34,"translation":"Guyyaa isaan kafaran ibidda irratti fidaman “sila kun dhugaa mitii?” (isaanin jedhama). Isaanis “Eeyyeen; Gooftaa keenyatti kakannee! (Dhugaa dha)” jedhu. Innis “Waan (Rabbitti) kafaraa turtaniif adabbii kana dhandhamaa” (isaaniin) jedha."},{"id":35,"translation":"(Yaa Muhammad!) Akkuma ergamtoota irraa warri murannoo obsetti, obsi. Isaanitti hin ariifatin. Guyyaa waan waadaa isaaniif galame argan akka waan guyyaa irraa sa’aatii tokko malee hin jiraatiniitti of lakkaa’u. (Qur’aanni) (ergaa) ga’aadha. Sila orma finciltootaa malee namni biraa ni badaa?"}]},{"id":47,"verses":[{"id":1,"translation":"Warra kafaranii, karaa Rabbii irraa [namoota] deebisan [Rabbiin] hojiiwwan isaanii balleesseera. [1]","footnotes":"[1] ummata kafaranii namas islaamummarraa dhoowwan dalagaa isaanii Rabbiin balleesse.."},{"id":2,"translation":"Warra amananii, dalagaa gaggaarii hojjatanii, waan Muhammad irratti buufametti amanan, ‘inni dhugaa Gooftaa isaanii irraa ta’e’ , (Rabbiin) diliilee isaanii isaan irraa haqe, haala isaaniis tolche."},{"id":3,"translation":"Kun waan warri kafaran dhara (bu’ura hin qabne) hordofaniifi, warri amanan immoo dhugaa Gooftaa isaanii irraa ta’e hordofaniifi. Akka kanatti Rabbiin fakkeenyota isaanii ilma namaatiif ibsa."},{"id":4,"translation":"Yeroo warra kafare qunnamtan mormoota dhawaa. hanga yeroo isaan dadhabsiiftanitti (isaan baay’ee ajjeeftanitti), hidhaa jabeessaa. Sana booda isaan irratti tola oolaa yookiin waa irraa fudhaa, hanga lolli qara (ho’a) ishee dhiiftutti (kana godhaa). Dubbiin kana, Rabbiin odoo fedhee isaan irraa haaloo bahata. Garuu (isaaniin loluutti wanni isin ajajeef) garii keessan gariin mokkoruuf jecha. Warra karaa Rabbii keessatti ajjeefaman hojii isaanii hin balleessu."},{"id":5,"translation":"Fuulduratti isaan ni qajeelcha; haala isaaniis ni tolcha."},{"id":6,"translation":"Jannata isaan seensisa; ishee isaanitti beeksisa."},{"id":7,"translation":"Yaa warra amantan! Yoo (diin) Rabbii tumsitan, Inni isinii tumsa. Faannaan keessanis gadi dhaaba."},{"id":8,"translation":"Warri kafaran badiin isaaniif ta’aadha. (Rabbiin) dalagaalee (hojii) isaanii ni balleessa."},{"id":9,"translation":"Kun waan isaan waan Rabbiin buuse (Qur’aana) jibbaniifi. Kanaafuu (Rabbiin) dalagaa isaanii balleesse."},{"id":10,"translation":"Sila dachii keessa deemanii hin ilaallee booddeen warra isaan duraa akkam akka ta’e? Rabbiin isaan barbadeesse. Kaafirootaaf fakkaattuun ishee taatuudha."},{"id":11,"translation":"Kun waan Allaahn gargaaraa warra amananii ta’eefi kaafiroonni immoo gargaaraan isaaniif hinjiru."},{"id":12,"translation":"Rabbiin warra amananii, hojiiwwan gaggaarii hojjatan jannatoowwan laggeen ishee keessa yaa’u seensisa. Warri kafaran immoo (addunyaa irratti) qanani’aniiti, akkuma beelladoonni nyaatanitti nyaachaa (jiraatan). Ibiddi bakka jireenya isaaniiti."},{"id":13,"translation":"Meeqaa meeqa magaalonni (hedduudha), kan magaalaa tee ishee (of irraa) si baafte (Makkaan) irra ciccimoo ta’an, balleessinee jirra. Homaa tumsaan isaaniif hin jiru."},{"id":14,"translation":"Sila inni ragaa (ifa ba’aa) Gooftaa isaa irraa ta’e irratti tahe akka nama dalagaan hamtuun isaa isaaf miidhagfamee nitahee? kan fedha lubbuu isaanii hordofan."},{"id":15,"translation":"Fakkeenyi jannata warri Rabbiin sodaatan waadaa galamanii (akka kana): ishee keessa laggeen bishaan hin xiraahin irraa ta’etu jira, (akkasuma) laggeen aanan dhandhamni isaa hin jijjiiramin irraa ta’e, laggeen daadhii namoota dhuganiif mi’aayaa ta’e irraa ta’eefi laggeen damma qulqulleeffame (bayfame) (nadhii) irraa (ta’etu jira). Ammas isaaniif ishee (jannata) keessa fuduraalee hundaafi araarama Gooftaa isaanii irraa ta’etu jira. (Sila isaan kun) akka namoota zalaalam ibidda keessa jiraataniifi bishaan danfaa obaafamanii, inni marrimaanoowwan isaanii cicciruutii? (lakki jarru sun akka jara kanaatii miti)."},{"id":16,"translation":"Isaan irraa namoota si dhaggeeffatee hanga yeroo si biraa gadi bahanii nijedhan warra beekkumsa kennamaniin “reefu maal jedhe?”. Isaan sun warra qalbiilee isaanii irratti Rabbiin cufee, fedhiilee isaanii hordofan."},{"id":17,"translation":"Isaan qajeelan (Rabbiin) qajeeluma isaaniif dabalee, sodaa isaanii isaaniif kenne. [2]","footnotes":"[2] warra karaa qajeelaa filatee qajeele Rabbiin qajeelloo dabalaaf."},{"id":18,"translation":"Sila ni eeganii Qiyaaman tasa isaanitti dhufuu malee? Mallattooleen ishee dhufe. Yeroo isheen isaanitti dhufte gorfamuun isaanii akkamitti isaaniif ta’a?"},{"id":19,"translation":"Rabbiin malee dhugaan gabbaramaan biraa hinjiruu beeki; dilii teetiif araarama (Rabbii) kadhu; mu’uminoota dhiiraafi dubartootaatiifis (kadhu). Rabbiin sochii keessaniifi qubannoota keessanis ni beeka. [3]","footnotes":"[3] bekkomsaan hunda dursee jalqabe. beekkomsi hunda dursa hojiin beekkomsa boodaani. kalima tawhiidaa baruun waahunda caalti."},{"id":20,"translation":"Warri amanan “odoo suuraan (jihaada ajajju) buufamtee maal qaba?” jedhu. Yeroo Suuraan heera tumtu buufamtee ishee keessatti lolli dubbatame, warra onneewwan isaanii keessa dhukkubni jiru - ilaalcha nama machii du’aa isa gaggabsee- kan gara kee ilaalan argita. Badiin isaaniif haa ta’u."},{"id":21,"translation":"Ajaja fudhachuufi jecha gaariitu (isaaniif caala). Yeroo dhimmichi murtaa’e odoo Rabbitti dhugaa haasa’anii irra isaaniif caala ture."},{"id":22,"translation":"Sila yoo duubatti deebitan dachii keessatti badii hojjachuufi firooma keessan muruu kajeeltanii?"},{"id":23,"translation":"Isaan sun warra Rabbiin isaan abaaree gurra isaaniis duuchee ijoowwan isaanii jaamseedha."},{"id":24,"translation":"Sila Qur’aana hin xiinxalanii? Moo onneewwan isaanii irra cufaa isheetu jira?"},{"id":25,"translation":"Isaan duubatti garagalan erga karaan qajeelaan isaaniif ibsame booda, sheyxaanatu (hojii gadhee) isaanitti bareechee kajeellaa dheertuu isaanitti godhe."},{"id":26,"translation":"Kun waan isaan warra waan Rabbiin buuse jibbaniin “dhimma garii keessatti ajaja keessan fudhanna” jedhaniif. Rabbiin iccitii isaanii ni beeka."},{"id":27,"translation":"Akkam tahuu taa’an Yeroo maleeykonni isaan ajjeeftu, fuulleen isaaniitiifi dugdowwan isaanii tumaadhaa?"},{"id":28,"translation":"Kun waan isaan waan Rabbiin dallansiisu hordofaniifii jaalala Isaa (Rabbii) jibbaniifi. (Rabbiin) dalagaalee isaanii balleesse."},{"id":29,"translation":"Sila warri onneewwan isaanii keessa dhukkubni jiru Rabbiin jibbansa (garaa isaanii keessa jiru) hin baasuu yaadanii?"},{"id":30,"translation":"Odoo feenee isaan sitti argisiifneeti, mallattoolee isaanitiin isaan beekta. Ergaa jechootaatiinis isaan ni beekta. Rabbiin dalagaalee keessan ni beeka."},{"id":31,"translation":"Isin mokkorra Hanga beeknutti (adda baafnutti) qabsaa’otaafi obsitoota isin irraa tahan. oduulee keessanis nimokkorra (adda baafna)."},{"id":32,"translation":"Isaan kafaranii karaa Rabbii irraa (nama) dhorgan, erga karaan qajeelaan isaaniif ifa ta’e booda ergamaa (Rabbii) didan, homaa Rabbiin hin miidhanu (Rabbiin) dalagaalee isaanii balleessuuf jira."},{"id":33,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiif ajajamaa; ergamaa (Isaatifis) ajajamaa; dalagaawwan keessan hin balleessinaa."},{"id":34,"translation":"Isaan kafaranii (namoota) karaa Rabbii irraa dhorgan, ergasii kafaroo ta’anii du’an, Rabbiin isaaniif hin araaramu. [4]","footnotes":"[4] nama kufrirratti du'e araaramni isaaf hingodhamu. garuu namni jiruun tawbate osoo kufriillee tahee badii hundaa Rabbiin ni araarama."},{"id":35,"translation":"Hin dadhabinaa; gara araaramaatti hin waaminaa. isintu injifatoodha. Rabbiin isin waliin jira; dalagaalee keessan isin irraa hin hir’isu."},{"id":36,"translation":"Jireenyi addunyaa taphaafi dagduudha, Yoo amantanii Rabbiin sodaattan mindaalee keessan isiniif kenna; qabeenya keessan isin hin gaafatu."},{"id":37,"translation":"Yoo ishee isin gaafatee (gaafii) isinitti bay’ise isin ni dhorgattu turtan; Innis (Rabbiinis) gadoo keessan ni baasa."},{"id":38,"translation":"Isin warri kun dhaga’aa! Karaa Rabbii keessatti arjoomuuf waamamtu. Isin irraa nama doynoomuutu jira. Namni doynoome kan inni dooynoomu lubbuma isaa irratti. Rabbiin dureessa; isin hiyyeeyyiidha. Yoo garagaltan, (Rabbiin) namoota biraa kan isin hin ta’in bakka keessan buusa. Isaan ergasii akka keessan hin ta’an."}]},{"id":48,"verses":[{"id":1,"translation":"(Yaa Muhammad!) Nuti siif banne baniinsa mul'ataa. [1]","footnotes":"[1] banaan mul'ataan waliigaltee araara hudeybiyyaatiin taate."},{"id":2,"translation":"Akka Rabbiin dilii tee irraa waan dabreefi waan dhufus siif araaramuuf, akka ni’imaa Isaa sirratti guutufi, akka karaa qajeelaa si qajeelchuf jecha (injifannoo ifa ta’e siif kenne)."},{"id":3,"translation":"Rabbiin tumsa cimaa sii tumsuuf (si injifachiise)."},{"id":4,"translation":"Inni Isa tasgabbii onneewwan mu’uminootaa keessatti buuse, akka isaan iimaana isaanii wajjiin iimaana dabalataniifi, Waraanni samiifi dachii Rabbiif tahee jira, Rabbiin beekaa ogeessa ta’eera. [2]","footnotes":"[2] iimaanni nidabala ni'ir'atas. hojii gaarii hojjachuun dabala, badii hojjachuun ir'ata."},{"id":5,"translation":"Mu’uminoota dhiiraafi dubartootaa jannata isa jala laggeen yaa’an seensisuufi, kan zalaalam ishee keessa jiraatan. diliilee isaanii isaan irraa haquufi, kun Rabbiin biratti milkii guddaa ta’eera."},{"id":6,"translation":"Munaafiqoota dhiiraafi dubartootaa azzabuufi, mushrikoota dhiiraafi dhalaas, isaan Rabbi irratti yaada hamtaa yaadan, isaan irratti marsaan hamtuun taatuudha. Rabbiin isaan irratti dallane. isaan abaare, Jahannamiinis isaaniif qopheesse, waa hammaattee deebii tahuun isii!"},{"id":7,"translation":"Rabbiif tahe Waraanni samiileefi dachii (hundi). Rabbiin injifataa, ogeessa ta’eera."},{"id":8,"translation":"(Yaa Muhammad!) Nuti ragaa, gammachiisaafi sodaachisaa goonee si ergine."},{"id":9,"translation":"(Yaa Namootaa!) Akka isin Allaahfi ergamaa isaatti amantaniifi, akka isa guddiftanii, kabajjaniifi akkasumas ganamaafi galgala Isa (Rabbiin) faarsitaniif (isiniif ergine)."},{"id":10,"translation":"Isaan ahdii siif seenan, kan isaan ahdii seenan Rabbiifi. Harki Rabbii harkoowwan isaanii gubbaadha. Namni waadaa diige, kan inni waadaa diige lubbuma isaa irratti. Nama waan irratti Rabbiif waadaa gale guute, Inni mindaa guddaa isaa kennuuf jira. [3]","footnotes":"[3] Ahdii jaalatamtuu jedhamti guyyaa waliigaltee araara hudeybiyyaati, sahaabaa nama 1400 nabiif waadaa seenana, akka lolarraa hindheessine. gaadisa mukaa jalatti ture."},{"id":11,"translation":"Shanaanota irraa namoonni hafan “qabeenyalee keenyaafi maatiilee keenyatu nu qabe; Rabbiin araarama nuuf kadhu” siin jechuuf jiru. Waan onneewwan isaanii keessa hin jirre arraboota isaanitiin jedhu. (Yaa Muhammad) eenyutu waan Allaahn barbaade irraa isiniif waa gochuu dandaya? “yoo Inni miidhaa isin irra geessuu yookiin bu’aa isiniif kennuu fedhe, Rabbiin waan isin hojjattan beekaa ta’eera” jedhi."},{"id":12,"translation":"Dhugumatti, Ergamaan Rabbiitiifi mu’uminoonni gara maatii isaanii gonkumaa hindeebi'anii yaaddanii turtan. Sun onneewwan keessan keessatti miidhagfame, yaada hamtuu yaaddan, ummata mancaafamoo taatan."},{"id":13,"translation":"Namni Rabbiifi ergamaa Isaatti hin amanin (kaafira). Nuti kaafirootaaf ibidda boba’aa qopheessinee jirra."},{"id":14,"translation":"Mootummaan samiileefi dachii kan Rabbiiti, Nama fedheef ni araarama; nama fedhes ni adaba. Rabbiin araaramaa, mararfataa ta’eera."},{"id":15,"translation":"Isaan hafan “yeroo gara boojuu, ishee fudhachuuf deemtan isin hordofnaa nu dhiisaa” jedhan. Jecha Rabbii jijjiiruu fedhan. “Nu hin hordoftan! Rabbiin duraanis akkasuma jedhe” jedhiin. “Isin nu waanyitu (hassaddu)” jechuuf jiru. Waa xiqqoo malee hin hubatan."},{"id":16,"translation":"Shanaanota irraa isaan hafaniin jedhi: “gara namoota lolatti cimoo ta’aniitti waamamuuf jirtu; isaaniin loltu yookiin harka kennu (islaamawu). yoo tole jettan, Rabbiin mindaa bareedaa isiniif kenna. Yoo akkuma duraan garagaltanitti ammas garagaltan, Inni adabbii laalessaa isin adaba."},{"id":17,"translation":"(Lola irraa hafuudhaaf) jaamaa irra badiin hin jiru. Hokkolaa irras badiin hin jiru. Dhukkubsataa irras diliin hin jiru. Nama Rabbiifi ergamaa isaatif ajajame, (Rabbiin) jannatoowwan laggeen ishee jala yaatu isa seensisa. Nama irraa garagale immoo adabbii laalessaa isa adaba."},{"id":18,"translation":"(Yaa Muhammad!) Rabbiin mu’uminoota yeroo isaan muka jalatti waadaa siif seenan irraa jaallateera. Waan onneewwan isaanii keessa jiru beekeera. Tasgabbii isaan irratti buuse. injifannoo dhihoo ta’e (injifannoo keybar) isaaniif galata galche. [4]","footnotes":"[4] waadaa jaalatamtuu jedhamti, sahaabaan sijalaa hinhafnu lolarratti jedhanii nabiif waadaa seenan. usmaaniif nabiitu ufumaa harka isaa lameen waliin dhayee tun ta usmaani jedhee waadaa seeneef."},{"id":19,"translation":"Boojii baay’ee ta’e (kan kheybaraa) kan isaan fudhatanis (galata galche). Rabbiin injifataa, ogeessa ta’eera."},{"id":20,"translation":"Rabbiin boojuu baay’ee kan ishee fudhattan waadaa isiniif galeera. Ishee kana immoo isiniif jarjarse. Harkoowwan namootaa isin irraa qabe. (Kanas kan godhe) akka isheen mu’uminootaaf mallattoo taatuufi, karaa qajeelaa isin qajeelchuufi."},{"id":21,"translation":"(Injifannoofi boojuu) biraa kan isin irratti hindandayin, kan Rabbiin dhugumatti ishee marsetu jira. Rabbiin waan hunda irratti danda’aa ta’eera."},{"id":22,"translation":"Isaan kafaran odoo isinin lolaniiyyuu, (dheefaan) dugdota garagalan. eegasii tiksaafi tumsaa hin argatan."},{"id":23,"translation":"Karaa Rabbii kan dhugumatti duraan dabarte (karaa godhe). Karaa Rabbiitiif jijjiirama hin argitu."},{"id":24,"translation":"Innis Isa harka isaanii isin irraa qabe, harka keessanis isaan irraa (qabeedha) Laga Makkaa keessatti. erga isaan irratti isin moosisee booda. Rabbiin waan isin hojjattan argaa ta’eera."},{"id":25,"translation":"Isaan warra kafaranii, masjiida kabajamaa (seenuu) irraa isin dhorganii, horii wareegaas hidhamaa tahee akka iddoo qalma isaanii hin geenye (dhorgan). Odoo dhiirotiin mu’uminoota ta’aniifi dubartoonni mu’uminoota ta’an kan isin isaan hin beekne jiraachuu baatanii; isin isaan irra ejjachuun (ajjeesuun) jiraachuu baatee; odoo hin beekin isaan irraa rakkinni (diliin) isin tuquun jiraachuu baatee (Rabbiin isiniif hayyama ture). Rabbiin nama fedhe rahmata Isaa keessa seensisuuf (hin hayyamini). Odoo (mu’uminootaafi kaafiroonni) addaan bahanii silaa isaan irraa warra kafaran adabbii laalessaa ta’een adabna turre."},{"id":26,"translation":"Yeroo warri kafare qalbii isaanii keessa haaloo, haloo (hinaaffaa) wallaaltotaa godhatee, Rabbiin tasgabbii isaa ergamaa isaatiifi mu’uminoota irratti buusee. jecha sodaa (Isaa) isaan qabachiise [yaadadhu]. Isaanumatu ishee haqa godhatee, warra ishee ta’e. Rabbiin waan hunda beekaa ta’eera. [5]","footnotes":"[5] jechi sodaa isaa sun \"laa ilaaha illallaahu\" dha."},{"id":27,"translation":"Rabbiin ergamaa Isaatiif manaama haqaan dhugoomsee jira. Yoo Rabbiin fedhe masjiida kabajamaa niseentu, nagayaan mataalee keessan haaddachaa, (gariinis) gabaabsachaa, kan hinsodaanne. Inni (Rabbiin) waan isin hin beekin beekeeti sanii asitti injifannoo dhihoo (araara hudeeybiyaa) godhe."},{"id":28,"translation":"Inni Isa ergamaa Isaa (Muhammad) erge qajeelloofi amantii dhugaatiin. amantii hunda irratti ol isa taasisuuf. Ragaaf Rabbiin ga’aadha."},{"id":29,"translation":"Muhammad ergamaa Rabbiiti. Warri isaan wajjii kuffaara irratti ciccimoo, gidduu isaanitti immoo wal mararfatoodha. rukuu’aafi sujuuda kangodhan argita Tolaafi jaalala Rabbii barbaadan. Mallattooleen isaanii fuulleen isaanii keessa jira, kan faanaa sujuudaa irraa ta’e. Sun fakkeenya isaanii kan Tawraat keessaati. Fakkeenyi isaanii kan Injiil keessa jiru immoo akka midhaan lakkuu isaa baasee isa jabeessee, furdatee, jirma isaa irratti dhaabbateeti. facaafattoota jaalachiise. (Wanni akkanatti isaan jabeessef) akka isaaniin kaafirtoota dallansiisuufi. Rabbiin isaan irraa warra amananii gaggaarii hojjatan araaramaafi mindaa guddaa waadaa isaaniif galee jira. [6]","footnotes":"[6] aayata kana keessatti sadarkaa nabiiyyiitiifii sahaabaa isaaniittu dubbatame. sahaabaan ummata filatamoo caalchifamoo faarfamoodha."}]},{"id":49,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiifi ergamaa Isaa dura hin dabrinaa. Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin dhagayaa, beekaadha. [1]","footnotes":"[1] Jechaafii hojiinis Rabbiifii ergamaa isaa dursuun dhoowwaadha."},{"id":2,"translation":"Yaa warra amantan! Sagaleewwan keessan sagalee Nabiyyichaa irra ol hin kaasinaa. haasa’a isa irratti ol hin fuudhinaa, akka olfuudhinsa gariin keessan garii irratti (olfuudhutti). Akka dalagaawwan keessan  hin banneef jecha odoo isin hin beekne. [2]","footnotes":"[2] kuni naamusa akkaataa yeroo nabiyyitti haasawanii barsiifamn, sagaleeolfuudhuun dhoowwaadha."},{"id":3,"translation":"Isaan sagaleewwan isaanii ergamaa Rabbii biratti gadi qabatan, isaan sun warra Rabbiin onneewwan isaanii sodaa isaatiif qormaate. Isaaniif araaramaafi mindaa guddaatu jira."},{"id":4,"translation":"Isaan duuba manneenii irraa si waaman, hedduun isaanii hin hubatan."},{"id":5,"translation":"Odoo hanga ati isaanitti gadi baatutti obsanii silaa (sanatu) isaaniif caala taha ture. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."},{"id":6,"translation":"Yaa warra amantan! Yoo jallaan oduun isinitti dhufe dubbii adda baafadhaa, akka wallaalumaan namoota miitanii, ergasii waan hojjattan irratti akka gaabboo hintaaneef."},{"id":7,"translation":"Isin keessa ergamaa Rabbiittu jiraa beekaa. Dhimmoota baay’ee keessatti odoo isin tole jedhee nirakkattu ture. Garuu Rabbiin iimaana gara keessanitti jaallachiise, onneewwan keessan keessatti isa bareeche, kufrii, fincilaafi dilii gara keessanitti jibbamaa godhe. Isaan sun (warri iimaana jaalatanii kufrii jibban) isaanumatu qajeeloodha."},{"id":8,"translation":"Tolaafi ni’imaa Rabbi irraa ta’een (kana godhe). Rabbiin beekaa, ogeessa."},{"id":9,"translation":"Yoo gareen mu’uminoota irraa ta’an lama wal waraanan, gidduu isaanii araarsaa. Yoo takkaan isaan lameeni taan irratti daangaa dabrite, ishee daangaa dabrite san hanga isheen gara ajaja Rabbii deebitutti waraanaa. Yoo isheen (ajaja Rabbiitif) bulte gidduu isaanitti haqaan tolchaa; wal qixxeessa. Rabbiin warra wal qixxeessan jaallata. [3]","footnotes":"[3] araarri barbaachisaadha, warra wal lole lamaan walitti fidanii jidduu taa'anii seera Rabbiitiin araarsan. qaama araara san dide waltahani hundi lolaliinii karatti deebisan."},{"id":10,"translation":"Mu’umintoonni obboleeyyani; gidduu obboleeyyan keessanii tolchaa. Rabbiin sodaadhaa Akka rahmanni isinii godhamuuf jecha."},{"id":11,"translation":"Isin yaa warra amantan ormi orma irratti (Dhiironni dhiirota biraatti) hin qoosin. Isaan irra caaluun isaanii (tuffatamtootaa) ni mala. Dubartoonnis dubartoota biraa (hinqoosin). Isaan irra caaluun isaanii (tuffatamtootaa) ni mala. lubbuulee teessan wal hin eybessinaa; maqaa qoosaatiin wal hin arrabsinaa. Erga amanuutii maqaan faasiquummaa (jallinaa) waa fokkatee! Namni hin tawbatin, isaanumatu miidhaa raawwattoota. [4]","footnotes":"[4] waltuffachuun, walittiqoosuun, waleeybessuun, maqaa jibbamaan waldarbachuun, eega islaamawanii maqaa jallinaatiin walyaamuun kuni hundi dhoowwaadha."},{"id":12,"translation":"Yaa warra amantan! Hedduu seehaa (mamii) irraa fagaadhaa; gariin seehaa diliidha. Wal hin basaasinaa. Gariin keessanis garii hin hamatin. Tokkoon keessan foon obboleessa isaa odoo du’ee jiruu nyaachuu ni fedhaa? jibbitanii jirtan. (isa jiraa hoo maalif nyaachuu feetan?) Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin akkaan tawbaa qeebalaa, rahmata godhaadha. [5]","footnotes":"[5] seetee tahuu hin ooluun walitti aaruufii waljibbuun dhoowwaadha. irraa fagaachuun dirqama. walhamachuun akka foon walii nyaachuuti haalaan badduudha."},{"id":13,"translation":"Isin Yaa namootaa! Nuti dhiiraafi dubartii (Aadamiifii hawwaa) irraa isin uumne,  sabootaafi gosoota isin taasifne akka wal beektaniif jecha. Rabbiin biratti irra kabajamaan keessan, irra Rabbiin sodaataa keessani. Rabbiin beekaa keessa hubataadha. [6]","footnotes":"[6] ilmi namaa gosaafii sabaan walhincaalu, hundeen isaa ilmaan abbaa tokkooti obboleeyani. wanni sabaafii gosatti qoodameef akka walbeekuufi. Namni iimaana, sodaa Rabbiitiifii hojii gaariin walcaala. walqixxummaa uumamaa ilma namaa hundaa dura seera Rabbiitu mirkaneesse."},{"id":14,"translation":"Shanaanoon “nuti amanneerra” jette. jedhiin isin hin amanne garuu islaamoyne jedhaa, hanga silaa iimaanni onneewwan keessan keessa hin seenne. yoo ajaja Rabbiifi ergamaa Isaa fudhattan, hojiiwwan keessan irraa homaa isinduraa hin hir’isu. Rabbiin araaramaa, mararfataadha."},{"id":15,"translation":"Mu’uminoonni isaan Rabbiifi ergamaa Isaatti amananii, ergasii hinshakkini, qabeenyaalee isaanitiifi lubbuulee isaaniitiin karaa Rabbii keessatti qabsaa’aniidha. Isaan isaanumatu warra dhugaati."},{"id":16,"translation":"Jedhi: “Amantii keessan Rabbiin beysiistanii? Rabbiin waan samiilee keessa jiruufi waan dachii keessa jiru ni beeka. Rabbiin waan hunda beekaadha.”"},{"id":17,"translation":"Islaamawuu isaaniitiin sirratti galata himatu “Islaamummaa keessaniin ana irratti galata hin himatinaa, Rabbiin waan imaanatti isin qajeelcheef isin irratti galata himata” jedhiin. Yoo warra dhugaa taatan (kan galata himatu Rabbi tahuu beekaa)."},{"id":18,"translation":"Rabbiin fagoo samiileefi dachii keessaa ni beeka. Rabbiin waan isin dalagdan (hunda) argaadha.”"}]},{"id":50,"verses":[{"id":1,"translation":"Qaaf Qur’aana guddaanin (kakadha). [1]","footnotes":"[1] Harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kenname"},{"id":2,"translation":"Dhugumaatti, sodaachisaan isaan irraa ta’e isaanitti dhufuu dinqisiifatan. Kaafiroonni “kun waan dinqisiisaadha” jedhan."},{"id":3,"translation":"“Sila yeroo duunee biyyee taane (ni kaafamnaa)? Sun deebii fagoodha.”(jedhu)."},{"id":4,"translation":"Dhugumatti, waan dachiin isaan irraa hir’iftu beeknee jirra. kitaabni tiksaan nu biratti tahee jira."},{"id":5,"translation":"Dhugumatti isaan dhugaa sobsiisan yeroo inni isaanitti dhufu. Isaan dubbii wal dhawaa keessa jiru."},{"id":6,"translation":"Sila gara samii gubbaa isaanii jirtuu hin ilaallee? akkamitti akka ishee ijaarreefi ishee miidhagsine, uraan homaatuu isiif hintaane."},{"id":7,"translation":"Dachii diriirsinee gaarreen dhaabbatoo ishee keessatti gadi suuqnee, akaakuu (biqiltootaa) babbareedoo hunda irraa ishee keessatti magarsine."},{"id":8,"translation":"Gabricha tawbatu hundaaf hubannaafi gorsa akka ta’uuf (kana goone)."},{"id":9,"translation":"Samii irraa bishaan barakaa qabu buufne. isaan ashaakiltiiwwaniifi firiiwwan haamamanis biqilchine."},{"id":10,"translation":"Hundee timiraa dhedheeroo, kan daraaraa dachaa (ni magarsine)."},{"id":11,"translation":"Hiree Gabrootanniitiif (buufne). Isaan (bishaan saniin) dachii duutuu jiraachifne. Baafamuunis (qabrirraa kaafamuunis) akkuma kana."},{"id":12,"translation":"Isaaniin dura ummanni Nuuh kijibsiifte, warri eelaatiifi Samuudis."},{"id":13,"translation":"Aad, Fir’awniifi obboleeyyan Luuxis (kijibsiisan)."},{"id":14,"translation":"Warri bosonaatiifi ummanni Tubba’is Hunduu ergamtoota sobsiisan, adabbiin (kiyya) isaanitti mirkanaa’e. [2]","footnotes":"[2] warri bosonaa (ashaabul eykaa)n ummata nabi shueeybaati, tubba'i mootii yamani. hundinuu ergamtoota kijibsiisanii azaabni itti murtaaye."},{"id":15,"translation":"Sila Nuti uumaa duraatiin ni dadhabnee? Lakkii! Isaan uumaa haarawa irraa shakkii wal makate keessa jiru."},{"id":16,"translation":"Nuti dhugumatti, nama uumneerra. Waan lubbuun isaa itti hasaastus ni beekna. Nuti (beekumsa keenyan) hidda dhiigaa (dhamaa) irra gara isaatti dhihoodha."},{"id":17,"translation":"Yeroo (maleeykonni) jecha fuudhan lamaan mirgaafi bitaa isaa irra taa’anii jecha fuudhan (yaadachiisi)."},{"id":18,"translation":"Jecha tokkoyyuu hin dubbatu Tiksaan itti dhihaataan isa bira jiraatu malee ."},{"id":19,"translation":"Machiin du’aa dhugaan dhuftee jirti. “Kun waan ati irraa dheessaa turteedha” (jedhamaan)."},{"id":20,"translation":"Xurumbaan ni afuufama; sun guyyaa sodaachisaati. [3]","footnotes":"[3] tun afuuffaa lammeessaa ta isii booda kaafamiinsi tahuudha."},{"id":21,"translation":"Lubbuun hundi haala ishee wajjin (maleykotarraa) oofaafi ragaa bahaan jiranuun dhufte."},{"id":22,"translation":"“Ati kana irraa daguu keessa turte. Nuti haguuggaa kee sirraa kaafne. ijji kee har’a qara” (jedhamaan). [4]","footnotes":"[4] hagooggiin kan jiruu adduniyaatti fedhiin lubbuu qalbii isaa hagoogdee aakhiraa yaadachuu isa dhoowwite sani."},{"id":23,"translation":"Qindiin (maleeyakaan) isaa ni jedha: “kun waan (galmaa’ee) na bira dhihaataa tahee jiruudha.”"},{"id":24,"translation":"Akkaan kafaraa haqa didaa hunda jahannamitti darbaa."},{"id":25,"translation":"(Kaafira) toltuu dhorgaa, daangaa dabraafi shakkaa ta’e (jahannamitti darbaa)."},{"id":26,"translation":"Isa Rabbii wajjin gabbaramaa biraa godhatee (gabbaraa ture) azaaba cimaa keessa isa buusaa."},{"id":27,"translation":"Hiriyaan isaa (kan sheyxaanaa) ni jedha: “Gooftaa keenya! Ani isa hin jallifne. Garuu isumatu jallina fagoo ta’e keessa ture.”"},{"id":28,"translation":"Rabbiin ni jedha,“Ana biratti wal hin falminaa, Ani dursee sodaachisa kiyya gara keessanitti ergeera."},{"id":29,"translation":"Ana biratti jechi hin jijjiiramu; Ani gabroota kiyya miidhaa miti.”"},{"id":30,"translation":"Guyyaa Nuti jahannamiin “sila guutamtee jirttaa?” jennuun, isheen immoo “dabalanni jiraa?” jettu (isaan sodaachidi.)"},{"id":31,"translation":"Jannanni dhiheeffamte namoota Rabbi sodaataniif haala hin fagaatiniin (isaanitti dhihoo taatee)."},{"id":32,"translation":"Kun waan waadaa seenamtaniidha Cufa nama akkaan gara Rabbii deebi’aa tikfataa ta’eetiif, (jedhama)."},{"id":33,"translation":"“Nama fagotti Rahmaan sodaatee, onnee gara Rabbii deebituun dhufeefi (nidhihaatti)."},{"id":34,"translation":"(isaaniin jedhamaa) Nagayaan ishee seenaa; sun guyyaa zalaalam achi jiraatuuti” (jedhama)."},{"id":35,"translation":"Isaaniif waan fedhantu ishee keessa jira, Nu bira dabaliinsaatu jira."},{"id":36,"translation":"Meeqaa meeqa balleessinee Isaan dura dhalootarraa? (baayyee), isaantu (warra balleeysineetu) humnaan isaan (ammaa kana) irra ciccimoodha. Biyya keessa fiigan (qoratan) “iddoo baqaan jiraa?” jechaa."},{"id":37,"translation":"San keessa yaadannootu jira, Nama onnee qabuuf yookin gurra itti kennuuf, haala yeroo (gorsa) irratti hirmaataa (qalbiin achi jiraataa) taheen."},{"id":38,"translation":"Dhugumatti, Nuti samiileefi dachii, wantoota gidduu isaanii jiran guyyoota jaha keessatti uumne; dadhabbirraa homtuu Nu hin tuqne."},{"id":39,"translation":"Waan isaan jedhanu irratti obsi. galata Rabbii keetiitiin faarsi baha aduu duraafi lixa (ishee) dura.[5]","footnotes":"[5] salaata fajriifii aduun bahuu dura asrii aduun seenuu dura salaatii, Rabbii kee galatoonfadhu jechuudha."},{"id":40,"translation":"Halkan irraas Isa qulqulleessi; salaata boodas (isa qulqulleessi)."},{"id":41,"translation":"Guyyaa lallabaan iddoo dhihoo irraa lallabu (afuuffaa lammaffaa afuufu) dhaggeeffadhu."},{"id":42,"translation":"Guyyaa dhugaan iyyansa dhagayan, sun guyyaa (qabrii irraa) ba’iinsaati."},{"id":43,"translation":"Nuti, Numatu jiraachisa; Numatu ajjeesas; deebiin (gabroottanii guyyaa qiyaamaa) garumma keenya."},{"id":44,"translation":"Guyyaa dachiin isaan irraa ariitiidhaan babbaqaqxu (deebiin garuma keenya). Sun walitti qabuu Nurratti laafaa ta’eedha."},{"id":45,"translation":"Nuti beekoo waan isaan jedhaniiti. Ati isaan irratti moosifamaa hin taane. Nama adabbii (kiyya) sodaatu Qur’aanaan gorsi."}]},{"id":51,"verses":[{"id":1,"translation":"(Qilleensa) bubbisiinsa bubbiftuunin kakadha. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin qilleensa bubbiftee dhukkee kaaftuun kakate."},{"id":2,"translation":"(Duumessa bishaan) ulfaataa baadhattuunis (kakadhe)."},{"id":3,"translation":"(Dooniwwan) haala salphaan (bishaan gubbaa) yaa’aniinis (kakadhe)."},{"id":4,"translation":"(Maleykota) ajaja (Rabbii) raabsaniinis (kakadhe)."},{"id":5,"translation":"Wanti isin beellamamtan dhugaadha."},{"id":6,"translation":"Murtiin argamaadha. [2]","footnotes":"[2] herregni guyyaa qiyaamaa dhufaadha."},{"id":7,"translation":"Samii abbaa miidhaginaatiin (karaa urjiitiin) kakadhe."},{"id":8,"translation":"Isin yaada wal dhadhabaa keessa jirtu."},{"id":9,"translation":"Kan namni haqa irraa garagalfamu ittiin garagalfamuudha."},{"id":10,"translation":"kijibdoonni abaaramaniiru."},{"id":11,"translation":"Isaan sun wallaaluma keessatti kan of dagataniidha."},{"id":12,"translation":"“Guyyaan galataa yoomi?” (jechuun) gaafatu."},{"id":13,"translation":"(Inni) Guyyaa isaan ibidda irra fidamanii (qoratamaniidha)."},{"id":14,"translation":"“Adaba keessan dhandhamaa, kun ka isa jarjarsiifachaa turtani ” (isaaniin jedhama)."},{"id":15,"translation":"Isaan Rabbiin sodaatan, jannataafi burqituuwwan keessa jiraatu."},{"id":16,"translation":"Waan Gooftaan isaanii isaaniif kenne fudhatoodha, Isaan sana dura toltuu hojjattoota turan."},{"id":17,"translation":"Halkan irraa xiqqaa qofa kan rafan turan (kaan salaataan dhaabbatan)."},{"id":18,"translation":"Yeroo hiraabaa (obboroo) isaan araarama kadhatan."},{"id":19,"translation":"qabeenya isaanii keessa kadhataafi kan hin kadhanneefis haqni jira."},{"id":20,"translation":"Dachii keessa mu'imintootaaf mallattooleetu jiru."},{"id":21,"translation":"Lubbuulee keessan keessas (akkasuma), Sila hin argitanuu?"},{"id":22,"translation":"Samii keessa jira Sooranni keessaaniifi wanti isin waadaa galamtanis."},{"id":23,"translation":"Gooftaa samiifi dachiitiin kakadhee! Inni dhugaa fakkiidhuma waan isinuu dubbattanuuti."},{"id":24,"translation":"Seenaan keessummaa Ibraahiim kabajamoo ta’anii sitti dhufeeraa?"},{"id":25,"translation":"Yeroo isa irratti seenanii “Nagaa (si irratti buufna)” jedhan. [Inni] “nageenyi (isin irras haa jiraatu); ummata wallaalamoo” jedheen."},{"id":26,"translation":"Gara maatii isaa deebi’eeti mirgoo (jibicha) gabbataan dhufe."},{"id":27,"translation":"(korma qalee, foon bicheessee itti fidee) Isaanitti dhiyeesseeti “sila hin nyaattanuu?” jedhe."},{"id":28,"translation":"Ergasii (yeroo nyaachuu dhabuu isaanii argu) isaan irraa sodaan isa qabe. Isaan “hin sodaatin” jedhaniin. Ilma beekumsa qabuunis isa gammachiisan. [3]","footnotes":"[3] malaaykaa tahuu isaanii kan nyaata hinnyaanne tahuu isaanii itti himanii isa tasgabbeessan. eegasii ilma beekaa (ismaa'iil) akka Rabbiin isaa kannuun isa gammachiisan."},{"id":29,"translation":"(gammachuu kana dhageenyaan) niitin isaa (gammachurraa) iyyaa dhufte. Fuula ishee dhooyte “Ani dullattii maseena hoo (akkamittin daha)!” jette."},{"id":30,"translation":"(Maleykonni) ni jedhan: akka kana Rabbiin kee jedhe inni isaatu ogeessa beekaadha."},{"id":31,"translation":"(Ibraahiim) ni jedhe: “Yaa ergamootaa! dubbiin keessan maali?” (jedhee malaa'ikoota gaafate)"},{"id":32,"translation":"[Isaan] ni jedhan: “Nuti gara ummata yakkamtootaa ergamne.[4]","footnotes":"[4] gara ummata badiin beekamee ummata nabi luux adabuuf ergamne jedhaniin malaaykonni."},{"id":33,"translation":"Dhagaa biyyee faaraa (shaklaa) irraa ta’e isaan irratti darbachuuf (erguuf) (dhufne).”"},{"id":34,"translation":"Rabbii kee biratti daanga dabartootaaf kan milikitoomfamte haala taateen."},{"id":35,"translation":"Mu’uminoota irraa namoota ishee keessa (gandattii keessa) jiran ni baafne."},{"id":36,"translation":"ishee keessatti Mana Muslimtootaa irraa ta’e tokko malee hin argine. [5]","footnotes":"[5] manni tokkichi sun mana nabi luuxi."},{"id":37,"translation":"ishee keessatti mallattoo hambifnee jirra Warra adabbii laalessaa sodaataniif."},{"id":38,"translation":"(Seenaa) Muusaa keessas yeroo ragaa ifa ba’aan gara Fir’awnitti isa ergine (mallattoo goonee jirra)."},{"id":39,"translation":"(Fir’awna) humna waraanaa isaa waliin (dhugaa irraa) gara galee, “(Muusaan) falfalaadha yookiin maraataadha” jedhe."},{"id":40,"translation":"Isaafi waraana isaas qabnee. bahra keessatti isaan darbine (bishaaniin nyaataman) haala inni komatamaa ta’een."},{"id":41,"translation":"(Seenaa) Aad (ummata nabi huud) keessas, yeroo qilleensa maseenaa isaan irratti ergine (mallattootu jira)."},{"id":42,"translation":"Waan isa irra dhufte tokkoyyuu (mancaaftee) akka lafee dhumee isa gootu malee hin dhiiftu."},{"id":43,"translation":"(Seenaa) Samuud keessas, yeroo hanga murtaa’e tokko qanani’aa isaaniin jedhame (mallattootu jira)."},{"id":44,"translation":"Ajaja Gooftaa isaanii irraa ni boonan. iyyansi (dhumti) isaan qabatte Odoo isaan ilaalanuu ."},{"id":45,"translation":"Ergasii dhaabbachuu hin dandeenye; tumsamoos hin taane. [6]","footnotes":"[6] humna qabaatos hintaane. azaaba isanitti bu'e ufirraa deebisus hindandeenye."},{"id":46,"translation":"Ummata Nuuhis san dura (ballessinee jirra). isaan ummata finciltoota turan. [7]","footnotes":"[7] ummanni nuh bishaaniin dhidhinfamani dhuman, nuhiifii warri amane doonii yaabbatanii Rabbiin nagaya isaan baase."},{"id":47,"translation":"Samii humnaan ishee ijaarre. Dhugumatti, Nuti (ishee) bal’isoodha."},{"id":48,"translation":"Dachii diriirsinee jirra; (Nuti) diriirsitoonni waa tolle!"},{"id":49,"translation":"waan hunda irraa qindiiwwan lama uumne.Akka isin gorfamtaniif."},{"id":50,"translation":"Gara Rabbii dheeysaa. Ani Isarraa (azaaba isaarraa) isiniif sodaachisaa ifa bahaadha."},{"id":51,"translation":"Allaah wajjini gabbaramaa biraa hin taasisinaa. Ani Isa irraa isiniif sodaachisaa ifa bahaadha."},{"id":52,"translation":"Akkasuma, ergamaan tokkos warra isaan dura turanitti hin dhufne, yoo isaan “falfalaadha; yookiin maraataadha” jedhaniin malee."},{"id":53,"translation":"Sila isa (sobsiisuu kana) waliif dhaamanii? Lakkisaa, isaanumatu ummata daangaa dabroodha."},{"id":54,"translation":"Isaan irraa garagali; ati komatamaa miti. [8]","footnotes":"[8] waan ittiin ergamte itti geessitee waan jirtuuf ati komatamaa miti."},{"id":55,"translation":"Yaadachiisi; yaadachiifni mu’uminoota ni fayyaddii."},{"id":56,"translation":"Jinniifi ilma namaa haa na gabbaraniif malee hin uumne."},{"id":57,"translation":"Hiree homaatuu isaan irraa hin fedhu. Akka na nyaachisanis hin fedhu."},{"id":58,"translation":"Rabbiin Isatu akkaan hiree kennaa, abbaa humna cimaati."},{"id":59,"translation":"Miidhaa raawwattootaaf qooda adabaa kan akka adabbii fakkaattota isaaniitu jiraafii akka Nan jarjarfanne."},{"id":60,"translation":"Warra kafaraniif guyyaa isaanii kan beellama godhaman keessatti badiin isaaniif mirkanaa’eera."}]},{"id":52,"verses":[{"id":1,"translation":"(Gaara) Xuuriin kakadhe. [1]","footnotes":"[1] suuraa xuuri isiin suuraa makkaati, aayanni isii 49.\n gaarri xuur kuni gaara Rabbiin Nabi muusaa irratti dubbise."},{"id":2,"translation":"Kitaaba barreeffamaanis."},{"id":3,"translation":"Xalaayaa bal’ifamaa keessatti."},{"id":4,"translation":"Mana jiraachifamaanis. [2]","footnotes":"[2] inni mana samii keessatti tahe. malaaykaan isatti xawaafti."},{"id":5,"translation":"Ijoo (gombisaa) ol fuudhamaanis. [3]","footnotes":"[3] kana jechuun samii duniyaati."},{"id":6,"translation":"Galaana bishaaniin guutameenis."},{"id":7,"translation":"Dhugumatti, adabbiin Gooftaa keetii argamaadha."},{"id":8,"translation":"Deebisaan tokkolleen isaaf hintaane."},{"id":9,"translation":"Guyyaa samiin socho’iinsa (hamaa) sochootu."},{"id":10,"translation":"(Guyyaa) gaarreenis deemicha deemtu."},{"id":11,"translation":"Warra kijibsiisaniif guyyaa san ibiddaatu jira."},{"id":12,"translation":"(Isaan) warra soba keessa taphataniidha."},{"id":13,"translation":"Guyyaa humnaan gara ibidda jahannam oofamiinsa oofaman."},{"id":14,"translation":"(Isaaniin jedhama): “Isheen kun ibidda kan ishee sobsiisaa turtaniidha."},{"id":15,"translation":"Sila kun falfala moo isinumatu hin argitanu?!"},{"id":16,"translation":"Ishee seenaa (dhandhamaa); obsaa yookaan hin obsinaa isinirratti waluma qixa. Wanti isin mindeeffamtan waanuma hojjachaa turtan qofa” (jedhaman)."},{"id":17,"translation":"Dhugumatti, isaan Rabbiin sodaatan jannatootaafi qananii keessa jiraatu."},{"id":18,"translation":"Waan Gooftaan isaanii isaaniif kennetti gammadoo ta’anii (keessa jiraatu); Gooftaan isaanii azaaba gubaa jalaa isaan baraarse."},{"id":19,"translation":"“(Jannata keessatti)  nyaadhaa; dhugaa gaarii haala ta’een (galata) Waan hojjataa turtaniif jecha” (isaaniin jedhama)."},{"id":20,"translation":"Sireewwan tarree galfaman irra hirkatoo ta’anii (jiraatu). Dubartoota adaadii ija babal’oo isaan fuusifna."},{"id":21,"translation":"Isaan amananii ilmaan isaaniis iimaanaan isaan hordofan, maatii isaanii (osoo sadarkaa isaanii hingayinillee) isaanitti dhaqqabsiifna (Galata) dalagaa isaanii irraas homaayyuu hin hir’ifnu. Namni hunduu waan hojjateen qabamaadha."},{"id":22,"translation":"Mudraaleefi foon waan isaan fedhan irraa ta’e isaaniif daballa."},{"id":23,"translation":"Ishee keessatti geeba (xoofoo farsoo jannataa) walitti daddabarsu (waliif kennu) ishee keessa sobaafi diliin hin jiru."},{"id":24,"translation":"Isaan irra naanna’u Ijoollee dhiiraa isaanii. (bareedinni isaanii) akka waan isaan faaya eegamaati."},{"id":25,"translation":"Gariin isaanii garii irratti gara galaniiti wal gaggaafatu. [4]","footnotes":"[4] waayee jiruu duniyaa keessatti dabarsan irraa walgaafatu."},{"id":26,"translation":"Ni jedhu: “Nuti kana dura maatii keenya keessatti (Rabbi irraa) sodaatoo turre."},{"id":27,"translation":"Rabbiin nu qanansiisee, adabbii summaa’aa jalaas nu baraarse."},{"id":28,"translation":"Nuti kana dura Isa kadhataa turre. Inni Isumatu tola oolaa, mararfataadha."},{"id":29,"translation":"Yaadachiisi (gorsi) Ati ni’imaa Gooftaa keetiitiin, raagaafi maraataa miti."},{"id":30,"translation":"Moo “Weellisaadha; dhufuu du’aa isa irratti eegna” jedhanii?"},{"id":31,"translation":"“Eegaa! Anis isin waliin warra eegu irrayii” jedhiin."},{"id":32,"translation":"Sila sammuu isaaniitu kanatti isaan ajaja moo? Lakkii, isaanumatu ummata jallatoodha."},{"id":33,"translation":"Moo Sila isatu isa (Qur’aana) uume jedhu?” lakkii, isaan hin amanan."},{"id":34,"translation":"haasawa fakkaataa isaatiin haa dhufanu Yoo kan dhugaa dubbatan ta’an."},{"id":35,"translation":"Sila isaan odoo wanti isaan uume hin jirre uumaman? moo isaanumatu uumoo dha? [5]","footnotes":"[5] kan wanni tokko isaan hin uumin uumamuun hintahu, ufii uf uumuunis hintahu. dhugaan jirtu takittiin Rabbii isaan uumetu jiraa isatti haa amananii."},{"id":36,"translation":"Moo samiileefi dachii uumanii? Lakki, isaan hin dhugoomsan."},{"id":37,"translation":"Moo Kuusaa Gooftaa keetiitu isaan bira jira, moo isaantu injifattoota?"},{"id":38,"translation":"Moo kortoo (samii geessu) kan isa keessaan (maleykota) dhagayantu isaaniif jira! Dhaggeeffataan isaanii ragaa ifa ta’een haa dhufu."},{"id":39,"translation":"Moo Isaaf ilmaan dubaraa jiraataniiti isiniif immoo ilmaan dhiiraa tahe?"},{"id":40,"translation":"Moo mindaa isaan gaafatteeti kaffaltiin isaa isaanitti ulfaate?"},{"id":41,"translation":"Moo isaan bira iccitiin fagoo jiraateeti isaan barreeffatan?"},{"id":42,"translation":"Lakkii! shira baasuu fedhani, Warri kafare isaanuma kan shirri itti baafamu."},{"id":43,"translation":"Moo Rabbiin malee gabbaramaa biraa qabu? Rabbiin waan isaan itti qindeessan irraa qulqullaa’e."},{"id":44,"translation":"Yoo samii irraa cittuu wahii kan gadi kuftu argan “duumessa kuufamaadha” jedhu."},{"id":45,"translation":"Hanga guyyaa isaanii kan isa keessa dhuman qunnamanitti isaan dhiisi."},{"id":46,"translation":"Guyyaa tooftaan isaanii homaa isaan hin fayyadneefi isaanis hin tumsamne (hanga qunnamanitti)."},{"id":47,"translation":"Dhugumatti, isaan miidhaa raawwataniif sana dura (azaaba akhiraa dura) adabbiitu jira. Garuu irra hedduun isaanii hin beekanu. [6]","footnotes":"[6] kuni azaaba qabriiti."},{"id":48,"translation":"Murtii Gooftaa keetiitiif obsi. Ati tika keenya jala jirta. Yeroo kaatu Faaruu Gooftaa keetiitiin Isa qulqulleessi."},{"id":49,"translation":"Halkanis Isa faarsi; yeroo urjiiwwan seenanis (faarsi)."}]},{"id":53,"verses":[{"id":1,"translation":"Urjiin kakadhe; yeroo inni bu’e (seene). [1]","footnotes":"[1] Rabbiin urjee seeneen kakate."},{"id":2,"translation":"Hiriyaan keessan (Muhammad SAW) hin jallanne; hin dogoggorres."},{"id":3,"translation":"Fedhii lubbuu irraa hin haasawu."},{"id":4,"translation":"Inni (wanti inni dubbatu) wahyii buufamu qofa."},{"id":5,"translation":"(Jibriil) kan humni isaa cimaatu isa barsiise."},{"id":6,"translation":"Abbaa humnaa ta’ee (bifa Rabbiin irratti isa uumeen) ol ta’e."},{"id":7,"translation":"Inni (jibriil) moggaa (samii) isa ol aanaa irratti (ol ta’e)."},{"id":8,"translation":"Ergasii dhihaatee gadis bu’e. [2]","footnotes":"[2] jibriiltu nabitti dhihaate,"},{"id":9,"translation":"Hanga (fageenya) qabannaa gooboo (dagaanaa) lamaanii yookiin sana irra dhihoo ta’e. [3]","footnotes":"[3] Kun fakkii dhihaatinsa Jibriil nabi Muhammaditti dhihaateeti ibsa."},{"id":10,"translation":"Gara gabricha Isaatti waan wahyii godhe wahyii godhe. [4]","footnotes":"[4] Rabbiitu gabricha isaa nabi muhammaditti wahyii godhe."},{"id":11,"translation":"Onneen (Nabiyyii-SAW) waan arge keessatti homaa hin sobne."},{"id":12,"translation":"Sila waan inni (yeroo mi’iraajaa) arge irratti isa mormitanii?"},{"id":13,"translation":"Dhugumatti yeroo biraas isa argeera. [5]","footnotes":"[5] Nabi muhammad s.a.w. jibriiliin suuraa Rabbiin isa itti uumerratti arge."},{"id":14,"translation":"Qurquraa dhumaa (samii torbaffaa) biratti arge."},{"id":15,"translation":"Ishee bira jannata qubsumaatu jira."},{"id":16,"translation":"Yeroo wanti haguugu mukattii qurquraa haguugu (arge)."},{"id":17,"translation":"Ijji gamaa gamana hin jallanne, irras hin dabarre."},{"id":18,"translation":"Dhugumatti, inni (Nabi Muhammad) mallattoolee Gooftaa isaa gurguddoo irraa argeera. [6]","footnotes":"[6] tan akka jannaataafii ibiddaa tan biroollee argee jira."},{"id":19,"translation":"Mee (taabota) Laatiifi Uzzaa (jedhaman) naaf himaa?"},{"id":20,"translation":"(tan biroo) Manaatiin tan sadaffaa taates (naaf himaa)?"},{"id":21,"translation":"Sila isiniif dhiirri ta'eeti dubartiin isaaf taatee?"},{"id":22,"translation":"Isheen kun yoggas qooda jalloodha."},{"id":23,"translation":"Isheen (taabonni) maqoota (qullaa) isiniifi abbootiin keessan moggaaftani malee homaa miti. Rabbiin ragaa isheef hin buufne. Se’aafi waan lubbuuleen isaanii feetu malee waan biraa hin hordofan. Dhugumaan qajeellloon Rabbii isaanii irraa isaanitti dhufee jira."},{"id":24,"translation":"Moo namaaf waanuma hawwetu jira?"},{"id":25,"translation":"Aakiraafi tanduraatis Rabbiif taate."},{"id":26,"translation":"meeqaa meeqaatu Maleeykota irraa samii keessa jiru? kan manguddummaan isaanii homaa hin fayyadne, erga Rabbiin nama fedhuuf hayyamee, jaallate malee. [7]","footnotes":"[7] kun ulaagaa shafaa'aati yooka manguddummaati. Rabbiin hayyaamuufii, nama shaafaa'aan godhamuuf irraa jaalachuu."},{"id":27,"translation":"Isaan Aakhiratti hin amanne moggaasa dubartootaa maleeykota moggaasu."},{"id":28,"translation":"Isa irratti beekumsa homaatuu hin qaban. Shakkii malee homaa hin hordofanu. Shakkiin immoo dhugaa irraa homaa hin duroomsu."},{"id":29,"translation":"Nama yaadannoo keenya irraa garagalee, jiruu addunyaa malee hin fedhin irraa garagali."},{"id":30,"translation":"Kun beekumsa irraa daangaa isaaniiti. Rabbiin kee Isumatu nama karaa Isaa irraa jallate akkaan beekaadha. Inni nama qajeeles akkaan beekaadha."},{"id":31,"translation":"Wanti samiilee keessa jiruufi wanti dachii keessa jirus kan Rabbiiti. Isaan hamtuu dalagan waan isaan dalaganiin isaaniif galata galchuuf isaan toltuu hojjatanis ishee caaltuu taate isaan mindeessuuf (uume)."},{"id":32,"translation":"Isaan sun warra dogoggora xixiqqoo malee dilii gugurdoofi sagaagalummaa irraa fagaataniidha. Gooftaan kee araaramni Isaa bal’aadha. Inni akkaan isin beekaadha yeroo dachii irraa isin uumeefi yeroo isin garaalee haadholee teessanii keessatti ulfoowwan taatanii jirtan . Lubbuulee teessan hin qulqulleessinaa. Inni nama (Isa) sodaatu akkaan beekaadha."},{"id":33,"translation":"Mee isa gara gale naaf himi?"},{"id":34,"translation":"Kan xiqqoo kennee, ergasii dhoorgate."},{"id":35,"translation":"Sila beekumsi fagoottu isa bira jiraa? inni (isa) beekee? (lakkii nikijibaa)."},{"id":36,"translation":"Moo wanta barreeffamoota Muusaa keessa jirutu itti hin himaminii?"},{"id":37,"translation":"Kan (barreefama) Ibraahiim isa (ajaja Rabbii) guutees."},{"id":38,"translation":"(Isheen sun) lubbuun dilii baadhattu ba’aa lubbuu biraa hin baadhattuudha."},{"id":39,"translation":"Namaaf (galata) waan hojjate malee hintaane."},{"id":40,"translation":"Hojiin isaa uf duratti (guyyaa qiyaamaa) ni mul'ata."},{"id":41,"translation":"eegasii mindaa guutuutu isaaf kennamaadha."},{"id":42,"translation":"Xumurri (deebiin) (waan hundaas) gara Rabbii keetiitti."},{"id":43,"translation":"Inni Isumatu kofalchiise; boochises. [8]","footnotes":"[8] kaan gammachiisee kofalchiise, kaan gaddisiisee boochise."},{"id":44,"translation":"Inni Isumatu ajjeese; jiraachises. [9]","footnotes":"[9] jiraa ajjeese adduniyatti, aakhiratti du'aa kaase."},{"id":45,"translation":"Inni cqidii lama, kormaafi dhalaa, uume."},{"id":46,"translation":"Bishaan hormaataa irraa (uume), yeroo (gadaamessaa keessatti) nagamtu."},{"id":47,"translation":"Uumuun boodaas isuma (Rabbuma) irra jira. (kun kan kaafamiinsa guyyaa qiyaamaati)."},{"id":48,"translation":"Inni Isa duroomseefi hiyyoomseedha."},{"id":49,"translation":"Inni Isumatu Gooftaa Shi’iraati [10]","footnotes":"[10] shi'iraan maqaa urjiiti."},{"id":50,"translation":"Isumatu Aadii duraa balleesse."},{"id":51,"translation":"(Ummata) Samuudis (nidhabamsiise) hin hambifne."},{"id":52,"translation":"Ummata Nuuhis sana dura (balleesse) Isaan isaanumatu akkaan miidhaa raawwattootaafi daangaa darbitoota turan."},{"id":53,"translation":"Ganda gombifamtuus gadi kuffise. [11]","footnotes":"[11] isaan ummata nabi luuxi kan dachiin konbolfamteen."},{"id":54,"translation":"Wanti haguuge ishee haguuge (dhagaacha irratti roobsamerraa kantahe)."},{"id":55,"translation":"Ni’imaalee Rabbii keetii irraa kamiin shakkita?[12]","footnotes":"[12] aayatoota Rabbii keessaa kam mormita?"},{"id":56,"translation":"Kun (Muhammad SAW) sodaachisaa sodaachistoota durii irraa ta’eedha."},{"id":57,"translation":"Dhihaattuun (Qiyaamaa) dhihaatte."},{"id":58,"translation":"Rabbiin malee isheef mul’iftuun hin jirtu."},{"id":59,"translation":"Sila haasa’a kana (Qur’aana) irraa dinqisiifattanii?"},{"id":60,"translation":"Ni kolfitanii! Hin boochanii?"},{"id":61,"translation":"Haala isin dagamoo taataniin (irraa garagaltanii)?"},{"id":62,"translation":"Allaah’f sujuudaa; (Isuma qofa) gabbaraa [13]","footnotes":"[13] bakka kanatti sujuuda qaraatii qur'aanaattu godhama."}]},{"id":54,"verses":[{"id":1,"translation":"Qiyaamaan kaloofte; jiinis lamatti addaan dhoohe. [1]","footnotes":"[1] zamana nabii jiini bakka lamatti adda dhoohe, sun aayata dandeeytii Rabbii garsiisanirraayi."},{"id":2,"translation":"Yeroo mallattoo argan (kafaranii) (itti amanurraa) gara galaniiti “(kun) sihrii ittifufaa” jedhu."},{"id":3,"translation":"(Qur’aana) kijibsiisanii fedha lubbuu isaanii hordofan. Wanti hunduu ragga'aadha (galma ga’aadha)."},{"id":4,"translation":"Dhugumatti, oduu (ummata durii) irraa wanti isa keessa sodaachisni jiru isaanitti dhufeera."},{"id":5,"translation":"Beekumsi gayaaan (isaanitti dhufeera). Akeekkachiistonni homaa isaan hin fayyadu."},{"id":6,"translation":"Isaan irraa garagali Guyyaa (qiyaamaa) kan waamaan gara waan rifachiisaa ta’eetti (isaan) waamu (yaadachiisi)."},{"id":7,"translation":"(Guyyaa san) ijji isaanii sodaan guutamteeti, qabrii (isaanii) irraa bahan kan akka awwaannisa faca’ee fakkaatan tahani."},{"id":8,"translation":"Gara waamaatti ori’u Kaafiroonni “Kun guyyaa (rakkisaa) cimaadha.” jedhu."},{"id":9,"translation":"Isaaniin dura ummanni Nuuh kijibsiifteera. Gabricha keenya (Nuuh) sobsiisan, “inni maraataa dha jedhan\" rakkifame."},{"id":10,"translation":"Gooftaa isaa kadhate “Ani injifatamaadhaa naaf tumsi” (jedhee) ."},{"id":11,"translation":"Hulaalee samii itti banne Bishaan dhangala’aa ta’een."},{"id":12,"translation":"Burqituuwwan dachii burqisiifnee bishaan (samiifi dachii) walitti dhufe, murtii dhugumaan murtaa’e irratti.[2]","footnotes":"[2] akkasitti dachiin bahratti jijjiiramtee ummata hanaga amane malee kakafare bishaan nyaate."},{"id":13,"translation":"Doonii xawulaaleefi mismaararraa taherratti isa yaabbachiifne (feene)."},{"id":14,"translation":"Tika keenyaan deemti Galata isa itti kafaramee (haa taatuuf kana goone)."},{"id":15,"translation":"Dhugumatti, Nuti mallattoo akka taatuuf ishee dhiifne. Namni ittiin gorfamu jiraa laata?"},{"id":16,"translation":"(Yeroo san) adabbiin kiyyaafi sodaachisni kiyyas akkam ture laata?"},{"id":17,"translation":"Dhugumatti, Qur’aana hubachuudhaaf laaffifneerra gorfamaan jiraa?"},{"id":18,"translation":"(Ummanni) Aad (Huudiin) sobsiifte. adabbiin kiyyaafi akeekkachiifni kiyyaas akkam ta’e ree?"},{"id":19,"translation":"Nuti qilleensa qorraa isaanitti ergine guyyaa hamaa itti fufaa ta’e keessa."},{"id":20,"translation":"Nama ni buqqifti (Yeroo san) jirma teemiraa kan dachii irraa buqqa’e fakkaatu."},{"id":21,"translation":"(Yeroo san) adabbiin kiyyaafi akeekkachiisni kiyyas akkam ture laata?"},{"id":22,"translation":"Dhugumatti, Qur’aana hubachuuf (gorsaaf) laaffifnee jirra. gorfamaan jiraa?"},{"id":23,"translation":"(Ummanni) Samuudis akeekkachiisa (kiyya) kijibsiisaniiru. [3]","footnotes":"[3] akeekkachiisa nabiyyiin isaanii saalih ittifide kijibsiisan."},{"id":24,"translation":"Ni jedhan: “nama nurraa ta’e tokko hordofnaa? (hinhordofnu) Nuti yuggas jallinaafi maraatuu keessa jirra."},{"id":25,"translation":"Sila yaadachiifni kun nu hunda gidduu isa (Nabi Saalih) qofa irratti buufamee? Lakkisaa! Inni akkaan sobaa, boonaadha."},{"id":26,"translation":"Sobaan boonaan eenyuun akka ta’e boru beekuuf jiru. [4]","footnotes":"[4] guyyaa qiyaamaa beekuuf jiraatu jechuudha."},{"id":27,"translation":"Nuti gaala dhaltuu isaaniin mokkoruuf ergoodha. Kanaaf (Yaa Saalih!) Isaan eegi; obsis. [5]","footnotes":"[5] gaalli dhagaa keessaa baatee isaaniin mokkoruuf Rabbi itti erge."},{"id":28,"translation":"Bishaan (gaalattii fi) isaan gidduutti qoodamus isaanitti himi.  Dhugaatiin (garee) hundaayyuu dhufamaadha. [6]","footnotes":"[6] guyyaan tokko isaaniif guyyaan tokko isiif."},{"id":29,"translation":"Hiriyaa isaaniitti lallabaniiti, (waraana isaa) fudhatee waraane (ni ajjeese)."},{"id":30,"translation":"(Yeroo san) adabbiin kiyyaafi akeekkachiisni kiyyaa akkam ture laata?"},{"id":31,"translation":"Nuti iyya takkittii isaan irratti ergine. Ergasii akka caccabaa mooraa horiin irra deemee tahan."},{"id":32,"translation":"Dhugumatti, Qur’aana hubachuuf laaffifneerra. Egaa namni gorfamu jiraa?"},{"id":33,"translation":"Ummanni “Luux” dinniina sobsiisaniiru.[7]","footnotes":"[7] ergaa Rabbii kan nabi luux isaanitti fide kijibsiisan."},{"id":34,"translation":"Nuti isaan irratti bubbee cirrachaa erginee jirra. Maatii Luux malee, (yeroo) bariisaa nagaya isaan baafne."},{"id":35,"translation":"Qananii Nu biraa ta’eef (baraarre). Akka kanatti nama galata Nuuf galche galateessina."},{"id":36,"translation":"Dhugumatti, inni (Luux) qabaa keenya isaan akeekkachiisee jira. Isaan garuu dinniinicha falmaniiru (kijibsiisaniiru)."},{"id":37,"translation":"Keessummaa isaa irraa (badii itti hojjachuuf) isa gaafatan. ijoowwan isaanii jaamsinee “adaba kiyyaafi dinniina (kiyyas) dhandhamaa” (jenneen)."},{"id":38,"translation":"Dhugumatti, adabbiin cimaan (ittifufaan) bariidhaan isaanitti ganamfate."},{"id":39,"translation":"Adaba kiyyaafi dinniina (kiyyas) dhandhamaa” (isaaniin jenne)."},{"id":40,"translation":"Dhugumatti, Qur’aana hubachuuf laaffifneerra. Egaa namni gorfamu jiraa?"},{"id":41,"translation":"Dhugumatti, maatii Fir’awnitti akeekkachiisonni dhufeera. [8]","footnotes":"[8] muusaafii obboleessa isaa haaruuntu ergaa Rabbii itti geesse."},{"id":42,"translation":"Mallattoolee keenya hunda sobsiisaniiti, qabaa Isa injifataa, danda’aa ta’ee isaan qabne."},{"id":43,"translation":"(Yaa Qureeyshotaa!) Sila kaafiroota keessantu isaan kanneen irra caala moo kitaabota keessa (adabbii irraa) baraaramuutu isiniif jira?"},{"id":44,"translation":"inumaayyuu “Nuti tuuta injifattoota” jedhu."},{"id":45,"translation":"Tuutni isaanii cabsameeti (dheefaaf) dugda gara galuuf jiru."},{"id":46,"translation":"Dhugumatti, Qiyaamaan beellama isaaniiti. Qiyaamaan irra ulfaattuufi akkaan hadhooftuudha."},{"id":47,"translation":"Dhugumatti, yakkamtoonni jallinaafi ibidda qabsiifamaa keessatti ta’u."},{"id":48,"translation":"Guyyaa fuulleen isaaniirratti ibidda keessa harkifaman, “tuqiinsa Saqar (gubaa ibiddaa) dhandhamaa” (jedhamaan)."},{"id":49,"translation":"Nuti waan hunda likki likkiin isa uumne."},{"id":50,"translation":"Ajajni keenya waantaane takka malee akkuma liphsuu ijaa. [9]","footnotes":"[9] Rabbiin waan takka argamsiisuu yeroo fedhe jechuma tokkoon argamsiisa. jechi sun kun (tahi) jechuudha."},{"id":51,"translation":"Dhugumatti, Nuti (ummata dabrerraa) fakkaattota keessan balleessinee jirra. Namni gorfamu jiraa?"},{"id":52,"translation":"Wanti isaan hojjatan hunduu galmeewwan (malaaykaan hojii namaa itti katabdu) keessa jira."},{"id":53,"translation":"Wanti xiqqaafi guddaan hundi barreeffamaadha."},{"id":54,"translation":"Warri Rabbiin sodaatan jannatootaafi laggeen keessa jiraatu."},{"id":55,"translation":"Teessoo dhugaa (jannata) keessa Mootii danda’aa bira jiraatu."}]},{"id":55,"verses":[{"id":1,"translation":"Ar-Rahmaan. [1]","footnotes":"[1] suuraa Rahmaan, isiin suuraa madiinaati, aayanni isii 78."},{"id":2,"translation":"(ilma namaa) Qur’aana barsiise."},{"id":3,"translation":"Nama uume."},{"id":4,"translation":"Haasaawa isa barsiise."},{"id":5,"translation":"Aduufi jiini qixa murtaa’een deemu."},{"id":6,"translation":"Urjiifii muknis (Allaahf) sujuudu. [2]","footnotes":"[2] mukni soomayyoon dhaabbatuufii kan lafarra saarus Rabbiif sujuudan."},{"id":7,"translation":"Samii ol ishee fuudhe; miizaana ni kaaye. [3]","footnotes":"[3] haqa lafa keessa kaayee akka namni iratti jiraatu ajaje."},{"id":8,"translation":"Akka isin miizaana keessatti hinjallanneef jecha."},{"id":9,"translation":"Madaala sirriitti qajeelchaa (gadi dhabaa); madaalamaa hin hir’isinaa."},{"id":10,"translation":"Dachii uumama hundaaf ishee kaaye."},{"id":11,"translation":"Ishee keessatti fuduraaleefi mukkeen temiraa kan qolola (qola) habaaboo qabantu jira."},{"id":12,"translation":"Midhaan baalaafi biqiltuu urgaa qabantu jiru."},{"id":13,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":14,"translation":"(Rabbiin) ilma namaa dhoqqee akka okkoteetti iyyu (faara) (suphee) irraa uume."},{"id":15,"translation":"Jaannii immoo boba’aa ibiddaa (kan aara hin qabne) irraa uume."},{"id":16,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":17,"translation":"(Rabbiin) Gooftaa baha lamaaniifi Gooftaa dhiha lamaaniiti. [4]","footnotes":"[4] tan gannaatiifii tanbonaati."},{"id":18,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":19,"translation":"Bahra lamaan walitti yaase. wal qunnaman."},{"id":20,"translation":"Gidduu isaanii dahootu jira; walitti hin miidhan (walitti hinmakaman)."},{"id":21,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":22,"translation":"Isaan lamaan irraa faayaafi burjaanaatu baha."},{"id":23,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":24,"translation":"isaaf taate Dooniiwwan tolfaman kan akka gaarreenii galaana keessa yaa’an."},{"id":25,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":26,"translation":"Wanti ishee (dachii) gubbaa jiru hundi ni dhabama."},{"id":27,"translation":"Fuulli Gooftaa keetii nihafa (Rabbii qofatu hafa), kan saahiba guddinaafi ulfinaa tahe."},{"id":28,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":29,"translation":"Wanti samiileefi dachii keessa jiru hundi Isa kadhata. Guyyaa hunda Inni hojiitti jira."},{"id":30,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":31,"translation":"Yaa ulfaattota lamaanii (jinniifi namaa) isiniif raawwanna (isin herregurratti xiyyeefanna)."},{"id":32,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":33,"translation":"Yaa garee jinniifi namaa! Yoo moggaawwan samiileefi dachii qaxxaamuruu dandeessan, qaxxaamuraa, Dandeettiin malee hin qaxxaamurtan. (dandeeytii ammoo hin qabdan). [5]","footnotes":"[5] guyyaa qiyaamaati isaaniin jedhama."},{"id":34,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":35,"translation":"Isin lamaan irratti boba’aa Ibiddarraa ta’eefi sibiila baqetu ergama (darbama). Ergasii waliif hintumsitan."},{"id":36,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":37,"translation":"Yeroo samiin dhodhootee diimtuu akka dibataa taate."},{"id":38,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":39,"translation":"guyyaa san dilii isaa irraa hin gaafatamu Ilmi namaas ta’ee jinniin."},{"id":40,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":41,"translation":"Yakkamtoonni mallattoo isaaniitiin beekamu. Sammuuleefi miillan ni qabamu. [6]","footnotes":"[6] sammuufii miila qabanii walitti gadi cabsaniiti jahannamitti darban."},{"id":42,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":43,"translation":"“Tun jahannam ishee yakkamtoonni kijibsiisani” (jedhama)."},{"id":44,"translation":"Gidduu isheetiifi gidduu bishaan akkaan danfaa ta’ee naanna’u."},{"id":45,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":46,"translation":"Nama fuulduree Gooftaa isaa dhaabbachuu sodaateef jannata lamatu jira."},{"id":47,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":48,"translation":"Kan dameewwan dhedheeroo qaban."},{"id":49,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":50,"translation":"Isaan lamaan keessa madda yaa’an lamatu jira."},{"id":51,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":52,"translation":"Isaan lamaan keessa fuduraalee hunda irraa qindiitu jira."},{"id":53,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":54,"translation":"Firaashoowwan hariira furdaan guutame irratti hirkatanii taa’u. Fuduraaleen jannata lamaanii (guurachutti) dhihoodha."},{"id":55,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":56,"translation":"Isaan keessa (dubartoota bareedduu) (dubra) ija isaanii (dhirsa isaanii qofarratti) gabaabsan, kan isaansan dura namniifi jinniin hin tuqintu jira."},{"id":57,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":58,"translation":"Faayaafi burjaana fakkaatu."},{"id":59,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":60,"translation":"Sila galanni toltuu toltuu malee ni tahee?"},{"id":61,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":62,"translation":"Isaan lamaan malees jannata (biroo) lamaatu jira."},{"id":63,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":64,"translation":"Magariisa gurraacha’aadha."},{"id":65,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":66,"translation":"Isaan lamaan keessa burqituuwwan dhangala’an lamatu jiru."},{"id":67,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":68,"translation":"Isaan lamaan keessa fuduraalee, timiraafi rummaanatu jira."},{"id":69,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":70,"translation":"Isaan keessa (dubartoota) (amala) gaggaarii, (bifa) babbareedoo ta’antu jira."},{"id":71,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":72,"translation":"Dubartoota manneen keessatti (dhirsa irratti) gabaabfamantu jiru."},{"id":73,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":74,"translation":"Isaan dura namaafi jinniinis isaan hin tuqne."},{"id":75,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":76,"translation":"Afata magariisaafi boraatiiwwan babbareedoo irra hirkatanii (taa’u)."},{"id":77,"translation":"Qananiilee Rabbii keesanii keessaa (isin lameen jinniifii namaa) kam kijibsiiftan?"},{"id":78,"translation":"Maqaan Gooftaa keetii guddate, sahiba guddinnaafi ulfinaa (kan tahe)."}]},{"id":56,"verses":[{"id":1,"translation":"Yeroo argamtuun (Qiyaamaan) buute. [1]","footnotes":"[1]  yeroo qiyaamaan dhaabbatte."},{"id":2,"translation":"Argama isheetiif kijibsiiftuun hin jirtu."},{"id":3,"translation":"(kaafira) Gadi qabduu, (mu'imina) ol fuutuudha."},{"id":4,"translation":"Yeroo dachiin sossoha cimaa sossoofamte."},{"id":5,"translation":"(Yeroo) gaarreenis facaafamiinsa facaafamte,"},{"id":6,"translation":"Dhukkee facaafamtuu taate,"},{"id":7,"translation":"(Yeroo) Isinis garee sadi taatan,"},{"id":8,"translation":"(Gareen tokko) warra mirgaati; warri mirgaa akkam (milkaa’oo dha)! [2]","footnotes":"[2] warra amane kan kitaaba mirgaan fudhatu sun warra jannataati."},{"id":9,"translation":"(Gareen lammaffaan) warra bitaati; warri bitaa akkam (hoonga’oo dha)![3]","footnotes":"[3] warra kafare kan kitaaba bitaan fudhatu, sun ibidda seena."},{"id":10,"translation":"(toltutti) dursitoonni (jannatatti) dursitoota."},{"id":11,"translation":"Isaan (Rabbitti) dhiheeffamoota."},{"id":12,"translation":"Jannatoota qananii keessatti ta’u."},{"id":13,"translation":"Warra duraa irraa baay’eedha."},{"id":14,"translation":"Warra boodaa irraa immoo xiqqoodha."},{"id":15,"translation":"Sireewwan dhawamte irratti ta’u."},{"id":16,"translation":"Fuulaan walitti garagalanii ishee irratti irkatoo tahanii."},{"id":17,"translation":"Ijoollee (ijoollummaan) yeroo hunda jiraatantu isaan irra naannawa."},{"id":18,"translation":"Kubbaayyaa, quluufi geeba (xoofoo) farsoo irraa ta’een."},{"id":19,"translation":"Isii irraa hin bowwaafatan; hin machaa’anis."},{"id":20,"translation":"Fuduraalee irraa waan isaan filataniin (irra naanna’u)."},{"id":21,"translation":"Foon allaattii irraas waan isaan fedhaniin."},{"id":22,"translation":"Dubra adaadii ija babal’ootu (isiniif jira.)"},{"id":23,"translation":"Akka faaya eegamaa kan fafakkaatan."},{"id":24,"translation":"Mindaa waan hojjataa turaniif jecha (kana isaaniif goone)."},{"id":25,"translation":"Isii (jannata) keessatti wacaafi wal yakkuu hin dhaga’an."},{"id":26,"translation":"“Nagayaa nagayaa (waliin) jechuu malee” (hin dhaga’an)."},{"id":27,"translation":"Warri mirgaa; warra mirgaa (waa’een isaanii akkam tola!)."},{"id":28,"translation":"(Isaan) mukkeen qurquraa kan qoree hin qabne keessa jiraatu."},{"id":29,"translation":"Muuza (gur'uun isaa) firiidhaan guutame (keessa jiraatu)."},{"id":30,"translation":"Gaaddisa diriirfamaa (keessa)."},{"id":31,"translation":"Bishaan dhangala’u (biratti)."},{"id":32,"translation":"Fuduraalee baay’ee (keessa)."},{"id":33,"translation":"Kan hin cinneefi kan irraa hin dhorgamne (keessa)."},{"id":34,"translation":"Firaasholee ol fuudhamtuu (keessa jiraatu.) [4]","footnotes":"[4] olfuudhamtee sirerra kaayamte."},{"id":35,"translation":"Nuti (dubartoota jannataa) uuminsa isaan uumne."},{"id":36,"translation":"Dubroota isaan goone. (kan dhiirti amma dura hintuqin)."},{"id":37,"translation":"Jaalattoota (abbaa manaa), kan hiriyoota ta’an (isaan goone)."},{"id":38,"translation":"Warreen mirgaatiif (qophaa’an)."},{"id":39,"translation":"Hedduun (isaanii) warra duraa irraayi."},{"id":40,"translation":"Warra boodaa irraahis baay’eedha.[5]","footnotes":"[5] ummata nabi muhammad irraayis baayyeedha."},{"id":41,"translation":"Warra bitaa; warri bitaa akkam (fokkatu)!"},{"id":42,"translation":"Ibidda laalessaafi bishaan danfaa keessa jiraatu."},{"id":43,"translation":"Gaaddisa aara gurraacha irraa ta’e keessa."},{"id":44,"translation":"(Gaaddiisa) qabbanaa’aa hin ta’iniifi gaariis hin ta’in."},{"id":45,"translation":"isaan sana dura (duniyatti) qanansiifamoo turan."},{"id":46,"translation":"Dilii guddaa (kufrii) itti fufu turan."},{"id":47,"translation":"(kaafamiinsa mormaniiti) “Sila yeroo duunee biyyeefi lafee taane, nuti kaafamoodhaa?” jedhaa turan."},{"id":48,"translation":"“Abbootiin keenya kan jalqabaas moo? (nikaafamuu?)” (jechuu turan)."},{"id":49,"translation":"“(Yaa Muhammad!) jedhiin isaan jalqabaatii fii isaan boodaas (ni kaafamu)”."},{"id":50,"translation":"Beellama guyyaa beekamaa (guyyaa qiyaamaa) keessatti walitti qabamuuf jiru."},{"id":51,"translation":"Ergasii isin yaa jallattoota sobsiiftotaa!"},{"id":52,"translation":"Muka Zaqquum irraa nyaatoodha. [6]","footnotes":"[6] nyaata warra ibiddaatii haalaan fokkataa hadhaawaa ajaawaa hamaa."},{"id":53,"translation":"Ishee irraas garaalee keessan guuttatoodha."},{"id":54,"translation":"Isa irrattis bishaan danfaa dhugoodha."},{"id":55,"translation":"Dhugaatii akka gaala dheebotee (heddummeessanii) dhugdu."},{"id":56,"translation":"Kun keessummummaa isaanii kan guyyaa murtiiti."},{"id":57,"translation":"Nuti isin uumnee; maaliif hin dhugoomsine?"},{"id":58,"translation":"Waan (maniyyii) (gadaamessaa jaartii teessanii keessatti) dhangalaaftan san mee naaf himaa?"},{"id":59,"translation":"Sila isintu isa uumamoo? Nutu uumoodha?"},{"id":60,"translation":"Nutu du’a gidduu keessanitti murteesse. Nuti dadhabsiifamoo miti."},{"id":61,"translation":"Fakkaataa keessan jijjiiree, waan isin hin beekne keessatti isin uumuu irratti (dadhaboo miti)."},{"id":62,"translation":"Dhugumatti, akkaataa uumama jalqabaa beektanii jirtu; maaliif hin gorfamne?"},{"id":63,"translation":"Mee waa’ee waan facaaftanii naaf himaa!"},{"id":64,"translation":"Isintu isa biqilcha moo Nutu biqilchoodha?"},{"id":65,"translation":"Odoo feenee caccabaa goona. kan dinqisiifattan taatan."},{"id":66,"translation":"“Nuti dhugumatti hoonga’oodha”(jettu)."},{"id":67,"translation":"“Lakkisaa; nuti dhorgamoodha” (waliin jettu)."},{"id":68,"translation":"Mee waa’ee bishaan dhugdanii san Naaf himaa?"},{"id":69,"translation":"Sila duumessa irraa isintu isa buusee (roobse)? Moo Nutu (isa) buusoodha (roobsoodhaa)?"},{"id":70,"translation":"Odoo feenee soogiddoo (kuraawaa) isa goona. Sila maaliif (Rabbiin) hin galatoomfanne?"},{"id":71,"translation":"Mee waa’ee ibidda qabsiifattanii san naaf himaa?"},{"id":72,"translation":"Sila muka ishee isintu biqilchee? Moo Nutu biqilchoodha?"},{"id":73,"translation":"Nuti isii (bidda tana) gorsaafi qananii imaltootaa goone."},{"id":74,"translation":"Maqaa Gooftaa kee guddaa faarsi."},{"id":75,"translation":"Seensa urjiiwwaniitiniin kakadha."},{"id":76,"translation":"Inni odoo beektanii kakuu guddaadha."},{"id":77,"translation":"Inni Qur’aana kabajamaadha. [7]","footnotes":"[7] sadarkaan qur'aanaa haalaan guddoodha."},{"id":78,"translation":"Kitaaba akkaan eegamaa (Lawhal Mahfuuz) keessatti tahe."},{"id":79,"translation":"Warra qulqulluu malee (eenyulleen) isa hin tuqu."},{"id":80,"translation":"Gooftaa aalama hundaa irraa (Nabi muhammad s.a.w. irratti) buufamaadha."},{"id":81,"translation":"Sila haasawa kanaa isin kijibsiisoodha?"},{"id":82,"translation":"(Galata) rizqii (rooba) keessanii kijibsiisuu gootanii? [8]","footnotes":"[8] namni urjiin akkasii baanaan nuuf roobe jeddhe Rabbiin kijibsiise."},{"id":83,"translation":"sila Yeroo (lubbuun) kokkee geesse, (maaliif hin deebiftanuu)?"},{"id":84,"translation":"Odoo yeroo san isin (nama du'utti jiru san) ilaaltanuu,"},{"id":85,"translation":"Nuti isin caalaa gara isaatti dhihoo jirra garuu Isin hin argitan malee."},{"id":86,"translation":"Yoo (kaafamtanii) kan galata hin galfamne taatan (lubbuu san deebisaa)."},{"id":87,"translation":"Yoo kan dhugaa dubbattan taatan maaliif (lubbuu bahaa jirtu san) hin deebiftanii?"},{"id":88,"translation":"Yoo inni (namni du’e sun) namoota (qajeeloo) Rabbitti dhiyeeffaman irraa ta’e,"},{"id":89,"translation":"(Isaaf) haara galfii, gammachuufi jannata qananiitu jira."},{"id":90,"translation":"Yoo inni (nama qajeelaa) warra mirgaa irraa ta’e immoo,"},{"id":91,"translation":"Warra mirgaarraa waan taateef nagaan siif haa jiraatu” (isaan jedhama)"},{"id":92,"translation":"Yoo kijibsiiftota jallattoota irraa ta’e immoo,"},{"id":93,"translation":"Isaaf keessummummaa bishaan danfaa irraa ta’etu jira."},{"id":94,"translation":"Jahiim seenuutu isaaf jira."},{"id":95,"translation":"Inni (wanti suuraan ibsite) kun haqa mirkanaa’aadha."},{"id":96,"translation":"Maqaa Gooftaa kee guddaa ta’ee faarsi (qulqulleessi)."}]},{"id":57,"verses":[{"id":1,"translation":"Wanti samiileefi dachii keessa jiru hundi Rabbiin qulqulleesse. Inni injifataa, Ogeessa. [1]","footnotes":"[1]  uumamtoonni samiif dachii keessa jiran Rabbi faarsanii qulqulleessan."},{"id":2,"translation":"Mootummaan samiileefi dachii kan Isaati. Inni ni jiraachisa; ni ajjeesas. Inni waan hunda irratti danda’aadha."},{"id":3,"translation":"Inni duruma jira; kan boodaatis; mul’ataadha; dhokataadha Inni waan hunda beekaadha."},{"id":4,"translation":"Inni Isa samiileefi dachii guyyoota jaha keessatti uumee; ergasii ‘Arshii’ irratti (ol ta’iinsa isaaf malu) ol ta’eedha. Waan dachii keessa gadi seenu nibeeka, waan ishee irraa ba’us, waan samii irraa bu’us, waan ishee keessa ol ba’us (ni beeka). Inni eessallee yoo jiraattan isin waliin jira. Rabbiin waan isin dalagdan hunda ni arga."},{"id":5,"translation":"Mootummaan samiileefi dachii kan Isaati. Dhimmoonni gara Rabbiitti deebifamti."},{"id":6,"translation":"Halkan guyyaa keessa seensisa; guyyaas halkan keessa seensisa. Inni beekaa waan qomoota keessa jiruuti."},{"id":7,"translation":"Rabbiifi ergamaa Isaatti amanaa; waan Inni isa keessatti bakka bu’oota isin taasise irraas kennadhaa. Isin irraa isaan amananii, arjooman, isaaniif mindaa guddaatu jira."},{"id":8,"translation":"Sila maaltu isinii jiraaf Rabbitti amanuu diddan? Odoo ergamaan akka gooftaa keessanitti amantaniif isin waamuu, odoo waadaa keessan isin irraa fuudhee jiruu, yoo mu’uminoota taatan (maaltu amanuu isin dhooraga)."},{"id":9,"translation":"Inni Isa gabricha Isaa irratti keeyyattoota ifa ba’aa ta’an buuseedha, dukkanoowwan irraa gara ifaatti isin baasuuf jecha. Allaah’n isin mararfataa, rahmata godhaadha."},{"id":10,"translation":"Karaa Rabbii keessatti kan hin arjoomne maaltu isiniif tahe? Dhaalli samiileefi dachiis kan Allaah qofa. Isin irraa namni injifannoo (Makkaa) dura arjoomeefi lole (isaan sana booda arjoomaniifi lolan wajjiin) wal hin qixxaatu. Isaan sun warra sana booda arjoomaniifi lolan irra sadarkaa guddaa qabu. Hundaa Rabbiin (mindaa) gaarii waadaa galeefii jira. Rabbiin iccitii waan isin dalagdanii beekaadha. [2]","footnotes":"[2]  waan gaafa rakkoo diin, namaafii humni isaa xiqqaa kennaniifii duulantu tan eega injifannoo argatee Rakkorraa bahe kennanirraa caala."},{"id":11,"translation":"Namni Rabbiif liqii gaarii liqeessu eenyu? kan Inni (Rabbiin) dachaa isaaf taasisu, kan mindaan gaariin isaaf ta’u. [3]","footnotes":"[3] hiikkaan namni karaa Rabbii keessatti qabeenya isaa baasu kan guyyaa qiyaamaa Rabbiin jannataan galata isaaf galchu jiraa? jechuudha."},{"id":12,"translation":"Guyyaa mu’uminoota dhiiraafi dubartootaa argitu kan ifaan isaanii fuuldura isaanitiifi mirgaalee isaanii irra deemu “gammachuun keessan ar’a, oyruu jala isii laggeen yaatuudha isii keessatti hafoo taatanii (isii seentu); Sun milkii guddaadha” (isaaniin jedhama). [4]","footnotes":"[4] guyyaa qiyaamaa siraaxirra yeroo cehan ifaan isaanii kennama."},{"id":13,"translation":"Guyyaa munaafiqoonni dhiirotaafi dubartootaa isaan amananiin “nu eegaa! Ifaa keessan irraa qabsiifannaa!” jedhan, “Gara booda keessaniitti deebi’aa! Ifaa (achii) barbaadaa” jedhama. Gidduu isaaniitti jogola (dahoo) balballi isaaf taheet kaayama, kan keessoo isaa keessi rahmanni, ala isaa immoo kallattii isaatiin azaabn jiru. [5]","footnotes":"[5] munaafiqoonni dukkanaan rakkatanii fagorraa isaan duubaa itti lallabanii nueegaa isinirraa qabsiifannaa jedhaniin."},{"id":14,"translation":"(Munaafiqoonni) isaan (mu’uminoota) waamaniiti “Nuti (islaamummarratti) isin waliin hin turree?” (jedhuun). nijedhniin “Eeyyeen! Garuu isin lubbuulee keessan (munaafiqummaadhaan) jalliftanii, badii keenya eegaa turtanii, (amantiis) shakkitanii, hawwiin sobaa isin gowwoomsitee hanga ajajni Rabbii (duuti) dhufutti, gowwoomsaan (sheyxaanni) (obsa) Rabbiitiin isin gowwoomse."},{"id":15,"translation":"Har’a isiniifi warra kafaran irraas kafaltiin (furtuun) hin fuudhamu. Teessoon keessan ibidda. Isheen isiniin maltuu teessani. Deebiin waa fokkate!"},{"id":16,"translation":"Warra amananiif qalbiileen isaanii zikrii Rabbiitiifi dhugaa irraa waan bu’eef laafutti hindhihaannee? Akka warra isaaniin dura kitaaba kennamanii tahuu dhabutti (hin dhihaannee?),kan yeroon isaanirratti dheerattee, qalbiileen isaanii goggogdee. baay’een isaan irraa tahe jallatoodha.[6]","footnotes":"[6] jara jallate kana fakkaachuu dhabutti hindhihaannee?"},{"id":17,"translation":"Beekaa! Rabbiin dachii erga isheen (goggoginaan) duutee booda (roobaan) jiraachisa. Dhugumatti, keeyyattoota (keenya) isiniif addeessinee jirra akka isin hubattaniif jecha."},{"id":18,"translation":"Dhiiroliin sadaqaa kennatan, dubartoonni sadaqaa kennatte, kanneen liqaa gaarii Rabbiif liqeessan, (mindaan isaanii) dachaa isaaniif taasifamaa. galanni gaariin isaaniif tahe. [7]","footnotes":"[7] Rabbiif leqeessuu jechuun karaa Rabbii keessatti kennachuudha. Rabbiin dachaa kudhanirraa hanga dhibba torbaa sanii olis isaaniif godha."},{"id":19,"translation":"Isaan Rabbiifi ergamtoota Isaatti amanani, isaantu warra dhugaan amananiidha. Wareegamtoonni Gooftaa isaanii biratti mindaa isaanitiifi ibsaa isaaniitu isaaniif jira. Isaan kafaranii keeyyattoota keenya kijibsiisan immoo isaan sun warra ibiddaati."},{"id":20,"translation":"(Beekaa) Jireenyi addunyaa tapha, gammachuu (yeroo gabaabaa), miidhagina, dhaaddannoo gidduu keessaniitiifi qabeenyaafi ilmaan baay’ifaturratti waldorgomuu qofa. Akka fakkeenya rooba, margi isaa qotee bulaa dinqisiisee, kan ergasii gogee daalachaa’aa ta’uu argitee, ergasii caccabaa ta’eeti. Aakhiratti adabbii cimaa, araaramaafi jaalala Rabbi irraa ta’etu jira. Jireenyi addunyaa waan taane meeshaa daguuti malee."},{"id":21,"translation":"Wal dorgomaa Gara araarama Gooftaa keessan irraa taheetiifi jannata bal’inni ishee akka bal’ina samiifi dachii ta’eetti. Isaan Rabbiifi ergamtoota Isaatti amananiif qophoofte. Kun tola Rabbiiti. isa nikenna nama fedheef. Rabbiin abbaa tola guddaati. [8]","footnotes":"[8] araaramaafii jannatatti waldorgomuun hojii gaariifii ibaadaa Rabbii keessatti waldorgomuudha."},{"id":22,"translation":"Rakkoo irraa wanti dachiifi lubbuu keessan keessatti isin tuqe kamillee, odoo ishee hin uumin dura kitaaba keessatti (galmeessinu) malee hin hafu. kun Rabbi irratti laafaadha. [9]","footnotes":"[9] Rabbiin waan argamaa hunda osoo uumamtoota hinuumin gabatee tiiyfamaa (lawhal mahfuuz) keessatti barreessee kaaye."},{"id":23,"translation":"Akka waan isin jalaa dabre irratti hin yaaddofneefi, waan (Rabbiin) isiniif kennettis (garmalee) hin gammadneefi (kana godhe). Rabbiin nama boonaa, dhaaddataa hunda hin jaallatu."},{"id":24,"translation":"Isaan warra doynoomanii, namallee doynummatti ajajaniidha. Namni (amantii irraa) garagale (ufuma miidhe) Rabbiin dureessa faarfamaadha."},{"id":25,"translation":"Dhugumatti, ergamtoota keenya ragaawwan mul'ataa ta’aniin erginee, kitaabaafi miizaana isaan waliin buufnee akka namoonni haqaan dhaabbataniif jecha. Sibiilas buufneerra kan isa keessa humna cimaafi namootaaf bu’aawwan jiru goonee. Rabbiin nama Isaafi ergamtoota Isaa fagootti (ghaybiitti) tumsanu mul’isuuf (kana godhe). Rabbiin jabaa, injifataadha. [10]","footnotes":"[10] sibiila keessatti faaydaan hedduun namaaf jiraachuu kana keessa hiikkaa dheeraatu jira. meeshaaleen ilminamaa itti fayyadamaa jiru kan saayinsiifii teeknooloojiin arra irra geeyse hedduun tuni hundi as keessatti itti akeekamtee jirti."},{"id":26,"translation":"Dhugumatti, Nuuhiifi Ibraahiimiin erginee jirra. Sanyii isaan lamaanii keessatti nabiyyummaafi kitaaba (isaanirratti buufame) goonee jirra. Isaan irraa namoota qajeelantu jira; baay’een isaan irraa ta’an immoo finciltoota."},{"id":27,"translation":"Ergasii faana isaanii irra ergamtoota keenya hordofsiifne. Iisaa ilma Maryamis hordofsiifnee, Injiiliin isaaf kenninee jirra. Onneewwan warra isa (Iisaa) hordofanii keessattis waliif rifatuufi gara laafummaa goone. Moloksummaa ishee ni eegalan. Nuti isaan irratti hin barreessine, Jaalala Rabbii barbaaduuf (eegalan). (Garuu) dhugaa eeggachuu ishee hin eegganne. Isaan irraa warra amananiif mindaa kennina. Baay’een isaanii immoo finciltoota. [11]","footnotes":"[11]  warri nabi iisaa hordofu jaalala Rabbii barbaanna jedhanii moloksummaa ufirra kaayan, Rabbiin isaanirra hinbarbaanne. isiin fuudhaa heeruma dhiisuufii qananii jiruu duniyaa lagachuudha. booda tiiyfachuu dadhabanii seera san cabsan."},{"id":28,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Ergamaa Isaatti (Muhammadittis SAW) amanaa! (Rabbiin) rahmata Isaa irraa qooda lama isiniif kenna; ifaa ittiin deemtanis isiniif taasisa; isiniifis ni araarama. Rabbiin araaramaa, mararfataadha."},{"id":29,"translation":"Akka beekaniifi warri kitaabaa (Yahuudonniifi Kiristaanonni) qananii Rabbii irratti homaa akka hin dandeenye, qananiin harka Rabbii jiraa, abbaafedheef isa kennaa (haa beekaniif kana ibse). Rabbiin abbaa tola guddaati."}]},{"id":58,"verses":[{"id":1,"translation":"Dhugumatti Rabbiin dhaga'eera jecha ishee siin falmituu waa'ee abbaa manaa ishee keessatti, tan gara Rabbiitti himattee (dhagayeera). Rabbiin falmii keessan lamaan ni dhaga'a. Rabbiin dhagayaa, argaadha.[1]","footnotes":"[1] intalti sun kowla binti sa'ilabah jedhamti. jaarsa isii owsi binu ssaamit Nabitti himatteeti Rabittis iyyatte kana Rabbiin dubbate."},{"id":2,"translation":"Isaan isin keessaa dubartoota (jaartiiwwan) isaanii irraa ‘Zihaara’ godhan (‘ati anaaf akka dugda haadha kiyyaati’ jechuun kakatan), isaan (hjaartiiwwan) haadholii isaaniitiimiti. Haadholiin isaanii hintaane tanneen isaan deesse san malee. Isaan jecha fokkataafi soba dubbatu. Rabbiin dhiifama godhaa araaramaadha. [2]","footnotes":"[2] kakuun zihaaraa badii guddaadha, inni jaarsi jaartii isaa ati narratti akka duuyda haadha tiyyaati jedhee kakachuudha. adabbiin isaa aayatoota itti aanutti ibsame. hadiisaaninnee ibsamee jira."},{"id":3,"translation":"Isaan dubartoota isaanii irraa \"Zihaara\" godhanii ergasii waan jedhanitti deebi'an, odoo wal hin tuqin dura morma (gabraa) bilisoomsuutu isaan irra jira. Kana akka isin ittiin gorfamtaniif (Rabbiin jaje). Rabbiin waan isin hojjattan keessa beekaadha."},{"id":4,"translation":"Namni (gabra bilisoomsu) hin argatin, odoo wal hin tuqin dura ji'oota walitti aanan lama soomuutu isaan irra jira. Namni (kana) hin danda'in, miskiinoota (hiyyeeyyii) jaahaatama nyaachisuu qaba. Kun akka Rabbiifi ergamaa Isaatti amantaniifi. isheen tun daangaalee Rabbiiti. Kaafirootaf adabbii laaleessaa ta'etu jira. [3]","footnotes":"[3] warri kakuu fokkataa kana kakatanii egasii jaartii isaaniitiin wajji ciisuu fedhan. osoo walhinqunnamin duratti \n1-gabra tokko bilisoomsuun dirqama. \n2-yoo gabra dhaban ji'a lama walitti dhaabanii kan addahinkutin soomanan, \n3-yoo soomana dadhabban hiyyeessa jahaatama nyaachisan kun hundinuu osoo qunnamtiif isiin walhintuuyne duratti taha. kana adabbiin isaanii."},{"id":5,"translation":"warren Rabbiifi ergamaa Isaa faallessan akkuma warri isaaniin duraa salphatan salphataniiru, Nuti dhugumaan ragaalee ifaa buufnee jirra. Kaafirootaaf adabbii xiqqeessaatu jira."},{"id":6,"translation":"Guyyaa Rabbiin hunda isaanii kaasee waan isaan hojjatan isaanitti himu [yaadadhu]. Rabbiin beekee galmeessera isaan isa dagatan. Rabbiin waan hunda irratti ragaadha."},{"id":7,"translation":"Sila Rabbiin waan samiilee keessa jiruufi waan dachii keessa jiru kan beeku ta'uu hin argituu? Maqoon (iccitiin) (gidduu) namoota sadihiitti tahee Inni afraffaa isaanii ta'u malee hin hafu, giddu namoota shaniitti tahee Inni jahaffaa isaanii ta'u malee hinhafu, (giddu namoota) sanaa gadiis ta'ee kan sanarra hedduu iddoma isaan ta’anitti isaan waliin ta’u malee hinhafu. Ergasii, Guyyaa Qiyaamaa waan isaan dalagan (hunda) isaanitti hima. Rabbiin waan hunda beekaadha. [4]","footnotes":"[4] warra maqoobahee dhooysaan haaswu hunda Rabbiin beekkomsa isaatiin isaan bira jira."},{"id":8,"translation":"Sila ati hin laallee gara warra maqoo (badaa) irraa dhorgamanii, ergasii gara waan irraa dhorgamaniitti deebi'anii, kan badii, miidhaafi ergamicha faallessuu irratti maqatanii (dhooysaan mariyatanii) (hin ilaallee?) Yeroo sitti dhufan waan Rabbiin ittiin nagaa si hin gaafatiniin nagaa si gaafatu. Lubbuulee isaanii keessatti (Gidduu isaaniitti) (dhuguma Muhammad yoo nabiyyii ta’eef) Rabbiin maaliif waan nuti jennuun nu hin adabne? \" jedhu. Jahannam isaaniif geessuudha; ishee seenu. Deebichi (isaanii) waa fokkate!"},{"id":9,"translation":"Yaa warra (Rabbitti) amantan! Yeroo iccitii dubbattan badii, miidhaafi faallaa ajaja ergamaa Rabbii irratti hin mari'atinaa. toltuufi sodaa Rabbii irratti mari'adhaa. Rabbii gara Isaatti (guyyaa qiyaamaa kaafamtanii) oofamtan sodaadhaa."},{"id":10,"translation":"Iccitiin (badaan) sheyxaana qofa irraayi. (Sheyxaanni) warra amanan ittiin gaddisiisuf (kana hojjata). Waan tokkollee isaan miidhaa hintaane hayyama Rabbiitiin malee. Mu’uminoonnis Rabbuma qofarratti haa hirkatanii."},{"id":11,"translation":"Yaa warra (Rabbitti) amantan! Yeroo teessumaalee keessa waliif babal'isaa isiniin jedhame waliif babal'isaa; Rabbiin isiniif bal'isaa. Yeroo ka'aa jedhames ka'aa. Rabbiin isin irraa warra amananiifi isaan beekumsi kennameef sadarkaalee isaan ol fuudha. Rabbiin waan isin hojjattan keessa Beekaadha. [5]","footnotes":"[5] asitti naamusa teessumaattu dubbatame, waljalaa siqanii waliif bal'isuutu barbaachisa."},{"id":12,"translation":"Yaa warra (Rabbitti) amantan! Yeroo ergamaa (Rabbii) wajjiin maqoo gochuu feetan, maqoo keessan dura sadaqaa dursaa (kennaa). Kun isiniif irra caalaafi (dilii keessaniifis) irra qulquleessaadha. Yoo (waan sadaqaa kennitan) hin argatin immoo (akkanumatti sadaqaa malee dubbisaa) Rabbiin Araaramaa Rahmata Godhaadha."},{"id":13,"translation":"Sila maqoo keessan (kan Nabiyyii SAW wajjiin gootan) dura sadaqaalee dursuu sodaattanii? Yoo raawwachuu baattanis Rabbiin dhiifama isiniif godheera. Salaata dhaabaa; zakaas kennaa; Rabbiifi ergamaa Isaatiif ajajamaa. Rabbiin waan isin hojjattan keessa beekaadha."},{"id":14,"translation":"Sila gara Isaan tuuta Rabbiin itti dallane (Yahuudota) jaalallee godhatanii hin agarree? Isaan isin irraayis miti; isaan irraayis miti; kijiba irratti kakatu odoo beekanuu. [6]","footnotes":"[6] isaan munaafiqoota."},{"id":15,"translation":"Rabbiin azaaba cimaa isaanif qopheessee jira. Isaan wanti isaan hojjachaa turan waa fokkate!"},{"id":16,"translation":"Kakuulee isaanii gaachena taasifatan. karaa Rabbii irraa (namoota) deebisan. Isaaniif azaaba xiqqeessaatu jira."},{"id":17,"translation":"Qabeenyaaleen isaaniifi ijoolleen isaaniis (adabbii) Rabbii irraa waatakkallee isaan hin duroomsanu. Isaan sun warra Ibiddaati; isaan ishee keessatti hafoodha."},{"id":18,"translation":"Guyyaa Rabbiin hunda isaanii (murtiif) kaasu san akkuma isiniif kakatan Isaafis (Rabbiifis) kakatu. Waan (haqa) wahii irra jiran of se'u. Dhagayaa! isaan isaanumatu kijibdoota."},{"id":19,"translation":"Sheyxaanni isaan irratti moo'ee faaruu Rabbii isaan dagachiisee. Isaan garee sheyxaanati. Dhaga'aa! Gareen sheyxaanaa isaanumatu hoonga’oodha."},{"id":20,"translation":"Isaan Rabbiifi ergamaa isaa faallessan, isaan sun warra (kaafira) xiqqaatoo keessatti ta’u."},{"id":21,"translation":"Rabbiin Barreesse \"dhugumatti, Anaafi Ergamtoonni Kiyya ni injifanna\" (jechuun). Rabbiin Jabaa, Injifataadha."},{"id":22,"translation":"Hin argitu Ummata Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti amanan, namoota Rabbiifi ergamaa Isaa morman kan jaallatanu hin argitu. odoma abbootii isaanii tahanillee, yookiin ilmaan isaanii, yookiin obboleeyyan isaanii, yookiin firoota isaanii (ta'anillee). Isaan sana (Rabbiin) onneelee isaanii keessatti iimaana barreessee jira. qilleensa (tumsa) Isa irraa ta'eenis isaan jabeesseera. Jannatoota laggeen ishee jala yaatu isaan seensisa achi keessaatti hafoo haala ta'aniin. Rabbiin isaan irraa jaallateera; isaanis Isa irraa jaalataniiru. Isaan tuuta Rabbiiti. Dhagayaa! cifraan (gareen) Rabbii isaantu milkaawoodha. [7]","footnotes":"[7] mu'iminni kaafira hinjaalatu osoo fira isaa kan akka abbaafii ilmaallee tahee. warri akkasitti Rabbiif jecha fira isaa kakafare jibbee irraa murame warra iimaana badhaafame, warra Rabbiin isaan gargaaru, warra Rabbiin jannata isaan badhaaseedha."}]},{"id":59,"verses":[{"id":1,"translation":"Wantoonni samiilee keessaafi wantoonni dachii keessaa (hundi) Rabbiin qulqulleesse. Inni Injifataa Ogeessa. [1]","footnotes":"[1]  Rabbiin gudisee qulqulleessa wannii samiif dachii keessaa."},{"id":2,"translation":"Inni Isa abbootii kitaabaa irraa isaan kafaran godaansa jalqabaatiif gandoota isaanii irraa baaseedha. Bahuu isaanii isin hin yaadne turtan. Isaanis da'annoowwan isaanii Rabbi irraa nu dhowwa jechuu yaadani. Rabbiin bakka isaan hin yaadin irraan isaanitti dhufee, onneelee isaanii keessatti sodaa darbe. Manneen isaanii harkoowwan isaaniifi harkoowwan mu’uminootaatiin diigan. Yaa warra qalbiilee mee xiinxalaa! [2]","footnotes":"[2] yahuudaa baninnadiir madiinarraa shaamitti godaansise."},{"id":3,"translation":"Odoo Rabbiin (Madiinaa keessaa) baqa isaan irratti barreessuu baatee, silaa addunyaa keessatti isaan adaba ture. Isaaniif Aakhiraa keessatti adabbii ibiddaatu jira."},{"id":4,"translation":"Kun sababa isaan (ajaja) Rabbiifi ergamaa Isaa didaniifi. Nama (ajaja) Rabbii dide (Rabbiin isa adaba) Rabbiin adabbiin isaa cimaadha."},{"id":5,"translation":"Muka timiraa irraa wanti isin murtan yookiin akkuma hundee ishee irra dhaabattetti dhiiftan eeyyama Rabbiitiini. (wanti Rabbiin kana godheef) finciltoota salphisuufi."},{"id":6,"translation":"Waan Rabbiin isaan (qabeenya isaanii) irraa ergamaa Isaa irratti deebise isin isa irratti fardaafi gaalas hin gulufsiifne. Garuu Rabbiin ergamtoota Isaa abbaa fedhe irratti moosisa. Rabbiin waan hunda irratti danda'aadha."},{"id":7,"translation":"Wanti Rabbiin (qabeenya) warra magaalaa irraa ergamaa Isaa irratti deebise Rabbiifi, ergamaafi, fira dhihoo (ergamaa)fi, yatiimotaafi, hiyyeeyyiifi nama imala irra jiruuf (haqa godhame). akka jidduu dureeyyii isin irraa ta'aniitti kan naanna'u hin taaneef jecha. Waan Ergamichi (Kiyya) isiniif kenne qabadhaa. Waan inni irraa isin dhowwe dhowwamaa. Rabbiin sodaadhaa. Rabbiin adabbiin Isaa cimaadha."},{"id":8,"translation":"Hiyyeeyyii godaantotaa warra manneeniifi qabeenya isaanii irraa baafamaniif tola Rabbiifi jaalala isaa barbaacha, akkasumas Rabbiifi ergamaa Isaatii tumsuuf jecha (baafamaniif qoodni tokko kennama). Isaan sun isaanumatu warra dhugaati."},{"id":9,"translation":"Warri isaaniin dura biyyattii (madiinaa) qubsuma godhataniifi Iimaana (qabatan), namoota gara isaanii godaanan ni jaallatu. Waan (Muhaajirootaaf) kenname irratti qomoowwan isaanii keessatti jibbaa tokkollee hin argan. lubbuu isaanii irra (muhaajiroota) dursu osoo rakkoon isaanitti jiraatellee. Namni doynummaa lubbuu isaa tikfaman, isaan isaanumaatu milkaa’oodha."},{"id":10,"translation":"Warri booda isaaniitii dhufan nijedhan \"Yaa Gooftaa keenya! Nuufi obboleeyyan keenya warra iimaanaan nu dursaniif araarami. onneewwan Keenya keessa jibbaa warra amananiif hin taasisin. Gooftaa keenya! Ati mararfataa rahmata oolaadha\"."},{"id":11,"translation":"Sila gara warra munaafiqa ta'anii hin ilaallee? Obboleeyyan isaanii kan warra kitaabaa irraa ta'anii kafaraniin ni jedhu \"Yoo isin baafamtan isinii wajjiin baana; waa'ee keessan keessattis yoomuu tokkollee hin ajajamnu; yoo isin lolamtan dhugaatti isinii tmsina\". Rabbiin akka isaan kijibdoota ta'an ragaa baha."},{"id":12,"translation":"yoo isaan baafaman isaanii wajjiin hin ba'anu; yoo isaan lolaman isaanii hin tumsanu; odoma isaanii tumsaniiyyuu dugda duuba gara galu (ni dheessu); ergasii hin tumsaman."},{"id":13,"translation":"Dhugumatti, isintu gama sodaatamuutiin onneewwan isaanii keessatti Rabbi irra cimaadha (Rabbirra isin sodaatan). Kun waan isaan ummata hin hubanne ta'aniifi."},{"id":14,"translation":"Waliin ta'anii isin hin waraanan Yoo magaalota jogola marfamte keessa ta'an yookiin dallaawaalee duubaan ta'e malee. Diinummaan isaanii gidduu isaaniitti cimaadha. tokkummaa qaban isaan seeta onneewwan isaanii qoqqoodamtuudha. Kun waan isaan orma hin xiinxalline ta'aniifi."},{"id":15,"translation":"(Fakkeenyi isaanii) akka warra isaaniin dura yeroo dhihootti (turaniiti). adabbii dalagaa isaanii dhandhaman. Isaaniif azaaba laalessaatu jira."},{"id":16,"translation":"Akka fakkii sheyxaanaa yeroo inni ilma namaatiin kafari jedhe. yeroo inni kafare \"ani sirraa qulqulluudha; ani Rabbii Gooftaa aalamaan sodaadha\" jedheeti."},{"id":17,"translation":"Xumurri isaan lamaaniituu (sheyxaanaafii warri isaaf ajajamee) ibidda keessa ta'uudha tahe keessatti hafoo ta'anii. Kun galata zaalimtootaati."},{"id":18,"translation":"Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa. Lubbuun tamuu waan boruuf durfatte haa laaltu. Rabbiin sodaadhaa Rabbiin waan isin hojjattan hunda keessa beekaadha."},{"id":19,"translation":"Akka warra Rabbiin dagatanii lubbuulee isaanii isaan dagachiisee hin ta'inaa, Isaan isaanumatu finciltoota."},{"id":20,"translation":"Warri ibiddaafi warri Jannataa wal hin qixxaatan. Warri Jannataa isaanumatu milkaawoodha."},{"id":21,"translation":"Odoo Qur'aana kana gaara irratti buufnee, silaa isa nigarta sodaataa dhodhoohaa sodaa Rabbiirraa. Fakkeenyota tana namootaaf taasifna akka isaan xiinxalaniif."},{"id":22,"translation":"Inni Allaahn Isa gabbaramaan dhugaa isa malee hin jirre. (Inni) Beekaa fagoofi dhihooti. Inni akkaan rahmataa godhaa akkaan mararfataadha."},{"id":23,"translation":"Inni Allaahii Isa gabbaramaan dhugaa isa malee hin jirre, mootii, hir'ina irraa qulqullaawaa, abbaa nagayaa, nageenya arjoomaa, Qeexaa (toohataa), injifataa, guddaa (ol ta'aa), boonaadha. Rabbiin qulqullaa'e Waan isaan qindeessan hunda irraa. [3]","footnotes":"[3] kunneen maqaalee Rabbiiti, Rabbiin maqaalee gaggaarii hedduu qaba. isiidhaan isa kadhachuun barbaachisaadha."},{"id":24,"translation":"Inni Rabbii, Uumoo (waan hundaa), (waan hin jirre) Argamsiisaa, kan bocaa bareechaa ta'eedha. Isaaf maqoolee gaggaariitu jira. Wantoonni samiileefi dachii keessaa Isa qulqulleessu (faarsu). Inni Injifataa ogeessa."}]},{"id":60,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa warra amantan! Diina kiyyaafi diina keessan jaalalleewwan hin godhatinaa. kan isin gara isaaniitti jaalala dhaqqabsiiftan (hingodhatinaa). dhugaa irraa waan isinitti dhufetti kafaranii jiran. Ergamichaafi isinis baasanii jiranuu, sababa isin Rabbii Gooftaa keessanitti amantaniif qofa. Yoo karaa Kiyya keessatti qabsaa'uufi jaalala Kiyya barbaacha kan baatan taataniif (jaalalloo hin godhatinaa). kan gara isaaniitti iccitiin jaalala dhaqqabsiiftan (hingodhatinaa). Ani waan isin dhoksitaniifi waan isin ifa gootan ninbeeka. Isin irraa namni kana hojjate dhugumatti karaa qajeelaa irraa jallateera. [1]","footnotes":"[1]  Rabbiin kuffaara jaalallee qodhaturraa muslima dhoowwe."},{"id":2,"translation":"Yoo isin arganiif diinota isiniif ta'u. Harkoowwaniifi arraboowwan isaanii hamtuun gara keessanitti diriirsu. osoo kafartanii jaalatu. [2]","footnotes":"[2] isintuman, isin arrabsan jechuudha."},{"id":3,"translation":"Firoonni keessaniifi ilmaan keessanis homaa isin hin fayyadan; Guyyaa Qiyaamaa (Rabbiin) jidduu keessan addaan isin baasa. Rabbiin waan isin hojjattan argaadha.[3]","footnotes":"[3] guyyaa qiyaamaa jidduu isaanii addabaasuun qajeela jannata seensisee jallaa ibidda seensisuudhaani."},{"id":4,"translation":"Dhugumatti, Ibraahimiifi warra isa wajjiin turan keessatti hidhannoon gaariin isiniif ta'eera. Yeroo (isaan) ummata isaaniitiin jedhan \"nuti isiniifi waan isin Rabbiin malee gabbartan irraa qulqullaawoodha; isinitti kafarre; gidduu keenyaafi gidduu keessanitti diinummaafi jibbansi abadii ifa ba'eera hanga Rabbii tokkichatti amantanutti\" (jedhan) (kana keessatti hidhannoon gaariin isiniif jira). Jecha Ibraahiim malee kan abbaa isaatiin \"araaraman siif kadhaa (adabbii) Rabbii irraa immoo homaa siif hin fayyadu\" \"Gooftaa keenya! Sirratti hirkanne; gara Keetti deebine; deebiin garuma kee qofa\" (jedhan san hordofaa). [4]","footnotes":"[4] tawhiidaan nabi ibraahiim hordofuu qabna, musrikaafii waan isaan isaan rabbii achitti gabbaran irraa qulqullaawuufii itti kafaruun jibbuufii itti diinomuun barbaachisaadha. \nnabi ibraahim abbaa isaatiif araarama kadhachuun hanga inni kufrirraa kan hindeebine adawwii Rabbii tahuu hinbeekin duratti."},{"id":5,"translation":"\"Gooftaa keenya! warra kafaraniif mokkoroo nu hin godhin. Gooftaa keenya! Nuuf araarami; Ati injifataa ogeessa."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, isaan keessa hidhannoo gaariitu isiniif jira nama Rabbiifi Guyyaa Aakhiraa kajeeluuf. Namni (kanarraa) garagale (ofuma miidha) Rabbiin inni dureessa faarfamaadha."},{"id":7,"translation":"Rabbiin gidduu keessaniifi gidduu warra isin isaan irraa diinomfattanii (nyaapha godhattanii) jaalala taasisuun ni kajeelama. Rabbiin Danda'aadha. Ammas Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha. [5]","footnotes":"[5] islaamummatti isaan qajeelchee islaamawanii obboleeyyan keessan tahanii waljaalatuun keessan nikajeelama."},{"id":8,"translation":"Rabbiin (tola itti ooluu) isin hindhoowwu isaan amantii keessatti isin hin waraaniniifi manneen keessan irraa isin hin baasiniif tola ooluufi haqaa isaanitti hojjachuu isin hin dhorgu. Rabbiin warra haqa dalagan jaalata. [6]","footnotes":"[6] kuffaara namaan hinlolin, kan biyyarraa nama hinbaqachiisin, kan adawwii namarratti hingargaarin tola ittioolanii nagayaan wajji jiraachuun hayyamamaadha."},{"id":9,"translation":"Kan Rabbiin (jaalallee godhachuu) isin dhorgu warra sababaa amantiitiin isin waraananiifi manneen keessan irraa isin baasan, akkasumas isin baasuu irratti gargaaran isin isaan jaalalloo godhachuu (irraa isin dhoowwa). Namni isaan jaalalloo godhate, isaan isaanumaatu zaalimoota."},{"id":10,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo dubartoonni mu’uminaa godaantuu ta'anii isinitti dhufan (amantiif godaanuu isaanii baruuf) isaan qoradhaa. Iimaana isaanii Rabbiin beekaa. Yoo mu’uminoota ta'uu isaanii bartan gara kaafirootaatti isaan hin deebisnaa. Isaan (dubartoonni mu'iminaa) isaaniif (dhiira kuffaaraatiif) halaalii miti; isaanis (dhiironni kaafiraa) isaaniif (dubartoota muslimaatiif) halaalii miti. Isaaniif (dhirsota isaanii kan kaafiraatiif) waan isaan baasan kennaa. Yeroo mahrii isaanii isaaniif kennitan isaan fuuchuun diliin isin irra hin jiru. Waadaalee fuudhaa kan niitiwwan teessan kaafiraa hin qabatinaa (nikaan diigameera). Isinis waan isaan (niitolii keessan kan kufrii irra jiran) irratti baaftan gaafadhaa; isaanis (dhirsotiin kaafiraa kan niitolii isaanii amanan) waan baasan haa gaafatani. Kun murtii Rabbiiti (Isatu) gidduu keessanitti murteessa. Rabbiin beekaa ogeessa."},{"id":11,"translation":"Yoo tokkoon niitolee teessan irraa taate gara kaafirootaa isin jalaa baatee ergasii loltanii boojitan isaan niitoleen isaanii (gara kufrii) deemaniif fakkaataa waan isaan baasanii kennaafii. Rabbii isa itti amantan san sodaadhaa."},{"id":12,"translation":"Yaa Nabiyyichaa! Yeroo dubartoonni mu’uminaa gara kee dhufan waadaa sii galuuf, (wanni irratti waadaa galan) Rabbitti homaa qindeessuu dhabuu, hatuu dhabuu, Zinaa godhuu dhabuu, ijoollee isaanii ajjeesuu dhabuu, cubbuu harka isaaniitiifi miila isaanii gidduutti uumanii odeessuu dhabuufi akka waan gaarii keessatti ajaja kee hin faallessine waadaa seensisi. Rabbiin araarama isaaniif kadhu. Rabbiin araaramaa rahmata godhaadha. [7]","footnotes":"[7] gorsa guddaatu dubartootaaf asitti dubbatame, kanarratti nabiif baallama ahdii seenan."},{"id":13,"translation":"Yaa warra amantan! Ummata Rabbiin irratti dallane jaalallee hin godhatinaa. Akkuma kaafiroonni warra qabrii irraa abdii muratan isaanis Aakhiraa irraa abdii muratanii (itti kafaraanii jiru)."}]},{"id":61,"verses":[{"id":1,"translation":"Wantoonni samiilee keessaafi wantoonni dachii keessaa (hundi) Rabbiin qulqulleesse. Inni injifataa ogeessa.[1]","footnotes":"[1]  waan isaan hinmallerraa Rabbiin qulqulleessan warri samiifii dachii hundi."},{"id":2,"translation":"Yaa warra amantan! Maaliif waan hin hojjanne jettan?"},{"id":3,"translation":"Waan hin hojjanne jechuun keessan jibbaansi isaa Rabbiin biratti guddate."},{"id":4,"translation":"Rabbiin warra karaa Isaa keessatti akka ijaarsaa wal qabataa ta'anii hiriiraan lolan ni jaalata."},{"id":5,"translation":"Yeroo Muusaan ummata isaatiin jedhe \"yaa ummata (kiyya) maaliif na rakkiftan! Odoo akka ani Ergamaa Rabbii kan gara keessanitti (ergame ta'uu) sirriitti beektanuu?\" [jedhe yaadadhaa]. Yeroma isaan jallatanu Rabbiin onneewwan isaanii jallise. Rabbiin ummata finciltoota hin qajeelchu."},{"id":6,"translation":"Yeroo Iisaa ilma Maryam jedhe \"yaa ilmaan Israa'iil! Ani Ergamaa Rabbii kan garakeessanitti ergameedha. kan waan Tawraatirraa na dura bu'e dhugoomsuufi ergamaa na booda dhufu kan maqaan isaa Ahmad ta'een (isin) gammachiisu ta'ee\" (jedhe yaadadhaa). Yeroma inni ragaawwan ifaan isaanitti dhufe \"kun 'sihrii' (falfala) ifa galaadha\" jedhan. [2]","footnotes":"[2] Aayanni kuni akka nabi iisaan ifatti nabi muhammad (s.a.w.) isa boodaan ergamuun ummata gammachise ibsa. Warri ergamuu nabimuhammad (s.a.w.) morme hundi dhaamsa nabi isaa dide waan taheef kafaree kararraa bahe jedhama. hadiisatti nabiin s.a.w. akki jedhan \"yahuudaafii nasaaraan namni biroo kamiiyyu ergamuu kiyya dhagayee waan ani ittiin ergame islaamummatti osoo hin amanin kandu'u yoo tahe ibidda seena\" muslim abuuhureyrarraa odeesse."},{"id":7,"translation":"odoo gara Islaamaa waamamuu Nama Rabbi irratti kijiba uumee odeesse caalaa namni miidhaa hojjate eenyu?(hinjiru). Rabbiin ummata miidhaa raawwattoota hin qajeelchu."},{"id":8,"translation":"Ifaa Rabbii afaanoowwan isaaniitiin dhaamsuu fedhu. Rabbiin ifaa Isaa ni guuta (islaamummaa oltaasisa) Odoma kaafiroonni jibbaniiyyuu."},{"id":9,"translation":"Inni Isa ergamaa Isaa (muhammadiin) qajeelfamaafi amantii haqaatiin (islaamummaan) ergeedha amantiiwwan biraa hunda irratti ol taasisuuf jecha, odoo mushrikoonni jibbanuu."},{"id":10,"translation":"Yaa warra amantan! Mee daldala azaaba laalessaa irraa isin baraarsurratti isin qajeelchuu?"},{"id":11,"translation":"Rabbiifi ergamaa Isaatti amantu, akkasumas karaa Rabbii keessatti qabeenyaaleefi lubbuulee keessaniin qabsooftu, kanatu (waan hunda) isiniif caala Yoo kan beektan taataniif. [3]","footnotes":"[3] daldalli kasaaraa hinqabne, kan azaaba jalaa nagaya nama baasu kunoo kana. Rabbiifii ergamaa isaatti amanuufii, qabeenyaafii lubbuunis karaa Rabbii keessatti qabsaawuu (duuluu) dha."},{"id":12,"translation":"(Yoo kana dalagdaniif Rabbiin) badiilee keessan isiniif araarama. Jannatoota laggeen jala ishee yaatu isin seensisa. Manneen babbareedaa Jannata qubannaa keessatti (isiniif qopheessee jira). Kun milkii guddaadha."},{"id":13,"translation":")(bu'aa daldala kanaarraa) Waan biraas kan isin jaalattan (isiniif kenna) (Isheenis) tumsa Rabbi irraa ta'eefi banamuu (Makkaa) dhihoo ta'eedha. Mu’uminoota gammachiisi."},{"id":14,"translation":"Yaa warra amantan! tumsitoota Rabbii ta'aa, Akkuma Iisaa Ibnu Maryam hawaariyyootaan jedhe         \"(waamicha ani) gara Rabbiitti (godhu irratti) namni na tumsu eenyu?\" (jennaan) hawaariyoonnis \"nutu tumsitoota Rabbiiti\" jedhan san. Ilmaan Israa'iil irraa gareentokko amananii gareenkuun kafaran. Isaan amanan san diinota isaanii irratti jabeessinee injifatoo ta'an.[4]","footnotes":"[4] Rabbiif tumsuun diin isaa islaamummaa inni nabiyyii isaa muhammadirratti buuseef tumsuudha."}]},{"id":62,"verses":[{"id":1,"translation":"Wanti samiilee keessaafi wanti dachii keessaa Rabbi qulqulleessa. (inni) mootii, qulqulluu, injifataa, ogeessa. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin mootii kophaa moohe kan ir'ina hundarraa qulqullaayeedha."},{"id":2,"translation":"Inni Isa ummata barreesuufii dubbisuu hinbeeyne keessatti ergamaa isaan irraa ta'e (muhammad) ergeedha, kan keeyyattoota Isaa isaan irratti qara'u, (shirkii irraayis) isaan qulqulleessuufi kitaabaafi ogummaa isaan barsiisu ergeedha. Isaan (ergamuu isaatiin) dura jallinna ifa ta'e keessa turan."},{"id":3,"translation":"(Ummata) biroos kan isaan irraa ta'anii isaanitti hin dhaqqabiniifis (isa erge) Inni injifataa ogeessa."},{"id":4,"translation":"Kun tola Rabbiiti Isa abbaa fedheef kenna. Rabbiin abbaa tola guddaati."},{"id":5,"translation":"Fakkeenyi warra Tawraatiin baachifamanii ergasii isii hin baadhatinii (ittiin hin hojjatinii) akka fakkeenya harree kitaabota gurguddaa baadhatuuti. Fakkeenyi ummata keeyyattoota Rabbii kijibsiisanii akkaan waa fokkatee! Rabbiin ummata miidhaa hojjattoota hin qajeelchu."},{"id":6,"translation":"Jedhi \"isin Yaa warra yahuudomtan! isin qofatu jaalalloo Rabbiiti namni biraa odoo hafuu kan jettan yoo taataniif, du'a hawwaa yoo nama dhugaa dubbatu taataniif \"."},{"id":7,"translation":"yoomuu isa hin hawwan Sababa waan harki isaanii dabarsiteef jecha. Rabbiin miidhaa raawwattoota beekaadha."},{"id":8,"translation":"Jedhi \"dhugumatti, duuti inni isin isa irraa baqattan sun inni isin argataadha. Ergasii gara beekaa fagoofi dhihoo ta'eetti deebifamtanii waan isin dalagaa turtan isinitti hima\"."},{"id":9,"translation":"Yaa warra amantan! Yeroo guyyaa Jum'ataa keessatti salaataaf lallabame (azaaname) gara zikrii Rabbii (salaataa) deemaa; gurgurtaa dhiisaa. kanatu isiniif caala Yoo kan beektan taataniif. [2]","footnotes":"[2] guyyaan jum'ah sadarkaa guddaa qaba, caalaa guyyootaati. isa keessa salaata jum'aattu jira. isiin Raka'aa lama tan khuxbaan lama isii dura jirtuudha. salaanni jum'aa sadarkaa guddaa qabdi, isii salaatuun milkii guddaadha. irraa hafuun dilii hamaadha."},{"id":10,"translation":"Yeroo salaatattiin xumuramte immoo dachii keessa faca'aa; tola Rabbii irraa barbaaddadhaa. baay'inaan Rabbiin faarsaa Akka milkooftaniif jecha."},{"id":11,"translation":"Yeroo daldala yookiin tapha argan gara isaaniitti faffaca'u dhaabiitti si dhiisanii; Jedhiin \"wanta Rabbiin bira jirutu taphaafi daldala irra caala. Rabbiin Irra caalaa hiree hirtootaati\" (jedhiin)."}]},{"id":63,"verses":[{"id":1,"translation":"Munaafiqoonni yeroo sitti dhufan \"ati Ergamaa Rabbii ta'uu kee ragaa baana\" jedhu. Rabbiin ati Ergamaa isaa ta'uu ni beeka. Munaafiqoonni kijibdoota ta'uu Rabbiin ragaa ba'a. [1]","footnotes":"[1] Aayata tanaafii tanneen itti aantuttis waayee munaafiqootaattu ibsame. munafiqa jechuun gubbaan islaama fakkaatanii keessaan kafaruudha. kun badii goddoo hamtuudha."},{"id":2,"translation":"Kakuulee isaanii gaachana godhatanii karaa Rabbii irraa (namoota) deebisan. Isaan wanti isaan dalagaa turan fokkate. [2]}","footnotes":"[2] } aayata tanaafii tanneen itti aantu keessatti mallattoofii hojii munaafiqootaattu ibsame. muslimni irraa ufeeguu qaba."},{"id":3,"translation":"Kun sababa isaan amananii ergasii (dhooysaan) kafaraniifi, onneewwan isaanii irratti cufame, isaan hin hubatan."},{"id":4,"translation":"Yeroo isaan argite qaamoleen isaanii si dinqisiifti. Yoo isaan haasa'anis dubbii isaanii ni dhageeffata. Isaan akka mukkeen (dibaa)(gudeelcha) hirkifameeti. Iyya hundaa isaan irratti (iyyame) jechuu yaadu. Isaanumatu diinota isaan eeggadhu. Rabbiin isaan haa abaaruu akkamitti (amantii irraa) deebi'an!"},{"id":5,"translation":"Yeroo \"kottaa Ergamaan Rabbii araarama (Rabbi) isiniif haa kadhatuu\" isaaniin jedhame (qishnaaf jecha) mataalee isaanii naannessu, Kan isaan boonaa gara galan ni argita."},{"id":6,"translation":"Araarama isaanii kadhattus isaanii kadhachuu baattus isaan irratti wal qixa; Rabbiin isaaniif hin araaramu. Rabbiin ummata finciltoota hin qajeelchu."},{"id":7,"translation":"Isaan warra \"namoota Ergamaa Rabbii bira jiranirratti hin arjoominaa hanga isaan faffaca'anutti \" jedhanuudha. Kuusaaleen samiileefi dachii kan Rabbiiti; garuu munaafiqoonni hin hubatanu."},{"id":8,"translation":"Nijedhan \"Yoo gara Madiinaa deebine, jajjaboonni lallaafota baasuuf jira\". Injifannoon kan Rabbiiti, kan Ergamaa Isaatiifi kan mu’uminootaati; garuu munaafiqoonni hin beekan. [3]","footnotes":"[3] munaafiqootaatu Nabiifii sahaabaa biyyarraa baafna jedhanii itti dhaadatan."},{"id":9,"translation":"Yaa warra amantan! Qabeenyaaleen keessaniifi ilmaan keessan zikrii Rabbii irraa isin hin dagin, Namni kana dalage isaan isaanumatu hoonga'oota.[4]","footnotes":"[4] zikriin salaataafii dirqamoota islaamaa hunda."},{"id":10,"translation":"Waan nuti isiniif kennine irraa kennadhaa Odoo tokkoon keessan duuti itti dhuftee hinjenneen dura. \"Gooftaa kiyya! Odoo hanga beellama gabaabaatti na tursiiftee, silaa dhugumatti, sadaqadheen warra gaggaarii irraayis ta'a\""},{"id":11,"translation":"Rabbiin lubbuu takkallee yeroo beellamni ishee dhufe hin tursiisu. Rabbiin keessa Beekaa waan isin dalagdaniiti."}]},{"id":64,"verses":[{"id":1,"translation":"Wanti samiilee keessaafi wanti dachii keessaa hundi Rabbiin qulqulleessa. Mootummaan kan Isaati; faarunis kan Isaati. Inni waan hunda irratti danda'aadha. [1]","footnotes":"[1]  faaruufii galanni hundi Rabbiif tahe."},{"id":2,"translation":"Inni Isa isin uume Isin irraa Kaafirris ni jira; isin irraa Mu'uminnis ni jira. Rabbiin waan isin dalagdan argaadha."},{"id":3,"translation":"Samiileefi dachii dhugaan uume. Isinis bocee boca keessan bareeche, Deebiin (guyyaa qiyaamaa) garuma isaati (hojii keessanirratti galata isiniif galcha)."},{"id":4,"translation":"Wantoota samiileefi dachii keessa jiru hunda ni beeka; akkasumas waan isin dhoksitaniifi waan isin mul'iftan ni beeka. Rabbiin waan qomoowwan keessaa beekaadha."},{"id":5,"translation":"Sila oduun warra duraan kafaranii isinitti hin dhufnee! adabbii kufrii isaanii (aduniyatti) dhandhaman, Isaaniif (aakhiratti) ibidda laalessaatu jira."},{"id":6,"translation":"Kunis sababa ergamtoonni isaanii ragaa iftuudhaan isaanitti dhufnaan \"sila namatu nu qajeelchaa?\" jedhanii kafaranii irraayis garagalaniifi. Rabbiin of ga'e. Rabbiin dureessa faarfamaadha."},{"id":7,"translation":"Isaan kafaran (erga du'anii) hin kaafamanii dubbatan. jedhiin \"Lakkii! Gooftaa kiyyatti kakadhee ni kaafamtu; ergasii wanti dalagdan hunduu isinitti himama. Sun Rabbirratti laafaa dha\"."},{"id":8,"translation":"Rabbiifi Ergamaa Isaatti (muhammaditti) amanaa. akkasumas ifaa isa Nuti buufnetti (qur'aanatti)(amanaa). Rabbiin waan isin hojjattan hunda keessa beekaadha."},{"id":9,"translation":"Guyyaa wal gahichaatiif guyyaa (Rabbiin) walitti isin qabu san [yaadadhaa]. Sun guyyaa dagamuuti. Namni Rabbitti amanee toltuu dalage (Rabbiin) diliilee isaa isarraa harcaasa. Jannatoowwan jala ishee laggeen yaatu isa seensisa haala isii keessatti abaditti hafoo ta'aniin. Sun milkii guddaadha."},{"id":10,"translation":"Isaan kafaranii keeyyattoota keenya sobsiisan, isaan warra ibiddaati ishee keessatti hafoodha. (Isheen) deebii ta'uun waa hammaattee!"},{"id":11,"translation":"Hamtuu irraa wanti tokkollee hayyama Rabbiitiin malee nama hin tuqu. Nama Rabbitti amane qalbii isaa ni qajeelcha. Rabbiin waan hunda beekaadha. [2]","footnotes":"[2] waan Rabbiin namatti fedheefii namatti murteesse malee wanni nama tuqaa hinjirtu, toltus tahee hamtuun. kuni qadara (murtii Rabbiitti) amanuu jechuudha. kun hangafaafii bu'ura iimaanaa keessaa tokko."},{"id":12,"translation":"Rabbihn tole jedhaa; Ergamas (muhammad) tole jedhaa, Yoo gara galtan wanti Ergamaa Keenya irra jiru (ergaa itti kenname) geessiinsa mul'ataa qofa."},{"id":13,"translation":"Rabbiin, dhugaan gabbaramaan isa malee hin jiru. Mu'umintoonni Rabbi qofarratti haa irkatanii."},{"id":14,"translation":"Yaa warra amantan! niitolii keessaniifi ilmaan keessan irraa warra isiniif diinaatu jira; kanaafuu, isaan eeggadhaa. Yoo dhiifama gootanii irra dabartaniifii araaramtan (sanatu isiniif caala). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha. [3]","footnotes":"[3] Diinummaan warraaf joollee qabsoofii zikrii Rabbiirraa isin shaagalan, booda isin aansan jechuudha."},{"id":15,"translation":"Qabeenyaaleen keessaniifi ilmaan keessan mokkoroodha (qormaata). Rabbiin Isa bira mindaa guddaatu jira (sun jannata). [4]","footnotes":"[4] qormaata qabeenyaafii ilmaanii san keessatti kuftanii jannata Rabbii hindhabinaa."},{"id":16,"translation":"Hanga dandeessan Rabbiin sodaadhaa; (ajaja Rabbii) dhagayaa; (Isaafis) ajajamaa; (karaa Rabbii keessatti kennadhaa) arjoomaas; sanatu lubbuulee teessaniif caala. Namni don'ummaa lubbuu isaa (irraa) tikfame, isaan isaanumatu milkaa'oodha."},{"id":17,"translation":"(karaa isaa keessatti kennachuudhaan) Yoo liqii gaarii Rabbiif liqeessitan, dachaa isiniif godha; isiniif araaramas. Rabbiin galateeffataa obsaadha."},{"id":18,"translation":"(Rabbiin) beekaa fagoofi dhihoo injifataa, ogeessa."}]},{"id":65,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa Nabiyyichaa! Yeroo dubartoota hiiktan, 'Iddaa' isaaniitiin isaan hiikaa Iddaa lakkaawaa. Rabbii Gooftaa keessan sodaadhaa. manneen isaanii irraa isaan hin baasinaa \n isaanis hin ba'in, Yoo badii fokkataa mul'ataan dhufan malee. Sun daangaawwan Rabbiiti. Namni daangaawwan Rabbii tare, dhugumatti inni lubbuu isaa miidheera. Yoo tasa Rabbiin san booda dhimma haara'a (walitti deebi'uu gidduu keessanitti) uume hin beektu. [1]","footnotes":"[1] Asitti seera hikkaa nikaahaatiifii iddaa (yeroo hiikkamtuun kophaa turtu) dubbatame. nabiyyicha ajajuun ummata isaatis ajajuudha."},{"id":2,"translation":"Yeroo beellama isaanii ga'an haala gaariin isaan qabadhaa yookiin haala gaariin isaaniin adda ba'aa, Isin irraa warra haqaa (nama) lama ragaa godhaa (Warri ragaa baatanus) Rabbiif jedhaatii ragaa sirreessaa. Namni Rabbiifi Guyyaa Aakhiraatti kan amanu ta'e kanaan gorfama. Namni Rabbiin sodaatu (Rabbis) karaa bahiinsaa isaaf godha. [2]","footnotes":"[2] yeroo iddaan isii dhumutti dhihaate osoo hindhumne duratti haala gaariin deeffachuu dandaya. yoo deefachuu hinbarbaadiin itti dhiisee iddaan dhumuudhaan haala gaariin addabahuu dandayan. hiikkaafii deeffachurrattis nama haqaa lama ragaa baasan."},{"id":3,"translation":"Bakka inni hin yaadin irraayis isa (hiree hira). Nama Rabbi irratti hirkatuuf Inni isaaf gayaadha, Rabbiin ajaja isaa bakkaan gahaadha. Dhugumatti Rabbiin waan hundaafuu yeroo murtaawaa taasiseera."},{"id":4,"translation":"Dubartoota keessan irraa isaan xurii laguu (haydii) irraa guddatan yoo shakkitan iddaan isaanii ji'a sadi Isaan haydawu hin jalqabinis (akkasuma). Warri ulfa ta'an immoo baallamni isaanii ulfa isaanii da'uudha. Nama Rabbiin sodaatu (Rabbiin) dhimma isaa irraa laafina isaaf godha. [3]","footnotes":"[3] dubartii hiikamte iddaan isii gosa sadihi \n1-taxuriin itti dhuftu xurii sadii eeguu.\n2-taxuriin irraa dhaabbatteefii ta itti dhufuu hingayin ji'a 3 turti.\n3- ta ulfaa dayuudhan dhumatti."},{"id":5,"translation":"Kun ajaja Rabbii kan gara keessanitti isa buuseedha. Nama Rabbiin sodaatu (Rabbiin) badiilee isaa isa irraa harcaasa mindaas isaaf guddisa."},{"id":6,"translation":"Dandeettii keessan irraa bakka qubattanu isaan qubsiisaa. Isaan irratti dhiphisuuf jecha isaan hin rakkisinaa. Yoo warra ulfaa ta'an hanga ulfa isaanii da'anitti isaan qallabaa. Yoo isiniif hoosisan mindaalee isaanii isaaniif kennaa. Jidduu keessanitti haala gaariin mari'adhaa. Yoo wal rakkiftan tan biraa isaaf hoosisti. [4]","footnotes":"[4] dubartiin hiikamte yoo garaa qabaatte hanga deessutti manaafii nyaata kennuufii qaba. yeroo hoosiftus waliigalteen waan baasii nikafalaaf. dubartiin biroo tan haadha hintahinis yoo waa kafalaniifii hoosiste nitaha."},{"id":7,"translation":"Abbaan dandeettii (qabeenyaa) qabu dandeettii isaa irraa haa qallabu. Namni hireen isaa isa irratti dhiphifame, waan Rabbiin isaaf kenne irraa haa qallabu. Rabbiin lubbuu kamiyyuu waan isheedhaaf kenne malee hin dirqisiisu. Rabbiin dhiphina booda bal'ina godhuuf jira. [5]","footnotes":"[5] baasiin jaartii hiikamteefii daa'ima isiin deessef muramu humna qabeenya abbaa laalameeti murama. kan qabeenya qabu guddisee haakennuu, hiyyeeysi hanguma humna isaatti haakennuu."},{"id":8,"translation":"(warra) Magaalotaa irraa meeqaa meeqaatu (heddutu) ajaja Rabbii isheefi ergamtoota isaa faallessitee qormaata cimaa ishee qormaannee adabbii hamaa ishee adabne."},{"id":9,"translation":"Adabbii dalagaa ishee dhamdhamte Booddeen dubbii ishees hongoo ta'e."},{"id":10,"translation":"Rabbiin azaaba cimaa isaaniif qopheesse. Yaa warri aqliiwwan qabdan, warri amantan Rabbiin sodaadhaa. Dhugumatti Rabbiin gara keessanitti gorsa buuseera."},{"id":11,"translation":"Ergamaa (erge) kan keeyyattoota Rabbii ibsituu taate isin irratti dubbisu, Warra amananii gaggaarii hojjatan dukkanoota keessaa gara ifaatti akka baasuuf jecha. Nama Rabbitti amanee gaarii dalage jannatoota jala ishee laggeen yaatu isa seensisa. ishee keessatti zalaalam hafoo tahanii. Dhugaatti Rabbiin isaaf hiree bareecheera. [6]","footnotes":"[6] ergamaan nabi muhammad. aayatoonni inni dubbisu qur'aana."},{"id":12,"translation":"Rabbiin Isa samii torbaniifi dachii irraayis fakkiidhuma isaanii uumeedha. Ajajni jidduu isaaniitti bu'a(. Wanti inni kana uumeefis) akka isin Rabbiin waan hunda irratti danda'aafi Rabbiin beekumsaan wantoota cufa marsuu isaa beektanuufi."}]},{"id":66,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa Nabiyyichaa! Maaliif waan Rabbiin halaala siif godhe haraama goota jaartiiwwan tee jaalachiisuu barbaachaaf? Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha. [1]","footnotes":"[1] Waan halaal ufirratti haraam godhuun hinbarbaachisu."},{"id":2,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin karaa kakuulee keessan ittiin hiiktan isiniif ibseera. Rabbiin gargaaraa keessani. Inni beekaa ogeessa. [2]","footnotes":"[2] namni kakuu cabse kaffaaraa (adaba) isarra jira."},{"id":3,"translation":"Yeroo Nabiyyichi gara garii niitolee isaatti iccitii wahii hime [yaadadhaa]. Yeroo isheen isa odeessitee Rabbiin isa isatti beeksise, garii isaa (isheetti) beeksisee, garii irraa gara gale. Yeroo inni isa isheetti himu “eenyutu kana sitti hime” jetteen. \"(Rabbii) Beekaa, keessa hubataatu natti hime\" jedheen. [3]","footnotes":"[3] jaartiin isaa nabiin icitii itti hime hafsaa binti umari isiin aa'ishatti himte."},{"id":4,"translation":"Yoo tawbaa gara Rabbii deebitaniif (isiniif araarama) Onneen lamaan keessanii dhugumaan jallattee jirti. Yoo isa irratti wal gargaartan Rabbiin isatu gargaaraa isaati Jibriiliifi gaggaariin Mu'umintootaas (gargaaroo isaati), Maleykonnis booda sanaatii gargaartota isaati."},{"id":5,"translation":"Yoo inni isin hiike, Gooftaan isaa niitolee kan isin irra caalan bakka isaaf buusuun ni kajeelama. (dubartoota) Muslimoota, mu’uminoota, ajajamtoota, toobbattoota, (Rabbiin) gabbartoota, soomantoota, kan beeraa fi dubra ta'an."},{"id":6,"translation":"Yaa warra amantan! Lubbuulee teessaniifi maatiiwwan keessan ibidda (jahannam) tan qabsiisaan isii namootaafi dhagaalee ta'e, irraa eegaa. Isirra maleeykota gara jabeeyyii, ciccimoo ta'antu jiru. Waan Rabbiin isaan ajaje hin faallessanu, waan ajajaman ni hojjatu. [4]","footnotes":"[4] lubbuu ufiitiifii maatii ufii islaamummarratti eeguudhaan ibidda jahannam jalaa nagaya baasuun dirqama."},{"id":7,"translation":"\"Yaa warra kafartan! Guyyaa har’aa (Qiyaamaa) kana rakkina hin himatinaa; wanti isin galata galfamtan waanuma dalagaa turtan qofa\" (jedhamu)."},{"id":8,"translation":"Yaa warra amantan! gara Rabbiitti tawbadhaaTawbaa qulqulluu. Gooftaan keessan diliiwwan teessan isin irraa haxaawee Jannatoota jala ishee laggeen yaatu isin seensisuun ni kajeelama. Guyyaa Rabbiin Nabiyyiifi warra isaa wajjin amanan hin xiqqeessine san, ifaan isaanii fuuldura isaaniitiifi mirgoowwan isaanii deema. Nijedhan \"Yaa Gooftaa keenya! Ifaa keenya nuuf guuti; nuufis araarami; Ati waan hunda irratti danda'aa dha\". [5]","footnotes":"[5] yeroo hunda tawbaan gara Rabbii deebi'uun barbaachisaadha."},{"id":9,"translation":"Yaa Nabiyyichaa! Kaafirootaafi munaafiqoota irratti qabsaa'ii. isaan irratti cimi. Teessoon isaanii ibidda Jahannami. Deebiin waa hammaatee!"},{"id":10,"translation":"Rabbiin warra kafaraniif niitii Nuuhiifi niitii Luux fakkeenya godhe. Gabroota keenya gaggaarii keessaa gabroota lama jala turan. isaan ganan. Isaan lamaanis (Nuuhifi Luux) (adabbii) Rabbii irraa homaa isaan hin duroomsine. \"Isin lamaan ibidda warra seenan wajjin seenaa\" jedhameen. [6]","footnotes":"[6] namni jallaan yoo hangamillee nama gaaritti dhihaate, maatii tahee wajji jiraates homaa isa hinfayyadu hanga mataa ufiitii qajeelaa tahutti. jaartiin nuuhiifii luux kanaaf fakkeenya taati."},{"id":11,"translation":"Ammas Rabbiin warra amananiif niitii Fir'awnaa fakkeenya godhe. Yeroo isheen \"yaa Gooftaa kiyya! Si biratti Jannata keessatti mana naaf ijaari; Fir'awnaafi dalagaa isaa irraa na baraari; ummata miidhaa hojjatoota irraas na baraari\" jette. [7]","footnotes":"[7] namni qajeele nama jallatatti maxxanee wajji jiraachuun yookaa maatii isaa tahuun homaa isa hinmiitu, waan ufii qajeelaa taheef jecha jaartiin fir'oownaa kanaaf fakkeenya taati."},{"id":12,"translation":"Maryam Intala Imraan, ishee qaama saalaa ishee tiksites (fakkeenya warra amananii godheera). Ruuhii (uumaa) keenya irraa ta'e isa keessatti afuufne. Jechoota Gooftaa isheetiifi kitaabota Isaas ni dhugoomsite. Warra Rabbiif ajajamu irraas taate."}]},{"id":67,"verses":[{"id":1,"translation":"(Rabbiin) Inni mootummaan (waan hundaa) harka Isaa jiru tolli isaa baay'ate. Inni waan hunda irratti danda'aadha. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin barakaafii kabajaan isaa guddate."},{"id":2,"translation":"(Rabbiin) Isa du'aafi jireenya uumeedha eenyuu keessantu irra toltuu akka hojjatu isin qoratuuf jecha. Inni injifataa, araaramaadha."},{"id":3,"translation":"(Rabbiin) Isa samii torba wal jalaa gubbaan uumeedha; uumaa Rahmaan keessatti wal dhabbii irraa homaa hin argitu. Mee agartuu kee (gara samii) deebisii dhoohaa irraa waan ta'e ni argitaa?"},{"id":4,"translation":"Ergasii yeroo baay'ee ija  (laalcha) deddeebisi; ijji (kee) hoonga'aa dadhabaa ta'ee gara kee deebi'a."},{"id":5,"translation":"Dhugumatti, samii addunyaa ibsaawwaniin (urjiiwwaniin) miidhagsineerra. Sheyxaanotaaf furguuggee ishee goone. Isaaniif adabbii ibidda boba'aa qopheessineerra. [2]","footnotes":"[2] samii adduniyaa jechuun ta dachitti gadi aantu tana."},{"id":6,"translation":"Isaan Gooftaa isaaniitti kafaraniif adabbii jahannamtu jira. Deebi’ichi waa fokkate!"},{"id":7,"translation":"Yeroo ishee keessatti darbaman isheedhaaf (sagalee akka) halaaka harree dhaga'u, haala isheen danfuutti jirtuun."},{"id":8,"translation":"Dallansuu irraa kan ka'e ciccituutti dhihaatti; dhawaata gareen wahii ishee keessatti darbamuun waardiyyaan ishee \"sila akeekkachiisaan (nabiyyiin) isinitti hin dhufnee?\" (jechuun) isaan gaafata."},{"id":9,"translation":"Nijedhu \"Eeyyeen; dhugumatti akeekkachiisaan nutti dhufeera; kijibsiifneeti 'Rabbiin homaa hin buufne; isin jallina guddaa keessa jirtu' jenneen\"."},{"id":10,"translation":"Nijedhan \"Odoo kan dhageenyu yookiin kan xiinxallinu taanee, silaa warra ibidda boba'aa (seenu) keessaa hin taanu turre\"."},{"id":11,"translation":"Dilii isaanii ni amanan. Warra ibidda (boba'aa)tiif (rahmata Rabbii irraa) fagaachuun haa tahu!"},{"id":12,"translation":"Warra Gooftaa isaanii fagootti sodaatan araaramaafi mindaa guddaatu isaaniif jira."},{"id":13,"translation":"Haasawa keessan gadi qabadhaa yookiin ol qabadhaa; Inni beekaa waan qoma keessaati."},{"id":14,"translation":"Sila Inni uumee (iccitii isaanii) hin beekuu! inni keessa argaafi beekaadha."},{"id":15,"translation":"Inni Isa dachii laaffifamtuu isiniif godheedha; naannoo ishee keessa deemaatii hiree Isaa irraas nyaadhaa. Deebiin garuma Isaatti."},{"id":16,"translation":"Sila isa samii olitti tahe sodaa dhabdanii? dachii isiniin cichisiisuu, achumaan isheen sossooti."},{"id":17,"translation":"mmoo isa samii olitti tahe sodaa dhabdanii? bubbee cirracha qabu isin irratti erguu. Akeekkachiisni Kiyya akkam akka ta'e beekuuf jirtu."},{"id":18,"translation":"Dhugumatti, warri isaaniin duraa sobsiisaniiru; (adabbiin) mormiin kiyya akkam tureree!"},{"id":19,"translation":"Sila gara simbirroota gubbaa isaaniitti koola (goflaa) (qoochoo) isaanii babal'isanii walitti dachaasanii hin ilaalanuu? Rahmaaniin malee homtuu isaan hin qabu. Inni waan hunda argaadha."},{"id":20,"translation":"Sila innin sun ka Rahmaaniin achitti waraanaa isiniif ta'ee isinii tumsuu eenyuma? Kaafiroonni gowwummaa keessatti malee hintaane.[3]","footnotes":"[3] kaafiroonni sheyxaanaatu isaan gowwoomsee jala deemanii kafaran."},{"id":21,"translation":"Inni isin sooru sun eenyu Odoo Inni soorata Isaa (isinirraa) qabee? (hinjiru). Dhugumatti, isaan diddaafi (haqa) irraa baqachuu itti fufan. [4]","footnotes":"[4] yoo Rabbiin rizqii isaa isin dhoorge tokkolleen kan biroo kan isin razzaqu hinjiru."},{"id":22,"translation":"Sila nama fuula isaa irratti gonbifamee deemutu (kaafiraatu) irra qajeelaa moo isa dhaabbatee karaa qajeelaa irra deemutu (mu'iminaatu) (irra qajeelaadha?)"},{"id":23,"translation":"Jedhi: \"Inni Isa isin uumee dhageettii (gurraafii), agartuuwwaniifi (ijaafii) onneewwan isiniif godheedha; hangi isin galatoomfattan xiqqaadha\""},{"id":24,"translation":"Jedhi: \"Inni Isa dachii keessa isin facaaseedha; garuma Isaatti oofamtan.\""},{"id":25,"translation":"(kaafirtoonni mormiidhaaf) Nijedhu \"Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif, beellamni (kaafamaa) kun yoomi?\"."},{"id":26,"translation":"Jedhi: \"Dhugumatti, beekumsi isaa (qiyaamaa) Rabbiin qofa bira jira. Ani immoo akeekkachiisaa ifa galaa qofa.\""},{"id":27,"translation":"Yeroma dhihoo ta'ee isa (beellamicha) argan fuulleen warra kafaranii fokkatte \"Inni kun isa waammataa turtaniidha\" jedhame."},{"id":28,"translation":"Jedhi \"Mee naaf himaa! yoo Rabbiin anaafi nama ana wajjin jiru balleesse yookiin rahmata nuuf godhe, kan kaafiroota adabbii laalessaa irraa baraaru eenyu?\"."},{"id":29,"translation":"Jedhi \"Inni Rahmaani Isatti amanne; Isa irrattis hirkanne. Namni jallina ifa ta'e keessa jiru eenyu akka ta'e beekuuf jirtu\"."},{"id":30,"translation":"Jedhi: \"Mee naaf himaa! odoo bishaan keessan dachii keessa gadi lixaa ta'ee eenyu bishaan yaa'u isiniif fida?\""}]},{"id":68,"verses":[{"id":1,"translation":"Nuun Qalamaafi waan (namoonni) barreessaniinin kakadha.[1]","footnotes":"[1] harfiiwwan jalqaba suuraa jirtu tan maqaan waamamtu tna ibsi isiidhaa jalqaba suuraa baqaraatti kenname."},{"id":2,"translation":"Ati qananii Gooftaa keetiitiin (nabiyyummaa inni siif kenneen) maraataa hin taane."},{"id":3,"translation":"Dhugumatti, siif mindaa hin cinnetu jira."},{"id":4,"translation":"Ati amala (naamusa) guddaa irra jirta. [2]","footnotes":"[2] Amalli gaariin ilma naatiif haalaan barbaachisaadha."},{"id":5,"translation":"Fuulduratti arguuf jirta; isaanis arguuf jiru."},{"id":6,"translation":"Eenyuu keessanitti maraattummaan jirtii (arguuf jirtu)."},{"id":7,"translation":"Gooftaan kee Isatu nama karaa Isaa irraa jallate akkaan beeka; qajeeltotas inni beekaadha. [3]","footnotes":"[3] kaqajeele Nabiyyichaafii muslimtoota, kajallate kaafirtoota."},{"id":8,"translation":"Kijibsiiftota tole hinjedhin."},{"id":9,"translation":"Odoo ati (ejjannoo kee) laaffiftee [Isaan] laaffisanii hawwan (jaalatan)."},{"id":10,"translation":"Akkaan kakataa salphataa hundaaf hin ajajamin."},{"id":11,"translation":"Akkaan hamataa, (nama waldhabsiisuuf) faradaan akkaan deemaa kan ta'eef (hin ajajamin)."},{"id":12,"translation":"Toltuu kan akkaan dhorgu, namatti roorrisa (daangaa dabraa), dilaawaafis."},{"id":13,"translation":"Gara jabeessa, sana booda immoo diqaalaa (galtuu) kan ta'eef (hin ajajamin)."},{"id":14,"translation":"Waan abbaa qabeenyaafi ilmaanii ta'eef (boonee kafare)."},{"id":15,"translation":"Yeroo keeyyattoonni Keenya isa irratti dubbifamtu, \"(kun) ogbarruu warra duriiti\" jedhe."},{"id":16,"translation":"Funyaan irratti isa mallattoo goona."},{"id":17,"translation":"Nuti akkuma abbootii ashaakiltii yeroo isaan bariidhaan ishee funaannachuuf kakatan qormaannetti, isaanis (mushrikoota Makkaas) qormaanneerra."},{"id":18,"translation":"Siinoo hin baasanu (yoo Rabbiin fedhe hin jedhan)."},{"id":19,"translation":"Odoo isaan rafanuu, naanna'aan Rabbii kee biraa ta'e ishee irra (adabbiin) naanna'e. [4]","footnotes":"[4] osoo isaan rafan Rabbiin ibidda ittibuusee gubatte."},{"id":20,"translation":"(Gubattee) Akka halkan dukkanaa (cilee) taatee bulte."},{"id":21,"translation":"Bariidhaan walitti lallaban."},{"id":22,"translation":"\"Yoo kan oomishattan taataniif oyruu teessan irratti bariifadhaa (ganamaan bahaa)\" (waliin jedhan). [5]","footnotes":"[5] osoo hiyyeessi kadhataan hindhufne duratti ganamaan bahaa oomishadhaa waliin jedhan."},{"id":23,"translation":"Walitti hasaasaa (gara oyruu) deeman."},{"id":24,"translation":"\"Har’a hiyyeessi tokkoyyuu isinirratti akka ishee hin seenne\" (jechuun hasaasan)."},{"id":25,"translation":"(akka yaada isaaniitti) (Hiyyeeyyii) dhowwuu irratti danda'oo ta'anii bariisifatan."},{"id":26,"translation":"Yeroo ishee (gubatte) argan ni jedhan: \"nuti karaa badoodha."},{"id":27,"translation":"lakkii nuti (ooyruun teenya gubachuudhaan) hoongeffamoodha.\""},{"id":28,"translation":"Irra filatamaan isaanii \"sila maaliif Rabbiin hinqulqulleesine (subhaanallaahi hinjenne) isiniin jedhee hin turree?\" jedhe."},{"id":29,"translation":"\"Gooftaan keenya qulqullaa'e; nuti miidhaa hojjattoota taaneerra\" jedhan."},{"id":30,"translation":"Kan wal komatan ta’anii gariin isaanii garii irratti garagale."},{"id":31,"translation":"Ni jedhan: \"yaa badii keenya! Nuti (hiyyeeyyii dhoorgatuun) daangaa dabritoota taanee jirra."},{"id":32,"translation":"Gooftaan keenya kan ishee caaltu bakka nuuf buusuu kajeella. Nuti gara Gooftaa keenyaa kajeeloodha” (jedhan)."},{"id":33,"translation":"Adabni (addunyaa) akkanuma; adabbii Aakhiraatu irra guddaadha Odoo kan beekan tahanii (irraa of tiksu turan)."},{"id":34,"translation":"Warra Rabbiin sodaataniif Gooftaa isaanii bira Jannata qananiitu jira."},{"id":35,"translation":"Sila Nuti muslimoota akka (kuffaarotaa) yakkamtootaa ni goonaa?"},{"id":36,"translation":"Maalumatu isiniif jira? Akkamitti (murtii jalloo tana) murteessitu!"},{"id":37,"translation":"Moo kitaaba (samii bu'e) kan isa keessaa dubbiftantu isiniif jiraa?"},{"id":38,"translation":"Kan isa keessa wanti isin filattan jiru (qabduu)? (hinqabdan)."},{"id":39,"translation":"Moo Sila kakuulee nurratti taheetu kan Guyyaa Qiyaamaa keessatti bakka ga'aa ta'etu isiniif jira moo ‘wanti isin murteessitan isiniif jiraa?"},{"id":40,"translation":"Eenyuu isaaniitu sanaaf (waan himattan san argachuuf) wabiidhaa isaan gaafadhu."},{"id":41,"translation":"Moo Sila shariikota (kan murtee isaanii dhugoomsu)tu isaaniif tahee? Yoo kan dhugaa dubbatan ta'aniif shariikota isaaniitiin haa dhufanii (haafidanii)."},{"id":42,"translation":"Guyyaa mogolee irraa saaqamee (munaafiqoonni) gara sujuudaa waamamanii hin dandeenye san [yaadadhu]."},{"id":43,"translation":"Ijjoonni isaanii sodaattuu taatee xiqqeenyis isaan haguuga. Dhugumatti, isaan odoo fayyaa qabanuu (addunyaa irratti) sujuudatti waamamaa turan."},{"id":44,"translation":"Anaafi nama haasa'a (Qur'aana) kana sobsiisu walitti nu dhiisi; Nuti suutaan karaa isaan hin beekne irraa isaan qabna."},{"id":45,"translation":"(akka jallina keessa turaniif) Yeroon isaaniif kenna. Tooftaan Kiyya (kan kaafirootarratti tahe) cimaadha."},{"id":46,"translation":"Moo Sila mindaa isaan gaafatteeti kafaluuf itti ulfaatemoo (maali)?"},{"id":47,"translation":"Sila (beekkomsa) iccitii fagoottu isaan biratti tahee, kan isaan barreessan?"},{"id":48,"translation":"Murtii Gooftaa keetiitiif obsi. Akka saahiba qurxummii hintahin yeroo lallabe inni yaaddoon guutame. [6]","footnotes":"[6] saahibni qurxummii nabi yuunusi. ummata isaatti aaree dallanee hayyama Rabbii malee keessaa godaanuuf deeme. yeroo doonii yaabbatee bahrarra deemu doonirraa darbamee qurxummiin liqimsite. achitti Rabitti iyyattee kadhate. qurxummiin haqqisee daangaa bahraa buuse. baaqula Rabbiin irratti magarsee gaaddiseessef. akkasitti nagaya bahe."},{"id":49,"translation":"Odoo ni'imaan Gooftaa isaa irraa taate isa dhaqqabuu baattee, silaa komatamaa ta'eeti dirree biqiltuu hin qabne irratti darbama ture."},{"id":50,"translation":"Gooftaan isaa isa filateeti (gabroota isaa) gaggaarii irraa isa godhe."},{"id":51,"translation":"Isaan kafaran (laalcha hamaa) ijoowwan isaaniitiin lafaan si dhahuutti dhihaatan. yeroo yaadachiisa (qur'aana) dhaga'an \"inni maraataa dha\" (siin) jedhan."},{"id":52,"translation":"Inni (qur'aanni) aalama hundaaf yaadachiisa malee hin taane."}]},{"id":69,"verses":[{"id":1,"translation":"Mirkaneessituun (qiyaamaa) [1]","footnotes":"[1] haaqqaan maqaa qiyaamaati."},{"id":2,"translation":"Mirkaneessituttiin maali?"},{"id":3,"translation":"Mirkaneessituttiin maal akka taate maaltu si beeksise?!"},{"id":4,"translation":"(Ummanni) Samuudiifi Aad rukuttuu qalbii (Qiyaamaa) sobsiisaniiru."},{"id":5,"translation":"Samuud iyya daangaa darbaadhaan balleeffaman."},{"id":6,"translation":"Aad immoo qilleensa sagalee cimaa (qorrituu) akkaan bubbisuun balleeffaman."},{"id":7,"translation":"Halkan torbaafi guyyaa saddeetiif walitti aansee isaan irratti erge. Ishee keessatti ummata kan jirma timiraa hundeen buqqifame fakkaatanii kukkufan argita."},{"id":8,"translation":"Sila isaan irraa haftee wahii ni argitaa?"},{"id":9,"translation":"Fir'awn, warri isa duraatiifi (gandoonni) gombifamtoonnis diliidhaan dhufan. [2]","footnotes":"[2] gonbifamtoonni ummata nabi luux kan dachiin garaangalte. hundinu diliifii shirkii hojjatan."},{"id":10,"translation":"Ergamaa Gooftaa isaaniitti fincilan qabaa cimtuu isaan qabe."},{"id":11,"translation":"Nuti yeroo bishaan daangaa dabru doonii (nabi nuuh) keessatti isin yaabbachiifne (nagaya isin baafne)."},{"id":12,"translation":"Akka ishee isiniif gorsa goonuufi gurri waa hubattus akka ishee hubattuuf (kana goone)."},{"id":13,"translation":"Yeroo Garrii ykn Faaggaa (xurumbaa) keessa afuuffaan tokkittiin afuufamte, [3]","footnotes":"[3] isiin afuuffaa 2ffaati."},{"id":14,"translation":"Dacheeniifi gaarreenis ol fuudhamanii caccabiinsa tokkittii caccaban,"},{"id":15,"translation":"Guyyaa san argamtuun (Qiyaamaan) ni argamti."},{"id":16,"translation":"Samiinis ni baqaqxi; isheen guyyaa san laaftuudha."},{"id":17,"translation":"Maleeykonni daangawwan ishee irratti ta'u. Arshii Gooftaa keetii guyyaa san (maleeykota) saddeettu gubbaa isaaniitti baadhatu."},{"id":18,"translation":"Guyyaa san (murtiidhaaf) ni dhiyeeffamtuu, (iccitiin) dhokattuun isin irraa taate hin dhokattu."},{"id":19,"translation":"Namni kitaaba isaa mirga isaatiin kenname ni jedha: “hoodhaa kitaaba kiyya dubbisaa. [4]","footnotes":"[4] warri kitaaba hojii isaa harka mirgaatiin kennamu warra jannataati, nigammada."},{"id":20,"translation":"Ani qormaata koo qunnamuu (qiyaamaa gaafatamuu) dhugoomseen ture.”"},{"id":21,"translation":"Inni jireenya jaalatamtuu keessa ta'a."},{"id":22,"translation":"Jannata ol fuudhamtuu keessa (ta'a)."},{"id":23,"translation":"Kan firiiwwan ishee (guurachuuf) dhihoo ta'an;"},{"id":24,"translation":"\" Nyaadhaa; dhugaa\" gammadoo ta’aatii, Waan guyyoota darban keessa dabarfattaniif jecha (isaaniin jedhama). [5]","footnotes":"[5] Waan duniyatti gaarii dalaydaniif jecha."},{"id":25,"translation":"Ammoo Namni kitaaba isaa bitaa isaatiin kenname ni jedha: \"yaa gaabbii tiyya! Odoon kitaaba kiyya kennamuu baadhee. [6]","footnotes":"[6] warri kitaaba isaa harka bitaatiin duuyda duubaan keennamu warra ibiddaati, nirifata."},{"id":26,"translation":"Qormaanni kiyya maal akka ta'es (odoon) beekuu baadhee."},{"id":27,"translation":"Odoo (dduti addunyatti du'e sun) isheen xumura (jiruu) kiyyaa taateen hawwa!"},{"id":28,"translation":"Qabeenyi kiyya homaa narraa hindeebifne (fayyadne)."},{"id":29,"translation":"Taaytaan tiyyas narraa bade” (jedha)."},{"id":30,"translation":"(Maleykotaan nijedhama) Isa qabaatii isa hidhaa (sakaalaa)."},{"id":31,"translation":"Ergasii ibidda isa seensisaa."},{"id":32,"translation":"Ergasii sansalata dheerinni isaa dhundhuma torbaatama ta'e keessa isa seensisaa."},{"id":33,"translation":"Inni Rabbii Guddaatti hin amanu ture."},{"id":34,"translation":"Hiyyeeyyii nyaachisuu irrattis (namoota) hin kakaasu ture."},{"id":35,"translation":"Har’a asitti firri isaaf hin jiru. [7]","footnotes":"[7] firri jaalalleen azaabaa isarraa deebisu isaaf hinjiru."},{"id":36,"translation":"Nyaannis malaa (warra ibiddaa) irraa malee hin jiru.","footnotes":"malaa (---)"},{"id":37,"translation":"Warra dilaawoo malee isa hin nyaatu."},{"id":38,"translation":"Waan isin argitaniin kakadha."},{"id":39,"translation":"Waan isin hin argineenis (niin kakadha)."},{"id":40,"translation":"Inni (Qur'aanni) jecha ergamaa kabajamaati. [8]","footnotes":"[8] jecha Rabbii kan ergamaan kabajamaan Rabbirra fidee ummatarratti qara'u jechuudha."},{"id":41,"translation":"Inni jecha weellisaatii miti; xiqquma qofa amantan."},{"id":42,"translation":"Jecha raagaatiis miti; xiqqoo qofa gorfamtan."},{"id":43,"translation":"Gooftaa aalama hundaa irraa (Muhammad irratti) buufamaadha."},{"id":44,"translation":"Odoo (Muhammad) garii jechootaa (kan Nuti hin jedhin) Nurratti dubbatee,"},{"id":45,"translation":"Silaa Nuti mirgaan isa qabna turre."},{"id":46,"translation":"Ergasii hidda onnee isarraa murra turre."},{"id":47,"translation":"Isin irraa namni isarraa dhorgu tokkollee hin jiru."},{"id":48,"translation":"Innis (Qur'aanni) warra Rabbiin sodaataniif gorsa."},{"id":49,"translation":"Dhugumatti isin irraa namoonni (Qur'aana) sobsiisan akka jiran Nuti ni beekna."},{"id":50,"translation":"Inni (Qur'aanni) kaafiroota irratti gaabbiidha. [9]","footnotes":"[9] Qur'aana kijibsiisuun guyyaa qiyaamaa gaabbii guddaa isaanitti taha jechuudha."},{"id":51,"translation":"Inni (Qur'aanni) dhugaa mirkanaawaadha."},{"id":52,"translation":"Maqaa Gooftaa kee guddaa ta’ee faarsi."}]},{"id":70,"verses":[{"id":1,"translation":"kadhataan kadhate Adaba (kaafiroota irratti) argamaa ta'e. [1]","footnotes":"[1] qishnaaf kaafirri mee yoo dhugaa tahe azaabni nutti haabu'uu jedhee kadhate."},{"id":2,"translation":"Kan kaafirootatti (argamu kadhate); wanti isa (azaaba san) deebisu hin jiru."},{"id":3,"translation":"Rabbii saahiba kortoowwanii ta'e irraa (argama)."},{"id":4,"translation":"Malaykonniifi Jibiriil gara Isaa ol koru guyyaa (qiyaamaa dheeraa) shallagni isaa waggoota kuma shantama ta'e keessatti."},{"id":5,"translation":"Obsi obsa gaarii."},{"id":6,"translation":"Isaan (azaaba san) fagoo taasisanii isa ilaalu."},{"id":7,"translation":"Nuti immoo dhihootti isa argina."},{"id":8,"translation":"Guyyaa (qiyaamaa) Samiin akka meeta baqee taatu."},{"id":9,"translation":"(Guyyaa) Gaarreen akka jibrii iddamtee taatu."},{"id":10,"translation":"(Guyyaa san) firri fira hin gaafatu."},{"id":11,"translation":"Isaan agarsiifamu, Namni dilaawaan odoo ilmaan isaatiin azaaba guyyaa sanii uffuree jaalata."},{"id":12,"translation":"Niitii isaatiifi obboleessa isaatiinis (odoo uf furee bilisa ba’ee jaalata);"},{"id":13,"translation":"Firoota isaa kan ofitti isa maxxanfattuunis (osoo uf furee jaalata);"},{"id":14,"translation":"Nama dachii keessaa hunda (kennee) ergasii (fidaan sun) nagaa isa baasuu (jaalata)."},{"id":15,"translation":"Dhorgamaa! isheen lazaadha (maqaa hulaa ibiddaati)."},{"id":16,"translation":"Buqqiftuu gogaa sammuuti."},{"id":17,"translation":"Nama (amantii irraa) duubatti deebi'ee, gara gale ni waamti."},{"id":18,"translation":"(Qabeenya) walitti qabee (zakaa odoo hin kennin) lakkaa’u (hunda waamti)."},{"id":19,"translation":"Dhugumatti, namni obsa dhabeessa (bololaa) ta'ee uumame."},{"id":20,"translation":"Yeroo hamtuun isa tuqe mufataa (obsa dhaba)."},{"id":21,"translation":"Yeroo wanti gaariin isa tuqe immoo dhorgataadha."},{"id":22,"translation":"Warra salaatan malee;[2]","footnotes":"[2] Warri salaataى haala fokkataa olitti himame sanirraa qulqulluudha."},{"id":23,"translation":"Isaan salaata isaanii irratti gadi dhaabbatan (dawwaman);"},{"id":24,"translation":"Isaan qabeenya isaanii keessa qoonni beekamaan jiru, [3]","footnotes":"[3] sun zakaafii sadaqaadha."},{"id":25,"translation":"Hiyyeessa Kadhataafi kan hin kadhanneef,"},{"id":26,"translation":"Isaan Guyyaa Murtii dhugoomsan,"},{"id":27,"translation":"Isaan adabbii Gooftaa isaanii sodaatan (malee kan biroo obsa dhabaa dha)."},{"id":28,"translation":"Azaabni Gooftaa isaanii (nama tuquu dhabuun isaa) (sodaachisaadha) amanamaa miti."},{"id":29,"translation":"Isaan qaama saalaa isaanii tiiksan,"},{"id":30,"translation":"Niitolii isaanii yookiin waan mirgi isaanii horatan irratti malee; (kanneen walqunnamurratti) isaan komatamoo miti."},{"id":31,"translation":"Namni sanaan ala (fedhii guutachuu) barbaade immoo, isaan warra daangaa dabroodha. [4]","footnotes":"[4] Walqunnamtii jaartii ufiitiin alatti karaaleen adda addaa kamiiyyu kan fedhii saalaa ittiin bahan dhoowwaafii badii guddaadha."},{"id":32,"translation":"Ammas isaan amaanaa isaaniitiifi waadaa isaanii eegan,"},{"id":33,"translation":"Isaan ragaa isaaniitiin dhaabbatan (haqa qofa ragaa bahan),"},{"id":34,"translation":"Isaan salaata isaanii irratti tiikfatan. [5]","footnotes":"[5] seera isii guutanii yeroo isii eeggatanii salaatan."},{"id":35,"translation":"Warri sun jannata keessatti kabajamoodha."},{"id":36,"translation":"Warra kafareef maaltu jiraayi sirratti xiyyeefatu (sikijibsiisuuf jarjaru)?"},{"id":37,"translation":"Garee gareen mirgaafi bitaa irra guutanii (sitti marsanii)."},{"id":38,"translation":"Sila namni isaan irraa ta'e hundi jannata qananii seensifamuu kajeelaa?"},{"id":39,"translation":"Haa dhorgamanu! Nuti waanuma isaan beekan (bishaan hormaataa) irraa isaan uumne."},{"id":40,"translation":"Gooftaa Bahootaatiifi Dhihootaatiin kakadhaa! Nuti dhugumatti danda’oodha."},{"id":41,"translation":"Namoota isaan irra caalan bakka buusuu irratti (danda'oo dha). Nuti dadhabsiifamoo hin taane."},{"id":42,"translation":"Hanga Guyyaa isaaniif beellamame san qunnamanitti, (cubbuu keessa) seenanii haa taphatanii isaan dhiisi."},{"id":43,"translation":"Guyyaa qabroota irraa arifataa ba'an isaan akka waan gara taabotootaatti dhangala'an fakkaatu. [6]","footnotes":"[6] taabotoota adduniyatti dharaan gabbaraa turanitti dhangala'an fakkatu."},{"id":44,"translation":"Ijjoonni isaanii xiqqaattuu salphinni isaan haguugdi. Sun guyyaa isaan isa sodaachifamaa turaniidha."}]},{"id":71,"verses":[{"id":1,"translation":"Nuti Nuuhiin gara ummata isaatti ergineerra \"odoo adabbiin laalessaan isaanitti hin dhufin dura ummata kee sodaachisi\" jechuun. [1]","footnotes":"[1]  Nabi nuuh hangafa ergamtootaati."},{"id":2,"translation":"(Nuuh) ni jedhe: \"yaa ummata kiyya! Ani isiniif akeekkachiisaa ifa bahaadha."},{"id":3,"translation":"Rabbiin gabbaraa; Isa sodaadhaa; anaafis ajajamaa\" jechuun."},{"id":4,"translation":"\"Diliilee teessan irraa isiniif araarama; hanga yeroo murtaa'eettis isin tursiisa. Beellamni Rabbii yeroo dhufe booda hin aanfamu. Odoo kan beektan taatanii (silaa isa malee hin gabbartanu)."},{"id":5,"translation":"(Nuuh) ni jedhe: \"Gooftaa kiyya! Ani ummata kiyya halkaniifi guyyaan (gara sigabbaruutti) waame."},{"id":6,"translation":"Waamichi kiyya (dhugaa irraa) dheefa malee homaa isaaniif hin daballe."},{"id":7,"translation":"Akka Ati isaaniif araaramtuuf dhawaata ani isaan waamuun qubbeen isaanii gurroowwan isaanii keessa kaa’anii uffata isaanii haguuggatanii (badii) itti fufan; booniinsa boonan. [2]","footnotes":"[2] akka gorsa kiyya hindhageenyeef gurra qubaan cufatan, akka ijaan na hingarreef uffata isaaniitiin fuula haguuggatan."},{"id":8,"translation":"Ergasii ani lallabeen isaan waame."},{"id":9,"translation":"Eegasii ani isaan beeysise; hasaasuus isaanittin hasaase."},{"id":10,"translation":"Nin jedhe ‘Gooftaa keessan araarama kadhaa; Inni Akkaan Araaramaadhan’."},{"id":11,"translation":"Rooba baay'ee deddeebi'aa isin irratti erga. (rooba guddaa isiniif roobsa)."},{"id":12,"translation":"Qabeenyaafi ilmaanis isiniif dabala. Ashaakiltii isiniif godha laggeenis isiniif taasisa."},{"id":13,"translation":"Maaltu isiniif jiraayi guddina Rabbii hin sodaanne?"},{"id":14,"translation":"Dhugumatti, sadarkaa sadarkaadhaan isin uumeera."},{"id":15,"translation":"Sila isin hin arginee akkamitti Rabbiin samii torban wal jalaa gubbaatti akka uume ?"},{"id":16,"translation":"Isaan keessatti ji'a ibsaa taasisee; aduus madda ifaafi ho'aa (siraaja) taasise."},{"id":17,"translation":"Rabbiin biqilchuu (uumuu) dachii irraa isin biqilche."},{"id":18,"translation":"Ergasii (duutanii awwaalamtanii) ishee keessatti isin deebisa, (guyya qiyaamaa isin kaasuudhaan) baasuus isin baasa."},{"id":19,"translation":"Rabbiin dachii afata isiniif godhe."},{"id":20,"translation":"Akka isin ishee irraa karaalee babal'aa seentaniif."},{"id":21,"translation":"Nuuhiin ni jedhe: \"Gooftaa kiyya! Isaan ajaja kiyya didanii, nama qabeenyi isaatiifi ilmaan isaa hoonga’iinsa malee homaa isaaf hin daballe hordofan."},{"id":22,"translation":"Shira gurguddaa shiran."},{"id":23,"translation":"‘Gabbaramtoota keessan hin dhiisinaa; waddi, suwaa'i, yaghuus, ya'uuqiifi nasriinis hin dhiisinaa' (waliin) jedhan.[3]","footnotes":"[3] maqoonni shanan kuni maqaa taabotoota ummanni nuuh gabbaruuti, dur isaan nama gaggaarii turan. eega isaan du'an turanii dhaloonni boodaa qabrii isaaniirratti siidaa jaaranii isaan gabbaran."},{"id":24,"translation":"Dhugumatti, (namoota) baay'ee jallisaniiru. Miidhaa raawwattootaaf jallinna malee hin dabalin.”"},{"id":25,"translation":"Diliiwwan isaanii irraa kan ka'e, (addunyatti) bishaaniin nyaachifaman, (aakhiratti) ibidda seensifaman. Rabbiin malee tumsitoota isaaniif hin arganne."},{"id":26,"translation":"Nuuhiin ni jedhe: \"Gooftaa kiyya! Kaafiroota irraa nama tokkollee dachii irratti hin dhiisin."},{"id":27,"translation":"Yoo Ati isaan hambifte gabroota Kee jallisu; dilaawoo akkaan kaafira ta'e malees hin dhalan (hin horan)."},{"id":28,"translation":"Gooftaa kiyya! Anaaf araarami abbaafi haadha kiyyaafis, nama mu’umina ta'ee mana kiyya seeneefis, mu'uminootaafi mu'umintittiifis (araarami). Kaafirootaaf badii malee hin dabalin.”"}]},{"id":72,"verses":[{"id":1,"translation":"(Yaa Muhammad SAW!) Wahyiin natti godhameera jedhi Gareen jinnii irraa ta'an (Qur'aana) dhageeffatanii NI jedhan: “nuti Qur'aana dinqisiisaa dhageenye. [1]","footnotes":"[1] garee jinnirraa taateetu bakka nakhlah jedhamtutti yeroo nabiin s.a.w. qur'aana qara'u dhaggeeffatanii deebi'aani ummata isaanii gorsan. aayatoonni tuni sanirraa dubbatti."},{"id":2,"translation":"[Inni] gara karaa sirriitti qajeelcha; isatti amanneerra. Gooftaa keenyatti tokkollee hin qindeessinu."},{"id":3,"translation":"Inumaa kabajaan Gooftaa keenyaa dhugumatti guddateera; niitiis ta'ee ilmoo hin godhanne."},{"id":4,"translation":"Gowwoonni keenya Rabbi irratti soba dubbatu turan."},{"id":5,"translation":"Nuti immoo namoonniifi jinnoonni Rabbi irratti soba hin dubbatanu jechuu yaanne."},{"id":6,"translation":"Ammas dhiironni nama irraa ta'an dhiirota jinnii irraa ta'anitti maganfatanii boona isaaniif (jinnootaaf) dabalaa turan. [2]","footnotes":"[2] zamana wallaalummaa namoonni yeroo karaa deemanii bakka sodaachiftuu qubatan \"jinnii qondaala laga kanaatti maganfanna hamtuu hamaa isaaniirraa\" jechuu turan. kuni shirkii hamtuudha. Rabbiin nidhoowwe."},{"id":7,"translation":"Akkuma isin yaaddan isaanis Rabbiin nama tokkollee (erga du'ee) hin kaasu jechuu yaadaa turan."},{"id":8,"translation":"Nutis samiitti ga'uu (feeneti) kan isheen eegdota jajjaboofi qaanqeen (urjii furguuggamtuu) guutamte ishee argine."},{"id":9,"translation":"Nuti ishee irraa teessuma (haasa'a) dhageeffachuuf teenyu qabna turre. Namni amma dhageeffate immoo qaanqee (urjii) isa eeggatu isaaf arga."},{"id":10,"translation":"Nuti nama dachii keessa jirutti hamtuun yaadame moo Gooftaan isaanii qajeeluma isaaniin fedhee hin beeknu! [3]","footnotes":"[3] karaan samii nutti cufamee eeggomsi jabeeffamuun kuni toltuufi moo hamtuufiin nuuf hingalle jedhan."},{"id":11,"translation":"Nuti nurraa gaggaariin ni jiran. Ammas nurraa kan sanaan ala ta'antu jiru. Nuti warra karaalee adda addaati turre."},{"id":12,"translation":"Nuti beeknee jirra dachii keessatti Rabbiin jalaa hin baanu; dheessuudhaanis Isa hin dadhabsiifnuu."},{"id":13,"translation":"Nuti yeroma (Qur'aana) Qajeelfama dhageenye isatti amanne. Namni Gooftaa isaatti amane hir’achuu (mindaa) ta'ee dabaltii (adabaa) hin sodaatu."},{"id":14,"translation":"Nuti, nurraa muslimoonni ni jiran; jallattoonnis nurraa ni jiru; Namni Islaamaye isaan sun karaa qajeelaa barbaadanii jiru."},{"id":15,"translation":"Jallattoonni immoo Jahannamiif qoraan ta'an.”"},{"id":16,"translation":"Odoo isaan karaa qajeelaa irra gadi dhaabbatanii, bishaan baay'ee (samii irraa) isaan obaafna (rooba guddaa isaanii roobsina) turre."},{"id":17,"translation":"Isa keessatti isaan qormaatuuf jecha (obaafna ture). Namni yaadannoo Gooftaa isaa (Qur'aana) irraa garagale, (Rabbiin) azaaba jabaa isa seensisa."},{"id":18,"translation":"Masjiidonni kan Rabbiiti; Rabbii wajjiin homaa hin waammatinaa."},{"id":19,"translation":"Yeroo gabrichi Rabbii (Muhammad SAW!) Isa kadhachuuf dhaabbatu (jinnoonni) isa irratti tuuta ta'utti dhihaatu. [4]","footnotes":"[4] qur'aana qaraatii nabii dhaggeefachuuf hedduminaan biratti argaman."},{"id":20,"translation":"(Yaa Muhammad SAW!) jedhi: \"ani kan gabbaru Gooftaa kiyya qofa; Isattii waan tokkollee hin qindeessu.\""},{"id":21,"translation":"Jedhi: \"Ani miidhaa (isinirraa deebisuu) ta'ee qajelluma isiniif (fiduu) hin danda'u.\""},{"id":22,"translation":"Jedhi: \"Ani (yoon dilaaye) (adabbii) Rabbii jalaa wanti tokkollee na hin baraaru. Isa malee irkoo hin argadhu."},{"id":23,"translation":"Rabbi irraa (wahyii)fi ergaawwan Isaa geessuu malee (hin danda'u). Namni Rabbiifi Ergamaa Isaa faallesse, dhugumatti ibidda jahannam kan zalaalam ishee keessatti hafutu isaaf jira."},{"id":24,"translation":"Hanga (guyyaa qiyaamaa) waan ittiin sodaachifaman arganitti namni tumsaadhaan akkaan dadhabaafi lakkoofsaan daran xiqqaa eenyuun akka ta'e beekuuf jiru."},{"id":25,"translation":"“Wanti isin sodaachifamtan (azaabarraa) dhihoo ta'uu yookiin Rabbiin kiyya beellama yeroo (dheeraa) isaaf godhaa hin beeku” jedhiin."},{"id":26,"translation":"(Rabbiin) Beekaa fagooti; fagoo Isaa irratti nama tokkollee hin mul'isu."},{"id":27,"translation":"Ergamaa irraa nama jaalate malee (kan biraatti hin mul'isu) Inni fuuldura isaatiifi duuba isaatiin eegdota (malaykota) seensisa (erga)."},{"id":28,"translation":"Ergaawwan Gooftaa isaanii dhugumatti bakkaan ga'uu isaanii’ akka ifa baasuuf (eegdota kaa'e) waan isaan bira jiru hundatti marsee waan hundaayyuu lakkoofsaan walitti qabe (beeke) ‘"}]},{"id":73,"verses":[{"id":1,"translation":"Ati Yaa mammarataa! [1]","footnotes":"[1] muzzamil jechuun kan uffata ufitti maru jechu nabi muhammad s.a.w. itti baana."},{"id":2,"translation":"halkan (saalaatan) dhaabbadhu Xiqqo malee."},{"id":3,"translation":"Walakkaa isaa (salaataan) (dhaabbadhu) yookiin xiqqoo isa irraa ir’isi."},{"id":4,"translation":"Yookiin isa irratti dabali Qur'aana suutaan dubbisiinsa dubbisi."},{"id":5,"translation":"Nuti jecha ulfaataa sirratti buusuuf jirra. [2]","footnotes":"[2] jechi ulfaataan Qur'aana."},{"id":6,"translation":"Ka'umsi halkanii isheen (arrabaafi qalbii) wal simachiisuutti akkaan jabaafi dubbisuufis qajeelaadha."},{"id":7,"translation":"Guyyaa keessa (dhimma jireenyaatiif) sochii dheeraatu siif jira."},{"id":8,"translation":"Maqaa Gooftaa keetii faarsi; gara isaattis citiinsa citi."},{"id":9,"translation":"(Inni) Gooftaa bahaafi dhihaati. Isa malee gabbaramaan dhugaa hin jiru; irkoo isa taasifadhu."},{"id":10,"translation":"Waan isaan (kuffaarri) jedhan irratti obsi; fageenya gaarii isaan irraa fagaadhu."},{"id":11,"translation":"Anaafi sobsiiftota warra qananii walitti Na dhiisi; beellama xiqqoos isaaniif qabi."},{"id":12,"translation":"Nu bira (aakhiratti) sakaallaa ulfaataafi ibiddatu jira."},{"id":13,"translation":"Nyaata nama hudhuufi adabbii laalessaa ta'etu (jira)."},{"id":14,"translation":"(guyyaa qiyaamaa) Guyyaa dachiifi gaarreen hurgufamaniifi gaarreen tuulaa cirracha yaa'uu taatu keessa (sakkaalamu)."},{"id":15,"translation":"Nuti gara keessanitti Ergamaa ragaa isin irratti ba'u erginee jirra, akkuma gara Fir'awn Ergamaa (muusaa) ergineetti."},{"id":16,"translation":"Fir'awnna Ergamaa san morme (didee) qabaa cimaa isa qabne."},{"id":17,"translation":"Yoo kafartaniif, (adabbii) Guyyaa (qiyaamaa) ijoollee arrii taasisuu akkamitti eeggattu?"},{"id":18,"translation":"Samiin isaan (guyyaa san) dhodhootuudha. Baallamni Isaa raawwatamaa ta'e."},{"id":19,"translation":"Isheen tun gorsa. Nama fedhe gara Gooftaa isaatti karaa godhata."},{"id":20,"translation":"(Yaa Muhammad SAW!) Gooftaan kee ni beeka akka atiifi warri sii wajjin ta'an irraa gareen wahii, lama sadaffaa halkaniitii gadi, walakkaa isaatiifi tokko sadaffaa isaat (salaataan) dhaabbattan (nibeeka). Rabbiin halkaniifi guyyaa ni shallaga. Akka isin isa safartanii waliin hin geenye beekee tawbaa keessan isin irraa qeebale. Qur'aana irraa (salaata keessatti) waan isiniif laafe qara'aa. Isin irraa dhukkubsataan akka jiru, warri biraa immoo tola Rabbii barbaacha dachii keessa akka deeman, warri biraas karaa Rabbii keessatti akka lolan beekeeti (isin irrraa laaffise). Kanaafuu, isa (Qur'aana) irraa waan isiniif laafe qara'aa. salaata dhaabaa; zakaas kennaa. Liqii bareedaa Rabbiif liqeessaa. Toltuu irraa waan lubbuu keessaniif dura dabarfattan Rabbiin biratti inni caalaafi kan mindaa guddaa qabu ta'eeti isa argitu. Rabbiin araarama kadhaa; Rabbiin araaramaa, rahmata godhaadha."}]},{"id":74,"verses":[{"id":1,"translation":"Yaa mammarataa! [1]","footnotes":"[1] ka uffata ufitti maree ufhagoogu jechuudha."},{"id":2,"translation":"Ka'ii (ummata azaaba Rabbiirraa) akeekkachiisi."},{"id":3,"translation":"Gooftaa kee guddisi"},{"id":4,"translation":"Uffata kee qulqulleessi"},{"id":5,"translation":"Taabotaan oodi."},{"id":6,"translation":"Baay'ifannaa barbaachaaf hin arjoomin."},{"id":7,"translation":"Gooftaa keetiif obsi."},{"id":8,"translation":"Yeroo xurumbaa keessa afuufame."},{"id":9,"translation":"Sun, guyyaan gaafasii guyyaa rakkisaadha."},{"id":10,"translation":"Kaafiroota irratti (guyyaa) laafaa miti."},{"id":11,"translation":"Nama ani kophaa isa uumee wajjin (walitti) Na dhiisi."},{"id":12,"translation":"Kan Ani qabeenya bal'aas isaaf godhe."},{"id":13,"translation":"Ilmaan dhiiraa kan isa biratti argamanis."},{"id":14,"translation":"Bal'isuus kan Ani isaaf bal'ise;"},{"id":15,"translation":"Ergasii akka Ani isaaf dabalu kan kajeela tahe;"},{"id":16,"translation":"Haa dhorgamu! Inni keeyyattoota Keenya mormaa ture."},{"id":17,"translation":"Rakkoo (azaabarraa tahe) guddaattin isa dirqa."},{"id":18,"translation":"Inni ni xiinxale; ni tilmaames.[2]","footnotes":"[2] osoo Rabbiin akkanatti isa qananiisee jiru jecha qur'aanaan xiqqeeysu xiinxallee barbaade."},{"id":19,"translation":"Abaarame! Akkamumatti tilmaame?"},{"id":20,"translation":"Ergasiis abaarame! Akkamumatti tilmaame?"},{"id":21,"translation":"Ergasii ni ilaale"},{"id":22,"translation":"Ergasii fuula guure; akkaan jijjiirame."},{"id":23,"translation":"Ergasii (iimaanarraa) gara gale; ni boone."},{"id":24,"translation":"Ni jedhes: \"(Qur'aanni) kun falfala (nama biraa) irraa waraabame qofa."},{"id":25,"translation":"Kun jecha namaa malee hin taane.\""},{"id":26,"translation":"Saqar isa seensisuufin jira.[3]","footnotes":"[3] saqar maqaa ibidda jahannami."},{"id":27,"translation":"Saqar maal akka ta'e maaltu si barsiise?"},{"id":28,"translation":"(Foon) hin hambiftu (lafees) hin dhiiftu."},{"id":29,"translation":"Gogaa gubduudha."},{"id":30,"translation":"Ishee irra (waardiyyaa) (malaaykaa) kudha sagaltu jira."},{"id":31,"translation":"Eegdota Ibiddaa malaykota malee kan biraa hin goone. Lakkoofsa isaaniis warra kafaraniif qormaata malee hingoone, warri kitaaba kennaman akka mirkaneeffatan, warri amanan iimaana akka dabalatanuuf, warri kitaaba kennamaniifi mu'uminoonnis akka hin shakkinee, fi akka warri onnee isaanii keessa dhukkubni jiruufi kaafiroonni ‘Rabbiin (lakkoofsa) kanaan fakkeenya maalii fedhe’ jedhaniif (kana goone). Akka kanatti Rabbiin nama fedhe jallisee nama fedhe immoo qajeelcha. (Baay'ina) waraana Gooftaa keetii Isa malee homtuu hin beeku. Isheen namaaf gorsa malee waan biraatii miti."},{"id":32,"translation":"Haa dhorgamu! Ji'attin kakadha!"},{"id":33,"translation":"Halkaniinis; yeroo inni deeme."},{"id":34,"translation":"Bariidhaanis yeroo inni ife."},{"id":35,"translation":"Isheen (saqar) tokkoo (rakkoolee) gurgurddooti."},{"id":36,"translation":"Namaaf akeekkachiiftuudha."},{"id":37,"translation":"Nama isin irraa (iimaanaafii hojii gaariidhaan) fuulduratti deemuu, yookiin (kufriifii jallinaan) duubatti hafuu fedheef (akeekkachiistuu dha)."},{"id":38,"translation":"Lubbuun hundi waan hojjatteen qabamtuudha."},{"id":39,"translation":"Warra mirgaa malee."},{"id":40,"translation":"(Isaan) jannata keessatti wal gaggaafatu."},{"id":41,"translation":"Yakkamtoota irraa (wal gaafatu)."},{"id":42,"translation":"\"Maaltu Saqar keessa isin seensise?\" (kaafirootaan jedhan)."},{"id":43,"translation":"Ni jedhan: \"nuti warra salaatan irraa hin turre."},{"id":44,"translation":"Hiyyeeyyii kan nyaachifnus hin turre;"},{"id":45,"translation":"Warra (oduun) (hamtuu) keessa seenu wajjin seenaa turre;"},{"id":46,"translation":"Guyyaa galataa kan sobsiifnu turre;"},{"id":47,"translation":"Hanga (duuti) mirkanaayaan nutti dhufutti (haala kana irra turre)\" (jedhan)."},{"id":48,"translation":"Jaarsummaan (araarri) warra araarsanii isaan hin fayyaddu."},{"id":49,"translation":"Maaltu isaaniif jiraayi gorsa (Qur'aanaa) irraa gara galoo ta'u?"},{"id":50,"translation":"(Yeroo akeekkachiisa Rabbii irraa dheessan) akka harree diidoo dammaqanii (gugatanii) fakkaatu."},{"id":51,"translation":"Leenca irraa kan dheessan."},{"id":52,"translation":"Inumaa namni isaan irraa ta'e hundi kitaabota banamoo kennamuu fedha."},{"id":53,"translation":"Haadhoowwamanii (hin kennaman) isaan Aakhirumaayyuu hin sodaatanu."},{"id":54,"translation":"haadhoowwamanii inni (Qur'aanni) gorsa."},{"id":55,"translation":"Nama fedheetu isaan gorfama."},{"id":56,"translation":"Yoo Rabbiin fedhe malee hin gorfaman. Inni (Rabbiin) kan sodaatamuu haqa godhatuufi Abbaa Araaramaati."}]},{"id":75,"verses":[{"id":1,"translation":"Miti Guyyaa Qiyaamaatiinin kakadha.[1]","footnotes":"[1] Rabbiin guyyaa qiyaamaatiin kakate."},{"id":2,"translation":"Lubbuu of komattuu taateenis nan kakadha; (mindaa galfamuuf jirtu)."},{"id":3,"translation":"Sila namni lafee isaa walitti hin qabnuu yaadaa?"},{"id":4,"translation":"Eeyyeen (walitti ni qabna) (Nuti) qubbeen isaatuu (akka turanitti deebifnee) sirreessuu irratti danda'oodha."},{"id":5,"translation":"Dhugumatti namni fuuldura isaa (Qiyaamaa) sobsiisuu fedha."},{"id":6,"translation":"\"Guyyaan Qiyaamaa yoomii?\"gaafata."},{"id":7,"translation":"(Guyyaan sun) yeroo ijji dhamaatu."},{"id":8,"translation":"(Yeroo) jiini ifa dhabu (gaddiddaa’u)"},{"id":9,"translation":"Aduufi jiinis walitti qabamu."},{"id":10,"translation":"Guyyaa san namni \"bakki baqaa eessa?\" jedha."},{"id":11,"translation":"Dhorgamaa! (Guyyaa san) iddoon baqaa hin jiru."},{"id":12,"translation":"Guyyaa san bakki qubannaa gara Gooftaa keetiiti."},{"id":13,"translation":"Namni guyyaa san (hojii isaarraa) wanti inni durseefii booda aanse itti himama."},{"id":14,"translation":"Dhugumatti, namni lubbuu isaa irratti ragaadha.[2]","footnotes":"[2] qaamni isaa waan inni dalage ragaa irratti baha."},{"id":15,"translation":"Odoma rakkoo adda addaa dhiyeeffatellee."},{"id":16,"translation":"(yaa ergamaa) Isa (qabachuu)tti ariifachuuf jecha arraba kee isaan hin sochoosin."},{"id":17,"translation":"Isa (onnee kee keessatti) walitti qabuufi isa dubbisuun kee nurra jira."},{"id":18,"translation":"Yeroo Nuti isa qaraane qiraatii isaa hordofi."},{"id":19,"translation":"Ergasii isa ibsuun Nurra jira."},{"id":20,"translation":"Miti isin ariifattuu (duuniyaa) jaalattu."},{"id":21,"translation":"Aakhiraaf (hojjachuu) ni dhiiftu."},{"id":22,"translation":"Fuulleen (mu'imintootaa) Guyyaa san iftuudha."},{"id":23,"translation":"Gara Gooftaa ishee ilaaltuudha."},{"id":24,"translation":"Fuulli (kaafirootaa) Guyyaa san akkaan suntuurtuudha."},{"id":25,"translation":"Balaan (azaabni) guddaan ishee irratti raawwatamuu yaaddi."},{"id":26,"translation":"Miti Dhaga’aa! Yeroo (lubbuun ba'uuf) kokkee geesse,"},{"id":27,"translation":"(Yeroo) \"eenyutu isa yaala?\" jedhame,"},{"id":28,"translation":"(Namni du'aa jiru sun) inni (addunyaa kana irraa) adda ba'uu dha’ jechuu yeroo mirkaneeffate;"},{"id":29,"translation":"(Yeroo) mogoleen mogoleetti maramte."},{"id":30,"translation":"Guyyaa san oofamiinsi gara Gooftaa keetiiti. [3]","footnotes":"[3] yeroo du'e gara Rabbiit deema."},{"id":31,"translation":"(kaafirtichi) Hin amanne (hindhuga'oomsine); hin salaanne."},{"id":32,"translation":"Garuu (waan nabiyyichi fide) kijibsiisee irraa gara gale."},{"id":33,"translation":"Ergasii boonaa gara maatii isaa deeme."},{"id":34,"translation":"Badiin siif haa ta’u! Ammas badiin!"},{"id":35,"translation":"Sana booda badiin siif haa ta’u! Ammas badiin!"},{"id":36,"translation":"Sila namni akkanumaan dhiifamuu yaadaa?"},{"id":37,"translation":"Sila inni bishaan saalaa kan dhangalaafamu irraa ta'ee hin turree?"},{"id":38,"translation":"Ergasii dhiiga ititaa ta'eeti (nama godhee) uumee guute."},{"id":39,"translation":"Isa irraas cimdii lama, dhiiraafi dhalaa, taasise."},{"id":40,"translation":"Sila (Rabbiin akkas godhe) sun du'aa jiraachisuu irratti danda'aa mitii?"}]},{"id":76,"verses":[{"id":1,"translation":"Sila barri hangi ta'e nama irra kan inni waan yaadatamu hin ta'in hin dhufnee?[1]","footnotes":"[1] ilma namaa isaa dhabamaa zamana dheeraatu irra dabre."},{"id":2,"translation":"Nuti nama bishaan saalaa walitti makamaa ta'e irraa uumnee; isa qormaatuuf jecha Dhaga'aafi argaa isa goone."},{"id":3,"translation":"Nuti haala (inni) galateeffataa (mu'imin) yookiin mormaa (kaafira) ta'een karaa isa qajeelchine (isaa ibsine)."},{"id":4,"translation":"Nuti kaafirootaaf (aakhiratti) shanshalata, sakaallaawwaniifi ibidda boba'aa qopheessinee jirra."},{"id":5,"translation":"Warri gaggaariin khamrii makaan ishee kaafuuriin ta'e irraa dhugu."},{"id":6,"translation":"(Kun) burqaa gabroonni Rabbii ishee dhuganiidha. (Karaa fedhanitti) dhangalaafachuu ishee dhangalaafatu."},{"id":7,"translation":"Qodhaa (nazrii) isaanii ni guutu; guyyaa hamtuun isaa babal'atu ni sodaatu.[2]","footnotes":"[2] qodhaa jechuun yoo Rabbiin haajaa akkasii naafbaase waan akkanaatin Rabbiif godha jedhanii waadaa seenuudha. waadaa akkanaa guutuun dirqama. seera nazrii kitaabban fiqhii keessatti bal'inaan laaluun nidandayama."},{"id":8,"translation":"Nyaata ofii jaallachuu wajjin hiyyeessa, yatiimaafi booji'amaas nyaachisu."},{"id":9,"translation":"(Ni jedhu): \"wanti nuti isin nyaachifnuuf Fuula Rabbii qofaafi; isin irraa mindaas ta'ee galata wahii hin barbaannu. [3]","footnotes":"[3] qalbii isaanii keessatti jedhan."},{"id":10,"translation":"Nuti Gooftaa keenya irraa Guyyaa fuula guuraa hammaataa ta'e sodaanna.”"},{"id":11,"translation":"Rabbiini hamtuu guyyaa gaafasii irraa isaan tikseeti (fuula isaaniis) ifaafi gammachuu qunnamsiise."},{"id":12,"translation":"Sababa isaan obsaniif jannataafi hariira galata isaaniif galche. [4]","footnotes":"[4] sabriin sadarkaa guddaa qabdi."},{"id":13,"translation":"Ishee keessatti sireewwan irratti hirkatanii (jiraatu), ishee keessatti aduufi qorra hamaa hin argan."},{"id":14,"translation":"Haala gaaddisni ishee isaan irratti gadi dhihoo, firiiwwan ishees isaaniif laaffifamuu laaffifamteen (jannata seenu)."},{"id":15,"translation":"Meeshota meeta irraa ta'aniifi kubbaayyawwan qaruuraa irraa ta'een isaan irra naanna'ama."},{"id":16,"translation":"Qaruuraalee meeta irraa ta'een likki godhan likkii godhiinsa."},{"id":17,"translation":"Ishee keessatti khamrii makaan ishee zinjibila ta'e obaafamu."},{"id":18,"translation":"Burqituu ishee (jannata) keessa jirtu Salsabiil jedhamtee kan waamamtu (irraa obaafamu)."},{"id":19,"translation":"Ijoollee ishee keessatti hafoo ta’antu isaan irra naanna'a; yeroo isaan argitu (bareedinarraa) faaya bibittinneeffame isaan seeta. [5]","footnotes":"[5] joollee jannataa babbareedduu hedduu taateetu warra jannataarra deemee kaddama."},{"id":20,"translation":"Yeroo achi keessa ilaalte qananiifi mootummaa guddaa argita."},{"id":21,"translation":"Gubbaa isaanii irra uffata hariira qal'aa magariisa fi hariira furdaatu jira; gumeelee meeta irraa ta'es ni faayamu. Gooftaan isaanii dhugaatii qulqulleessaa isaan obaasa."},{"id":22,"translation":"\"kun galata isiniif ta'eera. Dalagaan keessanis (qeebalamaa) galateeffatamaa taheera\" (isaaniin jedhama)."},{"id":23,"translation":"Nuti Qur'aana buusiinsa sirratti buusnee jirra."},{"id":24,"translation":"Murtii Gooftaa keetiitiif obsi; isaan irraa nama dilaawaa yookiin kafaraa ta'eef hin ajajamin."},{"id":25,"translation":"Ganamaafi galgalas maqaa Gooftaa keetii faarsi."},{"id":26,"translation":"Halkan irraallee Isaaf sujuudi (salaati); halkan dheeraas Isaaf (salaata laylii) salaati."},{"id":27,"translation":"Jarri kun (addunyaa) arifattuu jaalatu; guyyaa (qiyaamaa) ulfaataa duuyda duuba isaaniitti dhiisu (dagatu)."},{"id":28,"translation":"Nuti isaan uumnee qaama isaaniis jabeessine; yeroo feene (isaan balleessinee) fakkaatuma isaanii bakka buusinsa bakka buufna."},{"id":29,"translation":"Tuni gorsa; namni fedhe gara Gooftaa isaatti karaa (isa geessitu) godhata."},{"id":30,"translation":"Yoo Rabbiin fedhe malee isin homaa hin feetan. Rabbiin beekaa ogeessa ta’eera."},{"id":31,"translation":"Nama fedhe (iimaana kenneefii) rahmata Isaa keessa seensisa. Miidhaa raawwattoota immoo isaaniif adabbii laalessaa qopheesse."}]},{"id":77,"verses":[{"id":1,"translation":"(qilleensa) wal hordoftuu ta'anii ergamaniinin kakadha. [1]","footnotes":"[1] bubbee waljala deemtu."},{"id":2,"translation":"(Bubbeewwan) humnaan bubbisuu bubbisaniinis;"},{"id":3,"translation":"(Bubbeewwan rooba) faffacaasuu facaasaniinis;"},{"id":4,"translation":"(Keeyyatoota haqaafi dhara) adda baasuu adda baasanittis;"},{"id":5,"translation":"(Malaykota) ergaa buuftotattis;"},{"id":6,"translation":"Sababaa dhabamsiisuuf yookiin akeekkachiisuuf jecha (kan buusanittin kakadha)."},{"id":7,"translation":"Wanti (Qiyaamaan) isin sodaachifamtan argamaadha. [2]","footnotes":"[2] deebiin kakuu kana qiyaamaa kaafamuufii herregamuun galateeffatamuun nidhufti shakkiin hinjirtu."},{"id":8,"translation":"Yeroo urjiiwwan (ifti ishee irraa) haqamte,"},{"id":9,"translation":"Yeroo samiileenis babbanamte;"},{"id":10,"translation":"Yeroo gaarreen (bakka irraa) bubuqqifamte,"},{"id":11,"translation":"Yeroo Ergamtoonni beellamaan walitii qabamte;"},{"id":12,"translation":"Guyyaa kamiif beellamaman?"},{"id":13,"translation":"Guyyaa addaan bahiinsaatiif (beellamaman)."},{"id":14,"translation":"Guyyaan Addaan bahiinsaa maal akka ta'e maaltu si beeksise?"},{"id":15,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":16,"translation":"Sila Nuti warra duraanii hin balleessinee?"},{"id":17,"translation":"Ergasiis warra boodaa isaan hordofsiifna. [3]","footnotes":"[3] akkuma kanduraa dhabamsiifnetti isaanis dhabamsiifna."},{"id":18,"translation":"Yakkamtootas akkanuma goona."},{"id":19,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":20,"translation":"Sila Nuti bishaan dadhabaa (maniyyii) irraa isin hin uumnee?"},{"id":21,"translation":"Bakka mijaa'aa keessas isa goone. [4]","footnotes":"[4] sun gadaamessa dubartiiti."},{"id":22,"translation":"Hanga yeroo beekamaatti. [5]","footnotes":"[5] sun yeroo dayuumsaati."},{"id":23,"translation":"Ni shallagne; nuti shallagdoota akkaan tole."},{"id":24,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":25,"translation":"Sila Nuti dachii kan hunda walitti qabdu (qubannoota) hin taasifnee?"},{"id":26,"translation":"Jiraafi du'aas (walitti qabdi)?"},{"id":27,"translation":"Gaarreen ragga'oo dhedheeraa ishee keessatti goone. Bishaan mi'aawaas isin obaafne."},{"id":28,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":29,"translation":"(Isaaniin ni jedhama): \"gara waan sobsiisaa turtanii (azaabaa) deemaa."},{"id":30,"translation":"Gara gaaddisa (aara ibiddaarraa tahee) abbaa damee sadihii deemaa.\""},{"id":31,"translation":"Gaaddiseessaa miti; boba'aa ibiddaa irraas hin duroomsu."},{"id":32,"translation":"Isheen qaanqeewwan akka gamoo darbatti."},{"id":33,"translation":"Inni (qaanqechi) gaalota bobboora fakkaata."},{"id":34,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":35,"translation":"Kun Guyyaa isaan hin dubbanneedha."},{"id":36,"translation":"Rakkoo haa himataniif isaaniif hin eeyyamamu."},{"id":37,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":38,"translation":"Kun guyyaa adda foo'amiinsaati; Isiniifi warra duraas walitti qabne."},{"id":39,"translation":"Yoo tooftaa wahii qabaattan tooftaa Natti baafadhaa."},{"id":40,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":41,"translation":"warri Rabbiin sodaatan gaaddisootaafi burqituuwwan (jannata) keessa jiraatu."},{"id":42,"translation":"Asheeta irraa waan fedhan (keessa taa'u)."},{"id":43,"translation":"\"Sababaa waan dalagaa turtaniitiif gammachuun nyaadhaa; dhugaa\" (jedhamu)."},{"id":44,"translation":"Nuti akka kanatti warra toltuu hojjatan mindeessina."},{"id":45,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":46,"translation":"(Addunyaa irratti) \"nyaadhaa; xiqqoo qanani'aa; dhugumatti isin badii hojjattoota” (isaaniin jedhama)."},{"id":47,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":48,"translation":"Yeroo ‘salaataa’ isaaniin jedhame hin salaatan."},{"id":49,"translation":"Kijibsiiftotaaf guyyaa san badiin mirkanaa'e."},{"id":50,"translation":"Isa (Qur'aana) malee haasawa kamitti amanu ree?"}]},{"id":78,"verses":[{"id":1,"translation":"[Warri hin amanin] maal irraa wal gaaggaafatan? [1]","footnotes":"[1] maalirraa walgaggaafatan?"},{"id":2,"translation":"Oduu guddaa irraa [wal gaafatu] [2]","footnotes":"[2] Qur'aanaraa walgaggaafatu."},{"id":3,"translation":"Isa isaan isa keessatti wal dhaban [irraayi]."},{"id":4,"translation":"Haa dhowwamanii! fuula dura beekuuf jiru."},{"id":5,"translation":"Ammas haa dhowwamanu! fuula dura beekuuf jiru."},{"id":6,"translation":"Sila Nuti dachii firaasha hin goonee?"},{"id":7,"translation":"Gaarreen shikaaloowwan [hin goonee]?"},{"id":8,"translation":"Cimdii goonee isin uumne."},{"id":9,"translation":"Hirriba keessan boqonnaa goone."},{"id":10,"translation":"Halkan uffata goone."},{"id":11,"translation":"Guyyaas yeroo jireenyaa (keessa hojjatan) goone."},{"id":12,"translation":"Gubbaa keessanitti [samii] jajjaboo torba ijaarre."},{"id":13,"translation":"(aduu) Ifaa boba'aa uumne."},{"id":14,"translation":"Duumessoota irraa bishaan dhangala'aa baay'ee buufne."},{"id":15,"translation":"Isaan fuduraafi marga baasuuf (magarsuuf) jecha [buufne]."},{"id":16,"translation":"Ashaakiltii damee wal keessa seensifattes."},{"id":17,"translation":"Guyyaan adda bahiinsaa (qiyaamaan) yeroo beellamamaa ta'e."},{"id":18,"translation":"[Guyyaan sun] guyyaa Garriin (xurumbaan) afuufamee isinis garee gareen dhuftanuudha.[3]","footnotes":"[3] kun afuuffaa 2ffaati, isiin tankaafamiinsaati."},{"id":19,"translation":"[Guyyaa] samiileen banamtee hulaalee taatuudha."},{"id":20,"translation":"Gaarreenis deemsifamtee siribii (siribduu) taate."},{"id":21,"translation":"Dhugumatti jahannam keellaa taateetti."},{"id":22,"translation":"jallattootaaf iddoo deebiiti."},{"id":23,"translation":"Yeroo dheeraaf ishee keessa turu."},{"id":24,"translation":"Ishee keessatti qabbanas ta'ee dhugaatii hin dhandhamanu."},{"id":25,"translation":"Bishaan akkaan danfaafi malaa malee [dhugaatii biraa hin argatanu]."},{"id":26,"translation":"Mindaa wal madaalu [mindeeffaman]."},{"id":27,"translation":"Isaan qormaata hin sodaatanu turan."},{"id":28,"translation":"Keeyyattoota keenya kijibsiisuu kijibsiisan."},{"id":29,"translation":"Wanta cufaayyuu haala barreeffameen walitti qabne."},{"id":30,"translation":"“Dhandhamaa; azaaba malees isiniif hin daballu” [isaaniin jedhama]."},{"id":31,"translation":"Warra Rabbiin sodaataniif milkiitu jira."},{"id":32,"translation":"Ashaakiltiifi inabatu [jira]."},{"id":33,"translation":"Dubartoota harma guntuttuu hiriyaa ta'antu [jiru]."},{"id":34,"translation":"Geeba (xoofoo) guutamtuu."},{"id":35,"translation":"Achi keessatti dubbii badaafi wal kijibsiisuu hin dhaga'anu."},{"id":36,"translation":"(kuni hundinuu) Mindaa Gooftaa kee irraa ta’e kennaa ga’aa [mindeeffaman]."},{"id":37,"translation":"Gooftaa samii, dachiifi waan gidduu isaanii jiru, mararfataa kan ta'e [irraa mindeeffaman]. Isaa wajjin dubbachuu hin danda'anu."},{"id":38,"translation":"Guyyaa Jibriiliifi Maleykonni haala hiriiraniin dhaabbatan nama Rabbiin eeyyameefi dhugaa dubbate malee hin haasawan."},{"id":39,"translation":"Sun guyyaa [dhufaatiin isaa] haqaati. Namni fedhe [hojii gaarii hojjachuun] gara Gooftaa isaatti deebii tolfata."},{"id":40,"translation":"Nuti adabbii dhihoo tahe isin sodaachifne. kan guyyaa namni waan harki lamaan isaa dabarfatte argu, kan kaafirri jedhu \"yaa hawwii kiyya! odoon biyyee ta’ee\"."}]},{"id":79,"verses":[{"id":1,"translation":"[Maleykaa lubbuu kaafiraa] humnaan buttuunin (kakadha). [1]","footnotes":"[1] suuraa naazi'aat, isiin suuraa makkaati, aayanni isii 46."},{"id":2,"translation":"[Kan lubbuu mu’uminaa] luqqisuu suuta luqqiftuunis."},{"id":3,"translation":"[Kan ajaja Rabbii geessuuf] adeemuu demaniinis."},{"id":4,"translation":"Maleykota] dorgommii wal dorgomaniinis."},{"id":5,"translation":"(Kan) ajaja Rabbii gara dachii geessaniininis (nan kakadha)."},{"id":6,"translation":"Guyyaa sochootuun (dachiin afuuffaa jalqabaatiin) sochootu;"},{"id":7,"translation":"Hordoftuutu (afuuffii lammaffaattu) ishee hordofa."},{"id":8,"translation":"Onneewwan (kaafiraa) guyyaa san rifattuudha."},{"id":9,"translation":"Ijji ishee salphattuudha."},{"id":10,"translation":"Ni jedhu: \"sila nuti dhugumatti haala jireenya duriitti ni deebifamnaa?"},{"id":11,"translation":"Sila erga lafee dhumte taanee moo?"},{"id":12,"translation":"Yoo akkas ta'e sun deebii hoongooti\" jedhan."},{"id":13,"translation":"Isheen iyya (afuuffii) tokko qofa."},{"id":14,"translation":"Yeroma san isaan gubbaa dachii irratti ta'u. [2]","footnotes":"[2] du'arraa qabrii keessaa kaafamii duuyda dachiirratti olbahu."},{"id":15,"translation":"Sila haasofni waa’ee Muusaa sitti dhufee?"},{"id":16,"translation":"Yeroo Gooftaan isaa laga qulqulleffamaa \"Xuwaa\" jedhamu keessatti isatti lallabe."},{"id":17,"translation":"Gara Fir'awna deemi; inni (jallatee) daangaa darbee jira."},{"id":18,"translation":"Jedhiin: \"sila gara (shirkii irraa) qulqulleffachuutti fedha qabdaa?"},{"id":19,"translation":"Akka sodaattuuf gara Gooftaa keetii si qajeelchutti (fedha qabdaa).\""},{"id":20,"translation":"[Muusan] mallattoo guddaa isa (Fir'awnaan) agarsiise. [3]","footnotes":"[3] mu'ijizaaleen muusaan kenname waa sagal, sankeessaa hangafoonni uleen isaa jawwetti jijjiiramuufii harki isaa addaattee ifuudha."},{"id":21,"translation":"Inni (Fir’awn) sobsiisee faallesse."},{"id":22,"translation":"Ergasii ariifataa (iimaanarraa) gara gale."},{"id":23,"translation":"(ummata isaa) walitti qabee lallabe:"},{"id":24,"translation":"“Ani gooftaa keessan isa ol aanaadha” jedhe."},{"id":25,"translation":"Sana booda Rabbiin adabbii [badii] boodaatiifi jalqabaatiifis isa qabe. [4]","footnotes":"[4] addunyaafii aakhirattis isa azzabe."},{"id":26,"translation":"Dugumatti, kana keessa nama Rabbiin sodaatuuf gorsatu jira."},{"id":27,"translation":"Sila uumaa keessantu irra jabaata moo samii dha? Inni (Rabbiin) ishee ni ijaare."},{"id":28,"translation":"Ijaarsa ishee ol fuudhee, ishee wal qixxeesse."},{"id":29,"translation":"Halkan ishee dukkaneessee guyyaa ishee ibse."},{"id":30,"translation":"Dachii sana booda diriirse."},{"id":31,"translation":"Ishee irraa bishaan isheetiifi biqiltuu ishee ni baase (nimagarse)."},{"id":32,"translation":"Gaarreenis dachii irra ni dhaabe."},{"id":33,"translation":"Isiniifi beelladoota keessan qanansiisuuf [kana godhe]."},{"id":34,"translation":"Yeroo balaan guddoon (Qiyaamaan) dhufte,"},{"id":35,"translation":"Guyyaa namni waan hojjate hunda yaadatu,"},{"id":36,"translation":"(Guyyaa) ibiddi jahannam namuma arguuf mul'atte,"},{"id":37,"translation":"Namni (jallatee) daangaa dabree,"},{"id":38,"translation":"Jireenya addunyaa kanaa (aakhirarra) filate,"},{"id":39,"translation":"Dhugumatti, jahannam teesson isaa."},{"id":40,"translation":"Namni Gooftaa isaa dura dhaabbachuu sodaatee, lubbuu isaa waan isheen hawwitu (dilii) irraa dhorge,"},{"id":41,"translation":"Dhugumatti, jannanni bakka qubannaa isaati."},{"id":42,"translation":"[Yaa Muhammad SAW!] Qiyaamaa irraa sigaafatu, yoom argamtii isheen? (jedhanii)."},{"id":43,"translation":"Ati beekumsa ishee irraa maal keessa jirta?"},{"id":44,"translation":"Beekumsi ishee kan dhumaa garuma Gooftaa keetiiti."},{"id":45,"translation":"Ati akeekkachiisaa nama ishee sodaatuuti."},{"id":46,"translation":"Isaan guyyaa ishee argan akka waan isaan galgala tokko yookiin ganama tokko malee (addunyaa irra) hin turin itti fakkaata."}]},{"id":80,"verses":[{"id":1,"translation":"Fuula guuree gara gale.[1]","footnotes":"[1] Nabiyyitu fuulaguuree gurbaa tokkorraa garagale."},{"id":2,"translation":"Sababa jaamaan isatti dhufeef. [2]","footnotes":"[2] jaamaan sun abdallaa ibnu umi maktuum jedhama. barnootaaf gara nabiyyii dhufe, yeroo san nabiin qondaalota qureyshii gorsutti jiran yoo islaamawan kajeeluuf jecha. yeroo kana osoo dhufuu baatee isaa jecha qondaalotiin tun nudheeysitii jechaaf gara qondaalotaa irraa garagale malee jibbaafii hammeenyaafii miti."},{"id":3,"translation":"Maaltu si beeksise? Qulqullaa’uun isaa ni kajeelama."},{"id":4,"translation":"Yookiin gorfameeti gorsi isa fayyada."},{"id":5,"translation":"Nama duroomee (iimaanarraa dantaa dhabe)  immoo,"},{"id":6,"translation":"Ati [akka amananuuf jecha] gara isaa gara galta."},{"id":7,"translation":"Haala qulqullaa'uu dhiisuun isaa homaa sirra hin jirreen."},{"id":8,"translation":"Nama (toltuu barbaachaaf) fiigaa sitti dhufe immoo,"},{"id":9,"translation":"Kan Rabbiin sodaatu ta’ee,"},{"id":10,"translation":"Ati isa irraa dagatta."},{"id":11,"translation":"Dhorgami! Isheen gorsa."},{"id":12,"translation":"Nama fedhetu isa (Qur'aana) yaadata. (ittiin gorfama)."},{"id":13,"translation":"Galmeewwan kabajamtuu keessa jira."},{"id":14,"translation":"Ol fuudhamtuu, qulqulleeffamtuu (keessa jira)."},{"id":15,"translation":"Harka barressitootaa (maleykotaa) jira."},{"id":16,"translation":"Kabajamoo, ajajamtoota (harka jira)."},{"id":17,"translation":"Namni (kaafiraa) abaarame! Sila maaltu isa kafarsiise?"},{"id":18,"translation":"(Rabbiin) waan akkamii irraa isa uume? (hin xiinxaluu?)"},{"id":19,"translation":"Bishaan saalaa irraa isa uumeeti, ergasii isa sirreesse."},{"id":20,"translation":"Ergasii karaa (inni ittiin dhalatu) isaaf laaffise."},{"id":21,"translation":"Ergasii isa ajjeeseti isa awwaalchise. [3]","footnotes":"[3] eega umrii waan isaa murtaaye jiraate, isa ajjeesee, awwaalchisiise."},{"id":22,"translation":"Ergasii yeroo fedhe (guyyaa qiyaamaa) isa kaasa."},{"id":23,"translation":"Miti (namni) waan Rabbiin isa ajaje ammallee hin raawwanne."},{"id":24,"translation":"Namni gara nyaata isaa haa ilaalu."},{"id":25,"translation":"Nuti bishaan buusiinsa baay’inaan buufne (roobsine)."},{"id":26,"translation":"Ergasii dachii dhodhoosiinsa dhodhoofne."},{"id":27,"translation":"Ishee keessatti firii magarsine."},{"id":28,"translation":"Inabaafi margas,"},{"id":29,"translation":"Zeytunaafi muka timiraas,"},{"id":30,"translation":"Ashaakiltiilee muka baay’atanis,"},{"id":31,"translation":"Fuduraafi kaloo [akka nuti uumne haa ilaalu]."},{"id":32,"translation":"Isiniifi beylada keessanis qanansiisuuf."},{"id":33,"translation":"Yeroo gurra duuchituun (Qiyaamaan) dhufte,"},{"id":34,"translation":"Guyyaa namni obboleessa isaa irraa dheessu,"},{"id":35,"translation":"Haadha isaatiifi abbaa isaa irraas,"},{"id":36,"translation":"Niitii isaatiifi ijoollee isaa irraas (baqatu san dhufti)."},{"id":37,"translation":"Nama Isaan irraa ta’e hundaaf guyyaa sana dhimma isa duroomsutu jira."},{"id":38,"translation":"Fuulli gariin guyyaa san ni ifti. [4]","footnotes":"[4] isiin fuula mu'imintootaati."},{"id":39,"translation":"Kolfituu, gammadduudha."},{"id":40,"translation":"Fuulli gariin immoo guyyaa san dhukkeetu (quttootu dhukkeetu) irra jira. [5]","footnotes":"[5] sun fuuala kuffaaraati."},{"id":41,"translation":"Gurraachinni ishee haguugdi."},{"id":42,"translation":"Isaan sun warra Rabbitti kafaranii, balleessa hojjataniidha."}]},{"id":81,"verses":[{"id":1,"translation":"Yeroo aduun maramte, [1]","footnotes":"[1] ifaafii oowwi isiillee irraa fudhmee aduun maramte."},{"id":2,"translation":"Yeroo urjiin harcaate,"},{"id":3,"translation":"Yeroo gaarreen bakkaa oofamte,"},{"id":4,"translation":"Yeroo gaalli rimaan baatii kudhanii dhiifamte (tiksitee malee hafte),"},{"id":5,"translation":"Yeroo bineensonni bosonaa walitti qabamte,"},{"id":6,"translation":"Yeroo galaanni qabsiifamte (akka ibiddaatti bobeette),"},{"id":7,"translation":"Yeroo lubbuuleen hundi (tan isii fakkaattuun walitti) qindeeffamte."},{"id":8,"translation":"Yeroo durbi jirtuun awwaalamte gaafatamte, [2]","footnotes":"[2] Zamana wallaalummaa islaama dura arabni joollee dubraa jirtuu awwaaluu turte. kana islaamummaan cimsee dhoowwe. warra isii ajjeese mudduuf isii gaafatan, maal balleessitee si ajjeesan? jedhanii."},{"id":9,"translation":"Balleessa kamiif akka ajjeefamte;"},{"id":10,"translation":"Yeroo galmeen (hojii) raabsamte, [3]","footnotes":"[3] akka namni hundinuu dubbisee hojii isaa achi keessatti barreefame beekuuf."},{"id":11,"translation":"Yeroo samiin buqqifamtee maramte,"},{"id":12,"translation":"Yeroo ibiddi qabsiifamte,"},{"id":13,"translation":"Yeroo jannanni (mu'imintootaaf) dhiheeffamte,"},{"id":14,"translation":"Lubbuun waan dalagatte beektee jirtti. [4]","footnotes":"[4] kun deebisaa waan olitti dubbatamaniiti. yeroo wanni himame kun hundi tahe. sun guyyaa qiyaamaatii, lubbuun waan dalayde nibeeyti."},{"id":15,"translation":"(Urjiiwwan) guyyaa badanii halkan mul'ataniinin kakadha."},{"id":16,"translation":"(Urjiiwwan) yaa’aa seenaa ta’aniinin (kakadha)."},{"id":17,"translation":"Halkaniinis yeroo inni dukkanaa’en (kakadha),"},{"id":18,"translation":"Bariittillee (ninkakadha) yeroo inni hafuura baafate (ife),"},{"id":19,"translation":"Inni (Qur'aanni) kun jecha Ergamaa kabajamaati [5]","footnotes":"[5] Qur'aanni kuni jecha Rbbiiti kan Jibriil fuudhee Nabi muhammaditti geessuudha."},{"id":20,"translation":"(Ergamaa) abbaa humnaa ta'e, kan Gooftaa Arshii biratti bakka jabaa qabu."},{"id":21,"translation":"Bakka sanatti ajajni isaa fudhatamaafi amanamaa kan ta'e."},{"id":22,"translation":"Saahibni keessan (Muhammad SAW!) maraataa miti."},{"id":23,"translation":"Dhugumatti, inni moggaa ol aanaa (samii) mul'ataa keessatti isa argee jira. [6]","footnotes":"[6] Nabi muhammad jibriiliin suura isa tan aslii Rabbiin irratti uumerratti isa arge."},{"id":24,"translation":"Inni (Nabiyyiin) beekumsa fagoo irratti dony'aa miti (hin dhoksu)."},{"id":25,"translation":"Inni (Qur'aanni) jecha sheeyxaana darbamaatii miti."},{"id":26,"translation":"Mee eessuma deemtu? [7]","footnotes":"[7] eega ragaa kana hundaatii akkamitti qur'aana mormuu dandeessan?"},{"id":27,"translation":"Inni (Qur'aanni) aalama hundaaf gorsa malee hintaane."},{"id":28,"translation":"Nama isin irraa qajeeluma fedheef (gorsa ta'a)."},{"id":29,"translation":"Yoo Rabbiin aalamaa fedhe malee isin homaa hin feetanu."}]},{"id":82,"verses":[{"id":1,"translation":"Yeroo samiin dhodhoote, [1]","footnotes":"[1] guyyaa qiyaamaa samiin dhodhooti."},{"id":2,"translation":"Yeroo urjiiwwan harcaate,"},{"id":3,"translation":"Yeroo galaanonni (bahri) walitti makaman,"},{"id":4,"translation":"Yeroo qabroonni gara gaggalfamtee du’aa ishee keessa jiru ol baafte,"},{"id":5,"translation":"(Yeroo san) lubbuun hundi waan dabarfatte (hojjattee)fi booda aansite ni beekti."},{"id":6,"translation":"Ati Yaa ilma namaa! Gooftaa kee kan Arjaa ta'etti (amanuu irraa) maaltu si dage?"},{"id":7,"translation":"Isa si uumee, ergasii si guutee, si sirreesse,"},{"id":8,"translation":"Boca fedhe keessatti walitti si qabe (sanarraa maaltu si gowwoomse)? [2]","footnotes":"[2] bareechee si uume."},{"id":9,"translation":"Dhorgamaa! Dhugumatti, guyyaa murtii ni sobsiiftu."},{"id":10,"translation":"Isin irra to’attootatu jiru."},{"id":11,"translation":"Kabajamoo, barreessitoota kan ta’an."},{"id":12,"translation":"Waan isin dalagdan ni beeku. [3]","footnotes":"[3] nama hunda bira malaaykaa hojii isaa barreesantu itti ramadamee bira jira. hojii isaa hunda nibarreessan."},{"id":13,"translation":"Dhugumatti, warri toltuu hojjatan (guyyaa qiyaamaa) qananii (jannata) keessa jiraatu."},{"id":14,"translation":"Warri hamtuu hojjatan immoo ibidda keessa jiraatu."},{"id":15,"translation":"Guyyaa murtii ishee seenu."},{"id":16,"translation":"Isaan ishee irraa hin fagaatanu. [4]","footnotes":"[4] keeysaa hinbahan zalaalam keessa jiraatu."},{"id":17,"translation":"Sila guyyaan murtii maal akka ta'e maaltu si beeksise?"},{"id":18,"translation":"Ergasii guyyaan murtii maal akka ta'e maaltu si beeksise?"},{"id":19,"translation":"(Inni) guyyaa lubbuun takka lubbuu biraatiif homaa gochuu hin dandeenye. Guyyaa san amriin (hundi) kan Rabbiiti."}]},{"id":83,"verses":[{"id":1,"translation":"Salaabiiwwaniif (warra safara hir’isuuf) badiin haa ta’u! [1]","footnotes":"[1] badiifii kasaaraan saamtotaaf haatahu."},{"id":2,"translation":"Isaan yeroo namoota irraa safaratan guuchisiifatan,"},{"id":3,"translation":"Kan Yeroo namootaaf safaran yookiin miizaanan immoo ir’isan."},{"id":4,"translation":"Sila isaan sun kaafamuu isaanii hin yaadanii?[2]","footnotes":"[2] miizaanaafii safara ir'isanii nama cirachuun badii hamtuu guddoodha."},{"id":5,"translation":"(Qorannoo) Guyyaa guddaadhaaf."},{"id":6,"translation":"Guyyaa namni Gooftaa aalamaatiif dhaabbatu."},{"id":7,"translation":"Miti, galmeen badii hojjattootaa Sijjiin keessa taha."},{"id":8,"translation":"\"Sijjiin\" maal akka ta'e maaltu si beeksise?"},{"id":9,"translation":"Kitaaba barreeffamaadha (dalagaa yakkamtootaatu irratti barreeffama)."},{"id":10,"translation":"Kijibsiiftotaaf Guyyaa san badiin mirkanaa’e."},{"id":11,"translation":"Isaan guyyaa murtii kijibsiisaniif."},{"id":12,"translation":"Daangaa dabritoota dilaawoo cufa ta’e malee namni isa kijibsiisu hin jiru."},{"id":13,"translation":"Yeroo keeyyattoonni Keenya isaan irratti qara'amte \"ogbarruu warra duriiti\" jedha."},{"id":14,"translation":"Haa dhorgamanu! Dhugumatti wanti isaan hojjataa turan onnee isaanii haguuge."},{"id":15,"translation":"Haadhoorgamanii! Isaan guyyaa san Gooftaa isaanii irraa haguugamoodha."},{"id":16,"translation":"Ergasii isaan ibidda seenoodha."},{"id":17,"translation":"Ergasii \"inni kun (azaabni) isa isin sobsiisaa turtan\" isaaniin jedhama."},{"id":18,"translation":"Miti, galmeen toltuu hojjattootaa Illiyyiin keessatti ta'aadha."},{"id":19,"translation":"\"Illiyyiin\" maal akka ta'e maaltu si beeksise?"},{"id":20,"translation":"Kitaaba barreeffamaadha (hojii warra Rabbitti amaneetu irratti barreeffame)."},{"id":21,"translation":"Warra Rabbitti dhiheeffamantu isa arga."},{"id":22,"translation":"Dhugumatti, toltuu hojjattoonni qananiilee keessa jiraatu."},{"id":23,"translation":"Sireewwan irra (taa'anii) ilaalu."},{"id":24,"translation":"Fuulleen isaanii keessatti ifina qananii ni beekta."},{"id":25,"translation":"Dhugaatii qadaadamaa irraa obaafamu."},{"id":26,"translation":"Dhumti isaa miskiidha; sana keessatti warri wal dorgoman wal haa dorgomanii. [3]","footnotes":"[3] waan Rabbiin jaalatu hojjatanii waan inni dhoowweraa fagaachuudhaan."},{"id":27,"translation":"Makaan isaa ‘Tasniim’ irraayi."},{"id":28,"translation":"(Tasniim) madda warri Rabbitti dhiheeffaman irraa dhuganiidha. [4]","footnotes":"[4] isiin gararree jannataatti argamti."},{"id":29,"translation":"isaan dilaawan(kaafiroonni) (qoosaaf) isaan amananitti kolfaa turan."},{"id":30,"translation":"Yeroo isaan bira dabran wal akeeku."},{"id":31,"translation":"Yeroo gara maatii isaanii deebi'an gammadaa deebi’u."},{"id":32,"translation":"Yeroo isaan argan \" isaan kun jallattoota\" jedhan."},{"id":33,"translation":"Haala to'attoota ta'anii isaan irratti hin ergaminiin."},{"id":34,"translation":"ar’a (guyyaa kaafamiinsaa) isaan amanantu kaafirootatti kolfa."},{"id":35,"translation":"Sireewwan irra (ta'anii) ilaalu."},{"id":36,"translation":"\"Sila kaafiroonni waan dalagaa turan mindeffamaniiruu?”."}]},{"id":84,"verses":[{"id":1,"translation":"Yeroo samiin dhodhoote [1]","footnotes":"[1] guyyaa qiyaamaa yeroo samiin dhodhoote."},{"id":2,"translation":"(Yeroo isheen ajaja) Gooftaa ishee dhaggeeffatte; (wanti kana godhu waan itti argameef) dhugaa qabdi."},{"id":3,"translation":"Yeroo dachiin diriirfamte,"},{"id":4,"translation":"Waan ishee keessa jiru ol darbitee, duwwaa taate, [2]","footnotes":"[2] waan isii keessaa albuudaafii nama itti awwaalame oldarbiti."},{"id":5,"translation":"(Yeroo isheen ajaja) Gooftaa ishee dhaggeeffatte; (wanti kana godhu waan itti argameef) dhugaa qabdi."},{"id":6,"translation":"Ati Yaa ilma namaa! Ati gara Rabbii keetii (dhaqqabuuf) hojiin laffa'aadha laffa'iinsa, isa qunnamaadhasi. [3]","footnotes":"[3] hojii toltu yooka hamtuu dalaydeeti qabattee fuula Rabbii dhayxa."},{"id":7,"translation":"Ammoo Namni kitaaba isaa mirga isaatiin kenname;"},{"id":8,"translation":"Qormaata salphaa qoramuuf jira."},{"id":9,"translation":"Gammadaa gara maatii isaa deebi’a."},{"id":10,"translation":"Namni kitaaba isaa dugdaisaa duubaan (harka bitaatiin) kenname immoo;"},{"id":11,"translation":"Badii yaamuuf jira (Yaa badii tiyya jedhee) (uf abaara)."},{"id":12,"translation":"Ibidda boba’aa (jahannam) seena."},{"id":13,"translation":"Inni maatii isaa keessatti (adduniyatti) (diliifii kufrii isaarratti) gammadaa ture."},{"id":14,"translation":"Inni (gama Rabbii) hindeebi’uu (hinkaafamuu) yaade."},{"id":15,"translation":"Lakki! (ni deebi’a) Gooftaan isaa isa argaadha."},{"id":16,"translation":"Miti! Diimina galgalaattin (kan seensa aduu boodaa) kakadha."},{"id":17,"translation":"Halkaniifi waan inni walitti qabeenis (nan kakadha)."},{"id":18,"translation":"Ji'attis yeroo inni guuteenin (goobana taheen) (kakadha)."},{"id":19,"translation":"Isin sadarkaa tokko irraa gara sadarkaa biraatti ceetu."},{"id":20,"translation":"Maaltu isaaniif jiraayi hin amanne?"},{"id":21,"translation":"Yeroo Qur'aanni isaan irratti qara'amu hinsujuudan. [4]","footnotes":"[4] as sujuuda qaraatii qur'aanaattu jira."},{"id":22,"translation":"Dhugumaatti, warri kafaran ni kijibsiisu."},{"id":23,"translation":"Rabbiin beekaa waan isaan (onnee isaanii keessatti) walitti qabaniiti."},{"id":24,"translation":"Adaba laalessaadhaan isaan gammachiisi."},{"id":25,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan malee isaaniif mindaa hin cinnetu jira. [5]","footnotes":"[5] galanni hincinne sun jannata."}]},{"id":85,"verses":[{"id":1,"translation":"Samii abbaa buufataale (orbitii) (aduu, ji'aafii urjiin ittiin naannawaniin) kakadha. [1]","footnotes":"[1] buruuj jechuunurjiilee buufata ji'aafii aduuti."},{"id":2,"translation":"Guyyaa beellamamaanis (guyyaa qiyaamaa)tiinis (ninkakadha),"},{"id":3,"translation":"Ragaa ba'aafi warra ragaan itti ba'amuunis (nan kakadhaa),"},{"id":4,"translation":"Warri handaqa abaaraman."},{"id":5,"translation":"(Warri) ibidda boba’aa. [2]","footnotes":"[2] handaqa qotanii ibidda keessatti bobeessanii mu'imintoota jiroo itti darbanii guban."},{"id":6,"translation":"Yeroo isaan ishee irra taa'an,"},{"id":7,"translation":"Isaan waan mu'imintootatti hojjatan irratti hirmaattota."},{"id":8,"translation":"Rabbii injifataa, faarfamaatti amanuu malee homaa isaan irraa hinjibbine. [3]","footnotes":"[3] seenaan warra mu'mintoota kafarsiisuuf ibiddaan gubanii tuni bal'inaan hadiisa keessa jirti."},{"id":9,"translation":"(Rabbiin) Isa mootummaan samiileefi dachii Isaaf ta'eedha. Rabbiin waan hunda irratti ragaadha."},{"id":10,"translation":"Isaan mu'imintoota dhiiraafi dubartootaa rakkisanii ergasii gara Rabbii isaanii kan hin deebi'in (hin tawbatin) isaaniif adabbii jahannamtu jira; ammas isaaniif adabbii gubaatu jira."},{"id":11,"translation":"Isaan amananii gaggaarii hojjatan, isaaniif jannatoowwan laggeen jala ishee yaatutu jira. Sun milkii guddaadha."},{"id":12,"translation":"Qabaan Gooftaa keetii (kan zaalimtoota qabu) haalaan cimaadha."},{"id":13,"translation":"Inni Isumatu [uumama] jalqaba; (du'a boodas) ni deebisa."},{"id":14,"translation":"Inni akkaan araaramaa, akkaan jaalataadha"},{"id":15,"translation":"(Inni) abbaa Arshiiti; guddaadha."},{"id":16,"translation":"Waan fedhe akkaan hojjataadha."},{"id":17,"translation":"Sila oduun waraanaa si ga'eeraa?"},{"id":18,"translation":"(Waraana) Fir'awnaafi Samuud."},{"id":19,"translation":"Dhugumatti, isaan kafaran kijibsiisuu keessa jiru."},{"id":20,"translation":"Rabbiin immoo duuba isaanii irraan marsaadha."},{"id":21,"translation":"Dhugumatti, inni Qur'aana guddaadha."},{"id":22,"translation":"Luuhii tiikfamaa keessa jira."}]},{"id":86,"verses":[{"id":1,"translation":"Samiifi (urjii) halkan dhufaa ta’eenin (kakadha). [1]","footnotes":"[1] Rabbiin samiifii urjiin kakate."},{"id":2,"translation":"(Urjii) halkan dhufaa ta’e maaltu si beeksise?"},{"id":3,"translation":"(Inni) urjii ifti isaa dukkana uraa ta’eedha."},{"id":4,"translation":"Lubbuun hundi (malaaykaan) tiksaan ishee irra jiraatu malee hin hafu."},{"id":5,"translation":"Namni maal irraa akka uumame haa ilaalu."},{"id":6,"translation":"Bishaan (hormaataa) utaalaa irraa uumame."},{"id":7,"translation":"Jidduu dugdaatiifi qomaatii kan ba’u."},{"id":8,"translation":"Inni isa deebisuu irratti danda’aadha."},{"id":9,"translation":"Guyyaa iccitiiwwan ifa baatu."},{"id":10,"translation":"(Gaafas) humnas ta’ee tumsaan isaaf hin jiru."},{"id":11,"translation":"Samii abbaa (rooba) deddeebiitiinin (kakadha)."},{"id":12,"translation":"Dachii dhodhootuunin (kakadha)."},{"id":13,"translation":"Inni (Qur'aanni) jecha (dhugaaf dhara) adda baasaadha."},{"id":14,"translation":"Inni qoosaa miti."},{"id":15,"translation":"isaan shira shiru."},{"id":16,"translation":"Anis shiran (isaanii nifashalsiisa) baasa."},{"id":17,"translation":"Kaafirootaaf yeroo kenni. Ammas xinnoo yeroo kenniif."}]},{"id":87,"verses":[{"id":1,"translation":"Maqaa Gooftaa kee olaanaa ta'ee qulqulleessi. [1]","footnotes":"[1] subhaana Rabbiyal a'ilaa jedhii Rabbi qulqulleessi."},{"id":2,"translation":"Isa (waan hunda) uumee guute."},{"id":3,"translation":"Isa murteessee qajeelche."},{"id":4,"translation":"Isa marga baase,"},{"id":5,"translation":"Goggogaa gurraacha isa taasise."},{"id":6,"translation":"Si qaraasisuuf jirraa hin dagattu. [2]","footnotes":"[2] yaa muhammad qur'aana akka ati hin irraanfanneti siqaraasisuuf jirraa nindagadha jettee hinyaaddawin."},{"id":7,"translation":"Waan Rabbiin fedhe malee Inni mul’ataafi dhokataas ni beeka."},{"id":8,"translation":"Nuti karaa laaftuu taateef si laaffifna."},{"id":9,"translation":"yaadachiisi Yoo yaadachiisni fayyadde."},{"id":10,"translation":"Namni Rabbiin sodaatu (muslimni) gorfamuuf jira."},{"id":11,"translation":"Hoongawaan (kaafirri) ishee irraa fagaata."},{"id":12,"translation":"Inni ibidda guddoo seenu sun."},{"id":13,"translation":"Ergasii ishee keessatti hin du'u; (jiruu nagayaa) hin jiraatus."},{"id":14,"translation":"Dhugumatti, namni of qulqulleeffate milkaa’e. [3]","footnotes":"[3] diliifii shirkirraa qulqullaawuudhaan."},{"id":15,"translation":"Maqaa Gooftaa isaa dubbatee (faarsee) kan salaate."},{"id":16,"translation":"Inumaa isin jiruu addunyaa filattu."},{"id":17,"translation":"Odoo Aakhiraan caaltuufi haftuu taatee jirtuu [addunyaa filattu]."},{"id":18,"translation":"Kun barreeffamoota duraanii keessa jira."},{"id":19,"translation":"Barreeffamoota Ibraahiimifi Muusaa [keessa jira]."}]},{"id":88,"verses":[{"id":1,"translation":"Sila oduun haguugduu (Qiyaamaa) sitti dhufeeraa? [1]","footnotes":"[1] hagooyduun maqaa qiyaamaati."},{"id":2,"translation":"Fuulleen (gariin) guyyaa san xiqqaattuudha.[2]","footnotes":"[2] sun fuula warra hoongayeeti."},{"id":3,"translation":"Hojjattuu ifaajjuudha."},{"id":4,"translation":"Ibidda gubduu seenti."},{"id":5,"translation":"Burqituu danfituu irraa obaafamti."},{"id":6,"translation":"Adaamii (cuqun) (hadhaawaa, ajaawaa) malee nyaanni isaaniif hin jiru."},{"id":7,"translation":"(isa nyaachuun) Hin gabbisu; beela irraas hin duroomsu."},{"id":8,"translation":"Fuulleen gariin guyyaa san qananiituudha. [3]","footnotes":"[3] sunfuula warra milkaayeeti, mu'imintootaati."},{"id":9,"translation":"Dalagaa ishee jaalattuudha."},{"id":10,"translation":"Jannata ol fuudhamtuu keessa jiraatti."},{"id":11,"translation":"Ishee keessatti waca hin dhageessu."},{"id":12,"translation":"Ishee keessa burqituu yaatutu jirti."},{"id":13,"translation":"Ishee keessa sireewwan ol fuudhamtuutu jirti."},{"id":14,"translation":"Kubbaayyaawwan kaa’amtuutu jirti."},{"id":15,"translation":"Boraatiiwwan tarree galfamantu (isaaniif jira)."},{"id":16,"translation":"Afaawwan diriirfamanis (isaaniif jirti)."},{"id":17,"translation":"Sila gara gaalaa hin ilaalanuu akkamitti akka uumamte?"},{"id":18,"translation":"Gara samii akkamitti akka ol fuudhamte (hin ilaalanuu)?"},{"id":19,"translation":"Gara gaarreenis akkamitti akka dhaabamte (hin ilaalanuu)?"},{"id":20,"translation":"Gara dachiis akkamitti akka diriirfamte (hin ilaalanuu)?"},{"id":21,"translation":"Yaadachiisi; ati yaadachiisaa qofa."},{"id":22,"translation":"Isaan irratti dirqisiisaa hin taane."},{"id":23,"translation":"Nama gara galee kafare malee,"},{"id":24,"translation":"Rabbiin adabbii guddaa isa adaba. [4]","footnotes":"[4] jahannam isa seensisa."},{"id":25,"translation":"Deebiin isaanii garuma Keenya."},{"id":26,"translation":"Ergasii qormaanni isaanii Nurra jira."}]},{"id":89,"verses":[{"id":1,"translation":"Bariinin (kakadha). [1]","footnotes":"[1] Rabbiin yeroo bariitiin kakate."},{"id":2,"translation":"Halkan kurnaniinis, [2]","footnotes":"[2] Rabbiin halkan kurnan duraa tan ji'a zulhijjaatiin kakate."},{"id":3,"translation":"Cimdiifi qarattis;"},{"id":4,"translation":"Halkanittis; yeroo inni deeme. [3]","footnotes":"[3] deebisaan kakuuwwan kanaa, \"hojii keessanirratti galata galfamuuf jiraattan aakhiratti\" jechuudha."},{"id":5,"translation":"Sila sana keessa abbootii sammuutiif kakuun quubsaan jiraa? (ee ni jira)!"},{"id":6,"translation":"Sila akkam akka Gooftaan kee Aaditti hojjate hin arginee? [4]","footnotes":"[4] yeroo isaan nabiyyii isaan huud kijibsiisan."},{"id":7,"translation":"Iramiin warra dhedheerootti, [5]","footnotes":"[5] iram akaakayyuu isaanii kan isaan hore, isaan moggaafaman."},{"id":8,"translation":"Ishee fakkiin ishee biyyoota keessatti hin uumamin san."},{"id":9,"translation":"Samuudittis (ummata nabi saalih) warra laga (Hijri) keessatti dhagaa uran (mana irraa tolfatan)."},{"id":10,"translation":"Fir'awniinis abbaa shikaalaatti;"},{"id":11,"translation":"Isaan biyyoota keessatti daangaa dabran."},{"id":12,"translation":"Kan ishee keessatti badii baay'isan."},{"id":13,"translation":"Gooftaan kee gosa azaabaa isaan irratti buuse."},{"id":14,"translation":"Gooftaan kee keellatti tahaadha. [6]","footnotes":"[6] hojii isaanii toohataadha, galata irratti galchaaf."},{"id":15,"translation":"Ammoo Namni yeroo gooftaan isaa isa qorate, isa kabajee, isa qanansiise nijedha “Gooftaan kiyya na kabaje”."},{"id":16,"translation":"Yeroo inni hiree isaa itti xiqqeessee isa qorate immoo “Gooftaan kiyya na xiqqeesse” jedha."},{"id":17,"translation":"Haa dhorgamu! Dhugumatti, isin yatiima hin kabajjan."},{"id":18,"translation":"Hiyyeessa nyaachisuu irrattis hin kakaaftan."},{"id":19,"translation":"Qabeenya dhaalaa, nyaata [halaalaafi haraama] walitti qabate (nyaata hamaa) nyaattan."},{"id":20,"translation":"Jaalala baay’ee qabeenya jaalattu.[7]","footnotes":"[7] qusannootaaf jechaa karaa Rabbii keessatti kennuu diddanii dhoowwattan."},{"id":21,"translation":"Dhorgamaa! Yeroo dachiin waliin dhawamiinsa jabaa waliin dhawamte (sossoote)."},{"id":22,"translation":"(Yeroo) Gooftaan kee dhufee maleykonnis hiriira hiriiran [dhufan]. [8]","footnotes":"[8] dhufiinsa Rabbii keenya akkaataa isaan malutti dhufuun beekamaadha. guyyaa qiyaamaa gabroota jiddutti murteessuuf dhufa. kana mormuun hintahu."},{"id":23,"translation":"Guyyaa san jahannamis ni fidama Guyyaa san namni ni yaadata Yaadannoon (guyyaa sanii) maal isaaf godha ree? (homaa isa hinfayyadu) [9]","footnotes":"[9] hadiisatti akkana jedhame \"guyyaa san jahannam nifidhamti haala lugaama kuma torbaatam qabduun kan lugaama tokko maleeykan kuma torbaatam harkiftu\"."},{"id":24,"translation":"Ni jedha: \"yaa gaabbii tiyya odoon jiruu tiyyaaf dabarfadhee.\" [10]","footnotes":"[10] hojii gaarii jiruu isaa tan aakhiraatii osoo addunyatti hojjatee dabarfateef gaabbe."},{"id":25,"translation":"Guyyaa san adabbii (akka adabbii isaa) Isaa tokkolleen hin adabu."},{"id":26,"translation":"Hidhaa (akka hidhaa) Isaas tokkolleen hin hidhu."},{"id":27,"translation":"(lubbuu mu'imintootaatiin nijedhama) “Ati Yaa lubbuu tasgabbooftuu!"},{"id":28,"translation":"Gara Gooftaa keetii deebi'i Jaalattuu, jaalatamtuu tahaadhaa ."},{"id":29,"translation":"Gabroota kiyya keessas seeni."},{"id":30,"translation":"Jannata kiyyas seeni” (jedhamti)"}]},{"id":90,"verses":[{"id":1,"translation":"Miti, Biyya (Makkaa) kanaanin kakadha. [1]","footnotes":"[1] biyya makkaa kabajmtuun kakate Rabbiin."},{"id":2,"translation":"Ati biyyia kana qubataadha."},{"id":3,"translation":"Abbaafi waan inni dhaleenis (nan kakadha)."},{"id":4,"translation":"Dhugumatti, Nuti nama cinqii keessatti uumne."},{"id":5,"translation":"Sila inni tokkolleen isa irratti hin danda'uu yaadaa?"},{"id":6,"translation":"“Qabeenya (tuulamaa) guddaan balleesse\" jedha."},{"id":7,"translation":"Sila inni tokkolleen isa hin arguu yaadaa? [2]","footnotes":"[2] Rabbiin isa argaa, qabeenya isaarraayis isa gaafataa kana haabeekuu."},{"id":8,"translation":"Sila Nuti ija lama (tan isiidhaan waa argu) isaaf hin taasifnee?"},{"id":9,"translation":"Arrabaafi hidhii lameenis (kan ittiin dubbatu);"},{"id":10,"translation":"Karaa lama (gaariifi badaa) isaaf ibsine."},{"id":11,"translation":"Sila maaliif tulluu (isaaf jannata jidduu jirtu) hin dabrine?"},{"id":12,"translation":"Tulluttiin maal akka taate maaltu si beeksise?"},{"id":13,"translation":"(Inni) Gabra bilisoomsuudha."},{"id":14,"translation":"Yookiin guyyaa beelaa keessa nyaachisuudha."},{"id":15,"translation":"Yatiima fira ta’an;"},{"id":16,"translation":"Yookiin hiyyeessa harkaan lafa qabate (deege)."},{"id":17,"translation":"Ergasii warra amananii, obsa waliif dhaamaniifi rahmata waliif dhaaman irraa maaliif hin taane?"},{"id":18,"translation":"Isaan sun warra mirgaati."},{"id":19,"translation":"Isaan keeyyattoota keenyatti kafaran immoo isaan warra bitaati."},{"id":20,"translation":"(guyyaa qiyyaamaa) Isaan irratti ibiddi cufamtuudha."}]},{"id":91,"verses":[{"id":1,"translation":"Aduufi waaree (ifa) isheetiinin (kakadha). [1]","footnotes":"[1]  Aduufii yeroo waareetiin kakate Rabbiin."},{"id":2,"translation":"Ji’aanis (kakadhe) yeroo inni ishee hordofe."},{"id":3,"translation":"Guyyaanis (kakadhe) yeroo inni ishee (waan lafarra jiru) mul’ise;"},{"id":4,"translation":"Halkaniinis (kakadhe) yeroo inni ishee haguuge (dachii dukkaneesse);"},{"id":5,"translation":"Samiifi kan ishee ijaareenis (kakadhe);"},{"id":6,"translation":"Dachiifi kan ishee diriirseenis;"},{"id":7,"translation":"Lubbuufi kan ishee uumeenis;"},{"id":8,"translation":"Kan jall’ina isheefi qajeeluma ishee ishee barsiise."},{"id":9,"translation":"Namni ishee qulqulleesse dhugumatti milkaa’e. [2]","footnotes":"[2] hamturraa isii fageessee tolturratti isii bobbaasuun."},{"id":10,"translation":"Namni ishee xureesses dhugaatti hoonga’e.[3]","footnotes":"[3] hamtuu isii hojjachiisuun."},{"id":11,"translation":"Samuud (nabi saalihiin) daangaa dabruu isheetiin kijibsiifte."},{"id":12,"translation":"Yeroo irra jallaan ishee ka’u (kijibsiifte)."},{"id":13,"translation":"Ergamaan Rabbiis (Saalih) isaaniin “gaala Rabbiitiifi dhugaatii ishee (eeggadhaa, hintuqinaa)” jedhe."},{"id":14,"translation":"Isa kijibsiisanii, ishee waraanan, Rabbiin isaanii Sababa badii isaanii isaan balleessee, ishee wal qixxeesse."},{"id":15,"translation":"Haaloo ishee hin sodaatu."}]},{"id":92,"verses":[{"id":1,"translation":"Halkaniin (nan kakadha); yeroo (inni) (dukkanaan dachii) haguuge.[1]","footnotes":"[1] Rabbiin halkan gurraachaan kakate."},{"id":2,"translation":"Guyyaanis (ninkakadhaa) yeroo inni mul'ate;"},{"id":3,"translation":"Uuminsa isa kormaafi dhalaa uumeenis;"},{"id":4,"translation":"Dhugumatti, dalagaan keessan adda adda (wal dhaba) (kuun jallaa kuun qajeelaadha)."},{"id":5,"translation":"Ammoo Namni kennatee Rabbiin sodaate, [2]","footnotes":"[2] zakkaa, sadaqaafii kan biraallee kennate."},{"id":6,"translation":"(Islaamummaa) bareedduu dhugoomse,"},{"id":7,"translation":"(Karaa) laaftuuf isa laaffisuuf jirra (hojii gaarii isaaf laaffifna)."},{"id":8,"translation":"Ammoo Nama dony'oomee (karaa Rabbii keessatti kennuu didee) of ga’e,"},{"id":9,"translation":"(Islaamummaa) bareedduu sobsiise,"},{"id":10,"translation":"(Karaa) jabduuf isa laaffisuuf jirra (hamtuu hojjatuutu isaaf laafa)."},{"id":11,"translation":"Yeroo inni (ibiddatti) kufu qabeenyi isaa isa hin fayyadu."},{"id":12,"translation":"Karaa qajeelaa ifa galchuun (mul'isuun) Nurra jira."},{"id":13,"translation":"Aakhiraafi addunyaan nuuf tahe (keenya)."},{"id":14,"translation":"(Yaa ilmaan namaa) (Ani) Ibidda qabsiifamaa ta'e isin sodaachise."},{"id":15,"translation":"Hoonga’aa (kaafira) malee ishee hin seenu."},{"id":16,"translation":"Kan (islaamummaa) sobsiisee gara gale (malee)."},{"id":17,"translation":"Namni Rabbiin sodaatu ishee irraa fageeffamuuf jira. [3]","footnotes":"[3] Aayata tanaafii tanneen isii boodaa keessa warra jiran keessaa abuubakri ssiddiq hangafootarraayi."},{"id":18,"translation":"Kan qabeenya isaa qulqulleeffachuuf kennu."},{"id":19,"translation":"Haala isa bira nama tokkoof galanni galfamtu hin jirreen (kan kennatu)."},{"id":20,"translation":"Fuula Gooftaa isaa ol aanaa ta'e barbaachaaf malee (hin kennu)."},{"id":21,"translation":"Dhugumatti, inni fuulduratti (galata Rabbiin isaa galchuun) jaalachuuf jira."}]},{"id":93,"verses":[{"id":1,"translation":"Waareenin (kakadha). [1]","footnotes":"[1] jalqaba guyyaa waareen kakate Rabbiin."},{"id":2,"translation":"Halkaniinis yeroo inni (dukkaneessee) callise."},{"id":3,"translation":"Gooftaan kee si hin dhiifne; si hin jibbines."},{"id":4,"translation":"Aakhiraatu tanduraa (addunyaa) irra siif caala.(qananii hindhumne waan qabduuf)."},{"id":5,"translation":"Dhugumatti, Rabbiin kee fuula dura (kenna guddaa) siifii (ummata keetiifis) kenna; ni jaalattas."},{"id":6,"translation":"Sila yatiima ta’uu si argee si hin irkifnee?"},{"id":7,"translation":"Dogoggoraa (wallaalaa) ta’uu si argee si qajeelche (sibarsiise)."},{"id":8,"translation":"Hiyyeessas taatee si argee si duroomse."},{"id":9,"translation":"Yatiima hin hacuucin."},{"id":10,"translation":"Kadhataas hin xixin."},{"id":11,"translation":"Ni'imaa (qananii) Gooftaa keetii odeessi (galata galchi)."}]},{"id":94,"verses":[{"id":1,"translation":"Sila Nuti qoma kee siif hin bal'ifnee? [1]","footnotes":"[1] qomatee siif bal'ifnee akka wahyii teenya qeebaltu siifgoone jedhe."},{"id":2,"translation":"Ba’aa (badii) kee sirraa buufne."},{"id":3,"translation":"Isa dugda keetti ulfaate (sirraa buufne)."},{"id":4,"translation":"Maqaa keet siif ol kaafne. [2]","footnotes":"[2] Rabbiin sadarka gurguddoo nabiyyii keenyaa Muhammadiif s.a.w. kenne. san keessaa maqaan nabiyyichaa kan isaatti aanee akka olfuudhamee dubbatamu taasise. fakkeenyaaf shahaadaa, azaana, iqaamaa, salaata keessattiifii bakka heddutti maqaan nabiyyichaa maqaa Rabbiitti aanee dubbatama."},{"id":5,"translation":"Rakkinaa wajjin laafinatu (furmaataatu) jira."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, rakkina wajjin laafinatu jira."},{"id":7,"translation":"Yeroo (dalagaa wahii) raawwatte xaari (ta biraa ittifufi)."},{"id":8,"translation":"Gara Gooftaa keetii qofa kajeeli."}]},{"id":95,"verses":[{"id":1,"translation":"Tiiniifi Zaytuuniiniin (kakadha). [1]","footnotes":"[1] muka lama kan nyaatamuun kakate."},{"id":2,"translation":"Gaara (Tulluu) xuuri Siiniinaatiinis. [2]","footnotes":"[2] gaarri sun bakka Rabbiin nabi muusaa itti dubbise."},{"id":3,"translation":"Biyya nagaa kanaanis (nin kakadha). [3]","footnotes":"[3] makkaan kakate."},{"id":4,"translation":"Dhugumatti, Nuti nama dhaabbata irra gaarii ta'e keessatti isa uumne."},{"id":5,"translation":"Ergasii bakka warra jalaa hundarra gadi aanaa ta'etti isa deebifne."},{"id":6,"translation":"Isaan amananii gaggaarii dalagan malee isaaniif mindaa addaan hin cinnetu jira."},{"id":7,"translation":"Kana booda maaltu galata [guyyaa Qiyaamaa] si kijibsiisisa (yaa ilma namaa) (kijibsiisutti si kaase)?"},{"id":8,"translation":"Sila Rabbiin irra murteessaa murteessitootaa hin taanee?(tahe)."}]},{"id":96,"verses":[{"id":1,"translation":"Maqaa Gooftaa keetii Isa (waan hunda) uumeetiin dubbisi.[1]","footnotes":"[1] Aayanni tunihfii tanneen itti aantu dura waan qur'aanarraa Nabi Muhammad s.a.w. irratti buufameeti."},{"id":2,"translation":"(Isa) nama dhiiga ititaa irraa uume."},{"id":3,"translation":"Haala Gooftaan kee hunda irra arjaa ta’een qara'i."},{"id":4,"translation":"Isa qalamaan (barreessuu) barsiise sani."},{"id":5,"translation":"Nama, waan inni hin beekne barsiise."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, namni (jallaan) daangaa dabra."},{"id":7,"translation":"Sababa duroomuu of arguutiin."},{"id":8,"translation":"(guyyaa qiyaamaa) Deebiin garuma Gooftaa keetiiti."},{"id":9,"translation":"Sila isa dhorgu san argitee?"},{"id":10,"translation":"Gabricha yeroo inni salaatu (kan dhorgu argitee)? [2]","footnotes":"[2] abii jahliitu nabiyyii ka'ibaa biratti salaatuu dhoowwe."},{"id":11,"translation":"Yoo inni (dhoorgame kun) qajeeluma irra jiraate hoo mee naaf himi!"},{"id":12,"translation":"Yookiin immoo sodaa Rabbiitti yoo ajaje hoo?"},{"id":13,"translation":"Yoo inni (Abuu Jahal) (ergamaa) kijibsiisee (islaamummaa) irraa gara gale hoo mee naaf himi?"},{"id":14,"translation":"Sila inni (abujahli) (hamtuu inni hojjate tana) Rabbiin niargaa hin beekuu?"},{"id":15,"translation":"Miti; yoo inni (Abuu Jahal) dhorgamuu baate, sammuu (isa) qabna. [3]","footnotes":"[3] sammuu isaa qabnee bunnee ibiddatti harkifna."},{"id":16,"translation":"Sammuu sobduu, dogoggortuu taate (qabna)."},{"id":17,"translation":"(akka isa gargaaraniif) Garee isaa haa waammatu."},{"id":18,"translation":"Nutis waardiyyaa keenya (kan azaabaa) waammachuuf jirra. [4]","footnotes":"[4] kamtu akka irra jajjabaa nilaalla."},{"id":19,"translation":"Miti! ajaja isaa tole hinjedhin, Sujuudi, gara Rabbiitti dhihaadhu.[5]","footnotes":"[5] Asitti sujuuda qaraatii qur'aanaattu bu'ama. kun sujuuda xumuraati."}]},{"id":97,"verses":[{"id":1,"translation":"Dhugumatti, Nuti halkan sadarkaa qabdu keessa isa (Qur'aana) buufne. [1]","footnotes":"[1] qur'aanni bakkuma takkaa walitti qabamee samii gadi aantutti leylatalqadri keessa gadi buufame. akkasuma Nabiyyirratti lafarratti kan gadi buufamuu jalqabe leylatalqadri ji'a ramadaanaa keessa."},{"id":2,"translation":"Halkan sadarkaa qabdu maal akka taate maaltu si beeksise?"},{"id":3,"translation":"Halkan sadarkaa qabdu ji'a kumarra caalti. [2]","footnotes":"[2] toltuun isii keessa hojjatan toltuu ji'a kuma hojjatan irra caalti."},{"id":4,"translation":"Maleykonniifi Jibriil ishee keessa eeyyama Gooftaa isaaniitiin waayee hundaan (gara lafaatti) gadi bu'an."},{"id":5,"translation":"Isheen hanga baha fajriitti nagaadha. [3]","footnotes":"[3] leyalulqadriin halkan nagayaati."}]},{"id":98,"verses":[{"id":1,"translation":"Warri abbootii kitaabaafi mushrikoota irraa kafaran jallina isaanii kan gadidhiisan hintaane hanga ragaan isaanitti dhufetti.[1]","footnotes":"[1]  suuraa bayyinaati, isiin suuraa madiinaati, aayanni isii 8ti."},{"id":2,"translation":"(Ragichis) ergamaa Rabbi irraa ta’e kan kitaabota qulqulleeffame dubbisu. [2]","footnotes":"[2] ergamaan nabi muhammadi, kitabdichi qur'aana."},{"id":3,"translation":"Ishee keessa barreeffamoota sirriitu (oduu dhugaatiifii seera haqaatu) jira."},{"id":4,"translation":"Isaan kitaaba kennaman adda hinfacaane eega ragaan ifaan isaanitti dhufue booda malee."},{"id":5,"translation":"Rabbiin qofa gabbaruu, qajeelanii amantii Isa qofaaf qulqulleessuu, salaata dhaabuufi zakaa kennuutti malee homaa hin ajajamne. Kun amantii qajeelaadha. [3]","footnotes":"[3] ikhlaasa yooka hojii Rabbiif qulqulleessuun barbaachisaadha. hojiin ibaadaa agarsiifannaafii dhageessifannaan itti seennaan nibaddi. aayanni kuni kanatti qajeelcha."},{"id":6,"translation":"Warri abbootii kitaabaafi mushrikoota irraa kafaran ibidda jahannam keessatti hafoo ta’anii jiraatu. Warri sun isaanumatu irra hamtuu uumamaati."},{"id":7,"translation":"Isaan amananiifi gaggaarii hojjatan, isaan sun isaanumatu irra caalaa uumamaati."},{"id":8,"translation":"galanni isaanii Gooftaa isaanii biratti jannata qubsumaa, kan jala ishee laggeen yaatu, zalaalam ishee keessa jiraatu. Rabbiin isaan irraa jaalateera; isaanis Isa irraa jaalataniiru. Kun nama Gooftaa isaa sodaatuuf qofa ta’a."}]},{"id":99,"verses":[{"id":1,"translation":"(guyyaa qiyaamaa) Yeroo dachiin sochii ishee sosochoote, [1]","footnotes":"[1] suuraa zalzalaati, isiin suuraa madiinaati, aayanni isii8ti."},{"id":2,"translation":"(yeroo) dachiin ba'aa ishee baafte, [2]","footnotes":"[2] waan garaa isii keessa jiru, nama du'eefii kanneen kana fakkaatan."},{"id":3,"translation":"Namni \"sila isheen maal taate?\" jedhe,"},{"id":4,"translation":"Guyyaa san (dachiin) oduu ishee ni odeessiti. [3]","footnotes":"[3] oduun isii waan duuyda isiirratti hojjatame toltuufii hamtuun guyyaa san ni odeessiti."},{"id":5,"translation":"[Kunis] Waan Gooftaan kee isheetti beeksisa godheef."},{"id":6,"translation":"Guyyaa san namoonni hojii isaanii agarsiifamuuf jecha garee gareen (bakka dhaabbii irraa) deebi’u."},{"id":7,"translation":"Namni (hanga) ulfina mixii (xiqqoo takka) toltuu dalage isuma arga."},{"id":8,"translation":"Namni (hanga) ulfina mixii (xiqqoo takka) hamtuu dalages isuma arga."}]},{"id":100,"verses":[{"id":1,"translation":"(Faradoo jihaadaa) harganaa guluftuunin (kakadha), [1]","footnotes":"[1] suuraa aadiyaat, isiin suuraa makkaati, aayanni isii 11."},{"id":2,"translation":"(Isaan yeroo gulufan kottee isaaniitiin) ibidda qabsiisaniin,"},{"id":3,"translation":"(Isaan) bariidhaan (diina irratti) weerara adeemsisanitti;"},{"id":4,"translation":"Isaan dhukkee ol kaasanitti;"},{"id":5,"translation":"Isaan (weeraraan) gamtaa diinaa walakkeessaniin [kakadha].[2]","footnotes":"[2] kanneen warra isaan yaabbatu saniin gulufanii diina walakkaa geessan jechuudha."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti, namni (hedduun) Gooftaa isaa mormaadha. [3]","footnotes":"[3] deebiin kakuu kana kunoo."},{"id":7,"translation":"Inni kana irratti ragaadha."},{"id":8,"translation":"Inni (namni) qabeenya jaalachuutti cimaadha."},{"id":9,"translation":"Sila inni yeroo wanti qabroota keessa jiran hundi baafaman sana (qormaana isa eeggatu) hin beekuu?"},{"id":10,"translation":"Yeroo wanti qomoota keessa jiran (hundi) ifa baafaman (hin beekuu?)"},{"id":11,"translation":"Dhugumatti, Gooftan isaanii guyyaa san isaan beekaadha (hojii isaaniirratti galata isaaniif galcha)."}]},{"id":101,"verses":[{"id":1,"translation":"Qalbii rukuttuun (Qiyaamaan). [1]","footnotes":"[1] qaari'aan maqaa qiyaamaati."},{"id":2,"translation":"Qalbii rukuttuun maali? [2]","footnotes":"[2] qaari'ah maqaa qiyaamaati."},{"id":3,"translation":"Qalbii rukuttuun maal akka taate maaltu si beeksise?"},{"id":4,"translation":"Guyyaa namni akka billaacha faffacaafamee ta’u."},{"id":5,"translation":"(Guyyaa) gaarreen (haffalatuufii sossohuu keessatti) akka jirbii iddamee (qaasasame) taatu."},{"id":6,"translation":"Namni madaalli (hojii) (toltuu) isaa ulfaatte,[3]","footnotes":"[3] totuun isaa hamtuu isaarra ulfaatte."},{"id":7,"translation":"Inni (jannata seenee) jireenya jaalatamtuu keessa ta'a."},{"id":8,"translation":"Namni madaalli (hojii) isaa (toituun) salphatte immoo,"},{"id":9,"translation":"Qubannoonni isaa (guyyaa qiyaamaa ibidda) “Haawiyaa”dha."},{"id":10,"translation":"Isheen (Haawiyaan) maal akka taate maaltu si beeksise?"},{"id":11,"translation":"(Isheen) ibidda (haalaan owwituu) gubduudha."}]},{"id":102,"verses":[{"id":1,"translation":"(Qabeenya) Baay’ifachuun (ibaadaa irraa) isin jaataneesse (shaagale). [1]","footnotes":"[1]  duniyaan ilma namaa aakhirarraa shaagalte."},{"id":2,"translation":"Hanga qabroota dhaqxanitti (duutanii awwaalamtanitti)."},{"id":3,"translation":"(kan isin irraa hinbarbaachisu) Dhorgamaa! Fuula dura beekuuf jirtu."},{"id":4,"translation":"Ergasiis dhorgamaa! Fuula dura beekuuf jirtu."},{"id":5,"translation":"Dhugumatti, odoo beekumsa mirkanaa’aa beektanii (hin shaagalamtanu ture). [2]","footnotes":"[2] osoo Rabbii qiyaamaa nukaasee galata hojii keenyaa nuuf galchaa osoo beytanii silaa hindagamtan ture."},{"id":6,"translation":"Dhugumatti (guyyaa qiyaamaa) ibidda (jahannam) ni argitu."},{"id":7,"translation":"Ergasii argaa mirkanaa’aa arguuf jirtu."},{"id":8,"translation":"Ergasii guyyaa san qananiilee irraa gaafatamuuf jirtu."}]},{"id":103,"verses":[{"id":1,"translation":"Yeroonin (saafayaan) kakadha. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin yeroon kakate."},{"id":2,"translation":"Dhugumatti, namni hoongoo keessa jira."},{"id":3,"translation":"Isaan amanan, gaggaarii dalagan, haqa walii dhaamaniifi obsa walii dhaaman malee (warri hafan hoongoo guddaa keessa jiru). [2]","footnotes":"[2] warri bifa afran tana qaban adduniyaafii aakhirattis milkaawan. isiin iimaana, gaarii hojjachuu, dhugaa waliif dhaamuu, obsa waliif dhaamuudha."}]},{"id":104,"verses":[{"id":1,"translation":"Hamattuufi arrabsituu hundaaf badiin (azaabni) mirkanaa’e. [1]","footnotes":"[1] hamaafii arrabni badii guddaadha,"},{"id":2,"translation":"Isa qabeenya walitti qabee lakkaa'e."},{"id":3,"translation":"Qabeenyi isaa isa hambisaa yaada. [2]","footnotes":"[2] kan duune zalaam qabeenyi isaa isa jiraachisa seha."},{"id":4,"translation":"Haa dhorgamu! [Ibidda] (jahannam) caccabsituu keessatti darbamuuf jira."},{"id":5,"translation":"(ibiddi) Caccabsituun maal akka taate maaltu si beeksise?"},{"id":6,"translation":"(Isheen) ibidda Rabbii tan (bobeette) qabsiifamteedha."},{"id":7,"translation":"Ishee onneewwan irratti (laalaan ishee) mul’attuudha (tan onnee gubduudha)."},{"id":8,"translation":"isheen isaan irratti cufamtuudha."},{"id":9,"translation":"Utubaalee diriirfamaa keessatti (itti cufama)."}]},{"id":105,"verses":[{"id":1,"translation":"Sila Gooftan kee Abbootii Arbaa irratti akkam akka dalage hin arginee? [1]","footnotes":"[1] warri arbaa kan ka'ibaa diiguuf duule."},{"id":2,"translation":"Sila shira isaanii (kan ka'ibaa diiguu) dhabama hin goonee? (godheera)."},{"id":3,"translation":"Simbira (isaan haleeltu) garee gareedhaan isaanitti erge."},{"id":4,"translation":"Dhagaalee xuubii (suphee, faara gubamte) irraa taateen isaan darbatti."},{"id":5,"translation":"Akka alalaa (okaya) nyaatamee isaan taasise. [2]","footnotes":"[2] caccabseeti akka qachaa isaangodhe."}]},{"id":106,"verses":[{"id":1,"translation":"Qurayshota barsiisuuf (booharsuuf), [1]","footnotes":"[1] qureeyshii warra makkaa booharsuuf."},{"id":2,"translation":"Fe’annaa gannaafi bonaa isaan barsiisuuf jecha (warra arbaa balleesse). [2]","footnotes":"[2] ganna yamanitti bona shaamitti fe'atan daldalaaf jecha."},{"id":3,"translation":"Gooftaa mana kanaa (ka'ibaa) haa gabbaranii."},{"id":4,"translation":"Isa beela irraa isaan nyachiseefi sodaa irraa isaan tasgabbeesse."}]},{"id":107,"verses":[{"id":1,"translation":"Isa qormaata (galata guyyaa qiyaamaa) sobsiisu argitee? [1]","footnotes":"[1] suuraa maa'uun, isiin suuraa makkaati, aayanni isii7."},{"id":2,"translation":"Sun isa yatiima humnaan deebisu. [2]","footnotes":"[2] yatiimatti garaa jabaachuun badii guddaadha. akkasuma yatiimatti tola ooluun gargaaruun galata guddaa qaba."},{"id":3,"translation":"Hiyyeessa nyaachisuu irrattis (lubbuu isaatiifii namoota) hin kakaasu. [3]","footnotes":"[3] hiyyeessa rakkataa nyaachisuufii itti sadaqachuun waan sawaaba guddaa qabu. faallaan kana bifa warra hoongayeeti."},{"id":4,"translation":"Warra (xiqqeessaa) salaataniif badiin mirkanaa’e."},{"id":5,"translation":"Isaan sun warra salaata isaanii irraa dagatoo tahan (kan dantaa hinqabne)."},{"id":6,"translation":"Isaan warra (salaataafii dalagaa namatti) agarsiifatan.[4]","footnotes":"[4] agarsiifannaan ibaadaa badii guddoodha. dalagaa teenyaa ikhlaasa Rabbiif qulqulleessuutu barbaachisa. hojiin ikhlaasa hinqabne fudhatama hinqabdu."},{"id":7,"translation":"Isaan meeshaa ergisaa dhorgataniif (badiin mirkanaa’e)."}]},{"id":108,"verses":[{"id":1,"translation":"Nuti dhugumatti, tola guddaa siif kennineerra. [1]","footnotes":"[1] kowsar laga jannatarraa tahe kan Nabiyyiif kennamu."},{"id":2,"translation":"Gooftaa keetiif sagadii isaaf qali. [2]","footnotes":"[2] akkuma salaanni ibaadaa Rabbuma qofaaf tahe beyladaa qaluunis ibaadaadha Rabbuma qofaaf tahuu qabdi."},{"id":3,"translation":"Dhugumatti kan si jibbu isuma kan qaccee (shanyiin) cite (kheyrii hunda irraa cite)."}]},{"id":109,"verses":[{"id":1,"translation":"Jedhi: \"isin yaa warra Rabbitti kafartan! [1]","footnotes":"[1] kaafirootaan jedhi."},{"id":2,"translation":"Ani waan isin gabbartan (taabota) (ammas tahee fuulduratti) hin gabbaru."},{"id":3,"translation":"Isinis waan ani gabbaru (Rabbii tokkicha) kan gabbartan hin taane."},{"id":4,"translation":"Anis waan isin gabbartan (taabota)  (fuula duras) kan gabbaruu miti."},{"id":5,"translation":"Isinis waan ani gabbaru (Rabbii tokkicha) (fuula duras) kan gabbartanii miti."},{"id":6,"translation":"Isiniif amantiin keessan (kan kufriifii  jallinaattu) jira; anaaf amantiin kiyya (qajeelaa islaamummaattu) jira.\""}]},{"id":110,"verses":[{"id":1,"translation":"Yeroo tumsi Rabbiitiifi banamiinsi (Makkaa) dhufe, [1]","footnotes":"[1] yeroo Rabbiin siif tumsee makkaan siif bane."},{"id":2,"translation":"Namootas garee gareedhaan diinii Rabbii (islaama) keessa kan seenan argite,"},{"id":3,"translation":"Gooftaa kee faarsuu wajjin qulqulleessi; araarama isa kadhadhu, inni akkaan tawbaa qeebalaa taheera.[2]","footnotes":"[2] injifannoofii banaan makkaa dhufuun kun dirqama ergaa Rabbii geessisuu xumuruu nabiyyiiti garsiisa. akkasuma adduniyarraa deemuun isaanii dhihaatuuf mallattoodha."}]},{"id":111,"verses":[{"id":1,"translation":"Harki lamaan Abuu Lahab badde [Innis] bade. [1]","footnotes":"[1] abuu lahab kaafira hamaa nabiin rakkisaa ture, adeera nabiiti garuu addawwii hamaa itti tahe."},{"id":2,"translation":"Qabeenyi isaatiifi wanti inni hores (joolleen) isa hin fayyanne."},{"id":3,"translation":"(Guyyaa qiyaamaa) Ibidda abbaa bobayaa (belbelaa) taate seenuuf jira (isii keessatti gubata)."},{"id":4,"translation":"Niitiin isaas baadhattuu qoraanii taatee (ibidda seenti). [2]","footnotes":"[2] ummu jamiil jedhamti, qoree karaa nabiin deemanirratti guurtee isaan dararaa turte."},{"id":5,"translation":"Morma ishee keessa haada quncee temiraa irraa ta'etu jira. [3]","footnotes":"[3] haadaan morma hidhamtee ibidda jahannamitti oofamti."}]},{"id":112,"verses":[{"id":1,"translation":"Jedhi: \"Inni Allaah (gabbaramaa dhugaa) tokkicha. [1]","footnotes":"[1] Rabbiin tokko jedhi."},{"id":2,"translation":"Allaahn irkoo waa hundaati."},{"id":3,"translation":"Hin dhalle hin dhalannes. [2]","footnotes":"[2] Rabbiin ilmoo hindhalle, ilmoo hinqabu, nabi iisaan ergamaa malee ilma Rabbiitii miti. warri akkas jedhu kijibeeti kafaresi."},{"id":4,"translation":"Hiriyaan (fakkaataan) tokkoos isaaf hin taane.”"}]},{"id":113,"verses":[{"id":1,"translation":"Jedhi: \"Gooftaa bariittin maganfadha. [1]","footnotes":"[1]  Rabbii bariibarraaqaatiin tiiyfama jedhi."},{"id":2,"translation":"Hamtuu waan Inni uumee (tan nama miituu) irraa."},{"id":3,"translation":"Hamtuu dukkanaa yeroo dukkanaa’e (hamtuu halkan keessa argamtu) irraas,"},{"id":4,"translation":"Hamtuu (dubartii sihrii) guduunfaalee keessatti tuftu irraas, [2]","footnotes":"[2] suuraa tanaafii tan itti aantu nama sihriin ittigodhamte, kan budaan nyaatteefii jinniin seente itti qara'anii yaaluun nidandayama."},{"id":5,"translation":"Hamtuu haasidaa yeroo inni hassadu (waanyu) irraas (Rabbittin maganfadha).”"}]},{"id":114,"verses":[{"id":1,"translation":"Jedhi: \"Gooftaa namaattin maganfadha. [1]","footnotes":"[1] Rabbii namaatiinin tiiyfama jedhi."},{"id":2,"translation":"Mootii namaatti,"},{"id":3,"translation":"Gabbaramaa namaatti (kan isa malee gabbaramaan haqaa hinjirretti),"},{"id":4,"translation":"Hamtuu hasaassii (sheyxaana) dhokatuufi mul’atuu irraa [2]","footnotes":"[2] hamtuu sheyxaanaa kan yoo zikrii Rabbii godhan dhokatee yoo zikrii dhiisan namatti dhufu irraa Rabbitti maganfadha."},{"id":5,"translation":"Isa qomoota namaa (onneewwan) keessa waswaasu irraa,"},{"id":6,"translation":"Jinniifi nama irraa kan ta’e (irraan maganfadha).”"}]}]